Vikipediya uzwiki https://uz.wikipedia.org/wiki/Bosh_Sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikipediya Vikipediya munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi Portal Portal munozarasi Loyiha Loyiha munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1888 6192797 6046131 2026-07-04T10:25:30Z Khorazmiy 7007 /* Shaxsiyati */ matn va manba 6192797 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) buxorolik. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi qadimgi Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin oʻlishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Lekin, Amir Temurni vafotini tezlashtirgan boshqa sabablar ham bor. Ibn Arabshohning yozishicha (1436-yil yozilgan) kuchli sovuq natijasida Temur ibrida (sovuqdan jismni zaiflashtiradigan kasallik) kasaliga chalinib, tabiblar uni dad etish maqsadida tayyorlagan tarkibida isitadigan moddalar, xushboʻyliklar va rezavorliklar boʻlgan xamr aragʻini isteʼmol qilgan. Tarixchi, Xondamirning fikricha Amir Temur oʻlimini tabiblar Dori sifatida tayyorlagan araq tezlashtirib yuborgan. Xondamir „ Habib us-siyar“ asarida shunday yozadi: "…sohibqiron shu asosda araqqa ragʻbat koʻrsatdi, unga javhar keltirishlarini buyurdi, koʻrinishidan suvdek boʻlsa ham sifati jihatidan olovdek edi. Oliyjanob Sohibqiron ikki kecha kunduz araq ichdi, ammo aslo ovqat yemadi. Shuning uchun mijozoda oʻzgarish yuz berdi. Bu oʻzgarishni tabiblar xumor belgisi boʻlsa kerak deb tushundilar. Yana unga bir-ikki qadah berdilar, harorati biroz taskin topdi, ammo vujudi va tabiatiga sharob taʼsir qildi shekilli, issigʻi Yana koʻtarilib ketdi. Sohibqiron sogʻligʻi yomonlashdi. Mazkur ichimlik bu vaqtda faqat tabobatda qoʻllanilib, mast qiluvchi funksiyasi oʻzlashtirilmagan edi. Temur kasalining kuchayishi va koʻp miqdorda isteʼmol qilingan araq sabab boʻlgani haqida oʻsha davr tarixchisi Hofiz Abru ham yozadi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Naqshbandiya]] tariqatiga mansub boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan; Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisbzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Eksgumatsiya va taxminiy laʼnat == {{Main|Temur la’nati}} Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. Taxminlarga koʻra, Temurning qabriga: „Men oʻliklar orasidan turganimda, dunyo titraydi“, degan soʻzlar oʻyib yozilgan. Shuningdek, aytishlaricha, Gerasimov jasadni eksgumatsiya qilganida, tobutning ichidan yana bir yozuv topilgan boʻlib, unda: „Kimda-kim mening qabrimni ochsa, mendan ham dahshatliroq bosqinchini ozod qiladi“, deb yozilgan edi<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/uzbekistan-on-the-bloody-trail-of-tamerlane-407300.html |access-date=17 April 2016 |work=The Independent |location=London |title=Uzbekistan: On the bloody trail of Tamerlane |date=9 July 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220050634/http://www.independent.co.uk/travel/asia/uzbekistan-on-the-bloody-trail-of-tamerlane-407300.html |archive-date=20 December 2013 }}</ref>. Gerasimovga yaqin boʻlgan odamlar bu hikoyani uydirma deb daʼvo qilishsa-da, u xalq orasida „[[Temur la’nati|Temur laʼnati]]“ nomi bilan mashhur boʻldi<ref>{{cite web |author=Dickens |first1=Mark |last2=Dickens |first2=Ruth |name-list-style=and |title=Timurid Architecture in Samarkand |url=http://www.oxuscom.com/timursam.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702182557/http://www.oxuscom.com/timursam.htm |archive-date=2 July 2013 |access-date=22 May 2012 |publisher=Oxuscom.com}}</ref>. Har qanday holatda ham, Gerasimov eksgumatsiyani boshlaganidan uch kun oʻtgach, [[Uchinchi reyx|Germaniya]] [[Barbarossa rejasi|Sovet Ittifoqi]]ga bostirib kirdi, bu esa insoniyat tarixidagi eng qonli bosqinlardan biriga aylandi. Temur 1942-yil noyabrida, Sovet qoʻshinlarining [[Stalingrad jangi]]dagi gʻalabasidan sal oldin barcha islomiy marosimlar bilan qayta dafn qilindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] kn6z87698btjlnveeak3p6zdh0vrgn3 6192798 6192797 2026-07-04T10:27:23Z Khorazmiy 7007 /* Eksgumatsiya va taxminiy laʼnat */ asossiz va tuhmat matn olib tashlandi 6192798 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) buxorolik. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi qadimgi Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin oʻlishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Lekin, Amir Temurni vafotini tezlashtirgan boshqa sabablar ham bor. Ibn Arabshohning yozishicha (1436-yil yozilgan) kuchli sovuq natijasida Temur ibrida (sovuqdan jismni zaiflashtiradigan kasallik) kasaliga chalinib, tabiblar uni dad etish maqsadida tayyorlagan tarkibida isitadigan moddalar, xushboʻyliklar va rezavorliklar boʻlgan xamr aragʻini isteʼmol qilgan. Tarixchi, Xondamirning fikricha Amir Temur oʻlimini tabiblar Dori sifatida tayyorlagan araq tezlashtirib yuborgan. Xondamir „ Habib us-siyar“ asarida shunday yozadi: "…sohibqiron shu asosda araqqa ragʻbat koʻrsatdi, unga javhar keltirishlarini buyurdi, koʻrinishidan suvdek boʻlsa ham sifati jihatidan olovdek edi. Oliyjanob Sohibqiron ikki kecha kunduz araq ichdi, ammo aslo ovqat yemadi. Shuning uchun mijozoda oʻzgarish yuz berdi. Bu oʻzgarishni tabiblar xumor belgisi boʻlsa kerak deb tushundilar. Yana unga bir-ikki qadah berdilar, harorati biroz taskin topdi, ammo vujudi va tabiatiga sharob taʼsir qildi shekilli, issigʻi Yana koʻtarilib ketdi. Sohibqiron sogʻligʻi yomonlashdi. Mazkur ichimlik bu vaqtda faqat tabobatda qoʻllanilib, mast qiluvchi funksiyasi oʻzlashtirilmagan edi. Temur kasalining kuchayishi va koʻp miqdorda isteʼmol qilingan araq sabab boʻlgani haqida oʻsha davr tarixchisi Hofiz Abru ham yozadi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Naqshbandiya]] tariqatiga mansub boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan; Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisbzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Eksgumatsiya va taxminiy laʼnat == {{Main|Temur la’nati}} Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] oh9mtv5z3uvacpr451la9m0kecdv92c 6192799 6192798 2026-07-04T10:27:46Z Khorazmiy 7007 /* Eksgumatsiya va taxminiy laʼnat */ 6192799 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) buxorolik. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi qadimgi Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin oʻlishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Lekin, Amir Temurni vafotini tezlashtirgan boshqa sabablar ham bor. Ibn Arabshohning yozishicha (1436-yil yozilgan) kuchli sovuq natijasida Temur ibrida (sovuqdan jismni zaiflashtiradigan kasallik) kasaliga chalinib, tabiblar uni dad etish maqsadida tayyorlagan tarkibida isitadigan moddalar, xushboʻyliklar va rezavorliklar boʻlgan xamr aragʻini isteʼmol qilgan. Tarixchi, Xondamirning fikricha Amir Temur oʻlimini tabiblar Dori sifatida tayyorlagan araq tezlashtirib yuborgan. Xondamir „ Habib us-siyar“ asarida shunday yozadi: "…sohibqiron shu asosda araqqa ragʻbat koʻrsatdi, unga javhar keltirishlarini buyurdi, koʻrinishidan suvdek boʻlsa ham sifati jihatidan olovdek edi. Oliyjanob Sohibqiron ikki kecha kunduz araq ichdi, ammo aslo ovqat yemadi. Shuning uchun mijozoda oʻzgarish yuz berdi. Bu oʻzgarishni tabiblar xumor belgisi boʻlsa kerak deb tushundilar. Yana unga bir-ikki qadah berdilar, harorati biroz taskin topdi, ammo vujudi va tabiatiga sharob taʼsir qildi shekilli, issigʻi Yana koʻtarilib ketdi. Sohibqiron sogʻligʻi yomonlashdi. Mazkur ichimlik bu vaqtda faqat tabobatda qoʻllanilib, mast qiluvchi funksiyasi oʻzlashtirilmagan edi. Temur kasalining kuchayishi va koʻp miqdorda isteʼmol qilingan araq sabab boʻlgani haqida oʻsha davr tarixchisi Hofiz Abru ham yozadi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Naqshbandiya]] tariqatiga mansub boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan; Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisbzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Eksgumatsiya va taxminiy laʼnat == {{Main|Temur la’nati}} Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] iq5eidhzttrgaljh7rmpypbt1hxfzmx 6192801 6192799 2026-07-04T10:28:21Z Khorazmiy 7007 /* Eksgumatsiya va taxminiy laʼnat */ 6192801 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) buxorolik. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi qadimgi Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin oʻlishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Lekin, Amir Temurni vafotini tezlashtirgan boshqa sabablar ham bor. Ibn Arabshohning yozishicha (1436-yil yozilgan) kuchli sovuq natijasida Temur ibrida (sovuqdan jismni zaiflashtiradigan kasallik) kasaliga chalinib, tabiblar uni dad etish maqsadida tayyorlagan tarkibida isitadigan moddalar, xushboʻyliklar va rezavorliklar boʻlgan xamr aragʻini isteʼmol qilgan. Tarixchi, Xondamirning fikricha Amir Temur oʻlimini tabiblar Dori sifatida tayyorlagan araq tezlashtirib yuborgan. Xondamir „ Habib us-siyar“ asarida shunday yozadi: "…sohibqiron shu asosda araqqa ragʻbat koʻrsatdi, unga javhar keltirishlarini buyurdi, koʻrinishidan suvdek boʻlsa ham sifati jihatidan olovdek edi. Oliyjanob Sohibqiron ikki kecha kunduz araq ichdi, ammo aslo ovqat yemadi. Shuning uchun mijozoda oʻzgarish yuz berdi. Bu oʻzgarishni tabiblar xumor belgisi boʻlsa kerak deb tushundilar. Yana unga bir-ikki qadah berdilar, harorati biroz taskin topdi, ammo vujudi va tabiatiga sharob taʼsir qildi shekilli, issigʻi Yana koʻtarilib ketdi. Sohibqiron sogʻligʻi yomonlashdi. Mazkur ichimlik bu vaqtda faqat tabobatda qoʻllanilib, mast qiluvchi funksiyasi oʻzlashtirilmagan edi. Temur kasalining kuchayishi va koʻp miqdorda isteʼmol qilingan araq sabab boʻlgani haqida oʻsha davr tarixchisi Hofiz Abru ham yozadi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Naqshbandiya]] tariqatiga mansub boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan; Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisbzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Amir Temurning qabrini ochilishi == {{Main|Temur la’nati}} Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] tgbd4b3hqq2zmxfa2g257phj5kikd4k 6192803 6192801 2026-07-04T10:29:22Z Khorazmiy 7007 /* Shaxsiyati */ 6192803 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) buxorolik. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi qadimgi Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin oʻlishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Lekin, Amir Temurni vafotini tezlashtirgan boshqa sabablar ham bor. Ibn Arabshohning yozishicha (1436-yil yozilgan) kuchli sovuq natijasida Temur ibrida (sovuqdan jismni zaiflashtiradigan kasallik) kasaliga chalinib, tabiblar uni dad etish maqsadida tayyorlagan tarkibida isitadigan moddalar, xushboʻyliklar va rezavorliklar boʻlgan xamr aragʻini isteʼmol qilgan. Tarixchi, Xondamirning fikricha Amir Temur oʻlimini tabiblar Dori sifatida tayyorlagan araq tezlashtirib yuborgan. Xondamir „ Habib us-siyar“ asarida shunday yozadi: "…sohibqiron shu asosda araqqa ragʻbat koʻrsatdi, unga javhar keltirishlarini buyurdi, koʻrinishidan suvdek boʻlsa ham sifati jihatidan olovdek edi. Oliyjanob Sohibqiron ikki kecha kunduz araq ichdi, ammo aslo ovqat yemadi. Shuning uchun mijozoda oʻzgarish yuz berdi. Bu oʻzgarishni tabiblar xumor belgisi boʻlsa kerak deb tushundilar. Yana unga bir-ikki qadah berdilar, harorati biroz taskin topdi, ammo vujudi va tabiatiga sharob taʼsir qildi shekilli, issigʻi Yana koʻtarilib ketdi. Sohibqiron sogʻligʻi yomonlashdi. Mazkur ichimlik bu vaqtda faqat tabobatda qoʻllanilib, mast qiluvchi funksiyasi oʻzlashtirilmagan edi. Temur kasalining kuchayishi va koʻp miqdorda isteʼmol qilingan araq sabab boʻlgani haqida oʻsha davr tarixchisi Hofiz Abru ham yozadi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Naqshbandiya]] tariqatiga mansub boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan; Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. == Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi == [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisbzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Amir Temurning qabrini ochilishi == {{Main|Temur la’nati}} Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] 7jdh94mj7v5pa17zc9p6ubojf115e69 6192804 6192803 2026-07-04T10:29:45Z Khorazmiy 7007 /* Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi */ 6192804 wikitext text/x-wiki {{Qirollik bilgiqutisi | embed = | ismi = Amir Temur | title = {{ubl|[[Bek|Bek]]|[[Sulton]]<ref>{{cite encyclopedia|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|year=1847|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=9|page=377}}</ref>|[[Koʻragon|Koʻragon]]{{sfn|Manz|1999|p=14}}|[[Gʻozi]]<ref name=":3">{{Cite journal |last=Chann |first=Naindeep Singh |date=2009 |title=Lord of the Auspicious Conjunction: Origins of the Ṣāḥib-Qirān |journal=Iran & the Caucasus |volume=13 |issue=1 |pages=93–110 |doi=10.1163/160984909X12476379007927 |jstor=25597394 |issn=1609-8498}}</ref>}} | titletext = | more = | tur = | tasvir = Timur_reconstruction03.jpg | tasvir_eni = | alt = | izoh = Temurning bosh suyagi asosida amalga oshirilgan yuz rekonstruksiyasi, [[Mixail Gerasimov]] tomonidan bajarilgan. | succession = [[Temuriylar imperiyasi]] [[Amir|amiri]] | moretext = | reign = | reign-type = | toj kiyish = 1370-yil 9-aprel, [[Balx]] | cor-type = | oʻtmishdoshi = | pre-type = | davomchisi = [[Xalil Sulton]] | suc-type = | regent = | reg-type = | succession1 = | moretext1 = | reign1 = | reign-type1 = | coronation1 = | cor-type1 = | oʻtmishdoshi1 = | pre-type1 = | davomchisi1 = | suc-type1 = | regent1 = | reg-type1 = | succession2 = | moretext2 = | reign2 = | reign-type2 = | coronation2 = | cor-type2 = | oʻtmishdoshi2 = | pre-type2 = | davomchisi2 = | suc-type2 = | regent2 = | reg-type2 = | succession3 = | moretext3 = | reign3 = | reign-type3 = | coronation3 = | cor-type3 = | oʻtmishdoshi3 = | pre-type3 = | davomchisi3 = | suc-type3 = | regent3 = | reg-type3 = | tugʻilgan_paytidagi_ismi = | tugʻilgan_sanasi = {{birth date|1336|4|9|df=y}} | tugʻilgan_joyi = Kesh, Chigʻatoy ulusi (bugungi Shahrisabz, [[Oʻzbekiston]]) | vafot_sanasi = {{death date and age|1405|2|18|1336|4|9|df=y}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Oʻtror}} (bugungi Oʻtror, Qozogʻiston) | dafn_etilgan_sana = | dafn_etilgan_joy = [[Goʻri Amir]], [[Samarqand]], (Oʻzbekiston) | turmush_oʻrtogʻi = Turmush Ogʻo<br />Oʻljay Turkon Ogʻo<br />Choʻlpon Mulk Ogʻo<br />Saroy Mulk xonim<br />Tuman Ogʻo<br />Dilshod Ogʻo<br />Tukal Xonim<br />Ruh Parvar Ogʻo | turmush_oʻrtoq-tur = | Farzandlari = [[Jahongir Mirzo]]<br />[[Umarshayx Mirzo]]<br />[[Mironshoh Mirzo]]<br />[[Shohruh Mirzo]] | consort = <!-- yes (ha) yoki no (yoʻq) --> | issue = <!--{{plainlist}} yoki {{unbulleted list}} --> | issue-link = | issue-pipe = | issue-type = | toʻliq nomi = | era name = | era dates = | shohlik ismi = | posthumous name= | temple name = | uy =[[Temuriylar imperiyasi|Temuriylar]] | otasi = Amir Taragʻay | onasi = Takina Xotin | dini =[[Ahl as-Sunna val-Jamoa|Islom (sunniy)]] | kasbi = | imzo_turi = | imzo = | module = '''Harbiy faoliyati''' {{Tree list}} {{hidden begin}} * [[Temuriylar istilolari va bosqinlari|Temuriylar istilolari]] (1370-1405) ** [[Jangi loy|Loy jangi]] ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Janubiy Osiyo (1370)|Balx qamali]] ** Urganchni egallanishi ** [[Temuriylar istilolari va bosqinlari#Markaziy Osiyo|Hirotning egallanishi]] ** Sultoniya qamali ** Tabrizni ishgʻol qilish (1386) ** [[Isfahon qamali (1387)]] ** Sherozni ishgʻol qilish ** [[Bag‘dod qamali (1393)]] ** Anjudanning bosib olinishi ** [[Qunduzcha jangi]] ** [[Terek jangi (1395)]] ** [[Astraxan qamali (1395)]] ** Azoqning egallanishi ** Majar shahrining egallanishi ** Ukekning egallanishi ** [[Saroy qamali (1395)]] ** Yelets qamali ** Azov qamali ** [[Birtvisi qamali (1403)]] ** [[Tbilisi qamali (1386)]] ** [[Darbandning egallanishi]] ** [[Yerevanning egallanishi]] ** [[Ushkudzhe jangi]] ** [[Xonqal’a jangi (1395)]] ** [[Moʻlton qamali (1398)|Moʻlton qamali]] ** [[Uchning egallanishi]] ** [[Tulamba qamali]] ** Lohur qamali (1398) ** Bhatner qamali ** [[Dehlining talon-taroj qilinishi|Dehlining egallanishi (1398)]] ** [[Halab qamali|Halab qamali (1400)]] ** [[Damashq qamali|Damashq qamali (1400)]] ** [[Sivas qamali]] ** [[Bagʻdod qamali (1401-yil)]] ** [[Anqara qamali]] ** [[Anqara jangi]] ** [[Bursaning egallanishi (1402)]] ** [[Smirna qamali]]{{hidden end}} |sulola=[[Temuriylar|Temuriylar sulolasi]]}} '''Amir Temur''' (toʻliq ismi: '''''Amir Temur ibn Amir Taragʻoy ibn Amir Barqul''''') ([[1336-yil]] [[9-aprel]], [[Kesh]] – [[1405|1405-yil]] [[18-fevral]], [[Oʻtror]]) – [[Oʻrta asr|oʻrta asrlar]]ning davlat arbobi, buyuk sarkarda, qoʻmondon, markazlashgan davlat asoschisi. [[Eron]], [[Mesopotamiya]], [[Xuroson]], [[Shimoliy Hindiston]], [[Onadoʻli]] va [[Markaziy Osiyo]] hududlarini oʻz ichiga olgan [[Temuriylar davlati]]ga asos solgan hamda [[Temuriylar sulolasi]]ning birinchi hukmdori hisoblanadi<ref name=":4">{{Книга |ссылка=https://www.academia.edu/91154476/The_Timurid_Dynasty |автор=John E. Woods |заглавие=The Timurid Dynasty |год=1990 |язык=en |место=Bloomington, IN |издательство=Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies |страницы=8—9}}</ref>. Amir Temur Temuriylar uygʻonish davri asoschisi, ilm-fan, [[meʼmorchilik]], [[sanʼat]] va [[adabiyot]] homiysi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>{{cite book |author=Meri |first=Josef W. |url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC |title=Medieval Islamic Civilization |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0415966900 |page=812}}</ref><ref>{{cite web |title=Timur {{!}} Biography, Conquests, Empire, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Timur |access-date=28 September 2022 |website=www.britannica.com}}</ref>. Temur sanʼatning buyuk homiysi ham hisoblangan; u [[Ibn Xaldun]], [[Hofiz Sheroziy]] va [[Hofizi Abru]] kabi olim va shoirlar bilan muloqotda boʻlgan. Temurning hukmronlik davri [[Temuriylar renessansi]]ga yoʻl ochgan. 1320-yillarda [[Movarounnahr]]da (hozirgi Oʻzbekiston) turkiylashgan moʻgʻul qabilasi [[Barlos|barlos]]lar oilasida tugʻilgan. Temur 1370-yilga kelib Gʻarbiy [[Chig‘atoy ulusi]] ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi. Oʻsha yerdan boshlab Temur bir qator harbiy yurishlarni amalga oshirib, [[Oltin O‘rda]] xonlarini, [[Mamluklar davlati|Misr va Suriya mamluklarini]], yuksalib borayotgan [[Usmonli imperiyasi]]ni, shuningdek, Hindistondagi [[Dehli sultonligi]]ni magʻlub etdi va shu tariqa [[Islom dunyosi|islom olami]]dagi eng qudratli hukmdorga aylandi<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|title=Counterview: Taimur's actions were uniquely horrific in Indian history|first=Girish|last=Shahane|date=28 December 2016|website=Scroll.in|access-date=28 December 2016|archive-date=9 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109023347/https://scroll.in/article/825287/counterview-taimurs-actions-were-uniquely-horrific-in-indian-history|url-status=live}}</ref>. Ushbu fathlar Temuriylar saltanatining barpo etilishiga olib keldi, biroq mazkur imperiya Temurning vafotidan koʻp oʻtmay parchalanib ketdi. Temur bir necha tillarni, jumladan, hozirgi [[Oʻzbek tili|oʻzbek]] va [[Uygʻur tili|uygʻur]] tilining ajdodi boʻlgan [[chig‘atoy tili]]ni, shuningdek, diplomatik yozishmalarda qoʻllangan [[Mumtoz moʻgʻul tili|moʻgʻul]] va [[Fors tili|fors]] tillarini bilgan. Temur [[Yevrosiyo dashti|Yevrosiyo dashtlarining]] soʻnggi yirik [[Ko‘chmanchi davlat|koʻchmanchi fotihi]] edi va uning saltanati XVI-XVII asrlarda yanada tartibli hamda barqaror boʻlgan [[Porox imperiyalari|islom porox imperiyalari]] yuksalishi uchun zamin yaratdi<ref>{{Cite book |last=Darwin |first=John |title=After Tamerlane: the rise and fall of global empires, 1400–2000 |publisher=Bloomsbury Press |year=2008 |isbn=978-1596917606 |pages=29, 92 |author-link=John Darwin (historian)}}</ref>{{sfn|Manz|1999|p=1}}<ref name="Marozzi2006">{{cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |url=https://archive.org/details/isbn_9780306814655 |url-access=registration |publisher=Da Capo Press |year=2006 |isbn=978-0306814655 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780306814655/page/342 342]}}</ref>. Amir Temur oʻzini „Islom qilichi“ deb atagan. Hukmronligining oxiriga kelib, Temur Chigʻatoy ulusi, [[Hulokuiylar davlati]] va Oltin Oʻrdaning barcha qoldiqlari ustidan toʻliq nazorat oʻrnatdi, hattoki Xitoyda [[Yuan (sulola)|Yuan sulolasini]] qayta tiklashga urindi{{sfn|Marozzi|2004|p={{page needed|date=October 2023}}}}<ref>Matthew White: ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', Canongate Books, 2011, {{ISBN|978-0857861252}}, section "Timur".</ref>. U zabt etgan barcha hududlar orasida Xorazm eng ko‘p ziyon koʻrdi, chunki bu o‘lka Temurga qarshi bir necha bor isyon ko‘targan edi. Temur Xorazmga besh marotaba yurish qilgan. Temur 1411-yildan 1449-yilgacha Markaziy Osiyoni boshqargan astronom va matematik, Temuriy sulton [[Mirzo Ulugʻbek]]ning bobosi hamda [[Boburiylar imperiyasi]] asoschisi [[Bobur]]ning (1483–1530) katta bobosi (toʻrtinchi avlodi) boʻlgan<ref>{{cite web |url=http://search.eb.com/eb/article-9072544 |title=Timur |publisher=Encyclopædia Britannica, Online Academic Edition |year=2007 |url-access=subscription |access-date=26 November 2007 |archive-date=25 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325180324/https://academic.eb.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="EI">{{cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |access-date=24 April 2014 |last=Manz |first=Beatrice F. |edition=2nd |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207013949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ti-mu-r-lang-COM_1223 |archive-date=7 February 2015 |url-status=dead}}</ref>. == Umumiy tavsifi == === Ismi va shajarasi === [[File:Timur genealogical portrait, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|thumb|right|Temurning genealogik portreti, 1405-1409, Samarqand (TSMK, H2152)]] Toʻliq ismi arab anʼanasiga ([[ism]]–[[nasab]]–[[nisba]]) muvofiq '''Temur ibn Taragʻay Barlas''' (arabcha: ''تيمور ابن ترغيى برلس‎''), yaʼni barlos qabilasidan boʻlgan Taragʻayning oʻgʻli Temur shaklida boʻlgan. [[Turkiy tillar]]da Temur (Temür, Temir) soʻzi „temir“ maʼnosini anglatadi. Kastiliya elchisi [[Klavixo (elchi)|Ruy González de Clavijo]] uni Temurbek deb atagan<ref>Klavixo, Rui Gonsales de. Dnevnik puteshestviya v Samarkand ko dvoru Timura (1403—1406). Per. so staroispanskogo, predisl. i komment. I. S. Mirokovoy. – M.: Nauka. Glavnaya redaksiya vostochnoy literaturi, 1990, s.15</ref>. Keyingi davr fors manbalarida koʻpincha eronlashtirilgan Temur Lang (forscha: تیمور لنگ‎), yaʼni „Oqsoq Temur“ laqabi uchraydi<ref name="britannica">{{Cite news|title=Timur {{!}} Turkic conqueror|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-28|language=en|archive-date=2015-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504132629/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur}}</ref>. Keyinchalik bu nom Gʻarb tillariga Tamerlan, Tamerlane, Tamburlaine, Timur Lenk shakllarida kirib kelgan<ref>Yarlik xana Zolotoy Ordi Toxtamisha k polskomu korolyu Yagaylu 1392—1393 goda. Izdan knyazem M. A. Obolenskim. – Kazan, 1850.</ref>. Rus manbalarida u Temir Aksak (yaʼni „Oqsoq Temir“) deb atalgan. Shuningdek, eski tatar manbalarida Aqsak-Temur shakli ham uchraydi. Amerikalik tarixchi John E. Woods oʻzining „Temurning genealogiyasi“ nomli maqolasida Temur shajarasi aynan Amir Temur davrida boshlanganini koʻrsatgan<ref>Manz, Beatrice Forbes. „Temür and the Problem of a Conqueror’s Legacy.“ Journal of the Royal Asiatic Society 8.1 (1998, p.37</ref>. Temur chingiziylar sulolasiga mansub boʻlmagani sababli, rasmiy ravishda xon unvonini olish huquqiga ega emas edi va shu bois u doimo faqat amir (yaʼni sarkarda, hukmdor) unvoni bilan atalgan. Biroq, 1370-yilda u [[Bibixonim|Saroy Mulk Xonim]]ga uylanib, [[Chingiziylar|chingiziylar]] sulolasi bilan qarindoshlik rishtalarini oʻrnatgan. Shundan soʻng u Temur Koʻragon (forscha: تيمور گوركان‎, ''Temūr Gurkānī'') nomini qabul qilgan<ref>''Sultanov T. I.'' Podnyatie na beloy koshme. Potomki Chingiz-xana. – Almati: Dayk-press, 2001, s. 97</ref>. „[[Koʻragon]]“ soʻzi moʻgʻulcha ''kürügän'' yoki ''khürgän'' soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „xonning kuyovi“ degan maʼnoni anglatadi. Bu esa Temurning chingiziylar bilan qarindoshlik aloqalariga ega ekanini bildirgan<ref name=autogenerated5>''Ibn Arabshax.'' Istoriya Amira Temura. T., 2007</ref>. Fors va turkiy oʻrta asr manbalarida Temur, shuningdek, Sohibqiron (forscha: صاحب كران‎) deb ham atalgan. Bu soʻzning asl maʼnosi ikki sayyora (masalan, Zuhra va Mushtariy yoki Zuhra va Quyosh) birlashgan paytda tugʻilgan inson deganidir. Koʻchma maʼnoda esa bu unvon baxtli, ulugʻ taqdir egasi maʼnosini bildirgan<ref>Mir Muxammed Amin-i Buxari. Ubaydalla-name. Tashkent. AN UzSSR. 1957.</ref>. === Yoshlik yillari, oilasi, kelib chiqishi === Amir Temur [[Shaʼbon|shabon]] oyining yigirma beshida, hijriy yetti yuz oʻttiz oltinchi yilda (09.04.1336), oʻn ikki hayvonli Turk yilligiga koʻra sichqon yilida [[Kesh|Kesh shahri]] yaqinidagi [[Xoʻja Ilgʻor (qishloq)|Xoʻja ilgʻor]] qishlogʻida tugʻilgan<ref>{{kitob manbasi |last1=M.Oltinov |title=Amir Temurning milliy davlatchilik siyosati: tarix va hozirgi zamon |date=2006 |publisher=Fan |location=Toshkent |isbn=5-648-03382-6 |page=19 |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Amerikalik tarixchi [[Beatrice Forbes Manz]] Temurbekning tugʻilgan yilini oʻn toʻrtinchi yuz yillikning yigirmanchi yillariga toʻgʻri kelishi kabi qarashlarini oldinga surib keladi. Bunga sabab qilib Temurbekning 1336-yilda tugʻilganligi toʻgʻrisidagi yozuvlar uning davridan keyin yozilganini va uning davriga tegishli bir nechta manbalardagi voqealarda Temurbekning yoshi uning 1320-yillar oxirida tugʻilganini koʻrsatishini aytadi<ref>{{cite encyclopedia |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/timur-lang-COM_1223?lang=en |last=Manz |first=Beatrice F. |date=24 April 2012 |editor1=Bearman |editor-first=P. |quote=The birthdate commonly ascribed to Tīmūr, 25 S̲h̲aʿbān 736/8 April 1336, is probably an invention from the time of his successor S̲h̲āh Ruk̲h̲ [q.v.], the day chosen for astrological meaning and the year to coincide with the death of the last Il-K̲h̲ān |section=Tīmūr Lang |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}.</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=Tamerlane and the Symbolism of Sovereignty |journal=[[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]] |volume=21 |issue=1–2 |pages=105–122 |date=1988 |issn=0021-0862 |jstor=4310596 |doi=10.1080/00210868808701711}}</ref>. Biroq birorta tarix kitoblarida Temurbekning tugʻilgan yili 1336-yil emas, balki boshqa yil ekanligi toʻgʻrisida belgi umuman uchramaydi. Temurning yoshligi Keshda kechadi. Otasi Taragʻaybek oʻz chogʻining odatlariga koʻra Temurbekka ot minish, ov qilish, yoydan oʻq otishni oʻrgatuvchilarni tayin qiladi. 18-20 yoshlarida tulporlarni yaxshi ajrata oladigan epchil otliq va qoʻrqmas bahodir boʻlib ulgʻayadi. Temurbek oʻzi toʻgʻrisida kitobida 21 yoshga toʻlganida otasining hosili yaxshi boʻlganini, qoramol va yilqilar koʻp bolalaganini, oʻzi ularni 10 tadan qilib ishchilariga boʻlib berganini yozadi. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarkara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, asta-sekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilgan. Otasi [[Taragʻay|Amir Taragʻay]] (oʻrta chogʻ turkchasida Taragʻay – qoraquyruq qushi) [[barlos]] qabilasining beklaridan biri va qabilaning asosiy 5 ta urugʻidan birining yetakchisi edi<ref>Carter V. Findley, ''The Turks in World History'', Oxford University Press, 2005, {{ISBN|978-0195177268}}, p. 101.</ref><ref>G. R. Garthwaite, ''The Persians'', Malden, {{ISBN|978-1557868602}}, MA: Blackwell Pub., 2007. [https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&pg=RA1-PA148 p.148]. Quotation: "Timur’s tribe, the Barlas, had Mongol origins but had become Turkic-speaking … However, the Barlus tribe is considered one of the original Mongol tribes and there are „Barlus Ovogton“ people who belong to Barlus tribe in modern Mongolia."</ref><ref>M. S. Asimov & [[Clifford Edmund Bosworth]], ''History of Civilizations of Central Asia'', [[UNESCO]] Regional Office, 1998, {{ISBN|9231034677}}, p. 320. „One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkic population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …“</ref><ref>{{Cite encyclopedia |year=2016 |title=ТИМУ́Р ТАМЕРЛАН |encyclopedia=[[Great Russian Encyclopedia]] |publisher=Great Russian Encyclopedia |location=[[Moscow]], Russia |url=https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |access-date=26 October 2023 |editor-last=Kravets |editor-first=S. L. |volume=32: Televizionnaya bashnya – Ulan-Bator |language=ru |trans-title=Timúr Tamerlan |isbn=978-5-85270-369-9 |quote=Сын бека Тарагая из тюркизированного монг. племени барлас |display-editors=etal |trans-quote=Son of Bek Taragai from the Turkified Mongol Barlas tribe |archive-date=26 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 |url-status=live |archivedate=2023-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026130520/https://old.bigenc.ru/military_science/text/4192231 }}.</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Timur|title=Timur|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|date=5 September 2023|at=§ Life|quote=Timur was a member of the Turkicized Barlas tribe, a Mongol subgroup that had settled in Transoxania (now roughly corresponding to Uzbekistan) after taking part in Genghis Khan's son Chagatai's campaigns in that region.|access-date=26 October 2023|archive-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617233354/https://www.britannica.com/biography/Timur|url-status=live}}</ref>. Taragʻaybek Chigʻatoy ulusining taniqli beklaridan biri boʻlib, [[Kesh]] viloyatida amirlik qilgan. Amir Taragʻay yillik Ili daryosi boʻyida Xon tomonidan chaqiriladigan yurt beklarining qurultoyiga chaqirilgan va bunday yigʻinlarda qoldirmasdan qatnashgan. Butga topinuvchi oʻlaroq tugʻilgan Taragʻaybek Chigʻatoy ulusi orasida birinchilardan boʻlib islom dinini qabul qilgan. Otasi [[Barqul Noʻyon]]dek Taragʻaybek harb va siyosat ishlariga qiziqmagan va asosan islom dinini oʻrganish bilan umrini kechirgan. Temurbek tez-tez qabrini ziyorat qiladigan va keyinchalik qabri ustiga maqbara (1373–1374) qurdirgan [[Shamsuddin kulol|Shamsiddin Kulol]] Taragʻaybekning piri boʻlgan. [[Sharofiddin Ali Yazdiy]] taʼkidlashiga koʻra: <blockquote>"ulamo va sulaho va muttaqiylarga mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…"</blockquote> Onasi [[Takina xotun]] (Takina Mohibegim) buxorolik. Zafarnomada yolgʻiz otigina keltirilgan. 1403-yilda Temurbek [[Jenoa]], [[Fransiya]], [[Angliya]] qirollariga elchi qilib yuborgan, Sultoniya bosh rohibi (arxiyepiskop) [[Johannes de Galonifontibus]] Takina Xotunning oddiy oiladan ekanini yozadi<ref name=DicksonP97>{{cite journal|first=John E.|last=Woods|author-link=John E. Woods (historian)|editor1=Martin Bernard Dickson|editor1-link=Martin B. Dickson|editor2=Michel M. Mazzaoui|editor3=Vera Basch Moreen|title=Timur's Genealogy|journal=Intellectual Studies on Islam: Essays Written in Honor of Martin B. Dickson |url=https://books.google.com/books?id=yxmCAAAAIAAJ|year=1990|publisher=University of Utah Press|isbn=978-0874803426|page=97}}</ref>. Temur saroyida yozilgan, biroq yozuvchisi aniq bilinmagan ''Muyizz al-Ansab'' (tarjimasi: ''Izzatli nasablar'') asarida Takina Xotun barlos qabilasi bilan chegaradosh boʻlgan Chigʻatoy ulusining [[Yasaʼur]] qabilasidan ekanligi yoziladi{{sfn|Manz|1999|pages=164–165}}. Arab tarixchisi [[Ibn Xaldun]] esa 1401-yilda Temur bilan shaxsan uchrashganini va Temurning oʻzi onasi qadimgi Eron hukmdori [[Manuchehr]] avlodidan ekanini aytganini yozib qoldirgan<ref name="Khaldūn">{{cite book |last=Fischel |first=Walter J.|title=Ibn Khaldun and Tamerlane |url=https://books.google.com/books?id=fT5w5bk4ZLMC&pg=PA37|year=1952 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA / Los Angeles|page=37}}</ref>. [[Ibn Arabshoh|Ahmad ibn Arabshoh]] oʻzining ''Ajoyib ul-maqdur fi navaib (fi axbor) at-Taymur'' (arabcha: عجائب المقدور في نوائب تيمور – tarjimasi: ''Temurdagi taqdirning ajoyibotlar'') asarida uning Chingizxonning naslidan ekanligini yozadi<ref name="Arabshah2017">{{cite book |author1=Ahmad ibn Arabshah |author-link1=Ahmad ibn Arabshah |last2=McChesney |first2=Robert D. |author-link2=Robert D. McChesney |translator=M. M. Khorramia |title=Tamerlane: The Life of the Great Amir |url=https://books.google.com/books?id=mAOUrgEACAAJ |publisher=Bloomsbury Academic |year=2017 |page=4 |isbn=978-1784531706}}</ref>. XVIII asrda yozilgan Amir Temur kimligi toʻgʻrisidagi kitoblarda Takina Xotun [[Buxoro]] „Sadr ash-Sharia“ (Shariat qonunlarini izohlovchi)si Ubaydullo Mahbubiyning qizi ekanligi qayd qilingan<ref name="Sela2011">{{cite book |last=Sela |first=Ron |title=The Legendary Biographies of Tamerlane: Islam and Heroic Apocrypha in Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=1jphXQRPnpgC&pg=PA27 |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |page=27 |isbn=978-1139498340}}</ref>. [[Oʻzbekiston|Oʻzbek]] tarixchisi [[Turgʻun Fayziyev]] oʻzining „Temuriylar shajarasi“ (Toshkent, 1995) kitobida Temurbekning onasi toʻgʻrisida „Jangnomayi Amir Temur Koʻragon“ kitobiga tayangan holda Buxoro ulamolarining eng ulugʻi „Sadr ash-Sharia“ning qizi ekanligini keltiradi. [[File:Shah-i-Zinda, Samarkand (8592825482).jpg|thumb|Shohi Zinda, Samarqand (8592825482)]] Temurbekning opasi [[Qutlugʻ Turkon ogʻo]] va singlisi [[Shirinbeka ogʻo maqbarasi|Shirinbeka ogʻo]] edi. Ular Temurbekdan oldin oʻlishgan va Samarqanddagi [[Shohi Zinda]] majmuasidagi maqbaralarda koʻmilishgan. Shuningdek, Mu‘izz al-ansab manbasiga ko‘ra, Temurning yana uch nafar ukasi — Juki, Alim Shayx va Suyurg‘atmish ham bo‘lgan. Temur 1362-yilda Seyistonga birinchi kelishi chogʻida oʻng oyogʻidan va oʻng qoʻlidan Mamaqtuv (Yazdli Sharafiddin, Zafarnoma 19a,19b, 89b) tomonidan yoydan otilgan oʻqdan yaralangan. Temurbek Islom dini bilimlariga tayanib yurishlar qiladi va oʻzini „Islom qilichi“ sifatida taniltiradi<ref name=":3" />. [[Islom]] dinini yoyish yoʻlida qilgan yurishlaridan keyin Abu Fotih otini oladi. 1402-yilda Izmir qal’a qamalida katolik gospitaliyerlarini, Gurjiston (Gruziya) nasroniylarini bir necha bor yutishi ortidan Abu Gʻoziy otini oladi. Turklar oʻz odatiga koʻra oʻz yetakchilarini Bek deb atashardi. Shu yuzdan Temurbek ham Bek otini oladi. 1404-yilda Samarqandda boʻlgan Kastiliya (ispaniya) elchisi Rui Gonzales de Klavixo oʻzining sayohat qoʻlyozma kundaligida ham Temurbek otini qoʻllaydi. Temurbekning turk yoki moʻgʻul ekanligi tortishuvli hisoblanadi. Rui Gonsales de Klavixo Temurbekning kelib chiqishini Chigʻatoy ulusining ellariga bogʻlasa, nabirasi Muhammad Taragʻay (Ulugʻbek nomi bilan tanilgan) „Tarix-i arba ulus“ kitobida Shajarat al-atrak (Turklar kelib chiqishi)ni koʻrsatadi va unga koʻra Temurbek va ota-bobolari Yofas oʻgʻli Turkning bolalari ekanligini aytadi. Turk otli kishi esa butun turklarning otasi ekanligi koʻrsatiladi. Richard Bulliet Temurning qabilasi barloslarning moʻgʻullarga aloqasi yoʻqligini taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Bulliet |first1=Richard |last2=Crossley |first2=Pamela |last3=Headrick |first3=Daniel |last4=Hirsch |first4=Steven |last5=Johnson |first5=Lyman |title=The Earth and Its Peoples: A Global History |edition=4 |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780618771493 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Rene Grousset oʻzining ''L’empire des steppes, Atilla, Gengis-Khan, Tamerlan'' asarida Temurning kelib chiqishi Chingizxonga bogʻlanganligini, biroq uni moʻgʻullar bilan umuman birligi yoʻqligini va turk ekanligini yozadi<ref>{{kitob manbasi |last1=Grousset |first1=René |title=L'empire des steppes: Attila, Gengis-Khan, Tamerlan |url=https://archive.org/details/lempiredessteppe0000grou |date=1980 |publisher=Payot |location=Paris |isbn=9782228272513 |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Temur tarixi boʻyicha 3 salmoqli kitobdan biri sanalgan Ahmad ibn Arabshohning ''"Ajoyib ul-maqdur fi navaib at-Taymur"'' kitobida Temurbekni barlos turki ekanligini yoziladi: <blockquote>"Turklarda ham Arablarda boʻlganidek qabilalar va urugʻlar bordir va har bir qabilada vazir (qabilaboshi) bordir. U oʻz qabilasi ichida yashash tarzi boʻyicha maslahat beradigan yorituvchi chiroqdir. Ulardan birinchisi Arlot, ikkinchisi Jaloyir, uchinchisi Qavchin, toʻrtinchisi Barlosdir. Temur(bek) toʻrtichisidan chiqqandir."<ref>{{Книга|автор=M.S. Asimov & C. E. Bosworth|заглавие=История цивилизаций Центральной Азии|оригинал=History of Civilizations of Central Asia|ответственный=|заглавие2=''«… One of his followers was […] Timur of the Barlas tribe. This Mongol tribe had settled […] in the valley of Kashka Darya, intermingling with the Turkish population, adopting their religion (Islam) and gradually giving up its own nomadic ways, like a number of other Mongol tribes in Transoxania …»''|издание=|место=|издательство=UNESCO Regional Office|год=1998|страницы=320|страниц=|isbn=92-3-103467-7|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=B.F. Manz|заглавие=The rise and rule of Tamerlan|ссылка=https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109|ответственный=|заглавие2=''«… We know definitely that the leading clan of the Barlas tribe traced its origin to Qarchar Barlas, head of one of Chaghadai’s regiments … These then were the most prominent members of the Ulus Chaghadai: the old Mongolian tribes — Barlas, Arlat, Soldus and Jalayir …»''|издание=|место=Cambridge|издательство=Cambridge University Press|год=1989|страницы=[https://archive.org/details/riseruletamerlan00manz_109/page/n19 28]|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref><ref>{{Книга|автор=Лин фон Паль|заглавие=Месть Тамерлана|ответственный=|издание=|место=М.|издательство=|год=2008|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>.</blockquote> Yusuf Husayn oʻzing ''Two studies in early Mughal history'' asarida Temurbek turk ekanligidan gʻururlanar, oʻz oʻrnida oʻziga qarata aytilgan moʻgʻul soʻzini yomon koʻrardi deb taʼkidlagan<ref>{{kitob manbasi |last1=Husain |first1=Yusuf |title=Two Studies in Early Mughal History |date=1976 |publisher=Indian Institute of Advanced Study |location=Simla |page= |accessdate=17-fevral 2026-yil}}</ref>. Oʻzbek tarix yozuvchilari Temurbekning soʻzsiz turk boʻlganligini aytib keladi. Temurbekning oʻzi yozganligi aytiladigan Mulfazot-i Temuriy (Temur qissalari yoki Temur tuzuklari) kitobida Taragʻaybek oʻgʻli bilan soʻzlashganda turk kelib chiqishli ekanligini aytgani yoziladi. == Til bilimlari == Temurbek oʻz ona tilisi [[chigʻatoy tili|chigʻatoy]] (eski turkcha yoki eski adabiy oʻzbekcha)cha va [[forscha]]da soʻzlashgan. Temur [[arab tili]]da soʻzlasha olmagan va moʻgʻul tilida soʻzlasha olganligi haqidadagi manbalar tortishuvli. Uning davrida Turk (Eski oʻzbek adabiy tili)cha – soʻzlashuv, qoʻshin boshqarish, adabiyot va davlat ishlari tili, forscha – huquq, davlat ishlari, adabiyot va soʻzlashuv tili, arabcha – din tili boʻlgan. Amir Temur davlatida ham asosiy huquqiy ishlar – soliqlar yigʻish, gʻaznachilik ishlari, moliya ishlari fors tilida olib borilgan. Uning yurishlari chogʻlarida yilyozarlariga kunlik ishlarni turkcha va forscha tillarda yozib borishlarini buyurgan. Amir Temur tarixi haqida asosiy 3 ta asardan 2 tasi, Nizomiddin Shomiy – Zafarnoma, Sharafiddin Ali Yazdiy – Zafarnoma, aynan shu kunlik qoʻlyozmalarga asoslanib yozilgan kitoblardir. Rasmiy yozuv turi esa arab alifbosiga asoslangan fors va turk (eski uygʻur alifbosiga asoslangan oʻzbek yozuvi) yozuvlari edi. Zafarnomda keltirilishicha 1391-yil 28-martda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamishxonga qarshi yurish chogʻida Temur hozirgi Qozogʻistondagi Ulugʻ togʻda askarlariga tosh keltirishlarini buyuradi va toshga oʻyib bitik yozdiradi. Nizomiddin Shomiy Zafarnomasida esa 1391-yil 28-aprelda ushbu bitik bitilganligi yoziladi. Bu bitikda 3 qator arabcha va 8 qator turklarning oʻz yozuvi boʻlmish eski uygʻur yozuviga asoslangan eski adabiy oʻzbekchada yozilgan. <blockquote>“Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan! Borliqning egasi, haqiqatning qo‘rg‘oni, hushyor himoyachi, qudratli va qudrat egasi, hayot va o‘limni ato etuvchi hikmatli zot! Yetti yuz to‘qson uchinchi yilda, qo‘y yilining bahorining o‘rta oyida [1391-yil 6-aprel], Turon sultoni Temurbek islom yo‘lida bulg‘or xoni To‘xtamishxonga qarshi uch yuz ming kishilik qo‘shin bilan yurish boshladi. Ushbu manzilga yetib kelgach, yodgorlik belgisi boʻlsin deb ushbu qoʻrgʻonni barpo etdi. Alloh xohlasa, Rabbimiz adolatni qaror toptirsin! Parvardigor yurt ahlini oʻz marhamatiga noil aylasin! Bizni duo bilan yodga olsinlar!”{{oq|ar|Arabcha matnning uch qatori: بسم الله الرحمن الرحيم مالك الملك القدوس الحق المؤمن المهيمن الجبار القادر الحكيم المميت الحي Chig‘atoy tilida sakkiz satr (transkripsiya<ref>{{книга|заглавие=Историография и источниковедение истории стран Азии и Африки. Вып. XXI|ссылка=https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ|ответственный=Под ред. Н. Н. Дьякова|место=СПб|издательство=Издательство СПбГУ|год=2004|страницы=24|archive-date=2023-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312191902/https://books.google.kz/books?hl=ru&id=7TZtAAAAMAAJ}}</ref>): tarïq jeti jüz toqsan üčintä qoj jïl jaznïŋ ara aj turannïŋ sultanï temür beg üč jüz miŋ čerig bilä islam üčün toqtamïš qan bulγar qanïqa jorïdï bu jerkä jetip belgü bolzun tip bu obanï qopardï täŋri nïsfät bergäj inšala täŋri il kišigä raqmat qïlqaj bizni duu-a bilä jad qïlqaj.}} </blockquote> Bu bitik 1935-yil avgust oyida Ulugʻ togʻdan kunbotar(gʻarb)da joylashgan Qaramoʻla togʻ yon bagʻri oldidagi Qarsaqpay mis koni yaqinida qozoq geologi Qanish Satbaev tomonidan topilgan. Shu sababli [[Qarsaqpay bitigi]] ham deb ataladi<ref>{{Книга|автор=Поппе Н. Н.|заглавие=Карасакпайская надпись Тимура|ответственный=|издание=Труды отдела истории культуры и искусства Востока|место=Л.|издательство=|год=1940|том=II|страницы=187|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Bitik bugungi kunda Sant-Peterburg (Roosiya Federatsiyasi)da [[Ermitaj muzeyi]]da saqlanadi. Temurning farzandlari rasmiy hujjatlarda fors va turkiy tillardan foydalanganlar. Masalan, 1398-yilda Temurning o‘g‘li [[Mironshoh Mirzo]] rasmiy hujjatni turkiy tilda, uyg‘ur yozuvida tuzishni buyurgan<ref>Matsui, Dai, Ryoko WATABE, and Hiroshi Ono. «A Turkic-Persian Decree of Timurid Mīrān Šāh of 800 AH/1398 CE.» Orient 50 (2015): 53-75.</ref>. Mu‘izz al-ansabga ko‘ra, Temur saroyida faqat turkiy va fors tillarida yozuvchi kotiblar faoliyat yuritgan<ref name=":1">{{Книга|автор=|заглавие=Му‘изз ал-ансаб (Прославляющее генеалогии). Введение, перевод с персидского языка|ответственный=примечания, подготовка факсимиле к изданию Ш. Х. Вахидова|издание=История Казахстана в персидских источниках|место=Алматы|издательство=Дайк-Пресс|год=2006|страницы=115—116, 120|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref>. Temurning zamondoshi va 1401-yildan boshlab uni shaxsan tanigan asir tarixchi [[Ibn Arabshoh]] Temur haqida shunday yozgan: “Fors, turkiy va mo‘g‘ul tillariga kelsak, u ularni boshqalardan ko‘ra yaxshiroq bilgan”. Biroq, Princeton universiteti tadqiqotchisi Svat Soucek o‘zining Temur haqidagi monografiyasida Temur barlos qabilasiga mansub turk bo‘lganini, kelib chiqishi mo‘g‘ul nomi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, amalda to‘liq turkiylashganini ta’kidlaydi. Uning fikricha, Temurning ona tili turkiy tilning chig‘atoy lahjasi bo‘lgan, shuningdek, u yashagan madaniy muhit tufayli fors tilini ham ma’lum darajada bilgan bo‘lishi mumkin. Soucekning fikricha, Temur mo‘g‘ul tilini deyarli bilmagan, garchi ayrim mo‘g‘ul atamalari hujjatlarda va tangalarda uchrab turgan bo‘lsa ham<ref>{{Книга|автор=Svat Souček|заглавие=A History Of Inner Asia|ответственный=|издание=|место=|издательство=[[Cambridge University Press]]|год=2000|страницы=123|страниц=|isbn=0-521-65169-7|isbn2=}}</ref>. == Siyosiy-harbiy hayoti == === Siyosatga kirib kelishi === [[File:Timur on horse. Battle between Timur and Toqtamish Khan (left portion), 1420-1440, possibly Herat. Topkapi H.2153, folio 2a.jpg|thumb|Temur otda. Temur va Toʻxtamishxon oʻrtasidagi jang (chap qism), 1420-1440-yillar, ehtimol Hirot. Toʻpqopi H.2153, 2a]] Taxminan 1360-yilga kelib, Temur asosan mintaqadagi turkiy qabila vakillaridan iborat qoʻshini bilan harbiy yoʻlboshchi sifatida shuhrat qozondi. Temur Movarounnahrdagi harbiy yurishlarda ishtirok etdi. [[Volga-Kama Bulgʻoriyasi|Volga Bulgʻoriyasini]] agʻdargan va vayron qilgan Qozogʻon bilan ham gʻoyaviy, ham oilaviy rishtalar orqali ittifoq tuzib, ming nafar suvoriy boshchiligida Xurosonga bostirib kirdi. Bu Temur boshqargan ikkinchi harbiy yurish boʻlib, uning muvaffaqiyati keyingi amaliyotlarga, jumladan, Xorazm va Urganchni boʻysundirishga yoʻl ochdi. Amir Temur oʻzining ilk harbiy faoliyatini qoʻl ostidagi navkarlari bilan ayrim viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlagan. Ularning oʻzaro kurashlarida qatnashib, jasorat koʻrsatgan, janglarda chiniqqan, harbiy mahoratini oshirgan. Xondamirning yozishicha, otasi amir Taragʻoy Amir Temurni avval (1355) amir Joku barlosning qizi Nurmushk ogʻoga, soʻngra oʻsha yili (1355) Qazagʻonning nabirasi va amir Husaynning singlisi Oʻljay Turkon ogʻoga uylantiradi. Keyingi nikoh tufayli Amir Temur bilan Balx hokimi amir Husayn oʻrtasida ittifoq yuzaga kelib, ular birgalikda moʻgʻullarga qarshi kurashadilar. Amir Temurning Movarounnahrni birlashtirish yoʻlidagi harakati XIV asrning 60-yillari boshlaridan boshlandi. XIV asrning 50-yillari oxirida Movarounnahrda amirlarning oʻzaro kurashi kuchayib, amir Qazagʻon oʻldirildi. Mamlakatda siyosiy parokandalik avjiga chiqib, ogʻir tanglik sodir boʻldi. Xondamirning ''[[Habib us-siyar]]'' kitobida keltirilgan maʼlumotlarga qaraganda, ulus oʻnga yaqin mustaqil bekliklarga boʻlinib ketgan. 1358-yil [[Qazagʻon|Amir Qozagʻonbek]]ning oʻlimidan soʻng [[Movarounnahr]]da boshlangan bosh-boshdoqlik chogʻida Temurbek amakisi [[Hoji Barlos]] bilan Kesh yerlarini boshqarardi. 1360-yil yanvarda Jeta (Moʻgʻuliston) xoni [[Tugʻluq Temur]] Movarounnahrga yurish qiladi<ref name="Chaliand">Gérard Chaliand, ''Nomadic Empires: From Mongolia to the Danube'' translated by A. M. Berrett, Transaction Publishers, 2004. translated by A. M. Berrett. Transaction Publishers, p. 75. {{ISBN|076580204X}}. {{google books|xKVAbb6Tc4wC|Limited preview}}. [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], {{ISBN|076580204X}}, [https://books.google.com/books?id=xKVAbb6Tc4wC&pg=PA75 p. 75.], „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk. He aspired to recreate the empire of his ancestors. He was a military genius who loved to play chess in his spare time to improve his military tactics and skill. And although he wielded absolute power, he never called himself more than an emir.“, „Timur Leng (Tamerlane) Timur, known as the lame (1336–1405) was a Muslim Turk from the Umus of Chagatai who saw himself as Genghis Khanʼs heir.“</ref>. Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi – [[Yettisuv]] va [[Sharqiy Turkiston]]da hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. [[Jeta]] xonlaridan [[Tug‘luq Temur]] va uning vorisi [[Ilyosxoja]] 1360—1361 va 1365-yillarda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining bosqinchilik yurishlari va zulmiga qarshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jur’at eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining [[Dorugʻa|dorugʻa]]si etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojlikdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talon-tarojining oldini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Tugʻluq Temur orqasiga qaytib ketadi. Tugʻluq Temur bilan kelishgan Temurbekka Keshdan Sirdaryogacha boʻlgan yerlar topshiriladi. Xon hali [[Sirdaryo]]dan oʻtib ulgurmay, Ilyosxoʻja amir Bekchik va boshqa yaqin amirlar bilan til biriktirib, Temurni davlat ishlaridan chetlashtirish, imkon tugʻilganda esa uni yoʻq qilishni rejalashtirdi. Bu fitnalar tobora kuchayib, xavfli tus oldi. Natijada Temur moʻgʻullardan ajralib, ularning dushmani – amir [[Husayn]] (amir Qozogʻonning nabirasi) tomoniga oʻtdi. Bir muddat Temur va Husayn kichik qoʻshin bilan sarguzashtli hayot kechirib, [[Xorazm]] tomon yoʻl oldilar. U yerda [[Xiva]] yaqinidagi jangda hukmdor Tavakkal Qoʻngʻirot tomonidan magʻlubiyatga uchrab, qolgan askarlari bilan sahro ichkarisiga chekinishga majbur boʻldilar. Keyinchalik [[Mahon (Eron)|Mahon]] hududiga qarashli Mahmudiy qishlogʻi yaqinida ular Alibek Janiqurbon odamlari tomonidan asirga olindi va 62 kun asirlikda saqlandi. Tarixchi [[Sharafiddin Ali Yazdiy]]ning yozishicha, Alibek ularni eronlik savdogarlarga sotmoqchi boʻlgan, biroq bu davrda Mahon orqali karvon oʻtmagan. Natijada Temur va Husayn Alibekning akasi amir Muhammadbek tomonidan ozod qilingan. 1362-yil kuzida [[Seyiston]]da [[Malik Qutbiddin]] dushmanlariga qarshi boʻlgan toʻqnashuvda Temur oʻng qoʻlining ikki barmogʻidan ayrildi va oʻng oyogʻidan ogʻir yaralandi. Shu sababli u umrining oxirigacha oqsoq boʻlib qolgan. 1364-yilgacha Temur va Husayn amirlar sifatida [[Amudaryo]]ning janubiy sohilidagi [[Kahmard tumani|Kahmard]], [[Dargaz]], [[Arsif]] va [[Balx]] hududlarida yashab, moʻgʻullarga qarshi partizan urushi olib bordilar. 1364-yilda moʻgʻullar Movarounnahrni tark etishga majbur boʻldilar. Movarounnahrga qaytgan Temur va Husayn Chigʻatoy sulolasidan boʻlgan [[Kobulshoh]]ni taxtga oʻtqazdilar. 1365-yil 22-may kuni tongda Chinoz yaqinida Chirchiq daryosi boʻyida Temur va Husayn qoʻshinlari bilan Ilyosxoʻja qoʻshinlari oʻrtasida tarixga „[[Loy jangi]]“ nomi bilan kirgan qonli jang boʻlib oʻtdi. Ilyosxoʻja qoʻshini son jihatdan ustun edi. Jang vaqtida kuchli yomgʻir yogʻib, koʻrish qiyinlashdi, otlar esa loyga botib qoldi. Shunga qaramay, Temur qoʻshinlari oʻz qanotida ustunlikka erisha boshladi. Hal qiluvchi paytda Temur Husayndan yordam soʻradi, biroq Husayn yordam bermay, aksincha chekinib ketdi. Bu holat jang taqdirini hal qildi. Natijada Temur va Husayn qoʻshinlari Sirdaryoning narigi tomoniga chekinishga majbur boʻldilar. Bu orada Ilyosxoʻja qoʻshini [[Samarqand]]dan xalq qoʻzgʻoloni natijasida haydab chiqarildi. Bu qoʻzgʻolonga madrasa mudarrisi [[Mavlonozoda]], hunarmand [[Abu Bakr Kalaviy]] va mergan Mirzo Xurdaki Buxoriy boshchilik qildilar. Shaharda xalq hokimiyati oʻrnatildi. Boy tabaqalarning mol-mulki musodara qilindi va ular yordam soʻrab Temur va Husaynga murojaat qildilar. 1366-yil bahorida Temur va Husayn Samarqandga yurish qilib, [[Sarbadorlar|sarbadorlar]] qoʻzgʻolonini bostirdilar. Qoʻzgʻolon rahbarlari qatl etildi, biroq Temurning buyrugʻi bilan xalq orasida katta obroʻga ega boʻlgan qoʻzgʻolon yetakchilaridan biri – Mavlonozoda tirik qoldirildi. 1366-yil Amir Husayn va Amir Temur dushmanga aylanishadi. Amir Temur Amir Husayn tomon qoʻshin tortadi. Temurbek Qarshiga qarab yuradi. Qarshi qamalida Musabekni 12000 otligʻini 243 kishi bilan yengadi. 1367-yil Moxon yaqinidagi Bermasda Bekishohga qarshi yurish qiladi. Temur dushmanni yengadi. === Amir Temur hokimiyati oʻrnatilishi === [[File:Timur during attack on Balkh 1370.jpg|thumb|Temur Balxga hujum paytida 1370-yil.]] [[File:Timur enthroned at Balkh, Afghanistan.jpg|thumb|1370-yilda Balxda Temurning taxtga o‘tirishi.]] Amir Husayn oʻz bobosi amir [[Qazag‘on]] singari Chigʻatoy ulusining oliy amiri lavozimini egallashni rejalashtirayotgan edi. Qazagʻon oʻz vaqtida bu lavozimni kuch bilan egallagan edi. Natijada Temur va Husayn oʻrtasidagi munosabatlar yomonlashdi va har ikkalasi ham hal qiluvchi jangga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bu vaziyatda Temurga [[Termiz]] [[sayyid]]lari, [[Samarqand]] [[shayxulislomi]] va keyinchalik uning ruhiy ustoziga aylangan [[Sayyid Baraka|Mir Sayyid Baraka]] katta yordam koʻrsatdi. Husayn Sali-saroydan [[Balx]]ga koʻchib oʻtib, qal’ani mustahkamlashga kirishdi. U hiyla ishlatishga qaror qilib, Temurni tinchlik shartnomasini tuzish bahonasida Chakchak darasida uchrashuvga taklif qildi va oʻz niyatining samimiyligini isbotlash uchun [[Qur’on]] ustida qasam ichishga vaʼda berdi. Temur ehtiyot chorasi sifatida uchrashuvga 200 yigit bilan bordi, Husayn esa 1000 askar bilan kelgan edi. Shu sababli uchrashuv amalga oshmadi. Temur barcha kuchlarini toʻplab, [[Amudaryo]]dan oʻtdi{{sfn|Goldsmid|1911|p=994}}{{sfn|Marozzi|2004|p=40}}. Uning qoʻshinining ilgʻor qismlariga Suyurgʻatmish oʻgʻlon, Ali Muayyad va Husayn Barlos boshchilik qildilar. Biyya qishlogʻi yaqinida Temurni Andxud sayyidlarining boshligʻi Mir Sayyid Baraka kutib olib, unga oliy hokimiyat ramzi sifatida nogʻora va bayroq topshirdi. Balx tomon yurish davomida Temurga Karkaradan kelgan Joku Barlos, Xuttalondan amir Kayxusrav, Shibirgʻondan amir Zinda Chashm, shuningdek, Hulm va Badaxshondan kelgan qoʻshinlar qoʻshildi. Bu voqealarni eshitgan Husayn qoʻshinining koʻplab askarlari uni tark etdilar<ref name="Наталья Басовская, профессор РГГУ">{{cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|title=Наталья Басовская, профессор РГГУ|publisher=// [[Эхо Москвы]]|date=2010-02-13|access-date=|archive-url=https://www.webcitation.org/619Vi6jCb?url=http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/523454-echo|archive-date=2011-08-23|url-status=live}}</ref>. Shu yerda Chigʻatoy bek va amirlari, viloyat hokimlari va yirik amaldorlar ishtirokida qurultoy boʻlib oʻtdi. Unda Temurning sobiq raqiblari va bolalikdagi doʻstlari – Bayon Sulduz, amirlar Uljaytu, Kayxusrav, Zinda Chashm, Joku Barlos va boshqalar ham qatnashdilar. Qurultoy Temurni oliy amir etib sayladi. Shu paytdan boshlab uning davlati Turon deb atala boshlandi. Temurning Chigʻatoy xoni Qazagʻonning qizi va Husaynning bevasi boʻlgan Saraymulkxonimga uylanishi unga „Koʻragon“ („xonning kuyovi“) faxriy unvonini olish imkonini berdi{{sfn|Marozzi|2004}}. Qurultoyda Temur Movarounnahr lashkarboshilaridan sadoqat qasamyodini qabul qildi. U oʻzidan oldingi hukmdorlar singari xon unvonini qabul qilmadi va faqat „Buyuk amir“ unvoni bilan kifoyalandi. Rasmiy xonlar esa Chingizxon avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmishxon (1370–1388) va undan keyin uning oʻgʻli Mahmudxon (1388–1402) boʻldi. Temur davlat poytaxti etib [[Samarqand]]ni tanladi va markazlashgan davlat barpo etish yoʻlida kurash boshladi. == Davlatni mustahkamlash va kengaytirish == Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda ro‘y bergan og‘ir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yig‘ishda aminlar, kalontarlar va soliq yig‘uvchilarni raiyatga nisbatan insof va adolatli bo‘lishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi ko‘p jihatdan raiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshlig‘iga bo‘lgan sadoqatiga bog‘liq. Raiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar bo‘lgan. Amir Temur nafaqat o‘z xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-tarojlardan saqlagan. Davlatchilik asoslari yaratilganiga qaramay, [[Shibirg‘on]] va [[Xorazm]] hududlari, ayniqsa uning Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy qismi, Suyurg‘atmishxon va amir Temur hokimiyatini tan olmadi. Davlatning janubiy va shimoliy chegaralarida ham vaziyat notinch edi. [[Mo‘g‘uliston]] va [[Oq O‘rda]] tomonidan tez-tez chegaralar buzilib, aholi yashash joylariga hujumlar uyushtirilar edi. Oq O‘rda xoni [[Urusxon]] [[Sig‘noq]] shahrini egallab, uni poytaxtga aylantirgach, [[Yassi]] (hozirgi [[Turkiston]]), [[Sayram]] va butun Movarounnahr yanada katta xavf ostida qoldi. Shu sababli davlatni himoya qilish va mustahkamlash uchun zudlik bilan choralar ko‘rish zarur edi. Ko‘p o‘tmay, [[Balx]] va [[Toshkent]] amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Biroq Xorazm hukmdorlari Dashti Qipchoq hukmdorlari yordamiga tayanib, Chig‘atoy ulusiga qarshi qarshilikni davom ettirdilar. 1371-yilda Xorazm hukmdori Chig‘atoy ulusiga qarashli janubiy Xorazm hududini egallashga harakat qildi. Amir Temur Xorazmdan bosib olingan hududlarni qaytarishni dastlab tinch yo‘l bilan talab qildi. U bu maqsadda avval Gurganjga [[Tavochi|tavochi]] (qo‘shin ta’minoti va joylashuvi uchun mas’ul amaldor), keyin esa shayxulislomni elchi qilib yubordi. Biroq Xorazm hukmdori [[Husayn Soʻfi]] har ikki safar ham bu talabni rad etib, elchini hatto asirga oldi. Shundan so‘ng amir Temur Xorazmga qarshi besh marta harbiy yurish uyushtirdi. Temurning yaqin safdoshlaridan biri [[Abbos Bahodur]] edi. == Kengayish davri == Temur Amir unvonini oladi va Samarqandni bosh shahar etib belgilaydi. 1370-yil kuzida yirik qurultoy oʻtkazadi. 1371-yil Amir Temur Jeta tomon 2 bora yurish qiladi. Hevak oʻlkasi va Kat shahri aslan Chigʻatoy ulusining yerlari boʻlsada, biroq u yerlar soliqlarini Xorazmdagi Soʻfiylar yigʻar edi. 1372-yil bahorda bu yerlarni qaytarishni koʻzlab Xorazm tomon ilk yurishini qiladi. Temur [[Katqalʼa (Shovot tumani)|Kat qal’asini]] qamal qiladi va qal’ani egallaydi. Temurbek Qovun arigʻining oldida Husayn Soʻfiy bilan jang olib borado va dushmanni yengadi. Husayn Soʻfiy yengilishdan soʻng Xorazmga qarab chekinadi va oʻsha vafot etadi. Temurbek Yusuf Soʻfiy bilan kelishadi va ortiga qaytadi. Qaytish ortidan Yusuf Soʻfiy Katni talaydi. Temurbek 2-bora Xorazm tomon yurish qiladi. Amir Temur qudachilik qilish uchun bu gal Xorazmni bosib olmaydi. 1375-yil yanvarda Temurbek Jeta tomon 3-bora yurish qiladi. Ili daryosi boʻyida urushda Temur dushmanni yengadi. 1376-yil Xorazm tomon 3-yurishini qiladi. Biroq bu yurish chogʻida Sari Bugʻa va Odilshoh yovlik yoʻliga oʻtgani uchun ortiga qaytadi. Keyi 4-bora [[Jeta]]ga yurish qiladi. Temurbek qoʻshini Jeta xoni Qamariddinni toʻliq yengadi. Shu yili toʻngʻich oʻgʻli Jahongir Temuroʻgʻli vafot etadi. Keyinchalik Temur 5-bora Jeta tomon yurish qiladi va Toʻxtamishxon bilan uchrashadi. Toʻxtamishga Sigʻnoq va Sabron oʻlkalarini beradi. 1376-yilning oʻzida Temur Oʻrisxon tomon qoʻshin tortadi. Jayron Qamishda dushman qoʻshinini yengadi. 1377-yilda Samarqandga qaytadi. Temur qaytishi ortidan Toʻxtamish hokimiyati yiqiladi. U Toʻxtamishni yana qoʻllaydi va qurol-yaroq bilan taʼminlaydi. 1379-yil Temur Xorazm tomon 4-bora yurish qiladi. Xorazm qal’ani egallaydi. 1381-yilda Eron oʻlkasi tomon qoʻshin tortadi. Ketma-ket Fushanj qal’asini va Hirotni oʻz davlati yerlariga qoʻshib oladi. Keyin Samarqandga qaytadi. 1382-yil boshlarida Xuroson tomon yurish qiladi. Kalot qal’asi va Tushriz qal’asini egallaydi. Ortidan [[Mozandaron]] tomon yoʻl oladi. Biroq Alibekning Kalotga yurishi sababli orqaga qaytadi. 1383-yil yozida xotini Dilshod ogʻo va egachisi Qutlugʻ Turkon ogʻo vafot etadi. Jeta tomon qoʻshin joʻnatgan Amir Temur oʻzi Mozandaron tomon yuradi. 1383-yil kuzida [[Sabzavor]] qal’asi egallanadi. Temurbek [[Seyiston]] tomon yoʻl oladi. Rizo qal’a qamalida Shoh Qutbiddinni yengadi va Seyistonni oladi. Keyin Boʻst tomon yuradi. Qal’ayi Toqni va Boʻst qal’asini egallaydi. Hirmand daryosi boʻylab yurib Hazorbaro qal’asi(dinsizlar qal’asi) va Dahna qal’asini egallaydi. Qaytishda Afgʻoniylar bilan urushda dushmanni yengadi. Seyiston va Zobuliston qoʻshib olgach Samarqandga qaytib keladi. 1384-yil bahorida qayta Mozandaron tomon yoʻl oladi. 1385-yil yozida [[Sultoniya]] shahrini egallaydi. Soʻngra Omul hamda Sori oʻlkalarini qoʻl ostiga kiritadi va Samarqandga qaytadi. Temurning Eron oʻlkalaridan qaytishi ortidan Toʻxtamishxon Eronga bostirib kiradi va shahar va qishloqlarni talaydi. 1386-yil 3-yillik yurish oti bilan tarixga kirgan yurishini boshlaydi. == Amir Temurning boshqa davlatlar bilan siyosiy bogʻlanishlari == Oltin Oʻrda davlati – Toʻxtamishxonning magʻlubiyatidan keyin Temur [[Oltin Oʻrda]]da oʻzi xon belgilab keladi va savdo aloqalarini saqlaydi. Oltin Oʻrda davlatining choʻkish davri boshlanadi. Mamluqlilar davlati – Shomdagi qaqshatqich yengilishdan keyin Mamluqli davlati Temurbekning soʻrovlarini, elchi Atalmishni qoʻyib yuboradi va soʻralgan mollarni beradi. Urushdan oldin va keyin bir necha bora 2 tomondan ham elchilar borib keladi. Maktublar almashiniladi. Jete davlati – 5 bora ogʻir yurishlardan soʻng Jete yoki Moʻgʻuliston Temur davlati qoʻl ostiga toʻla kirmasada ortiq xavf tugʻdirmaydigan davlatga aylanadi. [[Dehli sultonligi]] – Dehlidagi qayta tiklanib boʻlmas yengilishdan keyin Temurbek davlati qoʻl ostiga kiradi. Usmonli sultonligi – Anqara urushidagi qaqshatqich magʻlubiyatda keyin Usmonli davlati Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Gurji qirolligi – bir necha bora talanishi va bosib olinishi ortidan Temur davlati qoʻl ostiga oʻtadi. Yillik belgilangan soliq toʻlashi belgilanadi. Eron, Afgʻoniston va Kavkazdagi davlatlar – barchasi Temuriylar davlati ichiga kiradi. Fransiya qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalari oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Kastiliya (Ispaniya) qirolligi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Temur davlati bilan savdo aloqalarini oʻrnatilishi kelishiladi. Elchilar va maktublar almashinuvi boʻladi. Vizantiya imperiyasi – Usmonli davlati yengilishi ortidan Istanbul uchun Temurga juzya (din soligʻi)ni toʻlaydi. Elchilar almashinuvi boʻladi. Xitoy davlati (Ming imperiyasi – Xitoy bilan savdo aloqalari va elchilar almashinuvi mavjud boʻlgan. Temurning oʻlimi ortidan Xitoy yurishi qoldiriladi. == Oq Oʻrda bilan jang == [[Fayl:Timur Steppe campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi]] [[Fayl:Timur Golden Horde campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi]] Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qadimgi mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilmagan edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hokimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shimoliy hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram shaharlariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talon-taroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻysundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga qoʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kat shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat, shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan janubiy-sharqiy (Kat va Xiva shaharlari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi. == Mogʻuliston istilosi == [[Fayl:Timur Empire.jpg|left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati]] ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 – 71-yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 – 1390) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi. == Eron va Kavkaz yurishlari == Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 – 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi. == Amir Temurning 3 yirik istilolari == Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 – 1388) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi. === 3 yillik istilo === Amir Temur shu bilan birga shimoliy-gʻarbdan, yaʼni Oltin Oʻrda tomonidan boʻlayotgan tazyiqqa barham berish maqsadida Toʻxtamishga qarshi 3 marta qoʻshin tortishga majbur boʻldi. U 1389-yilda Dizaq (Jizzax)ning Achchiq mavzeida, 1391-yilning 18-iyunida (hozirgi Samara bilan Chistopol shaharlari orasida joylashgan Qunduzcha (Kondurcha) daryosi vodiysida (qarang [[Qunduzcha jangi]]) va nihoyat, 1395-yilda (28 fevral) Shimoliy Kavkazda Terek daryosi boʻiida Toʻxtamish qoʻshiniga qaqshatqich zarba beradi (qarang [[Terek daryosi boʻyidagi jang]]). Amir Temur harbiy yurishlari natijasida Quyi Idil (Volga) viloyatlari, Saroy Berka, Saroychik va Hojitarxon (Astraxon) kabi shaharlar gʻorat qilindi. Amir Temur Toʻxtamishni quvib Ryazan viloyatigacha bordi va Yelets shahrini ishgʻol qildi. Sharafuddin Ali Yazdiy Amir Temurning Moskva istilosini shunday taʼriflaydi: „Sohibqiron Maskavga sorikim, Rusning shaharlaridan erdi, tavajjuq qildi. Anda yetkonda nusratshiʼor cheriki ul viloyatni (shahar va atrofini) chobtilar va andagʻi hokimlarni tobeʼ qildi. Va cherikning eliklariga sonsiz mol tushti…“ („Zafarnoma“, 179-bet). Bu urushda Azaq (Azov), Kuban va Cherkas yerlari ham kuchli aziyat chekegandi. Qizigʻi shundaki, Amir Temur Idilning Turotur kechuvi boʻyida Oʻrusxonning oʻgʻli Quyrichoq oʻgʻlonni chaqirtirib, unga qoʻlga kiritilgan sobiq Joʻchi ulusini inʼom etdi. Rossiya tarixchilari B. D. Grekov va A. Yu. Yakubovskiyparnmnt yozishlaricha, Amir Temurning Toʻxtamish ustidan qozongan gʻalabasi, faqat Markaziy Osiyo uchun emas, balki butun Sharqiy Yevropa, shuningdek tarqoq Rus knyazliklarining birlashishi uchun ham buyuk ahamiyat kasb etgan. === 5 yillik istilo === Shundan soʻng Amir Temur butun eʼtiborini Eron, Iroq, Suriya, Kichik Osiyo va Hindiston yerlarini uzil-kesil zabt etishga qaratdi. U besh yillik (1392 – 1396) urush davomida Gʻarbiy Eron, Iroqi Ajam va Kavkazni egalladi, natijada muzaffariylar va jaloiriylar sulolasining hukmronligi barham topdi. ==== Hindiston istilosi ==== [[Fayl:Timur India campaign.jpg|thumb|left|250px|Temurning Hindistonga yurishi]] Amir Temurning Hindiston istilosi (1398-yil may – 1399-yil mart) qariyb 11 oy davom etdi. Amir Temur Hindistondan katta oʻlja, shu jumladan 120 jangovar fil bilan qaytdi. Oʻljalarning bir qismi qoʻshinga taqsimlab berildi, qolgani Samarqand va Kesh shaharlarida olib borilayotgan qurilishlarga sarflandi. === 7 yillik istilo === [[Fayl:Behzad timur egyptian.jpg|thumb|right|Temur Misrning mamluk sultoni [[Sulton Nasiraddin Faraj]]ga magʻlubiyat keltiradi.]] [[Fayl:Timur Anatolia campaign.jpg|thumb|250px|Temurning Usmonli imperiyasiga yurishi]] Amir Temurning 1399 – 1404-yillarda olib borgan harbiy yurishlari natijasida Shomning Halab (Aleppo), Xums, Baalbek (Baʼalbak), Dimishq (Damashq) kabi yirik shaharlari va Iroqi Arabning Ubuliston oʻlkasi (qad. Kappadokiya) bilan Bagʻdod, shuningdek Turkiyaning katta qismi zabt etiladi. Anqara jangida Amir Temur jahonning buyuk sarkardalaridan biri Boyazid Yildirim ustidan gʻalaba qozondi. Turk sultoni asirga olindi. U bilan birga xotini serb malikasi Olivera, oʻgʻillari Muso va Iso Chalabiylar ham asirga tushdilar. Soʻng, Amir Temur Anadolu yarim orolini egallab, Oʻrta dengizning sharqiy sohilida joylashgan Izmir shahrini zabt etdi va salibchilarning Yaqin Sharqdagi oxirgi qarorgohiga barham berdi. Soʻngra, Egey dengizida joylashgan Xios va Lesbos orollaridagi Genuya mulklarining hukmdorlari unga taslim boʻldilar, Misr ham oʻz itoatkorligini izhor etdi. Amir Temur Anqara, Nikeya, Bursa va Izmir shaharlarini egallab, Vizantiya va butun nasoro olamining Boyazidga yigʻib bergan bojlaridan iborat katta boylikni qoʻlga kiritdi. Birgina Bursa shahridan olingan oltin va javohirlarning oʻzi kattagina karvonga yuk boʻlgan. Bandi qilingan Boyazid oʻrdugohga olib kelingach, Amir Temur unga hurmat va ehtirom koʻrsatdi. Uning vafotidan soʻng (1403-yil 9-mart) esa vorislariga himmat koʻzi bilan boqib, ularga beqiyos muruvvatlar qildi. Chunonchi Boyazidning toʻngʻich oʻgʻli Sulaymon Chalabiyni turklarning Yevropadagi viloyatlariga hokim etib tayinladi. Edirne (Adrianopol) shahri uning poytaxti qilib belgilandi. Anadoluning shimoliy-gʻarbiy qismi suyurgʻol sifatida Iso Chalabiyga inʼom qilinib, Bursa shahri uning poytaxtiga aylantirildi. Usmoniy turklar davlatining markaziy qismini boshqarishni Muso Chalabiyga topshirdi. Amir Temur Usmoniy turklar davlatini butunlay bosib olish niyatida boʻlmagan, chunki u Yevropa davlatlarining Yaqin Sharq mamlakatlariga nisbatan tajovuzkorona niyatda ekanligini yaxshi tushunar edi. Shuning uchun ham Amir Temur Usmonli turklar davlatini saqlab qoldi va Boyazidning vorislariga muruvvat qoʻlini choʻzdi. Shunday boʻlsada, Boyazid ustidan qozonilgan bu gʻalaba bilan Amir Temurni Fransiya qiroli Karl VI (1380 – 1422), Angliya qiroli Genrix IV (1399 – 1407) tabriklab, unga maxsus maktub yubordilar. Chunki Amir Temur endigina uygʻonayotgan Yevropaga islom dinini yoymoqchi boʻlgan Usmoniy turklar davlatiga zarba berib, Yevropadagi nasroniylarning xaloskoriga aylangan edi. == Xitoyga yurishining boshlanishi == Amir Temur Kichik Osiyodan Samarqandga qaytgach, 1404-yil 27-noyabrda 200 ming qoʻshin bilan Samarqanddan Xitoy safariga chiqdi. Biroq Xitoy ustiga yurish Amir Temurning Oʻtrorda vafoti (1405-yil 18-fevral)amalga oshmay qoldi. Maʼlumki, Amir Temur 1405-yil kuchli shamollash sababli olamda oʻtdi deyiladi. Lekin, Amir Temurni vafotini tezlashtirgan boshqa sabablar ham bor. Ibn Arabshohning yozishicha (1436-yil yozilgan) kuchli sovuq natijasida Temur ibrida (sovuqdan jismni zaiflashtiradigan kasallik) kasaliga chalinib, tabiblar uni dad etish maqsadida tayyorlagan tarkibida isitadigan moddalar, xushboʻyliklar va rezavorliklar boʻlgan xamr aragʻini isteʼmol qilgan. Tarixchi, Xondamirning fikricha Amir Temur oʻlimini tabiblar Dori sifatida tayyorlagan araq tezlashtirib yuborgan. Xondamir „ Habib us-siyar“ asarida shunday yozadi: "…sohibqiron shu asosda araqqa ragʻbat koʻrsatdi, unga javhar keltirishlarini buyurdi, koʻrinishidan suvdek boʻlsa ham sifati jihatidan olovdek edi. Oliyjanob Sohibqiron ikki kecha kunduz araq ichdi, ammo aslo ovqat yemadi. Shuning uchun mijozoda oʻzgarish yuz berdi. Bu oʻzgarishni tabiblar xumor belgisi boʻlsa kerak deb tushundilar. Yana unga bir-ikki qadah berdilar, harorati biroz taskin topdi, ammo vujudi va tabiatiga sharob taʼsir qildi shekilli, issigʻi Yana koʻtarilib ketdi. Sohibqiron sogʻligʻi yomonlashdi. Mazkur ichimlik bu vaqtda faqat tabobatda qoʻllanilib, mast qiluvchi funksiyasi oʻzlashtirilmagan edi. Temur kasalining kuchayishi va koʻp miqdorda isteʼmol qilingan araq sabab boʻlgani haqida oʻsha davr tarixchisi Hofiz Abru ham yozadi. Amir Temurning vafoti haqidagi xabar garchi avvalda sir tutilsada, ammo koʻp vaqt oʻtmay bu noxush xabar mamlakat boʻylab tarqalib ketadi. Amir Temurning jasadi Samarqandga olib kelinib dafn qilinadi (qarang [[Amir Temur maqbarasi]]). [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (1).JPG|300px|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] [[Fayl:Mausoleum of Amir Temur (5).JPG|300px|left|thumb|Amir Temurning Samarqanddagi maqbarasi]] == Amir Temur siymosiga tarix va madaniyat nuqtai-nazaridan qarashlar == === Amir Temur davrida madaniyat va fan === [[Fayl:Cristofano dell'altissimo, tamerlano, ante 1568.JPG|thumb|XVI asr italyan rassomchiligida Temurning tasviri]] [[Fayl:Lombards Library 006.jpg|thumb|upright|XVI asrda fransuz rassomi tomonidan yaratilgan Temur tasviri]] Amir Temur – buyuk davlat asoschisi hisoblanadi. U Hindiston hamda Xitoydan Qora dengizga qadar, Sirdaryo va Orol dengizidan Fors qoʻltigʻiga qadar gʻoyat katta hududni qamrab olgan markazlashgan ulkan saltanatga asos soldi. Bundan tashqari Amir Temur davlatiga Kichik Osiyo, Suriya, Misr va shim.-gʻarbda Quyi Volga, Don buylari; shim.-sharqda Balxash koʻli va Ili daryosigacha; jan.-sharqda esa Shim. Hindistongacha boʻlgan mamlakatlar buysundirildi. Amir Temur. davlatni aql-zakovot va huquqiy asos bilan idora etgan. Uning „… davlat ishlarining toʻqqiz ulushini kengash, tadbir va mashvarat, qolgan bir ulushini qilich bilan amalga oshirdim“, degan soʻzlari buning yorqin dalilidir. ==== Shaharsozlik va meʼmorlik ==== [[Fayl:Teymur.jpg|thumb||left|Temur Samarqanddagi bazmda]] Sohibqironning bunyodkorlik sohasidagi tarixiy xizmatlari beqiyosdir. Tarix bu qoʻhna dunyoda oʻtgan koʻp jahongirlarni biladi. Ularning aksariyati faqat buzgan. Amir Temurning ulardan farqi shundaki, u umr buyi bunyodkorlik bilan mashgʻul boʻlgan. Uning „Qay bir joydan bir gisht olsam, oʻrniga un gʻisht qoʻydirdim, bir daraxt kestirsam, oʻrniga unta kuchat ektirdim“ degan soʻzlari buning yorqin isbotidir. Amir Temurga har bir zafarli voqea va sevinchli hodisani muhtasham meʼmorlik obidasi barpo etish bilan nishonlash odat boʻlgan. Shu maqsadda Hindiston, Sheroz, Isfahon va Damashqning mashhur ustahunarmandlari mamlakatda hashamdor imoratu inshootlar bino qilganlar. Amir Temur zabt etgan mamlakatlarning bir qator shaharlari (Bagʻdod, Darband, Baylaqon)ni qayta tikladi. Amir Temur Tabrizda masjid, Sherozda saroy, Bagʻdodda Madrasa, Turkistonda mashhur shayx Ahmad Yassaviy qabri ustiga maqbara qurdirgan boʻlsada, lekin asosiy eʼtiborini ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandga qaratdi. Keshda otasining qabri ustiga maqbara, oʻgʻli Jahongirga maqbara bilan masjid qurdirdi. Amir Temur hukmronligining ilk davrida Kesh shahrini poytaxtga aylantirish niyatida boʻlib, uning obodonchiligiga katta ahamiyat berdi, bu yerda mashhur Oqsaroy qad koʻtardi. Amir Temur Keshni Movarounnahrning madaniy markaziga aylantirishga harakat qildi. Shu boisdan bu shahar „Qubbat ul-ilm val-adab“ unvoniga ega boʻldi. Saltanat poytaxti Samarqand Amir Temur davrida ayniqsa gullab yashnadi. Shaharda Isfahon, Sheroz, Halab, Xorazm, Buxoro, Qarshi va Kesh sh.larining meʼmoru binokorlari qoʻli bilan saroylar, masjidlar, madrasalar, maqbaralar quriladi. Shahar tashqarisida esa bogʻ-rogʻlar va boʻstonlar barpo etiladi (qarang [[Amir Temur bogʻlari]]). Xususan Shohizinda meʼmoriy majmuasiga mansub Shodimulk ogʻo maqbarasi, Shirinbeka ogʻo maqbarasi va boshqa quriladi. Shaharda Bibixonim jome masjidi, Amir Temurning qarorgohi Koʻksaroy va Boʻstonsaroylar qad koʻtaradi. Umuman olganda Samarqand sh. Amir Temur davrida oʻzining qad. oʻrni Afrosiyobyaan birmuncha jan.roqda butunlay yangitdan qurildi. Shahar tevaragi mustahkam qalʼa devori bilan oʻralib, Ohanin, Shayxzoda, Chorsu, Korizgoh, Soʻzangaron va Feruza kabi nomlar bilan ataluvchi 6 ta darvoza oʻrnatildi. Movarounnahrning dehqonchilik vohalarida, xususan Zarafshon vodiysida oʻnlab sugʻorish tarmoqlari chiqarilib, dehqonchilik maydonlari kengaytirildi. Yangi qishloqlar barpo etildi. Ibn Arabshohning yozishicha, Amir Temur Samarqand atrofida qad koʻtargan bir qancha yangi qishloqlarni Sharqning mashhur shaharlari Dimishq (Damashq), Misr, Bagʻdod, Sultoniya va Sheroz nomlari bilan atadi. Amir Temurning fikricha, Samarqand kattaligi, goʻzalligi hamda tevarak-atrofining obod etilganligi jihatidan dunyodagi eng yirik shaharlardan ham ustunroq turmogʻi lozim edi. ==== Fan va rassomlikning rivojlantirilishi ==== Amir Temurning harbiy yurishlari, jangu jadallarining oqibatlariga baho berilar ekan, shuni alohida taʼkidlash kerakki, uning faoliyati qoʻyilgan maqsad va rejalari jihatidan ikki bosqichga boʻlinadi. Birinchi bosqich (1360 – 86)da Amir Temur Movarounnahrda markazlashgan davlat tuzish yoʻlida kurashdi, Movarounnahrni birlashtirishdan manfaatdor boʻlgan mahalliy zodagonlardan iborat ijtimoiy kuchlar (mulkdor dehqonlar, harbiylar, hunarmandlar, savdogarlar va ruhoniylar) yordamida tarqoq mulklarni birlashtirish uchun kurash olib bordi. Amir Temurning bu davrdagi faoliyati Oʻrta Osiyo xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayoti taraqqiyoti yoʻlida shubhasiz ulkan ijobiy ahamiyat kasb etadi. Mamlakatda tarqoqpik tugatilib, markazlashgan davlatning tashkil topishi ijobiy oqibatlarga olib keldi. Mamlakat i.ch. kuchlarini va moʻgʻullarning bir yarim asrlik hukmronligi natijasida boʻhronga uchragan iqgisodni tiklash uchun qulayroq sharoit vujudga keldi. Ayni vaqnda xoʻjalikning asosi boʻlgan dehqonchilikda muayyan siljishlar roʻy berdi. Yangi-yangi ariq (kanal)lar qazilib, dehqonchilik maydonlari kengaydi. Hunarmandchilik, ichki va tashqi savdo rivojlandi, fan va madaniyat ravnaq topib, shaharlar obodlashdi va gavjumlashdi. Amir Temur biror mamlakatni tasarrufiga olishdan avval albatta oʻsha joy aholisiga tinchlik yoʻlini taklif etgan, bu yoʻl inkor etilgan holdagina harbiy kuch ishlatgan. [[Fayl:Dorussiadat.JPG|thumb|left|Shahrisabzdagi Temur oʻgʻillari [[Gʻiyosiddin Jahongir|Jahongir]] va [[Umarshayx]]ning maqbarasi]] Amir Temur hayotligi chogʻidayoq saltanatni asosan toʻrt qism (ulus)ga boʻlib, oʻgʻil, nabiralariga taqsimlab bergan: Xuroson, Jurjon, Mozandaron va Seyiston (markazi Hirot) Shohruxga, Gʻarbiy Eron, Ozarbayjon, Iroq va Armaniston (markazi Tabriz) Mironshohga, Fors, yaʼni Eronning jan. qismi (markazi Sheroz) Umarshayxga, Afgʻoniston va Shim. Hindiston (markazi Gʻazna, keyinchalik Balx) Pirmuhammadga suyurgʻol qilib berilgan. Amir Temur davlati oʻziga xos tartib-qoidalarga asoslangan holda idora etilgan (qarang [[Temuriylar davlati]]). Amir Temur asos solgan bu davlat Xuroson va Movarounnahrda XVI asr boshigacha mavjud boʻlib, Shayboniyxon tomonidan tugatilgan. Shoʻrolar tuzumi davrida Amir Temur. shaxsi va faoliyatiga adolatsizlik bilan yondoshilib, bir yoqlama baho berilib kelindi. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng bunday qarashlarga barham berildi. Amir Temurning jahon tarixida tutgan oʻrni oʻz joyiga qoʻyila boshlandi. Oʻzbekistonda uning faoliyatini oʻrganishga va uni ommalashtirishga keng yoʻl ochildi. Uning nomi [[Oʻzbekiston]]da abadiylashtirildi. Koʻplab shahar va qishloqlardagi shoh koʻchalar, maydonlar, jamoa xoʻjaliklari, [[maktab]]lar, [[kinoteatr]]lar va boshqa uning nomi bilan ataldi. [[Islom Karimov]] tashabbusi va rahnamoligida [[Toshkent]], [[Samarqand]], [[Shahrisabz]] va boshqa shaharlarning markaziy maydonlarida Amir Temurga haykal oʻrnatildi, Toshkentdagi Amir Temur xiyobonida Temuriylar davri muzeyi barpo etildi (1996-yilda), „Amir Temur“ ordeni taʼsis etildi (1996-yilda) va Xalqaro Amir Temur jamgʻarmasi tashkil qilindi (1995-yilda). Toshkent, Samarqand va xorijiy mamlakatlarda [[YUNESKO]] rahbarligida hazrat Sohibqiron tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi (1996-yilda). Amir Temur haqida ikki qismdan iborat badiiy film, spektakllar va sheʼriy hamda nasriy asarlar yaratildi. == Temur va Fransiya qiroli == [[Fayl:Letter of Tamerlane to Charles VI 1402.jpg|thumb|upright|Temurning 1402-yildagi Fransiya qiroli mir Temur turk, arab va eronliklar tarixini chuqur bilgan.]]U davlat ahamiyatiga ega boʻlgan har bir masalani hal etishda, shu sohaning bilimdonlari va ulamolari bilan maslahatlashardi. Odatda tibbiyot, riyoziyot, falakiyot, tarix, adabiyot, tilshunoslik ilmi namoyandalari, shuningdek, ilohiyot va din sohasidagi mashhur ulamolar bilan suhbatlar oʻtkazardi. Amir Temur saroyida ulamolardan mavlono Abdujabbor Xorazmiy, mavlono [[Shamsuddin Munshi]], mavlono Abdullo Lison, mavlono [[Bahruddin Ahmad]], mavlono Nuʼmonuddin Xorazmiy, Xoʻja Afzal, mavlono Alouddin Koshiy, Jalol Xokiy va boshqa xizmat qilardi. [[Alisher Navoiy]]ga Amir Temurning ilm va maʼnaviyat aqliga koʻrsatgan gʻamxoʻrligi juda yoqar edi. Bu haqda Navoiy shunday degandi: „Agar Temur qayerda fan, madaniyat va sanʼat ahlini uchratsa, ularni oʻz homiyligiga olar, ularga izzat-ikrom koʻrsatar, ularning tarbiyasiga ahamiyat berar hamda bu zotlardan oʻz oliy majlisida nadim (maslahatchi) sifatida va boshqa lavozimlarda foydalanardi“. Amir Temur davrida savdo va hunarmandchilik gʻoyatda rivojlanadi. Yangi bozorlar, savdo rastalari barpo qilinadi. Klavixo Samarqand bozorlarida bugʻdoy va guruchning moʻlligi va arzonligi haqida gapirib, shahar hunarmandchiligi mahsulotlarini – atlas, kimxob, har xil ip va jun toʻqima mollar, moʻynali va ipakli poʻstinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal va lojuvardlar hamda boshqa mollarning serobligini ham taʼkidlaydilar. Bu davrda Amir Temur va uning joy Sulton Mahmudxon asir olingan noiblari Xitoy va Hindistondan Oʻrta Osiyo orqali Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlariga yoʻnalgan asosiy xalqaro savdo yoʻli – „Buyuk ipak yoʻli“ni nazorat qilib, savdo karvonlari qatnovi xavfsizligini taʼminlashda, rabotlar, qalʼalar, koʻpriklar qurish yoʻlida muhim chora-tadbirlar koʻrdilar va Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida savdo-sotiq va elchilik aloqalarini har tomonlama rivojlantirishga gʻoyat katta eʼtibor berdilar. Amir Temur eng muhimi, Eron, Ozarbayjon va Iroqdagi mayda hukmdorlar oʻrtasidagi tarqoklik va boshboshdoqlikka barham berib, bu bilan nafaqat Movarounnahr, balki Uzoq va Yaqin Sharq mamlakatlarining iqtisodiy va madaniy taraqqiyotiga, xalqgar va mamlakatlarni bir-biri bilan yaqinlashtirishga ulkan hissa qoʻshdi. Amir Temur Yevropaning Fransiya, Angliya va Kastiliya kabi yirik qirolliklari bilan bevosita savdo va diplomatik aloqalar oʻrnatdi. == Diniy qarashlari == Amir Temur eʼtiqodli [[Ahl as-Sunna val-Jamoa|sunniy musulmon]] boʻlgan va u Movarounnahrda katta nufuzga ega boʻlgan tasavvufning [[Naqshbandiya]] tariqatiga mansub boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning asosiy rasmiy diniy maslahatchisi va ulamosi hanafiy olimi Abd al-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u balxlik maʼnaviy rahnamosi Sayyid Barakaning taʼsiri ostiga tushgan; Sayyid Baraka vafotidan soʻng Goʻri Amir maqbarasida Temurning yoniga dafn etilgan<ref>Devin DeWeese. „The Descendants of Sayyid Ata and the Rank of Naqīb in Central Asia“, ''Journal of the American Oriental Society'', Vol. 115, No. 4 (October–December 1995), pp. 612–634.</ref><ref>Vasilij Vladimirovič Bartold. ''Four studies on the history of Central Asia'', Vol. 1, p. 19.</ref><ref>Barbara Brend. ''Islamic art'', p. 130.</ref>. == Shaxsiyati == Temur harbiy daho va mohir taktik sifatida eʼtirof etiladi. U Markaziy Osiyodagi hukmronligi davrida oʻta beqaror siyosiy tuzilma ichida ish olib borib, koʻchmanchilarning sadoqatiga erishish va ularni oʻz ortidan ergashtirish borasida gʻayrioddiy qobiliyatga ega edi. Shuningdek, u nafaqat ichki sezgi, balki yuksak intellektual salohiyatga ega shaxs boʻlgan<ref name="Fischel">Walter Joseph Fischel, ''Ibn Khaldūn in Egypt: His Public Functions and His Historical Research, 1382–1406; a Study in Islamic Historiography'', University of California Press, 1967, p. 51, footnote.</ref>. Samarqandda va koʻplab safarlari davomida taniqli olimlar rahbarligida u fors, moʻgʻul va turkiy tillarni oʻrgangan (Ibn Arabshohning qayd etishicha, Temur arab tilida soʻzlasha olmagan). Shunga qaramay, u fors tiliga alohida eʼtibor qaratgan, chunki bu til nafaqat saroy tili, balki devonxona tili ham edi<ref>Roemer, H. R. „Timur in Iran.“ The Cambridge History of Iran, edited by Peter Jackson and Lawrence Lockhart, vol. 6, Cambridge University Press, Cambridge, 1986, pp. 86–87.</ref>. == Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi == [[Fayl:Пустая гробница Амира Тимура в Шахрисабзе.jpg|left|thumb|200px|Amir Temurning Shahrisabzdagi dahmasi]] Shahrisabzdagi Hazrati Imom me’moriy majmuasining kirish peshtoqi yaqinida Amir Temurni dafn etish uchun «tayyorlangan joy» deb hisoblangan daxma joylashgan. Xonaning markazida tosh sarkofag bo‘lib, uni M. E. Masson, G. A. Pugachenkova va H. Sultonov o‘rganganlar. Daxma devorlariga Qur’ondan matnlar bitilgan. <ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, C.141</ref>. Matnlardan birining arab tilidan tarjimasi quyidagicha: «Ey Alloh, meni, ota-onamni, barcha mo‘min erkak va ayollarni, musulmon erkak va musulmon ayollarni, tiriklar va vafot etganlarni mag‘firat qil. Oramizdagi yaxshilik va hurmatni davomli et. Sen duolarga javob beruvchi, ne’matlarni ato etuvchi, ehtiyojlarni qondiruvchi, musibatlarni daf etuvchi va ezgu amallar sohibisan. Barcha yaxshilik Uning qo‘lidadir va U har narsaga qodirdir».<ref>Султанов, Х.Т., Гильманова, Н. В. Историко-архитектурное и художественное наследие Кашкадарьи. — Ташкент: Fan va texnologiyalar nashriyot-matbaa uyi, 2022, с.142</ref>. Biroq Amir Temurning kutilmagan vafotidan so‘ng uning jasadi ona shahri Shahrisabzda emas, balki Samarqandda — nabirasi Muhammad Sulton uchun bunyod etilgan maqbaraga dafn qilindi. Keyinchalik ushbu maqbara Go‘ri Amir nomi bilan mashhur bo‘ldi. Bu voqea 1405-yil mart oyida yuz berdi. == Merosi == Amir Temurning qoldirgan merosi turlicha baholanadi. Uning hukmronligi davrida Markaziy Osiyo har tomonlama gullab-yashnagan. Mashhur mutafakkir Ibn Xaldun Temurni oʻsha davrdagi boshqa hukmdorlar uddalay olmagan ish – musulmon dunyosining katta qismini birlashtirgani uchun yuksak baholagan<ref>{{cite journal |author=Gies |first=Frances Carney |date=September–October 1978 |title=The Man Who Met Tamerlane |url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |url-status=dead |journal=Saudi Aramco World |volume=29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm |archive-date=8 July 2011 |access-date=26 July 2011 |number=5 |archivedate=2011-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708131655/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197805/the.man.who.met.tamerlane.htm }}</ref>. Temurning qisqa muddatli imperiyasi Movarounnahrda turkiy-forsiy anʼanalarning oʻzaro uygʻunlashishiga sabab boʻldi. Uning tasarrufiga kirgan aksariyat hududlarda, aholining etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar, fors tili maʼmuriy boshqaruv va adabiy madaniyat (devon) tiliga aylandi. Shu bilan birga, uning hukmronligi davrida turkiy adabiyotga ham katta hissa qoʻshildi va turkiy madaniy taʼsir kengayib, rivojlandi. == Amir Temurning qabrini ochilishi == {{Main|Temur la’nati}} Temurning jasadi 1941-yil 19-iyunda maqbarasidan [[Eksgumatsiya|chiqarib olindi]] va uning qoldiqlari [[sovet]] [[antropolog]]lari [[Mixail Gerasimov|Mixail M. Gerasimov]], [[Lev Oshanin|Lev V. Oshanin]] va V. Y. Zezenkova tomonidan tekshirildi. Gerasimov Temurning bosh suyagi asosida uning qiyofasini tikladi va uning yuz tuzilishida „odatiy [[Mongoloid irqi|mongoloid]] xususiyatlar“, yaʼni zamonaviy tushunchadagi Sharqiy Osiyo elementlari mavjudligini aniqladi<ref name="oshanin">{{cite book |author=Oshanin |first=Lev Vasil'evich |url=https://books.google.com/books?id=guxKAAAAYAAJ |title=Anthropological composition of the population of Central Asia: and the ethnogenesis of its peoples |publisher=Peabody Museum |year=1964 |volume=2 |page=39}}</ref><ref>{{cite book |first=Gül |last= Berna Özcan |title=Diverging Paths of Development in Central Asia |date=2018 |publisher=Routledge |isbn=978-1351739429 |url=https://books.google.com/books?id=OuZ3DwAAQBAJ&pg=PT48}}</ref><ref>{{cite book|last=Yah|first=Lim Chong|title=Southeast Asia: The Long Road Ahead|url=https://books.google.com/books?id=EYFIDQAAQBAJ&pg=PA3|year=2001|publisher=World Scientific Publishing Company|location=Singapore|isbn=978-9813105843|page=3}}</ref>. Temur kallasining antropologik tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u asosan „Janubiy Sibir mongoloid turiga“ mansub boʻlgan<ref>{{cite book|title=Russian Translation Series of the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology |date=1964 |publisher=Harvard University |url=https://books.google.com/books?id=f5ZAAQAAIAAJ&q=cranium+}}</ref>. Boʻyi 5 fut 8 dyuym (173 santimetr) boʻlgan Temur oʻz davri uchun baland boʻyli hisoblangan. Tekshiruvlar Temurning jarohatlari tufayli oqsoq boʻlganini va oʻng qoʻli quriganini tasdiqladi<ref>{{cite book |author=Gerasimov |first=Mikhail Mikhailovich |title=The face finder |publisher=Hutchinson |year=1971 |isbn=978-0091055103 |page=135}}</ref>. Uning oʻng son suyagi tizza qopqogʻi bilan birga bitib ketgan va tizza boʻgʻimining tuzilishi uning oyogʻi har doim bukilgan holatda boʻlganini, shu sababli uning yaqqol oqsoqlanganini koʻrsatadi. U keng koʻkrakli boʻlgan, sochlari va soqoli esa qizgʻish tusda boʻlgan<ref>{{cite book |last1=Congress |first1=United States |title=Congressional Record: Proceedings and Debates of the United States Congress |publisher=U.S. Government Printing Office |page=A7238 |url=https://books.google.com/books?id=PKDGIuJg16YC&pg=SL1-PA7238}}</ref>. === Sanʼatda === * Tamburlaine the Great, I va II qismlar (inglizcha, 1563–1594): Christopher Marlowe qalamiga mansub pyesa. * Tamerlan ou la mort de Bajazet [Temurlang yoki Boyazidning oʻlimi] (1675): Jacques Pradon pyesasi. * Tamerlane (1701): Nicholas Rowe pyesasi (inglizcha). * Tamerlano (1724): George Frideric Handelning Jacques Pradonning 1675-yildagi pyesasiga asoslangan, italyan tilidagi operasi. * Bajazet (1735): Antonio Vivaldi operasi, unda Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Il gran Tamerlano (1772): Josef Mysliveček operasi, unda ham Boyazid I ning Temur tomonidan asir olinishi tasvirlangan. * Timour the Tartar (1811): Matthew Lewisning otliq dramasi. * Tamerlane (1827-yilda nashr etilgan): Edgar Allan Poening ilk bor chop etilgan dostoni. * Turandot (1924): Giacomo Puccini operasi (libretto mualliflari Giuseppe Adami va Renato Simoni), unda Temur – taxtdan tushirilgan, koʻzi ojiz sobiq Tartary qiroli va bosh qahramon Calafning otasi sifatida tasvirlangan. * Lord of Samarkand (The Lame Man) (1932-yilda nashr etilgan): Robert E. Howard hikoyasi, unda Temur siymosi paydo boʻladi. * Nesimi (1973): Ozarbayjon filmi, unda Temur rolini Yusif Veliyev ijro etgan. * Tamerlan (2003): Kolumbiyalik yozuvchi Enrique Serrano tomonidan ispan tilida yozilgan roman<ref>{{cite book |author=Serrano |first=Enrique |title=Tamerlan (Biblioteca Breve) |date=2 January 2011 |publisher=Planeta Colombiana Editorial |isbn=978-9584205407 |edition=Spanish}}</ref>. * Dnevnoy dozor (ruscha: Дневной дозор) (2006): Rossiya filmi. Unda Temurning yoshligini Emir Baygazin, yetuklik davrini esa Gani Kuljanov ijro etgan<ref>{{cite web |title=''Day Watch''{{snd}}Full Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |publisher=[[IMDb]] |access-date=31 August 2020 |archive-date=31 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731041227/https://www.imdb.com/title/tt0409904/fullcredits |url-status=live }}</ref>. * Age of Empires II: Definitive Edition (2019): „Tamerlane“ deb nomlangan olti bobdan iborat kampaniyani oʻz ichiga olgan videooʻyin<ref>{{cite magazine|url=https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|title=Age of Empires 2: Definitive Edition review|magazine=PC Gamer|date=12 November 2019|access-date=11 June 2020|archive-date=20 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520014355/https://www.pcgamer.com/age-of-empires-2-definitive-edition-review/|url-status=live}}</ref>. === Yodgorliklar === * Hozirgi Oʻzbekiston hududida oʻnlab geografik obyektlar, gʻorlar va aholi punktlari mavjud boʻlib, xalq xotirasida ularning tarixi Amir Temur nomi bilan bogʻlanadi. * Oʻzbekistonning koʻplab shaharlarida markaziy koʻchalar va xiyobonlarga Amir Temur nomi berilgan. * Amir Temurning gerbi Rossiya imperiyasi davrida (1868–1917) Samarqand viloyati gerbi tarkibiga kiritilgan. * [[Amir Temur xiyoboni]] 1994-yilda hozirgi nomini oldi. * Toshkent shahridagi Amir Temur xiyobonida haykaltarosh I. Jabborov tomonidan yaratilgan bronza otliq Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Shahrisabz]] shahrida Amir Temur buyrugʻi bilan qurilgan [[Oqsaroy]] saroyi xarobalari yaqinida ham Amir Temur haykali oʻrnatilgan. * [[Samarqand]] shahrida oʻrnatilgan Amir Temur haykalida u oʻrindiqda oʻtirgan holda, ikki qoʻli bilan qilichga tayangan tarzda tasvirlangan. * 1996-yilda Toshkent shahrida [[Temuriylar tarixi davlat muzeyi]] ochilgan. * 1996-yili Oʻzbekistonda [[Amir Temur ordeni]] taʼsis etilgan. * 1996-yilda Oʻzbekistonda Amir Temurga bagʻishlangan pochta markasi ham chiqarilgan. <gallery mode="packed" heights="160px"> File:Amir Temur (Tamerlane) statue in Samarkand.jpg|Samarqanddagi haykal File:Amir-Timur-Museum Taschkent 01.jpg|Temuriylar tarixi davlat muzeyi </gallery> == Bolalari == === Temurbekning oʻgillari va ularning bolalari === # '''<big>Muhammad Jahongir Mirzo</big> (1356-1376)''' ## ''<big>Muhammad Sulton Mirzo</big>'' <big>(1376-1403)</big> ### Muhammad Jahongir Mirzo (1396-1433) #### Muhammad Sulton Mirzo (1423-1448) #### Halil Sulton Mirzo (1426-1459) ##### Muhammad Umar Mirzo (1442-1471) ### Sad Vaqqos Mirzo (1399-1418) ### Yahyo Mirzo (1400-1408) ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1376-1407)</big> ### Qaydu Mirzo (1397-1418) ### Xolid Mirzo (1399-1427) ### Sad Vaqqos Mirzo (1400-1418) ### Qaysar Mirzo (1401-1418) ### Jahongir Mirzo (1402-1433) ### Buzanjar Mirzo (1402-1429) ### Sanjar Mirzo (1403- 1429) # '''<big>Umar Shayx Mirzo (1356-1394)</big>''' ## ''<big>Pir Muhammad Mirzo</big>'' <big>(1379-1410)</big> ### Umarshayx Mirzo (1406-1416) ### Solih Mirzo (1406-1452) ## ''<big>Rustam Mirzo</big>'' <big>(1381-1424)</big> ### Usmon Mirzo (1400-1424) ### Sulton Ali Mirzo (1402-1422) ## <big>''Iskandar Mirzo (1384-1415)''</big> ### Pir Ali Mirzo (1406-1416) ## ''<big>Ahmad Mirzo (1388-1425)</big>'' ## <big>''Saydi Ahmad Mirzo (1391-1429)''</big> ### Ahmad Mirzo (1420-1498) #### Muhammad Sulton Mirzo (1458-1484) ### Usmon Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Abdulboqi Mirzo (aniq emas-1507) ## ''<big>Boyqaro Mirzo (1393-1423)</big>'' ### Muhammad Mirzo (yashagan yillari aniq emas) #### Sulton Uvays Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ### Muzaffar Mirzo (1409-1429) ### Gʻiyosiddin Mansur Mirzo (1413-1445) #### Boyqaro Mirzo (1430-1487) ##### Sulton Muhammad Mirzo (1451-1483) ##### Sulton Vays Mirzo (1454-1487) ###### Sulton Muhammad Mirzo (1472-1501) ##### Sulton Iskandar Mirzo (1460-1487) ##### '''Abulgʻozi Sulton Husayn Boyqaro Mirzo (1438-1506)''' ###### Badiuz-Zamon Mirzo (1458-1515) ####### Muhammad Moʻmin Mirzo (1486-1497) ####### Muhammad Zamon Mirzo (1496-aniq emas) ###### Shohgʻarib Mirzo (1470-1496) ###### Abu Turob Mirzo (1472-1498) ####### Suxrob Mirzo (1490-1509) ###### Abul Muhsin Mirzo (1472-1507) ####### Sulton Muhammad Boyqaro Mirzo (yashagan yillari aniq emas) ###### Muzaffar Husayn Mirzo (1473-1509) ###### Muhammad Husayn Mirzo (1476-1503) ###### Muhammad Muhsin Mirzo (1476-1507) ###### Muhammad Maʼsum Mirzo (1476-1501) ###### Haydar Mirzo (1477-1503) ###### Faridun Husayn Mirzo (1478-1509) ###### Ibrohim Husayn Mirzo (1478-1505) ###### Farruh Husayn Mirzo (1480-1503) ###### Ibn Husayn Mirzo (1480-1513) ###### Muhammad Qosim Mirzo (1482-1507) # '''<big>Mironshoh Mirzo</big>''' (1366-1408)</big> ## # '''<big>Shohruh Mirzo</big>''' (1377-1447) ## [[Mirzo Ulugʻbek]] (1394-1449) ### [[Mirzo Abdullatif]] (1420-1450) ### Ibodullo Mirzo ### Xasiba Sulton Xonzoda ### Abdulla Mirzo ### Abdurahmon Mirzo ### Abdulaziz (aniq emas-1449) ### Robiya Sultonbegim ## [[Boysungʻur]] ### [[Alouddavla]] #### [[Ibrohim Mirzo ibn Alouddavla|Ibrohim Mirzo]] ### [[Sulton Muhammad (temuriyzoda)|Sulton Muhammad]] #### [[Yodgor Mirzo]] ### [[Abulqosim Bobur]] ## [[Ibrohim Mirzo]] ### [[Abdullo Mirzo]] ## Mirzo Suyurg‘atmishxon ## [[Muhammad Joʻgiy Mirzo]] === Amir Temurning qizlari === * Begi aka (1382-yilda vafot etgan) – Turmish ogʻa tomonidan. Amir Muso Tayichiudning oʻgʻli Muhammad begim bilan oila qurgan ** Sulton Husayn Toychiud * Sulton Baxt Begim (1429-1430-yilda vafot etgan) – Oʻljay Turxan ogʻa tomonidan. Birinchi turmushi Muhammad Mirke Apardi bilan, ikkinchi turmushi 1389-1390 Sulaymon Shoh Duglat bilan * Saodat Sulton – Dilshod ogʻa * Bikijan – Mengli ogʻa * Qutlugʻ Sulton ogʻa – Togʻay Turxon ogʻa == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last1=Crummey |first1=Robert O. |title=The Formation of Muscovy 1300 - 1613 |date=6 June 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-87200-9 |url=https://books.google.com/books?id=MMwFBAAAQBAJ |language=en}} * {{cite book |last=Foltz |first=Richard |author-link=Richard Foltz |title=A History of the Tajiks: Iranians of the East |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2019 | url=https://books.google.com/books?id=1ca6EAAAQBAJ |isbn=978-1784539559 }} * {{Cite book |last=Manz |first=Beatrice Forbes |title=The Rise and Rule of Tamerlane |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0521633840 |url=https://books.google.com/books?id=1Nzh_9DZ5DYC }} * {{Cite book |last=Marozzi |first=Justin |title=Tamerlane: Sword of Islam, Conqueror of the World |place=London, England |publisher=HarperCollins |year=2004 |isbn=9780306815430}} * {{cite book |last=Melville |first=Charles |editor-first1=Charles |editor-last1=Melville |title=The Timurid Century: The Idea of Iran, Volume IX |url=https://books.google.com/books?id=czDaDwAAQBAJ |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2020 |isbn=978-1838606152 |doi=10.5040/9781838606169 |location=[[University of Cambridge]], Cambridge, England |s2cid=242682831 }} * {{cite book |last=Nicol |first=Donald M. |title=The Last Centuries of Byzantium, 1261–1453 |url=https://archive.org/details/lastcenturiesofb0000nico |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0521439916}} * {{cite book |last1=Riasanovsky |first1=Nicholas Valentine |last2=Steinberg |first2=Mark D. |title=A History of Russia |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-515394-1 |url=https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |archive-date=7 September 2024 |access-date=5 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907150339/https://books.google.com/books?id=NobuRAAACAAJ |url-status=live }} * {{cite book |last=Tsai |first=Shih-Shan Henry |title=Perpetual Happiness: the Ming Emperor Yongle |url=https://archive.org/details/perpetualhappine0000tsai |publisher=University of Washington Press |location=Seattle, Washington |year=2002 |isbn=978-0295981246 |oclc=870409962}} * {{EB1911 |wstitle=Timūr |volume=26 |pages=994–995 |first=Frederic John |last=Goldsmid |author-link=Frederic John Goldsmid}} {{Refend}} == Qoʻshimcha oʻqish uchun == * {{Cite book |last=Abazov |first=Rafis |title=The Palgrave Concise Historical Atlas of Central Asia |year=2008 |pages=56–57 |chapter=Timur (Tamerlane) and the Timurid Empire in Central Asia |doi=10.1057/9780230610903 |isbn=978-1-4039-7542-3 |chapter-url=https://doi.org/10.1057/9780230610903_25}} * Forbes, Andrew, & Henley, David: „[http://www.cpamedia.com/article.php?pg=archive&acid=120613150427&aiid=120613151433 Timur’s Legacy: The Architecture of Bukhara and Samarkand]“ (CPA Media). * González de Clavijo, Ruy; ''Embassy to Tamerlane, 1403–1406'', translated by Guy Le Strange, with a new Introduction by Caroline Stone (Hardinge Simpole, 2009). {{ISBN|978-1843821984}}. ** [https://books.google.com/books?id=PnlWAAAAcAAJ ''Narrative of the Embassy of Ruy Gonzalez De Clavijo to the Court of Timour, at Samarcand, A. D. 1403–6'']{{snd}}Full text at [[Google Books]]. * {{Cite journal |last=Knobler |first=Adam |title=Timur the (Terrible/Tartar) Trope: a Case of Repositioning in Popular Literature and History |journal=Medieval Encounters |volume=7 |issue=1 |pages=101–112 |year=2001 |doi=10.1163/157006701X00102}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |title=Tamerlane: The Earth Shaker |location=London, England |publisher=Thorndon Butterworth |date=1929 |type=Hardback |url=https://www.fadedpage.com/showbook.php?pid=20200628}} * Marlowe, Christopher. ''Tamburlaine the Great''. Ed. J. S. Cunningham. Manchester University Press, Manchester 1981. * {{Cite journal |last=Manz |first=Beatrice Forbes |date=1998 |title=Temür and the Problem of a Conqueror's Legacy |jstor=25183464 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=8 |issue=1 |pages=21–41 |doi=10.1017/S1356186300016412 |s2cid=154734091 |issn=1356-1863}} * Marozzi, Justin. „Tamerlane“, in: ''The Art of War: great commanders of the ancient and medieval world'', Andrew Roberts (editor), London, England: Quercus Military History, 2008. {{ISBN|978-1847242594}}. * {{cite journal |last=May |first=Timothy |title=Timur ("the Lame") (1336–1405) |journal=The Encyclopedia of War}} * {{Cite journal |last=Novosel'tsev |first=A. P. |date=1973 |title=On the Historical Evaluation of Tamerlane |journal=Soviet Studies in History |volume=12 |issue=3 |pages=37–70 |doi=10.2753/RSH1061-1983120337 |issn=0038-5867}} * Paksoy, H. B. [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html „Nationality or Religion: Views of Central Asian Islam“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226233733/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-6/cae02.html |date=26 February 2021 }}. * Shterenshis, Michael V. „Approach to Tamerlane: Tradition and Innovation.“ Central Asia and the Caucasus 2 (2000). * {{Cite journal |last=Sykes |first=P. M. |date=1915 |title=Tamerlane |url= |journal=Journal of the Royal Central Asian Society |volume=2 |issue=1 |pages=17–33 |doi=10.1080/03068371508724717 |issn=0035-8789}} * Yüksel, Musa Şamil. „Timur’un Yükselişi ve Batı'nın Diplomatik Cevabı, 1390–1405.“ ''Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi'' 1.18 (2005): 231–243. == Havolalar == * {{Commons category-inline|Timur}} {{Vikiiqtibos}} [[Turkum:Amir Temur]] [[Turkum:1336-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1405-yilda vafot etganlar]] 8oof7gwbg9267xmvtx3a5fwa2fd4o4e 0 2342 6192512 5429030 2026-07-04T01:36:08Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192512 wikitext text/x-wiki '''Xizmat Darajasi Shartnomasi''' XDSh ([[Ingliz tili|inglizcha]] Service Level Agreement(SLA)) 2 tomon [[xizmat ko'rsatuvchi]] va xizmatdan foydalanuvchi o'rtasidagi yozma shartnoma. XDSh tomonlar o'rtasidahi xizmat darajasinni belgilaydi. Bu hujjat formal va murakkab xarakterga ega. Xizmat turiga ko'ra turlicha ko'rinishda bo'lishi mumkin. XDSh odatda [[IT]] sohasida qoʻllanadi, ayniqsa [[Internet service]] sohalarida<ref>[https://serverspace.by/about/blog/chto-takoe-sla/ Xizmat darajasi shartnomasi nima?]</ref>. Odatda XDSh xizmat darajasi belgilangan darajadan tushib ketganda, jazolar va choralar belgilaydi. Shartnomaga kirishdan oldin xizmat sifati talabga javob berishi kerak. [[Sifat boshqaruvi]] (quality management) servis sifatini yaxshilashga xizmat qiladi. XDSh sifatni taʼminlab, xaridorni kafolatlaydi. == XDShdagi dasturiy taʼminotlar == XDSh Boshqaruvini yaxshilashda qoʻllanadigan dasturlar to'plami: *[[DigitalFuel]] *[[Gomez, Inc.]] *[[IBM Tivoli]] *[[Managed Objects]] *[[Microbit]] *[[Oblicore]] *[[Remedy]] == XDSh quyidaglarni o'z ichiga oladi == # Maqsad # Shartnoma hamkori # Umumiy # O'zgarish tarixi # Xizmat tarkibi # Xizmat ko'rsatuvchining javobgarliklari # Xaridorning javobgarliklari # Xizmat tayyorligi # Standartlar # Ish-planlash / -Kutish # Service-Level-Sonlari # Monitoring va axborot # Boshqa tushunchalar # Tashqi shartnomalar # Kengayuvchi menejment # Narx boshqaruvi # Shartnoma vaqti # Imzo == XDSh uchun baʼzi Misollar == Odatda XDSh dan [[Outsourcing]]-[[shartnoma]]larida keng qoʻllanadi. Quyida bunda bir nechta misol: * [[E-Mail]] * [[Enterprise-Resource-Planning]] (ERP) * [[E-tijorat]] (E-commerce) * [[To'lov]]lar tizimi * [[E-Payroll]] (oylikni elektron hisoblash) * Moliyaviy ma'lumotlar xizmati [[Financial Information Services]] * [[Telekommunikatsiya]] <!-- Unsourced image removed: [[Image:ServiceManagement Lemniscate.jpg|frame|center|Service Management Lemniscate]] --> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.sla-zone.co.uk The Service Level Agreement] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200812025149/http://sla-zone.co.uk/ |date=2020-08-12 }} An outline of the usual core elements of an SLA * [http://www.5blocks.com/sla.html Basic information about SLAs] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060520181552/http://www.5blocks.com/sla.html |date=2006-05-20 }} [[Turkum:Informatika]] [[Turkum:Boshqaruv]] 21tqgeki5tljh3w9rx47koo2yljghha 4 2552 6192126 6191265 2026-07-03T12:01:39Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6192126 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:ShohjahonSobirov|ShohjahonSobirov]] || [[Special:Contributions/ShohjahonSobirov|{{formatnum:201170}}]] || {{Permissions|ShohjahonSobirov}} |- | 2 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:182411}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 3 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:166834}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 4 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:76223}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 5 || [[User:Malikxan|Malikxan]] || [[Special:Contributions/Malikxan|{{formatnum:69966}}]] || {{Permissions|Malikxan}} |- | 6 || [[User:PlanespotterA320|PlanespotterA320]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:66045}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 7 || [[User:Kagansky|Kagansky]] || [[Special:Contributions/Kagansky|{{formatnum:53594}}]] || {{Permissions|Kagansky}} |- | 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:48455}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 9 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:40312}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 10 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:36914}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 11 || [[User:Nataev|Nataev]] || [[Special:Contributions/Nataev|{{formatnum:33643}}]] || {{Permissions|Nataev}} |- | 12 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:31938}}]] || {{Permissions|Panpanchik}} |- | 13 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:27683}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 14 || [[User:Muzaffar Murodovich|Muzaffar Murodovich]] || [[Special:Contributions/Muzaffar Murodovich|{{formatnum:25513}}]] || {{Permissions|Muzaffar Murodovich}} |- | 15 || [[User:Albatros777|Albatros777]] || [[Special:Contributions/Albatros777|{{formatnum:22562}}]] || {{Permissions|Albatros777}} |- | 16 || [[User:Salazarov|Salazarov]] || [[Special:Contributions/Salazarov|{{formatnum:22201}}]] || {{Permissions|Salazarov}} |- | 17 || [[User:Diwikiped|Diwikiped]] || [[Special:Contributions/Diwikiped|{{formatnum:20041}}]] || {{Permissions|Diwikiped}} |- | 18 || [[User:Laziz Baxtiyorov|Laziz Baxtiyorov]] || [[Special:Contributions/Laziz Baxtiyorov|{{formatnum:19886}}]] || {{Permissions|Laziz Baxtiyorov}} |- | 19 || [[User:Mrshaxas|Mrshaxas]] || [[Special:Contributions/Mrshaxas|{{formatnum:19859}}]] || {{Permissions|Mrshaxas}} |- | 20 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:19061}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 21 || [[User:Abdulla|Abdulla]] || [[Special:Contributions/Abdulla|{{formatnum:19014}}]] || {{Permissions|Abdulla}} |- | 22 || [[User:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] || [[Special:Contributions/Artemev Nikolay|{{formatnum:18850}}]] || {{Permissions|Artemev Nikolay}} |- | 23 || [[User:Alpasli|Alpasli]] || [[Special:Contributions/Alpasli|{{formatnum:18820}}]] || {{Permissions|Alpasli}} |- | 24 || [[User:Vikichizar|Vikichizar]] || [[Special:Contributions/Vikichizar|{{formatnum:18062}}]] || {{Permissions|Vikichizar}} |- | 25 || [[User:Shahriyorxon|Shahriyorxon]] || [[Special:Contributions/Shahriyorxon|{{formatnum:16636}}]] || {{Permissions|Shahriyorxon}} |- | 26 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:16395}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 27 || [[User:Husniddin Rasulov|Husniddin Rasulov]] || [[Special:Contributions/Husniddin Rasulov|{{formatnum:15775}}]] || {{Permissions|Husniddin Rasulov}} |- | 28 || [[User:Muxriddin Azimov|Muxriddin Azimov]] || [[Special:Contributions/Muxriddin Azimov|{{formatnum:14701}}]] || {{Permissions|Muxriddin Azimov}} |- | 29 || [[User:Ikromova Guli|Ikromova Guli]] || [[Special:Contributions/Ikromova Guli|{{formatnum:14521}}]] || {{Permissions|Ikromova Guli}} |- | 30 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:13926}}]] || {{Permissions|Tewayev}} |- | 31 || [[User:Jamshid Nurkulov|Jamshid Nurkulov]] || [[Special:Contributions/Jamshid Nurkulov|{{formatnum:12540}}]] || {{Permissions|Jamshid Nurkulov}} |- | 32 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:12492}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 33 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:12087}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 34 || [[User:Amir.Temur|Amir.Temur]] || [[Special:Contributions/Amir.Temur|{{formatnum:12062}}]] || {{Permissions|Amir.Temur}} |- | 35 || [[User:ShHamrayev|ShHamrayev]] || [[Special:Contributions/ShHamrayev|{{formatnum:11755}}]] || {{Permissions|ShHamrayev}} |- | 36 || [[User:SemWikipediya|SemWikipediya]] || [[Special:Contributions/SemWikipediya|{{formatnum:11008}}]] || {{Permissions|SemWikipediya}} |- | 37 || [[User:7Devona|7Devona]] || [[Special:Contributions/7Devona|{{formatnum:10601}}]] || {{Permissions|7Devona}} |- | 38 || [[User:Komilkhuja|Komilkhuja]] || [[Special:Contributions/Komilkhuja|{{formatnum:10477}}]] || {{Permissions|Komilkhuja}} |- | 39 || [[User:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] || [[Special:Contributions/Usmonov Gayrat|{{formatnum:10331}}]] || {{Permissions|Usmonov Gayrat}} |- | 40 || [[User:Finikchik|Finikchik]] || [[Special:Contributions/Finikchik|{{formatnum:10292}}]] || {{Permissions|Finikchik}} |- | 41 || [[User:Uzgen|Uzgen]] || [[Special:Contributions/Uzgen|{{formatnum:9648}}]] || {{Permissions|Uzgen}} |- | 42 || [[User:Axadjon1|Axadjon1]] || [[Special:Contributions/Axadjon1|{{formatnum:9537}}]] || {{Permissions|Axadjon1}} |- | 43 || [[User:Murodovazizmurod|Murodovazizmurod]] || [[Special:Contributions/Murodovazizmurod|{{formatnum:9320}}]] || {{Permissions|Murodovazizmurod}} |- | 44 || [[User:Casual|Casual]] || [[Special:Contributions/Casual|{{formatnum:9048}}]] || {{Permissions|Casual}} |- | 45 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:8995}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 46 || [[User:Creobek|Creobek]] || [[Special:Contributions/Creobek|{{formatnum:8866}}]] || {{Permissions|Creobek}} |- | 47 || [[User:MirfayzbekAbdullayev|MirfayzbekAbdullayev]] || [[Special:Contributions/MirfayzbekAbdullayev|{{formatnum:8858}}]] || {{Permissions|MirfayzbekAbdullayev}} |- | 48 || [[User:Rtfroot|Rtfroot]] || [[Special:Contributions/Rtfroot|{{formatnum:8817}}]] || {{Permissions|Rtfroot}} |- | 49 || [[User:Visola Tangirova|Visola Tangirova]] || [[Special:Contributions/Visola Tangirova|{{formatnum:8774}}]] || {{Permissions|Visola Tangirova}} |- | 50 || [[User:Javoxir Yorqulov|Javoxir Yorqulov]] || [[Special:Contributions/Javoxir Yorqulov|{{formatnum:8566}}]] || {{Permissions|Javoxir Yorqulov}} |- | 51 || [[User:FreetimeeditorII|FreetimeeditorII]] || [[Special:Contributions/FreetimeeditorII|{{formatnum:8509}}]] || {{Permissions|FreetimeeditorII}} |- | 52 || [[User:Xusinboy Bekchanov|Xusinboy Bekchanov]] || [[Special:Contributions/Xusinboy Bekchanov|{{formatnum:8322}}]] || {{Permissions|Xusinboy Bekchanov}} |- | 53 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:8080}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}} |- | 54 || [[User:KWiki78|KWiki78]] || [[Special:Contributions/KWiki78|{{formatnum:8059}}]] || {{Permissions|KWiki78}} |- | 55 || [[User:Azizxon Muzaffarov|Azizxon Muzaffarov]] || [[Special:Contributions/Azizxon Muzaffarov|{{formatnum:7881}}]] || {{Permissions|Azizxon Muzaffarov}} |- | 56 || [[User:OneAzimov|OneAzimov]] || [[Special:Contributions/OneAzimov|{{formatnum:7816}}]] || {{Permissions|OneAzimov}} |- | 57 || [[User:Anjaniy|Anjaniy]] || [[Special:Contributions/Anjaniy|{{formatnum:7763}}]] || {{Permissions|Anjaniy}} |- | 58 || [[User:Boboyev1996|Boboyev1996]] || [[Special:Contributions/Boboyev1996|{{formatnum:7737}}]] || {{Permissions|Boboyev1996}} |- | 59 || [[User:Nataeva|Nataeva]] || [[Special:Contributions/Nataeva|{{formatnum:7659}}]] || {{Permissions|Nataeva}} |- | 60 || [[User:Boburjon Xidirov|Boburjon Xidirov]] || [[Special:Contributions/Boburjon Xidirov|{{formatnum:7544}}]] || {{Permissions|Boburjon Xidirov}} |- | 61 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:7417}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 62 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:7279}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}} |- | 63 || [[User:Olimidono|Olimidono]] || [[Special:Contributions/Olimidono|{{formatnum:7176}}]] || {{Permissions|Olimidono}} |- | 64 || [[User:Olaf Studt|Olaf Studt]] || [[Special:Contributions/Olaf Studt|{{formatnum:7027}}]] || {{Permissions|Olaf Studt}} |- | 65 || [[User:FarhodShaymanov|FarhodShaymanov]] || [[Special:Contributions/FarhodShaymanov|{{formatnum:6586}}]] || {{Permissions|FarhodShaymanov}} |- | 66 || [[User:FaridShavkatullayev|FaridShavkatullayev]] || [[Special:Contributions/FaridShavkatullayev|{{formatnum:6532}}]] || {{Permissions|FaridShavkatullayev}} |- | 67 || [[User:Wikivikipediya|Wikivikipediya]] || [[Special:Contributions/Wikivikipediya|{{formatnum:6519}}]] || {{Permissions|Wikivikipediya}} |- | 68 || [[User:AnnaDelvey|AnnaDelvey]] || [[Special:Contributions/AnnaDelvey|{{formatnum:6514}}]] || {{Permissions|AnnaDelvey}} |- | 69 || [[User:Odilbek Irisqulov|Odilbek Irisqulov]] || [[Special:Contributions/Odilbek Irisqulov|{{formatnum:6505}}]] || {{Permissions|Odilbek Irisqulov}} |- | 70 || [[User:Khronos13|Khronos13]] || [[Special:Contributions/Khronos13|{{formatnum:6451}}]] || {{Permissions|Khronos13}} |- | 71 || [[User:TimmyvikipediyWiki|TimmyvikipediyWiki]] || [[Special:Contributions/TimmyvikipediyWiki|{{formatnum:6360}}]] || {{Permissions|TimmyvikipediyWiki}} |- | 72 || [[User:MrshaxasBot|MrshaxasBot]] || [[Special:Contributions/MrshaxasBot|{{formatnum:6288}}]] || {{Permissions|MrshaxasBot}} |- | 73 || [[User:Omensweans|Omensweans]] || [[Special:Contributions/Omensweans|{{formatnum:6243}}]] || {{Permissions|Omensweans}} |- | 74 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:6227}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}} |- | 75 || [[User:Khasan azim1|Khasan azim1]] || [[Special:Contributions/Khasan azim1|{{formatnum:6138}}]] || {{Permissions|Khasan azim1}} |- | 76 || [[User:Muhammadjon1510|Muhammadjon1510]] || [[Special:Contributions/Muhammadjon1510|{{formatnum:6119}}]] || {{Permissions|Muhammadjon1510}} |- | 77 || [[User:Farrukh Askaraliev|Farrukh Askaraliev]] || [[Special:Contributions/Farrukh Askaraliev|{{formatnum:6001}}]] || {{Permissions|Farrukh Askaraliev}} |- | 78 || [[User:Xoqoni Said|Xoqoni Said]] || [[Special:Contributions/Xoqoni Said|{{formatnum:5962}}]] || {{Permissions|Xoqoni Said}} |- | 79 || [[User:Wikisurgery94|Wikisurgery94]] || [[Special:Contributions/Wikisurgery94|{{formatnum:5813}}]] || {{Permissions|Wikisurgery94}} |- | 80 || [[User:Umid1108|Umid1108]] || [[Special:Contributions/Umid1108|{{formatnum:5700}}]] || {{Permissions|Umid1108}} |- | 81 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:5669}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 82 || [[User:Lazizbek95|Lazizbek95]] || [[Special:Contributions/Lazizbek95|{{formatnum:5627}}]] || {{Permissions|Lazizbek95}} |- | 83 || [[User:Xolnazarov Sarvar|Xolnazarov Sarvar]] || [[Special:Contributions/Xolnazarov Sarvar|{{formatnum:5416}}]] || {{Permissions|Xolnazarov Sarvar}} |- | 84 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:5382}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 85 || [[User:Dieri007|Dieri007]] || [[Special:Contributions/Dieri007|{{formatnum:5184}}]] || {{Permissions|Dieri007}} |- | 86 || [[User:Masofa321|Masofa321]] || [[Special:Contributions/Masofa321|{{formatnum:5113}}]] || {{Permissions|Masofa321}} |- | 87 || [[User:Lutfulloh7|Lutfulloh7]] || [[Special:Contributions/Lutfulloh7|{{formatnum:5102}}]] || {{Permissions|Lutfulloh7}} |- | 88 || [[User:Yangilik 3|Yangilik 3]] || [[Special:Contributions/Yangilik 3|{{formatnum:5053}}]] || {{Permissions|Yangilik 3}} |- | 89 || [[User:MinaUktamova|MinaUktamova]] || [[Special:Contributions/MinaUktamova|{{formatnum:5042}}]] || {{Permissions|MinaUktamova}} |- | 90 || [[User:Mahirema|Mahirema]] || [[Special:Contributions/Mahirema|{{formatnum:4959}}]] || {{Permissions|Mahirema}} |- | 91 || [[User:Nafosatxon Otabekovna|Nafosatxon Otabekovna]] || [[Special:Contributions/Nafosatxon Otabekovna|{{formatnum:4792}}]] || {{Permissions|Nafosatxon Otabekovna}} |- | 92 || [[User:Sakinabonu|Sakinabonu]] || [[Special:Contributions/Sakinabonu|{{formatnum:4747}}]] || {{Permissions|Sakinabonu}} |- | 93 || [[User:Gaffarov737|Gaffarov737]] || [[Special:Contributions/Gaffarov737|{{formatnum:4742}}]] || {{Permissions|Gaffarov737}} |- | 94 || [[User:Ravshanbek Tohirov|Ravshanbek Tohirov]] || [[Special:Contributions/Ravshanbek Tohirov|{{formatnum:4678}}]] || {{Permissions|Ravshanbek Tohirov}} |- | 95 || [[User:Optima D|Optima D]] || [[Special:Contributions/Optima D|{{formatnum:4659}}]] || {{Permissions|Optima D}} |- | 96 || [[User:Brainbox 8|Brainbox 8]] || [[Special:Contributions/Brainbox 8|{{formatnum:4590}}]] || {{Permissions|Brainbox 8}} |- | 97 || [[User:Bakhrieva 03|Bakhrieva 03]] || [[Special:Contributions/Bakhrieva 03|{{formatnum:4543}}]] || {{Permissions|Bakhrieva 03}} |- | 98 || [[User:Divergent08|Divergent08]] || [[Special:Contributions/Divergent08|{{formatnum:4494}}]] || {{Permissions|Divergent08}} |- | 99 || [[User:Diloromkhan|Diloromkhan]] || [[Special:Contributions/Diloromkhan|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Diloromkhan}} |- | 100 || [[User:Wiki7pedia89|Wiki7pedia89]] || [[Special:Contributions/Wiki7pedia89|{{formatnum:4478}}]] || {{Permissions|Wiki7pedia89}} |- | 101 || [[User:Asadbek Bekmirzayev1|Asadbek Bekmirzayev1]] || [[Special:Contributions/Asadbek Bekmirzayev1|{{formatnum:4156}}]] || {{Permissions|Asadbek Bekmirzayev1}} |- | 102 || [[User:Translate1|Translate1]] || [[Special:Contributions/Translate1|{{formatnum:4091}}]] || {{Permissions|Translate1}} |- | 103 || [[User:Ximik1991|Ximik1991]] || [[Special:Contributions/Ximik1991|{{formatnum:4088}}]] || {{Permissions|Ximik1991}} |- | 104 || [[User:Furqatlik|Furqatlik]] || [[Special:Contributions/Furqatlik|{{formatnum:4027}}]] || {{Permissions|Furqatlik}} |- | 105 || [[User:Melegim0820|Melegim0820]] || [[Special:Contributions/Melegim0820|{{formatnum:3974}}]] || {{Permissions|Melegim0820}} |- | 106 || [[User:DONABDU2003|DONABDU2003]] || [[Special:Contributions/DONABDU2003|{{formatnum:3845}}]] || {{Permissions|DONABDU2003}} |- | 107 || [[User:Delecta55|Delecta55]] || [[Special:Contributions/Delecta55|{{formatnum:3811}}]] || {{Permissions|Delecta55}} |- | 108 || [[User:XayrinisoJorayeva|XayrinisoJorayeva]] || [[Special:Contributions/XayrinisoJorayeva|{{formatnum:3785}}]] || {{Permissions|XayrinisoJorayeva}} |- | 109 || [[User:Sociologist|Sociologist]] || [[Special:Contributions/Sociologist|{{formatnum:3776}}]] || {{Permissions|Sociologist}} |- | 110 || [[User:Azizbek Karimov|Azizbek Karimov]] || [[Special:Contributions/Azizbek Karimov|{{formatnum:3764}}]] || {{Permissions|Azizbek Karimov}} |- | 111 || [[User:Abilqosimova|Abilqosimova]] || [[Special:Contributions/Abilqosimova|{{formatnum:3742}}]] || {{Permissions|Abilqosimova}} |- | 112 || [[User:Lillimor|Lillimor]] || [[Special:Contributions/Lillimor|{{formatnum:3719}}]] || {{Permissions|Lillimor}} |- | 113 || [[User:Wknewpages|Wknewpages]] || [[Special:Contributions/Wknewpages|{{formatnum:3652}}]] || {{Permissions|Wknewpages}} |- | 114 || [[User:Wentra30|Wentra30]] || [[Special:Contributions/Wentra30|{{formatnum:3609}}]] || {{Permissions|Wentra30}} |- | 115 || [[User:Uzbekistan PFL|Uzbekistan PFL]] || [[Special:Contributions/Uzbekistan PFL|{{formatnum:3558}}]] || {{Permissions|Uzbekistan PFL}} |- | 116 || [[User:Akhrarova Ezoza|Akhrarova Ezoza]] || [[Special:Contributions/Akhrarova Ezoza|{{formatnum:3513}}]] || {{Permissions|Akhrarova Ezoza}} |- | 117 || [[User:ABDULLOCH A|ABDULLOCH A]] || [[Special:Contributions/ABDULLOCH A|{{formatnum:3510}}]] || {{Permissions|ABDULLOCH A}} |- | 118 || [[User:Bakhtiyarovna|Bakhtiyarovna]] || [[Special:Contributions/Bakhtiyarovna|{{formatnum:3498}}]] || {{Permissions|Bakhtiyarovna}} |- | 119 || [[User:Oqsaqol|Oqsaqol]] || [[Special:Contributions/Oqsaqol|{{formatnum:3483}}]] || {{Permissions|Oqsaqol}} |- | 120 || [[User:Anvarkhoja|Anvarkhoja]] || [[Special:Contributions/Anvarkhoja|{{formatnum:3352}}]] || {{Permissions|Anvarkhoja}} |- | 121 || [[User:Panda D|Panda D]] || [[Special:Contributions/Panda D|{{formatnum:3294}}]] || {{Permissions|Panda D}} |- | 122 || [[User:AdAstraUz|AdAstraUz]] || [[Special:Contributions/AdAstraUz|{{formatnum:3245}}]] || {{Permissions|AdAstraUz}} |- | 123 || [[User:Hilola Jurakulova|Hilola Jurakulova]] || [[Special:Contributions/Hilola Jurakulova|{{formatnum:3222}}]] || {{Permissions|Hilola Jurakulova}} |- | 124 || [[User:Doniyor Yóldoshev|Doniyor Yóldoshev]] || [[Special:Contributions/Doniyor Yóldoshev|{{formatnum:3207}}]] || {{Permissions|Doniyor Yóldoshev}} |- | 125 || [[User:Muhammad Abul-Futooh|Muhammad Abul-Futooh]] || [[Special:Contributions/Muhammad Abul-Futooh|{{formatnum:3206}}]] || {{Permissions|Muhammad Abul-Futooh}} |- | 126 || [[User:Farhodovna 074|Farhodovna 074]] || [[Special:Contributions/Farhodovna 074|{{formatnum:3198}}]] || {{Permissions|Farhodovna 074}} |- | 127 || [[User:Konstanta0013|Konstanta0013]] || [[Special:Contributions/Konstanta0013|{{formatnum:3156}}]] || {{Permissions|Konstanta0013}} |- | 128 || [[User:Yangilik 2|Yangilik 2]] || [[Special:Contributions/Yangilik 2|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|Yangilik 2}} |- | 129 || [[User:Komronbek Abdulboriyev|Komronbek Abdulboriyev]] || [[Special:Contributions/Komronbek Abdulboriyev|{{formatnum:3075}}]] || {{Permissions|Komronbek Abdulboriyev}} |- | 130 || [[User:Ergashev Akobir|Ergashev Akobir]] || [[Special:Contributions/Ergashev Akobir|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|Ergashev Akobir}} |- | 131 || [[User:Maysi tod|Maysi tod]] || [[Special:Contributions/Maysi tod|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Maysi tod}} |- | 132 || [[User:Akhemen|Akhemen]] || [[Special:Contributions/Akhemen|{{formatnum:3022}}]] || {{Permissions|Akhemen}} |- | 133 || [[User:Minor16|Minor16]] || [[Special:Contributions/Minor16|{{formatnum:3006}}]] || {{Permissions|Minor16}} |- | 134 || [[User:Rajabova Jasmina|Rajabova Jasmina]] || [[Special:Contributions/Rajabova Jasmina|{{formatnum:2952}}]] || {{Permissions|Rajabova Jasmina}} |- | 135 || [[User:BaxtiyJahon|BaxtiyJahon]] || [[Special:Contributions/BaxtiyJahon|{{formatnum:2949}}]] || {{Permissions|BaxtiyJahon}} |- | 136 || [[User:SardorAblokulov|SardorAblokulov]] || [[Special:Contributions/SardorAblokulov|{{formatnum:2930}}]] || {{Permissions|SardorAblokulov}} |- | 137 || [[User:Alibek Attamonov|Alibek Attamonov]] || [[Special:Contributions/Alibek Attamonov|{{formatnum:2919}}]] || {{Permissions|Alibek Attamonov}} |- | 138 || [[User:Akobirolmasov diplomat|Akobirolmasov diplomat]] || [[Special:Contributions/Akobirolmasov diplomat|{{formatnum:2885}}]] || {{Permissions|Akobirolmasov diplomat}} |- | 139 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:2804}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}} |- | 140 || [[User:Speedbowl|Speedbowl]] || [[Special:Contributions/Speedbowl|{{formatnum:2779}}]] || {{Permissions|Speedbowl}} |- | 141 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:2713}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}} |- | 142 || [[User:RedaktorWiki|RedaktorWiki]] || [[Special:Contributions/RedaktorWiki|{{formatnum:2701}}]] || {{Permissions|RedaktorWiki}} |- | 143 || [[User:Scientific Research Journal1|Scientific Research Journal1]] || [[Special:Contributions/Scientific Research Journal1|{{formatnum:2657}}]] || {{Permissions|Scientific Research Journal1}} |- | 144 || [[User:Kunduziy|Kunduziy]] || [[Special:Contributions/Kunduziy|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Kunduziy}} |- | 145 || [[User:Anakin F|Anakin F]] || [[Special:Contributions/Anakin F|{{formatnum:2618}}]] || {{Permissions|Anakin F}} |- | 146 || [[User:Gulyora Jamolova|Gulyora Jamolova]] || [[Special:Contributions/Gulyora Jamolova|{{formatnum:2608}}]] || {{Permissions|Gulyora Jamolova}} |- | 147 || [[User:Omonovas|Omonovas]] || [[Special:Contributions/Omonovas|{{formatnum:2567}}]] || {{Permissions|Omonovas}} |- | 148 || [[User:Khorazmiy|Khorazmiy]] || [[Special:Contributions/Khorazmiy|{{formatnum:2565}}]] || {{Permissions|Khorazmiy}} |- | 149 || [[User:S(uz)ak|S(uz)ak]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:2552}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 150 || [[User:Xasanboy off|Xasanboy off]] || [[Special:Contributions/Xasanboy off|{{formatnum:2530}}]] || {{Permissions|Xasanboy off}} |- | 151 || [[User:Wikitolog|Wikitolog]] || [[Special:Contributions/Wikitolog|{{formatnum:2510}}]] || {{Permissions|Wikitolog}} |- | 152 || [[User:Divergent02|Divergent02]] || [[Special:Contributions/Divergent02|{{formatnum:2501}}]] || {{Permissions|Divergent02}} |- | 153 || [[User:BilimNuri|BilimNuri]] || [[Special:Contributions/BilimNuri|{{formatnum:2496}}]] || {{Permissions|BilimNuri}} |- | 154 || [[User:Zuxra.bmr|Zuxra.bmr]] || [[Special:Contributions/Zuxra.bmr|{{formatnum:2478}}]] || {{Permissions|Zuxra.bmr}} |- | 155 || [[User:Gibranist|Gibranist]] || [[Special:Contributions/Gibranist|{{formatnum:2458}}]] || {{Permissions|Gibranist}} |- | 156 || [[User:Gulsanam Jahongirovna|Gulsanam Jahongirovna]] || [[Special:Contributions/Gulsanam Jahongirovna|{{formatnum:2448}}]] || {{Permissions|Gulsanam Jahongirovna}} |- | 157 || [[User:SIisj|SIisj]] || [[Special:Contributions/SIisj|{{formatnum:2430}}]] || {{Permissions|SIisj}} |- | 158 || [[User:Bekzod dentistArzt|Bekzod dentistArzt]] || [[Special:Contributions/Bekzod dentistArzt|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Bekzod dentistArzt}} |- | 159 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:2413}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 160 || [[User:Amefuri2019|Amefuri2019]] || [[Special:Contributions/Amefuri2019|{{formatnum:2411}}]] || {{Permissions|Amefuri2019}} |- | 161 || [[User:Behruznurullayevv|Behruznurullayevv]] || [[Special:Contributions/Behruznurullayevv|{{formatnum:2382}}]] || {{Permissions|Behruznurullayevv}} |- | 162 || [[User:Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)]] || [[Special:Contributions/Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)|{{formatnum:2297}}]] || {{Permissions|Dilbar Elamanova (Ismatullayeva)}} |- | 163 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:2275}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 164 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:2244}}]] || {{Permissions|Ranoxa}} |- | 165 || [[User:Dilmurod Rashidov|Dilmurod Rashidov]] || [[Special:Contributions/Dilmurod Rashidov|{{formatnum:2239}}]] || {{Permissions|Dilmurod Rashidov}} |- | 166 || [[User:Rabiga Shabatova|Rabiga Shabatova]] || [[Special:Contributions/Rabiga Shabatova|{{formatnum:2234}}]] || {{Permissions|Rabiga Shabatova}} |- | 167 || [[User:Mahmud Hamrayev|Mahmud Hamrayev]] || [[Special:Contributions/Mahmud Hamrayev|{{formatnum:2223}}]] || {{Permissions|Mahmud Hamrayev}} |- | 168 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:2213}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}} |- | 169 || [[User:Cekli829|Cekli829]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:2202}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 170 || [[User:Diljahonn|Diljahonn]] || [[Special:Contributions/Diljahonn|{{formatnum:2162}}]] || {{Permissions|Diljahonn}} |- | 171 || [[User:Asrorbek|Asrorbek]] || [[Special:Contributions/Asrorbek|{{formatnum:2138}}]] || {{Permissions|Asrorbek}} |- | 172 || [[User:Aslzar|Aslzar]] || [[Special:Contributions/Aslzar|{{formatnum:2133}}]] || {{Permissions|Aslzar}} |- | 173 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:2119}}]] || {{Permissions|Husanowar}} |- | 174 || [[User:M Xasanboy|M Xasanboy]] || [[Special:Contributions/M Xasanboy|{{formatnum:2113}}]] || {{Permissions|M Xasanboy}} |- | 175 || [[User:Ro'zimurodov Zuhriddin|Ro'zimurodov Zuhriddin]] || [[Special:Contributions/Ro'zimurodov Zuhriddin|{{formatnum:2076}}]] || {{Permissions|Ro'zimurodov Zuhriddin}} |- | 176 || [[User:Sarvarbekabdukarim|Sarvarbekabdukarim]] || [[Special:Contributions/Sarvarbekabdukarim|{{formatnum:2063}}]] || {{Permissions|Sarvarbekabdukarim}} |- | 177 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 178 || [[User:Yorqulov Husan|Yorqulov Husan]] || [[Special:Contributions/Yorqulov Husan|{{formatnum:2057}}]] || {{Permissions|Yorqulov Husan}} |- | 179 || [[User:Vaska46|Vaska46]] || [[Special:Contributions/Vaska46|{{formatnum:2018}}]] || {{Permissions|Vaska46}} |- | 180 || [[User:WorldXTX|WorldXTX]] || [[Special:Contributions/WorldXTX|{{formatnum:2004}}]] || {{Permissions|WorldXTX}} |- | 181 || [[User:Xabibulla Muxamedov|Xabibulla Muxamedov]] || [[Special:Contributions/Xabibulla Muxamedov|{{formatnum:1969}}]] || {{Permissions|Xabibulla Muxamedov}} |- | 182 || [[User:Gulnozaxon 27|Gulnozaxon 27]] || [[Special:Contributions/Gulnozaxon 27|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Gulnozaxon 27}} |- | 183 || [[User:Abdug'opporov Xalilulloh|Abdug'opporov Xalilulloh]] || [[Special:Contributions/Abdug'opporov Xalilulloh|{{formatnum:1964}}]] || {{Permissions|Abdug'opporov Xalilulloh}} |- | 184 || [[User:MrErgashev|MrErgashev]] || [[Special:Contributions/MrErgashev|{{formatnum:1960}}]] || {{Permissions|MrErgashev}} |- | 185 || [[User:Agent026|Agent026]] || [[Special:Contributions/Agent026|{{formatnum:1951}}]] || {{Permissions|Agent026}} |- | 186 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:1943}}]] || {{Permissions|Mupapap29}} |- | 187 || [[User:111muhammadkarim|111muhammadkarim]] || [[Special:Contributions/111muhammadkarim|{{formatnum:1935}}]] || {{Permissions|111muhammadkarim}} |- | 188 || [[User:Mehriddin 01|Mehriddin 01]] || [[Special:Contributions/Mehriddin 01|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Mehriddin 01}} |- | 189 || [[User:Komrontoy|Komrontoy]] || [[Special:Contributions/Komrontoy|{{formatnum:1902}}]] || {{Permissions|Komrontoy}} |- | 190 || [[User:Didosh Jurayeva|Didosh Jurayeva]] || [[Special:Contributions/Didosh Jurayeva|{{formatnum:1860}}]] || {{Permissions|Didosh Jurayeva}} |- | 191 || [[User:Akramova Komila|Akramova Komila]] || [[Special:Contributions/Akramova Komila|{{formatnum:1855}}]] || {{Permissions|Akramova Komila}} |- | 192 || [[User:Just Khumoyun|Just Khumoyun]] || [[Special:Contributions/Just Khumoyun|{{formatnum:1822}}]] || {{Permissions|Just Khumoyun}} |- | 193 || [[User:Rotlink|Rotlink]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:1770}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 194 || [[User:Sakiy na0926|Sakiy na0926]] || [[Special:Contributions/Sakiy na0926|{{formatnum:1758}}]] || {{Permissions|Sakiy na0926}} |- | 195 || [[User:Xatchiman|Xatchiman]] || [[Special:Contributions/Xatchiman|{{formatnum:1734}}]] || {{Permissions|Xatchiman}} |- | 196 || [[User:Wikivikipedia|Wikivikipedia]] || [[Special:Contributions/Wikivikipedia|{{formatnum:1717}}]] || {{Permissions|Wikivikipedia}} |- | 197 || [[User:MiroJP|MiroJP]] || [[Special:Contributions/MiroJP|{{formatnum:1709}}]] || {{Permissions|MiroJP}} |- | 198 || [[User:Young Economist7|Young Economist7]] || [[Special:Contributions/Young Economist7|{{formatnum:1697}}]] || {{Permissions|Young Economist7}} |- | 199 || [[User:Inosham|Inosham]] || [[Special:Contributions/Inosham|{{formatnum:1692}}]] || {{Permissions|Inosham}} |- | 200 || [[User:Lyncos|Lyncos]] || [[Special:Contributions/Lyncos|{{formatnum:1683}}]] || {{Permissions|Lyncos}} {{/end}} oxfrtq9wlkdetr72pxywjv6bzacs9mc 0 3272 6192208 6191285 2026-07-03T13:56:21Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Pokiston]] uchun yangi kalit: " " ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192208 wikitext text/x-wiki {{Pokiston info}} '''Pokiston''' ({{lang-ur|پاکِستان}}), '''Pokiston Islom Respublikasi''' ({{lang-ur|اِسلامی جمہوریہ پاکِستان}}, ''Islami Jamhyriya Pakistan'') — [[Osiyo]] janubida, [[Hindiston yarim oroli]]ning shimoli-gʻarbidagi davlat. Maydoni — 803,9 ming km². Aholisi — 242 923 845 kishi (2022)<ref name="cia">{{veb manbasi |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population |title=Population by Country-CIA World Factbook |publisher=The World Factbook |access-date=26 May 2022 |arxivsana=2021-10-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211027110258/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population }}</ref>. Poytaxti — [[Islomobod]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 provinsiya, federal poytaxt hududi va ''federal hukumat'' tomonidan boshqariladigan qabilalar hududiga boʻlingan. Allama Iqbal — ''Pokiston xalq shoiri''. Vataniga qoʻshimcha ravishda u [[Eron]], [[Kurdiston|Kürdistan]] va [[Iroq]]da ham mashhur boʻlib, u Iqbol-e Laxori. == Davlat tuzumi == Pokiston — [[Buyuk Britaniya]] boshchiligidagi [[Hamdoʻstlik]] tarkibiga kiruvchi islom respublikasi. Amaldagi [[konstitutsiya]]si [[1973-yil]] qabul qilingan, [[1977-yil]] taqiqlangan va [[1985-yil]] 30-dekabrda qayta tiklangan. [[Davlat boshligʻi]] — prezident u 5 yil muddatga saylanadi va ketma-ket 2-martadan ortiq saylanishi mumkin emas. [[Qonun chiqaruvchi hokimiyat]]ni [[ikki palatali tizim|2 palatali]] [[parlament]] (Senat va Milliy assambleya), ijrochi hokimiyatni prezident va [[hukumat]] amalga oshiradi. Bosh [[vazir]]ni [[prezident]] tayinlaydi. == Tarixi == [[File:Pakistani_forces_raise_the_Pakistani_flag_1971.jpg|thumb|alt=Pokiston askarlari 1971-yilda hududni Hindiston kuchlaridan tortib olgandan keyin Pokiston bayrogʻini maydon ustiga koʻtarganlar.|Pokiston askarlari 1971-yilda hududni Hindiston kuchlaridan tortib olgandan keyin Pokiston bayrogʻini maydon ustiga koʻtarganlar.]] Pokiston hududida odam paleolit davri oxiridan boshlab yashab keladi. Miloddan avvalgi 3-ming yillikning boshida [[Hind daryosi]] va irmoqiari vodiysida jaxrnning eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri — Harappa madaniyatita mansub dastlabki davlatlar paydo boʻldi. Miloddan avvalgi VI asr oxirida bu yerlar qadimgi Eronning Axomaniylar saltanati tarkibiga qoʻshib olindi. Miloddan avvalgi 327—326 yillarda makedoniyalik Aleksandr zabt etdi. Uning vafotidan soʻng bu yerlar Mauriyalar imperiyasigi qoʻshilib ketdi. Miloddan avvalgi II asrning boshida Pokiston hududida Hind-yunon podsholigi deb ataladigan davlat vujudga keddi. Milodiy I-III asrlarda [[Hind daryosi]] xavzasi [[Kushon imperiyasi]]ga qoʻshib olindi. Purushapura shahri (hozirgi Peshovar) uning poytaxti boʻldi. Kushon podsholigi parchalangandan soʻng, hozirgi Pokistonning gʻarbiy qismlari [[sosoniylar]], sharqiy qismlari guptalar saltanatiga qoʻshilib ketdi. V asrning 2-yarmida bu yerda [[eftaliylar]] hokimiyati oʻrnatilib (VI asr oʻrtalariga qadar), [[Sakala shahri]] (hozirgi [[Siyalkot]]) mamlakat poytaxti boʻlgan. [[664-yil]]da [[arablar]] Hind daryosi vodiysiga bostirib kirdilar. 711—13 -yillarda Muhammad ibn Qosim qoʻmondonligidagi qoʻshinlar Sind va Panjobning janubiy qismini egalladi. Shu tariqa Pokiston hududida islom dini tarqala boshladi. 750-yil [[Umaviylar]] xalifaligi agʻdarilgach, Sind mustaqil davlatga aylandi. <nowiki>XI</nowiki> asr boshlariga kelib, hind daryosi havzasini Gʻaznaviylar, <nowiki>XII</nowiki> asrda Gʻuriylar, <nowiki>XIII</nowiki> asr boshlarida Dehli sultonligi egalladi. Betoʻxtov urushlar, isyonlar va chet el bosqinlariga qaramay, Hind daryosi havzasidagi Lohur, Moʻlton, Peshovar, Tatta kabi yirik shaharlar muhim iqtisodiy va madaniy markazga aylanib, bir qator mamlakatlar bilan savdo munosabatlarini rivojlantirishda katta ahamiyatga ega boʻlgan. Ularning bu mavqei Boburiylar davlati davrida ham saqlangan. 1707-yilda shoh Avrangzeb vafotidan soʻng Hind daryosi havzasi eron, afgʻon va mahalliy zamindorlarning kurash maydoniga aylandi. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalarida hozirgi Pokiston hududi — afgʻon shohi Ahmadshoh Durrojiy tasarrufiga oʻtdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asrning 60-yillarida Panjobda bir nechta sultonliklar vujudga keldi, maharoja Ranjit Singx (1799—1839-yillarda hukmronlik qilgan) ularni yagona davlatga birlashtirdi. Boburiylar saltanatining inqirozga yuz tutishi, ichki urushlar, eron va afgʻon hukmdorlarining bostirib kirishlari ingliz mustamlakachilarining bosqinchilik rejalari amalga oshishiga yordam berdi. Ular 1843-yil Sindni, 1845—49 yillarda Panjobni, 1854, 1876, 1879, 1893-yilda Balujiston va Sharqiy Pushtun qabila hamda sultonliklarini bosib oldi. Pokiston xalqlarining milliy ozodlik harakati <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ayniqsa kuchaydi (1896—1908-yillarda Sinddagi Hurlar qoʻzgʻoloni, 1919—21 yillarda che-garadagi pushtun qabilalari qoʻzgʻolo-ni, 1930-yildagi Peshovar qoʻzgʻoloni va boshqalar). 1947-yil 14-avgustda Pokiston mustaqil deb eʼlon qilindi. Pokistonning birinchi general gubernatori qilib Musulmonlar ligasining rahbari va Pokiston ozodligi harakatining yoʻlboshchisi Muhammad Ali Jinna (1876—1948) saylandi. Mustamlakachilik asoratidan qutulib, davlat mustaqilligini saqlash, mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish va shu maqsadda islohotlar oʻtkazish Pokiston siyosiy hayotining muhim masalasi boʻlib turar edi. Hukmron Musulmonlar ligasi partiyasining rahbariyati Gʻarbiy Pokiston za-mindorlari va sarmoyadorlarining ma-vqeini mustahkamlashga intildi. Buning ustiga Pokiston rivojlanishining asosiy muammolari hal etilmasligi sababli aholining koʻp qismi bu partiyadan yuz oʻgira boshladi. Mazkur partiya ichida fraksiyachilik kurashi kuchaydi va dastlabki muxolifotchi partiyalar vujudga keldi. Iqtisodiy qiyinchiliklarning tobora chigallashib borishi vatanparvar zobitlar orasida norozilikni keltirib chiqardi. Hukmron doiralar oʻrtasida kurash keskin tus ola boshladi. 1951-yil 16-oktabrda Pokiston Bosh vaziri Liyoqat Alixon (1895—1951) oʻldirildi. Oʻsib borayotgan siyosiy beqarorlik sharoitida Pokiston harbiy bloklar — 1954-yil 8-sentabrda SEATO, 1955-yil 23-sentabrda Bagʻdod pakti (1959-yil avgustdan — SENTO)ga aʼzo boʻldi. Hokimiyatni qoʻlda saqlab qolish maqsadida Musulmonlar ligasi rahbarlari bir oz yon berishga majbur boʻldilar. Jumladan, 1954-yil bengal tili urdu tili bilan bir qatorda davlat tili deb tan olindi. 1955-yil Musulmonlar ligasi va Birlashgan front vakillaridan iborat koalitsion hukumat tuzildi. 1956-yil 29-fevralda taʼsis majlisi Pokistonning yangi konstitutsiyasini qabul qildi. Unga koʻra, Pokiston Federativ Islom Respublikasi deb atala boshladi. 1958-yil 7—8-oktabrda harbiy toʻntarish oʻtkazildi, konstitutsiya bekor qilindi, barcha siyosiy partiyalar taqiqlab qoʻyildi. 27-oktabrdan qurolli kuchlar oliy bosh qoʻmondoni general M.Ayyubxon prezidentlik vazifasini oʻz zimmasiga oldi. 1962-yil hukumat ishlab chiqqan yangi konstitutsiya eʼlon qilindi. Unga koʻra, Pokistonda boshqaruvning prezidentlik shakli joriy etildi. 1962- va 1965-yilda M.Ayyubxon mamlakat prezidenta etib saylandi. 1965-yil sentabrda Pokiston bilan Hindiston oʻrtasida Kashmir masalasida qurolli toʻqnashuv boʻlib oʻtdi. 1966-yil 4—10-yanvarda Toshkentda Pokiston prezidenti bilan Hindiston Bosh vaziri uchrashdi. Toshkent deklaratsiyasi (1966) nomli tarixiy hujjatning har ikki mamlakat tomonidan imzolanishi natijasida nizolarni tinch yoʻl bilan hal etishga yoʻl ochildi. 1968-yil oxiri — 1969-yil boshida Pokistondagi vaziyat keskinlashdi. Mamlakatdagi muxolifatchilik harakati kuchaydi. 1969-yil 25-martda M.Ayyubxon prezidentlik lavozimidan voz kechdi va hokimiyatni Pokiston armiyasining bosh qoʻmondoni general A. M. Yahyoxonga topshirdi. Yana harbiy holat eʼlon qilindi, qonun chiqaruvchi majlis, markaziy va provinsiya hukumatlari tarqatib yuborildi, konstitutsiya bekor qilindi. 1970-yil dekabrda Pokiston tarixida birinchi marta umumiy saylov oʻtkazilib, Sharqiy Pokistonda [[Mujibur Rahmon]] boshchiligidagi Avomi lig partiyasi va Gʻarbiy Pokistonda Z. A. Bxutto boshchiligidagi Pokiston xalq partiyasi gʻolib chiqdi. Avomi lig partiyasi Sharqiy Pokistonga regional muxtoriyat berilishini talab qildi. Pokiston rahbarlari buni rad etishdi. Natijada mamlakatda siyosiy tanglik roʻy berdi. Pokiston rahbarlarining bedodliklariga javoban 1971-yil 26-martda Sharqiy Pokiston Pokistondan ajralib chiqib, Bangladesh Xalq Respublikasi deb eʼlon qilindi. Sharqiy Pokistondan Hindistonga koʻplab qochoqlarning oʻtib ketishi Hindiston bilan Pokiston oʻrtasida urush kelib chiqishiga sabab boʻddi. 1971-yil 16-dekabrda Dakkada Pokiston askarlari taslim boʻldi. 20-dekabrda A. M. Yahyoxon isteʼfoga ketishga majbur boʻldi va hokimiyatni Pokiston xalq partiyasining rahbari Z. A. Bxuttoga topshirdi. 1974-yil martda Pokiston Bangladesh Xalq Respublikasini tan oldi, SEATOdan chiqdi, bularning hammasi Hindiston yarim oroldagi vaziyatning moʻtadillashuviga olib keldi. Pokiston ichki hayotida ham muhim oʻzgarishlar yuz berdi. 1972-yil 24-aprelda harbiy holat bekor qilindi, 1973-yil 14-martdan yangi konstitutsiya kuchga kirdi. Siyosiy partiyalar faoliyati tiklandi. 1977-yil navbatdagi parlament saylovi oʻtkazilib, Pokiston xalq partiyasi parlamentdagi deyarli 80% oʻrinni oldi. Z. A. Bxutto boshchiligida hukumat tuzildi. Lekin 9 ta muxolifatchi partiyadan tuzilgan Pokiston milliy alyansi saylov natijalarini tan olmadi. Qayta saylov oʻtkazishni, hukumatning isteʼfoga chiqishini talab qildi, mamlakatda tartibsizliklar boshlandi. Siyosiy beqarorlik va iqtisodiy qiyinchiliklar ortib borayotgan sharoitda butun hokimiyatni armiya shtabi boshligʻi general M.Ziyoulhaq oʻz qoʻliga oldi. 1984-yil 19-dekabrda referendum oʻtkazilib, unda hukumat olib borayotgan islomlashtirish siyosatini qoʻllab-quvvatlash masalasi qoʻyildi. Natija ijobiy boʻldi va Ziyoulhaq keyingi 5 yilga mamlakat prezidenti deb eʼlon qilindi. 1988-yil 29-mayda Ziyoulhaq qonun chiqaruvchi organlarni tarqatib yubordi, markaziy va provinsiya hukumatlarini isteʼfoga chiqardi, ularni poraxoʻrlik va jinoyatda aybladi. M.Ziyoulhaq yangi hukumatga shaxsan oʻzi boshchilik qildi. 1988-yil 17-avgustda prezident aviatsiya falokatida halok boʻldi. Konstitutsiyaga muvofiq, senat raisi Gʻulom Is’hoqxon prezident lavozimini egalladi. 1988-yil 16-noyabrda Milliy majlisga oʻtkazilgan saylovda Pokiston Xalq partiyasi gʻolib keldi va uning rahbari Benazir Bxutto xonim boshchiligidagi hukumat tuzildi. Yangi hukumat favqulodda holatni bekor qildi, kasaba va talaba uyushmalari faoliyatiga ruxsat berdi, Ziyo-ulhaq davrida qamalgan siyosiy mahbuslarni ozod qildi. 1990-yil 24-oktabrda Milliy assambleyaga oʻtkazilgan navbatdan tashqari saylovda Islom demokratik alyansi gʻolib chiqdi. Uning rahbari Miyon Muhammad Navoz Sharif bosh vazir boʻldi. 1993-yil 6-oktabrda oʻtkazilgan navbatdan tashqari parlament saylovida Pokiston xalq partiyasi koʻpchilik ovoz oldi. B.Bxutto xonim rahbarligidagi koalitsion hukumat tuzildi. Fa-ruk. Ahmadxon Lagʻariy Pokiston prezidenta etib saylandi. 1997-yil 3-fevralda boʻlib oʻtgan navbatdan tashqari parlament saylovi natijasida yana M. M. Navoz Sharif bosh vazir boʻldi. Hukumat mamlakat iqtisodiyotini yaxshilash tadbirlarini amalga oshirdi. Xalqaro iqtisodiy hamkorlik manfaati uchun dam olish kuni jumadan yakshanbaga oʻtkazildi. Hukumat isrofgarchilikka qarshi, mablagʻlarni tejash uchun kurashdi, yuqori amaldorlarning imtiyozlarini chekladi. 1997-yil 2-dekabrda prezident F. A. Lagʻariy oʻz ixtiyori bilan lavozimidan voz kechdi. Konstitutsiyaga koʻra, davlat rahbari vazifasini vaqtincha Senat raisi Vasim Sajjod bajara boshladi. 1997-yil 31-dekabrda mamlakat prezidenti etib Muhammad Rafik Tarar saylandi. 1999-yil 12-oktabrda davlat toʻntarishi boʻlib, butun hokimiyat general Parviz Musharraf boshliq harbiylar qoʻliga oʻtdi. P. Musharraf N. Sharifni qamoqqa oldi va 2001-yil 20-iyunda prezident M. R. Tararni lavozimidan chetlatdi, oʻzini mamlakat prezidenti deb eʼlon qildi. Pokiston — 1947-yildan BMT aʼzosi. Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini 1991-yil 20-dekabrda tan olgan va 1992-yil 10-mayda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami — 14-avgust — Mustaqillik kuni (1947). == Tabiati == Pokiston hududining shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismini, asosan, [[togʻ]]lar va [[qir]]lar egallagan, sharqiy va janubi-sharqiy qismi esa Hind tekisligi (Hindgang tekisligining bir qismi)dan iborat. Pokistonning janubi-sharqini Tar choʻlining gʻarbiy yarmi egallagan. Hind daryosi havzasining tekislik qismida Panjob va Sind tabiiy, tarixiy-madaniy viloyatlari bor. Mamlakat hududining katta qismini Hindukush, Himolay va [[Eron]] togʻ tizmalari egallagan (eng baland joyi Tirichmir choʻqqisi, 7690 m). Hind vodiysiga yaqinlashgan sayin togʻ tizmalari pasayib boradi va togʻlararo yirik havzalar — Koʻhat, Bannu, Peshovar vodiysiga aylanadi. Hindukush va Himolay togʻlarida muzliklar bor. Pokistonning sharqiy pasttekislik qismi Hindiston platformasining shimoli-gʻarbiy chekkasida va togʻliq qismi Oʻrta dengiz burmali mintaqasida joylashgan. Foydali qazilmalardan [[neft]], [[gaz]], [[koʻmir]], [[temir]], [[polimetall]], [[surma]], [[barit]], [[oltingugurt]], [[toshtuz]], [[gips]], [[magnezit]], [[xromit]], [[marganets]], [[mis]], [[qoʻrgʻoshin]] va boshqalar bor. === Iqlimi va ichki suvlari === [[Iqlim]]i, asosan, [[tropik iqlim|tropik]], shimoli-gʻarbida [[subtropik mintaqalar|subtropik]], quruq [[kontinental iqlim|kontinental]]. [[Yanvar]]da oʻrtacha [[harorat]] [[Hind]] [[tekislik (maydon)|tekislig]]ida 12—16&nbsp;°C ([[Arabiston dengizi]] [[sohil]]larida 20&nbsp;°C gacha), [[shimol]]dagi togʻ tepaliklarida sovuq — 20&nbsp;°C gacha. [[Iyul]]ning oʻrtacha harorati [[janub]]iy va janubi-sharqdagi [[choʻl]]larda 35&nbsp;°C gacha, sohilda 29&nbsp;°C atrofida, [[gʻarb]]dagi [[togʻlar|togʻ]] va [[yassitogʻlik|yassitogʻlar]]da 20—25&nbsp;°C, 5000 m [[mutlaq balandlik|balandlik]]da 0&nbsp;°C. Yillik [[yogʻinlar|yogʻin]] sohilda 150–200&nbsp;mm, [[Sind]]da 100– 200&nbsp;mm (Tar [[choʻl]]ining baʼzi joylarida 50&nbsp;mm gacha), shimoli-gʻarbdagi [[vodiy]] va yassi togʻlarda 250–400&nbsp;mm, shimoldagi togʻlarda 1000–1500&nbsp;mm. Mamlakat hududining katta qismi Hind [[daryo havzasi|daryosi havzasi]]ga mansub, gʻarbiy qismidagi daryolar Arabiston dengiziga yoki [[berk havza]]ga ([[Balujiston]]da) oqadi. Eng katta daryosi Hind va uning [[irmoq]]lari. Daryolari [[yomgʻir]], [[qor]] va [[muzlik]]lardan suv oladi, [[yaz|yez]]da sersuv, [[sugʻorish]]da foydalaniladi. === Oʻrmonlari, tuproqlari va hayvonot dunyosi === Tuproqlari — mamlakat tekislik qismida boʻz, boʻz-jigarrang, Tar choʻlida qumli, togʻ etaklarida jigarrang va qoʻngʻir tuproq. Oʻsimliklari, asosan, chala choʻl va choʻlga xos. Hind daryosi boʻylari toʻqayzor, deltasi va dengiz sohili mangra chakalakzorlaridan iborat. Tar choʻlida kserofil butalar va dagʻal oʻtlar oʻsadi. Balujiston togʻlarida archazorlar bor. Pokiston shimolda — 1500–3000 m balandliklarda keng bargli va igna bargli daraxtlar. Oʻrmonlar mamlakat hududining 3% ni tashkil etadi. Hayvonot dunyosi xilma-xil: togʻlarda qoplon, yovvoyi qoʻy va echki, gizol, tekisliklarda sirtlon, chiyaboʻri, toʻngʻiz va eshak, har xil kemiruvchilar uchraydi. Parranda koʻp. Hind daryosida timsoxlar yashaydi. Arabiston dengizi baliqqa boy. Kirthar va Laʼl Suxantra milliy bogʻlari, qoʻriqxonalar bor. == Aholisi == Aholisi, asosan, [[panjobilar]]; [[pushtunlar]], [[sindhiylar]], baluch (baluj)lar ham yashaydi. Pokistonning shimoliy qismida togʻli xalqlar — kxoʻ va koʻhistoniylar istiqomat qiladi. Rasmiy til — [[urdu tili|urdu]] va [[ingliz til]]lari. Aholisining 98% qismi [[islom]] diniga, qolganlari [[zardushtiylik]], [[hinduiylik]] dinlariga eʼtiqod qiladi. Aholining 57% 12 ta yirik shaharda yashaydi. Yirik shaharlari — [[Karochi]], [[Lohur]], [[Faysalobod]], [[Haydarobod]], [[Ravalpindi]], [[Peshovar]], [[Moʻlton]]. == Yirik shaharlar == {|class="wikitable" font-size:90%" |+ align=center style="font-weight: bold"|Pokistonning aholisi boʻyicha yirik shaharlari (2010)<ref>{{veb manbasi|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=Pakistan: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|lang=en|accessdate=2011-01-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6177NEmET?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=|archivedate=2011-08-21|deadlink=no}} {{Webarxiv|url=https://archive.today/20131017035730/world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |date=2013-10-17 }}</ref> |- !N !Shahar !Joylashuvi !Aholisi !N !Shahar !Joylashuvi !Aholisi |- !1 |align=left|[[:ru:Карачи|Karachi]]||[[:ru:Синд|Sind]]||13 205 339 !11 |align=left|[[:ru:Саргодха|Sargodxa]]||Panjob||600 501 |- !2 |align=left|[[:ru:Лахор|Laxor]]||[[:ru:Пенджаб (Пакистан)|Panjob]]||7 129 609 !12 |align=left|[[:ru:Бахавалпур|Baxavalpur]]||Panjob||543 929 |- !3 |align=left|[[:Faysalobod]]||Panjob||2 880 675 !13 |align=left|[[:ru:Сиалкот|Sialkot]]||Panjob||510 863 |- !4 |align=left|[[Ravalpindi]]||Panjob||1 991 656 !14 |align=left|[[:ru:Суккур|Sukkur]]||Sind||493 438 |- !5 |align=left|[[:ru:Мултан|Multon]]||Panjob||1 606 481 !15 |align=left|[[:ru:Ларкана|Larnaka]]||Sind||456 544 |- !6 |align=left|[[Haydarobod]]||Sind||1 578 367 !16 |align=left|[[:ru:Шекхупура|Shekxupura]]||Panjob||426 980 |- !7 |align=left|[[:ru:Гуджранвала|Gujranvala]]||Panjob||1 569 090 !17 |align=left|[[:ru:Джанг|Jang]]||Panjob||372 645 |- !8 |align=left|[[:ru:Пешавар|Peshavor]]||[[:ru:Хайбер-Пахтунхва|Haybar-Paxrunxva]]||1 439 205 !18 |align=left|[[:ru:Рахимъяр-Хан|Raximyor-Xon]]||Panjob||353 112 |- !9 |align=left|[[:ru:Кветта|Kvetta]]||[[:ru:Белуджистан (Пакистан)|Belujiston]]||896 090 !19 |align=left|[[:ru:Мардан|Mardon]]||Haybar-Paxtunxva||352 135 |- !10 |align=left|[[Islomobod]]||poytaxt||689 249 !20 |align=left|[[:ru:Гуджрат|Gujorot]]||Panjob||336 727 |} {{Clear}} === Yirik shaharlarning jugʻrofiy joylashuvi === {{JoyXarita+|Pokiston|width=600|float=center|caption=Pokistonning yirik shaxarlari|places= {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=00|label=[[Karachi]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=32|lon_deg=74|lon_min=20|label=[[:ru:Лахор|Laxor]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=24|lon_deg=73|lon_min=05|label=[[Faysalobod]]|position=bottom}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=33|lat_min=16|lon_deg=73|lon_min=03|label=[[Ravalpindi]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=30|lat_min=12|lon_deg=71|lon_min=25|label=[[:ru:Мултан|Multan]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=25|lat_min=22|lon_deg=68|lon_min=22|label=[[:ru:Хайдарабад (Пакистан)|Xaydarobod]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=09|lon_deg=74|lon_min=11|label=[[:ru:Гуджранвала|Gujranvala]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=34|lat_min=00|lon_deg=71|lon_min=30|label=[[:ru:Пешавар|Peshavor]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=30|lat_min=08|lon_deg=67|lon_min=00|label=[[:ru:Кветта|Kvetta]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=33|lat_min=40|lon_deg=73|lon_min=10|label=[[Islomobod]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=60|lon_deg=72|lon_min=40|label=[[:ru:Саргодха|Sargodxa]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=29|lat_min=33|lon_deg=71|lon_min=41|label=[[:ru:Бахавалпур|Baxavalpur]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=30|lon_deg=74|lon_min=32|label=[[:ru:Сиалкот|Sialkot]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=27|lat_min=42|lon_deg=68|lon_min=52|label=[[:ru:Суккур|Sukkur]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=27|lat_min=33|lon_deg=68|lon_min=13|label=[[:ru:Ларкана|Larnaka]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=17|lon_deg=74|lon_min=31|label=[[:ru:Шекхупура|Shekxupura]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=15|lon_deg=72|lon_min=22|label=[[:ru:Джанг|Jang]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=28|lat_min=42|lon_deg=70|lon_min=30|label=[[:ru:Рахимъяр-Хан|Raximyor-Xon]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=34|lat_min=12|lon_deg=72|lon_min=02|label=[[:ru:Мардан|Mardon]]|position=top}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=34|lon_deg=74|lon_min=04|label=[[:ru:Гуджрат|Gujorot]]}} }} == Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari == Pokiston Xalq partiyasi, 1967-yil asos solingan; Pokiston Milliy Xalq partiyasi, 1986-yil tuzilgan; Pokiston musulmonlar ligasi, 1906-yil tashkil etilgan; Pokiston demokratik partiyasi, 1969-yil asos solingan; Jamoati Islomiy, oʻta oʻng diniy jamoa partiyasi, 1941-yilda tuzilgan. Umumpokiston kasaba uyushmalari fe-deratsiyasi, 1947-yilda tuzilgan; Qavmiy mazdur mahaz („Milliy ishchi fronti“), 1961-yildatuzilgan; Pokiston mehnatxalq byurosi, 80-yillarning oʻrtalarida Pokiston xalq partiyasining ishchilar harakatidagi qanoti sifatidatuzilgan; Pokiston milliy ishchi federatsiyasi, 1968-yilda tu-zilgan; Pokiston milliy kasaba uyushmalari federatsiyasi, 1962-yil 60 ga yaqin yi-rik fabrika kasaba uyushmalarining birlashishidan tashkil topgan. == Xoʻjaligi == Pokiston — sanoati rivojlanayotgan agrar mamlakat. 1947—91 yillarda mamlakat iqtisodiyoti tarkibida chuqur oʻzgarishlar sodir boʻldi — ishlab chiqarish zamonaviy shakl va uslublarga oʻtdi, yalpi ichki mahsulot 5 baravar oshdi. Iqtisodiyotdagi bu natijalarga asosan davlatning iqtisodiy siyosati — xususiy ishbilarmonlikni boshqarish va ragʻbatlantirish hamda davlat sektorining faoliyati tufayli erishildi. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi — 22,3%, sanoatning ulushi — 16%. Qishloq xoʻjaligida iqtisodiy faol axrlining 60% band. Dehqonchilik — qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi. Mamlakat hududining 1/4 qismi qishloq xoʻjaligi uchun yarokli, shundan 3/4 qismi sugʻoriladi, ayrim joylarda yiliga 2—3-marta hosil olinadi. 50—70-yillardagi agrar islohotlarga qaramay, anʼanaviy agrar munosabatlar — zamindor yer egaligi va yerdan foydalanishning mayda dehqon (ko-randa) shakli saqlanib qolgan. Hind da-ryosi havzasida dunyoda eng katta sugorish sistemalaridan biri bunyod etilgan. Dehqrnchilikdagi asosiy ekinlar: bugʻ-doy, sholi, arpa, makkajoʻxori, texnika ekinlaridan moyli ekinlar, paxta, shakarkamish va boshqa Bogʻdorchilikda mango, banan, olma, sitrus mevalar, oʻrik, uzum, anor, anjir, pista yetishtiriladi. Shuningdek, kartoshka, piyoz, sarimsoq, qalampir, pomidor, karam, qovoq, tarvuz va boshqa ekiladi. Chorvachilik yalpi ichki mahsulotning 8,3% ni taʼminlaydi. Pokistonda qoramol koʻproq. Buyvol, echki, qoʻy, tuya, ot ham boqiladi. Soʻnggi yillarda shaharlar atrofida goʻsht va sut chorvachiligi, parrandachilik rivojlandi. Baliqovlashdan keladigan foyda eksport tushumining taxminan 3% ni tashkil etadi. == Sanoati == Pokistonga mustamlakachilik davridan bir necha kichik toʻqimachilik fabrikasi, qand zavodi, temir yoʻl va mexanika ustaxonasi meros boʻlib qolgan. 50-yillarda sanoatlashtirish siyosatining asosiy mazmuni yengil sanoatni, avvalo toʻqimachilik sanoatini rivojlantirishdan iborat boʻldi. 1952-yilda Sanoatni rivojlantirish davlat korporatsiyasi faoliyat boshladi. 1955-yilda Suyi (Balujiston)da yi-rik tabiiy gaz konini oʻzlashtirishga kirishildi. Kon sanoati jadal surʼatlar bilan, baʼzi yillarda 20% gacha oʻsdi. Mamlakat janubiy (Sind provinsiyasi)da neft konlarining ochilishi va ishga tushirilishi natijasida neft qazish hajmi 4 baravar oshdi. Hozirgi neft ishlab chiqarish (yiliga taxminan 2,5 mln. tonna) mamlakat ehtiyojining 25—30% ni qoplaydi. 50—80-yillarda zavod va fabrikalarning umumiy soni 1,4 mingdan 5 mingga, ularda ishlovchilar soni esa — 200 mingdan 500 mingga yetdi. Qayta ishlash sanoati, ayniqsa, tez rivojlandi. Sanoat markazlari hisoblangan Karochi va Lohur yoniga Faysalobod, Haydarobod, Moʻlton, Ravalpindi shaharlari qoʻshildi. Vah, Taksila, Daudxeyl, Naushexra kabi yangi sanoat markazlari vujudga keldi. Sanoatning asosini metallugiya va mashinasozlik tashkil etadi. Kime sanoati taxminan 300 korxonadan iborat. Klmyo-farmatsevtika sanoati (100 dan ortiq korxona) alohida sohaga aylandi. Qurilish materiallari ishlab chiqarish sohasi tez surʼatlar bilan rivojlandi. Oziq-ovqat sanoati yirik soha hisoblanadi. Tib-biyot asbob-uskunalari, sport anjomlari sanoati rivojlangan. Poligrafiya sanoati, asosan, oʻrta va kichik bosmaxonalardan iborat. Charmpoyabzal sanoati korxonalari barpo etilgan. Kosibchilik va hunarmandchilik (mato, charm, metall, yogʻoch, aqikdan buyumlar tayyorlash) rivojlangan. Gidrostya, is-siklik va atom elektr styalarida yiliga oʻrtacha 30 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Transportida avtomobil transporta asosiy oʻrinni egallaydi. Mamlakat ichkarisida tashiladigan yukning 3/4 qismi avtomobil transportida, 1/4 kis-mi temir yoʻlda va 0,1% — havo transportida tashiladi. Transport yoʻli uzunligi — 9 ming km, avtomobil yoʻllari — 140 ming km. Tashki savdo yuklari, asosan, dengiz va havo transportida, qisman avtomobil transportida tashiladi. Dengiz savdo flotining tonnaji 514 ming t dedveyt. Dengiz portlari: Karochi va Kosim. Aeroportlari Karochi, Ravalpindi, Lohur shaharlarida. == Tashqi savdosi == Pokiston chetga guruch, paxta, ip, ip gazlama, gilam, charm, baliq va boshqa sotadi. Oʻsimlik yogʻi, choy, neft, kimyo mahsulotlari, oʻgʻit, umumiy mashinasozlik tovarlari, elektr anjomlari, poʻlat, choʻyan, choy, qurolyarogʻ va hokazo sotib oladi. Asosan, [[Saudiya Arabistoni]], Buyuk Britaniya, Yaponiya, Germaniya, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSH]] bilan savdo qiladi. Pul birligi — Pokiston rupiyasi. == Sogʻliqni saqlash == Mustaqillik yillarida Pokiston sogʻliqni saqlash sohasida maʼlum yutuqlarga erishdi: tibbiyot muassasalari va xodimlari koʻpaydi. Kadrlar tayyorlash va ilmiy tadqiqotlar olib borish tizimi tashkil topdi. 40-yillarning oxirida 1,4 ming vrach boʻlib, hamshiralar yoʻq edi. 90-yillarning boshida vrachlar soni 55 mingga yaqin, oʻrta malakali tibbiyot xodimlari 40 ming, hamshiralar 20 mingga yetdi. Vrachlar va oʻrta malakali tibbiyot xodimlari tibbiyot universitetida, 6 kollej va 9 tibbiyot muassasasida tayyorlanadi. Sanitariya meʼyorlariga moye keladigan ichimlik suvning yoʻkligi jiddiy muammo. Kanalizatsiyadan 6—7% aholi foydalanadi. == Maorifi, madaniy-maʼrifiy va ilmiy muassasalari == Pokistonda umumiy taʼlim haqida qonun qabul qilinmagan. Pokiston umumtaʼlim maktablari tuzilishi quyidagicha: boshlangʻich maktab (1—5-sinflar); toʻliqsiz oʻrta (6—8-sinflar); oʻrta (9— 10-sinflar); oliy (yuqori) maktab (11 —12-sinflar). Oliy (yukrri) oʻrta maktabni, shuningdek, oraliq kollejni tugatganlar oliy oʻquv yurtlariga kirish xuquqiga ega. 90-yillar oʻrtalarida 168 ming maktab, 690 kollej, 23 universitet boʻlgan. Barcha turdagi maktablarda 16,9 mln., kollej larda 610 ming, universitetlarda 76 ming kishi oʻqidi. Oʻqituvchilar soni: barcha turdagi maktablarda — salkam 550 ming, kollejlarda — 56 ming, universitetlarda — 6 ming. Maktab oʻqituvchilari maxsus maktablar, ‎institut va kollejlarda tayyorlanadi. Yirik universitetlari: Karochidagi Karochi universiteti (1951), Tibbiyot fanlari universiteti (1983), Lohurdagi mu-handislik-texnologiya universiteti (1961), Islomoboddagi Qaid-ye-Aʼzam universiteti (1965), Xalqaro Islom universiteti (1980), Lohurdagi Panjob universiteti (1882). Fanning rivojlanishini rejalashtirish bilan Fan va texnika qoʻmitasi, fan yutuqlarini joriy etish bilan Fan va texnika tadqiqotlari kengashi shugʻullanadi. Eng yirik ilmiy muassasalari: Pokiston fan taraqqiyoti assotsiatsiyasi, Pokiston fanlar akademiyasi, Atom energiyasi komissiyasi, Atmosferaning yuqori katlamlari va kosmik fazoni tadqiq etish qoʻmitasi, Geofizika ilmiy tadqiqot ‎instituti, Paxtachilik ilmiy tadqiqot ‎instituti va boshqa Bundan tashqari, tibbiyot, iqtisodiyot, xalqaro munosabat, adabiyot va til masalalarini oʻrganuvchi ixtisoslashgan ilmiy ‎institut va jamiyatlar mavjud. Yirik kutubxonalari: Qaid-ye- Aʼzam universiteti kutubxonasi, Karochi universiteti kutubxonasi, Panjob universiteti kutubxonasi, Hamdard fondi kutubxonasi, Markaziy kotibiyat kutubxonasi, Pokiston milliy kutubxonasi (Islomobod). Yirik muzeylari: Karochidagi Pokiston milliy muzeyi, Lohur muzeyi, Peshovar muzeyi, Lohur qalʼasi muzeyi, Milliy muzey (Islomobod) va boshqa == Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi == Pokiston hududida chiqqan dastlabki gazeta „Koʻxi nur“ gazeta (1850, Lohur)dir. 1990-yillar oʻrtalarida 2,5 mingga yaqin gazeta va jurnal chiqqan. Yirik gazetalari — urdu tilida: „Jang“ (1937-yildan), „Imroʻz“ („Bugun“, 1948-yildan), „Mashriq“ („Sharq“, 1963-yildan), „Navaye vaqt“ („Davr ovozi“, 1940-yildan); ingliz tilida: „Doon“ („Tong“, 1942-yildan), „Pakistan tayms“ („Pokiston vaqti“, 1947-yildan), „Muslim“ („Musulmon“, 1979-yildan), „Star“ („Yulduz“, 1951-yildan) va boshqa Assoshieyted Press of Pakistan, hukumat axborot agentligi (1947-yildan), Pokiston Press Interneshnl, hukumat taʼminotidagi xususiy axborot agentligi (1956-yildan), Yunayted Press of Pakistan, xususiy axborot agentligi (1949-yildan) faoliyat koʻrsatadi. 1947-yil Lohur va Peshovarda radiostya boʻlgan. 90-yillar oʻrtalarida 22 radiostya va oʻtkazgich ishladi. Radiostyalar mamlakatning asosiy tillarida kuniga 302 soat eshittirish beradi. Xalqaro xizmat Osiyo, Afrika va Yevropaning 71 tilida ishlaydi. Ularni Pokiston radioeshittirish korporatsiyasi (hukumat mahkamasi, 1947-yildan) nazorat qiladi. Telekoʻrsatuv 1964-yildan boshlangan, 5 telemarkaz ishlaydi. Ularning ishiga Pokiston televideniye korporatsiyasi (1967-yildan) rahbarlik qiladi. == Adabiyoti == Pokiston adabiyoti urdu, panjobiy, sindhiy, pushtun, baluch, bra-guyi, shuningdek, arab, fors, guja-ratiy, ingliz va boshqa tillarda yaratilgan yozma badiiy merosdan iborat. Ming yillar mobaynida Hindiston xalqlari yaratgan folklor va yozma adabiyot Pokiston va Hindistonning umumiy boyligidir. Pokiston tashkil topgan davrda Pokiston xalklari adabiyotining rivojlanishi turlicha boʻlgan, urdu, sindhiy va panjob adabiyoti rivojlangan edi. Pokistonning Hindistondan ajratilishi dastlab adabiyot rivojiga maʼlum darajada sal-biy taʼsir qildi — nashriyotlar, ada-biy jurnallar yopildi, yozuvchilar tashkilotlari tarqab ketdi. 1949-yilda Pokiston taraqqiyparvar yozuvchilari assotsiatsiyasi tashkil etildi, lekin tez orada taqiqlandi. 1959-yilda Pokiston yozuvchilari gildiyasi tuzildi. Hamma tillarda sheʼriyat ustun, urdu va sindhiy ada-biyotlarida nasr birmuncha rivojlangan. Professional teatrning yoʻkligi tufayli dramaturgiya uncha rivojlanmagan. „Pokiston badiiy akademiyasi“ (Islomobod), „Urdu akademiyasi“ (Karochi), „Ikbol akademiyasi“ (Lohur) va boshqa badiiy ilmiy tadqiqot muassasalari mumtoz ada-biyotni chop etish, Pokiston xalklari tillariga tarjima qilish kabi ishlarni olib boradi. Urdu adabiyotining atokli vakillari — Fayz Ahmad Fayz (1911—84), Joʻsh Malihobodiy (1896—1982), Ahmad Nadim Qosimiy (1916), Forigʻ Buxoriy (1918—97), Ahmad Faroz (1926) va boshqa Realist adiblar S. H. Mantoʻ (1912—55), Gʻulom Abbos (1909—88), Mirzo Adib (1914). Mumtoz Mufti (1905—95) hikoya janrining rivojlanishiga salmoqli hissa qoʻshdi. Soʻnggi oʻn yillarda shoiralar Kishvar Nahid (1940), Ado Jaʼfariy (1924), Fahmida Riyoz (1946), Zuxra Nigoh, shoirlardan Habib Jolib, Iftixor Orif va boshqa salmoqli asarlar yaratdilar. instituti-zor Husayn, Anvar Sajjod (1935), Jamila Hoshimiy va boshqa adiblar oldingi safga chiqdilar. Romannavislardan Aziz Ahmad, Xadija Mastur, ShavkatSiddiqiy, Intizor Husaynlarning nomi mashhur. Urdu tilida „Afkor“, „Sip“, „Funun“, „Avroq“, „Tulu-yeafkor“ adabiy jurnalari chop etiladi. Sindhiy adabiyotining vakillari — shoirlar Bevas, Ayoz Shayx, Murod Ali Kozim, haydar Baxsh Jatoʻy, sindhiy nasrining asoschisi Mirza Kalich Beg va boshqa <nowiki>XX</nowiki> asr 2yarmida mashhur adiblar safiga Jamiluddin Abru, Tanvir Ab-bosiy, Qurbon Ali Bugtiy, Ammar Jalil, Rasul Baxsh Palejoʻ, Rashid Bhattiy kelib qoʻshildi. Sindhiy ada-biyotshunosligi rivojlangan. 1955-yildan „Mexran“ adabiy jurnal nashr etiladi. Pushtu (pashtu) adabiyotida hikoyanavislar Master Abdulkarim, Vali Muhammad Toʻfon, Qalandar Moʻmand, Mir Maxdishoh Maxdi, Samandar Xon Badarshaviylarning asarlarida romantika alomatlari bor. Amir Hamza Shinvoriy, Samandar Xon Badarshaviy („Shoirlar shohi“ unvoniga sazovor boʻlgan), Fazl Xon Shaydo, Rasul Raso, Abdulxoliq Xoliq va boshqa shoirlar mashhur. „Pushtu“, „Nangialay“, „Rahbar“, „Al-Falloh“ kabi adabiy jurnallar chop etiladi. Panjob sheʼriyatini yangilashda Sharif Kunjahiy, Ahmad Rohiy, Boqi Siddiqiy, Orif Abdul Matin, Salim Kashar, Salimur-Rahmon Kiyaniy va boshqalarning xizmati katta. Soʻnggi oʻn yilliklarda Mushtoq Safiy, Anis Na-qiy, Sulton Mahmud Oshufta, Safdar Mir, Rashid Anvar, Tanvir Buxoriy kabi shoirlar yetishib chiqdi. Axmad Salim, Zafar Lashariy, Xanif Chou-dhuriy, Faxr Zamon, Mustansar Ta-rar, Ehson Betalviylarning nasriy asarlari mashhur. Panjob tilida „Panj darya“, „Panjabi zaban“ adabiy jurnallari nashr etiladi. Baloʻch adabiyoti <nowiki>XX</nowiki> asrning 60—70-yillaridan shakllandi. Tanikli shoirlari — Ozod Jamoldiniy, Zaxur Muhammad Sayd Hoshimiy, Gul Xon Nosir. Zamonaviy sheʼriyat vakillari — Muhammad Ishoq Shamim, Qozi Abdulrahim, Abdulhakim Haqgoʻ, Murod Sahar, Malik Muhammad Taqiy va boshqa Tanikli adiblari — M. X. Unka, Malik Muhammad Panoh, Surat Xon Marriy, Zafar Ali Zafar, Muhammad Beg Baloʻch, Muhammad Sodiq Ozod va boshqa Baloʻch tilida „Uman“, „Naukin daur“, „Ulus“ va boshqa adabiy jurnallar chop etiladi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Pokiston hududidan miloddan avvalgi 4—3-ming yilliklarga oid eneolit makonlari (tosh va xom gʻishtdan qurilgan uylar)ning qol-diklari, geometrik naqshlar va hayvonlarning sxematik tasvirlari bilan bezatilgan sopol idishlar, mis va bronza taqinchoqlar, ayollar va hayvonlarning haykalchalari topilgan. Kushon podsholigi davridan qolgan yodgorliklar (stupalar, ibodatxonalar) bu yerda madaniyat yuksak darajaga koʻtarilganini koʻrsatadi (ibodatxonalar haykaltaroshlik asarlari, budda haykallari, devoriy rasmlar bilan bezatilgan). <nowiki>VII—VIII</nowiki> asrdan eʼtiboran meʼmorlik islom dini taʼsirida rivojlana boshladi. Dehli sultonligi davrida Lohur, Moʻlton, Peshovar, Tatta kabi shaharlarda xashamatli saroylar, maqbara va masjidlar quriddi. Shaharlar mustah-kam qalʼa devorlari bilan oʻraldi (16— <nowiki>XVII</nowiki> asrlardagi Lohur qalʼasi, <nowiki>XVIII</nowiki> asrdagi Haydarobod qalʼasi). Pokistonning oʻrta asr meʼmorligiga qoʻshni [[Markaziy Osiyo]], Eron va Afgʻoniston mamlakatlari meʼmorligigining taʼsiri katta boʻldi. Baland peshtoqli ayvonlar masjidlarning tarkibiy qismiga aylandi (Tat-tadagi Shox, Jahon masjidi, <nowiki>XVII</nowiki> asr), Lohur masjidlari Dehli va Agradagi masjidlarga oʻxshab ketadi (Lohurdagi Badshohiy masjid, 1674-yil). Boburiylar davrida maqbaralarning bezaklari boyidi va bora-bora Oʻrta Osiyo usuliga oʻxshab ketdi (Tattadagi Shurfa Xon maqbarasi, 1638-yil). Boburiylar salta-natining tanazzulga uchrashi (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), eron, afgʻon, yevropa bosqinchilarining hujumlari oqibatida umuman madaniy hayotda, ayniqsa, meʼmorlik va tasviriy sanʼatda tushkunlik roʻy berdi. Pokiston tashkil topgandan keyin (1947) mamlakatda qurilish ishlari avj oldi, yangi shaharlar, yangi poytaxt — Islomobod (grek meʼmori K. A. Doksiadis) bunyod etildi. Zamonaviy meʼmorlikda „xalqaro uslub“ ustuvor boʻlib, u sodda shakllardan tashkil topadi (Islom-oboddagi yangi masjid, parlament binosi, meʼmor A.Yakobson; „Shahrizo-da“ mehmonxonasi, meʼmor J.Ponti). Pokiston hududidagi qad. madaniyat markazlarida oʻtkazilgan qazilmalar shuni koʻrsatadiki, Pokistonda qadimda rassomchilik keng rivojlangan. Oʻrta asrlarda saroylar, masjid va ibodatxona devorlari rasmlar bilan bezatilgan. Arablar bilan birga xattotlik sanʼati ham ki-rib keldi — masjid, makbaralarni xattotlik yozuvi bilan bezay boshladilar. Tatta va Haydarobod shahrilari oʻrta asrlarda qoʻlyozma va miniatyura yaratish markaziga aylandi. Boburiylar davrida, ayniqsa Akbarshoh va Jahongir-shoh davrida „Boburiylar miniatyura maktabi“ tashkil topdi. Mustaqillik davrida tasviriy sanʼat rivojlanishi yangi bosqichga oʻtdi. Keksa rassomlar miniatyura anʼanalarini davom et-tirdilar — A. R. Chugʻtay, Alloh Baxsh, S. F. Rahamin ijodida Yevropa rassomchiligi va oʻrta asr miniatyurasi qoʻshilib ketgan; X-M. Sharif — miniatyura, X.Yusuf — xattotlikda, Gʻ.Ali — grafika sohasida ijod qilmoqda. Z.Ogʻa, Sadiqayn, Sh. Ali, Guljiy, D.Naqsh, A.Parviz kabi rassomlar zamonaviy modernizm oqimining vakillaridir. == Musiqasi == 1947-yilgacha bevosita hind musiqa sanʼati bilan birgalikda (jumladan, Shimoliy Hindistonning „hindustoniy“ uslubida) rivojlanib kelgan. Hozir Pokiston mumtoz musiqasida „raga“, qahramonlik dostonlari, „naat“, „hamd“ va „soʻfiyona“ (diniy ashula yoʻllari), ishqiy mavzudagi „gʻazal“, „qavvali“ (ishqiy-diniy mavzudagi badihaviy vo-kal-cholgʻu janri), panjobliklarda „ma-hiyya“ (toʻy marosim qoʻshiqlari), „tap-pa“ (lirik aytishuvlar) mashhur. Musiqa cholgʻularidan tabla, nogʻora, pakhavaj (urma cholgʻular), torli-chertma sarud, ra-bab, setar, tampura, svaramandal, kamonli sarangi, puflama nay, bansuri, shexnay kabilar keng tarqalgan. Basta-korlarning kinofilmlar uchun urdu va panjob tillarida yaratgan kuy va qoʻshiqlari ham xalq orasida alohida eʼzozga ega. Zamonaviy sanʼatkorlardan Amanat Ali Xon, Bare Gʻulom Ali Xon, Xoji Gʻulom Farid Sabri (bastakor va xonan-dalar), Ravshan Ara Begum, Mehdi Hasan, Nusrat Fateh Ali Xon, Malikaye Ta-rannum Nurjahon, Obida Parvin, Farida Xonim, Iqbol Bonu, Neyyara Hyp (mumtoz musika ijrochilari), estrada xonandalaridan Adnan Sami, Hasan Jahongir, Mehnaz va boshqa mashhur. Islomoboddagi „Lok Birsa“ (Xalq musiqa merosi) ‎instituti, Lohurdagi „Al-Hamra“ sanʼat markazi, Pokiston musiqa jamgʻarmasi va boshqa muassasalar milliy musiqa sanʼa-tining rivojlanishida katta ahamiyatga egadir. == Kinosi == Pokiston kinematografiyasining tarixi mamlakat mustaqillikka erishishidan avval Hindistonda yaratilgan musulmoncha ruhdagi filmlardan boshlanadi. Pokistonning birinchi hujjatli filmi 1948-yilda yaratildi. Birinchi badiiy film 1948-yilda ishlab chiqarilgan („Teriy yad“, rejissor D.Sardoriy Laʼl). „Shunday kun keladi“ (1958, rejissor A.Qardar), „Nido“, „Sima“ (1967, rejissor Sh. Malik) kabi filmlarda xalq hayoti, orzu-umidlari haqqoniy aks ettirildi. Keyingi yillarda „Muhabbat yozi“ (rejissor M.Parviz), „Raqqosa“ (rejissor X.Tariq), „Tuygʻu“ (rejissor N.Salom) kabi filmlar yaratildi. 90-yillarning oʻrtalarida yiliga 200 tagacha hujjatli film ishlab chiqarildi. Pokistonning oʻnlab filmlari xalqaro mukofotlar olgan („Hind daryosi“, „Lohur shahri“, „Bir akr yer“ va boshqalar). Pokistonda 10 dan ortiq kinostudiya mavjud. Yiliga urdu, panjobiy, sindhiy, pushtu, gujaratiy va siraykiy tillarida 90—120 film ishlab chiqariladi. Mamlakatda 800 dan ortiq kinoteatr bor. Taniqli rejissorlar — N. Islom. P. Malik. X. Askariy. Yu. Malik; taniqli aktyor va aktrisalar — Badari Munir, Babra Sharif, Shabnam, Nadim, M.Qurayshiy. Pokiston turli xalqaro, shu jumladan, Toshkentda oʻtkazilgan xalqaro kinofestivallarda qatnashgan. == Galereya == [[Fayl:Children_in_a_village,_Sindh,_Pakistan,_April_2012_(8405077775).jpg|thumb|DFID supported the rebuilding of hundreds of schools that had been destroyed during the floods that swept across Pakistan in 2010.]] [[Fayl:Ceremony_@_Wagah_Border_@_Pakistan_(15570233715).jpg|thumb|Ceremony @ Wagah Border @ Pakistan]] [[Fayl:PK_Thatta_asv2020-02_img14_Makli_Necropolis.jpg|thumb|Makli Necropolis in Thatta (Sindh, Pakistan): tomb of Mirza Isa Khan Tarkhan]] [[Fayl:'Pakistan'-_Islamabad_Saidpur_Village_-_@ibneazhar_Sep_2016_(51).jpg|thumb|This is a photo of a monument in Pakistan identified as the]] * [[Pokistan pasporti]] * [[Pokiston ayollar milliy futbol terma jamoasi]] * [[Pokiston — Janubiy Koreya munosabatlari]] [[Pokistonda COVID-19 pandemiyasi]] * [[Pokistondagi qirg'izlar]] * [[Pokistondagi amerikaliklar]] * [[Pokistondagi ommaviy axborot vositalari]] * [[Hindiston — Pokiston urushi]] * [[Burhan (Pakistan)]] * [[Pokiston sporti]] * [[Eron va Pokiston chegarasi]] == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Osiyo davlatlari}} {{Shanxay Hamkorlik Tashkiloti}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Osiyo]] [[Turkum:BMT aʼzolari]] [[Turkum:Pokiston| ]] [[Turkum:Islom Hamkorlik Tashkilotiga aʼzo davlatlar]] 8p5bxlkxzhn3clw0pr5acs6cvyr3isg 6192209 6192208 2026-07-03T13:56:33Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Osiyo]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192209 wikitext text/x-wiki {{Pokiston info}} '''Pokiston''' ({{lang-ur|پاکِستان}}), '''Pokiston Islom Respublikasi''' ({{lang-ur|اِسلامی جمہوریہ پاکِستان}}, ''Islami Jamhyriya Pakistan'') — [[Osiyo]] janubida, [[Hindiston yarim oroli]]ning shimoli-gʻarbidagi davlat. Maydoni — 803,9 ming km². Aholisi — 242 923 845 kishi (2022)<ref name="cia">{{veb manbasi |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population |title=Population by Country-CIA World Factbook |publisher=The World Factbook |access-date=26 May 2022 |arxivsana=2021-10-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211027110258/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/population }}</ref>. Poytaxti — [[Islomobod]] shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 provinsiya, federal poytaxt hududi va ''federal hukumat'' tomonidan boshqariladigan qabilalar hududiga boʻlingan. Allama Iqbal — ''Pokiston xalq shoiri''. Vataniga qoʻshimcha ravishda u [[Eron]], [[Kurdiston|Kürdistan]] va [[Iroq]]da ham mashhur boʻlib, u Iqbol-e Laxori. == Davlat tuzumi == Pokiston — [[Buyuk Britaniya]] boshchiligidagi [[Hamdoʻstlik]] tarkibiga kiruvchi islom respublikasi. Amaldagi [[konstitutsiya]]si [[1973-yil]] qabul qilingan, [[1977-yil]] taqiqlangan va [[1985-yil]] 30-dekabrda qayta tiklangan. [[Davlat boshligʻi]] — prezident u 5 yil muddatga saylanadi va ketma-ket 2-martadan ortiq saylanishi mumkin emas. [[Qonun chiqaruvchi hokimiyat]]ni [[ikki palatali tizim|2 palatali]] [[parlament]] (Senat va Milliy assambleya), ijrochi hokimiyatni prezident va [[hukumat]] amalga oshiradi. Bosh [[vazir]]ni [[prezident]] tayinlaydi. == Tarixi == [[File:Pakistani_forces_raise_the_Pakistani_flag_1971.jpg|thumb|alt=Pokiston askarlari 1971-yilda hududni Hindiston kuchlaridan tortib olgandan keyin Pokiston bayrogʻini maydon ustiga koʻtarganlar.|Pokiston askarlari 1971-yilda hududni Hindiston kuchlaridan tortib olgandan keyin Pokiston bayrogʻini maydon ustiga koʻtarganlar.]] Pokiston hududida odam paleolit davri oxiridan boshlab yashab keladi. Miloddan avvalgi 3-ming yillikning boshida [[Hind daryosi]] va irmoqiari vodiysida jaxrnning eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri — Harappa madaniyatita mansub dastlabki davlatlar paydo boʻldi. Miloddan avvalgi VI asr oxirida bu yerlar qadimgi Eronning Axomaniylar saltanati tarkibiga qoʻshib olindi. Miloddan avvalgi 327—326 yillarda makedoniyalik Aleksandr zabt etdi. Uning vafotidan soʻng bu yerlar Mauriyalar imperiyasigi qoʻshilib ketdi. Miloddan avvalgi II asrning boshida Pokiston hududida Hind-yunon podsholigi deb ataladigan davlat vujudga keddi. Milodiy I-III asrlarda [[Hind daryosi]] xavzasi [[Kushon imperiyasi]]ga qoʻshib olindi. Purushapura shahri (hozirgi Peshovar) uning poytaxti boʻldi. Kushon podsholigi parchalangandan soʻng, hozirgi Pokistonning gʻarbiy qismlari [[sosoniylar]], sharqiy qismlari guptalar saltanatiga qoʻshilib ketdi. V asrning 2-yarmida bu yerda [[eftaliylar]] hokimiyati oʻrnatilib (VI asr oʻrtalariga qadar), [[Sakala shahri]] (hozirgi [[Siyalkot]]) mamlakat poytaxti boʻlgan. [[664-yil]]da [[arablar]] Hind daryosi vodiysiga bostirib kirdilar. 711—13 -yillarda Muhammad ibn Qosim qoʻmondonligidagi qoʻshinlar Sind va Panjobning janubiy qismini egalladi. Shu tariqa Pokiston hududida islom dini tarqala boshladi. 750-yil [[Umaviylar]] xalifaligi agʻdarilgach, Sind mustaqil davlatga aylandi. <nowiki>XI</nowiki> asr boshlariga kelib, hind daryosi havzasini Gʻaznaviylar, <nowiki>XII</nowiki> asrda Gʻuriylar, <nowiki>XIII</nowiki> asr boshlarida Dehli sultonligi egalladi. Betoʻxtov urushlar, isyonlar va chet el bosqinlariga qaramay, Hind daryosi havzasidagi Lohur, Moʻlton, Peshovar, Tatta kabi yirik shaharlar muhim iqtisodiy va madaniy markazga aylanib, bir qator mamlakatlar bilan savdo munosabatlarini rivojlantirishda katta ahamiyatga ega boʻlgan. Ularning bu mavqei Boburiylar davlati davrida ham saqlangan. 1707-yilda shoh Avrangzeb vafotidan soʻng Hind daryosi havzasi eron, afgʻon va mahalliy zamindorlarning kurash maydoniga aylandi. <nowiki>XVIII</nowiki> asr oʻrtalarida hozirgi Pokiston hududi — afgʻon shohi Ahmadshoh Durrojiy tasarrufiga oʻtdi. <nowiki>XVIII</nowiki> asrning 60-yillarida Panjobda bir nechta sultonliklar vujudga keldi, maharoja Ranjit Singx (1799—1839-yillarda hukmronlik qilgan) ularni yagona davlatga birlashtirdi. Boburiylar saltanatining inqirozga yuz tutishi, ichki urushlar, eron va afgʻon hukmdorlarining bostirib kirishlari ingliz mustamlakachilarining bosqinchilik rejalari amalga oshishiga yordam berdi. Ular 1843-yil Sindni, 1845—49 yillarda Panjobni, 1854, 1876, 1879, 1893-yilda Balujiston va Sharqiy Pushtun qabila hamda sultonliklarini bosib oldi. Pokiston xalqlarining milliy ozodlik harakati <nowiki>XX</nowiki> asr boshlarida ayniqsa kuchaydi (1896—1908-yillarda Sinddagi Hurlar qoʻzgʻoloni, 1919—21 yillarda che-garadagi pushtun qabilalari qoʻzgʻolo-ni, 1930-yildagi Peshovar qoʻzgʻoloni va boshqalar). 1947-yil 14-avgustda Pokiston mustaqil deb eʼlon qilindi. Pokistonning birinchi general gubernatori qilib Musulmonlar ligasining rahbari va Pokiston ozodligi harakatining yoʻlboshchisi Muhammad Ali Jinna (1876—1948) saylandi. Mustamlakachilik asoratidan qutulib, davlat mustaqilligini saqlash, mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirish va shu maqsadda islohotlar oʻtkazish Pokiston siyosiy hayotining muhim masalasi boʻlib turar edi. Hukmron Musulmonlar ligasi partiyasining rahbariyati Gʻarbiy Pokiston za-mindorlari va sarmoyadorlarining ma-vqeini mustahkamlashga intildi. Buning ustiga Pokiston rivojlanishining asosiy muammolari hal etilmasligi sababli aholining koʻp qismi bu partiyadan yuz oʻgira boshladi. Mazkur partiya ichida fraksiyachilik kurashi kuchaydi va dastlabki muxolifotchi partiyalar vujudga keldi. Iqtisodiy qiyinchiliklarning tobora chigallashib borishi vatanparvar zobitlar orasida norozilikni keltirib chiqardi. Hukmron doiralar oʻrtasida kurash keskin tus ola boshladi. 1951-yil 16-oktabrda Pokiston Bosh vaziri Liyoqat Alixon (1895—1951) oʻldirildi. Oʻsib borayotgan siyosiy beqarorlik sharoitida Pokiston harbiy bloklar — 1954-yil 8-sentabrda SEATO, 1955-yil 23-sentabrda Bagʻdod pakti (1959-yil avgustdan — SENTO)ga aʼzo boʻldi. Hokimiyatni qoʻlda saqlab qolish maqsadida Musulmonlar ligasi rahbarlari bir oz yon berishga majbur boʻldilar. Jumladan, 1954-yil bengal tili urdu tili bilan bir qatorda davlat tili deb tan olindi. 1955-yil Musulmonlar ligasi va Birlashgan front vakillaridan iborat koalitsion hukumat tuzildi. 1956-yil 29-fevralda taʼsis majlisi Pokistonning yangi konstitutsiyasini qabul qildi. Unga koʻra, Pokiston Federativ Islom Respublikasi deb atala boshladi. 1958-yil 7—8-oktabrda harbiy toʻntarish oʻtkazildi, konstitutsiya bekor qilindi, barcha siyosiy partiyalar taqiqlab qoʻyildi. 27-oktabrdan qurolli kuchlar oliy bosh qoʻmondoni general M.Ayyubxon prezidentlik vazifasini oʻz zimmasiga oldi. 1962-yil hukumat ishlab chiqqan yangi konstitutsiya eʼlon qilindi. Unga koʻra, Pokistonda boshqaruvning prezidentlik shakli joriy etildi. 1962- va 1965-yilda M.Ayyubxon mamlakat prezidenta etib saylandi. 1965-yil sentabrda Pokiston bilan Hindiston oʻrtasida Kashmir masalasida qurolli toʻqnashuv boʻlib oʻtdi. 1966-yil 4—10-yanvarda Toshkentda Pokiston prezidenti bilan Hindiston Bosh vaziri uchrashdi. Toshkent deklaratsiyasi (1966) nomli tarixiy hujjatning har ikki mamlakat tomonidan imzolanishi natijasida nizolarni tinch yoʻl bilan hal etishga yoʻl ochildi. 1968-yil oxiri — 1969-yil boshida Pokistondagi vaziyat keskinlashdi. Mamlakatdagi muxolifatchilik harakati kuchaydi. 1969-yil 25-martda M.Ayyubxon prezidentlik lavozimidan voz kechdi va hokimiyatni Pokiston armiyasining bosh qoʻmondoni general A. M. Yahyoxonga topshirdi. Yana harbiy holat eʼlon qilindi, qonun chiqaruvchi majlis, markaziy va provinsiya hukumatlari tarqatib yuborildi, konstitutsiya bekor qilindi. 1970-yil dekabrda Pokiston tarixida birinchi marta umumiy saylov oʻtkazilib, Sharqiy Pokistonda [[Mujibur Rahmon]] boshchiligidagi Avomi lig partiyasi va Gʻarbiy Pokistonda Z. A. Bxutto boshchiligidagi Pokiston xalq partiyasi gʻolib chiqdi. Avomi lig partiyasi Sharqiy Pokistonga regional muxtoriyat berilishini talab qildi. Pokiston rahbarlari buni rad etishdi. Natijada mamlakatda siyosiy tanglik roʻy berdi. Pokiston rahbarlarining bedodliklariga javoban 1971-yil 26-martda Sharqiy Pokiston Pokistondan ajralib chiqib, Bangladesh Xalq Respublikasi deb eʼlon qilindi. Sharqiy Pokistondan Hindistonga koʻplab qochoqlarning oʻtib ketishi Hindiston bilan Pokiston oʻrtasida urush kelib chiqishiga sabab boʻddi. 1971-yil 16-dekabrda Dakkada Pokiston askarlari taslim boʻldi. 20-dekabrda A. M. Yahyoxon isteʼfoga ketishga majbur boʻldi va hokimiyatni Pokiston xalq partiyasining rahbari Z. A. Bxuttoga topshirdi. 1974-yil martda Pokiston Bangladesh Xalq Respublikasini tan oldi, SEATOdan chiqdi, bularning hammasi Hindiston yarim oroldagi vaziyatning moʻtadillashuviga olib keldi. Pokiston ichki hayotida ham muhim oʻzgarishlar yuz berdi. 1972-yil 24-aprelda harbiy holat bekor qilindi, 1973-yil 14-martdan yangi konstitutsiya kuchga kirdi. Siyosiy partiyalar faoliyati tiklandi. 1977-yil navbatdagi parlament saylovi oʻtkazilib, Pokiston xalq partiyasi parlamentdagi deyarli 80% oʻrinni oldi. Z. A. Bxutto boshchiligida hukumat tuzildi. Lekin 9 ta muxolifatchi partiyadan tuzilgan Pokiston milliy alyansi saylov natijalarini tan olmadi. Qayta saylov oʻtkazishni, hukumatning isteʼfoga chiqishini talab qildi, mamlakatda tartibsizliklar boshlandi. Siyosiy beqarorlik va iqtisodiy qiyinchiliklar ortib borayotgan sharoitda butun hokimiyatni armiya shtabi boshligʻi general M.Ziyoulhaq oʻz qoʻliga oldi. 1984-yil 19-dekabrda referendum oʻtkazilib, unda hukumat olib borayotgan islomlashtirish siyosatini qoʻllab-quvvatlash masalasi qoʻyildi. Natija ijobiy boʻldi va Ziyoulhaq keyingi 5 yilga mamlakat prezidenti deb eʼlon qilindi. 1988-yil 29-mayda Ziyoulhaq qonun chiqaruvchi organlarni tarqatib yubordi, markaziy va provinsiya hukumatlarini isteʼfoga chiqardi, ularni poraxoʻrlik va jinoyatda aybladi. M.Ziyoulhaq yangi hukumatga shaxsan oʻzi boshchilik qildi. 1988-yil 17-avgustda prezident aviatsiya falokatida halok boʻldi. Konstitutsiyaga muvofiq, senat raisi Gʻulom Is’hoqxon prezident lavozimini egalladi. 1988-yil 16-noyabrda Milliy majlisga oʻtkazilgan saylovda Pokiston Xalq partiyasi gʻolib keldi va uning rahbari Benazir Bxutto xonim boshchiligidagi hukumat tuzildi. Yangi hukumat favqulodda holatni bekor qildi, kasaba va talaba uyushmalari faoliyatiga ruxsat berdi, Ziyo-ulhaq davrida qamalgan siyosiy mahbuslarni ozod qildi. 1990-yil 24-oktabrda Milliy assambleyaga oʻtkazilgan navbatdan tashqari saylovda Islom demokratik alyansi gʻolib chiqdi. Uning rahbari Miyon Muhammad Navoz Sharif bosh vazir boʻldi. 1993-yil 6-oktabrda oʻtkazilgan navbatdan tashqari parlament saylovida Pokiston xalq partiyasi koʻpchilik ovoz oldi. B.Bxutto xonim rahbarligidagi koalitsion hukumat tuzildi. Fa-ruk. Ahmadxon Lagʻariy Pokiston prezidenta etib saylandi. 1997-yil 3-fevralda boʻlib oʻtgan navbatdan tashqari parlament saylovi natijasida yana M. M. Navoz Sharif bosh vazir boʻldi. Hukumat mamlakat iqtisodiyotini yaxshilash tadbirlarini amalga oshirdi. Xalqaro iqtisodiy hamkorlik manfaati uchun dam olish kuni jumadan yakshanbaga oʻtkazildi. Hukumat isrofgarchilikka qarshi, mablagʻlarni tejash uchun kurashdi, yuqori amaldorlarning imtiyozlarini chekladi. 1997-yil 2-dekabrda prezident F. A. Lagʻariy oʻz ixtiyori bilan lavozimidan voz kechdi. Konstitutsiyaga koʻra, davlat rahbari vazifasini vaqtincha Senat raisi Vasim Sajjod bajara boshladi. 1997-yil 31-dekabrda mamlakat prezidenti etib Muhammad Rafik Tarar saylandi. 1999-yil 12-oktabrda davlat toʻntarishi boʻlib, butun hokimiyat general Parviz Musharraf boshliq harbiylar qoʻliga oʻtdi. P. Musharraf N. Sharifni qamoqqa oldi va 2001-yil 20-iyunda prezident M. R. Tararni lavozimidan chetlatdi, oʻzini mamlakat prezidenti deb eʼlon qildi. Pokiston — 1947-yildan BMT aʼzosi. Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini 1991-yil 20-dekabrda tan olgan va 1992-yil 10-mayda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami — 14-avgust — Mustaqillik kuni (1947). == Tabiati == Pokiston hududining shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismini, asosan, [[togʻ]]lar va [[qir]]lar egallagan, sharqiy va janubi-sharqiy qismi esa Hind tekisligi (Hindgang tekisligining bir qismi)dan iborat. Pokistonning janubi-sharqini Tar choʻlining gʻarbiy yarmi egallagan. Hind daryosi havzasining tekislik qismida Panjob va Sind tabiiy, tarixiy-madaniy viloyatlari bor. Mamlakat hududining katta qismini Hindukush, Himolay va [[Eron]] togʻ tizmalari egallagan (eng baland joyi Tirichmir choʻqqisi, 7690 m). Hind vodiysiga yaqinlashgan sayin togʻ tizmalari pasayib boradi va togʻlararo yirik havzalar — Koʻhat, Bannu, Peshovar vodiysiga aylanadi. Hindukush va Himolay togʻlarida muzliklar bor. Pokistonning sharqiy pasttekislik qismi Hindiston platformasining shimoli-gʻarbiy chekkasida va togʻliq qismi Oʻrta dengiz burmali mintaqasida joylashgan. Foydali qazilmalardan [[neft]], [[gaz]], [[koʻmir]], [[temir]], [[polimetall]], [[surma]], [[barit]], [[oltingugurt]], [[toshtuz]], [[gips]], [[magnezit]], [[xromit]], [[marganets]], [[mis]], [[qoʻrgʻoshin]] va boshqalar bor. === Iqlimi va ichki suvlari === [[Iqlim]]i, asosan, [[tropik iqlim|tropik]], shimoli-gʻarbida [[subtropik mintaqalar|subtropik]], quruq [[kontinental iqlim|kontinental]]. [[Yanvar]]da oʻrtacha [[harorat]] [[Hind]] [[tekislik (maydon)|tekislig]]ida 12—16&nbsp;°C ([[Arabiston dengizi]] [[sohil]]larida 20&nbsp;°C gacha), [[shimol]]dagi togʻ tepaliklarida sovuq — 20&nbsp;°C gacha. [[Iyul]]ning oʻrtacha harorati [[janub]]iy va janubi-sharqdagi [[choʻl]]larda 35&nbsp;°C gacha, sohilda 29&nbsp;°C atrofida, [[gʻarb]]dagi [[togʻlar|togʻ]] va [[yassitogʻlik|yassitogʻlar]]da 20—25&nbsp;°C, 5000 m [[mutlaq balandlik|balandlik]]da 0&nbsp;°C. Yillik [[yogʻinlar|yogʻin]] sohilda 150–200&nbsp;mm, [[Sind]]da 100– 200&nbsp;mm (Tar [[choʻl]]ining baʼzi joylarida 50&nbsp;mm gacha), shimoli-gʻarbdagi [[vodiy]] va yassi togʻlarda 250–400&nbsp;mm, shimoldagi togʻlarda 1000–1500&nbsp;mm. Mamlakat hududining katta qismi Hind [[daryo havzasi|daryosi havzasi]]ga mansub, gʻarbiy qismidagi daryolar Arabiston dengiziga yoki [[berk havza]]ga ([[Balujiston]]da) oqadi. Eng katta daryosi Hind va uning [[irmoq]]lari. Daryolari [[yomgʻir]], [[qor]] va [[muzlik]]lardan suv oladi, [[yaz|yez]]da sersuv, [[sugʻorish]]da foydalaniladi. === Oʻrmonlari, tuproqlari va hayvonot dunyosi === Tuproqlari — mamlakat tekislik qismida boʻz, boʻz-jigarrang, Tar choʻlida qumli, togʻ etaklarida jigarrang va qoʻngʻir tuproq. Oʻsimliklari, asosan, chala choʻl va choʻlga xos. Hind daryosi boʻylari toʻqayzor, deltasi va dengiz sohili mangra chakalakzorlaridan iborat. Tar choʻlida kserofil butalar va dagʻal oʻtlar oʻsadi. Balujiston togʻlarida archazorlar bor. Pokiston shimolda — 1500–3000 m balandliklarda keng bargli va igna bargli daraxtlar. Oʻrmonlar mamlakat hududining 3% ni tashkil etadi. Hayvonot dunyosi xilma-xil: togʻlarda qoplon, yovvoyi qoʻy va echki, gizol, tekisliklarda sirtlon, chiyaboʻri, toʻngʻiz va eshak, har xil kemiruvchilar uchraydi. Parranda koʻp. Hind daryosida timsoxlar yashaydi. Arabiston dengizi baliqqa boy. Kirthar va Laʼl Suxantra milliy bogʻlari, qoʻriqxonalar bor. == Aholisi == Aholisi, asosan, [[panjobilar]]; [[pushtunlar]], [[sindhiylar]], baluch (baluj)lar ham yashaydi. Pokistonning shimoliy qismida togʻli xalqlar — kxoʻ va koʻhistoniylar istiqomat qiladi. Rasmiy til — [[urdu tili|urdu]] va [[ingliz til]]lari. Aholisining 98% qismi [[islom]] diniga, qolganlari [[zardushtiylik]], [[hinduiylik]] dinlariga eʼtiqod qiladi. Aholining 57% 12 ta yirik shaharda yashaydi. Yirik shaharlari — [[Karochi]], [[Lohur]], [[Faysalobod]], [[Haydarobod]], [[Ravalpindi]], [[Peshovar]], [[Moʻlton]]. == Yirik shaharlar == {|class="wikitable" font-size:90%" |+ align=center style="font-weight: bold"|Pokistonning aholisi boʻyicha yirik shaharlari (2010)<ref>{{veb manbasi|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=Pakistan: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|lang=en|accessdate=2011-01-11|archiveurl=https://www.webcitation.org/6177NEmET?url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=|archivedate=2011-08-21|deadlink=no}} {{Webarxiv|url=https://archive.today/20131017035730/world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |date=2013-10-17 }}</ref> |- !N !Shahar !Joylashuvi !Aholisi !N !Shahar !Joylashuvi !Aholisi |- !1 |align=left|[[:ru:Карачи|Karachi]]||[[:ru:Синд|Sind]]||13 205 339 !11 |align=left|[[:ru:Саргодха|Sargodxa]]||Panjob||600 501 |- !2 |align=left|[[:ru:Лахор|Laxor]]||[[:ru:Пенджаб (Пакистан)|Panjob]]||7 129 609 !12 |align=left|[[:ru:Бахавалпур|Baxavalpur]]||Panjob||543 929 |- !3 |align=left|[[:Faysalobod]]||Panjob||2 880 675 !13 |align=left|[[:ru:Сиалкот|Sialkot]]||Panjob||510 863 |- !4 |align=left|[[Ravalpindi]]||Panjob||1 991 656 !14 |align=left|[[:ru:Суккур|Sukkur]]||Sind||493 438 |- !5 |align=left|[[:ru:Мултан|Multon]]||Panjob||1 606 481 !15 |align=left|[[:ru:Ларкана|Larnaka]]||Sind||456 544 |- !6 |align=left|[[Haydarobod]]||Sind||1 578 367 !16 |align=left|[[:ru:Шекхупура|Shekxupura]]||Panjob||426 980 |- !7 |align=left|[[:ru:Гуджранвала|Gujranvala]]||Panjob||1 569 090 !17 |align=left|[[:ru:Джанг|Jang]]||Panjob||372 645 |- !8 |align=left|[[:ru:Пешавар|Peshavor]]||[[:ru:Хайбер-Пахтунхва|Haybar-Paxrunxva]]||1 439 205 !18 |align=left|[[:ru:Рахимъяр-Хан|Raximyor-Xon]]||Panjob||353 112 |- !9 |align=left|[[:ru:Кветта|Kvetta]]||[[:ru:Белуджистан (Пакистан)|Belujiston]]||896 090 !19 |align=left|[[:ru:Мардан|Mardon]]||Haybar-Paxtunxva||352 135 |- !10 |align=left|[[Islomobod]]||poytaxt||689 249 !20 |align=left|[[:ru:Гуджрат|Gujorot]]||Panjob||336 727 |} {{Clear}} === Yirik shaharlarning jugʻrofiy joylashuvi === {{JoyXarita+|Pokiston|width=600|float=center|caption=Pokistonning yirik shaxarlari|places= {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=00|label=[[Karachi]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=32|lon_deg=74|lon_min=20|label=[[:ru:Лахор|Laxor]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=24|lon_deg=73|lon_min=05|label=[[Faysalobod]]|position=bottom}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=33|lat_min=16|lon_deg=73|lon_min=03|label=[[Ravalpindi]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=30|lat_min=12|lon_deg=71|lon_min=25|label=[[:ru:Мултан|Multan]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=25|lat_min=22|lon_deg=68|lon_min=22|label=[[:ru:Хайдарабад (Пакистан)|Xaydarobod]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=09|lon_deg=74|lon_min=11|label=[[:ru:Гуджранвала|Gujranvala]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=34|lat_min=00|lon_deg=71|lon_min=30|label=[[:ru:Пешавар|Peshavor]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=30|lat_min=08|lon_deg=67|lon_min=00|label=[[:ru:Кветта|Kvetta]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=33|lat_min=40|lon_deg=73|lon_min=10|label=[[Islomobod]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=60|lon_deg=72|lon_min=40|label=[[:ru:Саргодха|Sargodxa]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=29|lat_min=33|lon_deg=71|lon_min=41|label=[[:ru:Бахавалпур|Baxavalpur]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=30|lon_deg=74|lon_min=32|label=[[:ru:Сиалкот|Sialkot]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=27|lat_min=42|lon_deg=68|lon_min=52|label=[[:ru:Суккур|Sukkur]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=27|lat_min=33|lon_deg=68|lon_min=13|label=[[:ru:Ларкана|Larnaka]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=17|lon_deg=74|lon_min=31|label=[[:ru:Шекхупура|Shekxupura]]|position=right}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=31|lat_min=15|lon_deg=72|lon_min=22|label=[[:ru:Джанг|Jang]]|position=left}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=28|lat_min=42|lon_deg=70|lon_min=30|label=[[:ru:Рахимъяр-Хан|Raximyor-Xon]]}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=34|lat_min=12|lon_deg=72|lon_min=02|label=[[:ru:Мардан|Mardon]]|position=top}} {{JoyXarita~| Pokiston|marksize=7|lat_deg=32|lat_min=34|lon_deg=74|lon_min=04|label=[[:ru:Гуджрат|Gujorot]]}} }} == Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari == Pokiston Xalq partiyasi, 1967-yil asos solingan; Pokiston Milliy Xalq partiyasi, 1986-yil tuzilgan; Pokiston musulmonlar ligasi, 1906-yil tashkil etilgan; Pokiston demokratik partiyasi, 1969-yil asos solingan; Jamoati Islomiy, oʻta oʻng diniy jamoa partiyasi, 1941-yilda tuzilgan. Umumpokiston kasaba uyushmalari fe-deratsiyasi, 1947-yilda tuzilgan; Qavmiy mazdur mahaz („Milliy ishchi fronti“), 1961-yildatuzilgan; Pokiston mehnatxalq byurosi, 80-yillarning oʻrtalarida Pokiston xalq partiyasining ishchilar harakatidagi qanoti sifatidatuzilgan; Pokiston milliy ishchi federatsiyasi, 1968-yilda tu-zilgan; Pokiston milliy kasaba uyushmalari federatsiyasi, 1962-yil 60 ga yaqin yi-rik fabrika kasaba uyushmalarining birlashishidan tashkil topgan. == Xoʻjaligi == Pokiston — sanoati rivojlanayotgan agrar mamlakat. 1947—91 yillarda mamlakat iqtisodiyoti tarkibida chuqur oʻzgarishlar sodir boʻldi — ishlab chiqarish zamonaviy shakl va uslublarga oʻtdi, yalpi ichki mahsulot 5 baravar oshdi. Iqtisodiyotdagi bu natijalarga asosan davlatning iqtisodiy siyosati — xususiy ishbilarmonlikni boshqarish va ragʻbatlantirish hamda davlat sektorining faoliyati tufayli erishildi. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi — 22,3%, sanoatning ulushi — 16%. Qishloq xoʻjaligida iqtisodiy faol axrlining 60% band. Dehqonchilik — qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi. Mamlakat hududining 1/4 qismi qishloq xoʻjaligi uchun yarokli, shundan 3/4 qismi sugʻoriladi, ayrim joylarda yiliga 2—3-marta hosil olinadi. 50—70-yillardagi agrar islohotlarga qaramay, anʼanaviy agrar munosabatlar — zamindor yer egaligi va yerdan foydalanishning mayda dehqon (ko-randa) shakli saqlanib qolgan. Hind da-ryosi havzasida dunyoda eng katta sugorish sistemalaridan biri bunyod etilgan. Dehqrnchilikdagi asosiy ekinlar: bugʻ-doy, sholi, arpa, makkajoʻxori, texnika ekinlaridan moyli ekinlar, paxta, shakarkamish va boshqa Bogʻdorchilikda mango, banan, olma, sitrus mevalar, oʻrik, uzum, anor, anjir, pista yetishtiriladi. Shuningdek, kartoshka, piyoz, sarimsoq, qalampir, pomidor, karam, qovoq, tarvuz va boshqa ekiladi. Chorvachilik yalpi ichki mahsulotning 8,3% ni taʼminlaydi. Pokistonda qoramol koʻproq. Buyvol, echki, qoʻy, tuya, ot ham boqiladi. Soʻnggi yillarda shaharlar atrofida goʻsht va sut chorvachiligi, parrandachilik rivojlandi. Baliqovlashdan keladigan foyda eksport tushumining taxminan 3% ni tashkil etadi. == Sanoati == Pokistonga mustamlakachilik davridan bir necha kichik toʻqimachilik fabrikasi, qand zavodi, temir yoʻl va mexanika ustaxonasi meros boʻlib qolgan. 50-yillarda sanoatlashtirish siyosatining asosiy mazmuni yengil sanoatni, avvalo toʻqimachilik sanoatini rivojlantirishdan iborat boʻldi. 1952-yilda Sanoatni rivojlantirish davlat korporatsiyasi faoliyat boshladi. 1955-yilda Suyi (Balujiston)da yi-rik tabiiy gaz konini oʻzlashtirishga kirishildi. Kon sanoati jadal surʼatlar bilan, baʼzi yillarda 20% gacha oʻsdi. Mamlakat janubiy (Sind provinsiyasi)da neft konlarining ochilishi va ishga tushirilishi natijasida neft qazish hajmi 4 baravar oshdi. Hozirgi neft ishlab chiqarish (yiliga taxminan 2,5 mln. tonna) mamlakat ehtiyojining 25—30% ni qoplaydi. 50—80-yillarda zavod va fabrikalarning umumiy soni 1,4 mingdan 5 mingga, ularda ishlovchilar soni esa — 200 mingdan 500 mingga yetdi. Qayta ishlash sanoati, ayniqsa, tez rivojlandi. Sanoat markazlari hisoblangan Karochi va Lohur yoniga Faysalobod, Haydarobod, Moʻlton, Ravalpindi shaharlari qoʻshildi. Vah, Taksila, Daudxeyl, Naushexra kabi yangi sanoat markazlari vujudga keldi. Sanoatning asosini metallugiya va mashinasozlik tashkil etadi. Kime sanoati taxminan 300 korxonadan iborat. Klmyo-farmatsevtika sanoati (100 dan ortiq korxona) alohida sohaga aylandi. Qurilish materiallari ishlab chiqarish sohasi tez surʼatlar bilan rivojlandi. Oziq-ovqat sanoati yirik soha hisoblanadi. Tib-biyot asbob-uskunalari, sport anjomlari sanoati rivojlangan. Poligrafiya sanoati, asosan, oʻrta va kichik bosmaxonalardan iborat. Charmpoyabzal sanoati korxonalari barpo etilgan. Kosibchilik va hunarmandchilik (mato, charm, metall, yogʻoch, aqikdan buyumlar tayyorlash) rivojlangan. Gidrostya, is-siklik va atom elektr styalarida yiliga oʻrtacha 30 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Transportida avtomobil transporta asosiy oʻrinni egallaydi. Mamlakat ichkarisida tashiladigan yukning 3/4 qismi avtomobil transportida, 1/4 kis-mi temir yoʻlda va 0,1% — havo transportida tashiladi. Transport yoʻli uzunligi — 9 ming km, avtomobil yoʻllari — 140 ming km. Tashki savdo yuklari, asosan, dengiz va havo transportida, qisman avtomobil transportida tashiladi. Dengiz savdo flotining tonnaji 514 ming t dedveyt. Dengiz portlari: Karochi va Kosim. Aeroportlari Karochi, Ravalpindi, Lohur shaharlarida. == Tashqi savdosi == Pokiston chetga guruch, paxta, ip, ip gazlama, gilam, charm, baliq va boshqa sotadi. Oʻsimlik yogʻi, choy, neft, kimyo mahsulotlari, oʻgʻit, umumiy mashinasozlik tovarlari, elektr anjomlari, poʻlat, choʻyan, choy, qurolyarogʻ va hokazo sotib oladi. Asosan, [[Saudiya Arabistoni]], Buyuk Britaniya, Yaponiya, Germaniya, [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSH]] bilan savdo qiladi. Pul birligi — Pokiston rupiyasi. == Sogʻliqni saqlash == Mustaqillik yillarida Pokiston sogʻliqni saqlash sohasida maʼlum yutuqlarga erishdi: tibbiyot muassasalari va xodimlari koʻpaydi. Kadrlar tayyorlash va ilmiy tadqiqotlar olib borish tizimi tashkil topdi. 40-yillarning oxirida 1,4 ming vrach boʻlib, hamshiralar yoʻq edi. 90-yillarning boshida vrachlar soni 55 mingga yaqin, oʻrta malakali tibbiyot xodimlari 40 ming, hamshiralar 20 mingga yetdi. Vrachlar va oʻrta malakali tibbiyot xodimlari tibbiyot universitetida, 6 kollej va 9 tibbiyot muassasasida tayyorlanadi. Sanitariya meʼyorlariga moye keladigan ichimlik suvning yoʻkligi jiddiy muammo. Kanalizatsiyadan 6—7% aholi foydalanadi. == Maorifi, madaniy-maʼrifiy va ilmiy muassasalari == Pokistonda umumiy taʼlim haqida qonun qabul qilinmagan. Pokiston umumtaʼlim maktablari tuzilishi quyidagicha: boshlangʻich maktab (1—5-sinflar); toʻliqsiz oʻrta (6—8-sinflar); oʻrta (9— 10-sinflar); oliy (yuqori) maktab (11 —12-sinflar). Oliy (yukrri) oʻrta maktabni, shuningdek, oraliq kollejni tugatganlar oliy oʻquv yurtlariga kirish xuquqiga ega. 90-yillar oʻrtalarida 168 ming maktab, 690 kollej, 23 universitet boʻlgan. Barcha turdagi maktablarda 16,9 mln., kollej larda 610 ming, universitetlarda 76 ming kishi oʻqidi. Oʻqituvchilar soni: barcha turdagi maktablarda — salkam 550 ming, kollejlarda — 56 ming, universitetlarda — 6 ming. Maktab oʻqituvchilari maxsus maktablar, ‎institut va kollejlarda tayyorlanadi. Yirik universitetlari: Karochidagi Karochi universiteti (1951), Tibbiyot fanlari universiteti (1983), Lohurdagi mu-handislik-texnologiya universiteti (1961), Islomoboddagi Qaid-ye-Aʼzam universiteti (1965), Xalqaro Islom universiteti (1980), Lohurdagi Panjob universiteti (1882). Fanning rivojlanishini rejalashtirish bilan Fan va texnika qoʻmitasi, fan yutuqlarini joriy etish bilan Fan va texnika tadqiqotlari kengashi shugʻullanadi. Eng yirik ilmiy muassasalari: Pokiston fan taraqqiyoti assotsiatsiyasi, Pokiston fanlar akademiyasi, Atom energiyasi komissiyasi, Atmosferaning yuqori katlamlari va kosmik fazoni tadqiq etish qoʻmitasi, Geofizika ilmiy tadqiqot ‎instituti, Paxtachilik ilmiy tadqiqot ‎instituti va boshqa Bundan tashqari, tibbiyot, iqtisodiyot, xalqaro munosabat, adabiyot va til masalalarini oʻrganuvchi ixtisoslashgan ilmiy ‎institut va jamiyatlar mavjud. Yirik kutubxonalari: Qaid-ye- Aʼzam universiteti kutubxonasi, Karochi universiteti kutubxonasi, Panjob universiteti kutubxonasi, Hamdard fondi kutubxonasi, Markaziy kotibiyat kutubxonasi, Pokiston milliy kutubxonasi (Islomobod). Yirik muzeylari: Karochidagi Pokiston milliy muzeyi, Lohur muzeyi, Peshovar muzeyi, Lohur qalʼasi muzeyi, Milliy muzey (Islomobod) va boshqa == Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi == Pokiston hududida chiqqan dastlabki gazeta „Koʻxi nur“ gazeta (1850, Lohur)dir. 1990-yillar oʻrtalarida 2,5 mingga yaqin gazeta va jurnal chiqqan. Yirik gazetalari — urdu tilida: „Jang“ (1937-yildan), „Imroʻz“ („Bugun“, 1948-yildan), „Mashriq“ („Sharq“, 1963-yildan), „Navaye vaqt“ („Davr ovozi“, 1940-yildan); ingliz tilida: „Doon“ („Tong“, 1942-yildan), „Pakistan tayms“ („Pokiston vaqti“, 1947-yildan), „Muslim“ („Musulmon“, 1979-yildan), „Star“ („Yulduz“, 1951-yildan) va boshqa Assoshieyted Press of Pakistan, hukumat axborot agentligi (1947-yildan), Pokiston Press Interneshnl, hukumat taʼminotidagi xususiy axborot agentligi (1956-yildan), Yunayted Press of Pakistan, xususiy axborot agentligi (1949-yildan) faoliyat koʻrsatadi. 1947-yil Lohur va Peshovarda radiostya boʻlgan. 90-yillar oʻrtalarida 22 radiostya va oʻtkazgich ishladi. Radiostyalar mamlakatning asosiy tillarida kuniga 302 soat eshittirish beradi. Xalqaro xizmat Osiyo, Afrika va Yevropaning 71 tilida ishlaydi. Ularni Pokiston radioeshittirish korporatsiyasi (hukumat mahkamasi, 1947-yildan) nazorat qiladi. Telekoʻrsatuv 1964-yildan boshlangan, 5 telemarkaz ishlaydi. Ularning ishiga Pokiston televideniye korporatsiyasi (1967-yildan) rahbarlik qiladi. == Adabiyoti == Pokiston adabiyoti urdu, panjobiy, sindhiy, pushtun, baluch, bra-guyi, shuningdek, arab, fors, guja-ratiy, ingliz va boshqa tillarda yaratilgan yozma badiiy merosdan iborat. Ming yillar mobaynida Hindiston xalqlari yaratgan folklor va yozma adabiyot Pokiston va Hindistonning umumiy boyligidir. Pokiston tashkil topgan davrda Pokiston xalklari adabiyotining rivojlanishi turlicha boʻlgan, urdu, sindhiy va panjob adabiyoti rivojlangan edi. Pokistonning Hindistondan ajratilishi dastlab adabiyot rivojiga maʼlum darajada sal-biy taʼsir qildi — nashriyotlar, ada-biy jurnallar yopildi, yozuvchilar tashkilotlari tarqab ketdi. 1949-yilda Pokiston taraqqiyparvar yozuvchilari assotsiatsiyasi tashkil etildi, lekin tez orada taqiqlandi. 1959-yilda Pokiston yozuvchilari gildiyasi tuzildi. Hamma tillarda sheʼriyat ustun, urdu va sindhiy ada-biyotlarida nasr birmuncha rivojlangan. Professional teatrning yoʻkligi tufayli dramaturgiya uncha rivojlanmagan. „Pokiston badiiy akademiyasi“ (Islomobod), „Urdu akademiyasi“ (Karochi), „Ikbol akademiyasi“ (Lohur) va boshqa badiiy ilmiy tadqiqot muassasalari mumtoz ada-biyotni chop etish, Pokiston xalklari tillariga tarjima qilish kabi ishlarni olib boradi. Urdu adabiyotining atokli vakillari — Fayz Ahmad Fayz (1911—84), Joʻsh Malihobodiy (1896—1982), Ahmad Nadim Qosimiy (1916), Forigʻ Buxoriy (1918—97), Ahmad Faroz (1926) va boshqa Realist adiblar S. H. Mantoʻ (1912—55), Gʻulom Abbos (1909—88), Mirzo Adib (1914). Mumtoz Mufti (1905—95) hikoya janrining rivojlanishiga salmoqli hissa qoʻshdi. Soʻnggi oʻn yillarda shoiralar Kishvar Nahid (1940), Ado Jaʼfariy (1924), Fahmida Riyoz (1946), Zuxra Nigoh, shoirlardan Habib Jolib, Iftixor Orif va boshqa salmoqli asarlar yaratdilar. instituti-zor Husayn, Anvar Sajjod (1935), Jamila Hoshimiy va boshqa adiblar oldingi safga chiqdilar. Romannavislardan Aziz Ahmad, Xadija Mastur, ShavkatSiddiqiy, Intizor Husaynlarning nomi mashhur. Urdu tilida „Afkor“, „Sip“, „Funun“, „Avroq“, „Tulu-yeafkor“ adabiy jurnalari chop etiladi. Sindhiy adabiyotining vakillari — shoirlar Bevas, Ayoz Shayx, Murod Ali Kozim, haydar Baxsh Jatoʻy, sindhiy nasrining asoschisi Mirza Kalich Beg va boshqa <nowiki>XX</nowiki> asr 2yarmida mashhur adiblar safiga Jamiluddin Abru, Tanvir Ab-bosiy, Qurbon Ali Bugtiy, Ammar Jalil, Rasul Baxsh Palejoʻ, Rashid Bhattiy kelib qoʻshildi. Sindhiy ada-biyotshunosligi rivojlangan. 1955-yildan „Mexran“ adabiy jurnal nashr etiladi. Pushtu (pashtu) adabiyotida hikoyanavislar Master Abdulkarim, Vali Muhammad Toʻfon, Qalandar Moʻmand, Mir Maxdishoh Maxdi, Samandar Xon Badarshaviylarning asarlarida romantika alomatlari bor. Amir Hamza Shinvoriy, Samandar Xon Badarshaviy („Shoirlar shohi“ unvoniga sazovor boʻlgan), Fazl Xon Shaydo, Rasul Raso, Abdulxoliq Xoliq va boshqa shoirlar mashhur. „Pushtu“, „Nangialay“, „Rahbar“, „Al-Falloh“ kabi adabiy jurnallar chop etiladi. Panjob sheʼriyatini yangilashda Sharif Kunjahiy, Ahmad Rohiy, Boqi Siddiqiy, Orif Abdul Matin, Salim Kashar, Salimur-Rahmon Kiyaniy va boshqalarning xizmati katta. Soʻnggi oʻn yilliklarda Mushtoq Safiy, Anis Na-qiy, Sulton Mahmud Oshufta, Safdar Mir, Rashid Anvar, Tanvir Buxoriy kabi shoirlar yetishib chiqdi. Axmad Salim, Zafar Lashariy, Xanif Chou-dhuriy, Faxr Zamon, Mustansar Ta-rar, Ehson Betalviylarning nasriy asarlari mashhur. Panjob tilida „Panj darya“, „Panjabi zaban“ adabiy jurnallari nashr etiladi. Baloʻch adabiyoti <nowiki>XX</nowiki> asrning 60—70-yillaridan shakllandi. Tanikli shoirlari — Ozod Jamoldiniy, Zaxur Muhammad Sayd Hoshimiy, Gul Xon Nosir. Zamonaviy sheʼriyat vakillari — Muhammad Ishoq Shamim, Qozi Abdulrahim, Abdulhakim Haqgoʻ, Murod Sahar, Malik Muhammad Taqiy va boshqa Tanikli adiblari — M. X. Unka, Malik Muhammad Panoh, Surat Xon Marriy, Zafar Ali Zafar, Muhammad Beg Baloʻch, Muhammad Sodiq Ozod va boshqa Baloʻch tilida „Uman“, „Naukin daur“, „Ulus“ va boshqa adabiy jurnallar chop etiladi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Pokiston hududidan miloddan avvalgi 4—3-ming yilliklarga oid eneolit makonlari (tosh va xom gʻishtdan qurilgan uylar)ning qol-diklari, geometrik naqshlar va hayvonlarning sxematik tasvirlari bilan bezatilgan sopol idishlar, mis va bronza taqinchoqlar, ayollar va hayvonlarning haykalchalari topilgan. Kushon podsholigi davridan qolgan yodgorliklar (stupalar, ibodatxonalar) bu yerda madaniyat yuksak darajaga koʻtarilganini koʻrsatadi (ibodatxonalar haykaltaroshlik asarlari, budda haykallari, devoriy rasmlar bilan bezatilgan). <nowiki>VII—VIII</nowiki> asrdan eʼtiboran meʼmorlik islom dini taʼsirida rivojlana boshladi. Dehli sultonligi davrida Lohur, Moʻlton, Peshovar, Tatta kabi shaharlarda xashamatli saroylar, maqbara va masjidlar quriddi. Shaharlar mustah-kam qalʼa devorlari bilan oʻraldi (16— <nowiki>XVII</nowiki> asrlardagi Lohur qalʼasi, <nowiki>XVIII</nowiki> asrdagi Haydarobod qalʼasi). Pokistonning oʻrta asr meʼmorligiga qoʻshni [[Markaziy Osiyo]], Eron va Afgʻoniston mamlakatlari meʼmorligigining taʼsiri katta boʻldi. Baland peshtoqli ayvonlar masjidlarning tarkibiy qismiga aylandi (Tat-tadagi Shox, Jahon masjidi, <nowiki>XVII</nowiki> asr), Lohur masjidlari Dehli va Agradagi masjidlarga oʻxshab ketadi (Lohurdagi Badshohiy masjid, 1674-yil). Boburiylar davrida maqbaralarning bezaklari boyidi va bora-bora Oʻrta Osiyo usuliga oʻxshab ketdi (Tattadagi Shurfa Xon maqbarasi, 1638-yil). Boburiylar salta-natining tanazzulga uchrashi (<nowiki>XVIII</nowiki> asr), eron, afgʻon, yevropa bosqinchilarining hujumlari oqibatida umuman madaniy hayotda, ayniqsa, meʼmorlik va tasviriy sanʼatda tushkunlik roʻy berdi. Pokiston tashkil topgandan keyin (1947) mamlakatda qurilish ishlari avj oldi, yangi shaharlar, yangi poytaxt — Islomobod (grek meʼmori K. A. Doksiadis) bunyod etildi. Zamonaviy meʼmorlikda „xalqaro uslub“ ustuvor boʻlib, u sodda shakllardan tashkil topadi (Islom-oboddagi yangi masjid, parlament binosi, meʼmor A.Yakobson; „Shahrizo-da“ mehmonxonasi, meʼmor J.Ponti). Pokiston hududidagi qad. madaniyat markazlarida oʻtkazilgan qazilmalar shuni koʻrsatadiki, Pokistonda qadimda rassomchilik keng rivojlangan. Oʻrta asrlarda saroylar, masjid va ibodatxona devorlari rasmlar bilan bezatilgan. Arablar bilan birga xattotlik sanʼati ham ki-rib keldi — masjid, makbaralarni xattotlik yozuvi bilan bezay boshladilar. Tatta va Haydarobod shahrilari oʻrta asrlarda qoʻlyozma va miniatyura yaratish markaziga aylandi. Boburiylar davrida, ayniqsa Akbarshoh va Jahongir-shoh davrida „Boburiylar miniatyura maktabi“ tashkil topdi. Mustaqillik davrida tasviriy sanʼat rivojlanishi yangi bosqichga oʻtdi. Keksa rassomlar miniatyura anʼanalarini davom et-tirdilar — A. R. Chugʻtay, Alloh Baxsh, S. F. Rahamin ijodida Yevropa rassomchiligi va oʻrta asr miniatyurasi qoʻshilib ketgan; X-M. Sharif — miniatyura, X.Yusuf — xattotlikda, Gʻ.Ali — grafika sohasida ijod qilmoqda. Z.Ogʻa, Sadiqayn, Sh. Ali, Guljiy, D.Naqsh, A.Parviz kabi rassomlar zamonaviy modernizm oqimining vakillaridir. == Musiqasi == 1947-yilgacha bevosita hind musiqa sanʼati bilan birgalikda (jumladan, Shimoliy Hindistonning „hindustoniy“ uslubida) rivojlanib kelgan. Hozir Pokiston mumtoz musiqasida „raga“, qahramonlik dostonlari, „naat“, „hamd“ va „soʻfiyona“ (diniy ashula yoʻllari), ishqiy mavzudagi „gʻazal“, „qavvali“ (ishqiy-diniy mavzudagi badihaviy vo-kal-cholgʻu janri), panjobliklarda „ma-hiyya“ (toʻy marosim qoʻshiqlari), „tap-pa“ (lirik aytishuvlar) mashhur. Musiqa cholgʻularidan tabla, nogʻora, pakhavaj (urma cholgʻular), torli-chertma sarud, ra-bab, setar, tampura, svaramandal, kamonli sarangi, puflama nay, bansuri, shexnay kabilar keng tarqalgan. Basta-korlarning kinofilmlar uchun urdu va panjob tillarida yaratgan kuy va qoʻshiqlari ham xalq orasida alohida eʼzozga ega. Zamonaviy sanʼatkorlardan Amanat Ali Xon, Bare Gʻulom Ali Xon, Xoji Gʻulom Farid Sabri (bastakor va xonan-dalar), Ravshan Ara Begum, Mehdi Hasan, Nusrat Fateh Ali Xon, Malikaye Ta-rannum Nurjahon, Obida Parvin, Farida Xonim, Iqbol Bonu, Neyyara Hyp (mumtoz musika ijrochilari), estrada xonandalaridan Adnan Sami, Hasan Jahongir, Mehnaz va boshqa mashhur. Islomoboddagi „Lok Birsa“ (Xalq musiqa merosi) ‎instituti, Lohurdagi „Al-Hamra“ sanʼat markazi, Pokiston musiqa jamgʻarmasi va boshqa muassasalar milliy musiqa sanʼa-tining rivojlanishida katta ahamiyatga egadir. == Kinosi == Pokiston kinematografiyasining tarixi mamlakat mustaqillikka erishishidan avval Hindistonda yaratilgan musulmoncha ruhdagi filmlardan boshlanadi. Pokistonning birinchi hujjatli filmi 1948-yilda yaratildi. Birinchi badiiy film 1948-yilda ishlab chiqarilgan („Teriy yad“, rejissor D.Sardoriy Laʼl). „Shunday kun keladi“ (1958, rejissor A.Qardar), „Nido“, „Sima“ (1967, rejissor Sh. Malik) kabi filmlarda xalq hayoti, orzu-umidlari haqqoniy aks ettirildi. Keyingi yillarda „Muhabbat yozi“ (rejissor M.Parviz), „Raqqosa“ (rejissor X.Tariq), „Tuygʻu“ (rejissor N.Salom) kabi filmlar yaratildi. 90-yillarning oʻrtalarida yiliga 200 tagacha hujjatli film ishlab chiqarildi. Pokistonning oʻnlab filmlari xalqaro mukofotlar olgan („Hind daryosi“, „Lohur shahri“, „Bir akr yer“ va boshqalar). Pokistonda 10 dan ortiq kinostudiya mavjud. Yiliga urdu, panjobiy, sindhiy, pushtu, gujaratiy va siraykiy tillarida 90—120 film ishlab chiqariladi. Mamlakatda 800 dan ortiq kinoteatr bor. Taniqli rejissorlar — N. Islom. P. Malik. X. Askariy. Yu. Malik; taniqli aktyor va aktrisalar — Badari Munir, Babra Sharif, Shabnam, Nadim, M.Qurayshiy. Pokiston turli xalqaro, shu jumladan, Toshkentda oʻtkazilgan xalqaro kinofestivallarda qatnashgan. == Galereya == [[Fayl:Children_in_a_village,_Sindh,_Pakistan,_April_2012_(8405077775).jpg|thumb|DFID supported the rebuilding of hundreds of schools that had been destroyed during the floods that swept across Pakistan in 2010.]] [[Fayl:Ceremony_@_Wagah_Border_@_Pakistan_(15570233715).jpg|thumb|Ceremony @ Wagah Border @ Pakistan]] [[Fayl:PK_Thatta_asv2020-02_img14_Makli_Necropolis.jpg|thumb|Makli Necropolis in Thatta (Sindh, Pakistan): tomb of Mirza Isa Khan Tarkhan]] [[Fayl:'Pakistan'-_Islamabad_Saidpur_Village_-_@ibneazhar_Sep_2016_(51).jpg|thumb|This is a photo of a monument in Pakistan identified as the]] * [[Pokistan pasporti]] * [[Pokiston ayollar milliy futbol terma jamoasi]] * [[Pokiston — Janubiy Koreya munosabatlari]] [[Pokistonda COVID-19 pandemiyasi]] * [[Pokistondagi qirg'izlar]] * [[Pokistondagi amerikaliklar]] * [[Pokistondagi ommaviy axborot vositalari]] * [[Hindiston — Pokiston urushi]] * [[Burhan (Pakistan)]] * [[Pokiston sporti]] * [[Eron va Pokiston chegarasi]] == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{Osiyo davlatlari}} {{Shanxay Hamkorlik Tashkiloti}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:BMT aʼzolari]] [[Turkum:Pokiston| ]] [[Turkum:Islom Hamkorlik Tashkilotiga aʼzo davlatlar]] ian6nkep9576g79r4g3qin2xg3cglty 0 3371 6192742 6134263 2026-07-04T06:38:32Z Isomiddin qurbonovv 286771 /* */ Aholi soni haqida aniq malumot berdim avalgidan yaxshiroq 🫡 6192742 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} {{Kabo_Verde_info}} '''Kabo-verde''' (Savo Verde), Kabo-Verde Respublikasi (República de Cabo Verde) – Atlantika okeanida, [[Gʻarbiy Afrika]] sohili yaqinidagi Yashil Burun orollarida joylashgan davlat. 10 ta yirik va 5 ta mayda [[orol]]ni oʻz ichiga oladi. Maydoni - 4,033 ming km{{sup|2}}. Aholisi - 527 ming kishi (2025). (BMTning rasmiy demografik ma'lumotlariga asoslangan). Maʼmuriy jihatdan 14 tuman (conselho)ra boʻlinadi. Poytaxti – Praya shahri. == Davlat tuzumi == Kabo Verde – respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1992-yilda qabul qilingan. Davlat boshligʻi – prezident (2001-yildan P. V. Piresh). U umumiy, toʻgʻri va yashirin ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi oliy organi – umumiy saylov yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadigan Milliy assambleya (bir palatali parlament). Ijroiya hokimiyatni prezident va bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi. == Tabiati == Orollar, asosan, vulkanlardan hosil boʻlgan. Qirgʻoqlari tik va qoyali; qulay tabiiy gavanlari kam. Relyefi – asosan, togʻli. Eng baland choʻqqisi 2829 m (Fogu orolda). Iqlimi – tropik, passat. Oʻrtacha oylik temperatura 22°— 27°. Yillik yogʻin 100 – 250&nbsp;mm. Bot-bot qurgʻoqchilik boʻlib turadi. Daryolari kam. Oʻsimligi choʻl va chala choʻlga xos. Hayvonot turlari oz. Dengiz qushlari koʻp. Qirgʻoq atrofi suvlari baliqqa boy. Fosforit, binokorlik materiallari, jumladan, gips konlari bor. == Aholisi == Aholisining 62% mulatlar, 35% afrikaliklar (fulbe, balante, manjaklar); shahar aholisi 30%. Rasmiy tili – [[portugal tili]]. Aholining 98% – katoliklar. == Tarixi == Kabo Verde joylashgan Yashil Burun orollarini Portugaliya ekspeditsiyalari 1456 va 1460-yillar orasida kashf etgan. Oʻsha paytgacha bu yerda odam yashamagan. Afrikadan qullar, Portugaliyadan dehqonlar koʻchirib keltirildi. 1495-yil Portugaliya mustamlakasi deb eʼlon qilindi. <nowiki>XV—XVI</nowiki> asrlarda bu hudud Afrikaning Gvineya soqili yonidagi qul savdosi markazlaridan biriga aylandi. Qul savdosi tanazzulga uchrashi bilan (1876-yil tamoman man etildi) bu yerdan [[AQSH]] va b. mamlakatlarga koʻchib ketish ommaviy tus oldi. Ikkinchi jahon urushi (1939—1945)dan keyin Portugaliya va uning ittifoqdoshlari Kabo Verdening port va aerodromlaridan [[Gvineya-Bisau]], Angola va Mozambikdagi milliy ozodlik kuchlariga qarshi kurashda oraliq baza sifatida foydalandi. 1951-yilda Portugaliyaning „dengiz ortidagi viloyati“ maqomini oldi. 50-yillardan Kabo Verdeda milliy ozodlik harakati kuchaydi. Bu harakat Portugaliya mustamlakasi Gvineya-Bisau xalqlarining ozodlik kurashi bilan chambarchas bogʻliq boʻldi. Bu kurashga Gvineya va Kabo Verde mustaqilligi afrikaliklar partiyasi (PAIGK, 1956-yil tashkil topgan) rahbarlik qildi. 1972-yilda Portugaliya Kabo Verdega „mahalliy muxtoriyat“ huquqini berdi. 1974-yil 24-aprelda Portugaliyadagi fashizm rejimi agʻdarib tashlangach, PAIGK bilan Portugaliya muvaqqat hukumati oʻrtasida Kabo Verde ga 1975-yil 5-iyuldan mustaqillik berilishi haqida bitim imzolandi. 1974-yil dekabr oxirida oʻtish davri hukumati tuzildi. 1975-yil 30 iyunda Xalq milliy majlisiga birinchi saylov oʻtkazildi. Kabo Verde oʻsha yili iyulda Afrika Birligi Tashkilotiga, sentabrda BMT ga qabul qilindi. 1975-yil oxiriga kelib, Kabo Verde 60 davlat bilan diplomatiya munosabatlari oʻrnatdi. 1986-yil 6 fevralgacha mamlakatning nomi portugalchadan tarjima qilinib, Yashil Burun o.lari deb atab kelindi. Kabo Verde 1992-yil 16 yanvarda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan olgan. Milliy bayrami – 5-iyul – Mustaqillik kuni (1975). == Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari == Kabo Verde mustaqilligi afrikaliklar partiyasi (PAIKV), 1956-yilda tuzilgan; 1981-yildan hozirgi nomda; Demokratiya uchun harakat, 1990-yilda asos solingan. Kabo Verde mehnatkashlari milliy birlashmasi – kasaba markazi, 1978 -yilda tashkil toptan. == Xoʻjaligi == Iqtisodiy jihatdan zaif agrar mamlakat. Xoʻjaligining asosini qishloq xoʻjaligi tashkil etadi. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 11%, sanoatning ulushi 10%. Iqtisodiy faol aholining 80% qishloq xoʻjaligida band. Tez-tez boʻlib turadigan qurgʻoqchilik qishloq xoʻjaligiga katta zarar yetkazadi. Aholining oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojlarini qoplamaydi. Mustaqillik eʼlon qilingach, mustamlakachilik oqibatlarini tugatish choralari koʻrildi; milliy taraqqiyot jamgʻarasi tuzildi, qishloq xoʻjaligini rivojlantirish favqulodda dasturi ishlab chiqildi, kooperatsiyaning turli shakllarini rivojlantirishga, sanoat korxonalari barpo etishga kirishildi. == Qishloq xoʻjaligi == Aholining anʼanaviy mashgʻulotlari – dehqonchilik va baliqchilik. Ichki ehtiyoj uchun makkajoʻxori, kartoshka, dukkakli don ekinlari, maniok, noʻxat, qizil qalampir, pomidor ekiladi. Eksport uchun kakao, banan, shakarqamish, yer yongʻoq, tamaki, kanakunjut, indigo yetishtiriladi. Chorvachiligida qoramol, echki, qoʻy boqiladi. Baliq va dengiz jonivorlari ovlanadi. == Sanoati == Sanoati dengiz mahsulotlarini qayta ishlash, tuz qazib olish va boshqa korxonalardan iborat. Spirt (shakarqamishdan), sovun, oʻsimlik moyi va sement ishlab chikaradigan korxonalari bor. Eksport uchun tuz va putssolan qazib olinadi. Hunarmandchilik rivojlangan. == Transporti == Temir yoʻl yoʻq. Avtomobil yoʻllarining uzunligi 5,6 ming km. Yiliga oʻrtacha 36 mln. kVt-soat elektr energiya hosil qilinadi. Asosiy porti – Mindelu (San-Visenti orolida). Sal o.da yirik aerodrom bor. Asosan, Portugaliya, Niderlandiya, [[Ispaniya]], [[Fransiya]] bilan savdo qiladi. Chetga baliq, banan, qandshakar, tuz sotadi. Chetdan oziq-ovqat, mashina-uskunalar, neft mahsulotlari keltiradi. Pul birligi – Kabo Verde eskudosi. == Xalq taʼlimi == 1960-yillarning oxirida aholining 90% dan koʻprogʻi savodsiz boʻlgan. Maktab tizimi Portugaliya taʼsirida shakllandi. Maktablarda taʼlim portugal tilida olib boriladi. Mustaqillikka erishilgandan keyin (1975), 6 yoshdan 12 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun bepul majburiy taʼlim joriy etildi. Boshlangʻich maktabda oʻqish muddati 4 yil, oʻrta maktabda 5 yil qilib belgilandi. Oʻrta maktab ikki bosqich: 2 yillik tayyorlov sinflari va 3 yillik katta oʻrta maktab (litsey) dan iborat boʻldi. 1980-yillarning boshidan maktab tizimi yangidan tuzildi. Maktabda oʻqish muddati 11 yil, 6 yil asosiy maktabda, 3 yil toʻliqsiz oʻrta maktabda va 2 yil toʻliq oʻrta maktabda oʻqiladi. Toʻliq oʻrta maktabda gumanitar, tabiiy-ilmiy, texnika boʻlimlari bor. Mamlakatda 3 pedagogika bilim yurti va industrial maktab ishlaydi. Oliy oʻquv yurti yoʻq. == Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi == Kabo-Verdeda bir qancha gazeta va jurnallar nashr etiladi. Asosiylari: „Boletin informativu“ („Informatsion byulleten“, haftanoma, 1976-yildan), „Boletin ofisial da Republika di Kabo-Verde“ („Kabo-Verde Respublikasi rasmiy byulleteni“, hukumat haftanomasi), „Voj di povu“ („Xalq ovozi“, hukumatning portugal tilida chiqadigan haftalik gaz., 1975-yildan), „Raizesh“ („Ildizlar“, portugal tilida har chorakda chiqadigan adabiy jurnal, 1977-yildan), „Tribuna“ („Minbar“, haftada 2 marta chiqadigan gaz., 1984-yildan), „Unidadi i luta“ („Birlik va kurash“, oylik jurnal, 1976-yildan). Kabopress agentligi xukumat axborot agentligidir. Kabo Verde radiotelevideniyesi hukumat ixtiyorida. „San-Visenti ovozi“ xukumat radiostansiyasi 1975-yil tashkil etilgan. == Adabiyoti == Adabiyoti portugal va kreol tillarida. Mahalliy kreol tilida boy ogʻzaki adabiyot shakllangan. Xalq sheʼriy va qoʻshiq ijodiyotining shakllaridan biri – mornlar (muhabbat va ayriliq haqidagi mungli qoʻshiqlar) ayniqsa keng tarqalgan. Bu mavzular Kabo Verde adabiyotida anʼanaga aylandi. E. Tavarish, P. Kardozu va b. shu janrda ijod kildilar. Jorji Barboza madaniy-maʼrifiy va adabiy jurnallar tashkilotchilaridan biri boʻldi. O. Alkantar „Shikino“ va M. Lopish „Sharqiy shamol fosh etadi“ romanlarida ijtimoiy motivlar, birinchi marta ijtimoiy tengsizlik mavzui kalamga olindi. A. Fonseka sheʼrlarida portugal „mustamlaka jannati“ni fosh etdi. Shoir Kabverdiano Dambara kreol tilida ijod qilib, xalqlarning mustaqillik uchun kurashini kuyladi. A. A. Gonsalvishning qissalari, M. Ferreyraning romanlari 60—70-yillarda Kabo Verde adabiyotida salmoqli asarlar boʻldi. 80—90-yillar adabiyotida eskilikni inkor etish va buzish bilan cheklanmay, yangilik yaratishga intilish tamoyillari boʻrtib koʻrindi. Romanu di Meluning portugal va kreol tillarida nashr etilgan „Qopqora“ romani bunga misol boʻla oladi.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Afrika mamlakatlari}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} == Havolalar == {{vikiiqtibos}} [[Turkum:Afrika]] [[Turkum:Kabo-Verde]] [[Turkum:BMT aʼzolari]] lhoolgtecv0h8aneiywrmbdkgd7qlf0 0 3381 6192212 6059951 2026-07-03T13:58:48Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Geografiya]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192212 wikitext text/x-wiki {{Ambox|text=Ushbu maqolaning nomi Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida (2000-yil) '''Tailand''' deb belgilangan. Uning nomini oʻzgartirish lozim deb hisoblasangiz [[Munozara:Tailand|munozara]] sahifasida murojaat qoldiring.}} {{Tailand maʼlumotlari}} '''Tailand''' ([[taycha]]: ''Thai''), Tailand Qirolligi [[Taycha|(taycha]]: ''Anachak Thai'', tailar tilida ''Pratet-Tai'') – [[Janub-Sharqiy Osiyo]]da, [[Hindixitoy yarimoroli]]ning markaziy qismi va [[Malakka yarimoroli]]ning shimoliy qismida joylashgan davlat. Maydoni - 514 ming km². Aholisi - 71,6 mln. kishi (2026). Poytaxti – [[Bangkok]] shahari. Maʼmuriy jihatdan 73 viloyat (changwad)ra boʻlinadi. == Davlat tuzumi == Tailand – konstitutsiyali monarxiya. Amaldagi konstitutsiyasi 2016-yil 27-sentabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi – qirol (1946-yildan Pumipon Adulyadet). Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Milliy assambleya (2 palatali parlament), ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi. == Tabiati == Hududining yarmi past tekislik, qolgani deyarli togʻlik (Kxuntxan, Tanentaunji va boshqalar)dan iborat. Tailandning sharqini Korat platosi egallaydi. Foydali qazilmalardan [[qalay]], [[volfram]], [[rux]], yonuvchi slanets, [[qoʻrgʻoshin]], plavik shpat, [[temir]], [[marganes]] rudalari, [[surma]], barit, asil toshlar, qoʻngʻir koʻmir, kaliy va toshtuz, gaz, neft konlari bor. Iqlimi subekvatorial, mussonli. Oʻrtacha yillik temperatura tekislik va togʻoldi hududlarida 22—29°, qishda shimoliy togʼlarda —10°, —15° gacha pasayadi. Yillik yogʻin 1000–2000&nbsp;mm. Asosiy daryosi – Menam Chao Praya (Menam). Tailandning sharqiy va qisman shimoli-sharqiy chegarasida Mekong, gʻarbiy chegarasida Saluin daryolari oqadi. Ping va Mun daryolari xavzasida yirik suv ombori bor. Mamlakat hududining 60% ga yaqini oʻrmon bilan qoplangan. Malakka yarim orol va Korat platosining qizil va sariq laterit tuproqli yerlarida qalin, koʻp yarusli (50–60 m balandlikdagi) subekvatorial nam oʻrmonlar, shimoldagi qizil tuproqli yerlarda tropik oʻrmonlar katta maydonni egallaydi. Janubida bambukzorlar, Korat platosida savanna va butazorlar, daryo vodiylaridagi oʻtloqi tuproklarda ham oʻrmonlar bor. Hayvonot dunyosi xilma-xil: Tailand ramzi boʻlgan oq fil (aksariyati xonakilashtirilgan), odamsimon maymun (gibbon), lemur, malayya ayigʻi, qoplon, yoʻlbars, toʻngʻiz, olmaxon, shimoldagi togʻlarda kiyiklar bor. Qushlardan tustovuq, tovus, toʻtiqush, yovvoyi tovuq va boshqa, botqoqliklarda qarqara, siyom qiziltomoq turnasi uchraydi. Ilonning 100 ga yaqin, kaltakesakning 75 ga yaqin, kapalakning 500 ga yaqin turi bor. Daryolarida baliq, timsoh koʻp. Kxauyay, Txungsalengluay va boshqa milliy boglari, koʻpgina qoʻriqxonalar bor. '''Aholi''' Aholisining 3/4 qismini tay guruhiga mansub xalqlar (siyom yoki kxontay va boshqalar), 1/5 qismini laolar tashkil etadi. Mamlakat janubda malayyalar, gʻarbi va janubi-gʻarbida karenlar, monlar, janubi-sharqda kxmerlar yashaydi. Rasmiy til – [[tay tili]]. Rasmiy din – [[buddaviylik]]. Malayyalar islomga, xitoylar budda va [[daosizm]]ga eʼtiqod qiladi. Katolik va protestantlar ham bor. Shahar aholisi – 18,3%. Yirik shaharlari, [[Bangkok]], [[Chiangmay]], [[Chonburi]]. == Tarixi == Tailand hududida odam [[paleolit]] davridan yashaydi. Milodiy I-II asrlarda monlarning dastlabki davlati vujudga kelgan. XIII asrda shimoldan kelgan tai qabilalari monlar bilan qoʻshilib ketgan; birinchi yirik tai davlati – [[Sukotai]] barpo etilgan (1238). 1350-yilda asos solingan Ayutiya (Siyom) qirolligi uning oʻrnini egallagan. XVI va XVIII asrlarda Siyom Birma bilan urush olib borgan va biroz vaqt unga tobe boʻlib qolgan. Ozodlik kurashiga XVI asrda Naresuan, XVIII asrda Taksin boshchilik qilgan. XIX asr oʻrtalarida Siyom [[Buyuk Britaniya]], [[Fransiya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSH]] bilan teng huquqli boʻlmagan bitimlar tuzgan. XIX asr Oxiri – XX asr boshlarida yer islohoti va boshqa islohotlar oʻtkazgan. 1932-yil davlat toʻntarishi natijasida konstitutsiyali monarxiya eʼlon qilingan. 1939-yil mamlakat Tailand deb yuritila boshladi. 1940-yil Tailand bilan [[Yaponiya]] oʻrtasida doʻstlik va oʻzaro hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolandi. 1942-yil yanvarda Tailand AQSH va Buyuk Britaniyaga urush eʼlon qildi. 1943-yilga kelib mamlakat amalda Yaponiya tomonidan okkupatsiya qilindi. Tailandda ozodlik kurashi kuchaydi. „Ozod Tay“ ommaviy yashirin harakati tashkil topdi. 1945-yil 19-avgustda Tailand Yaponiyaga qarshi urushayotgan koalitsiya davlatlariga sulh taklif etdi. Urushdan keyingi yillarda mamlakatda bir necha marta harbiy toʻntarish boʻlib, notinchlik hukm surdi, hukumatlar almashinib turdi. 1991-yilgi harbiy toʻntarish (1932-yildan buyon 17-toʻntarish)dan soʻng Jamoat tartibini saqlash milliy kengashi hokimiyat tepasiga chiqdi. Tailand – 1946-yildan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] aʼzosi. Milliy bayrami – 5 dekabr – qirol tugʻilgan kun (1927). Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini 1991-yil 26-dekabrda tan olgan va 1992-yil 6-mayda diplomatiya munosabatlarini oʻrnatgan. == Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari == Demokratik partiya (Prachatipat), 1946-yil asos solingan; Xalq partiyasi (Ratsadon), 1986-yil tuzilgan; Maʼnaviy kuch partiyasi (Palang tam), 1988-yil tashkil etilgan; Milliy taraqqiyot partiyasi (Chat pattana), 1991-yil asos solingan; Yangi umid partiyasi (Vang may), 1990-yil tuzilgan; Birdamlik partiyasi (Yekkapap), 1989-yil tashkil etilgan; Adolat va ozodlik partiyasi (Seritxam), 1992-yil asos solingan; Tay milliy partiyasi (chat tay), 1974-yil sobiq hukmron Tailand xalqi birlashgan partiyasi asosida tashkil etilgan. Tailand mehnat kongressi, 1975-yil tuzilgan; Tay kasaba uyushmalari kongressi, 1982-yil tashkil etilgan. == Xoʻjaligi == Tailand rivojlangan agrar-industrial mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq, oʻrmon xoʻjaligi va baliqchilikning ulushi 12%, sanoatning ulushi 39%, xizmat koʻrsatish sohasining ulushi – 49%. == Qishloq xoʻjaligi == Mamlakat hududining 38%i ishlanadi, shundan 1/5 qismi (2,6 mln. gektar) sugʻoriladi. Asosiy dehqonchilik yerlari Menam vodiysi va Korat platosida joylashgan. Sholi, makkajoʻxori, tapioka, shakarqamish, dukkaklilar, tariq, batat, yer yongʻoq, kanakunjut, choy, kofe, kanop, kakos palmasi, paxta, tamaki, ziravorlar, sitrus mevalar, mango, ananas va boshqa yetishtiriladi. Kauchuk olinadigan daraxtzorlar bor, pillachilik va sabzavotchilik rivojlangan. Chorvachiligida qoramol, fil, choʻchqa, parranda boqiladi. Ichki suv havzalari va dengizlarda baliq ovlanadi. Oʻrmonlarda qimmatbaho tur daraxtlar (tik, yang, sal, eben, sandal va qizil daraxt) tayyorlanadi. == Sanoati == Mineral xom ashyo zaxiralari negizida konchilik rivojlangan. [[Qalay]], [[qoʻrgʻoshin]], [[rux]], [[volfram]] va [[marganes]] rudalari, neft, plavik shpat, asbest, qimmatbaho toshlar qazib olinadi va qisman qayta ishlanadi. Ishlab chiqarish. sanoatining asosiy tarmoqlari: oziq-ovqat (sholi oklash, kakos moyi, qandshakar ishlab chiqarish. va boshqalar) va [[toʻqimachilik]] (jutdan kanop yigirish va toʻqish). Yogʻochsozlik sanoati va kauchukni dastlabki kayta ishlash korxonalari bor. Asosan import xom ashyo va chala tayyor mahsulotlar negizida neftni qayta ishlash, kimyo, sement, qogʻoz, metallurgiya, metallsozlik, avtomobil yigʻuv va boshqa korxonalar ishlaydi. Yiliga oʻrtacha 74 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Hunarmandchilik rivojlangan. Asosiy sanoat markazlari: Bangkok, Chiangmay. '''Transporti''' Transport yoʻli uzunligi – 4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi – 62 ming km. Dare va dengiz transporti rivojlangan. Dengiz portlari: Bangkok, Pxuket, Sattaxin. Bangkokda xalqaro aeroport bor. Tailand guruch, tapioka, kauchuk, qandshakar, qalay va boshqa metall rudalari, asl toshlar, gazlama eksport qiladi. Chetdan neft va neft mahsulotlari, mashina va uskunalar, kimyoviy moddalar, qora metall va isteʼmol mollari sotib oladi. [[Yaponiya]], AQSH, [[Singapur]], [[Yevropa Ittifoqi]] mamlakatlari bilan savdo qiladi. Tailand bilan [[Oʻzbekiston Respublikasi]]ning 2002-yilgi tovar aylanmasi 7,1 mln. AQSH dollarini tashkil qildi. Pul birligi – bat.. == Tibbiy xizmati == Tailandda davlat tibbiy muassasalari bilan bir qatorda xususiy shifoxonalar ham bor. Vrachlar 4 ta oliy tibbiyot maktabida tayyorlanadi. ==Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari== 7 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarga majburiy bepul taʼlim joriy qilingan. 1977-yildan umumiy taʼlim maktabining yangi tizimi qabul etilgan: boshlangʻich maktab 6 yil, oʻrta maktab 6 yil Darslar tay tilida olib boriladi. Xususiy maktablar ham bor. Tailandda 13 universitet, jumladan, Bangkokdagi Chulalongkorn (1917), Tammasart (1933), Kasetsart (1943) untlari, Chiangmay shahrida universitet, bir qancha institut va kollej bor. Ilmiy muassasalari: Bangkokda Siyom ilmiy jamiyati, universitetlarhuzuridagi ilmiy tadqiqot markazlari, qishloq xoʻjaligi, ekologiya va boshqa ilmiy tadqiqot institutlari. Ayrim ilmiy ishlar xorijiy va xalqaro jamgʻarmalar tomonidan pul bilan taʼminlanadi. Bangkokda Milliy kutubxona (1905), Tammasart va Chulalongkorn untlarining kutubxonalari, Milliy muzey bor. ==Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi== Tailandda tay, xitoy, ingliz tillarida oʻnlab gazeta va jurnalilar nashr etiladi, muhimlari: „Bangkok post“ („Bangkok pochtasi“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1946-yildan), „Deyli nyus“ („Kundalik yangiliklar“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1964-yildan), „Neyshn“ („Millat“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1971-yildan), „Siam rat“ („Siyom mamlakati“, tay tilida chiqadigan kundalik kechki gazeta, 1950-yildan), „Siamrat uikli revyu“ („Siyom mamlakatining hafta yangiliklari“, tay tilida chiqadigan haftalik), „Sinsyan jibao“ („Yangiliklar“, xitoy tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1946-yildan), „Tai rat“ („Tay davlati“, tay tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1956-yildan). Tailand axborot agentligi (TNA) – milliy axborot mahkamasi, 1977-yil tuzilgan. Radioeshittirish 1938-yildan, telekoʻrsatuv 1955-yildan boshlangan. Tailand milliy radioeshittirish xizmati va Tailand televideniyesi hukumat nazoratida. == Adabiyoti == Tay ogʻzaki va yozma ijodiyotining dastlabki yodgorliklari XIII asr oxiriga oid. Ular toshlarga yozilgan yilnomalardan iborat. Mustaqil badiiy ijodiyot tarzidagi adabiyot oʻrta asrlarda yuzaga keldi. Bu davr adabiyoti hind adabiyotining taʼsirida rivojlandi. Buddaviylikning ijtimoiy hayotdagi hukmronligi adabiyotda ham oʻz aksini topdi. Hukmdorlarni taʼriflovchi madxiyalar va diniy rivoyatlar asosiy oʻrin oldi. XVIII asr oxirida dunyoviy mavzuga burilish boshlandi. Dastlabki nasriy asarlar yaratildi („Rachatirat“, 1785 va „Uch qirollik hukmronligi“, 1802). XIX asr oʻrtalarida adabiy asarlar tilini xalqqa yaqinlashtirish va taqdidgoʻylikdan voz kechib, milliy adabiyotni kamol toptirish harakati boshlandi. Sunton Pu ijodi bunga misol boʻladi. XX asrning 20—30-yillarida realistik yoʻnalish yuzaga keldi, shu ruhdagi hikoya, qissa, romanlar paydo boʻldi. Ikkinchi jahon urushidan keyin adabiyotda oilaviy turmush mavzusi ustunlik qila boshladi. Siburapning „Kelajakka tik boqib“ (1955), Sena Sauvapongning „Iblis“ (1957) romanlari, Suvat Varadilok va Lao Kxamxomning hikoyalarida oʻtkir ijtimoiy muammolar koʻtarildi. Akat Damkeng, Luang Vichit Vatakan, Malay Chupinit, Makat Tyanrayong, adiba Dokmaysot va boshqa insonning ahvolruhiyatidagi ziddiyatlarni ifodalovchi asarlar yozishdi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Tailand hududida milodning dastlabki asrlaridan monlarga, biroz keyingi davrdan kxmerlarga mansub ibodatxonalar (Lampxun va Chiangmayda) saqlangan. XIII asrdan buddaviylik ruhidagi milliy sanʼat shakllandi. Shu davrda diniy majmualarning taylarga xos tipi – „vata“ vujudga keldi. Savankxalokdagi Chang Lom (XII asr), Sukotaidagi Maxatat (Sukxotxay, 1345) „vata“ ibodatxonalari shu jumlaga kiradi. Siyom davlati ravnaq topgan davr (XIV-XIX asrlar)da toʻgʻri burchakli rejalar asosida shaharlar barpo etildi, atrofi gʻisht devor bilan oʻraldi, Bangkok, Ayutiya va boshqa shaharlarda murakkab shaklli „vata“ va saroylar qurilib, rangbarang koshin va rasmlar bilan oʻymakorlik usulida ziynatlandi. Shuningdek, Bangkokda qirol Chakri sulolasi katta saroyi (XVIII asr), Rajabopit ibodatxonasi (XVIII asr oʻrtalari), Bengamabopit marmar ibodatxonasi (1900) yaratildi. XIX asr oxiridan zamonaviy yevropacha va amerikacha uslubdagi bank, mehmonxona, maʼmuriy binolar kurila boshladi. 1950—1970 yillarda mehmonxona, bank, zamonaviy maʼmuriy binolar qurish yanada avj oldi. [[Neolit]] va jez davrlaridan Kvay daryosi vodiysida dahmalarga qoplangan sopollar, qoyalarga ishlangan rasmlar, milodning dastlabki asrlaridagi Buddaning mahobatli haykallari saqlangan. Milliy sanʼat XIII asrdan shakllana boshladi. XIV-XIX asrlarda haykaltaroshlik ravnaq topdi. XIX asr oxiridan Yevropa va Amerika sanʼatining taʼsiri sezildi. XX asrning 2-yarmida ilgʻor sanʼatkorlar (rassomlardan Fua Xarabitak, Tavi Nandakvan, haykaltarosh Xʼyen Yimsari, grafik Manita Pu Ari) zamonaviy anʼanalarga ergashgan holda milliy sanʼat anʼanalarini ham saqlab qolishga intildilar. Amaliy bezak sanʼatining har xil turlari: lokli rangtasvir, charmdoʻzlik, yogʻoch oʻymakorligi, kandakorlik, badiiy toʻquvchilik rivojlangan. == Musiqasi == Tailandda diniy marosim va bayramlar, toʻy, farzand tugʻilishi va boshqa qadimdan qoʻshiq va musiqa bilan nishonlanadi. Fong si deb atalgan tarixiy balladalar keng yoyilgan. Toʻy qoʻshiqlari xat lion janri tarkibiga kiradi. Musiqiy cholgʻu asboblari xilma-xil: 2 torli skripka (sau duong va sau o), 3 torli skripka (sau sam say), 3 torli ud (syoung), sitra (kxim), fleyta (kxliy), damli nay (pinay), barabanlar (txon, ramana, kxlong), gonglar, ksilofon (rapadek) va boshqa XIX asr oxirida yevropacha musiqa va cholgʻu asboblari kirib kela boshladi. XX asrning 50-yillaridan milliy musiqiy madaniyatni yuksaltirish harakati boshlandi. Zamonaviy kompozitorlardan Montri Tramote, Naris, xonandalardan U. Sukantxamalai, T. Aylin, cholgʻuchilardan Tailand Konglaitong, N. Tayminlar mashhur. ===Teatri va kinosi=== Tailandning mumtoz teatri hindlarning „Ramayana“ eposidan boshlangan. XV asrda taylar bu asarning „Ramakiyan“ deb atalgan varianti asosida kon, nang, lakon tomoshalarini yaratdilar. Kon – niqobli pantomima teatri boʻlib, barcha rollarni erkaklar ijro etadi. Niqoblarda qahramonlarning qiyofasi tasvirlangan boʻladi (och koʻk rang – Rama, oq rang – Xonuman va boshqalar). Aktyorlar gapirmaydi, matn sahna orqasidan oʻqib turiladi. Tomoshalar orkestr va qoʻshiqchilar joʻrligida olib boriladi. Nang – fonus teatri. Ishtirokchilarning gavdalari buyvol terisidan qora va rangdor qilib yasaladi. Tomosha paytida aktyorlar ishtirokchilarning harakatini qiroat bilan tushuntirib boradilar. Aksariyat hollarda turmushdan olingan sahnalar koʻrsatiladi. Lakon – taylarning mumtoz dramasi boʻlib, undagi matnni aktyorlarning oʻzi gapiradi. Kichik xor esa voqealarni izohlaydi, qahramonlarga taʼrif beradi. Bu teatrda raqs asosiy oʻrinda boʻladi. Lakonning like va nora turlari hozirgi zamon tomoshalarida yashab kelmoqda. Tailandda doimiy teatr yoʻq. Nafis sanʼat departamenti huzurida havaskorlar truppasi tashkil etilgan. Tailandda har yili 50—70 badiiy film yaratiladi. „Sher naʼrasi“ (rejissor S. Jaruchino) va „Qurollangan kishi“ (rejissor Yu. Chatri) filmlari shu jumlaga kiradi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Osiyo davlatlari}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tailand]] [[Turkum:BMT aʼzolari]] [[Turkum:Davlat]] sd598ufm2tlxtmlnenflesx3eu26jkz 6192213 6192212 2026-07-03T13:58:57Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tailand]] uchun yangi kalit: " " ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192213 wikitext text/x-wiki {{Ambox|text=Ushbu maqolaning nomi Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasida (2000-yil) '''Tailand''' deb belgilangan. Uning nomini oʻzgartirish lozim deb hisoblasangiz [[Munozara:Tailand|munozara]] sahifasida murojaat qoldiring.}} {{Tailand maʼlumotlari}} '''Tailand''' ([[taycha]]: ''Thai''), Tailand Qirolligi [[Taycha|(taycha]]: ''Anachak Thai'', tailar tilida ''Pratet-Tai'') – [[Janub-Sharqiy Osiyo]]da, [[Hindixitoy yarimoroli]]ning markaziy qismi va [[Malakka yarimoroli]]ning shimoliy qismida joylashgan davlat. Maydoni - 514 ming km². Aholisi - 71,6 mln. kishi (2026). Poytaxti – [[Bangkok]] shahari. Maʼmuriy jihatdan 73 viloyat (changwad)ra boʻlinadi. == Davlat tuzumi == Tailand – konstitutsiyali monarxiya. Amaldagi konstitutsiyasi 2016-yil 27-sentabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi – qirol (1946-yildan Pumipon Adulyadet). Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Milliy assambleya (2 palatali parlament), ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi. == Tabiati == Hududining yarmi past tekislik, qolgani deyarli togʻlik (Kxuntxan, Tanentaunji va boshqalar)dan iborat. Tailandning sharqini Korat platosi egallaydi. Foydali qazilmalardan [[qalay]], [[volfram]], [[rux]], yonuvchi slanets, [[qoʻrgʻoshin]], plavik shpat, [[temir]], [[marganes]] rudalari, [[surma]], barit, asil toshlar, qoʻngʻir koʻmir, kaliy va toshtuz, gaz, neft konlari bor. Iqlimi subekvatorial, mussonli. Oʻrtacha yillik temperatura tekislik va togʻoldi hududlarida 22—29°, qishda shimoliy togʼlarda —10°, —15° gacha pasayadi. Yillik yogʻin 1000–2000&nbsp;mm. Asosiy daryosi – Menam Chao Praya (Menam). Tailandning sharqiy va qisman shimoli-sharqiy chegarasida Mekong, gʻarbiy chegarasida Saluin daryolari oqadi. Ping va Mun daryolari xavzasida yirik suv ombori bor. Mamlakat hududining 60% ga yaqini oʻrmon bilan qoplangan. Malakka yarim orol va Korat platosining qizil va sariq laterit tuproqli yerlarida qalin, koʻp yarusli (50–60 m balandlikdagi) subekvatorial nam oʻrmonlar, shimoldagi qizil tuproqli yerlarda tropik oʻrmonlar katta maydonni egallaydi. Janubida bambukzorlar, Korat platosida savanna va butazorlar, daryo vodiylaridagi oʻtloqi tuproklarda ham oʻrmonlar bor. Hayvonot dunyosi xilma-xil: Tailand ramzi boʻlgan oq fil (aksariyati xonakilashtirilgan), odamsimon maymun (gibbon), lemur, malayya ayigʻi, qoplon, yoʻlbars, toʻngʻiz, olmaxon, shimoldagi togʻlarda kiyiklar bor. Qushlardan tustovuq, tovus, toʻtiqush, yovvoyi tovuq va boshqa, botqoqliklarda qarqara, siyom qiziltomoq turnasi uchraydi. Ilonning 100 ga yaqin, kaltakesakning 75 ga yaqin, kapalakning 500 ga yaqin turi bor. Daryolarida baliq, timsoh koʻp. Kxauyay, Txungsalengluay va boshqa milliy boglari, koʻpgina qoʻriqxonalar bor. '''Aholi''' Aholisining 3/4 qismini tay guruhiga mansub xalqlar (siyom yoki kxontay va boshqalar), 1/5 qismini laolar tashkil etadi. Mamlakat janubda malayyalar, gʻarbi va janubi-gʻarbida karenlar, monlar, janubi-sharqda kxmerlar yashaydi. Rasmiy til – [[tay tili]]. Rasmiy din – [[buddaviylik]]. Malayyalar islomga, xitoylar budda va [[daosizm]]ga eʼtiqod qiladi. Katolik va protestantlar ham bor. Shahar aholisi – 18,3%. Yirik shaharlari, [[Bangkok]], [[Chiangmay]], [[Chonburi]]. == Tarixi == Tailand hududida odam [[paleolit]] davridan yashaydi. Milodiy I-II asrlarda monlarning dastlabki davlati vujudga kelgan. XIII asrda shimoldan kelgan tai qabilalari monlar bilan qoʻshilib ketgan; birinchi yirik tai davlati – [[Sukotai]] barpo etilgan (1238). 1350-yilda asos solingan Ayutiya (Siyom) qirolligi uning oʻrnini egallagan. XVI va XVIII asrlarda Siyom Birma bilan urush olib borgan va biroz vaqt unga tobe boʻlib qolgan. Ozodlik kurashiga XVI asrda Naresuan, XVIII asrda Taksin boshchilik qilgan. XIX asr oʻrtalarida Siyom [[Buyuk Britaniya]], [[Fransiya]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSH]] bilan teng huquqli boʻlmagan bitimlar tuzgan. XIX asr Oxiri – XX asr boshlarida yer islohoti va boshqa islohotlar oʻtkazgan. 1932-yil davlat toʻntarishi natijasida konstitutsiyali monarxiya eʼlon qilingan. 1939-yil mamlakat Tailand deb yuritila boshladi. 1940-yil Tailand bilan [[Yaponiya]] oʻrtasida doʻstlik va oʻzaro hamkorlik toʻgʻrisida bitim imzolandi. 1942-yil yanvarda Tailand AQSH va Buyuk Britaniyaga urush eʼlon qildi. 1943-yilga kelib mamlakat amalda Yaponiya tomonidan okkupatsiya qilindi. Tailandda ozodlik kurashi kuchaydi. „Ozod Tay“ ommaviy yashirin harakati tashkil topdi. 1945-yil 19-avgustda Tailand Yaponiyaga qarshi urushayotgan koalitsiya davlatlariga sulh taklif etdi. Urushdan keyingi yillarda mamlakatda bir necha marta harbiy toʻntarish boʻlib, notinchlik hukm surdi, hukumatlar almashinib turdi. 1991-yilgi harbiy toʻntarish (1932-yildan buyon 17-toʻntarish)dan soʻng Jamoat tartibini saqlash milliy kengashi hokimiyat tepasiga chiqdi. Tailand – 1946-yildan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] aʼzosi. Milliy bayrami – 5 dekabr – qirol tugʻilgan kun (1927). Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini 1991-yil 26-dekabrda tan olgan va 1992-yil 6-mayda diplomatiya munosabatlarini oʻrnatgan. == Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari == Demokratik partiya (Prachatipat), 1946-yil asos solingan; Xalq partiyasi (Ratsadon), 1986-yil tuzilgan; Maʼnaviy kuch partiyasi (Palang tam), 1988-yil tashkil etilgan; Milliy taraqqiyot partiyasi (Chat pattana), 1991-yil asos solingan; Yangi umid partiyasi (Vang may), 1990-yil tuzilgan; Birdamlik partiyasi (Yekkapap), 1989-yil tashkil etilgan; Adolat va ozodlik partiyasi (Seritxam), 1992-yil asos solingan; Tay milliy partiyasi (chat tay), 1974-yil sobiq hukmron Tailand xalqi birlashgan partiyasi asosida tashkil etilgan. Tailand mehnat kongressi, 1975-yil tuzilgan; Tay kasaba uyushmalari kongressi, 1982-yil tashkil etilgan. == Xoʻjaligi == Tailand rivojlangan agrar-industrial mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq, oʻrmon xoʻjaligi va baliqchilikning ulushi 12%, sanoatning ulushi 39%, xizmat koʻrsatish sohasining ulushi – 49%. == Qishloq xoʻjaligi == Mamlakat hududining 38%i ishlanadi, shundan 1/5 qismi (2,6 mln. gektar) sugʻoriladi. Asosiy dehqonchilik yerlari Menam vodiysi va Korat platosida joylashgan. Sholi, makkajoʻxori, tapioka, shakarqamish, dukkaklilar, tariq, batat, yer yongʻoq, kanakunjut, choy, kofe, kanop, kakos palmasi, paxta, tamaki, ziravorlar, sitrus mevalar, mango, ananas va boshqa yetishtiriladi. Kauchuk olinadigan daraxtzorlar bor, pillachilik va sabzavotchilik rivojlangan. Chorvachiligida qoramol, fil, choʻchqa, parranda boqiladi. Ichki suv havzalari va dengizlarda baliq ovlanadi. Oʻrmonlarda qimmatbaho tur daraxtlar (tik, yang, sal, eben, sandal va qizil daraxt) tayyorlanadi. == Sanoati == Mineral xom ashyo zaxiralari negizida konchilik rivojlangan. [[Qalay]], [[qoʻrgʻoshin]], [[rux]], [[volfram]] va [[marganes]] rudalari, neft, plavik shpat, asbest, qimmatbaho toshlar qazib olinadi va qisman qayta ishlanadi. Ishlab chiqarish. sanoatining asosiy tarmoqlari: oziq-ovqat (sholi oklash, kakos moyi, qandshakar ishlab chiqarish. va boshqalar) va [[toʻqimachilik]] (jutdan kanop yigirish va toʻqish). Yogʻochsozlik sanoati va kauchukni dastlabki kayta ishlash korxonalari bor. Asosan import xom ashyo va chala tayyor mahsulotlar negizida neftni qayta ishlash, kimyo, sement, qogʻoz, metallurgiya, metallsozlik, avtomobil yigʻuv va boshqa korxonalar ishlaydi. Yiliga oʻrtacha 74 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Hunarmandchilik rivojlangan. Asosiy sanoat markazlari: Bangkok, Chiangmay. '''Transporti''' Transport yoʻli uzunligi – 4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi – 62 ming km. Dare va dengiz transporti rivojlangan. Dengiz portlari: Bangkok, Pxuket, Sattaxin. Bangkokda xalqaro aeroport bor. Tailand guruch, tapioka, kauchuk, qandshakar, qalay va boshqa metall rudalari, asl toshlar, gazlama eksport qiladi. Chetdan neft va neft mahsulotlari, mashina va uskunalar, kimyoviy moddalar, qora metall va isteʼmol mollari sotib oladi. [[Yaponiya]], AQSH, [[Singapur]], [[Yevropa Ittifoqi]] mamlakatlari bilan savdo qiladi. Tailand bilan [[Oʻzbekiston Respublikasi]]ning 2002-yilgi tovar aylanmasi 7,1 mln. AQSH dollarini tashkil qildi. Pul birligi – bat.. == Tibbiy xizmati == Tailandda davlat tibbiy muassasalari bilan bir qatorda xususiy shifoxonalar ham bor. Vrachlar 4 ta oliy tibbiyot maktabida tayyorlanadi. ==Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari== 7 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarga majburiy bepul taʼlim joriy qilingan. 1977-yildan umumiy taʼlim maktabining yangi tizimi qabul etilgan: boshlangʻich maktab 6 yil, oʻrta maktab 6 yil Darslar tay tilida olib boriladi. Xususiy maktablar ham bor. Tailandda 13 universitet, jumladan, Bangkokdagi Chulalongkorn (1917), Tammasart (1933), Kasetsart (1943) untlari, Chiangmay shahrida universitet, bir qancha institut va kollej bor. Ilmiy muassasalari: Bangkokda Siyom ilmiy jamiyati, universitetlarhuzuridagi ilmiy tadqiqot markazlari, qishloq xoʻjaligi, ekologiya va boshqa ilmiy tadqiqot institutlari. Ayrim ilmiy ishlar xorijiy va xalqaro jamgʻarmalar tomonidan pul bilan taʼminlanadi. Bangkokda Milliy kutubxona (1905), Tammasart va Chulalongkorn untlarining kutubxonalari, Milliy muzey bor. ==Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi== Tailandda tay, xitoy, ingliz tillarida oʻnlab gazeta va jurnalilar nashr etiladi, muhimlari: „Bangkok post“ („Bangkok pochtasi“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1946-yildan), „Deyli nyus“ („Kundalik yangiliklar“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1964-yildan), „Neyshn“ („Millat“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1971-yildan), „Siam rat“ („Siyom mamlakati“, tay tilida chiqadigan kundalik kechki gazeta, 1950-yildan), „Siamrat uikli revyu“ („Siyom mamlakatining hafta yangiliklari“, tay tilida chiqadigan haftalik), „Sinsyan jibao“ („Yangiliklar“, xitoy tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1946-yildan), „Tai rat“ („Tay davlati“, tay tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1956-yildan). Tailand axborot agentligi (TNA) – milliy axborot mahkamasi, 1977-yil tuzilgan. Radioeshittirish 1938-yildan, telekoʻrsatuv 1955-yildan boshlangan. Tailand milliy radioeshittirish xizmati va Tailand televideniyesi hukumat nazoratida. == Adabiyoti == Tay ogʻzaki va yozma ijodiyotining dastlabki yodgorliklari XIII asr oxiriga oid. Ular toshlarga yozilgan yilnomalardan iborat. Mustaqil badiiy ijodiyot tarzidagi adabiyot oʻrta asrlarda yuzaga keldi. Bu davr adabiyoti hind adabiyotining taʼsirida rivojlandi. Buddaviylikning ijtimoiy hayotdagi hukmronligi adabiyotda ham oʻz aksini topdi. Hukmdorlarni taʼriflovchi madxiyalar va diniy rivoyatlar asosiy oʻrin oldi. XVIII asr oxirida dunyoviy mavzuga burilish boshlandi. Dastlabki nasriy asarlar yaratildi („Rachatirat“, 1785 va „Uch qirollik hukmronligi“, 1802). XIX asr oʻrtalarida adabiy asarlar tilini xalqqa yaqinlashtirish va taqdidgoʻylikdan voz kechib, milliy adabiyotni kamol toptirish harakati boshlandi. Sunton Pu ijodi bunga misol boʻladi. XX asrning 20—30-yillarida realistik yoʻnalish yuzaga keldi, shu ruhdagi hikoya, qissa, romanlar paydo boʻldi. Ikkinchi jahon urushidan keyin adabiyotda oilaviy turmush mavzusi ustunlik qila boshladi. Siburapning „Kelajakka tik boqib“ (1955), Sena Sauvapongning „Iblis“ (1957) romanlari, Suvat Varadilok va Lao Kxamxomning hikoyalarida oʻtkir ijtimoiy muammolar koʻtarildi. Akat Damkeng, Luang Vichit Vatakan, Malay Chupinit, Makat Tyanrayong, adiba Dokmaysot va boshqa insonning ahvolruhiyatidagi ziddiyatlarni ifodalovchi asarlar yozishdi. == Meʼmorligi va tasviriy sanʼati == Tailand hududida milodning dastlabki asrlaridan monlarga, biroz keyingi davrdan kxmerlarga mansub ibodatxonalar (Lampxun va Chiangmayda) saqlangan. XIII asrdan buddaviylik ruhidagi milliy sanʼat shakllandi. Shu davrda diniy majmualarning taylarga xos tipi – „vata“ vujudga keldi. Savankxalokdagi Chang Lom (XII asr), Sukotaidagi Maxatat (Sukxotxay, 1345) „vata“ ibodatxonalari shu jumlaga kiradi. Siyom davlati ravnaq topgan davr (XIV-XIX asrlar)da toʻgʻri burchakli rejalar asosida shaharlar barpo etildi, atrofi gʻisht devor bilan oʻraldi, Bangkok, Ayutiya va boshqa shaharlarda murakkab shaklli „vata“ va saroylar qurilib, rangbarang koshin va rasmlar bilan oʻymakorlik usulida ziynatlandi. Shuningdek, Bangkokda qirol Chakri sulolasi katta saroyi (XVIII asr), Rajabopit ibodatxonasi (XVIII asr oʻrtalari), Bengamabopit marmar ibodatxonasi (1900) yaratildi. XIX asr oxiridan zamonaviy yevropacha va amerikacha uslubdagi bank, mehmonxona, maʼmuriy binolar kurila boshladi. 1950—1970 yillarda mehmonxona, bank, zamonaviy maʼmuriy binolar qurish yanada avj oldi. [[Neolit]] va jez davrlaridan Kvay daryosi vodiysida dahmalarga qoplangan sopollar, qoyalarga ishlangan rasmlar, milodning dastlabki asrlaridagi Buddaning mahobatli haykallari saqlangan. Milliy sanʼat XIII asrdan shakllana boshladi. XIV-XIX asrlarda haykaltaroshlik ravnaq topdi. XIX asr oxiridan Yevropa va Amerika sanʼatining taʼsiri sezildi. XX asrning 2-yarmida ilgʻor sanʼatkorlar (rassomlardan Fua Xarabitak, Tavi Nandakvan, haykaltarosh Xʼyen Yimsari, grafik Manita Pu Ari) zamonaviy anʼanalarga ergashgan holda milliy sanʼat anʼanalarini ham saqlab qolishga intildilar. Amaliy bezak sanʼatining har xil turlari: lokli rangtasvir, charmdoʻzlik, yogʻoch oʻymakorligi, kandakorlik, badiiy toʻquvchilik rivojlangan. == Musiqasi == Tailandda diniy marosim va bayramlar, toʻy, farzand tugʻilishi va boshqa qadimdan qoʻshiq va musiqa bilan nishonlanadi. Fong si deb atalgan tarixiy balladalar keng yoyilgan. Toʻy qoʻshiqlari xat lion janri tarkibiga kiradi. Musiqiy cholgʻu asboblari xilma-xil: 2 torli skripka (sau duong va sau o), 3 torli skripka (sau sam say), 3 torli ud (syoung), sitra (kxim), fleyta (kxliy), damli nay (pinay), barabanlar (txon, ramana, kxlong), gonglar, ksilofon (rapadek) va boshqa XIX asr oxirida yevropacha musiqa va cholgʻu asboblari kirib kela boshladi. XX asrning 50-yillaridan milliy musiqiy madaniyatni yuksaltirish harakati boshlandi. Zamonaviy kompozitorlardan Montri Tramote, Naris, xonandalardan U. Sukantxamalai, T. Aylin, cholgʻuchilardan Tailand Konglaitong, N. Tayminlar mashhur. ===Teatri va kinosi=== Tailandning mumtoz teatri hindlarning „Ramayana“ eposidan boshlangan. XV asrda taylar bu asarning „Ramakiyan“ deb atalgan varianti asosida kon, nang, lakon tomoshalarini yaratdilar. Kon – niqobli pantomima teatri boʻlib, barcha rollarni erkaklar ijro etadi. Niqoblarda qahramonlarning qiyofasi tasvirlangan boʻladi (och koʻk rang – Rama, oq rang – Xonuman va boshqalar). Aktyorlar gapirmaydi, matn sahna orqasidan oʻqib turiladi. Tomoshalar orkestr va qoʻshiqchilar joʻrligida olib boriladi. Nang – fonus teatri. Ishtirokchilarning gavdalari buyvol terisidan qora va rangdor qilib yasaladi. Tomosha paytida aktyorlar ishtirokchilarning harakatini qiroat bilan tushuntirib boradilar. Aksariyat hollarda turmushdan olingan sahnalar koʻrsatiladi. Lakon – taylarning mumtoz dramasi boʻlib, undagi matnni aktyorlarning oʻzi gapiradi. Kichik xor esa voqealarni izohlaydi, qahramonlarga taʼrif beradi. Bu teatrda raqs asosiy oʻrinda boʻladi. Lakonning like va nora turlari hozirgi zamon tomoshalarida yashab kelmoqda. Tailandda doimiy teatr yoʻq. Nafis sanʼat departamenti huzurida havaskorlar truppasi tashkil etilgan. Tailandda har yili 50—70 badiiy film yaratiladi. „Sher naʼrasi“ (rejissor S. Jaruchino) va „Qurollangan kishi“ (rejissor Yu. Chatri) filmlari shu jumlaga kiradi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Osiyo davlatlari}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tailand| ]] [[Turkum:BMT aʼzolari]] [[Turkum:Davlat]] 2piw9787w5uu9xxbylau84a527itdmo 0 4607 6192457 6047726 2026-07-03T19:49:45Z HyBoxwood 258880 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 6192457 wikitext text/x-wiki [[Dunyo Davlatlari]] <gallery> Image:Albania state emblem.svg|[[Albania|Albania Respublikasi]] Image:Greater coat of arms of the United States.svg|[[Amerika Qoʻshma Shtatlari]] Image:Coat_of_arms_of_Andorra.svg|[[Andorra|Andorra Qirolligi]] Image:Coat_of_arms_of_Argentina.svg|[[Argentina|Argentina Respublikasi]] Image:Coat of arms of Armenia.svg|[[Armaniston|Armaniston Respublikasi]] Image:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|[[Avstraliya Hamjamiyati]] Image:Austria Bundesadler.svg|[[Avstria|Avstriya Respublikasi]] Image:Coat of arms of the Bahamas.svg|[[Bagamalar|Bagamalar Hamjamiyati]] Image:Coat of arms of Bangladesh.svg|[[Bangladesh|Bangladesh Xalq Respublikasi]] Image:Coat of arms of Barbados (3).svg|[[Barbados]] Image:Coat_of_arms_of_Bahrain.svg|[[Baxrayn|Baxrayn Qirolligi]] Image:Coat of arms of Belarus (2020–present).svg|[[Belarus|Belarus Respublikasi]] Image:Great Coat of Arms of Belgium.svg|[[Belgiya|Belgiya Qirolligi]] Image:Coat_of_arms_of_Belize.svg|[[Beliz]] Image:Emblem_of_Bhutan.svg|[[Bhutan|Bhutan Qirolligi]] Image:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg|[[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligi]] Image:Coat_of_arms_of_Bolivia.svg|[[Boliviya|Boliviya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|[[Bosniya va Gerzegovina|Bosnia]] Image:Coat of arms of Brazil.svg|[[Braziliya|Braziliya Federativ Respublikasi]] Image:Emblem_of_Brunei.svg|[[Bruney|Negara Bruney Darussalam]] Image:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|[[Burma|Burma (Myanmar) Birlashmasi]] Image:Coat_of_arms_of_Burundi.svg|[[Burundi|Burundi Respublikasi]] Image:Coat of arms of Chad.svg|[[Chad|Chad Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Montenegro.svg|[[Chernogoriya|Chernogoriya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_the_Czech_Republic.svg|[[Chexiya|Chex Respublikasi]] Image:Coat of arms of Chile.svg|[[Chili|Chili Respublikasi]] Image:National coat of arms of Denmark.svg|[[Daniya|Daniya Qirolligi]] Image:Coat of arms of the Dominican Republic.svg|[[Dominika Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg|[[Efiopiya|Efiopiya Federativ Demokratik Respublikasi]] Image:Coat of arms of Ecuador.svg|[[Ekvador|Ekvador Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Equatorial_Guinea.svg|[[Ekvatorli Gvineya|Ekvatorli Gvineya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_El_Salvador.svg|[[El Salvador|El Salvador Respublikasi]] Image:Coat of arms of Eritrea (or-argent-azur).svg|[[Eritreya|Eritreya Davlati]] Image:Coat_of_arms_of_Iran.svg|[[Eron|Eron Islom Respublikasi]] Image:Coat of arms of Estonia.svg|[[Estoniya|Estoniya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Eswatini.svg|[[Esvatini|Eswatini Qirolligi]] Image:Coat of arms of Fiji.svg|[[Fiji|Fiji Orollar Respublikasi]] Image:Coat of Arms of the Ivory Coast.svg|[[Fil Suyak Sohili|Côte d'Ivoire Respublikasi]] Image:Coat of Arms of the Philippines.svg|[[Filipinlar|Filipinlar Respublikasi]] Image:Coat of arms of Finland.svg|[[Finlandiya|Finlandiya Respublikasi]] Image:Armoiries république française.svg|[[Fransiya|Fransuz Respublikasi]] Image:Coat of arms of Haiti.svg|[[Gaiti|Gaiti Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_The_Gambia.svg|[[Gambiya|Gambiya Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Guyana (relief).svg|[[Gayana|Gayana Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Honduras.svg|[[Gonduras|Gonduras Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Greece.svg|[[Yunoniston|Yunoniston Respublikasi]] Image:Greater_coat_of_arms_of_Georgia.svg|[[Gurjiston|Gurjiston Respublikasi]] Image:Coat of arms of Guatemala.svg|[[Gvatemala|Gvatemala Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Guinea.svg|[[Gvineya|Gvineya Respublikasi]] Image:Emblem_of_India.svg|[[Hindiston|Hindiston Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg|[[Indoneziya|Indoneziya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Jordan.svg|[[Iordan|Iordan Xashemit Qirolligi]] Image:Coat_of_arms_of_Ireland.svg|[[Irlandiya|Irlandiya Respublikasi]] Image:Coat of arms of Iraq.svg|[[Iroq|Iroq Respublikasi]] Image:Coat of arms of Iceland.svg|[[Islandiya|Islandiya Respublikasi]] Image:Escudo de España (variant).svg|[[Ispaniya|Ispaniya Qirolligi]] Image:Coat of arms of Israel.svg|[[Isroil|Isroil Davlati]] Image:Italy-Emblem.svg|[[Italiya|Italiya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Jamaica.svg|[[Jamaika]] |[[Janubiy Afrika|Janubiy Afrika Respublikasi]] Image:Coat of arms of South Korea.svg|[[Janubiy Koreya|Koreya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_South_Sudan.svg|[[Janubiy Sudan|Janubiy Sudan Respublikasi]] Image:National Emblem of Algeria (bronze effect).svg|[[Jazoir|Jazoir Demokratik va Xalq Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Djibouti.svg|[[Jibuti|Jibuti Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Cambodia.svg|[[Kambodjiya|Kambodjiya Qirolligi]] Image:Royal Coat of arms of Canada.svg|[[Kanada|Kanada]] Image:Coat of arms of Kenya.svg|[[Keniya|Keniya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg|[[Keyp Verd|Keyp Verd Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Kiribati.svg|[[Kiribati|Kiribati Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Comoros.svg|[[Komoros|Komoros Federativ Islom Respublikasi]] Image:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|[[Kongo Demokratik Respublikasi]] Image:Coat of arms of the Republic of the Congo.svg|[[Kongo Respublikasi|Kongo Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Cuba.svg|[[Kuba|Kuba Respublikasi]] Image:Coat of arms of Laos.svg|[[Laos|Lao Xalq Demokratik Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Latvia.svg|[[Latviya|Latviya Respublikasi]] Image:Coat of arms of Lesotho.svg|[[Lesoto|Lesoto Qirolligi]] Image:Coat_of_arms_of_Liberia.svg|[[Liberiya|Liberiya Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Lithuania.svg|[[Litva|Litva Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Lebanon.svg|[[Livan|Livan Respublikasi]] Image:Seal of the Government of National Unity (Libya).svg|[[Liviya]] Image:Staatswappen-Liechtensteins.svg|[[Lixtenshteyn|Lixtenshteyn Qirolligi]] |[[Luksemburg|Luksemburg Buyuk Gersogligi]] Image:Seal_of_Madagascar.svg|[[Madagaskar|Madagaskar Respublikasi]] Image:Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg|[[Makedoniya|Makedonia Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Maldives.svg|[[Maldivalar|Maldivalar Respublikasi]] Image:Coat of arms of Mali.svg|[[Mali|Mali Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Malta.svg|[[Malta|Malta Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Central_African_Republic.svg|[[Markaziy Afrika Respublikasi]] Image:Coat of arms of Morocco.svg|[[Marokash|Marokash Qirolligi]] Image:Seal_of_the_Marshall_Islands.svg|[[Marshall Orollari|Marshall Orollari Respublikasi]] Image:Seal_of_Mauritania.svg|[[Mavritaniya|Mavritaniya Respublikasi]] Image:Coat of arms of Mauritius.svg|[[Mavritsiya|Mavritsiya Respublikasi]] Image:Coat of arms of Mexico.svg|[[Meksika|Meksika Qoʻshma Shtatlari]] Image:Seal_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|[[Mikroneziya|Mikroneziya Federativ Davlatlari]] Image:Coat of arms of Egypt (Official).svg|[[Misr|Misr Arab Respublikasi]] Image:Coat of arms of Moldova.svg|[[Moldova|Moldova Respublikasi]] Image:Great coat of arms of the house of Grimaldi.svg|[[Monako|Monako Qirolligi]] Image:State_emblem_of_Mongolia.svg|[[Mongolia]] Image:Coat of arms of Nepal.svg|[[Nepal|Nepal Federativ Demokratik Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Niger.svg|[[Niger|Niger Respublikasi]] Image:Coat of arms of Nigeria.svg|[[Nigeriya|Nigeriya Federativ Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_Nicaragua.svg|[[Nikaragua|Nikaragua Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Norway.svg|[[Norvegiya|Norvegiya Qirolligi]] Image:Coat of Arms of Uzbekistan.svg|[[Oʻzbekiston|Oʻzbekiston Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Germany.svg|[[Olmoniya|Olmoniya Respublikasi]] Image:National_emblem_of_Oman.svg|[[Omon|Omon Sultonoti]] Image:Coat of arms of Azerbaijan.svg|[[Ozarbayjon|Ozarbayjon Respublikasi]] Image:Coat of arms of Paraguay.svg|[[Paragvay|Paragvay Respublikasi]] Image:Escudo nacional del Perú.svg|[[Peru|Peru Respublikasi]] Image:Coat of arms of Pakistan.svg|[[Pokiston|Pokiston Islom Respublikasi]] Image:Herb Polski.svg|[[Polsha|Polsha Respublikasi]] Image:Coat of arms of Portugal.svg|[[Portugal|Portugal Respublikasi]] Image:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|[[Qatar|Qatar Davlati]] |[[Qibris Respublikasi]] Image:National emblem of Kyrgyzstan.svg|[[Qirgʻiziston|Qirgʻiz Respublikasi]] Image:Coat of arms of Kazakhstan.svg|[[Qozogʻiston|Qozogʻiston Respublikasi]] Image:Emblem of the State of Kuwait.svg|[[Quvayt|Quvayt Davlati]] Image:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|[[Rossiya Federatsiyasi]] Image:Coat of arms of Rwanda.svg|[[Ruanda|Ruanda Respublikasi]] Image:Coat of arms of Romania.svg|[[Ruminiya]] Image:Coat of Arms of Saint Kitts and Nevis.svg|[[Saint Kitts va Nevis]] Image:Coat_of_arms_of_Saint_Lucia.svg|[[Saint Lucia|Saint Lucia]] Image:Coat of arms of Saint Vincent and the Grenadines.svg|[[Saint Vincent va Grenadinlar]] Image:Coat_of_arms_of_Samoa.svg|[[Samoa|Samoa Mustaqil Davlati]] Image:Coat of arms of Saudi Arabia.svg|[[Saudiya Arabistoni|Saudiya Arabiston Qirolligi]] Image:Coat_of_arms_of_Senegal.svg|[[Senegal|Senegal Respublikasi]] Image:Coat of arms of Serbia.svg|[[Serbia|Serbia Respublikasi]] Image:Coat of arms of Seychelles.svg|[[Seychelles|Seychelles Respublikasi]] Image:Coat of Arms of North Korea.svg|[[Shimoliy Koreya|Koreya Demokratik Xalq Respublikasi]] Image:Coat of arms of Sri Lanka.svg|[[Shri Lanka|Shri Lanka Demokratik Sotsialistik Respublikasi]] Image:Great coat of arms of Sweden.svg|[[Shvetsiya|Shvetsiya Qirolligi]] Image:Coat of Arms of Switzerland.svg|[[Shveysariya|Shveysariya Konfederatsiasi]] Image:Coat of arms of Singapore (blazon).svg|[[Singapur|Singapur Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Slovakia.svg|[[Slovakiya|Slovakiya Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Slovenia.svg|[[Sloveniya|Sloveniya Respublikasi]] Image:Coat_of_arms_of_the_Solomon_Islands.svg|[[Solomon Orollari]] Image:Coat of arms of Somalia.svg|[[Somaliya]] Image:Emblem of Sudan.svg|[[Sudan|Sudan Respublikasi]] Image:Coat of arms of Suriname.svg|[[Surinam|Surinam Respublikasi]] Image:Emblem of Syria (2024–2025).svg|[[Suriya|Suriya Arab Respublikasi]] Image:Coat of arms of Sierra Leone.svg|[[Syerra Leone|Syerra Leone Respublikasi]] Image:Garuda Emblem of Thailand.svg|[[Tailand|Tailand Qirolligi]] Image:Coat of arms of Tanzania.svg|[[Tanzaniya|Tanzaniya Birlashgan Respublikasi]] Image:Coat of arms of Tajikistan.svg|[[Tojikiston|Tojikiston Respublikasi]] Image:Coat of arms of Tonga.svg|[[Tonga|Tonga Qirolligi]] Image:Coat of arms of Trinidad and Tobago (2025).svg|[[Trinidad va Tobago|Trinidad va Tobago Respublikasi]] Image:Coat of arms of Tunisia.svg|[[Tunisiya|Tunisiya Respublikasi]] Image:Emblem of Turkey.svg|[[Turkiya|Turkiya Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|[[Turkmaniston|Turkmaniston Respublikasi]] Image:Coat of arms of Tuvalu.svg|[[Tuvalu]] Image:Coat of arms of Uganda.svg|[[Uganda|Uganda Respublikasi]] Image:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|[[Ukraina|Ukraina Respublikasi]] Image:Coat of arms of Uruguay.svg|[[Urugvay|Urugvay Orient Respublikasi]] Image:Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg|[[Vatikan]] Image:Coat of arms of Venezuela.svg|[[Venesuela|Venesuela Bolivar Respublikasi]] Image:Coat of Arms of Hungary.svg|[[Mojariston|Mojariston Respublikasi]] Image:Coat of arms of Vietnam.svg|[[V'yetnam|V'yetnam Sotsialist Respublikasi]] Image:中華人民共和國國徽.svg|[[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]] Image:Coat of arms of Croatia.svg|[[Xroatiya|Xroatiya Respublikasi]] Image:Coat of arms of New Zealand.svg|[[Yangi Zelandiya]] Image:Imperial Seal of Japan.svg|[[Yaponiya]] </gallery> [[Turkum:Davlat gerblari|*]] cm7qusewxzs2653u88bec077llebnqp 0 13766 6192475 5346076 2026-07-03T21:12:35Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192475 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS version | name = Windows Vista | family = Microsoft Windows | logo = | screenshot = | caption = Windows Vista ish stoli va Start menyusi. | developer = Microsoft | website = [http://www.microsoft.com/windows/products/windowsvista/default.mspx Windows Vista: Bosh sahifasi] | source_model = [[Yopiq manba]] / [[Ochiq manba]] | license = Microsoft [[End User License Agreement|EULA]] | kernel_type = [[Gibrid kernel]] | release_version = 6.0 (Build 6000) | release_date = [[2007]], [[30 yanvar]] | release_url = http://www.microsoft.com/Presspass/press/2007/jan07/01-29VistaLaunchPR.mspx | support_status = Butunlay qoʻllab-quvvatlanadi }} ''' Windows Vista ''' — [[Microsoft Windows]] tomonidan yaratilgan yangi [[operatsion sistema]]ning nomidir. <references/> == Tarix == Ishlab chiqishning erta bosqichlarida sistema Longhorn nomi bilan ma'lum edi. «Vista» nomi [[2005]] yilning [[22-iyul|22 iyulida]] e'lon qilindi. Va bir necha oydan so'ng Microsoft Windows Longhorn Serverni Windows Server 2008 nomiga o'zgartirdi. === Nom === «Vista» so'zi oʻzbek tiliga «yangi imkoniyatlar», «istiqbol ochuvchi» deb tarjima qilinadi. Yangi Operatsion Sistemaning nomi astoydil va izchil tanlandgan. Dastlab o'tkazilgan tadqiqotlardan so'ng Microsoft hodimlari tasdiqlashgan. Va undan so'ngina «Vista» dunyoning bir necha qismlarida [[fokus-guruh]] usuli bilan sinovdan o'tkazilgan. == Sharh == Windowsning yangi versiyasida oldingilariga nisbatan yuqori xafsizlikni ta'minlash rejalashtirilgan. == Bezatish stillari == Windows Vista to'rt variantta bezatish stilliga ega: * '''Windows Aero''' * '''Windows Vista Basic''' * '''Windows Standard''' * '''Windows Classic''' {| cellpadding="5" class="toccolours" style="border-collapse:collapse;margin:0 auto;text-align:center;width:80%;" border="1" |- | align="center" style="width:33%;"|<br /><center> «Windows Aero» stili.</center> | align="center" valign="top" style="width:34%;"|[[Tasvir:Windows Vista Basic.png|240px]]<br /><center> «Windows Vista Basic» stili.</center> | align="center" valign="top" style="width:33%;"|[[Tasvir:Windows Standard.png|240px]]<br /><center> «Windows Standard» va «Windows Classic» stillari.</center> |} == Linklar == === Microsoft === * [http://www.microsoft.com/rus/windows/products/windowsvista/default.mspx Windows Vista bosh sahifasi] {{ref-ru}} * [http://www.microsoft.com/windowsvista/default.mspx Microsoft Windows Vista homepage]{{ref-en}} === Windows Vistaga bag'ishlangan loyihalar === * [http://www.thevista.ru/ TheVista.ru] * [http://www.aboutvista.ru/ AboutVista.Ru] === Tanqid === * [http://lipetsk.lug.ru/articles/badvista.html Что не так с Microsoft Windows Vista?] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070708133449/http://lipetsk.lug.ru/articles/badvista.html |date=2007-07-08 }} * [https://web.archive.org/web/20210227023433/http://news.com.com/Hollywood%2C%20Microsoft%20align%20on%20new%20Windows/2100-1025_3-5844393.html?part=rss&tag=5844393&subj=news CNET Hollywood, Microsoft align on new Windows']{{ref-en}} * [http://badvista.org/ BadVista.org]{{ref-en}} * [http://www.technologyreview.com/articles/05/09/wo/wo_091905patrizio.asp Technology Review 'Will Windows Upgrade Hand Power To Big Media?']{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} * [http://www.pcstats.com/articleview.cfm?articleID=1871 PC Stats 'Windows Vista, HDCP and Digital Rights Management']{{ref-en}} * [http://news.yahoo.com/news?tmpl=story&u=/ttpcworld/20060210/tc_techtues_pcworld/124642 Yahoo News 'Ten Reasons to Buy Windows Vista (and «five things that will give you pause»)']{{ref-en}} * [http://www.winsupersite.com/reviews/winvista_5308_05.asp Paul Thurrott 'Where Vista Fails'] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060711193955/http://www.winsupersite.com/reviews/winvista_5308_05.asp |date=2006-07-11 }}{{ref-en}} * [http://www.cs.auckland.ac.nz/~pgut001/pubs/vista_cost.txt A Cost Analysis of Windows Vista Content Protection] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070110203050/http://www.cs.auckland.ac.nz/~pgut001/pubs/vista_cost.txt |date=2007-01-10 }}{{ref-en}} * [http://emdrone.livejournal.com/176676.html Технологический Шантаж (компьютерное)] {{Windows tarihi}} [[Turkum:Informatika]] [[Turkum:Microsoft]] [[Turkum:Windows NT]] qre0ho4yofp2i3szghbod6zxvisvmtf 0 15013 6192474 4052019 2026-07-03T21:12:29Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192474 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS version | name = Windows Server 2008 | family = Microsoft Windows | logo = | screenshot = Longhorn Beta 3.png | caption = Windows Server 2008 Beta 3 (Build 6001) aksi. | developer = Microsoft | website = [http://www.microsoft.com/windowsserver2008/default.mspx www.microsoft.com/windowsserver2008/] | source_model = [[Proprietary software]] | license = Microsoft [[End User License Agreement|EULA]] | kernel_type = [[Gibrid kernel]] | release_version = June CTP (Build 6001.16606) | release_date = [[2007]], [[iyun]] | release_url = http://www.microsoft.com/Presspass/press/2007/jan07/01-29VistaLaunchPR.mspx | support_status = Hozirda ishlab chiqarilmoqda }} '''Windows Server 2008''' — [[Microsoft]] tomonidan yaratilgan, serverlar uchun kelasi [[operatsion sistema]]sining nomidir. Bu operatsion sistema [[2007]] yilning [[16 may]]igacha '''Windows Server "Longhorn"''' kod nomi bilan ma'lum edi. ==Xususiyatlari== ==Tashqi linklar== ===Microsoft=== *[http://www.microsoft.com/windowsserver2008/default.mspx Official site for Windows Server 2008] *[http://technet.microsoft.com/en-us/windowsserver/2008/default.aspx Microsoft TechCenter for Windows Server 2008] *[http://www.microsoft.com/technet/itsolutions/network/evaluate/new_network.mspx New Networking Features in Windows Server 2008 and Windows Vista] &mdash; lengthy article from Microsoft Technet covering new networking features in detail *[http://go.microsoft.com/fwlink/?LinkId=87080 Changes in Functionality from Windows Server 2003 with SP1 to Windows Server 2008] *[http://www.microsoft.com/technet/windowsserver/longhorn/evaluate/whitepaper.mspx?wt.svl=globalhighlight Windows Server 2008 Technical Overview] ===Boshqalar=== *[http://neosmart.net/gallery/v/os/Longhorn+Server/Beta3/ Screenshots of Server Components from Latest Longhorn Builds] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080820060910/http://neosmart.net/gallery/v/os/Longhorn+Server/Beta3/ |date=2008-08-20 }} *[http://news.zdnet.co.uk/software/windows/0,39020396,39117458,00.htm ZDnet UK article]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20050828181827/http://news.com.com/2100-7343_3-5211424.html News.com] *[http://www.computerperformance.co.uk/Longhorn/longhorn_home.htm computerperformance.co.uk] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180616221337/http://www.computerperformance.co.uk/Longhorn/longhorn_home.htm |date=2018-06-16 }} *[http://www.winsupersite.com/showcase/longhorn_server_preview_1.asp winsupersite.com Preview] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060504234119/http://winsupersite.com/showcase/longhorn_server_preview_1.asp |date=2006-05-04 }} *[http://www.winsupersite.com/reviews/longhorn_server_preview2_01.asp winsupersite.com Preview 2] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060614200831/http://www.winsupersite.com/reviews/longhorn_server_preview2_01.asp |date=2006-06-14 }} {{Windows tarihi}} [[Turkum:Informatika]] [[Turkum:Microsoft]] [[Turkum:Windows NT]] 7uvzph94lp3nkwio8eunk48y0oeari5 0 15138 6192473 3876454 2026-07-03T21:10:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192473 wikitext text/x-wiki '''Windows CE''' (baʼzan '''WinCE''' qisqartiriladi) [[Microsoft]] tomonidan yaratilgan [[Microsoft Windows|Windows]] [[operatsion sistema]]lar oilasiga kiruvchi, [[kompyuter]]lar va mobil uskunalal uchun yaratilgan [[operatsion sistema]]lar oilasidir. [[Intel]] [[x86]], [[MIPS architecture|MIPS]], [[ARM family|ARM]] va [[Hitachi]] [[SuperH]] protsessorlarda ishlaydi. == Havolalar == * [http://msdn.microsoft.com/embedded/windowsce/default.aspx Windows CE Home Page on MSDN] * [https://web.archive.org/web/20130113232815/http://www.windowsfordevices.com/ WindowsForDevices.com, an independent Windows Mobile and Embedded community] * [http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/library/en-us/dncenet/html/benchmarking.asp Benchmarking Real-time Determinism in Microsoft Windows CE] * Excerpts from John Murray’s [http://www.murrayinfo.com/inside/foreword.htm „Inside Microsoft Windows CE“], a (slightly technical) behind-the-scenes history of the people and projects that created Windows CE * [http://www.hpcfactor.com/qlink/?linkID=20 A Brief History of Windows CE], by HPC:Factor with screenshots of the various versions * [https://web.archive.org/web/20050311103022/http://www.hpcarchive.info/ Site hosted by Windows CE], Website hosted by Handheld PC. Unfortunately offline now; only this archived version exists * [http://msdn.microsoft.com/library/default.asp?url=/library/en-us/xpehelp/html/xeconAboutWindowsXPEmbeddedTop.asp Windows XP Embedded on MSDN ] * [http://geekswithblogs.net/waterbaby Windows CE: C# Applications developer ] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070410102417/http://www.geekswithblogs.net/waterbaby/ |date=2007-04-10 }} * [http://www.furrygoat.com/2005/09/portable_ce_20.html Portable CE 2.0] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070820032530/http://www.furrygoat.com/2005/09/portable_ce_20.html |date=2007-08-20 }} * [http://goembedded.ksetindia.com/ Go Embedded!] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070822174833/http://goembedded.ksetindia.com/ |date=2007-08-22 }} An Embedded Systems blog that devotes a great deal of attention to Windows CE {{Windows tarixi}} [[Turkum:Microsoft]] 355nvvsqzq8pi46emnd6393kobka383 0 16556 6192214 6119553 2026-07-03T14:01:12Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Pokiston]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192214 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi | ismi = Pervez Musharraf|asl ismi=پرويز مشرف | tasvir = Pervez Musharraf 2008 (cropped).jpg |izoh=2008-yilda |lavozim=Pokiston Prezidenti |bayroq=State emblem of Pakistan.svg | boshlanish davri = [[20-iyun]] [[2001]] | tugash davri = [[18-avgust]] [[2008]] | yordamchi = [[Zafarulloh Xon Jamoliy]]<br />[[Chaudhry Shujaat Hussain]]<br />[[Shavkat Aziz]] | avvalgi = [[Muhammad Rafiq Tarar]] | vafot joyi= Dubay, [[BAA]] {{flagicon|UAE}} | vafoti sanasi ={{vafot sanasi va yoshi|2023|2|5|1943|8|11}}<ref name="kun" /> | tavalludi sanasi= {{tugʻilgan sanasi|1943|8|11}} | tavallud joyi = [[Dehli]], [[Britan Hindistoni]] | partiya = [[Pokiston Muslim Ligasi]] | turmush ortogi= | imzo = }} General '''Parviz Musharraf''' ({{lang-ur|'''پرويز مشرف'''}}; tavalludi: [[11-avgust]] [[1943]], [[Dehli]] — 5-fevral 2023-yil Dubay, BAA)<ref>{{Telegram2|rian_ru/193124|RIA Novosti|lang=ru|logo=1}}</ref> [[Pokiston]]ning sobiq [[Prezident]]<nowiki/>i, [[Pokiston Armiyasi]] sobiq<ref>{{Citation |year= |title=Musharraf’s oath taking as civilian President to facilitate political process |url=http://www.infopak.gov.pk/newsDetail.aspx?NewsId=8 |access-date=2007-11-30 |archivedate=2007-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109164637/http://www.infopak.gov.pk/newsDetail.aspx?NewsId=8 }}</ref> [[Bosh Qoʻmondon]]idir. U hukumat tepasiga [[1999]]-yilgi harbiy toʻntarilishdan keyin kelgan; mamlakat konstitutsiyasi faoliyatini ikki bora toʻxtatgan. Bu faoliyati uchun Pokiston [[Ingliz Millatlar Hamdoʻstligi]]dan chiqarildi<ref>[http://lenta.ru/news/2007/11/23/commonwealth/ Пакистан выдворили из Содружества наций] {{ref-ru}}</ref>. == Soʻnggi yillar == 2016-yilda u yana bir bor Pokistonni tark etib, davolanish uchun [[Dubay]]<nowiki/>ga ketadi. Umrining soʻnggiga qadar [[Birlashgan Arab Amirliklari]]<nowiki/>da quvg‘inda yashaydi. Musharraf amiloidoz kasalligidan (organizmda oqsil almashinuvidagi buzilish bilan bog‘liq kasallik) aziyat chekkan. Kasalligi tufayli u vataniga qaytish istagini bildiradi. 2023-yil 5-fevral kuni Dubaydagi klinikada vafot etadi<ref name="kun">{{veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/02/05/pokistonning-sobiq-prezidenti-parviz-musharraf-vafot-etdi |sarlavha=Pokistonning sobiq harbiy diktatori Parviz Musharraf vafot etdi |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= |yil= |muharrir= |vebsayt= Kun.uz|nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= |format= |qaralgan sana= 5.2.23|url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Pokiston Prezidentlari}} {{DEFAULTSORT:Musharraf, Pervez}} {{bio-stub}} [[Turkum:2023-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:5-fevralda vafot etganlar]] [[Turkum:Pokiston Prezidentlari]] [[Turkum:Prezidentlar]] [[Turkum:Generallar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] 7pqe4ts73s3rpp1r7bbfoeawk3zai1x 6192215 6192214 2026-07-03T14:01:20Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Prezidentlar]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192215 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi | ismi = Pervez Musharraf|asl ismi=پرويز مشرف | tasvir = Pervez Musharraf 2008 (cropped).jpg |izoh=2008-yilda |lavozim=Pokiston Prezidenti |bayroq=State emblem of Pakistan.svg | boshlanish davri = [[20-iyun]] [[2001]] | tugash davri = [[18-avgust]] [[2008]] | yordamchi = [[Zafarulloh Xon Jamoliy]]<br />[[Chaudhry Shujaat Hussain]]<br />[[Shavkat Aziz]] | avvalgi = [[Muhammad Rafiq Tarar]] | vafot joyi= Dubay, [[BAA]] {{flagicon|UAE}} | vafoti sanasi ={{vafot sanasi va yoshi|2023|2|5|1943|8|11}}<ref name="kun" /> | tavalludi sanasi= {{tugʻilgan sanasi|1943|8|11}} | tavallud joyi = [[Dehli]], [[Britan Hindistoni]] | partiya = [[Pokiston Muslim Ligasi]] | turmush ortogi= | imzo = }} General '''Parviz Musharraf''' ({{lang-ur|'''پرويز مشرف'''}}; tavalludi: [[11-avgust]] [[1943]], [[Dehli]] — 5-fevral 2023-yil Dubay, BAA)<ref>{{Telegram2|rian_ru/193124|RIA Novosti|lang=ru|logo=1}}</ref> [[Pokiston]]ning sobiq [[Prezident]]<nowiki/>i, [[Pokiston Armiyasi]] sobiq<ref>{{Citation |year= |title=Musharraf’s oath taking as civilian President to facilitate political process |url=http://www.infopak.gov.pk/newsDetail.aspx?NewsId=8 |access-date=2007-11-30 |archivedate=2007-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109164637/http://www.infopak.gov.pk/newsDetail.aspx?NewsId=8 }}</ref> [[Bosh Qoʻmondon]]idir. U hukumat tepasiga [[1999]]-yilgi harbiy toʻntarilishdan keyin kelgan; mamlakat konstitutsiyasi faoliyatini ikki bora toʻxtatgan. Bu faoliyati uchun Pokiston [[Ingliz Millatlar Hamdoʻstligi]]dan chiqarildi<ref>[http://lenta.ru/news/2007/11/23/commonwealth/ Пакистан выдворили из Содружества наций] {{ref-ru}}</ref>. == Soʻnggi yillar == 2016-yilda u yana bir bor Pokistonni tark etib, davolanish uchun [[Dubay]]<nowiki/>ga ketadi. Umrining soʻnggiga qadar [[Birlashgan Arab Amirliklari]]<nowiki/>da quvg‘inda yashaydi. Musharraf amiloidoz kasalligidan (organizmda oqsil almashinuvidagi buzilish bilan bog‘liq kasallik) aziyat chekkan. Kasalligi tufayli u vataniga qaytish istagini bildiradi. 2023-yil 5-fevral kuni Dubaydagi klinikada vafot etadi<ref name="kun">{{veb manbasi |url=https://kun.uz/uz/news/2023/02/05/pokistonning-sobiq-prezidenti-parviz-musharraf-vafot-etdi |sarlavha=Pokistonning sobiq harbiy diktatori Parviz Musharraf vafot etdi |familiya= |ism= |muallif= |muallif-havola= |sana= |yil= |muharrir= |vebsayt= Kun.uz|nashriyot= |joylashuv= |sahifalar= |til= |format= |qaralgan sana= 5.2.23|url-status= |arxiv-url= |arxiv-sana= |iqtibos= |ref=}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{Pokiston Prezidentlari}} {{DEFAULTSORT:Musharraf, Pervez}} {{bio-stub}} [[Turkum:2023-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:5-fevralda vafot etganlar]] [[Turkum:Pokiston Prezidentlari]] [[Turkum:Generallar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]] l295w5aarzf5xf9sbjwvu2n7tk239uv 0 24204 6192489 5544547 2026-07-03T23:01:17Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192489 wikitext text/x-wiki [[Fayl:IPA chart 2020.svg|thumb|388x388px|Xalqaro fonetik alifbo ([[Ingliz tili|inglizcha]], [[2020-yil]])]] '''Xalqaro fonetik alifbo''' ({{lang-en|International Phonetic Alphabet, IPA}}; {{lang-fr|Alphabet phonétique international}}, ''API'')'' [[lotin alifbosi]] asosidagi transkripsiyalar yozilmasi uchun belgilar sistemasidir. Xalqaro fonetika assotsiatsiyasi tomonidan hozirlangan va dastaklanadi. XFAdan chet tili oʻqituvchilari va talabalari, [[Tilshunoslik|tilshunoslar]], logopedlar, [[Qoʻshiqchi|qoʻshiqchilar]], [[aktyor]]lar, [[leksikologiya|leksikograflar]] va tarjimonlar foydalanishadi. == Harflar == Xalqaro fonetika assotsiatsiya barcha harflarni uch gruhga bo'ladi: pulmonik undoshlar, nopulmonik undoshlar, unlilar. === Pulmonik undoshlar === Pulmonik undoshlar ovoz yo'lining berkilishi va nafas chiqarish orqali hosil qilinadigan undoshlar. Pulmonik undoshlar inson tillari va XFAning katta qismini tashkil qiladi. O'zbek, Ingliz, Rus tillaridagi barcha undoshlar aynan shunday. Pulmonik undoshlar jadvalga bittadan yoki juft (oldin jarangsiz keyin jarangli) qilib joylashtirilgan, so'ngra harflar yasalish joyiga qarab ustunchalarga birlashtiriladi: oldingilardan (labial) orqa (glottal) undoshlargacha. Yasalish usuliga qarab harflar qatorlarga joylashtiriladi. To'liq berkilganlardan tortib (burun undoshlari) deyarli berkilmagan undoshlargacha (aproksimantlar). {| class="IPA wikitable" style="text-align: center" |+ | rowspan="2" style="font-size: smaller; vertical-align: middle; " |Yasalish joyi → | colspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Lab (Labial) | colspan="4" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Til oldi (Koronal) | colspan="3" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Til orqa (Dorsal) | colspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Laringal | rowspan="3" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Glotal |- | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Lab-lab (bilabial) | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Lab-tish | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Tish (dental) | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Alveolar | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Ort alveolar | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Retrofleks | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Palatal | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Velar | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Uvular | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Faringal | rowspan="2" style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Epiglotal |- | style="font-size: smaller; vertical-align: middle; " |Yasalish usuli ↓ |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Burun | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |m̥ m | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɱ̊ ɱ | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |n̥ n | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɳ̊ ɳ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɲ̊ ɲ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ŋ̊ ŋ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɴ̥ ɴ | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |[[Portlovchi undosh tovushlar|Portlovchi]] | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |p b | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |p̪ b̪ | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |t d | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʈ ɖ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |c ɟ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |k ɡ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |q ɢ | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʡ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʔ |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Shipildoq | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |s z | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʃ ʒ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʂ ʐ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɕ ʑ | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |[[Sirgʻaluvchi undoshlar|Sirgʻaluvchi]] | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɸ β | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |f v | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |θ ð | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |θ̠ ð̠ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɹ̠̊˔ ɹ̠˔ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɻ̝̊ ɻ̝ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ç ʝ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |x ɣ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |χ ʁ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ħ ʕ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | |h ɦ |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Approksimant | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʋ | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɹ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɻ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |j | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɰ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʔ̞ |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Zarbli | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ⱱ̟ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ⱱ | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɾ̥ ɾ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɽ̊ ɽ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɢ̆ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʡ̆ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Titroq | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʙ̥ ʙ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |r̥ r | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɽ͡r̥ ɽ͢r | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʀ̥ ʀ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʜ ʢ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Yon sirg'aluvchi | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɬ ɮ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ꞎ ɭ˔ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʎ̥˔ ʎ̝ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |𝼄 ʟ̝ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Yon approksimant | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |l | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɭ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʎ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʟ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʟ̠ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | |- | style="background: #eaecf0; font-size: smaller; font-weight: bold; vertical-align: middle; " |Yon zarbli | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | colspan="3" style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ɺ̥ ɺ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |𝼈̊ ɺ̢ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʎ̆ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " |ʟ̆ | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="font-size: larger; vertical-align: middle; " | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | | style="background: #D3D3D3; vertical-align: middle; {{{style|text-transform: capitalize;}}}" | |} === Nopulmonik undoshlar === Nopulmonik undoshlar nafas chiqishi bilan bog'liq bo'lmagan undoshlar. Uch gruhga bo'linadi: qarsli (kliklar, Afrikaning [[Koysan tillari|koysan]] va [[Bantu tillari|bantu]] tillarida mavjud), imploziv ( [[Vyetnam tili|vyetnam]] va [[suaxili]] kabi tillarda uchraydi), abruptiv (ko'pchilik [[Kavkaz tillari|kavkaz]] va amerind tillarida uchraydi). Yana qarang * [[Tilshunoslik]]<br /> == Havolalar == * [http://www.langsci.ucl.ac.uk/ipa/ Xalqaro Fonetik Alifbo] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100502080218/http://www.langsci.ucl.ac.uk/ipa/ |date=2010-05-02 }} {{en icon}} * [http://efrasiyap.tripod.com/yazilar/IPA.pdf Xalqaro Fonetik Alifbo] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140407083926/http://efrasiyap.tripod.com/yazilar/IPA.pdf |date=2014-04-07 }} (PDF) === Ovozli fayllar === * [http://web.archive.org/20030604130512/hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/ Peter Ladefoged’s Fonetik Kursu (ovozli fayl)]{{en icon}} * [http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/course/chapter1/chapter1.html UFA tablosu]{{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20030604130512/http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/ |date=2003-06-04 }} {{en icon}} * [http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/vowels/contents.html Til tovushlari haqida maʼlumot] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20050703083533/http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/vowels/contents.html |date=2005-07-03 }} {{en icon}} * [http://web.uvic.ca/ling/resources/ipa/ipa-lab.htm UFA tablosu] {{en icon}} * [http://www.paulmeier.com/ipa/charts.html UFA tablolarının ses örnekli Flash sürümü] {{en icon}} * [http://www.ling.hf.ntnu.no/ipa/full/ Bir diğer UFA ses örnek dizini] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060712074807/http://www.ling.hf.ntnu.no/ipa/full/ |date=2006-07-12 }} {{en icon}} [[Turkum:Fonetik alifbolar]] [[Turkum:Fonetika]] [[Turkum:Yunikod]] <!-- interwiki --> <blockquote></blockquote> black * [http://we.bolta{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} gg3ujf353;lgkpljoj;=pyhrmjkjkh..lkuly\ hrr__NOTOC__<includeonly><includeonly><includeonly><s><ref name="" /><ref name="" /></s></includeonly> rd767au4j58nv71lrs1ocfgvct0lqqq 0 28637 6192699 6099740 2026-07-04T06:19:02Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qadimgi Misr geografiyasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192699 wikitext text/x-wiki {{Maʼnolari|Nil (maʼnolari)}} {{Daryo |Nomi = Nil |Asl nomi = النيل |Tasvir = Evening, Nile River, Uganda.jpg |Tasvirga izoh = |Xarita =River Nile map.svg |Xaritaga izoh = |Uzunligi = 6650 |Havza maydoni = taxminan 3&nbsp;400&nbsp;000 |Havzasi = [[Oʻrta Yer dengizi]] |Daryolar havzasi = |Suv sarfi = 2830 |Oʻlchangan joyi = |Boshlanishi = [[Viktoriya (koʻl)|Viktoriya koʻli]] |Boshlanish joyi = [[Jinja]], [[Uganda]] |Boshlanish joyining balandligi = 350 |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 0|s_lat_min = 25|s_lat_sec = 28 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 33|s_lon_min = 12|s_lon_sec = 15 |Quyilishi = Oʻrta Yer dengizi |Quyilish joyi = [[Misr]] |Quyilish joyining balandligi = 0 |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 31|m_lat_min = 12|m_lat_sec = 00 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 29|m_lon_min = 55|m_lon_sec = 00 |Daryo burilishi = |Davlat = Uganda |Mintaqa = |Tuman = |Vikiombordagi turkum = Nile }} '''Nil''' (hozirgi misrliklar tilida — AlBahr; {{lang-ar|النيل}}<ref>Instruksiya po peredache na kartax geograficheskix nazvaniy arabskix stran. — M.: Nauka, 1966. — S. 25.</ref>; {{lang-la|Nilus}}, [[yunoncha]]: Ntilos; {{lang-en|Nile}}) — [[Afrika|Afrikadagi]] [[daryo]], [[Ruanda]], [[Tanzaniya]], [[Uganda]], [[Sudan]], [[Misr]] hududlaridan oqadi. Dunyodagi eng uzun daryo, uzunligi — 6671&nbsp;km, havzasining maydoni — 2870 ming km². Daryoning bosh irmogʻi [[Sharqiy Afrika|Sharqiy Afrikadagi]] Virunga togʻlaridan Katera nomi bilan boshlanib, Viktoriya koʻliga kelib quyiladi. Daryo mazkur koʻldan Viktoriya-Nil nomi bilan oqib chiqadi. Soʻng Koga va Albert koʻllaridan oʻtgach, dastlab Albert-Nil, soʻngra Bahr ulJabal deb ataladi. Yassitogʻ chegarasida koʻplab ostona va sharsharalar (Merchison va boshqalar) hosil qilgan. Sudan tekisligida vodiysi botqoqlangan, bu qismida daryo juda se-kin oqadi. Suvining katta qismi bugʻlanishga sarf boʻladi. Nil chapdan Bahr ul-Gʻazal va Bahr ul-Arab daryolari bilan qoʻshilgach, Oq Nil (Bahr ul-Abʼyaz) deb ataladi va Hartum shahrigacha chala choʻl va choʻl zonasidan oqadi. Oʻngdan Asva, Sabat, Koʻk Nil (Bahr ul-Azraq), Atbara kabi oʻnlab irmoqpar qoʻshilgan joydan Nil nomini olgan. Keyingi 3000&nbsp;km li masofada, yaʼni Nil [[Oʻrta dengiz|Oʻrta dengizga]] quyilguncha unga bironta ham irmoq kelib qoʻshilmaydi. Oʻrta dengizga maydoni 24 ming km² ga teng delta hosil qilib quyiladi. Deltasida katta va kichik juda koʻp tarmoqlarga boʻlingan koʻllar mavjud. Daryo suvining bir qismi Ibrohimiya kanali va Yusuf tarmogʻi orqali Birkat-Karun koʻliga quyiladi. Nildan chikarilgan Ismoiliya kanali [[Suvaysh kanali]] sohilidagi aholi punktlarini, Mahmudiya kanali Iskandariya shahrini chuchuk suv bilan taʼminlaydi. Nilning suv rejimi mavsumlarga qarab keskin oʻzgarib turadi. Asvon shahri yonida oʻrtacha suv sarfi 2600 m³/sek. (maksimali 15000 m³/sek., minimali 400–500 m³/sek.), quyilish joyida 2900 m³/sek. Nilning ekvator qismidagi havzasida yoz va qish mavsumlarida, Misr va [[Sudan|Sudanning]] markaziy va shimoliy hududlarida yoz — kuz oylarida suvi koʻpayadi. Daryoning kuyi ok, imida ayni jazirama yezda suv koʻpayadi. Toʻlinsuv davrining choʻqqisi sentabr oyiga toʻgʻri keladi. Oʻrtacha yillik oqim 73,1&nbsp;km³. Baland Asvon toʻgʻoni qurilgunga qadar daryo quyi oqimiga yiliga 62 mln. m³ loyqa keltirgan. Nil suvi oqimini tartibga solib turish maqsadida Asvon, Baland Asvon toʻgʻonlari, Asvon, NagHammadi, Ul-Fayyum, Ouen-Fols GESlari qurilgan. Daryoning quyilish joyidan Asvon toʻgʻonigacha va oʻrta qismlarida kema qatnaydi. Nil va uning irmoqlarida kema qatnaydigan qismining jami uzunligi 32 ming km. Nil suvi baliqqa boy. Daryo boʻyida [[Qohira]], Iskandariya, [[Xartum (shaharcha)|Xartum]] va boshqa shaharlar joylashgan. Nil vodiysi sugʻoriladigan deh-qonchilik asosida yuzaga kelgan qad. sivilizatsiya markazlaridan biri boʻlgan. Lhmad aaFartniy boshchiligida abbosiy xalifa al-Mutavakkilning buyrugʻi bilan 861-yilda Nil suvining sathini oʻlchaydigan inshoot qurilgan. Bu qurilma dastlab „Miqyosi jadid“ (Miqyos an-Nil), keyinchalik Nilo-metr deb atalgan va hozirga qadar Sayyolat ul-Rod mavzesi (Ravzo o.)da saqlanib qolgan<ref>[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. <!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> == Nil suratlari va media-fayllar == <center><gallery widths="180px" heights="120px" perrow="4"> Tasvir:Nile riverboat, 1900.jpg|Nildagi qayiq, Misr 1900 Tasvir:Nile.jpg|<center>Sayohat kemasidan Nilga ochiladigan manzara, Misrdagi Luksor va Asvan oraligʻida Tasvir:Dhows on the Nile.jpg|<center>[[Feluka]] Nil boʻylab Asvan yaqinida suzmoqda. Tasvir:A Boat in the Nile River. JPG|Nilning [[Zamalek]] hududidagi qayiq, Qohira Tasvir:EternalNile. JPG|<center>Nil boʻyidagi botqoq Tasvir:Africa11 016.jpg|<center>Ugandadagi Nil Tasvir:Nile in Uganda — by Michael Shade.jpg|<center>Ugandadagi Nilni kesib oʻtayotgan qayiq Tasvir:Lights along the Nile.jpg|Shahar chiroqlari sahroni boʻylab choʻzilgan daryo vodiysini belgilab bermoqda. Tasvir:Cairo Nile River.jpg|Nil daryosi Qohira boʻylab oqib oʻtib, qadimgi kundalik hayot tarzi va shaharning zamonaviy koʻrinishini ohangrabo qilmoqda. Fayl:Nile-River1.ogg|Nildagi daryo va togʻlarning koʻrinishi Fayl:Nile-River-Cruise.ogv|Nil qirgʻoqlari boʻylab yashovchi odamlar </gallery></center> == Havolalar == {{manbalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} [[Turkum:Ugandadagi daryolar]] [[Turkum:Misrdagi daryolar]] [[Turkum:Sudandagi daryolar]] [[Turkum:Janubiy Sudandagi daryolar]] [[Turkum:Qadimgi Misr geografiyasi]] i4ile5mk7bk4w5bqyunxawdv317wwt3 0 55955 6192121 5711586 2026-07-03T11:59:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192121 wikitext text/x-wiki {{Manbasiz|sana=sentyabr 2024}} {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Villoldo | mavqe = munisipalitet | mamlakat = Ispaniya | mintaqa turi = Avtonom jamoat | mintaqa = Castilla y León{{!}}Castilla y León | jadvalda mintaqa = Castilla y León{{!}}Castilla y León | tuman turi = Ispaniya provinsiyalari{{!}}Provinsiya | tuman = Palencia (provinsiya){{!}}Palencia | jadvalda tuman = Palencia (provinsiya){{!}}Palencia | jamoat turi =Ispaniya tumanlari{{!}}Tuman | jamoat = Tierra de Campos | jadvalda jamoat = Tierra de Campos | qaram = | gerb = | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 42 | lat_min = 17 | lat_sec = 0 | lon_dir = W | lon_deg = 4 | lon_min = 36 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = Balandlik | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 401 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = | sayt tili = }} '''Villoldo''' — [[Ispaniya]]ning [[Castilla y León]] mintaqasida joylashgan munisipalitet. [[Palencia (provinsiya)|Palencia]] provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km². Aholisi — 401 kishi (2010). == Havolalar == * [http://villoldo.dip-palencia.es Ayuntamiento de Villoldo] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090414200252/http://villoldo.dip-palencia.es/ |date=2009-04-14 }} * [http://www.palenciaporsupuesto.com Turismo en la provincia de Palencia] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220219030555/http://www.palenciaporsupuesto.com/ |date=2022-02-19 }} * [http://pueblospalencia.es/index.php/villoldo Más información sobre el municipio] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080309115802/http://pueblospalencia.es/index.php/villoldo |date=2008-03-09 }} * [http://web.dip-palencia.es/vidaycalidad/vidaycalidad.htm Programa Vida y Calidad.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080204202310/http://web.dip-palencia.es/vidaycalidad/vidaycalidad.htm |date=2008-02-04 }} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Ispaniya shaharlari]] {{spain-geo-stub}} 0oqebdo9kwe8gw0i4b547vw445zrcwi 0 71137 6192482 5672874 2026-07-03T21:52:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192482 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Wurmsham | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Bavariya | jadvalda mintaqa = Bavariya | tuman turi = tuman | tuman = Landshut (tuman) | jadvalda tuman = Landshut (tuman) | jamoat turi =boshqarma | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = DEU Wurmsham COA.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 48 | lat_min = 21 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 12 | lon_min = 20 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = 2 osttuman | rahbar turi = Burgomistr | rahbar = Johann Tiefenbeck | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 28,14 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 480 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 1324 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 08745 | pochta indeksi = 84189 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = LA | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 09 2 74 193 | Commons turkumi = Wurmsham | sayt = http://www.vg-velden.de | sayt tili = de }} '''Wurmsham''' — [[Germaniya]]ning [[Bavariya]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Landshut (tuman)|Landshut]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 28,14&nbsp;km². Aholisi — 1324 kishi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Wurmshamning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Wurmsham}} * [http://www.vg-velden.de Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201022041141/https://www.vg-velden.de/ |date=2020-10-22 }} {{Germaniya:Landshut tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Wurmsham}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} 4tvhtxm5md392ja62971vtp40xwh73d 0 86628 6192425 5645649 2026-07-03T18:28:40Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192425 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Wallhalben | mavqe = qishloq | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Rheinland-Pfalz | jadvalda mintaqa = | tuman turi = Район | tuman = Südwestpfalz (tuman){{!}}Südwestpfalz | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = DEU Wallhalben COA.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 49 | lat_min = 0 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 7 | lon_min = 0 | lon_sec = | CoordAddon = type:city (843)_region:DE | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = | rahbar turi = Burgomistr | rahbar = Berthold Martin | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 4,87 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 312 <!-- Quelle: http://www.fallingrain.com/world/GM/8/Wallhalben.html --> | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 805 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = | telefon kodi = +49 6375 | pochta indeksi = 66917 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = PS | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = Wallhalben | sayt = http://www.wallhalben.de/Ortsgemeinden/wallhalben.htm | sayt tili = }} [[File:Wallhalben-protestantische Kirche-08-gje.jpg|thumb|upright=1.2|left]] '''Wallhalben''' — [[Germaniya]]ning [[Rheinland-Pfalz]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan qishloqdir. [[Südwestpfalz (tuman){{!}}Südwestpfalz|Südwestpfalz{{!}}Südwestpfalz]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,87&nbsp;km². 805 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Wallhalbenning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Wallhalben}} * [http://www.wallhalben.de/Ortsgemeinden/wallhalben.htm Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071010075430/http://www.wallhalben.de/Ortsgemeinden/wallhalben.htm |date=2007-10-10 }} {{Germaniya:Südwestpfalz tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Wallhalben}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} a4dm9csm8w4nw8yvj5dke56wt02fbjq 0 93804 6192422 5670399 2026-07-03T18:26:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192422 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Wallen | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Schleswig-Holstein | jadvalda mintaqa = Schleswig-Holstein | tuman turi = tuman | tuman = Dithmarschen (tuman) | jadvalda tuman = Dithmarschen (tuman) | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 17 | lat_sec = 8 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 16 | lon_sec = 5 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 250 | mintaqa xaritasi oʻlchami = 250 | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = | rahbar turi = | rahbar = Johann Klaussen Thomsen | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 1,86 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 1 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 32 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 04803 | pochta indeksi = 25788 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = HEI | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 01 0 51 120 | Commons turkumi = | sayt = http://www.amt-eider.de/ | sayt tili = de }} '''Wallen''' — [[Germaniya]]ning [[Schleswig-Holstein]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Dithmarschen (tuman)|Dithmarschen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 1,86&nbsp;km². 32 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Wallenning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Wallen}} * [http://www.amt-tellingstedt.de/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070220083518/http://www.amt-tellingstedt.de/ |date=2007-02-20 }} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Wallen}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} lzuqfjfa26rhh6b47xq5rcnf0n4us34 0 93850 6192455 5670693 2026-07-03T19:27:54Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192455 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Welmbüttel | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Schleswig-Holstein | jadvalda mintaqa = Schleswig-Holstein | tuman turi = tuman | tuman = Dithmarschen (tuman) | jadvalda tuman = Dithmarschen (tuman) | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 11 | lat_sec = 48 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 14 | lon_sec = 54 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = | rahbar turi = Burgomistr | rahbar = Karin Wrage | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 7,60 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 72 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 456 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 04838 | pochta indeksi = 25782 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = HEI | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 01 0 51 125 | Commons turkumi = | sayt = http://www.amt-eider.de/ | sayt tili = de }} '''Welmbüttel''' — [[Germaniya]]ning [[Schleswig-Holstein]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Dithmarschen (tuman)|Dithmarschen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,60&nbsp;km². 456 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Welmbüttelning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Welmbüttel}} * [http://www.amt-tellingstedt.de/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070220083518/http://www.amt-tellingstedt.de/ |date=2007-02-20 }} {{Germaniya:Dithmarschen tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Welmbüttel}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} k5zxe11o46xa6u9w2pq7ppknffa43mr 0 93886 6192456 5671106 2026-07-03T19:47:38Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192456 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Westerborstel | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Schleswig-Holstein | jadvalda mintaqa = Schleswig-Holstein | tuman turi = tuman | tuman = Dithmarschen (tuman) | jadvalda tuman = Dithmarschen (tuman) | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 13 | lat_sec = 18 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 15 | lon_sec = 44 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = | rahbar turi = | rahbar = Dieter Grimm | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 4,14 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 13 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 109 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 04838 | pochta indeksi = 25782 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = HEI | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 01 0 51 131 | Commons turkumi = | sayt = http://www.amt-eider.de/ | sayt tili = de }} '''Westerborstel''' — [[Germaniya]]ning [[Schleswig-Holstein]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Dithmarschen (tuman)|Dithmarschen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,14&nbsp;km². 109 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Westerborstelning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Westerborstel}} * [http://www.amt-tellingstedt.de/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070220083518/http://www.amt-tellingstedt.de/ |date=2007-02-20 }} {{Germaniya:Dithmarschen tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Westerborstel}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} 09rwl70o88s45xzvjs2m2ojcts9e9y8 0 93918 6192462 5671257 2026-07-03T20:21:00Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192462 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Wiemerstedt | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Schleswig-Holstein | jadvalda mintaqa = Schleswig-Holstein | tuman turi = tuman | tuman = Dithmarschen (tuman) | jadvalda tuman = Dithmarschen (tuman) | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 16 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 7 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = | rahbar turi = | rahbar = Jens Peters | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 5,08 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 4 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 159 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 04836 | pochta indeksi = 25779 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = HEI | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 01 0 51 133 | Commons turkumi = | sayt = http://www.amt-eider.de/ | sayt tili = de }} '''Wiemerstedt''' — [[Germaniya]]ning [[Schleswig-Holstein]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Dithmarschen (tuman)|Dithmarschen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,08&nbsp;km². 159 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Wiemerstedtning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Wiemerstedt}} * [http://www.amt-hennstedt.de/ Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070607113436/http://www.amt-hennstedt.de/ |date=2007-06-07 }} {{Germaniya:Dithmarschen tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Wiemerstedt}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} ieaglbnp48plkeio8u6ncd7wafk1f61 0 93974 6192481 5672825 2026-07-03T21:49:54Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192481 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Wrohm | mavqe = [[Kommuna]] | mamlakat = Germaniya | mintaqa turi = Germaniya yerlari{{!}}Yer | mintaqa = Schleswig-Holstein | jadvalda mintaqa = Schleswig-Holstein | tuman turi = tuman | tuman = Dithmarschen (tuman) | jadvalda tuman = Dithmarschen (tuman) | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = DEU Wrohm COA.svg | bayroq = | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 13 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 9 | lon_min = 24 | lon_sec = 0 | CoordAddon = | CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki boʻlinishi = 4 osttuman | rahbar turi = | rahbar = Hans Otto Johannsen | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 11,45 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = 5 | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 718 | sanalgan yil = 2010 | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +1 | DST = bor | telefon kodi = 04802 | pochta indeksi = 25799 | pochta indekslari = | avtomobil kodi = HEI | identifikator turi = Maʼmuriy birlik identifikatsiyasi raqami{{!}}Rasmiy kodi | raqamli identifikator = 01 0 51 136 | Commons turkumi = | sayt = http://www.amt-eider.de | sayt tili = de }} '''Wrohm''' — [[Germaniya]]ning [[Schleswig-Holstein]] [[Germaniya yerlari|yerida]] joylashgan kommuna. Ushbu kommuna [[Dithmarschen (tuman)|Dithmarschen]] tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 11,45&nbsp;km². 718 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). == Geografiyasi == === Hududi === Wrohmning hududi {{wikidata|p2046}} km{{sup|2}}dir. Dengiz sathidan oʻrtacha {{wikidata|p2044}} m balandlikda joylashgan. == Demografiyasi == {{Wikidata/Population}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|Wrohm}} * [http://www.amt-tellingstedt.de Rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070220083518/http://www.amt-tellingstedt.de/ |date=2007-02-20 }} {{Germaniya:Dithmarschen tumani shaharlari}} {{Tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Wrohm}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Germaniya shaharlari]] {{germany-geo-stub}} enk6wr49hl9wf10a36rzig68nkgtiyx 0 139934 6192143 6064621 2026-07-03T12:16:48Z Ahror Akramovich 75193 /* Manbalar */ 6192143 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | oʻzbekcha nomi = Chortoq | mavqe = shahar | mamlakat = Oʻzbekiston | mintaqa turi = viloyat | mintaqa = Namangan viloyati | jadvalda mintaqa = | tuman turi = tuman | tuman = Chortoq tumani | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_dir = N|lat_deg= 41|lat_min= 04|lat_sec=08 |lon_dir = E|lon_deg= 71|lon_min= 48|lon_sec=55 |CoordAddon = |CoordScale = | mamlakat xaritasi oʻlchami = 300 | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 52 800 | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | sayt = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = }} '''Chortoq''' (4 tepalik) — [[Namangan viloyati]] [[Chortoq tumani]]dagi shahar, tuman markazi. Temir yoʻl stansiyasi mavjud. == Tarixi == Milodiy II asrdan beri maʼlum. Maʼlum boʻlishicha shaharga [[soʻgʻdlar]] (soʻgʻd savdogarlari) va ularning avlodlari asos solgan. [[1976|1976-yilda]] shahar maqomini olgan. „Chortoq“ nomi „4 tepalik“ ({{lang-fa|"''chor''"}} — 4 va {{lang-uz|"tog', toq"}}) — tepalik, togʻ degan maʼnoni anglatadi. Qadimda shahar hududida bir vaqtning oʻzida harbiy-mudofaa va ogohlantirish maqsadlarida xizmat qilgan 4 ta sunʼiy ravishda yaratilgan tepaliklar (tepaliklar) boʻlgan. Hozirda Chortoqning to‘rt tepaligidan faqat ikkitasi saqlanib qolgan<ref>{{cite web |author= |author-link= |coauthors= |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1308910980 |title= O'zbekiston |subtitle=I.Reshetnikov: Qadimgi Chortoq afsonalari va sirlari |lang=Ru |format= |website=CentralAsia |nashriyot= |date= |tavsif= |quote= |doi= |access-date=2023-03-09 |deadlink = |archive-url= |archive-date=}}</ref>. Tepaliklar muhofaza hududiga olingan va arxeologlar va boshqa olimlar tomonidan batafsil oʻrganilishi kutilmoqda. == Geografiyasi == [[Chortoqsoy]] daryosida, [[dengiz sathidan|dengiz sathidan]] 600 — 650 m balandlikda joylashgan. Chortoq hududidan [[Shimoliy Fargʻona kanali]] oqib oʻtadi. [[Qoʻqon]] — [[Andijon]] yoʻnalishidagi temir yoʻl stansiyasi oʻtgan. Chortoqdan respublika ahamiyatidagi Namangan — Chortoq — Nanay avtomobil yoʻli oʻtgan. Namangan shahridan 19 km shimolda, Chortoqsoy vodiysida joylashgan. == Aholisi == Namangan viloyatining Namangandan keyingi oʻrinda turuvchi ikkinchi yirik shahri, Fargʻona vodiysidagi aholi eng zich joylashgan shaharlaridan biri. 1989-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra Chortoqda 35 615 kishi istiqomat qilgan. 2010-yilgi maʼlumotlarga koʻra aholisi 52 800 kishiga oʻsgan. 2016-yil holatiga koʻra, aholisi 95,8 ming kishini tashkil etgan, asosan oʻzbeklar (shuningdek, uygʻurlar, qirgʻizlar, ruslar, tatarlar va boshqalar ham istiqomat qiladi). == Iqtisodiyoti == Anʼanaviy hunarmandchilik, savdo, xizmat koʻrsatish, bogʻdorchilik va uzumchilik rivojlangan. Gilos, behi, xurmo, turp, qizil sabzilari bilan mashhur (bu yerda anʼanaviy ravishda palovga faqat qizil sabzidan foydanishadi). Chortoqliklarning deyarli barcha hovlilarida [[rayhon]] va [[shaftoli]] yetishtiriladi. Chortoqda paxta tozalash, mineral suv qadoqlash zavodlari, tikuvchilik fabrikasi, avtokorxona, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shaxobchalari, 10 dan ziyod umumiy taʼlim maktabi, madaniyat uyi, kutubxonalar, kasalxona, poliklinika, bosmaxona va boshqalar ishlab turibdi. == Shifobaxsh maskanlari == Chortoqdan 7 km shimoli-sharqda 650 m balandlikda, Chortoqsoy sohilida [[Chortoq sanatoriysi|Chortoq sanatoriysi]] joylashgan<ref>{{veb manbasi |title=CHORTOQ SANATORIYASI |url=https://ssv.uz/ru/clinics/14280 |website=ssv.uz |accessdate=26-iyun 2023-yil |arxivsana=2023-06-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230626165044/https://ssv.uz/ru/clinics/14280 }}</ref>. 1953-yilda [[Chortoq mineral suvi]] zavodi ochilgan<ref>{{veb manbasi |title=Fotosayohat: Chortoq shifobaxsh mineral suvi qayerda ishlab chiqariladi? |url=https://kun.uz/uz/75317017 |website=kun.uz |accessdate=26-iyun 2023-yil |ref=kun.uz}}</ref>. Ushbu mineral suv zavodi [[Karlovi Vari]], [[Borjomi]], [[Yessentuki]] va boshqa markali suvlar bilan raqobatlashadi. Bolalar sanatoriysi ham ishlab turibdi. Sanatoriyda 15 xildan koʻproq davolash usullari qoʻllanadi. Davolash kompleksiga fizioterapiya, iqlim bilan davolash, massaj, parhez ovqatlar va boshqalar kiradi. Yillik quyosh nuri [[Kavkaz]] va [[Qrim]] kurortlariga nisbatan ikki barobar ortiq tushadi (4800 soat, [[Sochi]]da 1980, [[Nalchik]]da 1710 soat). Davolash uchun juda qulay iqlim mavjud. Bu sharoit sanatoriyda aero va gelioterapiya usullarida davolash imkonini ham beradi. Hududi koʻkalamzorlashtirilgan, bogʻ, mevazor va yongʻoqzorlardan iborat<ref>"{{PAGENAME}}" ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Ch%20harfi.pdf Ch-harfi]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Iqlimi == Iqlimi kontinental. Yozi issiq, quruq, qishi iliq, quyosh nuri koʻp. Quyoshning yuqori turishi natijasida bulutli kunlar kam boʻladi va quyosh radiatsiyasi 144,0 kkal/sm² ga etadi. Chortoqda yanvar, fevral oylaridagina temperatura 0°dan past boʻladi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —1,4°, eng past temperatura —24°, iyulning oʻrtacha temperaturasi 23°, eng yuqori temepratura 39°. Yiliga 277 mm yogʻin tushadi. == Manbalar == {{Manbalar|2}} {{OʻzME}} [[Turkum:Namangan viloyati shaharlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston shaharlari]] [[Turkum:Chortoq tumani]] te5eem4faq0tuvbyna8wri9fnogruo3 1 152818 6192182 5441850 2026-07-03T12:59:38Z Mirzoulugʻbek 8698 /* Yoqubmi yoki Iakov */ yangi mavzu 6192182 wikitext text/x-wiki {{WPBannerMeta Islam}} == Yoqubmi yoki Iakov == Assalomu alaykum. Foydalanuvchi [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]], ushbu maqolani '''Iakov''' shaklida nomlaganingizni koʻrdim. Toʻgʻri, Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasida rus tilining kuchli taʼsiri ostida bu ism ''Iakov'' shaklida berilgan oʻrinlar bor. Biroq, bevosita birlamchi va eng asosiy sohaviy manba hisoblangan Muqaddas Kitoblarning (Tavrot va Injil) nufuzli rasmiy oʻzbekcha tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, ''"Yoqub maktubi"'' va h.k.). Vikipediyada jonli tildagi va sohaviy manbalar ustunligini, shuningdek, oʻzbek kitobxonlari uchun „Yoqub“ shakli ancha tanish, tushunarli va ommabop ekanligini inobatga olib, ushbu maqola nomini '''Yoqub''' sahifasiga koʻchirishni taklif qilaman. „Iakov“ variantidan esa yoʻnaltirish (#REDIRECT) qoldirsa boʻladi. Ushbu taklif boʻyicha qanday fikrdasiz? Agar eʼtiroz yoki boshqa nufuzli manbalarga tayangan asoslaringiz boʻlsa, tahrir urushlariga yoʻl qoʻymaslik uchun shu yerda, munozara sahifasida fikr almashib, bir qarorga kelsak yaxshi boʻlar edi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:59, 2026-yil 3-iyul (UTC) jb2uf7qaq7yksvhihq8tibbvyjblh9x 6192312 6192182 2026-07-03T15:49:38Z Bekipediya 118689 /* Yoqubmi yoki Iakov */ Javob 6192312 wikitext text/x-wiki {{WPBannerMeta Islam}} == Yoqubmi yoki Iakov == Assalomu alaykum. Foydalanuvchi [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]], ushbu maqolani '''Iakov''' shaklida nomlaganingizni koʻrdim. Toʻgʻri, Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasida rus tilining kuchli taʼsiri ostida bu ism ''Iakov'' shaklida berilgan oʻrinlar bor. Biroq, bevosita birlamchi va eng asosiy sohaviy manba hisoblangan Muqaddas Kitoblarning (Tavrot va Injil) nufuzli rasmiy oʻzbekcha tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, ''"Yoqub maktubi"'' va h.k.). Vikipediyada jonli tildagi va sohaviy manbalar ustunligini, shuningdek, oʻzbek kitobxonlari uchun „Yoqub“ shakli ancha tanish, tushunarli va ommabop ekanligini inobatga olib, ushbu maqola nomini '''Yoqub''' sahifasiga koʻchirishni taklif qilaman. „Iakov“ variantidan esa yoʻnaltirish (#REDIRECT) qoldirsa boʻladi. Ushbu taklif boʻyicha qanday fikrdasiz? Agar eʼtiroz yoki boshqa nufuzli manbalarga tayangan asoslaringiz boʻlsa, tahrir urushlariga yoʻl qoʻymaslik uchun shu yerda, munozara sahifasida fikr almashib, bir qarorga kelsak yaxshi boʻlar edi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:59, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Assalomu alaykum! Fikringiz va masalaga eʼtiboringiz uchun rahmat. Lekin, men ushbu maqolani ensiklopedik aniqlik yuzasidan „Iakov“ nomida qolishi kerak deb oʻylayman: :# '''Akademik manbalardagi holat:''' [https://ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Ya%20harfi.pdf OʻzMEning «Ya» harfi jildini (116-bet)] ochib qarasangiz, shunday aniq dalil bor: {{TQ|YAQUB — Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri... Bibliyada '''Iakov''' (kirillda '''Иаков''') deb tilga olingan.}} Demak, rasmiy ilmiy leksikada bu shaxs aynan „'''Iakov'''“ deb belgilangan. :# '''Maʼnolarni farqlash''': Oʻzbek tilida „Yaqub“ yoki „Yoqub“ deganda koʻpchilik birinchi navbatda Islomdagi [[Yaʼqub|Yaʼqub paygʻambar]]ni tushunadi. Xristianlikdagi shaxsiyatni „Iakov“ deyish xato emas, balki ikki xil diniy sivilizatsiyadagi shaxslarni bir-biriga qorishtirib yubormaslik uchun juda kerak. :Shularni inobatga olib, maqola nomini „Iakov“ligicha qoldirib, tushunarli boʻlishi uchun kirish qismining oʻzida qavs ichida „Muqaddas Kitobning oʻzbekcha tarjimalarida — Yoqub“ (agar manba koʻrsatsangiz) deb izoh berib ketish eng maqbul va neytral yechim boʻlsa kerak. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 15:49, 2026-yil 3-iyul (UTC) rxrkhvoybekxe8t7d6ng1wm5whorewx 6192374 6192312 2026-07-03T16:53:12Z Mirzoulugʻbek 8698 /* Yoqubmi yoki Iakov */ Javob 6192374 wikitext text/x-wiki {{WPBannerMeta Islam}} == Yoqubmi yoki Iakov == Assalomu alaykum. Foydalanuvchi [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]], ushbu maqolani '''Iakov''' shaklida nomlaganingizni koʻrdim. Toʻgʻri, Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasida rus tilining kuchli taʼsiri ostida bu ism ''Iakov'' shaklida berilgan oʻrinlar bor. Biroq, bevosita birlamchi va eng asosiy sohaviy manba hisoblangan Muqaddas Kitoblarning (Tavrot va Injil) nufuzli rasmiy oʻzbekcha tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, ''"Yoqub maktubi"'' va h.k.). Vikipediyada jonli tildagi va sohaviy manbalar ustunligini, shuningdek, oʻzbek kitobxonlari uchun „Yoqub“ shakli ancha tanish, tushunarli va ommabop ekanligini inobatga olib, ushbu maqola nomini '''Yoqub''' sahifasiga koʻchirishni taklif qilaman. „Iakov“ variantidan esa yoʻnaltirish (#REDIRECT) qoldirsa boʻladi. Ushbu taklif boʻyicha qanday fikrdasiz? Agar eʼtiroz yoki boshqa nufuzli manbalarga tayangan asoslaringiz boʻlsa, tahrir urushlariga yoʻl qoʻymaslik uchun shu yerda, munozara sahifasida fikr almashib, bir qarorga kelsak yaxshi boʻlar edi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:59, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Assalomu alaykum! Fikringiz va masalaga eʼtiboringiz uchun rahmat. Lekin, men ushbu maqolani ensiklopedik aniqlik yuzasidan „Iakov“ nomida qolishi kerak deb oʻylayman: :# '''Akademik manbalardagi holat:''' [https://ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Ya%20harfi.pdf OʻzMEning «Ya» harfi jildini (116-bet)] ochib qarasangiz, shunday aniq dalil bor: {{TQ|YAQUB — Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri... Bibliyada '''Iakov''' (kirillda '''Иаков''') deb tilga olingan.}} Demak, rasmiy ilmiy leksikada bu shaxs aynan „'''Iakov'''“ deb belgilangan. :# '''Maʼnolarni farqlash''': Oʻzbek tilida „Yaqub“ yoki „Yoqub“ deganda koʻpchilik birinchi navbatda Islomdagi [[Yaʼqub|Yaʼqub paygʻambar]]ni tushunadi. Xristianlikdagi shaxsiyatni „Iakov“ deyish xato emas, balki ikki xil diniy sivilizatsiyadagi shaxslarni bir-biriga qorishtirib yubormaslik uchun juda kerak. :Shularni inobatga olib, maqola nomini „Iakov“ligicha qoldirib, tushunarli boʻlishi uchun kirish qismining oʻzida qavs ichida „Muqaddas Kitobning oʻzbekcha tarjimalarida — Yoqub“ (agar manba koʻrsatsangiz) deb izoh berib ketish eng maqbul va neytral yechim boʻlsa kerak. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 15:49, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::Hurmatli Bekipediya! Batafsil va asosli javobingiz uchun rahmat! OʻzMEga tayanib keltirgan dalillaringiz hamda Islom va Xristianlik anʼanalaridagi shaxslarni farqlash borasidagi mantiqingizni juda yaxshi tushundim. Bu haqiqatan ham jiddiy yondashuv. Biroq, Vikipediyaning „[[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]“ (VP:MN) hamda „[[Vikipediya:Nufuzli manbalar|Nufuzli manbalar]]“ (VP:NM) qoidalaridan kelib chiqib, masalaga biroz kengroq qarashimiz kerak: ::1. '''Sohaviy manba ustunligi:''' OʻzME — umumiy ensiklopediya. Ammo bevosita shu sohaning nufuzli manbasi boʻlgan Muqaddas Kitobni Tarjima Qilish Institutining oʻzbekcha rasmiy tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, [[https://www.kitobook.com/category/book/hikoyalar-kitobi/40/10/|YOQUB BILAN ESOV (Yoqub payg‘ambarning Hikoyasi)]]). Biz sohaviy manbaga koʻproq tayanishimiz lozim. ::2. '''Oʻzbek tili tabiati:''' „Iakov“ varianti tilimizga faqat rus tili taʼsirida mexanik kirib qolgan yot shakldir. Jonli tilda va zamonaviy oʻzbek adabiyotida xristianlik kontekstida ham „Yoqub“ varianti ommabop. ::3. '''Qorishtirib yubormaslik yechimi:''' Islomdagi Yaʼqub paygʻambar bilan aralashib ketmasligi uchun maqola nomini '''Yoqub (Muqaddas Kitob)''' deb atashimiz va maqola tepasiga maxsus farqlovchi andoza qoʻyishimiz eng toʻgʻri va qabul qilingan yechimdir. ::4. '''Neytral taklifim:''' Maqolani oʻzbek kitobxoniga tanish boʻlgan '''Yoqub''' (yoki ''Yoqub (Muqaddas Kitob)'') deb nomlaylik. Maqolaning qismida esa OʻzMEda u „Iakov“ deb berilganini va Islomdagi variantini aniq manbalar bilan koʻrsatib oʻtamiz. Shunda maqola ham neytral boʻladi, ham hamma qidirgan shaklida topa oladi. Ushbu neytral variantga qanday qaraysiz? '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 16:53, 2026-yil 3-iyul (UTC) sub2mur5in2rw3u7w8389t01wv1xw1n 6192380 6192374 2026-07-03T17:01:45Z Mirzoulugʻbek 8698 /* Yoqubmi yoki Iakov */ Javob 6192380 wikitext text/x-wiki {{WPBannerMeta Islam}} == Yoqubmi yoki Iakov == Assalomu alaykum. Foydalanuvchi [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]], ushbu maqolani '''Iakov''' shaklida nomlaganingizni koʻrdim. Toʻgʻri, Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasida rus tilining kuchli taʼsiri ostida bu ism ''Iakov'' shaklida berilgan oʻrinlar bor. Biroq, bevosita birlamchi va eng asosiy sohaviy manba hisoblangan Muqaddas Kitoblarning (Tavrot va Injil) nufuzli rasmiy oʻzbekcha tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, ''"Yoqub maktubi"'' va h.k.). Vikipediyada jonli tildagi va sohaviy manbalar ustunligini, shuningdek, oʻzbek kitobxonlari uchun „Yoqub“ shakli ancha tanish, tushunarli va ommabop ekanligini inobatga olib, ushbu maqola nomini '''Yoqub''' sahifasiga koʻchirishni taklif qilaman. „Iakov“ variantidan esa yoʻnaltirish (#REDIRECT) qoldirsa boʻladi. Ushbu taklif boʻyicha qanday fikrdasiz? Agar eʼtiroz yoki boshqa nufuzli manbalarga tayangan asoslaringiz boʻlsa, tahrir urushlariga yoʻl qoʻymaslik uchun shu yerda, munozara sahifasida fikr almashib, bir qarorga kelsak yaxshi boʻlar edi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:59, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Assalomu alaykum! Fikringiz va masalaga eʼtiboringiz uchun rahmat. Lekin, men ushbu maqolani ensiklopedik aniqlik yuzasidan „Iakov“ nomida qolishi kerak deb oʻylayman: :# '''Akademik manbalardagi holat:''' [https://ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Ya%20harfi.pdf OʻzMEning «Ya» harfi jildini (116-bet)] ochib qarasangiz, shunday aniq dalil bor: {{TQ|YAQUB — Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri... Bibliyada '''Iakov''' (kirillda '''Иаков''') deb tilga olingan.}} Demak, rasmiy ilmiy leksikada bu shaxs aynan „'''Iakov'''“ deb belgilangan. :# '''Maʼnolarni farqlash''': Oʻzbek tilida „Yaqub“ yoki „Yoqub“ deganda koʻpchilik birinchi navbatda Islomdagi [[Yaʼqub|Yaʼqub paygʻambar]]ni tushunadi. Xristianlikdagi shaxsiyatni „Iakov“ deyish xato emas, balki ikki xil diniy sivilizatsiyadagi shaxslarni bir-biriga qorishtirib yubormaslik uchun juda kerak. :Shularni inobatga olib, maqola nomini „Iakov“ligicha qoldirib, tushunarli boʻlishi uchun kirish qismining oʻzida qavs ichida „Muqaddas Kitobning oʻzbekcha tarjimalarida — Yoqub“ (agar manba koʻrsatsangiz) deb izoh berib ketish eng maqbul va neytral yechim boʻlsa kerak. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 15:49, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::Hurmatli Bekipediya! Batafsil va asosli javobingiz uchun rahmat! OʻzMEga tayanib keltirgan dalillaringiz hamda Islom va Xristianlik anʼanalaridagi shaxslarni farqlash borasidagi mantiqingizni juda yaxshi tushundim. Bu haqiqatan ham jiddiy yondashuv. Biroq, Vikipediyaning „[[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]“ (VP:MN) hamda „[[Vikipediya:Nufuzli manbalar|Nufuzli manbalar]]“ (VP:NM) qoidalaridan kelib chiqib, masalaga biroz kengroq qarashimiz kerak: ::1. '''Sohaviy manba ustunligi:''' OʻzME — umumiy ensiklopediya. Ammo bevosita shu sohaning nufuzli manbasi boʻlgan Muqaddas Kitobni Tarjima Qilish Institutining oʻzbekcha rasmiy tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, [[https://www.kitobook.com/category/book/hikoyalar-kitobi/40/10/|YOQUB BILAN ESOV (Yoqub payg‘ambarning Hikoyasi)]]). Biz sohaviy manbaga koʻproq tayanishimiz lozim. ::2. '''Oʻzbek tili tabiati:''' „Iakov“ varianti tilimizga faqat rus tili taʼsirida mexanik kirib qolgan yot shakldir. Jonli tilda va zamonaviy oʻzbek adabiyotida xristianlik kontekstida ham „Yoqub“ varianti ommabop. ::3. '''Qorishtirib yubormaslik yechimi:''' Islomdagi Yaʼqub paygʻambar bilan aralashib ketmasligi uchun maqola nomini '''Yoqub (Muqaddas Kitob)''' deb atashimiz va maqola tepasiga maxsus farqlovchi andoza qoʻyishimiz eng toʻgʻri va qabul qilingan yechimdir. ::4. '''Neytral taklifim:''' Maqolani oʻzbek kitobxoniga tanish boʻlgan '''Yoqub''' (yoki ''Yoqub (Muqaddas Kitob)'') deb nomlaylik. Maqolaning qismida esa OʻzMEda u „Iakov“ deb berilganini va Islomdagi variantini aniq manbalar bilan koʻrsatib oʻtamiz. Shunda maqola ham neytral boʻladi, ham hamma qidirgan shaklida topa oladi. Ushbu neytral variantga qanday qaraysiz? '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 16:53, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::5. '''Jonli va vizual manbalar:''' Mavzuni chuqurroq tushunish va ismlarning oʻzbek tilidagi real talaffuzi hamda qoʻllanilishini koʻrish uchun imkon boʻlsa, mana bu film/materialni ham koʻrib chiqishingizni tavsiya qilaman: https://www.youtube.com/watch?v=sm8EbkDJK7w . Bu yerda ham tushunchalar va ismlar oʻzbek tili tabiatiga moslab berilgan. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 17:01, 2026-yil 3-iyul (UTC) tqz3owplc83zopjbz2su8wnz9s0vwhy 6192399 6192380 2026-07-03T17:25:46Z Mirzoulugʻbek 8698 6192399 wikitext text/x-wiki {{WPBannerMeta Islam}} == Yoqubmi yoki Iakov == Assalomu alaykum. Foydalanuvchi [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]], ushbu maqolani '''Iakov''' shaklida nomlaganingizni koʻrdim. Toʻgʻri, Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasida rus tilining kuchli taʼsiri ostida bu ism ''Iakov'' shaklida berilgan oʻrinlar bor. Biroq, bevosita birlamchi va eng asosiy sohaviy manba hisoblangan Muqaddas Kitoblarning (Tavrot va Injil) nufuzli rasmiy oʻzbekcha tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, ''"Yoqub maktubi"'' va h.k.). Vikipediyada jonli tildagi va sohaviy manbalar ustunligini, shuningdek, oʻzbek kitobxonlari uchun „Yoqub“ shakli ancha tanish, tushunarli va ommabop ekanligini inobatga olib, ushbu maqola nomini '''Yoqub''' sahifasiga koʻchirishni taklif qilaman. „Iakov“ variantidan esa yoʻnaltirish (#REDIRECT) qoldirsa boʻladi. Ushbu taklif boʻyicha qanday fikrdasiz? Agar eʼtiroz yoki boshqa nufuzli manbalarga tayangan asoslaringiz boʻlsa, tahrir urushlariga yoʻl qoʻymaslik uchun shu yerda, munozara sahifasida fikr almashib, bir qarorga kelsak yaxshi boʻlar edi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:59, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Assalomu alaykum! Fikringiz va masalaga eʼtiboringiz uchun rahmat. Lekin, men ushbu maqolani ensiklopedik aniqlik yuzasidan „Iakov“ nomida qolishi kerak deb oʻylayman: :# '''Akademik manbalardagi holat:''' [https://ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Ya%20harfi.pdf OʻzMEning «Ya» harfi jildini (116-bet)] ochib qarasangiz, shunday aniq dalil bor: {{TQ|YAQUB — Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri... Bibliyada '''Iakov''' (kirillda '''Иаков''') deb tilga olingan.}} Demak, rasmiy ilmiy leksikada bu shaxs aynan „'''Iakov'''“ deb belgilangan. :# '''Maʼnolarni farqlash''': Oʻzbek tilida „Yaqub“ yoki „Yoqub“ deganda koʻpchilik birinchi navbatda Islomdagi [[Yaʼqub|Yaʼqub paygʻambar]]ni tushunadi. Xristianlikdagi shaxsiyatni „Iakov“ deyish xato emas, balki ikki xil diniy sivilizatsiyadagi shaxslarni bir-biriga qorishtirib yubormaslik uchun juda kerak. :Shularni inobatga olib, maqola nomini „Iakov“ligicha qoldirib, tushunarli boʻlishi uchun kirish qismining oʻzida qavs ichida „Muqaddas Kitobning oʻzbekcha tarjimalarida — Yoqub“ (agar manba koʻrsatsangiz) deb izoh berib ketish eng maqbul va neytral yechim boʻlsa kerak. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 15:49, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::Hurmatli Bekipediya! Batafsil va asosli javobingiz uchun rahmat! OʻzMEga tayanib keltirgan dalillaringiz hamda Islom va Xristianlik anʼanalaridagi shaxslarni farqlash borasidagi mantiqingizni juda yaxshi tushundim. Bu haqiqatan ham jiddiy yondashuv. Biroq, Vikipediyaning „[[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]“ (VP:MN) hamda „[[Vikipediya:Nufuzli manbalar|Nufuzli manbalar]]“ (VP:NM) qoidalaridan kelib chiqib, masalaga biroz kengroq qarashimiz kerak: ::1. '''Sohaviy manba ustunligi:''' OʻzME — umumiy ensiklopediya. Ammo bevosita shu sohaning nufuzli manbasi boʻlgan Muqaddas Kitobni Tarjima Qilish Institutining oʻzbekcha rasmiy tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, [https://www.kitobook.com/category/book/hikoyalar-kitobi/40/10/ YOQUB BILAN ESOV (Yoqub payg‘ambarning Hikoyasi)]). Biz sohaviy manbaga koʻproq tayanishimiz lozim. ::2. '''Oʻzbek tili tabiati:''' „Iakov“ varianti tilimizga faqat rus tili taʼsirida mexanik kirib qolgan yot shakldir. Jonli tilda va zamonaviy oʻzbek adabiyotida xristianlik kontekstida ham „Yoqub“ varianti ommabop. ::3. '''Qorishtirib yubormaslik yechimi:''' Islomdagi Yaʼqub paygʻambar bilan aralashib ketmasligi uchun maqola nomini '''Yoqub (Muqaddas Kitob)''' deb atashimiz va maqola tepasiga maxsus farqlovchi andoza qoʻyishimiz eng toʻgʻri va qabul qilingan yechimdir. ::4. '''Neytral taklifim:''' Maqolani oʻzbek kitobxoniga tanish boʻlgan '''Yoqub''' (yoki ''Yoqub (Muqaddas Kitob)'') deb nomlaylik. Maqolaning qismida esa OʻzMEda u „Iakov“ deb berilganini va Islomdagi variantini aniq manbalar bilan koʻrsatib oʻtamiz. Shunda maqola ham neytral boʻladi, ham hamma qidirgan shaklida topa oladi. Ushbu neytral variantga qanday qaraysiz? '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 16:53, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::5. '''Jonli va vizual manbalar:''' Mavzuni chuqurroq tushunish va ismlarning oʻzbek tilidagi real talaffuzi hamda qoʻllanilishini koʻrish uchun imkon boʻlsa, mana bu film/materialni ham koʻrib chiqishingizni tavsiya qilaman: https://www.youtube.com/watch?v=sm8EbkDJK7w . Bu yerda ham tushunchalar va ismlar oʻzbek tili tabiatiga moslab berilgan. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 17:01, 2026-yil 3-iyul (UTC) p6qk2nk6uo9ihemiqhrase08jmq1ykp 6192426 6192399 2026-07-03T18:35:29Z Bekipediya 118689 /* Yoqubmi yoki Iakov */ Javob 6192426 wikitext text/x-wiki {{WPBannerMeta Islam}} == Yoqubmi yoki Iakov == Assalomu alaykum. Foydalanuvchi [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]], ushbu maqolani '''Iakov''' shaklida nomlaganingizni koʻrdim. Toʻgʻri, Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasida rus tilining kuchli taʼsiri ostida bu ism ''Iakov'' shaklida berilgan oʻrinlar bor. Biroq, bevosita birlamchi va eng asosiy sohaviy manba hisoblangan Muqaddas Kitoblarning (Tavrot va Injil) nufuzli rasmiy oʻzbekcha tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, ''"Yoqub maktubi"'' va h.k.). Vikipediyada jonli tildagi va sohaviy manbalar ustunligini, shuningdek, oʻzbek kitobxonlari uchun „Yoqub“ shakli ancha tanish, tushunarli va ommabop ekanligini inobatga olib, ushbu maqola nomini '''Yoqub''' sahifasiga koʻchirishni taklif qilaman. „Iakov“ variantidan esa yoʻnaltirish (#REDIRECT) qoldirsa boʻladi. Ushbu taklif boʻyicha qanday fikrdasiz? Agar eʼtiroz yoki boshqa nufuzli manbalarga tayangan asoslaringiz boʻlsa, tahrir urushlariga yoʻl qoʻymaslik uchun shu yerda, munozara sahifasida fikr almashib, bir qarorga kelsak yaxshi boʻlar edi. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:59, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Assalomu alaykum! Fikringiz va masalaga eʼtiboringiz uchun rahmat. Lekin, men ushbu maqolani ensiklopedik aniqlik yuzasidan „Iakov“ nomida qolishi kerak deb oʻylayman: :# '''Akademik manbalardagi holat:''' [https://ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20Ya%20harfi.pdf OʻzMEning «Ya» harfi jildini (116-bet)] ochib qarasangiz, shunday aniq dalil bor: {{TQ|YAQUB — Qurʼonda zikri kelgan paygʻambarlardan biri... Bibliyada '''Iakov''' (kirillda '''Иаков''') deb tilga olingan.}} Demak, rasmiy ilmiy leksikada bu shaxs aynan „'''Iakov'''“ deb belgilangan. :# '''Maʼnolarni farqlash''': Oʻzbek tilida „Yaqub“ yoki „Yoqub“ deganda koʻpchilik birinchi navbatda Islomdagi [[Yaʼqub|Yaʼqub paygʻambar]]ni tushunadi. Xristianlikdagi shaxsiyatni „Iakov“ deyish xato emas, balki ikki xil diniy sivilizatsiyadagi shaxslarni bir-biriga qorishtirib yubormaslik uchun juda kerak. :Shularni inobatga olib, maqola nomini „Iakov“ligicha qoldirib, tushunarli boʻlishi uchun kirish qismining oʻzida qavs ichida „Muqaddas Kitobning oʻzbekcha tarjimalarida — Yoqub“ (agar manba koʻrsatsangiz) deb izoh berib ketish eng maqbul va neytral yechim boʻlsa kerak. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 15:49, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::Hurmatli Bekipediya! Batafsil va asosli javobingiz uchun rahmat! OʻzMEga tayanib keltirgan dalillaringiz hamda Islom va Xristianlik anʼanalaridagi shaxslarni farqlash borasidagi mantiqingizni juda yaxshi tushundim. Bu haqiqatan ham jiddiy yondashuv. Biroq, Vikipediyaning „[[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]]“ (VP:MN) hamda „[[Vikipediya:Nufuzli manbalar|Nufuzli manbalar]]“ (VP:NM) qoidalaridan kelib chiqib, masalaga biroz kengroq qarashimiz kerak: ::1. '''Sohaviy manba ustunligi:''' OʻzME — umumiy ensiklopediya. Ammo bevosita shu sohaning nufuzli manbasi boʻlgan Muqaddas Kitobni Tarjima Qilish Institutining oʻzbekcha rasmiy tarjimalarida bu ism izchil ravishda '''Yoqub''' deb olingan (masalan, [https://www.kitobook.com/category/book/hikoyalar-kitobi/40/10/ YOQUB BILAN ESOV (Yoqub payg‘ambarning Hikoyasi)]). Biz sohaviy manbaga koʻproq tayanishimiz lozim. ::2. '''Oʻzbek tili tabiati:''' „Iakov“ varianti tilimizga faqat rus tili taʼsirida mexanik kirib qolgan yot shakldir. Jonli tilda va zamonaviy oʻzbek adabiyotida xristianlik kontekstida ham „Yoqub“ varianti ommabop. ::3. '''Qorishtirib yubormaslik yechimi:''' Islomdagi Yaʼqub paygʻambar bilan aralashib ketmasligi uchun maqola nomini '''Yoqub (Muqaddas Kitob)''' deb atashimiz va maqola tepasiga maxsus farqlovchi andoza qoʻyishimiz eng toʻgʻri va qabul qilingan yechimdir. ::4. '''Neytral taklifim:''' Maqolani oʻzbek kitobxoniga tanish boʻlgan '''Yoqub''' (yoki ''Yoqub (Muqaddas Kitob)'') deb nomlaylik. Maqolaning qismida esa OʻzMEda u „Iakov“ deb berilganini va Islomdagi variantini aniq manbalar bilan koʻrsatib oʻtamiz. Shunda maqola ham neytral boʻladi, ham hamma qidirgan shaklida topa oladi. Ushbu neytral variantga qanday qaraysiz? '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 16:53, 2026-yil 3-iyul (UTC) ::5. '''Jonli va vizual manbalar:''' Mavzuni chuqurroq tushunish va ismlarning oʻzbek tilidagi real talaffuzi hamda qoʻllanilishini koʻrish uchun imkon boʻlsa, mana bu film/materialni ham koʻrib chiqishingizni tavsiya qilaman: https://www.youtube.com/watch?v=sm8EbkDJK7w . Bu yerda ham tushunchalar va ismlar oʻzbek tili tabiatiga moslab berilgan. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 17:01, 2026-yil 3-iyul (UTC) :::{{Roziman}}. Bemalol tahrirlayvering. [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 18:35, 2026-yil 3-iyul (UTC) dk55uu39n4pbbrehi22da0g2aw6in5j 0 455188 6192673 5713897 2026-07-04T06:06:07Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Fan]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192673 wikitext text/x-wiki '''Gall yurishlari''', Yuliy Sezarning gall yurishlari — rimliklarning [[Julius Caesar|Yuliy Sezar]] boshchiligida ''Transalp Galliyasi'' va Britaniyani bosib olish maqsadida mil. av. 58—51-yillarda uyushtirgan 8 ta harbiy yurishi. hozirgi [[Shveysariya]] xududida yashagan gelvet qabilalarining harakati G.yu. boshlanishiga turtki boʻlgan. Rimning Galliya provinsiyasi va [[Rim]] ittifoqchilari boʻlgan eduy qabilalarini himoya qilish bahonasida Sezar gelvetlar ustiga yurish qilib ularni Bibrakta yaqinida tor-mor keltirgan (mil. av. 58), Shim. Galliya (hozirgi Elzas) dagi svevlarni Reyn ortiga quvib yuborgan, belglar va b. qabilalarning qarshiligini sindirgan, Sezar Gal-liyada ''Rim garnizonini'' joylashtirib 57-yilda mamlakat zabt etilgani haqida senatga xabar bergan. Biroq gall qabilalarining qoʻzgʻolonlari davom etmoqda edi. Qoʻzgʻolonchilarni ehtimol tutilgan ittifoqchilaridan maxrum etish maqsadida Sezar ikki marta (55 va 54) Britaniyaga harbiy yurish uyushtirgan, ikki marta (55 va 53) Reyn daryosini kechib oʻtgan. 52-yil arvernlar qabilasi boshligʻi Versingetorig rahbarligida umumiy qoʻzgʻolon koʻtarilgan. Qoʻzgʻolonchilar dastlab, rimliklar ustidan Gergoviya sh. yaqinida (hozirgi Klermon-Ferran yaqinida) gʻalabaga erishadi. Lekin qoʻzgʻolonchilar orasida ahillik boʻlmagani, zodagonlarning qoʻzgʻolon rahbariga ishonchsizlik bilan qarashlari ularning kuchini zaiflashtirgan. Sezar Versingetorig askarini Aleziya sh.da qamal qilgan va unga yordamga kelgan qoʻshinni tor-mor keltirgan hamda qamaddagilarni taslim boʻlishga majbur qilgan. Qarshilik koʻrsatishga uringan qabilalar 51-yilda boʻysundirilgan. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} [[Turkum:Tarix]] [[Turkum:Yuliy Sezar]] lhaakfi3jwphy4fkb5vtzm7bu3j7j8h 6192674 6192673 2026-07-04T06:06:16Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192674 wikitext text/x-wiki '''Gall yurishlari''', Yuliy Sezarning gall yurishlari — rimliklarning [[Julius Caesar|Yuliy Sezar]] boshchiligida ''Transalp Galliyasi'' va Britaniyani bosib olish maqsadida mil. av. 58—51-yillarda uyushtirgan 8 ta harbiy yurishi. hozirgi [[Shveysariya]] xududida yashagan gelvet qabilalarining harakati G.yu. boshlanishiga turtki boʻlgan. Rimning Galliya provinsiyasi va [[Rim]] ittifoqchilari boʻlgan eduy qabilalarini himoya qilish bahonasida Sezar gelvetlar ustiga yurish qilib ularni Bibrakta yaqinida tor-mor keltirgan (mil. av. 58), Shim. Galliya (hozirgi Elzas) dagi svevlarni Reyn ortiga quvib yuborgan, belglar va b. qabilalarning qarshiligini sindirgan, Sezar Gal-liyada ''Rim garnizonini'' joylashtirib 57-yilda mamlakat zabt etilgani haqida senatga xabar bergan. Biroq gall qabilalarining qoʻzgʻolonlari davom etmoqda edi. Qoʻzgʻolonchilarni ehtimol tutilgan ittifoqchilaridan maxrum etish maqsadida Sezar ikki marta (55 va 54) Britaniyaga harbiy yurish uyushtirgan, ikki marta (55 va 53) Reyn daryosini kechib oʻtgan. 52-yil arvernlar qabilasi boshligʻi Versingetorig rahbarligida umumiy qoʻzgʻolon koʻtarilgan. Qoʻzgʻolonchilar dastlab, rimliklar ustidan Gergoviya sh. yaqinida (hozirgi Klermon-Ferran yaqinida) gʻalabaga erishadi. Lekin qoʻzgʻolonchilar orasida ahillik boʻlmagani, zodagonlarning qoʻzgʻolon rahbariga ishonchsizlik bilan qarashlari ularning kuchini zaiflashtirgan. Sezar Versingetorig askarini Aleziya sh.da qamal qilgan va unga yordamga kelgan qoʻshinni tor-mor keltirgan hamda qamaddagilarni taslim boʻlishga majbur qilgan. Qarshilik koʻrsatishga uringan qabilalar 51-yilda boʻysundirilgan. == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} [[Turkum:Yuliy Sezar]] k4ddtwulrxn05bv5jodwbgwk2dpm8w7 0 456853 6192728 5958593 2026-07-04T06:30:10Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi; [[Turkum:Tarixiy davrlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192728 wikitext text/x-wiki '''Golotsen''' (yunonch holos — hammasi va kainos — yangi) — Vyurm muzligidan keyin, bundan 10—16 ming yil oldin boshlanib hozirgacha davom etayotgan davr. Yerning geologik tarixidagi antropogen (toʻrtlamchi) davrning hozirgacha tugallanmagan oxirgi qismi va shunga mos yotqiziqlar. Golotsen boshlanishi Yevropa materigining shim.da oxirgi muzlanishning tugashiga, [[paleolit]] va [[mezolit]] orasidagi chegaraga toʻgʻri keladi. Golotsenda turli iqlim bosqichlari birin-ketin almashinib turgan. Yerda iklimning eng yuqori darajasi 7500— 5000-yil avval boʻlgani aniqlangan. Golotsenda quruqlik va dengizlar hozirgi koʻrinishiga ega boʻlgan. Golotsenning 2/3 qismi tarixiy davrga toʻgʻri keladi. Yana q. Toʻrtlamchi sistema (davr){{OʻzME-G}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} {{OʻzME}} [[Turkum:Tarixiy davrlar]] [[Turkum:Muzlik davri]] a843uymfkcaue2ly9ajd1byoa9geg85 0 456944 6192732 6140283 2026-07-04T06:33:03Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi; [[Turkum:Qadimgi Yunoniston]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192732 wikitext text/x-wiki [[File:博斯普魯斯王國，應許之地。 藝術家弗拉基米爾·科索夫。.jpg|thumb|Sindika. Va'da qilingan yer. Vladimir Kosov.|365x365px]]'''Gorgippiya''' ([[yunon tili|yun.]] qorhippia) — qad. [[shahar]], [[sindlar]] [[poytaxt]]i ([[mil. av. IV asr|mil. av. 4]]— [[milod|mil.]] [[III asr|<nowiki>III</nowiki> asr]]lar), [[Qora dengiz]]ning [[sharq]]iy [[qirgʻoq|qirgʻogʻi]] (hoz. [[Krasnodar oʻlkasi]]dagi [[Anapa]] sh.ning oʻrni)da joylashgan. [[Bospor podsholigi]]ga qoʻshib olingach (mil. av. <nowiki>IV</nowiki> asr boshi), shahar [[hokim]]i Gorgipp sharafiga shu [[nom]] bilan atalgan. G. Bosporning yirik [[savdo]] va [[hunarmandchilik]] markazi boʻlgan. Shaharda sindlar va [[skiflar]] birga yashaganlar. [[Mamlakat]] [[xoʻjalik|xoʻjaligi]]ni ifodalovchi [[tasvir]]lar ([[bugʻdoy]] [[don (urugʻ)|i]], [[boshoq]], [[ot (hayvon)|ot]]) tushirilgan [[tanga]]lar zarb qilingan. G.da topilgan qimmatli [[yodgorlik]]lardan biri mahalliy [[bezak]]li yunon [[kiyim]]ida tasvirlangan [[podsho]] Neoklinning [[marmar]] [[haykal]]idir (yana q. [[Sindika]]). == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Qadimgi Yunoniston]] l78mjjpd0rh5uilwy4arjtcc728f5r6 0 457090 6192735 3987657 2026-07-04T06:34:24Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi; [[Turkum:Yevropadagi sobiq islomiy monarxiyalar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192735 wikitext text/x-wiki '''Granada amirligi''', Gʻarnota amirligi — Pirenei yarim oraldagi soʻnggi arab davlati (poytaxti — Granada). 1238 yilda tashkil topgan. Kastiliya bilan boʻlgan kurashda yengilgan (1492). == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil [[Turkum:Yevropadagi sobiq islomiy monarxiyalar]] {{chala}} 29zt0hdawcj1r8xhl3b3rzkfnxmhbwa 6192736 6192735 2026-07-04T06:34:35Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Sobiq arab davlatlari]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192736 wikitext text/x-wiki '''Granada amirligi''', Gʻarnota amirligi — Pirenei yarim oraldagi soʻnggi arab davlati (poytaxti — Granada). 1238 yilda tashkil topgan. Kastiliya bilan boʻlgan kurashda yengilgan (1492). == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil [[Turkum:Yevropadagi sobiq islomiy monarxiyalar]] [[Turkum:Sobiq arab davlatlari]] {{chala}} 66gguwnbrranpm4id6i52dxyjby02u9 6192747 6192736 2026-07-04T06:45:34Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Yevropa tarixidagi davlatlar]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192747 wikitext text/x-wiki '''Granada amirligi''', Gʻarnota amirligi — Pirenei yarim oraldagi soʻnggi arab davlati (poytaxti — Granada). 1238 yilda tashkil topgan. Kastiliya bilan boʻlgan kurashda yengilgan (1492). == Adabiyotlar == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil [[Turkum:Yevropadagi sobiq islomiy monarxiyalar]] [[Turkum:Sobiq arab davlatlari]] [[Turkum:Yevropa tarixidagi davlatlar]] {{chala}} g8ydaez5r4961gfmgedj7wz98xtvung 0 462458 6192890 5498509 2026-07-04T11:24:28Z ~2026-38110-14 286837 /* */ 6192890 wikitext text/x-wiki '''Duragay''' — irsiy belgilari bilan bir-biridan farq qiladigan organizmlarni jinsiy yoki vegetativ usulda oʻzaro chatishtirib olingan nasl. [[Oʻsimlikshunoslik]]da [[Tur (biologiya)|tur]] ichi va uzoq shakllar (turlararo, turkumlararo) D.lar uchraydi. Tur ichi D.lari bir turga mansub ikki navni, tur xillarning individlarini chatishtirish yoʻli bilan olinadi. Geografik uzoq D. (har xil genomli) bir turkumga oid ikki turni, ikki yoki undan ortik, turga mansub navlarni, bir oilaga mansub ikki turkumni chatishtirib olinadi. Hoz. davrda qishloq xoʻjaligi ekinlarining tezpisharligi, hosildorligini oshirish, hosil sifatini yaxshilashda birinchi bugin D.lardan foydalanish keng yoʻlga qoʻyilgan. Mak-kajoʻxori, kungaboqar, pomidor, [[qand lavlagi]] va b. urugʻchiligida birinchi av-lod D. urugʻlaridan foydalanish yuqori samara beradi (qarang [[Geterozis]]). Oʻzbekistonda D. [[ipak qurti]] seleksiyasida katta yutuklarga erishilgan. Chorvachilikda har xil tur, avlod yoki zotlarga mansub hayvonlarni oʻzaro chatishtirish natijasida olingan yangi nayel D. deyiladi. == Adabiyot == * [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil {{chala}} {{no iwiki}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> gjuz4n3cf8fbmlhux8niauolphmp8zo 0 488139 6192793 6154878 2026-07-04T10:04:06Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192793 wikitext text/x-wiki {{Gazeta bilgiqutisi | nomi = Erkin Qaraqalpaqstan | shior = | logo = | tasvir = Yerkin Qaraqalpaqstan.jpg | izoh = | turi = ijtimoiy siyosiy | formati = | asoschi = | asos solingan = 1924-yil | nashrning toʻxtatilishi = | narxi = | tegishlilik = | prezident = | noshir = | bosh muharrir = K. Reymov<ref>[https://zamin.uz/uz/ozbekiston/16450-ozbekiston-jurnalistlari-ijodiy-uyushmasi-boshqaruvi-raisi-etib-sadulla-hakimov-saylandi.htmlO‘zbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasi boshqaruvi raisi etib Sa’dulla Hakimov saylandi]</ref> | siyosiyligi = | tili = qoraqolpoqcha | adadi = 2700 nusxa | bosh ofisi = Qoraqolpog'iston Nukus shahri, Qoraqolpog'iston ko'chasi 9-uy | vebsayt = http://erkinkarakalpak.uz/ }} „'''Erkin Qaraqalpaqstan'''“ (''Ozod Qaraqalpaqstan'') — [[Qoraqalpogʻiston]] ([[Oʻzbekiston]]) ijtimoiy-siyosiy gazetasi, qoraqalpoq tilida nashr etiladi. Bu tildagi eng qadimgi<ref name="uznews">[https://web.archive.org/web/20100620083615/http://uznews.net/news_single.php?lng=ru&sub=&cid=3&nid=635 Patriotizm po-karakalpakstanski — Arxiv]</ref> va eng mashhur gazeta. 1924-yil noyabr oyidan beri nashr etilgan. Dastlab " " ٴيركين قاراقالپاق " (Erkin Qoraqalpoq) deb nomlangan, 1929-yilda „Mijnetkeş qaraqalpaq“ (Mehnat Qoraqalpoq) deb qayta nomlandi, 1932-yilda „Qьzьl Qaraqalpaƣьstan“ / „Қзыл Қарақалпақстан“ nomini oldi, 1950-yillarda „Совет Қарақалпақстаны“ deb nomlandi<ref>[http://cheloveknauka.com/v/452902/a#?page=9 Istoriya vozniknoveniya i razvitiya sredstv massovoy informatsii Karakalpakstana v 1930-1990 gg. (radioveщanie i televidenie)]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1990-yillarning boshidan buyon gazeta „Erkin Qaraqalpaqstan“ deb nomlanadi. [[1975|1975-yilda u]] haftada besh marta 66 000 nusxada nashr etilgan. 2007-yil avgust holatiga koʻra, u haftada uch marta 2,7 ming nusxada nashr etilgan<ref name="uznews"/>. Asosan obuna orqali tarqatiladi. [[1968|1968-yilda]] [[„Shon-sharaf belgisi“ ordeni|"Hurmat belgisi" ordeni bilan taqdirlangan]]. 1994-yilda Oʻzbekiston Respublikasining Faxriy yorligʻi bilan taqdirlangan<ref>[https://lex.uz/ru/docs/2360772 Ukaz Prezidenta Respubliki Uzbekistan ot 14 iyulya 1994 goda № UP-918 "O nagrajdenii Pochyotnoy gramotoy Respubliki Uzbekistan gazet „Yerkin Karakalpakstan“ i „Vesti Karakalpakstana“"]</ref>. Erkin Qaraqalpaqstan gazetasi hozirgi bosh muhariri K. Reymovdir<ref>[https://zamin.uz/uz/ozbekiston/16450-ozbekiston-jurnalistlari-ijodiy-uyushmasi-boshqaruvi-raisi-etib-sadulla-hakimov-saylandi.htmlO‘zbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasi boshqaruvi raisi etib Saʼdulla Hakimov saylandi]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Nukus]] [[Turkum:Oʻzbekiston maqtov yorligʻi sohiblari]] [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Oʻzbekiston gazetalari]] [[Turkum:Qoraqalpoq tilidagi gazetalar]] [[Turkum:Qoraqalpogʻiston madaniyati]] jevi1svt85e2sx2sv7ad66ujvdcznqr 0 496074 6192774 5283534 2026-07-04T08:34:53Z ~2026-38100-02 286806 /* */ xatolik ketgan Zulqornaynni Iskandar degan ismi yo'q u Qur'onda faqat Zulqarnayn deb ataladi 6192774 wikitext text/x-wiki {{boshqa manolari|Zulqarnayn|(Zulqarnaynni Iskandar degan ismi yo'q bunday tarixiy shaxsni Iskandar degan ismi mavjud emas) |Iskandar (maʼnolari)}} {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Oti = Zulqarnayn | asl oti = {{lang-ar|ذو القرنين‎}} | tasvir = Dhu_al-Qarnayn_Name.svg }} '''Zulqarnayn''' ({{Lang-ar|„ذو القرنين“}} — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qadimiy rivoyatlarga koʻra, dunyoning [[Chin]] (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda [[yaʼjuj va maʼjuj]] yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. Ayni vaqtda ham [[Sharq]], ham [[Gʻarb]] hukmdori ekanligi yoki tojining ikki cheti shoxsimon boʻlganligidan shunday deb atalgan, deb taxmin qilinadi. [[Qurʼon|Qurʼonda]] Zulqarnaynning yer yuzida haqni qaror toptirish uchun qilgan saʼy-harakatlari bayon etilgan (18:83—102). Baʼzi islom tadqiqotchilari (masalan, [[Ibn al-Asir]]) [[Qurʼon|Qurʼonda]] zikr qilingan Zulqarnaynni [[Makedoniyalik Aleksandr|makedoniyalik Aleksandrning]] oʻzi deb va baʼzilari [[Ibrohim]] paygʻambardan ilgari yashab oʻtgan butunlay boshqa bir shaxs deb talqin etishadi. Baʼzi kishilar [[Aleksandr Makedonskiy]] bilan Iskandar Zulqarnaynni ikkalasi bitta shaxs deyishsa, ayrim kishilar esa Iskandar Zulqarnaynni [[Aleksandr Makedonskiy|Aleksandr Makedonskiyga]] hech qanday aloqasi yo‘q deyishadi. == [[Kahf surasi|Kahf surasida]]<ref>{{Kitob manbasi |title=Qur’oni Karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri |author=Shayx [[Abdulaziz Mansur]] |url=http://old.muslim.uz/kitob/pdf/001/Qur'oni%20karim%20ma'nolari%20tarjimasi.%20Abdulaziz%20Mansur.pdf |isbn=978-9943-5469-4-3 |publisher=„Sano-standart“ nashriyoti |year=2019-yil}}</ref> == {| class="wikitable" style="" ! scope="col" width="10%" |Oyat ! scope="col" width="45%" |Arabcha ! scope="col" width="45%" |Oʻzbekcha |- ! scope="row" |18:83 |وَيَسْـَٔلُونَكَ عَن ذِى ٱلْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُوا۟ عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا |(Ey, [[Muhammad]],) yana Sizdan Zulqarnayn haqida so‘raydilar. Ayting: „Men sizlarga u haqdagi xabarni hozir o‘qib berurman“. |- ! scope="row" |18:84 |إِنَّا مَكَّنَّا لَهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ وَءَاتَيْنَٰهُ مِن كُلِّ شَىْءٍ سَبَبًا |Darhaqiqat, Biz unga (Zulqarnaynga) [[Yer|Yerda]] martaba berdik va (istagan) barcha narsasiga yoʻl (imkoniyat) ato etdik. |- ! scope="row" |18:85 |فَأَتْبَعَ سَبَبًا |Bas, u (avval [[Gʻarb|Gʻarbga]] qarab) yoʻl oldi. |- ! scope="row" |18:86 |حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًا ۗ قُلْنَا يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِمَّآ أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّآ أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا |To (ketayotib) kun botadigan joyga yetgach, u (quyoshning) bir loyqa buloq (orti)ga botayotganini ko'rdi va (buloq)ning oldida bir qavmni uchratdi. Biz: „Ey, Zulqarnayn, yo (ularni) azobga duchor qilursan yoki ularga yaxshi muomalada boʻlursan“, — dedik{{refn|Loyqa ma'nosini anglatuvchi „hamia“ kalimasi boshqa bir qiroatda „homiya“ oʻqiladi. Maʼnosi qaynoqdir. Demak, qaynoq buloq uzra, degan maʼno chiqadi.|group="izoh"}}. |- ! scope="row" |18:87 |قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًا نُّكْرًا |U aytdi: „Zulm qilgan kimsani, albatta, azoblagaymiz. Soʻngra Parvardigoriga qaytarilgach, U zot uni yanada xunuk azob bilan azoblar. |- ! scope="row" |18:88 |وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا |Endi [[imon]] keltirib ezgu ish qilgan kishiga kelsak, uning uchun goʻzal mukofot ([[jannat]]) boʼlur. Biz ham unga ishimizdan osonlarini buyururmiz“. |- ! scope="row" |18:89 |ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا |Soʻngra, u ([[Sharq|Sharqqa]] qarab) yoʻl oldi. |- ! scope="row" |18:90 |حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا |To (ketayotib) kun chiqishga yetib borgach, uning ([[Quyosh|quyoshning]]) bir qavm uzra chiqayotganini koʻrdi. Biz u qavm uchun [[Quyosh|quyoshdan]] (saqlanadigan) biror parda qilmagan edik. |- ! scope="row" |18:91 |كَذَٰلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا |(Uning ishi) shunaqa. Albatta, Biz uning huzuridagi ilmlarni ihota qilib olganmiz. |- ! scope="row" |18:92 |ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا |Soʻngra, u yana yoʻl oldi. |- ! scope="row" |18:93 | width="23%" |حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ بَيْنَ ٱلسَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْمًا لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا |To (ketayotib) ikki togʻ oʻrtasiga yetib kelgach, u (togʻlar ortida) gapni sira anglamaydigan qavmni uchratdi. |- ! scope="row" |18:94 |قَالُوا۟ يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰٓ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا |Ular: „Ey, Zulqarnayn, albatta, (shu togʻlar ortidagi) [[Yaʼjuj va maʼjuj|Yaʼjuj va Maʼjuj]] (qabilalari) [[Yer]] yuzida buzgʻunchilik qiluvchilardir. Bizlar senga bir (miqdor) haq toʻlasak, biz bilan ularning oʻrtasiga bir [[toʻgʻon]] qurib berurmisan?“ — dedilar. |- ! scope="row" |18:95 |قَالَ مَا مَكَّنِّى فِيهِ رَبِّى خَيْرٌ فَأَعِينُونِى بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا |U (Zulqarnayn) aytdi: „Rabbimning menga ato etgani (neʼmatlari) sizlar beradigan (mol-dunyodan) yaxshiroqdir. Bas, sizlar menga kuch-quvvat bilan yordam beringlar, men sizlar bilan ularning oʻrtasiga bir [[devor]] bino qilay. |- ! scope="row" |18:96 |ءَاتُونِى زُبَرَ ٱلْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ ٱلصَّدَفَيْنِ قَالَ ٱنفُخُوا۟ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَعَلَهُۥ نَارًا قَالَ ءَاتُونِىٓ أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا |Sizlar menga [[temir]] parchalarini keltiringlar. To (parchalar) ikkala togʻ yonbagʻirlari bilan barobar boʻlgach, dam uringlar“ — dedi. Bas, qachon u ([[temir]]-tersaklarni qizdirib) oʻt qilgach (eritgach), dedi: „Menga eritilgan [[mis]] (ham) keltiringlar, u ([[temir]] parchalari)ning ustidan quyurman. |- ! scope="row" |18:97 |فَمَا ٱسْطَٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًا |Endi ular ([[Yaʼjuj va maʼjuj|Yaʼjuj va Maʼjuj]]) u (toʻsiq)ning ustiga chiqishga ham, uni teshib oʻtishga ham qodir emaslar. |- ! scope="row" |18:98 |قَالَ هَٰذَا رَحْمَةٌ مِّن رَّبِّى ۖ فَإِذَا جَآءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُۥ دَكَّآءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقًّا |"Bu Rabbim (tomoni)dan bo'lmish bir marhamatdir. Endi, qachonki, Rabbimning (Ya'juj va Ma'juj chiqadi, deb) va'da qilgan vaqt kelganida (Qiyomat oldidan), O'zi u (to'siq)ni tep-tekis qilib qo'yar. Rabbimning va'dasi haqdir", - dedi u |- ! scope="row" |18:99 |وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ ۖ وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَجَمَعْنَٰهُمْ جَمْعًا |„Bu Rabbim (tomoni)dan boʻlmish bir marhamatdir. Endi, qachonki, Rabbimning ([[Yaʼjuj va maʼjuj|Yaʼjuj va Maʼjuj]] chiqadi, deb) vaʼda qilgan vaqt kelganida ([[Qiyomat]] oldidan), Oʻzi u (toʻsiq)ni tep-tekis qilib qoʻyar. Rabbimning vaʼdasi haqdir“, — dedi u. |- ! scope="row" |18:100 |وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِّلْكَٰفِرِينَ عَرْضًا |U Kunda ([[Qiyomat|Qiyomatda]], odamlarni) bir-birlariga aralashtirib tashlaymiz. Sur(nay) chalingach, ularning barchalarini toʻplaymiz. |- ! scope="row" |18:101 |ٱلَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِى غِطَآءٍ عَن ذِكْرِى وَكَانُوا۟ لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا |U Kunda [[Kofir|kofirlarga]] [[Jahannam|jahannamni]] namoyish qilurmiz. |} == Izohlar == {{manbalar|group="izoh"}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{chala}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Kishilar]] kaghb2ir8emjxy1ay1kb9bfkpm8f49d 6192779 6192774 2026-07-04T08:57:29Z Bekipediya 118689 [[Maxsus:Contributions/~2026-38100-02|~2026-38100-02]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:~2026-38100-02|munozara]]) tomonidan qilingan [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu niyatli]] tahrirlar qaytarildi 6192779 wikitext text/x-wiki {{boshqa manolari|Iskandar Zulqarnayn|Iskandar|Iskandar (maʼnolari)}} {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Oti = Zulqarnayn | asl oti = {{lang-ar|ذو القرنين‎}} | tasvir = Dhu_al-Qarnayn_Name.svg }} '''Zulqarnayn''' ({{Lang-ar|„ذو القرنين“}} — ikki shoxli) — musulmonlar orasida tarqalgan qadimiy rivoyatlarga koʻra, dunyoning [[Chin]] (Xitoy) ga qadar yerlarini zabt etib, u yerda [[yaʼjuj va maʼjuj]] yoʻliga ulkan toʻsiq qurgan podshoh. Ayni vaqtda ham [[Sharq]], ham [[Gʻarb]] hukmdori ekanligi yoki tojining ikki cheti shoxsimon boʻlganligidan shunday deb atalgan, deb taxmin qilinadi. [[Qurʼon|Qurʼonda]] Zulqarnaynning yer yuzida haqni qaror toptirish uchun qilgan saʼy-harakatlari bayon etilgan (18:83—102). Baʼzi islom tadqiqotchilari (masalan, [[Ibn al-Asir]]) [[Qurʼon|Qurʼonda]] zikr qilingan Zulqarnaynni [[Makedoniyalik Aleksandr|makedoniyalik Aleksandrning]] oʻzi deb va baʼzilari [[Ibrohim]] paygʻambardan ilgari yashab oʻtgan butunlay boshqa bir shaxs deb talqin etishadi. Baʼzi kishilar [[Aleksandr Makedonskiy]] bilan Iskandar Zulqarnaynni ikkalasi bitta shaxs deyishsa, ayrim kishilar esa Iskandar Zulqarnaynni [[Aleksandr Makedonskiy|Aleksandr Makedonskiyga]] hech qanday aloqasi yo‘q deyishadi. == [[Kahf surasi|Kahf surasida]]<ref>{{Kitob manbasi |title=Qur’oni Karim: ma’nolarining tarjima va tafsiri |author=Shayx [[Abdulaziz Mansur]] |url=http://old.muslim.uz/kitob/pdf/001/Qur'oni%20karim%20ma'nolari%20tarjimasi.%20Abdulaziz%20Mansur.pdf |isbn=978-9943-5469-4-3 |publisher=„Sano-standart“ nashriyoti |year=2019-yil}}</ref> == {| class="wikitable" style="" ! scope="col" width="10%" |Oyat ! scope="col" width="45%" |Arabcha ! scope="col" width="45%" |Oʻzbekcha |- ! scope="row" |18:83 |وَيَسْـَٔلُونَكَ عَن ذِى ٱلْقَرْنَيْنِ ۖ قُلْ سَأَتْلُوا۟ عَلَيْكُم مِّنْهُ ذِكْرًا |(Ey, [[Muhammad]],) yana Sizdan Zulqarnayn haqida so‘raydilar. Ayting: „Men sizlarga u haqdagi xabarni hozir o‘qib berurman“. |- ! scope="row" |18:84 |إِنَّا مَكَّنَّا لَهُۥ فِى ٱلْأَرْضِ وَءَاتَيْنَٰهُ مِن كُلِّ شَىْءٍ سَبَبًا |Darhaqiqat, Biz unga (Zulqarnaynga) [[Yer|Yerda]] martaba berdik va (istagan) barcha narsasiga yoʻl (imkoniyat) ato etdik. |- ! scope="row" |18:85 |فَأَتْبَعَ سَبَبًا |Bas, u (avval [[Gʻarb|Gʻarbga]] qarab) yoʻl oldi. |- ! scope="row" |18:86 |حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًا ۗ قُلْنَا يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِمَّآ أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّآ أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا |To (ketayotib) kun botadigan joyga yetgach, u (quyoshning) bir loyqa buloq (orti)ga botayotganini ko'rdi va (buloq)ning oldida bir qavmni uchratdi. Biz: „Ey, Zulqarnayn, yo (ularni) azobga duchor qilursan yoki ularga yaxshi muomalada boʻlursan“, — dedik{{refn|Loyqa ma'nosini anglatuvchi „hamia“ kalimasi boshqa bir qiroatda „homiya“ oʻqiladi. Maʼnosi qaynoqdir. Demak, qaynoq buloq uzra, degan maʼno chiqadi.|group="izoh"}}. |- ! scope="row" |18:87 |قَالَ أَمَّا مَن ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُۥ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَىٰ رَبِّهِۦ فَيُعَذِّبُهُۥ عَذَابًا نُّكْرًا |U aytdi: „Zulm qilgan kimsani, albatta, azoblagaymiz. Soʻngra Parvardigoriga qaytarilgach, U zot uni yanada xunuk azob bilan azoblar. |- ! scope="row" |18:88 |وَأَمَّا مَنْ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحًا فَلَهُۥ جَزَآءً ٱلْحُسْنَىٰ ۖ وَسَنَقُولُ لَهُۥ مِنْ أَمْرِنَا يُسْرًا |Endi [[imon]] keltirib ezgu ish qilgan kishiga kelsak, uning uchun goʻzal mukofot ([[jannat]]) boʼlur. Biz ham unga ishimizdan osonlarini buyururmiz“. |- ! scope="row" |18:89 |ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا |Soʻngra, u ([[Sharq|Sharqqa]] qarab) yoʻl oldi. |- ! scope="row" |18:90 |حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ مَطْلِعَ ٱلشَّمْسِ وَجَدَهَا تَطْلُعُ عَلَىٰ قَوْمٍ لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْرًا |To (ketayotib) kun chiqishga yetib borgach, uning ([[Quyosh|quyoshning]]) bir qavm uzra chiqayotganini koʻrdi. Biz u qavm uchun [[Quyosh|quyoshdan]] (saqlanadigan) biror parda qilmagan edik. |- ! scope="row" |18:91 |كَذَٰلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا |(Uning ishi) shunaqa. Albatta, Biz uning huzuridagi ilmlarni ihota qilib olganmiz. |- ! scope="row" |18:92 |ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا |Soʻngra, u yana yoʻl oldi. |- ! scope="row" |18:93 | width="23%" |حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغَ بَيْنَ ٱلسَّدَّيْنِ وَجَدَ مِن دُونِهِمَا قَوْمًا لَّا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ قَوْلًا |To (ketayotib) ikki togʻ oʻrtasiga yetib kelgach, u (togʻlar ortida) gapni sira anglamaydigan qavmni uchratdi. |- ! scope="row" |18:94 |قَالُوا۟ يَٰذَا ٱلْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَىٰٓ أَن تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا |Ular: „Ey, Zulqarnayn, albatta, (shu togʻlar ortidagi) [[Yaʼjuj va maʼjuj|Yaʼjuj va Maʼjuj]] (qabilalari) [[Yer]] yuzida buzgʻunchilik qiluvchilardir. Bizlar senga bir (miqdor) haq toʻlasak, biz bilan ularning oʻrtasiga bir [[toʻgʻon]] qurib berurmisan?“ — dedilar. |- ! scope="row" |18:95 |قَالَ مَا مَكَّنِّى فِيهِ رَبِّى خَيْرٌ فَأَعِينُونِى بِقُوَّةٍ أَجْعَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ رَدْمًا |U (Zulqarnayn) aytdi: „Rabbimning menga ato etgani (neʼmatlari) sizlar beradigan (mol-dunyodan) yaxshiroqdir. Bas, sizlar menga kuch-quvvat bilan yordam beringlar, men sizlar bilan ularning oʻrtasiga bir [[devor]] bino qilay. |- ! scope="row" |18:96 |ءَاتُونِى زُبَرَ ٱلْحَدِيدِ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا سَاوَىٰ بَيْنَ ٱلصَّدَفَيْنِ قَالَ ٱنفُخُوا۟ ۖ حَتَّىٰٓ إِذَا جَعَلَهُۥ نَارًا قَالَ ءَاتُونِىٓ أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا |Sizlar menga [[temir]] parchalarini keltiringlar. To (parchalar) ikkala togʻ yonbagʻirlari bilan barobar boʻlgach, dam uringlar“ — dedi. Bas, qachon u ([[temir]]-tersaklarni qizdirib) oʻt qilgach (eritgach), dedi: „Menga eritilgan [[mis]] (ham) keltiringlar, u ([[temir]] parchalari)ning ustidan quyurman. |- ! scope="row" |18:97 |فَمَا ٱسْطَٰعُوٓا۟ أَن يَظْهَرُوهُ وَمَا ٱسْتَطَٰعُوا۟ لَهُۥ نَقْبًا |Endi ular ([[Yaʼjuj va maʼjuj|Yaʼjuj va Maʼjuj]]) u (toʻsiq)ning ustiga chiqishga ham, uni teshib oʻtishga ham qodir emaslar. |- ! scope="row" |18:98 |قَالَ هَٰذَا رَحْمَةٌ مِّن رَّبِّى ۖ فَإِذَا جَآءَ وَعْدُ رَبِّى جَعَلَهُۥ دَكَّآءَ ۖ وَكَانَ وَعْدُ رَبِّى حَقًّا |"Bu Rabbim (tomoni)dan bo'lmish bir marhamatdir. Endi, qachonki, Rabbimning (Ya'juj va Ma'juj chiqadi, deb) va'da qilgan vaqt kelganida (Qiyomat oldidan), O'zi u (to'siq)ni tep-tekis qilib qo'yar. Rabbimning va'dasi haqdir", - dedi u |- ! scope="row" |18:99 |وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ ۖ وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَجَمَعْنَٰهُمْ جَمْعًا |„Bu Rabbim (tomoni)dan boʻlmish bir marhamatdir. Endi, qachonki, Rabbimning ([[Yaʼjuj va maʼjuj|Yaʼjuj va Maʼjuj]] chiqadi, deb) vaʼda qilgan vaqt kelganida ([[Qiyomat]] oldidan), Oʻzi u (toʻsiq)ni tep-tekis qilib qoʻyar. Rabbimning vaʼdasi haqdir“, — dedi u. |- ! scope="row" |18:100 |وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِّلْكَٰفِرِينَ عَرْضًا |U Kunda ([[Qiyomat|Qiyomatda]], odamlarni) bir-birlariga aralashtirib tashlaymiz. Sur(nay) chalingach, ularning barchalarini toʻplaymiz. |- ! scope="row" |18:101 |ٱلَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِى غِطَآءٍ عَن ذِكْرِى وَكَانُوا۟ لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا |U Kunda [[Kofir|kofirlarga]] [[Jahannam|jahannamni]] namoyish qilurmiz. |} == Izohlar == {{manbalar|group="izoh"}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Vikiiqtibos}}{{chala}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Kishilar]] aizo4r7cn202irjb6u6nadbgpcxqk5b 0 508809 6192211 6166141 2026-07-03T13:58:03Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Geografiya]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192211 wikitext text/x-wiki '''Kiklad orollari''' - [[Egey dengizi]]ning janubiy qismidagi [[arxipelag]]. 211 ta [[orol]]dan iborat. Eng yiriklari: Naksos, Andros, Tinos, Paros, Milos. [[Gretsiya]] tarkibida. Umumiy maydoni 2,6 ming km{{sup|2}}. [[Relyef]]i togʻli, eng baland joyi 1008 m (Naksos o.da). Orollar materik kelib chiqishiga ega. Asosan, [[kristallitlar|kristall jinslar]] va [[ohaktoshlar]]dan tuzilgan. Tez-tez [[zilzila]] boʻlib turadi, harakatdagi [[vulqon|vulkan]]lar bor. Iqlimi subtropik [[oʻrta dengiz]] iqlimi, qishi iliq va sernam, yozi quruq va issiq. Yillik yogʻin 500&nbsp;mm. Togʻ yon bagʻirlari butalar bilan qoplangan. Vodiylarda [[tok (ekin)|tok]]zorlar, [[sitrus oʻsimliklar]] plantatsiyalari va [[zaytun]]zorlar bor. [[Bugʻdoy]] va [[makkajoʻxori]] ekiladi. [[Chorvachilik]] rivojlangan, [[baliq ovlash|baliq ovlanadi]]. [[Temir rudalari|Temir rudasi]], [[boksitlar|boksit]], [[marmar]], Naksos o.da yirik qayroqqum konlari bor.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Arxipelaglar]] [[Turkum:Yunoniston]] [[Turkum:Orollar]] nh8jr9vqmb7uhkteh9mccm87girkkva 0 530605 6192686 6134336 2026-07-04T06:13:00Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Qadimgi Misr]] uchun yangi kalit: " " ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192686 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}}{{wikify}}{{Maʼnolari|Misr (maʼnolari)}} [[Fayl:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|thumb|[[Misr piramidalari]]]] '''Qadimgi Misr''', '''Misr''' — [[Afrika]]ning shimoliy-sharqida, [[Nil|Nil daryosining]] quyi oqimida joylashgan qadimgi davlat. == Tarixi == [[Fayl:Egypt-Map-ancient.svg|thumb]] Misrda odamlar [[paleolit]] davridan boshlab yashaganlar. Miloddan avvalgi 10—6ming yillikda Nil atrofidagi savannalarda tarqoq yashagan qabilalar terimchilik, ovchilik, keyinroq esa baliq ovlash bilan shugʻullanishgan. Ular orasida kad, som xalqlariga mansub qabilalar, barbarlar va kushitlar boʻlib, ularning aralashuvidan miloddan avvalgi 4 ming yillikda Misr xalqi vujudga kelgan. Aholi nufuzining ortishi chorvachilik va dehqonchilikka oʻtishni tezlashtirgan, bu esa hududiy jamoalarning paydo boʻlishiga olib kelgan. Dehqonchilik qilish uchun kanallar, toʻgʻonlar qurish zaruriyati tugʻilgan, buning uchun esa oʻzaro urushlarda asir tushgan qullar mehnatidan foydalanilgan. Natijada jamoada ijtimoiy tabaqalanish roʻy berib, urugʻ zodagonlari ajralib chiqqan, qabila sardorlari podshohchalarga aylangan. Bir qancha mayda quldorlik davlatlar vujudga kelgan. Keyinchalik ular oʻrtasidagi kurash natijasida, shimolida Quyi Misr, janubida Yuqori Misr podsholiklari tuzilgan. Miloddan avvalgi taxminan 3ming yillikda ikkala podsholik birlashib, yagona davlat barpo boʻlgan. Misrning keyingi tarixi 5 asosiy davrga boʻlinadi: Ilk podsholik (miloddan avvalgi taxminan 3000— 2800), Qadimgi podsholik (miloddan avvalgi taxminan 2800—2250), Oʻrta podsholik (miloddan avvalgi taxminan 2050—1700), Yangi podsholik (miloddan avvalgi 1580—1070), Soʻnggi (Liviya-Sais va Eron) davr (miloddan avvalgi taxminan 1070—332). Ilk podsholik davri sugʻorish tarmoqlarining rivojlanishi, tosh va mis qurollarining mukammallashuvi, kulolchilik charxining paydo boʻlishi, ayirboshlash savdosining taraqqiy etishi bilan harakterlidir. Bu davrda davlat apparati va unga xizmat qiluvchi amaldorlar — kotiblar tabaqasi shakllangan, maʼmuriy okruglar — nomlar tashkil topib, ularni noma rxl ar boshqargan, muntazam ravishda bosqinchilik yurishlari uyushtirilib turilgan, jumladan, jan.ga — Kush (Nubiya)ga, shim.-gʻarbga — liviyaliklarga va Sinay yarim oroldagi badaviylarga qarshi (bu yerda mis konlari bor edi) yurishlar qilingan. Qadimgi podsholik davrida qishloq xoʻjaligi, hunarmandchilik, savdo va qurilish rivojlanishda davom etgan. Xususiy yer egaligi paydo boʻlgan. Oliy mansabdor — tchati (vazir) bosh boʻlgan davlat apparati mustahkamlangan. Firʼavnlar, shuningdek, bosh kohin ham boʻlib, barcha yer va fuqarolarning egasi hisoblangan. Jamoa aʼzolari va qisman kelgindilar (asosan, Kush aholisi)dan tuzilgan muntazam qoʻshin barpo qilingan. Ilohiylashtirilgan firʼavnlarning mutlaq hokimiyati gʻoyasi mahobatli maqbaralar — ehromlar qurilishida mujassamlantirilgan. Bu ayniqsa III —IV sulolalar davrida (Snofru, Xeops, Xefren, Mikerin ehromlari) avj olgan. Ularni bunyod etishda qul va dehqonlar mehnatidan keng foydalanilgan. == Maorifi == Qad. podsholik davrida firʼavnlar saroyida boʻlajak mirzalarni tayyorlaydigan maktablar tashkil qilingan. Keyinchalik ibodatxonalar va yirik davlat idoralari qoshida ham maktablar ochilgan. Maktabda 5 yoshdan 16 yoshgacha boʻlgan bolalar oʻqitilgan; 12 yoshdan boshlab talabalar idoralarda mirzalik qilishgan. Mashgʻulotlar tong sahardan kechgacha davom etgan; maktabda qattiq institutizom joriy etilgan, tan jazosi qoʻllangan. Oʻquv, yozuv va hisob asosiy fanlar boʻlgan. Oʻquv predmetlaridan tashqari, maktabda gimnastika mashgʻulotlari va suzish, yaxshi muomalaga oʻrgatilgan. Ibodatxonalar qoshidagi maktablarda umumiy va diniy bilimlar bilan birga astronomiya, tibbiyot oʻrgatilgan. Zodagonlarning bolalari qoʻshin boshliklari tayyorlaydigan harbiy maktablarda taʼlim olishgan. == Texnika va fani == Nil vodiysida paleolit davridayoq [[mehnat qurollari]] ishlangan. Keyinchalik neolit davrida (miloddan avvalgi 5ming yillik) aholi ovchilikdan chorvachilik, soʻngra dehqonchilikka oʻtishi bilan tosh, suyak va yogʻochdan ishlangan dastlabki qishloq xoʻjaligi asboblari— choʻkich, oʻroq va boshqa paydo boʻlgan. Miloddan avvalgi 4ming yillikdan boshlab, mis ishlatila boshlangan, kulolchilik dastgohi paydo boʻlgan. 3ming yillikdan shishasozlik rivojlana boshlagan. 2-ming yillikdan jezdan foydalanila boshlangan. Temirdan yasalgan ilk buyumlar miloddan avvalgi 2-ming yillik oʻrtalariga oiddir. Misrliklar oltin va kumushdan haqiqiy sanʼat asarlarini yaratganlar. Sunʼiy sugʻorishdan keng foydalanilgan, kanal va toʻgʻonlar bunyod etilgan. Yuqoriga suv chiqarish uchun laylak (havoza-shaduf), chigʻir (sakkis)dan foydalanishgan. Ilk podsholik davrida omoch paydo boʻlgan. Qad. Misrda asosiy qurilish materiali sifatida loy va qamishdan foydalanilgan. Firʼavnlar saroyi va qalʼalar qurilishida xom [[gʻisht]] ishlatilgan. Toshlarga sayqal berishda misrliklar ajoyib yutuklarga erishganlar. Ehromlar qurishda ishlatiladigan katta tosh plitalarni yuqoriga richag, havoza yordamida koʻtarganlar. Matematika, astronomiya taraqqiy etgan. Kohinlar va mirzalar oddiy asboblar (chizgich, tosh bogʻlangan ip) yordamida sayyoralar va yulduzlarning holatini belgilashgan. Vaqtni belgilash uchun quyosh va suv so-atlari (klependralar)dan foydalanganlar. Sodda geografik haritalar va shahar loyihasi rejalari tuzilgan. M.liklar planimetriya, ayniqsa, [[stereometriya]] sohasida bilimli boʻlishgan; toʻgʻri toʻrtburchaklar, uchburchaklar, aylanalar yuzasi, oddiy va kesik piramidalar sirti va hajmini hisoblab chiqishgan. Yil 3 mavsum (toshqin, oʻrim, qurgʻoqchilik) va 12 oyga boʻlingan. Har oy 30 kundan iborat boʻlgan, yil oxirida qoʻshimcha 5 kun kiritilgan, bu har 4 yilda astronomik yil bilan kalendar yili oʻrtasidagi 1 kunga farq qilinishiga imkon bergan. Jarrohlik rivojlangan, tabiblar bosh miyani ochganlar, tishlarga plomba qoʻyganlar. Jasadlarni mumiyolashda turli anvoi xushboʻyliklar, doridarmonlar, boʻyoqlar va boshqalarni tayyorlashgan. M.liklarning turli sohalardagi bilimlari jahon fanining rivojiga muhim hissa qoʻshgan. Yunonlar M.ni qad. donishmandlar yurti deb, M.liklarni esa oʻz ustozlari deb hisoblab kelishgan. Mifologiya va dini. M. miflari orasida markaziy oʻrinni dunyoni yaratilishi, insonlarni qilgan gunoxlari uchun jazolash, quyosh xudosi Ra bilan ilon Apop obrazidagi zulmat kuchlari oʻrtasidagi kurash, Osirisning oʻlimi va qayta tirilishi va boshqa egallaydi. Misrliklar dini ilk urugʻdoshlik jamoalarida vujudga kelgan. Diniy anʼanalar mustahkam va turgʻun boʻlgan. Fetishizm, totemizm ayniqsa, hayvonlarga topinish, M.da uzoq vaqt davom etgan. Politeizm mavjud boʻlgan. Deyarli har bir maʼbud qandaydir hayvon koʻrinishida tasvirlangan. Masalan, Anubis maʼbudi boʻri, maʼbuda Bast — mushuk koʻrinishida tasvirlangan. Keyinchalik maʼbudlar insoniy qiyofa olgan. Aholi dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullana boshlagach, turli xil tabiat kuchlarini oʻzida ifodalovchi maʼbudlarga, jumladan, osmon (maʼbud Nut), Yer (maʼbud Geb), Quyosh (maʼbud Ra), Oy (maʼbud Tot) va boshqa ga sigʻinish kuchaygan. Xapi maʼbudi obrazida M.lik dehqonlar Nil daryosiga sigʻinishgan. M.da juda boy diniy va jodu kitoblari yaratilgan. Afsunlar, duolar, sharxlar, maʼbudlarga iltijolar toʻplam qilingan (mas, „Ehrom matnlari“, „Sarqofa matnlari“, „Murdalar kitobi“ va boshqalar). Qad. M. ilo-hiyoti antik dunyo dinlarida keng tarqalib, xristian aqidalari, urf-odatlariga katta taʼsir koʻrsatgan. == Adabiyoti == M. tilida yozilgan eng qad. yodgorliklar miloddan avvalgi 3ming yillikka, soʻnggilari esa mil.ning boshlariga oiddir. Misr. adabiyoti namunalari bizgacha koʻplab iyeroglif, iyeratik va demotik matnlarda yetib kelgan. M. Adabiyoti Firʼavn Taharka ulkan lochin kiyofasidagi maʼbud, Gorga sajda qilmoqda (zarhal jez; Parij, Luvr).dunyodagi eng kad. adabiyotlardan biridir. M. adabiyotining asosiy janrlari: ertaklar, qissalar, madhiyalar va duolar, didaktik asarlar, masallar, dostonlar, sevgi lirikasi va boshqadir. Badiiy adabiyot yodgorliklari bilan birga M. adabiyotiga ehrom matnlari va adabiy salohiyatga ega boʻlgan shohlar va amaldorlarning bitiklari ham kiritiladi. M. adabiyoti qadimda boshqa xalqlar adabiyotiga, jumladan, yunon adabiyotiga (ayniqsa, yunonrim) ham taʼsir koʻrsatgan. Baʼzi syujetlar yunonlar orqali Yevropa xalqlari adabiyotiga kirib kelgan. Meʼmorlik, tasviriy va amaliy-bezak sanʼati. Din va ilohiylashtirilgan firʼavn kulti ehtiyojlariga xizmat qilishi lozim boʻlgan M. sanʼati oʻz gʻoyalarini qatʼiy belgilangan shaklda ifodalagan. Meʼmorlik firʼavnlar hokimiyatining qudratini, ulugʻvorligini va mashhurligini koʻrsatishga qaratilgan, shu maqsadda bino (ehrom, ibodatxona, saroy va boshqalar) larning ulkan, hashamatli boʻlishiga ahamiyat berildi. Nil daryosi vodiysidagi badiiy madaniyat yodgorliklari qadimdan maʼlum. Miloddan avvalgi 5—4ming yilliklarda loy va qamishdan qurilgan turar joylar oʻrniga asta-sekin yogʻoch va xom gʻishtdan toʻgʻri toʻrtburchak tarxli turar joylar qurilgan. Ilk podsholik davrida qad. M. sanʼati tamoyillari, turlari va janrlari shakllangan. Bu davrda diniy meʼmorlikning asosiy turi — mastabalar toʻgʻri toʻrtburchak tarxda koʻplab qurilgan. Haykaltaroshlikda geometrik uygʻunlik, simmetriya va statistikaga eʼtibor berilgan (firʼavn Xasaxem xaykali, miloddan avvalgi 3ming yillik boshlari). Qad. podsholik davrida badiiy usullar takomillashgan, yangi meʼmoriy tiplar paydo boʻlgan. Meʼmor Imxotep exromning meʼmoriy tipini yaratadi. U firʼavn Joser uchun Sakkarada marhumlar ruhiga bagʻishlab marosimlar oʻtkaziladigan majmua bunyod etadi, uning markazida pogʻonali maqbara — ehrom (balandligi 60 m., asosi 109,2x121 m) qurgan. Keyinchalik Qad. podsholik meʼmorlari faqat ehrom shakllarini takomillashtirganlar. Gizada meʼmor Xemnun firʼavn Xeops uchun qurgan ehrom (balandligi 146,59 m, asosi 233x233 m), shuningdek, firʼavnlar Xefren (balandligi 143,3 m, asosi 215,25x215,25 m), Mi-kerin (balandligi 62 m, asosi 108,4x108,4 m) ehromlari (barchasi Gizada) shunday inshootlar qatoriga kiradi. Qad. podsholik davrida ibodatxonalarning yangi tipi paydo boʻlgan, ular odatda M.ning bosh maʼbudi — Quyosh maʼ-budi Raga bagʻishlangan. Toʻgʻri toʻrtburchak tarhli bunday ibodatxonani, odatda, ochiq qovlisi boʻlib, uning chekkalarida sajdagohlar va uchiga oltin qoplangan obelisk joylashgan. Maqbara va ibodatxonalar devoriy rasmlar, relyef va haykallar bilan bezatilgan. Bu davrda haykal portretlar sanʼati taraqqiy etdi. M.liklar tasavvuricha haykal portretlar marhumlarning qiyofadoshi rolini oʻtab, ma-rhumlarning ruxlari joylashgan joy vazifasini oʻtashgan. Oʻrta podsholik davrida M. sanʼatida bir qator yangi xususiyatlar paydo boʻlgan. Firʼavnlarning maqbaralari oʻz mahobatini yoʻqotgan, ular koʻpincha qoya toshlarga oʻyib ishlangan, irrigatsiya inshootlari (kanallar, toʻgʻonlar, dambalar, Fayyum tevaragidagi suv omborlari) qurilgan, shaharlarning roli oshgan. Shahar qismlari tabaqaviy boʻlinish asosida qurilib, ular devor bilan ajratilgan. Oʻrta podsholik tasviriy sanʼatida realistik tendensiyalar kuchaygan. Nomarxlarning maqbaralaridagi devoriy rasmlardagi maishiy koʻrinishlari jonli ishlashga, oʻsimlik, hayvon, qushlarni jozibador koʻrsatishga, haykallarda modelning harakterini, yoshini va boshqalarni ifodalashga ahamiyat berildi (firʼavnlar Giksoslar istilosi (miloddan avvalgi 1700— taxminan 1580-yillar)dan keyin Kds. M. sanʼati tushkunlik davrini boshidan kechirib, Yangi podsholik davrida katta ravnaq topdi. Osiyoga qilingan zafarli yurishlar, M. boyligini orttirdi, binolarda hasham koʻpaydi. Rasmlar va devoriy rasmlarda ziyofatlar, tantanalar, ov manzaralari aks ettirildi, manzara janriga alohida eʼtibor berildi (Rexmir, Naxt, Jes-serkaraseneb maqbaralaridagi devoriy rasmlar, miloddan avvalgi <nowiki>XV</nowiki> asr oxiri). Yangi podsholik davri meʼmorligida ochiq tipdagi ibodatxona — sajdagohlar keng tarqalgan. Bu ibodatxona devorlariga firʼavnlarning gʻalabalari aks etgan devoriy rasmlar ishlangan (Amonra maʼbudning Karnakdagi, miloddan avvalgi 16— <nowiki>XII</nowiki> asrlar va Luqsordagi ibodatxonasi, miloddan avvalgi <nowiki>XV—XIII</nowiki> asrlar). Firʼavn Exnaton hukmronligi davrida eski maʼbudlarga sigʻinish bekor qilingan, yangi maʼ-bud — Atonga sigʻinish joriy qilingan. Yangi poytaxt — Axetaton qurilgan. Haykaltarosh Tutmes yaratgan firʼavn va uning xotini Nefertiti portretlari Qad. M. sanʼatining nodir namunalari sifatida hozirgigacha yetib kelgan. Miloddan avvalgi <nowiki>XIV</nowiki> asrning 1-yarmida tasviriy sanʼatda quruq dekorativlik koʻproq koʻzga tashlandi (firʼavn Tutanhamon maqbarasidan topilgan oltin niqob va boshqalar). Miloddan avvalgi <nowiki>XIV</nowiki> asrning 2-yarmidan ibodatxonalar kurilishi kengaygan bu davrda binolarning dabdabali va mahobatli boʻlishiga eʼtibor qaratildi (Karnakdagi 134 kolon nali, devor va kolonnalariga rangdor relyeflar ishlangan ibodatxona). Qoya ibodatxonalari ham koʻplab qurilgan (Abu Simbaldagi Ramses II ning katta ibodatxonasi). Qad. M.da amaliy-bezak sanʼati yuksak darajada taraqqiy etganligiga bizgacha saqlanib qolgan shifer, ganch, billurdan ishlangan idishlar, fil suyagi va yogʻochdan yasalgan qoshiqchalar, tilla baldoq, uzuk, munchoqlar, qimmatbaho toshlar qadab, oʻyma naqsh, tasvir ishlangan qutichalar, badiiy mebel va boshqa misol boʻlishi mumkin. M. Aleksandr tomonidan bosib olingach, mamlakat ellinistik madaniyat, keyinchalik Qad. Rim madaniyati taʼsir doirasiga kirgan (Edfudagi maʼ-bud Gor ibodatxonasi, miloddan avvalgi III-I asrlar; Fayyum voqasidan topilgan rangtasvir portretlar, milodiy <nowiki>I—IV</nowiki> asrlar). M. Vizantiya xukmronligi ostiga oʻtishi bilan (<nowiki>IV</nowiki> asr oxiri), mamlakatda xristian sanʼatining oʻziga xos mahalliy koʻrinishi shakllangan. Mamlakatni arablar fathetgach (<nowiki>VII</nowiki> asr), M. arab madaniyati tarqalgan viloyatlardan biriga aylangan. == Musiqasi == Musiqa madaniyati — eng qadimgi madaniyatlardan biri. Bizgacha yetib kelgan musiqa madaniyatining ilk moddiy yodgorliklari miloddan avvalgi 3ming yillikka mansub. Bular turli musiqa asboblari — shiqqildoq, tartarak hamda chigʻanoqlardan yasalgan hushtaklardir. Maqbaralar devorlariga ishlangan barelyeflar maishiy tur-mushda musiqa keng tarqalganiga guvoxlik beradi. Ommaviy bayramlar, [[diniy marosimlar]], mehnat jarayonlari musiqasiz oʻtmagan. Musiqada bir ovozli musiqa rivoj topgan. Yangi podsholik davrida koʻp ovozli musiqaning sodda shakllari ham paydo boʻlgan. Raqslar, sahna tomoshalari, badiiy adabiyot musiqa bilan uzviy bogʻliq boʻlgan. Arfa, nay, yogʻoch va jez karnay, oʻrgan, urma musiqa asboblari keng tarqalgan. Qadimgi musiqa ijrochilari — professional musiqachi — shoirlar moʻtabar zot sanalib, firavnlarga qarindosh deb hisoblanishgan. Ellinistik va Rim davrida Musiqa oʻziga xosligini saqlab qolgan. Rim hukmronligi barham topgach, turk, arab va boshqa xalqlar musiqa madaniyati bilan uzviy bogʻliqboʻlgan. Musiqa madaniyati taraqqiyotining yangi bosqichiga koʻtarilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == Xrestomatiya po istorii Drevnego Vostoka, pod. red. V. V. Struve i D. G. Redera, M., 1963; Struve V. V., Qadimgi Sharq tarixi, T., 1956;Turayev B. A., Yegipetskaya literatura, t. I, M., 1920; Matye M. E., Iskusstvo Drevnego Yegipta, M., 1958; Vseobshaya istoriya arxitekturi, t. I, M., 1970lnaya kultura Yegipta, v kn.: Muzikalnaya kultura drevnego mira, |Sb. statey|, L., 1937; L a u yer J. F., Zagadki yegipetskix piramid, per. s frans., M., 1966; Ney {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> [[Turkum:Qadimgi Misr| ]] [[Turkum:Qadimgi tarix]] [[Turkum:Qadimgi Afrika tarixi]] [[Turkum:Qadimgi Yaqin Sharq]] {{History-stub}} qpsgkq6pulkuju1yzms3iijgbqvxu42 0 539310 6192700 6163843 2026-07-04T06:19:17Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]] olib tashlandi; [[Turkum:Qadimgi Misr geografiyasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192700 wikitext text/x-wiki {{Ichki havolasiz|date=avgust 2024}} '''Nomlar''' (yun. nomos — mamlakat, vi-loyat, okrug) — Qad. Misrdagi maʼmuriy okrug (misrcha — "sepat"). Misr davlati yagona irrigatsiya tizimini barno etish va ishlashi uchun zarur boʻlgan siyosiy birlashmalar — N.dan tashkil topgan edi. Har bir N.ning aniq belgilangan chegarasi, siyosiy va diniy markazi, qoʻshini, gerbi va homiy xudolari boʻlgan. N.ning maʼmuriy appa-rati nomarxga boʻysungan. Podshohlardan Snofru va Neuserra (IV va V sulolalar) ibodatxonalarida 97 ta Qad. podsholik (miloddan avvalgi 28—23 a.lar) N.ining roʻyxati keltirilgan<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} {{chala}} [[Turkum:Qadimgi Misr geografiyasi]] 48fdw0dr3gckd83pqby36hk5qdzeb4u 0 561715 6192466 6123553 2026-07-03T20:35:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192466 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | name = Vilgelm Rentgen | tasvir = Roentgen2.jpg | image_width = 200px | birth_date = 27-mart 1845-yil | birth_place = Lennep, [[Dyusseldorf]] | death_date = 10-feveral 1923-yil | death_place = [[Myunxen]] | mukofotlari = [[Nobel mukofoti]] | field = [[Fizika]] }} '''Vilgelm Konrad Rentgen''' ([[Nemis tili|nemischa]]: Wilhelm Conrad Röntgen)<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/röntgen "Röntgen"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref> {{IPA-de|ˈvɪlhɛlm ˈʁœntɡən|lang}}; 27-mart 1845-yil{{snd}}10-fevral 1923-yil) was a German<ref name="historiek">{{veb manbasi|url=http://historiek.net/wilhelm-rontgen-ontdekker-rontgenstraling/550/|sarlavha=Wilhelm Röntgen (1845–1923) – Ontdekker röntgenstraling |nashriyot=historiek.net|sana=31-oktabr 2010-yil }}</ref> (1845.27.3, Lennep, [[Dyusseldorf]] yaqinida — 1923-yil, 2-oktyabr, [[Myunxen]]) — nemis fizigi. [[Syurix]]dagi ([[Shveysariya]]) Oliy texnika maktabida oʻqigan (1865— 68). Vyursburg (1870-yildan) va Strasburg (1872-yildan) universitetida ishlagan. Xoenxaymdagi Oliy qishloq xoʻjaligi maktabi (1875-yildan), [[Strasburg universiteti]] (1876-yildan), [[Gisen universiteti]] (1879-yildan), [[Vyursburg universiteti]] (1888-yildan, 1894-yildan rektor). [[Myunxen universiteti]] (1900-20) professor R. yangi nurlanishni kashf qilib, ularni „X nurlar“ deb atadi (1895) (keyinchalik bu nurlar [[rentgen]] deb atala boshlandi). [[Rentgen nurlari]] tibbiyot, fan va texnikaning turli sohalarida keng qoʻllanila boshlandi. R. birinchi [[rentgen trubkasi]]ni yaratdi. 1897-yildan boshlab u kristall arnin g pyezoelektr va piroelektr xususiyatlarini oʻrgangan, kristallardagi elektr va optik hodisalarning oʻzaro bogʻliqligini aniqlagan, harakatdagi muqitlar elektrodinamikasi masalalari bilan shugʻullangan. R.ning [[magnetizm]] boʻyicha tadqiqotlari X. A. Lorents elektron nazariyasining yaratilishida katta ahamiyatga ega boʻlgan. R. fiziklar ichida dunyoda birinchi boʻlib [[Nobel mukofoti]]ga sazovor boʻlgan (1901)<ref name="Washington">{{veb manbasi |sarlavha=Wilhelm Röntgen |url=https://rad.washington.edu/blog/featured-history-wilhelm-rontgen/ |vebsayt=University of Washington: Department of Radiology |sana=7-yanvar 2015-yil |qaralgan sana=2020-05-18 |arxivsana=2022-10-07 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221007134841/https://rad.washington.edu/blog/featured-history-wilhelm-rontgen/ }}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |date=23-may 1900-yil |title=Award of Bernard Medal |url=http://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d&d=cs19000523-01.2.13 |work=[[Columbia Daily Spectator]] |location=New York City |volume=XLIII |number=57 |access-date=22-mart 2018-yil |archive-date=2020-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121143701/http://spectatorarchive.library.columbia.edu/cgi-bin/columbia?a=d |url-status=dead }}</ref> . == Hayoti == === Taʼlim === === Ish faoliyati === === Shaxsiy hayoti === == Manbalar == {{manbalar}} {{Fizika boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari}} {{DEFAULTSORT:Röntgen, Wilhelm}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha olimlar]] [[Turkum:Fizika]] [[Turkum:Nemis fiziklari]] [[Turkum:1845-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1923-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:27-martda tugʻilganlar]] [[Turkum:10-fevralda vafot etganlar]] [[Turkum:Rektorlar]] {{bio-stub}} igxafgqn25q5g0jbnmpt2u96crwtfbc 0 597961 6192756 6102156 2026-07-04T07:24:38Z Isomiddin qurbonovv 286771 /* */ Axoli 6192756 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | ozbekcha nomi = Uchkoʻprik | mavqe = shahar | mamlakat = Oʻzbekiston | mintaqa turi = viloyat | mintaqa = Fargʻona viloyati | jadvalda mintaqa = | tuman turi = tuman | tuman = Uchkoʻprik tumani | jadvalda tuman = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | qaram = | gerb = | bayroq = |lat_dir = N|lat_deg= 40|lat_min= 32|lat_sec=32 |lon_dir = E|lon_deg= 71|lon_min= 3|lon_sec=39 |CoordAddon = |CoordScale = | mamlakat xaritasi olchami = 300 | mintaqa xaritasi olchami = | tuman xaritasi olchami = | mamlakat xaritasi = | mintaqa xaritasi = | tuman xaritasi = | ichki bolinishi = | rahbar turi = | rahbar = | asos solingan = | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = | aholi = 2025-yil 1-iyul holatiga — aholi soni 249 542 kishiga yetgan. � <ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg3.php Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность сельского населения союзных республик - жителей сельских населенных пунктов - районных центров по полу]{{Ref-ru}}</ref> | sanalgan yil = 2025-1-iyul | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxronim = | vaqt mintaqasi = +5 | DST = | telefon kodi = | pochta indeksi = | pochta indekslari = | sayt = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = }} '''Uchkoʻprik''' — Oʻzbekiston Respublikasi [[Fargʻona viloyati]] Uchkoʻprik tumanidagi qishloq. Tuman markazi, yaqin [[temir yoʻl stansiyasi]] — [[Qoʻqon]] (8&nbsp;km). Aholisi 250 ming kishidan ziyod (2025). Xoʻjaliklari Katta Fargʻona kanalidan suv oladi. Asfaltbeton, paxta tozalash, meva sabzavot konserva zavodlari, qurilish tashkilotlari, MTP, non kti, avtokorxona, qoʻshma korxonalar, kichik va xususiy firma va korxonalar faoliyat koʻrsatadi. [[Umumiy taʼlim]] maktablari, litsey, bolalar musiqa va sport maktablari bor. Madaniyat saroyi va boshqa madaniyat muassasalari, markaziy kutubxona va uning shoxobchalari ishlab turibdi. Stadion, sport zallari, bir qancha sport va futbol maydonlari mavjud. Markaziy kasalxona, tugʻruqxona, tez tibbiy yordam stansiyasi faoliyat koʻrsatadi. Uchkoʻprikdan Qoʻqon va Fargʻona shaharlariga avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} h10hx0ylk67oc1id1i6mon6qqrv7ew1 0 598422 6192702 5082923 2026-07-04T06:20:01Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Misr shaharlari]] olib tashlandi; [[Turkum:Qadimgi Misr geografiyasi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192702 wikitext text/x-wiki {{Infobox Shahar}} '''Fayyum''', Al-Fayyum — [[Misr]]dagi [[voha]], [[Liviya]] choʻlining sharqiy qismidagi tektonik botiqda (dengiz sathidan 43 m pastda). Markaziy qismida Fayyum shahri joylashgan. Transport yoʻli va avtomobil yoʻllari orqali [[Qohira]] shahri bilan bogʻlangan. Xurmozorlar bor. Dehqonchilikda paxta, sholi, donli ekinlar ekiladi. Toʻqimachilik, tamaki, oziq-ovqat, kunteri korxonalari bor. Fayyumda paleolit va neolit davriga oid manzilgoxlar, 1887-yilda Fayyum portretlari topilgan. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{chala}} [[Turkum:Qadimgi Misr geografiyasi]] 37u9xvqf5rulvdvtee06ufa6z78yrya 0 601544 6192500 6133241 2026-07-04T00:20:14Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192500 wikitext text/x-wiki {{manba}} [[Fayl:Chasaren.jpg|thumb]] '''Xazar xoqonligi''' — [[Gʻarb]]iy [[turk xoqonligi]] parchalanishi natijasida [[VII asr|<nowiki>VII</nowiki> asr]] oʻrtalarida Quyi [[Volga]]boʻyi va Shimoliy [[Kavkaz]]ning [[sharq|shark]]iy qismida vujudga kelgan ilk [[oʻrta asr]] [[davlat]]i. Xazar xoqonligini [[turkiy xalqlar|turkiy]] [[Ashina]] xonadoni [[sulola]]si boshqargan. [[VIII asr|<nowiki>VIII</nowiki> asr]] boshiga qadar xoqonlik [[poytaxt]]i [[Dogʻiston]]dagi Samandar shahri, soʻngra Quyi Volgadagi [[Itil]] sh. Boʻlgan. VII asrning 2-yarmida [[xazarlar]] Buyuk Bulgʻoriya davlati tarkibiga kiradigan [[Azov dengizi|Azovboʻyi]] [[bulgʻorlar]]ining bir qismini tobe etganlar (qolgan qismi magʻlubiyatdan soʻng Oʻrta Volgaga, qolgani [[Dnepr]] ortiga, [[Dunay]] tomonga ketgan), shuningdek, Dogʻistonning [[dengiz]] boʻyidagi Gunn<nowiki/>[[savirlar]] [[podsho]]ligini boʻysundirganlar. Kavkaz Albaniyasi Xazar xoqonligiga oʻlpon toʻlagan. [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] [[Zakavkazye]]da oʻrnashib olgan [[Arab xalifaligi]]ga qarshi Xazar xoqonligi bilan ittifoq tuzgan. <nowiki>VIII</nowiki> asr boshiga kelib xazarlar Shimoliy Kavkaz, Azovboʻyi, [[Qrim]]ning (Vizantiyadan tortib olingan) katta qismi, shuningdek, [[Sharqiy Yevropa]]ning [[Dnepr]]gacha choʻzilgan hududiga egalik qilganlar. Ayni vaqtda ular Zakavkazyeni qoʻlga kiritish uchun arablar bilan kurash olib borganlar. [[795]]-yil Kaspiy yoʻlagi va Daryoli orqali arablar Xazar xoqonligi hududiga bostirib kirishgan va [[xoqon]] (qagʻan) [[qoʻshin]]ini tormor keltirishgan. Xoqon va uning mulozimlari [[islom dini]]ni qabul qilgan, biroq [[aholi]]ning aksariyati uni qabul qilmagani uchun ular ham dindan qaytganlar. <nowiki>VIII</nowiki> asrning 1-yarmida (taxminan [[731]]-yil) Shimoliy Dogʻistondagi xazarlarning bir qismi iudaizm ([[yahudiylik]])ni qabul qilgan (Shim. Dogʻistonga [[sosoniylar davlati|sosoniylar Eroni]], keyinchalik Vizantiya tomonidan quvgʻin qilingan yahudiylar, jumladan, [[knyaz]] Bulan degan shaxs kelib joylashgandi). <nowiki>VIII</nowiki> asr oxiri — [[IX asr|<nowiki>IX</nowiki> asr]] boshida Bulanning [[avlod]]laridan biri — Obadiya Xazar xoqonligi [[taxt]]iga oʻtirgan va iudaizmni davlat dini deb eʼlon qilgan. Biroq bu boshqa xazar aslzodalarining noroziligiga sabab boʻlib, [[mamlakat]]da qoʻzgʻolon boshlangan. Qoʻzgʻolonchilar Volga ortidan [[vengerlar|madʼyarlar]]ni, Obadiya esa [[koʻchmanchilik|koʻchmanchi]] [[oʻgʻuzlar|gʻuzlarni]] yordamga chaqirgan. Qoʻzgʻolon bostirilgan, madʼyarlar Dnepr ortiga chekinganlar, ular bilan birga tirik qolgan isyonchilar (kabarlar) ham ketgan. Qrimdagi [[gotlar]] va boshqa [[xalq]]lar Xazar xoqonligidagi notinch vaziyatdan foydalanib Vizantiya [[homiylik|homiyligiga]] oʻtishgan. Shu yillarda [[Don (daryo)|Don]] boʻyida Sarkel [[qalʼa]]si [[qurilish|qurilgan]], u Gʻarbdan Itilga keladigan [[savdo]] yoʻlini muhofaza etishga moʻljallangan. <nowiki>IX</nowiki> asr oxirida [[Shimol|Shim.]] [[Qora dengiz]] boʻyiga [[bijanaklar]] ([[pecheneglar]]) bosib kirib Xazar xoqonligiga qaram boʻlgan madʼyarlarni Dunayboʻyiga haydab yuborishgan ([[895]]). Xazar xoqonligining asosiy raqibi [[Qadimgi Rus davlati|Qad. Rus davlati]] boʻlgan. <nowiki>IX</nowiki> asrdan rus drujinalari [[Kaspiy dengizi]]ga qadar kelib, xazarlar uchun oʻta muhim boʻlgan KaspiyVolga savdo yoʻliga fob boʻlishgan. [[913]]/[[914]] va [[943]]/[[944]] yillarda rus qoʻshinlari Xazariya hududidan oʻtib Kaspiy boʻyini gorat qilganlar. [[964]]/[[965]]-yil rus knyazi [[Svyatoslav I]]gorevich Volgaga yurish qilib, Xazar xoqonligini tormor keltirgan. Itil va Samandar vayron etilgan. Sarkel sh. bosib olingan. [[X asr|<nowiki>X</nowiki> asrning]] 2-yarmida xazarlar islomni qabul qilish va tobe boʻlish evaziga [[Xorazm]] yordamida vaziyatni tiklamoqchi boʻlganlar. Biroq ichki nizolar, koʻchmanchi xalqlar (bijanaklar, gʻuzlar)ning bosqinlari, 964/965 yildagi magʻlubiyat va boshqa natijasida <nowiki>X</nowiki> asr oxiriga kelib Xazar xoqonligi barham topgan. == Yana qarang == * [[Idil]] * [[Ashtarxon xonligi]] == Adabiyotlar == {{refbegin|30em}} * {{kitob manbasi |title=The Genealogical Science: The Search for Jewish Origins and the Politics of Epistemology |last=Abu El-Haj |first=Nadia |year=2012 |author-link=Nadia Abu El-Haj |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, IL |url=https://books.google.com/books?id=8DDXi4kWW4cC&pg=26 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-226-20142-9}} * {{kitob manbasi |chapter=Asia, Africa and the Trade of Medieval Europe |last=Abulafia |first=David |year=1987 |author-link=David Abulafia |orig-year=First published 1952 |title=The Cambridge Economic History of Europe: Trade and industry in the Middle Ages |editor1-last=Postan |editor1-first=Michael Moïssey |editor1-link=Michael Postan |editor2-last=Habakkuk |editor2-first=H.J. |editor2-link=John Habakkuk |editor3-last=Miller |editor3-first=Edward |editor3-link=Edward Miller (historian) |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=2 |pages=402–473 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=cHRvtwTLcMAC&pg=PA421 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-521-08709-4}} * {{kitob manbasi |title=Geheimbericht aus der Grossen Steppe. Die Wahrheit über das Reich der Russen |trans-title=Secret report from the Great Steppe. The truth about the empire of the Russians |last=Altschüler |first=Boris |year=1994 |publisher=Altschüler |location=Saarbrücken |language=de |url=https://books.google.com/books?id=G2DZAQAACAAJ&q=Altsch%C3%BCler%2BGeheimbericht+auf+der+Grossen+Steppe |via=[[Google Books]] |isbn=978-3-9803917-0-2}} * {{jurnal manbasi|title=Abraham's children in the genome era: major Jewish diaspora populations comprise distinct genetic clusters with shared Middle Eastern Ancestry|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2010-06-11_86_6/page/850|vauthors=Atzmon G, Hao L, Pe'er I, Velez C, Pearlman A, Palamara PF, Morrow B, Friedman E, Oddoux C, Burns E, Ostrer H|journal=[[American Journal of Human Genetics]]|date=June 2010|volume=86|issue=6|pages=850–859|doi=10.1016/j.ajhg.2010.04.015|pmc=3032072|pmid=20560205|ref={{harvid|Atzmon|Ostrer|2010}}}} * {{jurnal manbasi|title=A Khotanese text concerning the Turks in Kanṭṣou|last=Bailey|first=H.W.|journal=[[Asia Major (journal)|Asia Major]]|year=1949|pages=28–52|series=New Series 1.1|url=https://www2.ihp.sinica.edu.tw/file/1335WFtDneU.pdf|access-date=2023-08-16|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126063237/https://www2.ihp.sinica.edu.tw/file/1335WFtDneU.pdf}} * {{jurnal manbasi|title=The Staël-Holstein Miscellany|last=Bailey|first=H.W.|journal=[[Asia Major (journal)|Asia Major]]|year=1951|pages=1–45|series=New Series 2.1|url=https://www2.ihp.sinica.edu.tw/file/1355ixUQunJ.pdf|access-date=2023-08-16|archivedate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126060310/https://www2.ihp.sinica.edu.tw/file/1355ixUQunJ.pdf}} * {{kitob manbasi |title=Religion and the Racist Right: The Origins of the Christian Identity Movement |last=Barkun |first=Michael |year=1997 |author-link=Michael Barkun |publisher=[[University of North Carolina Press]] |url=https://archive.org/details/religionracistri0000bark |url-access=registration |via=[[Internet Archive]] |page=[https://archive.org/details/religionracistri0000bark/page/141 141] |isbn=978-0-8078-4638-4}} * {{kitob manbasi |chapter=Anti-Semitism from Outer Space: The Protocols in the UFO Subculture |last=Barkun |first=Michael |year=2012 |author-link=Michael Barkun |title=The Paranoid Apocalypse: A Hundred-year Retrospective on the Protocols of the Elders of Zion |editor1-last=Landes |editor1-first=Richard Allen |editor1-link=Richard Landes |editor2-last=Katz |editor2-first=Steven T. |editor2-link=Steven T. Katz |publisher=[[New York University Press]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=DV1S9dpW2aQC&pg=PA163 |via=[[Google Books]] |pages=163–171 |isbn=978-0-8147-4945-6}} * {{kitob manbasi |title=A Social and Religious History of the Jews |last=Baron |first=Salo Wittmayer |year=1957 |author-link=Salo Wittmayer Baron |publisher=[[Columbia University Press]] |volume=3 |url=https://books.google.com/books?id=tPwuH_KLAScC |via=[[Google Books]]}} * {{ensiklopediya manbasi|title=Khazar|last=Barthold|first=Vasili|year=1993|author-link=Vasili Barthold|orig-year=First published 1936|encyclopedia=First Encyclopedia of Islam, 1913–1936|editor1-last=Houtsma|editor1-first=Martijn Theodoor|editor1-link=Martijn Theodoor Houtsma|editor2-last=Bosworth|editor2-first=C.E.|editor2-link=Clifford Edmund Bosworth|editor3-last=van Donzel|editor3-first=E.|editor4-last=Heinrichs|editor4-first=W.P.|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|via=[[Google Books]]|volume=4|pages=935–937|url=https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA936|isbn=978-90-04-09790-2}} * {{kitob manbasi |title=The History of the Medieval World: From the Conversion of Constantine to the First Crusade |last=Bauer |first=Susan Wise |year=2010 |author-link=Susan Wise Bauer |publisher=[[W. W. Norton & Company]] |location=New York, NY |url=https://books.google.com/books?id=1u2oP2RihIgC&pg=PA341 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-393-07817-6}} * {{kitob manbasi |title=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |last=Beckwith |first=Christopher I. |year=2011 |author-link=Christopher I. Beckwith |orig-year=First published 2009 |publisher=[[Princeton University Press]] |location=Princeton, NJ |url=https://books.google.com/books?id=5jG1eHe3y4EC&pg=PA149 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-691-15034-5}} * {{jurnal manbasi|title=No Evidence of a Khazar origin for the Ashkenazi Jews|last1=Behar|first1=D. M.|last2=Metspalu|first2=M.|last3=Baran|first3=Y.|last4=Kopelman|first4=N. M.|last5=Yunusbayev|first5=B.|last6=Gladstein|first6=A.|last7=Tzur|first7=S.|last8=Sahakyan|first8=H.|last9=Bahmanimehr|first9=A.|last10=Yepiskoposyan|first10=L.|last11=Tambets|first11=K.|last12=Khusnutdinova|first12=E. K.|last13=Kushniarevich|first13=A.|last14=Balanovsky|first14=O.|last15=Balanovsky|first15=E.|last16=Kovacevic|first16=L.|last17=Marjanovic|first17=D.|last18=Mihailov|first18=E.|last19=Kouvatsi|first19=A.|last20=Triantaphyllidis|first20=C.|last21=King|first21=R. J.|last22=Semino|first22=O.|last23=Torroni|first23=A.|last24=Hammer|first24=M. F.|last25=Metspalu|first25=E.|last26=Skorecki|first26=K.|last27=Rosset|first27=S.|last28=Halperin|first28=E.|last29=Villems|first29=R.|last30=Rosenberg|first30=N. A.|display-authors=6|journal=[[Human Biology (journal)|Human Biology]]|year=2013|volume=85|issue=6|pages=859–900|url=http://digitalcommons.wayne.edu/humbiol/vol85/iss6/9/|doi=10.3378/027.085.0604|pmid=25079123|s2cid=2173604}} * {{jurnal manbasi|title=Multiple Origins of Ashkenazi Levites: Y Chromosome Evidence for Both Near Eastern and European Ancestries|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2003-10_73_4/page/768|last1=Behar|first1=Doron M|last2=Thomas|first2=Mark G|last3=Skorecki|first3=Karl|last4=Hammer|first4=Michael F|display-authors=etal|journal=[[American Journal of Human Genetics]]|date=October 2003|volume=73|issue=4|pages=768–779|doi=10.1086/378506|pmc=1180600|pmid=13680527}} * {{kitob manbasi |title=Jewish Communities in Exotic Places |last=Blady |first=Ken |year=2000 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |url=https://books.google.com/books?id=yY0KQUVXw2MC&pg=PA124 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-765-76112-5}} * {{Kitob manbasi |title=Memoirs of an Obscure Professor: And Other Essays |last=Boller |first=Paul F. |year=1992 |publisher=[[TCU Press]] |url=https://books.google.com/books?id=ycS5O-p4EzAC&pg=PA6 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-87565-097-5}} * {{kitob manbasi |title=The Throne of Adulis: Red Sea Wars on the Eve of Islam |last=Bowersock |first=G.W. |year=2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=X4BoAgAAQBAJ&pg=PA85 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-199-33384-4}} * {{kitob manbasi |title=The Jews of Byzantium 1204–1453 |last1=Bowman |first1=Stephen B. |last2=Ankori |first2=Zvi |year=2001 |publisher=[[Bloch Publishing Company]] |url=https://books.google.com/books?id=UnRGPQAACAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8197-0703-1}} * {{kitob manbasi |title=The Jews of Khazaria |last=Brook |first=Kevin Alan |year=2006 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |location=Lanham, Maryland |page=192 |isbn=978-144220302-0}} * {{kitob manbasi |title=The Jews of Khazaria |edition=2nd |last=Brook |first=Kevin Alan |year=2010 |orig-year=First published 1999 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |url=https://books.google.com/books?id=hEuIveNl9kcC |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-7425-4982-1}} * {{jurnal manbasi|title=The Genetics of Crimean Karaites|last=Brook|first=Kevin Alan|journal=Karadeniz Arastirmalari|date=Summer 2014|volume=11|issue=42|pages=69–84|url=http://www.karam.org.tr/Makaleler/909058854_5-%20Brook.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190602032408/http://www.karam.org.tr/Makaleler/909058854_5-%20Brook.pdf|archive-date=2 June 2019|doi=10.12787/KARAM859|access-date=2023-08-16|archivedate=2019-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190602032408/http://www.karam.org.tr/Makaleler/909058854_5-%20Brook.pdf}} * {{kitob manbasi |title=The Jews of Khazaria |url=https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000broo |edition=3rd |last=Brook |first=Kevin Alan |year=2018 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |isbn=978-1-5381-0342-5}} * {{kitob manbasi |title=The Maternal Genetic Lineages of Ashkenazic Jews |last=Brook |first=Kevin Alan |year=2022 |publisher=[[Academic Studies Press]] |isbn=978-1-64469-984-3}} * {{kitob manbasi |title=The Byzantine Empire |edition=2nd |last=Browning |first=Robert |year=1992 |author-link=Robert Browning (Byzantinist) # |orig-year=First published 1980 |publisher=[[The Catholic University of America|Catholic University of America Press]] |url=https://archive.org/details/byzantineempire0000brow |url-access=registration |via=[[Internet Archive]] |page=[https://archive.org/details/byzantineempire0000brow/page/53 53] |isbn=978-0-8132-0754-4}} * {{kitob manbasi |title=The Racial History of Man |url=https://archive.org/details/racialhistoryofm01dixo |last=Burrage Dixon |first=Roland |year=1923 |author-link=Roland Burrage Dixon |publisher=C. Scribners sons}} * {{kitob manbasi |title=L'Islam, des origines au début de l'Empire ottoman |edition=2nd |trans-title=Islam, from its origins to the beginning of the Ottoman Empire |last=Cahen |first=Claude |year=2011 |author-link=Claude Cahen |orig-year=First published 1997 |publisher=[[Hachette (publisher)|Hachette]] |language=fr |url=https://books.google.com/books?id=OnRrzgAACAAJ&q=claude+cahen%2Bl'islam+des+origines |via=[[Google Books]] |isbn=978-2-8185-0155-9}} * {{jurnal manbasi|title=Byzantines and Jews: some recent work on early Byzantium|last=Cameron|first=Averil|author-link=Averil Cameron|journal=[[Byzantine and Modern Greek Studies]]|year=1996|volume=20|pages=249–274|doi=10.1179/byz.1996.20.1.249|s2cid=162277927}} * {{kitob manbasi |title=Constantinople in the Early Eighth Century: The Parastaseis Syntomoi Chronikai: Introduction, Translation, and Commentary |last1=Cameron |first1=Averil |last2=Herrin |first2=Judith |author1-link=Averil Cameron |year=1984 |publisher=[[Brill Publishers|Brill Archive]] |volume=10 |series=Columbia Studies in the Classical Tradition |url=https://books.google.com/books?id=5ZM3AAAAIAAJ&pg=PA212 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-07010-3}} * {{kitob manbasi |title=The Voice of the Poor in the Middle Ages: An Anthology of Documents from the Cairo Geniza |url=https://archive.org/details/voiceofpoorinmid0000cohe |last=Cohen |first=Mark R. |year=2005 |author-link=Douglas Morton Dunlop |publisher=[[Princeton University Press]] |series=Jews, Christians, and Muslims from the Ancient to the Modern World Series |isbn=978-0-691-09271-3}} * {{yangiliklar manbasi |last=Cokal |first=Susann |author-link=Susann Cokal |date=28 October 2007 |title=Jews With Swords |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2007/10/28/books/review/Cokal-t.html |access-date=5 August 2013}} * {{jurnal manbasi|title=A substantial prehistoric European ancestry amongst Ashkenazi maternal lineages|last1=Costa|first1=M. D.|last2=Pereira|first2=Joana B.|last3=Richards|first3=Martin B.|journal=[[Nature Communications]]|date=8 October 2013|volume=4|page=2543|bibcode=2013NatCo...4.2543C|doi=10.1038/ncomms3543|pmc=3806353|pmid=24104924}} * {{kitob manbasi |title=The Russian Primary Chronicle (Laurentian text) |translator1-last=Cross |translator1-first=Samuel Hazzard |translator2-last=Sherbowitz-Wetzor |translator2-first=Olgerd P. |editor1-last=Cross |editor1-first=Samuel Hazzard |editor2-last=Sherbowitz-Wetzor |editor2-first=Olgerd P. |year=1953 |publisher=The Mediaeval Academy of America |location=Cambridge, MA |url=http://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016005423/http://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |archive-date=16 October 2013 |ref={{harvid|''Russian Primary Chronicle''}}}} * {{kitob manbasi |chapter=The Keegstra Affair |last=Davies |first=Alan |year=1992 |title=Antisemitism in Canada: History and Interpretation |editor-last=Davies |editor-first=Alan |publisher=Wilfrid Laurier University Press |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3kLgn7dIEwIC&pg=PA242 |via=[[Google Books]] |pages=227–248 |isbn=978-0-889-20216-0}} * {{kitob manbasi |title=Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba Tükles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition |last=DeWeese |first=Devin A. |year=1994 |publisher=[[Penn State Press]] |series=Hermeneutics, Studies in the History of Religions |url=https://books.google.com/books?id=Ut77eAbMUHoC |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-271-04445-3}} * {{kitob manbasi |title=Yisrael ba-gola |edition=3rd |last=Dinur |first=Ben-Zion |year=1961 |author-link=Ben-Zion Dinur |publisher=Bialik Institute |volume=1}} * {{jurnal manbasi|title=The Thirty Tribes of the Turks|last=Dobrovits|first=M.|journal=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|year=2004|volume=57|issue=3|page=259|doi=10.1556/aorient.57.2004.3.1}} * {{kitob manbasi |title=History of the Jews: From the Roman Empire to the Early Medieval Period |last=Dubnov |first=Simon |year=1980 |author-link=Simon Dubnov |publisher=[[Associated University Presses]] |volume=2 |url=https://books.google.com/books?id=MZ2MwNzB69IC&pg=PA792 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8453-6659-2}} * {{kitob manbasi |title=History of the Jewish Khazars |last=Dunlop |first=Douglas Morton |year=1954 |author-link=Douglas Morton Dunlop |publisher=[[Schocken Books]] |location=New York, NY |url=https://books.google.com/books?id=_YdAAAAAIAAJ&q=Dunlop%2BHistory+of+the+Jewish+Khazars |via=[[Google Books]]}} * {{kitob manbasi |chapter=Early History |title=A Country Study: Hungary |publisher=Federal Research Division, [[Library of Congress]] |series=Library of Congress Country Studies |chapter-url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+hu0013) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041029114728/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+hu0013%29 |date=September 1989 |archive-date=29 October 2004 |ref={{harvid|Country Study: Hungary|1989}}}} * {{jurnal manbasi|title=The Missing Link of Jewish European Ancestry: Contrasting the Rhineland and the Khazarian Hypotheses|last=Elhaik|first=Eran|journal=Genome Biology and Human Evolution|date=December 2012|volume=5|issue=1|pages=61–74|arxiv=1208.1092|bibcode=2012arXiv1208.1092E|doi=10.1093/gbe/evs119|pmc=3595026|pmid=23241444}} * {{kitob manbasi |chapter=The Khazar Language |last=Erdal |first=Marcel |year=2007 |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=BRILL |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=75–108 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PA75 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{kitob manbasi |title=Zionism and the Biology of Jews |last=Falk |first=Raphael |year=2017 |author-link=Raphael Falk (geneticist) |publisher=[[Springer Publishing|Springer]] |url=https://books.google.com/books?id=s4otDwAAQBAJ&pg=PA102 |via=[[Google Books]] |isbn=978-3-319-57345-8}} * {{Jurnal manbasi|title=The Decline and Fall of Khazaria – Might or Money?|last=Feldman|first=Alex M.|journal=Vostok (Oriens)|year=2022|issue=4|pages=75–84|url=https://vostokoriens.jes.su/s086919080021412-0-1/|doi=10.31857/S086919080021412-0|s2cid=253192191}} * {{Kitob manbasi |title=Jew and Gentile in the Ancient World: Attitudes and Interactions from Alexander to Justinian |last=Feldman |first=Louis H. |year=1996 |publisher=[[Princeton University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=uuJasOSDTW0C&pg=PA413 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-4008-2080-1}} * {{kitob manbasi |title=The Jews: A Study of Race and Environment |last=Fishberg |first=Maurice |year=1911 |publisher=[[Charles Scribner's Sons|Scribner's]] |url=https://books.google.com/books?id=3aB5AAAAMAAJ |via=[[Google Books]]}} * {{Kitob manbasi |title=Byzantium: Church, Society, and Civilization Seen through Contemporary Eyes |edition=2nd |last=Geanakoplos |first=Deno John |year=1984 |publisher=[[University of Chicago Press]] |url=https://books.google.com/books?id=bAfFzCT36ekC&q=Geanakoplos |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-226-28461-3}} * {{Jurnal manbasi|title=Did the Khazars Convert to Judaism?|last=Gil|first=Moshe|author-link=Moshe Gil|journal=[[Revue des Études Juives]]|date=July–December 2011|volume=170|issue=3–4|pages=429–441|doi=10.2143/REJ.170.3.2141801}} * {{Kitob manbasi |title=Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century |last1=Golb |first1=Norman |last2=Pritsak |first2=Omeljan |author1-link=Norman Golb |author2-link=Omeljan Pritsak |year=1982 |publisher=[[Cornell University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=h-toAAAAMAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-080141221-9}} * {{jurnal manbasi|title=The Ethnogonic Tales of the Türks|last=Golden|first=Peter B.|journal=The Medieval History Journal|date=July 2018|volume=21|issue=2|page=294|doi=10.1177/0971945818775373|s2cid=166026934}} * {{Kitob manbasi |title=Khazar Studies: An Historio-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=1980 |author-link=Peter Benjamin Golden |publisher=Akademia Kiado |location=Budapest |volume=1,2 |url=https://books.google.com/books?id=bAfFzCT36ekC&q=Geanakoplos |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-226-28461-3}} * {{Kitob manbasi |title=An Introduction to the History of the Turkic Peoples: Ethnogenesis And State Formation in the Medieval and Early Modern Eurasia and the Middle East |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=1992 |author-link=Peter Benjamin Golden |publisher=O. Harrassowitz |location=Wiesbaden |volume=9 |series=Turcologica |url=https://books.google.com/books/about/An_Introduction_to_the_History_of_the_Tu.html%3Fid%3D5B6xMQEACAAJ&sa |via=[[Google Books]] |isbn=978-3-447-03274-2}} * {{Kitob manbasi |chapter=The peoples of the South Russian steppes |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=1994a |author-link=Peter Benjamin Golden |orig-year=First published 1990 |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |publisher=Cambridge University Press |volume=1 |pages=256–283 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ST6TRNuWmHsC&pg=PA264 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-521-24304-9}} * {{Kitob manbasi |chapter=The peoples of the Russian forest belt |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=1994b |orig-year=First published 1990 |title=The Cambridge History of Early Inner Asia |editor-last=Sinor |editor-first=Denis |editor-link=Denis Sinor |publisher=Cambridge University Press |volume=1 |pages=230–255 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ST6TRNuWmHsC&pg=PA247 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-521-24304-9}} * {{Kitob manbasi |chapter=Nomads in the Sedentary World: The Case of Pre-Chinggisid Rus' and Georgia |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2001a |author-link=Peter Benjamin Golden |title=Nomads in the Sedentary World |editor1-last=Khazanov |editor1-first=Anatoly M. |editor1-link=Anatoly Khazanov |editor2-last=Wink |editor2-first=Andre |publisher=[[Routledge]] |series=Curzon-IIAS Asian studies series |chapter-url=https://books.google.com/books?id=z96HrZh4_N4C&pg=PA24 |via=[[Google Books]] |pages=24–74 |isbn=978-0-7007-1369-1}} * {{Kitob manbasi |chapter=Nomad and Sedentary societies in Eurasia |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2001b |author-link=Peter Benjamin Golden |title=Agricultural and Pastoral Societies in Ancient and Classical History |editor-last=Adas |editor-first=Michael |publisher=[[Temple University Press]] |volume=2 |series=Critical Perspectives on the Past Series. American Historical Association |pages=71–115 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=qcSsoJ0IXawC&pg=PA86 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-56639-832-9}} * {{Kitob manbasi |title=Nomads and their neighbours in the Russian steppe: Turks, Khazars and Qipchaqs |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2003 |author-link=Peter Benjamin Golden |publisher=[[Ashgate Publishing|Ashgate]] |url=https://books.google.com/books/about/Nomads_and_their_neighbours_in_the_Russi.htm |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-86078-885-0}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Khazar Sacral Kingship |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2006 |author-link=Peter Benjamin Golden |title=Pre-modern Russia and its world: Essays in Honour of Thomas S. Noonan |editor1-last=Reyerson |editor1-first=Kathryn Von |editor2-last=Stavrou |editor2-first=Theofanis George |editor3-last=Tracy |editor3-first=James Donald |publisher=[[Otto Harrassowitz|Otto Harrassowitz Verlag]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=LMwmcqwZUGcC&pg=PA79 |via=[[Google Books]] |pages=79–102 |isbn=978-3-447-05425-6}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Khazar Studies: Achievements and Perspectives|last=Golden|first=Peter Benjamin|year=2007a|author-link=Peter Benjamin Golden|encyclopedia=The World of the Khazars: New Perspectives|editor1-last=Golden|editor1-first=Peter B.|editor2-last=Ben-Shammai|editor2-first=Haggai|editor3-last=Róna-Tas|editor3-first=András|editor3-link=András Róna-Tas|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|via=[[Google Books]]|volume=17|pages=7–57|series=Handbook of Oriental Studies|url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PR2|isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=The Conversion of the Khazars to Judaism|last=Golden|first=Peter Benjamin|year=2007b|author-link=Peter Benjamin Golden|encyclopedia=The World of the Khazars: New Perspectives|editor1-last=Golden|editor1-first=Peter B.|editor2-last=Ben-Shammai|editor2-first=Haggai|editor3-last=Róna-Tas|editor3-first=András|editor3-link=András Róna-Tas|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|via=[[Google Books]]|volume=17|pages=123–161|series=Handbook of Oriental Studies|url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PR2|isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Jurnal manbasi|title=Irano-Turcica: The Khazar Sacral Kingship Revisited|last=Golden|first=Peter Benjamin|journal=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|via=[[ResearchGate]]|year=2007c|volume=60|issue=2|pages=161–194|url=https://www.researchgate.net/publication/250979819|doi=10.1556/AOrient.60.2007.2.2}} * {{Kitob manbasi |title=Turks and Khazars: Origins, Institutions, and Interactions in Pre-Mongol Eurasia |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2010 |author-link=Peter B. Golden |publisher=[[Ashgate Publishing]] |volume=952 |series=Variorum Collected Studies Series |url=https://books.google.com/books?id=AOhIAQAAIAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-4094-0003-5}} * {{Kitob manbasi |title=Central Asia in World History |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2011a |author-link=Peter B. Golden |publisher=[[Oxford University Press]] |series=New Oxford World History |url=https://books.google.com/books?id=PtT5p-6V5FcC&pg=PA65 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-19-979317-4}} * {{Kitob manbasi |title=Studies on the Peoples and Cultures of the Eurasian Steppes |last=Golden |first=Peter Benjamin |year=2011b |author-link=Peter B. Golden |publisher=Editura Academiei Române |url=https://www.researchgate.net/publication/227466942 |via=[[ResearchGate]] |isbn=978-973-27-2152-0}} * {{Kitob manbasi |title=The Price of Whiteness: Jews, Race, and American Identity |last=Goldstein |first=Eric L. |year=2006 |publisher=[[Princeton University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=qsvlFZ6rgpkC&pg=PA131 |via=[[Google Books]] |isbn=978-069112105-5}} * {{kitob manbasi |title=Karaite Exegesis in Medieval Jerusalem |last=Goldstein |first=Miriam |year=2011 |publisher=Mohr Siebeck |url=https://books.google.com/books?id=F9pu1RJKbdkC&q=Abraham+Firkovich+1839&pg=PA9 |via=[[Google Books]] |page=9 |isbn=978-316150972-8}} * {{Kitob manbasi |title=Jews in the Japanese Mind: The History and Uses of a Cultural Stereotype |last1=Goodman |first1=David G. |last2=Miyazawa |first2=Masanori |year=2000 |orig-year=First published 1995 |publisher=[[Lexington Books]] |url=https://books.google.com/books?id=R_PQLj2D1DQC&pg=PA263 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-7391-0167-4}} * {{Kitob manbasi |title=Black Sun: Aryan cults, esoteric nazism, and the politics of identity |last=Goodrick-Clarke |first=Nicholas |year=2003 |orig-year=First published 2001 |publisher=[[NYU Press]] |url=https://books.google.com/books?id=xaiaM77s6N4C&pg=PA237 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8147-3155-0}} * {{Kitob manbasi |title=The " Red Jews": Antisemitism in the Apocalyptic Age 1200–1600 |last=Gow |first=Andrew Colin |year=1995 |publisher=[[Brill Publishers]] |url=https://books.google.com/books?id=Yp5O_rPI7nsC&pg=PA31 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-10255-2}} * {{Kitob manbasi |title=The Kuzari: In Defense of the Despised Faith |last=HaLevi |first=Yehuda |year=1998 |author-link=Judah Halevi |editor-last=Korobkin |editor-first=Nissan Daniel |publisher=[[Jason Aronson]] |location=Northvale, New Jersey-Jerusalem |url=https://books.google.com/books?id=QKzXAAAAMAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-7657-9970-8 |ref={{harvid|Korobkin|1998}}}} * {{Kitob manbasi |title=The Kuzari. In Defense of the Despised Faith |edition=2nd |last=HaLevi |first=Yehudah |year=2013 |author-link=Judah Halevi |editor-last=Korobkin |editor-first=N. Daniel |publisher=[[Feldheim Publishers]] |url=https://books.google.com/books?id=z7vDoAEACAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-159826961-1 |ref={{harvid|Korobkin|2013}}}} * {{Kitob manbasi |chapter=Contemporary Arab Anti-Semitism: its Causes and Roots |last=Harkabi |first=Yehoshafat |year=1987 |author-link=Yehoshafat Harkabi |orig-year=First published 1968 |title=The Persisting Question: Sociological Perspectives and Social Contexts of Modern Antisemitism |editor-last=Fein |editor-first=Helen |editor-link=Helen Fein |publisher=[[Walter de Gruyter]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uHWG1pDCtNgC&pg=PA424 |via=[[Google Books]] |pages=412–427 |isbn=978-3-11-010170-6}} * {{Kitob manbasi |title=Byzantine Armies 886-1118 |last=Heath |first=Ian |year=1979 |publisher=[[Osprey Publishing]] |isbn=978-0-85045306-5}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Demography|last=Herlihy|first=David|year=1984|author-link=David Herlihy|encyclopedia=Dictionary of the Middle Ages|editor-last=Strayer|editor-first=Joseph R.|editor-link=Joseph Strayer|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|volume=4|pages=136–148|isbn=978-0-684-17024-4}} * {{Jurnal manbasi|title=On the Westerly Drifting of Nomades, from the Fifth to the Nineteenth Century. Part IV. The Circassians and White Khazars|last=Howorth|first=H. H.|author-link=Henry Hoyle Howorth|journal=[[Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|The Journal of the Ethnological Society of London]]|year=1870|volume=2|issue=2|pages=182–192|url=https://zenodo.org/record/2114761|doi=10.2307/3014425|jstor=3014425}} * {{kitob manbasi |chapter=The legend of Xinnie in the seventh and eighth centuries |last1=Inaba |first1=Minoru |last2=Balogh |first2=Dániel |year=2020 |title=Hunnic Peoples in Central and South Asia: Sources for their Origin and History |editor-last=Balogh |editor-first=Dániel |publisher=Barkhuis |chapter-url=https://books.google.com/books?id=frnVDwAAQBAJ&pg=PA106 |via=[[Google Books]] |pages=103–107 |isbn=978-9-493-19401-4}} * {{Kitob manbasi |title=Heraclius, Emperor of Byzantium |edition=2nd |last=Kaegi |first=Walter Emil |year=2003 |author-link=Walter Kaegi |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC&pg=PA142 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-521-81459-1}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Khazar|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Khazar|date=29 March 2020|ref={{harvid|Encyclopedia Britannica: Khazar|2020}}}} * {{kitob manbasi |title=The Huns |last=Kim |first=Hyun Jin |year=2016 |publisher=[[Routledge]] |url=https://books.google.com/books?id=mcf4CgAAQBAJ&pg=PT61 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-317-34090-4}} * {{Kitob manbasi |title=The Karaites of Galicia: An Ethnoreligious Minority Among the Ashkenazim, the Turks, and the Slavs, 1772–1945 |last=Kizilov |first=Mikhail |year=2009 |author-link=Mikhail Kizilov |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |url=https://books.google.com/books?id=hGILHIgEl7cC&pg=PA335 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16602-8}} * {{Kitob manbasi |chapter=National Inventions: The Imperial Emancipation of the Karaites from Jewishness |last=Kizilov |first=Mikhail |year=2014 |author-link=Mikhail Kizilov |title=An Empire of Others: Creating Ethnographic Knowledge in Imperial Russia and the USSR |editor1-last=Cvetkovski |editor1-first=Roland |editor2-last=Hofmeister |editor2-first=Alexis |publisher=[[Central European University Press]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=36t_CwAAQBAJ&pg=PA388 |via=[[Google Books]] |pages=369–393 |isbn=978-6-155-22576-5}} * {{Kitob manbasi |title=The Thirteenth Tribe: The Khazar Empire and Its Heritage |last=Koestler |first=Arthur |year=1977 |author-link=Arthur Koestler |orig-year=First published 1976 |publisher=[[Pan Books]] |location=London |url=https://books.google.com/books?id=IsbslAEACAAJ&q=The+Thirteenth+Tribe%2BKoestler |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-09-125550-3}}{{Dead link|date=May 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * {{Kitob manbasi |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |last=Kohen |first=Elli |year=2007 |publisher=[[University Press of America]] |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA103 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-7618-3623-0}} * {{Kitob manbasi |chapter=Barbarian Emperors? Aspects of the Byzantine Perception of the qaghan (chaganos) in the Earlier Middle Ages |last=Kolditz |first=Sebastian |year=2017 |title=Transcultural Approaches to the Concept of Imperial Rule in the Middle Ages |editor1-last=Scholl |editor1-first=Christian |editor2-last=Gebhardt |editor2-first=Torben R. |editor3-last=Clauß |editor3-first=Jan |publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]] |chapter-url=https://www.peterlang.com/view/9783631706244/chapter-003.xhtml |pages=41–76 |isbn=978-3-631-70624-4}} * {{Jurnal manbasi|title=The Tibetan Title Dru gu Gesar (Turk Caesar / Caesar of the Turks) in the Northern Branch of the Silk Route and the Role of the Khazars|last=Kordosis|first=Stefanos|journal=ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑΤΑ|year=2017|issue=47|pages=183–192|url=https://www.academia.edu/39530827}} * {{Jurnal manbasi|title=Y-Chromosome Haplogroup Diversity in Khazar Burials from Southern Russia|last1=Kornienko|first1=I. V.|last2=Faleeva|first2=T. G.|last3=Schurr|first3=T. G.|last4=Aramova|first4=O. Yu|last5=Ochir-Goryaeva|first5=M. A.|last6=Batieva|first6=E. F.|last7=Vdovchenkov|first7=E. V.|last8=Moshkov|first8=N. E.|last9=Kukanova|first9=V. V.|last10=Ivanov|first10=I. N.|last11=Sidorenko|first11=Yu S.|journal=[[Russian Journal of Genetics]]|via=[[ResearchGate]]|date=1 April 2021|volume=57|issue=4|pages=477–488|url=https://www.researchgate.net/publication/351294127|doi=10.1134/S1022795421040049|issn=1608-3369|s2cid=233479468}} * {{kitob manbasi |chapter=Creating Khazar Identity through Coins: the Special Issue Dirhams of 837/838 |last=Kovalev |first=R.K. |year=2005 |title=East Central and Eastern Europe in the Early Middle Ages |url=https://archive.org/details/eastcentraleaste0000unse |editor-last=Curta |editor-first=Florin |location=Ann Arbor |pages=[https://archive.org/details/eastcentraleaste0000unse/page/220 220]–251 |isbn=978-047211498-6}} * {{kitob manbasi |title=Die Chasaren; historische Studie |trans-title=Those Khazars; historical Study |last=von Kutschera |first=Hugo |year=1909 |publisher=A. Holzhauen |language=de |url=https://books.google.com/books?id=G_zEugEACAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-027447307-6}} * {{jurnal manbasi|title=The Historical Meaning of the Term Turk and the Nature of the Turkic Identity of the Chinggisid and Timurid Elites in Post-Mongol Central Asia|last=Lee|first=Joo-Yup|journal=[[Central Asiatic Journal]]|year=2016|volume=59|issue=1–2|pages=101–132|url=https://www.academia.edu/35007944|doi=10.13173/centasiaj.59.1-2.0101|access-date=2023-08-16|archivedate=2021-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211223203830/https://www.academia.edu/35007944}} * {{kitob manbasi |title=Masterpieces of Hebrew Literature: Selections from 2000 Years of Jewish Creativity |last=Leviant |first=Curt |year=2008 |author-link=Curt Leviant |orig-year=First published 1969 |publisher=[[Jewish Publication Society]] |url=https://books.google.com/books?id=1jT7jD1t8jAC&pg=PA159 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8276-0954-9}} * {{Kitob manbasi |title=Semites and Anti-Semites: An Inquiry Into Conflict and Prejudice |last=Lewis |first=Bernard |year=1987 |author-link=Bernard Lewis |orig-year=First published 1986 |publisher=[[W. W. Norton & Company]] |location=New York |url=https://archive.org/details/semitesantisemit00bern |url-access=registration |via=[[Internet Archive]] |isbn=978-0-393-30420-6}} * {{Kitob manbasi |title=The Jews of Islam |last=Lewis |first=Bernard |year=2013 |author-link=Bernard Lewis |publisher=[[Routledge]] |url=https://books.google.com/books?id=nmBUKnFfgvcC&pg=PP61 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-135-03021-6}} * {{Kitob manbasi |title=The Economic Role of Jews in Medieval Poland: The Contribution of Yitzhak Schipper |last=Litman |first=Jacob |year=1984 |publisher=[[University Press of America]] |url=https://books.google.com/books/about/The_economic_role_of_Jews_in_Medieval_Po.html%3Fid%3DIJ9tAAAAMAAJ |via=[[Google Books]] |isbn=978-081914244-3}} * {{Kitob manbasi |title=Between Mysticism and Philosophy: Sufi Language of Religious Experience in Experience in Judah Ha-Levi's Kuzari |last=Lobel |first=Diana |year=2000 |publisher=[[SUNY Press]] |url=https://books.google.com/books?id=V8DbnUcf6QUC&pg=PA3 |via=[[Google Books]] |isbn=978-079144451-1}} * {{Kitob manbasi |title=The Vikings in History |edition=2nd |last=Logan |first=F. Donald |year=1992 |orig-year=First published 1983 |publisher=[[Routledge]] |url=https://books.google.com/books?id=jsp-whocldIC&pg=PA201 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-415-08396-6}} * {{Kitob manbasi |title=The Grand Strategy of the Byzantine Empire |last=Luttwak |first=Edward N. |year=2009 |author-link=Edward N. Luttwak |publisher=[[Harvard University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=cUVJKJejPY8C&pg=PA448 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-674-03519-5}} * {{veb manbasi |title=Magyars |website=WebChron: The Web Chronology Project |url=http://www.thenagain.info/WebChron/EastEurope/Magyars.html |access-date=22 August 2013 |ref={{harvid|WebChron: Magyars}}}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Hungarians' Prehistory, Their Conquest of Hungary and their raids to the West |last=Makkai |first=László |year=1994 |title=A History of Hungary |editor1-last=Sugar |editor1-first=Peter F. |editor2-last=Hanák |editor2-first=Péter |editor3-last=Frank |editor3-first=Tibor |editor3-link=Tibor Frank |publisher=[[Indiana University Press]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SKwmGQCT0MAC&q=Hungarian+conquest&pg=PA1 |via=[[Google Books]] |page=11 |isbn=0-253-35578-8}} * {{Jurnal manbasi|title=The Possible Reasons for the Arab-Khazar Wars|last=Mako|first=Gerald|journal=Archivum Eurasiae Medii Aevi|year=2010|volume=17|pages=45–57|url=https://www.academia.edu/638371}} * {{Kitob manbasi |title=Reconstructing Ashkenaz: The Human Face of Franco-German Jewry, 1000–1250 |last=Malkiel |first=David |year=2008 |publisher=[[Stanford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=XNJRKSk6gS4C&pg=PA263 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8047-8684-3}} * {{Kitob manbasi |title=The Oxford History of Byzantium |editor-last=Mango |editor-first=Cyril |editor-link=Cyril Mango |year=2002 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-814098-6}} * {{Kitob manbasi |chapter=Conversion to Judaism: a tale of the good, the bad and the ungrateful |last=Mariner |first=Rodney |year=1999 |title=Religious Conversion: Contemporary Practices and Controversies |editor1-last=Lamb |editor1-first=Christopher |editor2-last=Bryant |editor2-first=M. Darroll |publisher=A&C Black |chapter-url=https://books.google.com/books?id=shdQ-QSZMdIC&pg=PA95 |via=[[Google Books]] |pages=89–101 |isbn=978-0-826-43713-6}} * {{Kitob manbasi |title=The Other Zions: The Lost Histories of Jewish Nations |last=Maroney |first=Eric |year=2010 |publisher=[[Rowman & Littlefield]] |url=https://archive.org/details/otherzionslosthi0000maro |url-access=registration |via=[[Internet Archive]] |page=[https://archive.org/details/otherzionslosthi0000maro/page/55 55] |isbn=978-1-4422-0045-6}} * {{Kitob manbasi |title=The Philosopher-King in Medieval and Renaissance Jewish Political Thought |last=Melamed |first=Avraham |year=2003 |editor-last=Goodman |editor-first=Lenn Evan |publisher=[[SUNY Press]] |url=https://books.google.com/books?id=CarNyTThFqYC&pg=PA24 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-7914-8770-9}} * {{Kitob manbasi |title=Empires of Islam in Renaissance Historical Thought |last=Meserve |first=Margaret |year=2009 |publisher=[[Harvard University Press]] |volume=158 |series=Harvard Historical Series |url=https://books.google.com/books?id=XDmZXIDiZG8C&pg=PA295 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-674-02656-8}} * {{Cite bioRxiv|title=Diverse genetic origins of medieval steppe nomad conquerors|last1=Mikheyev|first1=Alexander S.|last2=Qiu|first2=Lijun|last3=Zarubin|first3=Alexei|last4=Moshkov|first4=Nikita|last5=Orlov|first5=Yuri|last6=Chartier|first6=Duane R.|last7=Kornienko|first7=Igor V.|last8=Faleeva|first8=Tatyana G.|last9=Klyuchnikov|first9=Vladimir|last10=Batieva|first10=Elena F.|last11=Tatarinova|first11=Tatiana V.|date=16 December 2019|biorxiv=10.1101/2019.12.15.876912}} * {{Kitob manbasi |title=Karaite Separatism in Nineteenth-Century Russia: Joseph Solomon Lutski's Epistle of Israel's Deliverance |last=Miller |first=Philip E. |year=1993 |publisher=[[Hebrew Union College-Jewish Institute of Religion|Hebrew Union College Press]] |location=Cincinnati |url=https://books.google.com/books?id=WPaKDwAAQBAJ&pg=PA7 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-878-20137-2}} * {{Kitob manbasi |title=The Road to Jerusalem: Glubb Pasha, Palestine and the Jews |last=Morris |first=Benny |year=2003 |author-link=Benny Morris |orig-year=First published 2002 |publisher=[[I. B. Tauris]] |url=https://books.google.com/books?id=zL_1icJwNP0C&pg=PA22 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-86064-989-9}} * {{Kitob manbasi |title=A History of Russia: To 1917 |last=Moss |first=Walter |year=2002 |orig-year=First published 1997 |publisher=Anthem Press |volume=1 |series=Anthem Russian and Slavonic studies |url=https://books.google.com/books?id=BXgNSFIEJ2QC&pg=PA16 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-85728-752-6}} * {{Jurnal manbasi|title=The Y chromosome pool of Jews as part of the genetic landscape of the Middle East|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2001-11_69_5/page/1094|last1=Nebel|first1=Almut|last2=Filon|first2=Dvora|last3=Brinkmann|first3=B|journal=[[American Journal of Human Genetics]]|year=2001|volume=69|issue=5|pages=1095–1112|doi=10.1086/324070|pmc=1274378|pmid=11573163}} * {{Jurnal manbasi|title=Y chromosome evidence for a founder effect in Ashkenazi Jews|last1=Nebel|first1=Almut|last2=Filon|first2=Dvora|last3=Faerman|first3=Marina|journal=[[European Journal of Human Genetics]]|date=March 2005|volume=13|issue=3|pages=388–391|doi=10.1038/sj.ejhg.5201319|pmid=15523495|s2cid=1466556|doi-access=free}} * {{Kitob manbasi |chapter=European Russia c500-c1050 |last=Noonan |first=Thomas S. |year=1999 |author-link=Thomas S. Noonan |title=The New Cambridge Medieval History: Volume 3, C.900-c.1024 |editor1-last=Reuter |editor1-first=Timothy |editor1-link=Timothy Reuter |editor2-last=McKitterick |editor2-first=Rosamond |editor2-link=Rosamond McKitterick |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=3 |pages=485–534 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=u-SsbHs5zTAC&pg=PA508 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-521-36447-8}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Khazar Qaghanate and its impact on the early Rus' state: the Translatio Imperii from Itil to Kiev |last=Noonan |first=Thomas S. |year=2001 |author-link=Thomas S. Noonan |title=Nomads in the Sedentary World |editor1-last=Khazanov |editor1-first=Anatoly M. |editor1-link=Anatoly Khazanov |editor2-last=Wink |editor2-first=André |publisher=[[Routledge]] |series=Curzon-IIAS Asian studies series |chapter-url=https://books.google.com/books?id=z96HrZh4_N4C&pg=PA76 |via=[[Google Books]] |pages=76–102 |isbn=978-0-7007-1369-1}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Economy of the Khazar Khaganate |last=Noonan |first=Thomas S. |year=2007 |author-link=Thomas S. Noonan |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=207–244 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&dq=Noonan%2BThe+Economy+of+the+Khazar+Khaganate&pg=PA207 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Jurnal manbasi|title=Coup d'état, Coronation and Conversion: Some Reflections on the Adoption of Judaism by the Khazar Khaganate|last=Olsson|first=Joshua T.|journal=[[Journal of the Royal Asiatic Society]]|year=2013|volume=23|issue=4|pages=495–526|doi=10.1017/S1356186313000266|s2cid=161833156}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Jews|last=Oppenheim|first=Samuel A|year=1994|dictionary=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|editor1-last=Olson|editor1-first=James Stuart|editor2-last=Pappas|editor2-first=Lee Brigance|editor3-last=Pappas|editor3-first=Charles|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|url=https://books.google.com/books?id=CquTz6ps5YgC&pg=PA310|via=[[Google Books]]|pages=305–328|isbn=978-0-313-27497-8}} * {{Kitob manbasi |title=Legacy: A Genetic History of the Jewish People |last=Ostrer |first=Harry |year=2012 |author-link=Harry Ostrer |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=RayZR3V1SFwC&pg=PA26 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-19-997638-6}} * {{Kitob manbasi |title=History of the Byzantine State |last=Ostrogorski |first=George |year=1969 |author-link=George Ostrogorski |publisher=[[Rutgers University Press]] |url=https://archive.org/details/historyofbyzanti00ostr |url-access=registration |via=[[Internet Archive]] |isbn=978-0-8135-0599-2}} * {{Kitob manbasi |title=The Myth of the Jewish Race |last1=Patai |first1=Raphael |last2=Patai |first2=Jennifer |author1-link=Raphael Patai |year=1989 |orig-year=First published 1975 |publisher=[[Wayne State University|Wayne State University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=Xt7f6WBEP0EC&pg=PA71 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8143-1948-2}} * {{Kitob manbasi |title=Early Seljūq History: A New Interpretation |last=Peacock |first=Andrew C.S. |year=2010 |publisher=[[Routledge]] |url=https://books.google.com/books?id=xj9haotAapcC&pg=PA27 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-415-54853-3}} * {{Kitob manbasi |chapter=Khazaria and Rus': An Examination of their Historical Relations |last=Petrukhin |first=Vladimir |year=2007 |author-link=Vladimir Petrukhin |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=BRILL |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=245–268 |chapter-url=https://books.google.com/books/about/The_World_of_the_Khazars.html%3Fid%3D3ZzXjdyK-CEC |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Kitob manbasi |chapter=Iudaizm v Khazarii po dannym arkheologii |script-chapter=ru:Иудаизм в Хазарии по данным археологии |trans-chapter=Judaism in Khazaria according to Archaeological Data |last1=Petrukhin |first1=Vladimir |last2=Flyorov |first2=Valeriy |author1-link=Vladimir Petrukhin |year=2010 |title=Istoriya yevreyskogo naroda v Rossii. Ot drevnosti do rannego Novogo vremeni |script-title=ru:История еврейского народа в России. От древности до раннего Нового времени |trans-title=History of Jewish People in Russia. From Antiquity to the Early Modern Period |editor1-last=Bartal |editor1-first=Israel |editor2-last=Kulik |editor2-first=Alexander |publisher=Bridges of Culture; Gerashim |location=Moscow; Jerusalem |volume=1 |pages=149–161 |language=ru |isbn=978-545751756-1}} * {{Kitob manbasi |chapter=Middle Byzantine Court Costume |last=Piltz |first=Elisabeth |year=2004 |orig-year=First published 1997 |title=Byzantine Court Culture from 829 To 1204 |editor-last=Maguire |editor-first=Henry |editor-link=Martijn Theodoor Houtsma |publisher=Dumbarton Oaks |chapter-url=https://books.google.com/books?id=qjy2d8ExpTAC&pg=PA42 |via=[[Google Books]] |pages=39–52 |isbn=978-0-88402-308-1}} * {{Kitob manbasi |title=The History of Anti-semitism: From the time of Christ to the court Jews |last=Poliakov |first=Léon |year=2005 |author-link=Léon Poliakov |orig-year=1955/1975 |publisher=[[University of Pennsylvania Press]] |url=https://books.google.com/books?id=9uyoN09ZsHEC&pg=PA285 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8122-1863-3}} * {{Kitob manbasi |title=The Jews in Old Poland: 1000–1795 |editor1-last=Polonsky |editor1-first=Antony |editor1-link=Antony Polonsky |editor2-last=Basista |editor2-first=Jakub |editor3-last=Link-Lenczowski |editor3-first=Andrzej |year=1993 |publisher=[[I. B. Tauris]] |url=https://books.google.com/books?id=-LltAAAAMAAJ&q=Maksymilian+Gumplowicz+khazars |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-85043-342-2}} * {{jurnal manbasi|title=The Khazar Kingdom's Conversion to Judaism|last=Pritsak|first=Omeljan|journal=Harvard Ukrainian Studies|date=September 1978|volume=II|number=3|pages=261–281|url=https://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/14056/file.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=ReOrienting the Sasanians: East Iran in Late Antiquity |last=Rezakhani |first=Khodadad |year=2017 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=VjVYDwAAQBAJ&pg=PT233 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-474-40031-2}} * {{Kitob manbasi |title=Hungarians & Europe in the Early Middle Ages: An Introduction to Early Hungarian History |last=Róna-Tas |first=András |year=1999 |author-link=András Róna-Tas |publisher=[[Central European University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=I-RTt0Q6AcYC |via=[[Google Books]] |isbn=978-963-9116-48-1}} * {{Kitob manbasi |title=Russian Intellectual Antisemitism in the Post-Communist Era |last=Rossman |first=Vadim Joseph |year=2002 |publisher=[[University of Nebraska Press]] |url=https://books.google.com/books?id=pF-I25OC5ugC&pg=PA98 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8032-3948-7}} * {{Kitob manbasi |chapter=Anti-Semitism in Eurasian Historiography: The Caser of Lev Gumilev |last=Rossman |first=Vadim Joseph |year=2007 |title=Russia Between East and West: Scholarly Debates on Eurasianism |editor-last=Shlapentokh |editor-first=Dmitry |publisher=BRILL |volume=102 |series=International Studies in Sociology and Social Anthropology |pages=121–188 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EnsHyxPZfOIC&pg=PA134 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-15415-5}} * {{Yangiliklar manbasi |last=Rubin |first=Rita |date=7 May 2013 |title='Jews a Race' Genetic Theory Comes Under Fierce Attack by DNA Expert |magazine=[[The Forward]] |url=http://forward.com/articles/175912/jews-a-race-genetic-theory-comes-under-fierce-atta/?p=all |access-date=9 June 2014}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Population in Europe |last=Russell |first=Josiah C. |year=1972 |title=The Fontana Economic History of Europe: The Middle Ages |editor-last=Cipolla |editor-first=Carlo M. |editor-link=Carlo M. Cipolla |publisher=Collins/Fontana |volume=1 |pages=25–71 |chapter-url=http://www.fordham.edu/halsall/source/pop-in-eur.html}} * {{Kitob manbasi |title=The Invention of the Jewish People |last=Sand |first=Shlomo |year=2010 |author-link=Shlomo Sand |orig-year=First published 2009 |publisher=[[Verso Books]] |location=London |url=https://archive.org/details/inventionofjewi00sand |url-access=registration |via=[[Internet Archive]] |isbn=978-1-84467-623-1}} * {{Kitob manbasi |title=The Story of the Jews: Finding the Words (1000 BCE – 1492) |last=Schama |first=Simon |year=2013 |author-link=Simon Schama |publisher=[[Random House]] |url=https://books.google.com/books?id=yLdkwBPMLaQC&pg=PA266 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-409-04004-0}} * {{Kitob manbasi |title=The Collapse and Recovery of Europe, AD 476-1648 |last=Schwartzwald |first=Jack L. |year=2015 |publisher=[[McFarland & Company|McFarland]] |url=https://books.google.com/books?id=bqgHCwAAQBAJ&dq=Constantine+VI%2Bdowager%2Bunpopular&pg=PA26 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-476-66230-5}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Khazar motif in Judah Halevi's ''Sefer ha-Kuzari'' |last=Schweid |first=Eliezer |year=2007 |author-link=Eliezer Schweid |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=279–290 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yO-vCQAAQBAJ&pg=PA279 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{kitob manbasi |title=Adolf Hitler, the Ultimate Avatar |last=Serrano |first=Miguel |year=2011 |orig-year=First published 1984 |url=https://archive.org/stream/serranomigueladolfhitlertheultimateavatar2000#page/n77/mode/1up |via=[[Internet Archive]] |pages=79, 295}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Jews in Khazaria|last=Shapira|first=Dan D. Y.|year=2009|encyclopedia=Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture|editor-last=Ehrlich|editor-first=Mark Avrum|publisher=ABC-CLIO|via=[[Google Books]]|volume=3: (Countries, Regions, and Communities)|pages=1097–1104|url=https://books.google.com/books?id=NoPZu79hqaEC&pg=PA1097|isbn=978-1-85109-873-6}} * {{Jurnal manbasi|title=Remarks on Avraham Firkovicz and the Hebrew Mejelis "Document"|last=Shapira|first=Dan D.Y.|journal=Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae|year=2006|volume=59|issue=2|pages=131–180|doi=10.1556/AOrient.59.2006.2.1}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Iranian Sources on the Khazars|last=Shapira|first=Dan D.Y.|year=2007a|encyclopedia=The World of the Khazars: New Perspectives|editor1-last=Golden|editor1-first=Peter B.|editor1-link=Peter Benjamin Golden|editor2-last=Ben-Shammai|editor2-first=Haggai|editor3-last=Róna-Tas|editor3-first=András|editor3-link=András Róna-Tas|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|via=[[Google Books]]|volume=17|pages=291–305|url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PR2|access-date=13 February 2013|isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=Armenian and Georgian Sources on the Khazars – A Re-Evaluation|last=Shapira|first=Dan D.Y.|year=2007b|encyclopedia=The World of the Khazars: New Perspectives|editor1-last=Golden|editor1-first=Peter B.|editor1-link=Peter Benjamin Golden|editor2-last=Ben-Shammai|editor2-first=Haggai|editor3-last=Róna-Tas|editor3-first=András|editor3-link=András Róna-Tas|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|via=[[Google Books]]|volume=17|pages=307–351|series=Handbook of Oriental Studies|url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PR2|access-date=13 February 2013|isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Kitob manbasi |chapter=Closer Encounters with the Byzantine World: The Rus at the Straits of Kerch |last=Shepard |first=Jonathan |year=2006 |title=Pre-modern Russia and its world: Essays in Honour of Thomas S. Noonan |editor1-last=Reyerson |editor1-first=Kathryn Von |editor2-last=Stavrou |editor2-first=Theofanis George |editor3-last=Tracy |editor3-first=James Donald |publisher=[[Otto Harrassowitz|Otto Harrassowitz Verlag]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=LMwmcqwZUGcC&pg=PA35 |via=[[Google Books]] |pages=15–77 |isbn=978-3-447-05425-6}} * {{Kitob manbasi |chapter=Ethos, Materiality and Paradigms of Political Action in Early Medieval Communities of the Northwestern Caspian Region |last=Shingiray |first=Irina Lita |year=2012 |title=The Archaeology of Power and Politics in Eurasia: Regimes and Revolutions |editor1-last=Hartley |editor1-first=Charles W. |editor2-last=Yazicioğlu |editor2-first=G. Bike |editor3-last=Smith |editor3-first=Adam T. |publisher=[[Cambridge University Press]] |chapter-url=https://books.google.com/books?id=UstGrkGNNQcC&pg=PA208 |via=[[Google Books]] |pages=188–216 |isbn=978-1-107-01652-1}} * {{Jurnal manbasi|title=The Chinese Chroniclers of the Khazars: Notes on Khazaria in Tang Period Texts|last=Shirota|first=Shun (城田俊)|editor1-last=Woods|editor1-first=John E.|editor2-last=Pfeiffer|editor2-first=Judith|editor3-last=Tucker|editor3-first=Ernest|journal=Archivum Eurasiae Medii Aevi|year=2005|volume=14|pages=231–261}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Story of an Euphemism: The Khazars in Russian Nationalist Literature |last=Shnirelman |first=Victor A |year=2007 |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=353–372 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PA360 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Veb manbasi |title=Contemporary Racist and Judeophobic Ideology Discovers the Khazars, or, Who Really Are the Jews? |last=Singerman |first=Robert |year=2004 |series=Rosaline and Myer Feinstein Lecture Series |url=http://www.jewishlibraries.org/main/Portals/0/AJL_Assets/documents/Feinstein/Robert%20Singerman.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305220540/http://www.jewishlibraries.org/main/Portals/0/AJL_Assets/documents/Feinstein/Robert%20Singerman.pdf |access-date=1 March 2014 |archive-date=5 March 2014}} * {{Kitob manbasi |title=The Headless State: Aristocratic Orders, Kinship Society, and Misrepresentations of Nomadic Inner Asia |last=Sneath |first=David |year=2007 |publisher=[[Columbia University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=OR14qaApQbgC&pg=PA25 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-231-51167-4}} * {{Kitob manbasi |chapter=New remarks on the flow of Byzantine coins in Avaria and Walachia during the second half of the seventh century |last=Somogyi |first=Péter |year=2008 |title=The "Other" Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans |editor1-last=Curta |editor1-first=Florin |editor2-last=Kovalev |editor2-first=Roman |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=2 |series=East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450–1450 |pages=83–149 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_-G1L-9Zec0C&pg=PA125 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16389-8}} * {{Kitob manbasi |title=The Romanians and the Turkic Nomads North of the Danube Delta from the Tenth to the Mid-Thirteenth Century |last=Spinei |first=Victor |year=2009 |publisher=[[Brill Publishers|BRILL]] |url=https://books.google.com/books?id=Q9KwCQAAQBAJ&pg=PA50 |via=[[Google Books]] |isbn=978-9-004-17536-5}} * {{Kitob manbasi |title=The Languages of the Jews: A Sociolinguistic History |last=Spolsky |first=Bernard |year=2014 |publisher=[[Cambridge University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=nl72AgAAQBAJ&pg=PA177 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-107-05544-5}} * {{Jurnal manbasi|title=Did the Khazars Convert to Judaism?|last=Stampfer|first=Shaul|author-link=Shaul Stampfer|journal=Jewish Social Studies|via=[[Project MUSE]]|year=2013|volume=19|issue=3|pages=1–72|url=http://muse.jhu.edu/journals/jewish_social_studies/v019/19.3.stampfer.pdf|doi=10.2979/jewisocistud.19.3.1|s2cid=161320785}} * {{Jurnal manbasi |last=Stampfer |first=Shaul |author-link=Shaul Stampfer |year=2014 |title=Are We All Khazars Now? |url=http://jewishreviewofbooks.com/articles/802/are-we-all-khazars-now/ |magazine=[[Jewish Review of Books]] |pages=1–72 |url-access=limited}} * {{Ensiklopediya manbasi|title=The Avars|last=Szádeczky-Kardoss|first=Samuel|year=1994|orig-year=First published 1990|encyclopedia=The Cambridge History of Early Inner Asia|editor-last=Sinor|editor-first=Denis|editor-link=Denis Sinor|publisher=[[Cambridge University Press]]|via=[[Google Books]]|volume=1|pages=206–228|series=Handbook of Oriental Studies|url=https://books.google.com/books?id=ST6TRNuWmHsC&pg=PR5|access-date=13 February 2013|isbn=978-0-521-24304-9}} * {{Kitob manbasi |title=Conversion and Narrative: Reading and Religious Authority in Medieval Polemic |last=Szpiech |first=Ryan |year=2012 |publisher=[[University of Pennsylvania Press]] |url=https://books.google.com/books?id=JDWq_qDnAqAC&pg=PA102 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8122-0761-3}} * {{Kitob manbasi |title=Le karaïsme: ses doctrines et son histoire |trans-title=Karaism: its doctrines and its history |last=Szyszman |first=Simon |year=1980 |author-link=:fr:Simon Szyszman |publisher=Éditions L'Âge d'Homme |language=fr |url=https://books.google.com/books?id=1UEavztCkKIC&pg=PA71 |via=[[Google Books]] |isbn=978-282513088-9}} * {{jurnal manbasi|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|last=Taagepera|first=Rein|author-link=Rein Taagepera|journal=[[International Studies Quarterly]]|date=September 1997|volume=41|issue=3|page=496|url=http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807|doi=10.1111/0020-8833.00053|jstor=2600793}} * {{Kitob manbasi |title=The Economic History of European Jews: Late Antiquity and Early Middle Ages |last=Toch |first=Michael |year=2012 |publisher=[[Brill Publishers]] |location=Leiden |volume=56 |series=Études sur le Judaïsme Médiéval |url=https://books.google.com/books?id=M5oNKrvYWZAC&pg=PA155 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-23534-2}} * {{Kitob manbasi |title=[[A Study of History]] |last=Toynbee |first=Arnold |year=1962 |author-link=Arnold J. Toynbee |orig-year=1934–1961 |publisher=[[Oxford University Press]] |volume=1–12}} * {{jurnal manbasi|title=East-West Orientation of Historical Empires|last1=Turchin|first1=Peter|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|journal=Journal of World-Systems Research|date=December 2006|volume=12|issue=2|page=222|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|issn=1076-156X}} * {{Jurnal manbasi|title=Left‐wing 'anti‐Zionism' in Norway|last=Vogt|first=Judith|journal=[[Patterns of Prejudice]]|year=1975|volume=9|issue=6|pages=15–q8|doi=10.1080/0031322X.1975.9969275}} * {{Kitob manbasi |title=Making a Nation, Breaking a Nation: Literature and Cultural Politics in Yugoslavia |last=Wachtel |first=Andrew |year=1998 |publisher=[[Stanford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=cnISZNM6X6EC&pg=PA210 |via=[[Google Books]] |pages=210–215 |isbn=978-0-8047-3181-2}} * {{kitob manbasi |title=Tang Huiyao |last=Wang |first=Pu |display-authors=etal |volume=98 |language=zh |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%94%90%E6%9C%83%E8%A6%81/%E5%8D%B7098 |ref={{harvid|Wang Pu, vol 98}}}} * {{kitob manbasi |title=Tang Huiyao |last=Wang |first=Pu |display-authors=etal |volume=72 |language=zh |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E5%94%90%E6%9C%83%E8%A6%81/%E5%8D%B7072 |ref={{harvid|Wang Pu, vol. 72}}}} * {{Kitob manbasi |chapter=The Khazars and the World of Islam |last=Wasserstein |first=David |year=2007 |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=373–386 |chapter-url=https://books.google.com/books/about/The_World_of_the_Khazars.html%3Fid%3D3ZzXjdyK-CEC |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{kitob manbasi |chapter=vol. 84 |last=Wei |first=Zheng |display-authors=etal |title=[[Book of Sui]] |language=zh |chapter-url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E9%9A%8B%E6%9B%B8/%E5%8D%B784#%E9%90%B5%E5%8B%92 |ref={{harvid|Wei Zheng, vol. 84}}}} * {{kitob manbasi |title=The Jews of Poland: A Social and Economic History of the Jewish Community in Poland from 1100 to 1800 |last=Weinryb |first=Bernard Dov |year=1973a |publisher=[[Jewish Publication Society]] |url=https://books.google.com/books?id=K2DgBdSCQnsC&q=Abraham+Firkovich+khazars&pg=PA21 |via=[[Google Books]] |pages=21–22 |isbn=978-082760016-4}} * {{Kitob manbasi |title=The Jews of Poland: A Social and Economic History of the Jewish Community in Poland from 1100 to 1800 he non-Jewish origins of the Sephardic Jews |last=Weinryb |first=Bernard Dov |year=1973b |publisher=[[Jewish Publication Society]] |url=https://books.google.com/books?id=K2DgBdSCQnsC&pg=PA20 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-8276-0016-4}} * {{Kitob manbasi |title=The Outline of History: Being a Plain History of Life and Mankind |last=Wells |first=H. G. |year=1920 |author-link=Herbert George Wells |publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]] |volume=1 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:The_Outline_of_History_Vol_1.djvu/594}} * {{Kitob manbasi |title=Explorations in Judeo-Slavic Linguistics |last=Wexler |first=Paul |year=1987 |publisher=[[Brill Publishers|Brill Archive]] |volume=2 |series=Contributions to the sociology of Jewish languages |url=https://books.google.com/books?id=FfYUAAAAIAAJ&pg=PA72 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-07656-3}} * {{Kitob manbasi |title=The non-Jewish origins of the Sephardic Jews |last=Wexler |first=Paul |year=1996 |publisher=[[State University of New York|SUNY]] |url=https://books.google.com/books?id=XZwO2TX8EOcC&pg=PA25 |via=[[Google Books]] |isbn=978-1-4384-2393-7}} * {{Kitob manbasi |title=Two-Tiered Relexification in Yiddish: Jews, Sorbs, Khazars and the Kiev-Polessian Dialect |last=Wexler |first=Paul |year=2002 |publisher=[[Walter de Gruyter]] |volume=136 |series=Trends in linguistics / Studies and monographs: Studies and monographs |url=https://books.google.com/books?id=JL7CY2MW63gC&pg=PA537 |via=[[Google Books]] |isbn=978-3-11-017258-4}} * {{Kitob manbasi |chapter=Yiddish Evidence for the Khazar Component in the Ashkenazic ethnogenesis |last=Wexler |first=Paul |year=2007 |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=387–398 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3ZzXjdyK-CEC&pg=PA387 |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{Kitob manbasi |title=The Making of Byzantium, 600–1025 |last=Whittow |first=David |year=1996 |publisher=[[University of California Press]] |url=https://books.google.com/books?id=22NNIjrpd20C&pg=PA226 |via=[[Google Books]] |isbn=978-0-520-20496-6}} * {{kitob manbasi |title=New Book of Tang |last=Xin |first=Tangshu |volume=217a Huihe |language=zh |url=https://zh.wikisource.org/wiki/%E6%96%B0%E5%94%90%E6%9B%B8/%E5%8D%B7217%E4%B8%8A |ref={{harvid|Xin Tangshu, vol 217a Huihe}}}} * {{Kitob manbasi |title=Khazaria in the Ninth and Tenth Centuries |last=Zhivkov |first=Boris |year=2015 |publisher=[[Brill Publishers|BRILL]] |url=https://books.google.com/books?id=7Du2CAAAQBAJ&pg=PA173 |via=[[Google Books]] |isbn=978-9-004-29448-6}} * {{kitob manbasi |title=The Origins of the Volga Bulghars |last=Zimonyi |first=István |year=1990 |editor-last=Szõnyi-Sándor |editor-first=Klára |series=Studia Uralo-Altaica, 32 |isbn=978-963481839-7}} * {{jurnal manbasi|title=On the date of the Khazars' Conversion to Judaism and the Chronology of the Kings of the Rus' Oleg and Igor|last=Zuckerman|first=Constantine|journal=[[Revue des études byzantines]]|year=1995|volume=53|pages=237–270|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1995_num_53_1_1906|doi=10.3406/rebyz.1995.1906}} * {{kitob manbasi |chapter=The Khazars and Byzantium –The First Encounter |last=Zuckerman |first=Constantine |year=2007 |title=The World of the Khazars: New Perspectives |editor1-last=Golden |editor1-first=Peter B. |editor1-link=Peter Benjamin Golden |editor2-last=Ben-Shammai |editor2-first=Haggai |editor3-last=Róna-Tas |editor3-first=András |editor3-link=András Róna-Tas |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |volume=17 |series=Handbuch der Orientalistik: Handbook of Uralic studies |pages=399–431 |chapter-url=https://books.google.com/books/about/The_World_of_the_Khazars.html%3Fid%3D3ZzXjdyK-CEC |via=[[Google Books]] |isbn=978-90-04-16042-2}} * {{ensiklopediya manbasi|entry=КАСПИЙСКОЕ МОРЕ перевод [CASPIAN SEA translation]|dictionary=Русско-крымскотатарский словарь (кириллица) [Russian-Crimean Tatar Dictionary (Cyrillic)]|lang=ru|entry-url=http://www.classes.ru/all-crtatar/dictionary-russian-crtatar-cyr-term-3892.htm|ref={{harvid|Caspian Sea translation}}}} {{refend}} == Havolalar == * [http://www.lib.cam.ac.uk/cgi-bin/GOLD/thumbs?class_mark=T-S_12.122 The Kievan Letter scan] in the [[Cambridge University Library]] collection. * [http://www.khazaria.com Khazaria.com] * [https://web.archive.org/web/20061003195338/http://www.dinur.org/resources/resourceCategoryDisplay.aspx?categoryid=457&rsid=478 Resources — Medieval Jewish History — The Khazars] The Jewish History Resource Center, Project of the Dinur Center for Research in Jewish History, The Hebrew University of Jerusalem * {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20091026233731/http://geocities.com/ayatoles/|date=26 October 2009|title=Khazar Historic Maps}} * [http://www.sacred-texts.com/jud/khz/index.htm The Kitab al-Khazari of Judah Hallevi, full English translation at sacred-texts.com] * [http://www.haaretz.com/jewish/2.209/ancient-lost-capital-of-the-jewish-khazar-kingdom-found-1.254377 Ancient lost capital of the Khazar kingdom found] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170810091901/http://www.haaretz.com/jewish/2.209/ancient-lost-capital-of-the-jewish-khazar-kingdom-found-1.254377 |date=2017-08-10 }} {{OʻzME}}{{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Tarix]] [[Turkum:Turkiy davlatlar]] [[Turkum:Xazarlar]] [[Turkum:Yahudiylarning siyosati]] [[Turkum:Xonliklar]] [[Turkum:Yevropadagi turkiy xalqlar]] 3f93tr6xh54397yukzhfct6wm040z06 0 602067 6192494 6051298 2026-07-03T23:23:05Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192494 wikitext text/x-wiki [[Fayl:National_Park_Service_9-11_Statue_of_Liberty_and_WTC_fire.jpg|thumb|285x285px| [[2001-yil 11-sentabr terror xurujlari|2001-yil 11-sentabr terakt]] (WTC, [[New York (shahar)|Nyu-York]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]])]] '''Xalqaro terrorizm''' [[1960-lar|1960-yillarning]] oxirlarida<ref>{{Книга|автор=Возжеников А. В.|заглавие=Международный терроризм: борьба за геополитическое господство|место=М.|издательство=Российская академия государственной службы при Президенте РФ|год=2005|страницы=504|страниц=56|isbn=9785772901588}}</ref> vujudga kelgan va XX asr oxiri va [[XXI asr]] boshlarida sezilarli darajada rivojlangan [[Terrorizm|terrorizmning]] oʻziga xos shakli hisoblanadi. Xalqaro terrorizmning asosiy maqsadlari – davlat boshqaruvini tartibsizlantirish, iqtisodiy va siyosiy zarar yetkazish, [[Ijtimoiy munosabatlar|ijtimoiy tuzum]] asoslarini buzish hisoblanadi. Terrorizmning bu shakliga zamonaviy islom terrorizmini misol qilib keltirish mumkin. Xalqaro terrorizmning umumiy qabul qilingan taʼrifi hali ishlab chiqilmagan<ref name="vimpel">{{Veb manbasi|url=http://vimpel-v.com/security/terrorizm/470-mezhdunarodnyy-terrorizm.html|sarlavha=Международный терроризм|qaralgan sana=2014-05-18|arxivsana=2014-05-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140518120040/http://vimpel-v.com/security/terrorizm/470-mezhdunarodnyy-terrorizm.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.advokatyra.ru/articles/international_terrorism/|sarlavha=Проблемы квалификации преступного деяния «международный терроризм»|qaralgan sana=2011-02-23|arxivsana=2014-05-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140518134726/http://www.advokatyra.ru/articles/international_terrorism/}}</ref>. Koʻpincha bu atama siyosiy kurashda vosita sifatida ishlatiladi, har bir mamlakat u yoki bu guruhning „terrorchilar“ yoki „ozodlik kurashchilari“ ga tegishli ekanligini aniqlaydi va terror aktlarining oʻzi mahalliy darajada amalga oshiriladi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Алексей Наумов|sarlavha=Судьба пылающего региона: что предсказали Ближнему Востоку эксперты клуба «Валдай»|url=http://lenta.ru/articles/2016/02/27/smoldering_east/|sana=2016-02-27|nashriyot=lenta.ru|qaralgan sana=2016-02-28|arxivsana=2016-02-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160228101315/http://lenta.ru/articles/2016/02/27/smoldering_east/}}</ref>. == Xususiyatlari == Xalqaro terrorizmning asosiy belgilari [[globallashuv]], professionallashuv va [[Ekstremizm|ekstremistik]] mafkuraga tayanish sanaladi. Xudkush-terrorchilardan foydalanish, noanʼanaviy ([[Yadro quroli|yadro]], [[Kimyoviy qurollar|kimyoviy]] yoki bakteriologik) qurollardan foydalanish tahdidi va [[Ratsionalizm|oqilona]] yondashuv ham qayd etilgan<ref name="Бартол">{{Книга|автор=Курт Бартол.|заглавие=Психология криминального поведения|ссылка=https://books.google.com/books?id=0lAFwAgNdxMC&pg=PA24|издание=7|издательство=Olma Media Group|год=2004|серия=Психологическая энциклопедия|страницы=24|страниц=352|isbn=9785938781054}}</ref> . Terrorizmning eng yirik zamonaviy tadqiqotchilaridan biri {{Tarjima qilinmagan|Дженкинс, Брайан Майкл|Брайан Дженкинс|en|Brian Michael Jenkins}} xalqaro terrorizmni konfliktning yangi turi deb hisoblaydi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/170481.html|sarlavha=Чигарев Денис Юрьевич. Терроризм как средство политической борьбы в странах Западной Европы : диссертация… кандидата политических наук : 23.00.04 Санкт-Петербург, 2007 176 с. РГБ ОД, 61:07-23/277|qaralgan sana=2011-03-19|arxivsana=2015-01-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150128182840/http://www.lib.ua-ru.net/diss/cont/170481.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rand.org/pubs/papers/2008/P5261.pdf|sarlavha=International Terrorism: A new kind of warfare|qaralgan sana=2011-03-19|arxivsana=2012-10-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121006083705/http://www.rand.org/pubs/papers/2008/P5261.pdf}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=a5SgPwAACAAJ New Modes of Conflict]{{Oʻlikhavola|date=mart 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi|Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining]] [[2001|2001-yil]] 28-sentyabrdagi 1373-sonli rezolyutsiyasida „xalqaro terrorizm va transmilliy uyushgan jinoyatchilik, giyohvand moddalar savdosi, [[pul yuvish]], noqonuniy qurol savdosi va yadroviy, kimyoviy, biologik va boshqa potentsial halokatli materiallarni noqonuniy tashish oʻrtasidagi yaqin aloqalar“ qayd etilgan<ref>[https://web.archive.org/web/20011102171043/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res2001/res1373.htm Rezolyutsiya 1373 (2001)]</ref>. Mutaxassislar terrorchilarning texnik jihozlari oʻsib borayotganini va ularni ayrim davlatlar tomonidan qoʻllab-quvvatlayotganini qayd etishadi. Terrorchi tashkilotlar oʻz maqsadlariga erishish uchun [[internet]]<ref name="krz">{{Veb manbasi|url=http://antiterror.ru/library/smi/163189417|sarlavha=Международный терроризм: под вопросом будущее человечества|qaralgan sana=2011-02-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071225073805/http://www.antiterror.ru/library/smi/163189417|arxivsana=2007-12-25}}</ref>, [[radio]] va [[televideniye]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.guardantiterror.ru/index.php?st=66&rub=11|sarlavha=В мире насчитывается около 500 групп и организаций, использующих в своей деятельности методы террора|qaralgan sana=2011-03-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160308091622/http://guardantiterror.ru/index.php?rub=11&st=66|arxivsana=2016-03-08}}</ref> dan keng foydalanib kelmoqda. Xalqaro terrorizm xalqaro huquqiy tartib va davlatlararo munosabatlarga tahdid solishi bilan xavf tugʻdiradi. Xalqaro terrorizmning har qanday harakati bir necha davlat manfaatlariga daxl qiladi. Shuningdek harakatlarni bostirish yoki oldini olish uchun keng davlatlararo hamkorlik zarur hisoblanadi<ref name="vimpel"/>. == Tarixi == Terrorizmga qarshi kurash masalasi birinchi marta xalqaro miqyosda [[1934]]-yilda [[Millatlar ligasi|Millatlar Ligasida]] muhokama qilina boshlandi. Bu 1934-yil [[9-oktabr|9-oktabrda]] [[Marsel|Marselda]] [[Yugoslaviya]] [[Qirol|qiroli]] [[Aleksandr I Karageorgiyevich|Aleksandr I]] va [[Fransiya]] Bosh vaziri Lui Bartuning oʻldirilishi bilan bogʻliq boʻlganligi uchun, koʻrib chiqila boshlangan. [[1937|1937-]] yilda Millatlar Ligasi tomonidan qabul qilingan „Terrorizmning oldini olish va jazolash toʻgʻrisidagi konvensiya“ va „Xalqaro jinoiy sudni tashkil etish toʻgʻrisidagi konvensiya“ kuchga kirmagan<ref name="un1">{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/ru/terrorism/instruments.shtml|sarlavha=Международные соглашения по борьбе с терроризмом|qaralgan sana=2014-05-18|arxivsana=2015-01-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150109000622/http://www.un.org/ru/terrorism/instruments.shtml}}</ref>. Ular ushbu sohadagi zamonaviy xalqaro shartnomalar uchun prototip boʻlib xizmat qildi. [[Файл:Ehud_Barak_near_released_Sabena_572.JPG|thumb|400x400px| Sabena 572 reysi garovga olinganlarni ozod qilish. Izotop operatsiyasi, 1972-yil]] Bu davrning asosiy hujumlari garovga olish, fuqarolik samolyotlarini olib qoʻyish va siyosiy qotilliklar terrozrimning asosiy koʻrinishlari hisoblangan. Eng kuchli xalqaro terrorchilik tashkiloti [[1969]]-yilda [[Yosir Arafot|Yasir Arafat]] boshchiligidagi [[Falastin ozodlik tashkiloti|Falastin Ozodlik Tashkiloti]] (FLO) boʻlgan. 1960-yillarning oxirida [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] terrorchilik usullarini qoʻllagan butun dunyo boʻylab milliy harakatlar aʼzolarini oʻz safiga oldi, keyin ular [[Odessa]], [[Boku]], [[Toshkent|Toshken]] va Perevalniyda joylashgan maxsus lagerlarda oʻqitildi. [[1970-lar|1970-]] yillarda [[Livan]] hududida haqiqatda „davlat ichidagi davlat“ni yaratgan FLO terrorchilar uchun tayanch va boshpana boʻldi{{Sfn|Нетаньяху|2002}}. [[1981|1981-yil 29-yanvarda]] AQSh Davlat kotibi Aleksandr Xeyg SSSRni xalqaro terrorizmga aloqadorlikda ochiq aybladi. [[Davlat xavfsizlik organlari|KGB]] generali Filipp Bobkovning yozishicha, 1976-yildan 1996-yilgacha boʻlgan davrda yiliga 320 dan 660 tagacha teraktlar qayd etilgan boʻlib, ularni xalqaro terrorizm deb tasniflash mumkin. Bobkov [[Gʻarb]] davlatlari terrorizmni oʻzlari uchun foydali boʻlgan hollarda qoʻllab-quvvatlashdan tortinishmaganini taʼkidladi. 1990-yillar boshiga kelib dunyoda 500 ga yaqin terroristik tashkilotlar faoliyat yuritgan. 10 ichida ular 6500 ta xalqaro terrorchilik aktini amalga oshirdi, ulardan 5000 kishi halok boʻldi yana 11000 dan ortiq kishi jabrlandi<ref>''Torkunov A.'' Sovremennie mejdunarodnie otnosheniya. Razdel I. Sovremennaya sistema mejdunarodnix otnosheniy. Glava 7. Obщemirovie problemi</ref>. [[2001-yil 11-sentabr terror xurujlari|2001-yil 11-sentabrda]] [[Al-Qoida|"Al-Qoida"]] terrorchilari [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Amerika Qoʻshma Shtatlardagi]] bir qator ob’ektlarga hujum qilganidan beri xalqaro terrorizm yanada kuchaydi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga koʻra, 2008-yilda dunyoda 12 mingga yaqin terrorchilik harakati sodir boʻlgan, buning natijasida 56 ming kishi jabrlangan, shu jumladan 15 ming kishi halok boʻlgan, qurbonlarning aksariyati tinch aholi vakillari hisoblangan<ref>{{Veb manbasi|url=http://i-r-p.ru/page/stream-event/index-23478.html|sarlavha=Противодействовать идеологии терроризма|nashriyot=Институт религии и политики|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130511135421/http://i-r-p.ru/page/stream-event/index-23478.html|arxivsana=2013-05-11|qaralgan sana=2017-05-03}}</ref>. == Tashkilotlar == [[Fayl:Osama_bin_Laden_portrait.jpg|thumb| [[Usoma bin Lodin|Usama bin Laden]] – [[Al-Qoida|"al-Qoida"]] rahbari, „birinchi raqamli terrorchi“, 2011-yil 1-mayda oʻldirilgan]] Eng mashhur zamonaviy xalqaro terrorchilik tashkilotlari [[Al-Qoida]]<ref name="unlist">{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/sc/committees/1267/consolist.shtml|sarlavha=Security Council Committee established pursuant to resolution 1267 (1999) concerning Al-Qaida and the Taliban and Associated Individuals and Entities|qaralgan sana=2011-02-23|arxivsana=2007-03-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070314213824/http://www.un.org/sc/committees/1267/consolist.shtml}}</ref>, [[Iroq va Shom Islom Davlati|Islomiy davlat]]<ref name="in.reuters.com">{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=48363|sarlavha=Security Council concerned about illicit oil trade as revenue for terrorists in Iraq, Syria.|til=en|nashriyot=[[ООН|United Nations]]|sana=2014-07-28|qaralgan sana=2014-08-17|arxivsana=2017-10-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171003031851/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=48363}}</ref>, [[Tolibon]]<ref name="unlist" /><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S%2FRES%2F1267%281999%29&referer=http%3A%2F%2Fwww.un.org%2Fsc%2Fcommittees%2F1267%2F&Lang=R|sarlavha=Резолюция 1267 (1999)|qaralgan sana=2022-07-14|arxivsana=2021-03-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210301141224/https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S%2FRES%2F1267%281999%29&referer=http%3A%2F%2Fwww.un.org%2Fsc%2Fcommittees%2F1267%2F&Lang=R}}</ref> va gʻarb ko;magi ostidagi boshqa terrorchi tashgkilotlar hisoblanadi. Oxirgi ikki tashkilot shu qadar qudratliki, ularning qoʻl ostida butun davlatlar bor – Tolibon uchun [[Afgʻoniston|Afgʻoniston]] va IShID uchun [[Tan olinmagan va qisman tan olingan davlatlar|oʻzini tan olinmagan davlat deb eʼlon qilgan]]. == Xalqaro terrorizmga qarshi kurash == Xalqaro terrorizmning turli koʻrinishlarining noqonuniyligi toʻgʻrisidagi qator konvensiyalar qabul qilindi. Ushbu huquqiy hujjatlarga misollar quyidagilar sanaladi<ref name="vimpel"/>: * Samolyotlarni noqonuniy olib qoʻyishga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konvensiya (Gaaga, 1970); * Fuqaro aviatsiyasi xavfsizligiga qarshi noqonuniy xatti-harakatlarga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konvensiya (Monreal, 1971); * Xalqaro himoyadagi shaxslarga, shu jumladan diplomatik agentlarga qarshi jinoyatlarning oldini olish va jazolash toʻgʻrisidagi konvensiya (BMTning 1973-yilgi Konventsiyasi); * Fuqaro aviatsiyasiga qarshi noqonuniy xatti-harakatlarga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konvensiya (1977) * Asirlarni garovga olishga qarshi konvensiya (Nyu-York, 1979); * Yadroviy materialni jismoniy himoya qilish toʻgʻrisidagi konvensiya (1980); * Dengizda navigatsiya xavfsizligiga qarshi noqonuniy xatti-harakatlarga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konvensiya (1988); * [[Plastik portlovchi moddalarni markalash toʻgʻrisidagi konvensiya|Plastmassa portlovchi moddalarni markalash toʻgʻrisidagi konvensiya]] (1991); * Terroristik portlashlarga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konventsiya (1997); * Terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konvensiya (1999)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/terfin.shtml|sarlavha=Международная конвенция о борьбе с финансированием терроризма|nashriyot=[[Организация Объединённых Наций|ООН]]|qaralgan sana=2012-04-22|arxivurl=https://www.webcitation.org/697IgwFZ3?url=http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/conventions/terfin.shtml|arxivsana=2012-07-13}}</ref>. 1994-yilda [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi|BMT Bosh Assambleyasi]] „Xalqaro terrorizmga barham berish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi deklaratsiya“ni qabul qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/terrdec1.shtml|sarlavha=Декларация о мерах по ликвидации международного терроризма|qaralgan sana=2011-02-01|arxivsana=2011-11-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111113131654/http://www.un.org/ru/documents/decl_conv/declarations/terrdec1.shtml}}</ref>. Ikki tomonlama, koʻp tomonlama davlatlararo asosda va milliy darajada bir qator chora-tadbirlar ham amalga oshirildi<ref name="bobkov">[https://books.google.com/books?id=wSaQYbpmQQoC&pg=PA35 Sovremenniy globalniy kapitalizm]</ref>. 2001-yil 11-sentabr voqealaridan keyin [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi|BMT Xavfsizlik Kengashi]] BMT Xavfsizlik Kengashining 1371-sonli rezolyutsiyasi (2001) asosida „Terrorizmga qarshi kurash qoʻmitasi“ni tuzdi. Keyinchalik qoʻmitaning vakolatlari 1624 (2005) qarori bilan tasdiqlangan. Qoʻmita aʼzo mamlakatlarga terrorizmga qarshi kurashda eng samarali tizimlarni yaratishda davlatlararo muvofiqlashtirish va texnik yordam koʻrsatadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/ru/sc/ctc/|sarlavha=Контртеррористический комитет|qaralgan sana=2011-02-06|arxivsana=2011-02-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110217025711/http://www.un.org/ru/sc/ctc/}}</ref>. Xavfsizlik Kengashida „Terrorizmga qarshi qoʻmita“dan tashqari „Al-Qoida boʻyicha qoʻmita“<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/russian/sc/committees/1267/|sarlavha=Комитет Совета Безопасности, учрежденный резолюциями 1267 (1999) и 1989 (2011) по организации «Аль-Каида» и связанным с ней лицам и организациям|nashriyot=[[ООН]]|qaralgan sana=2012-06-29|arxivurl=https://www.webcitation.org/69nZooyAX?url=http://www.un.org/russian/sc/committees/1267/|arxivsana=2012-08-09}}</ref>, „Tolibon qoʻmitasi“<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/russian/sc/committees/1988/|sarlavha=Комитет Совета Безопасности, учрежденный резолюцией 1988 (2011) по движению «Талибан» и связанным с ним лицам и организациям|nashriyot=[[ООН]]|qaralgan sana=2012-06-29|arxivurl=https://www.webcitation.org/69nZpLGL2?url=http://www.un.org/russian/sc/committees/1988/|arxivsana=2012-08-09}}</ref> va „1540-yil qoʻmitasi“ ham tuzildi. 2004-yil 1-dekabrda [[BMT Bosh kotibi|BMT Bosh kotibiga]] yoʻllagan maʼruzasida „Tahdidlar, chaqiriqlar va oʻzgarishlar boʻyicha yuqori darajadagi panel“ katta miqyosdagi terrorchilik xurujlarini sodir etgan shaxslarga urush jinoyatlari yoki insoniyatga qarshi jinoyatlar sifatida qarashni talab qildi. Guruh barcha davlatlardan terrorizmga qarshi kurash boʻyicha xalqaro konvensiyalarni ratifikatsiya qilishni talab qildi. Shuningdek, terrorizmga qarshi kurashning global strategiyasini, terrorizmga qarshi umumiy konvensiyani, terrorizm taʼrifini kiritgan holda ishlab chiqish zarurligini taʼkidladi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Doklad Gruppi visokogo urovnya po ugrozam, vizovam i peremenam |url=http://www.un.org/russian/secureworld/part6.htm |qaralgan sana=2012-09-14 |arxivsana=2012-12-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121212132320/http://www.un.org/russian/secureworld/part6.htm }}</ref>. Ammo ushbu takliflar BMT Xavfsizlik Kengashining 2005-yil 14-sentyabrda qabul qilingan 1642-sonli rezolyutsiyasida oʻz aksini topmagan<ref>[https://web.archive.org/web/20051226073353/http://www.un.org/russian/documen/scresol/res2005/res1624.htm Rezolyutsiya 1624 (2005), prinyataya Sovetom Bezopasnosti na ego 5261-m zasedanii 14 sentyabrya 2005 goda]</ref> . 1963-yildan beri Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasida 16 ta xalqaro shartnomalar (13 ta terrorizmga qarshi kurash konvensiyasi va uchta protokol) ishlab chiqilgan boʻlib, ularda barcha aʼzo davlatlar ishtirok etishi mumkin. 2005-yilda ushbu hujjatlardan uchtasi<ref>Popravka k „Konvensii o fizicheskoy zaщite yadernogo materiala“, Protokol 2005 goda k „Konvensii o borbe s nezakonnimi aktami, napravlennimi protiv bezopasnosti morskogo sudoxodstva“, Protokol 2005 goda k „Protokolu po borbe s nezakonnimi aktami, napravlennimi protiv bezopasnosti statsionarnix platform, raspolojennix na kontinentalnom shelfe“</ref> terrorchilik tahdidini toʻgʻridan-toʻgʻri bartaraf etish maqsadida oʻzgartirildi<ref name="un1"/>. 2006-yil 8-sentabrda BMT Bosh Assambleyasi rezolyutsiya „Global terrorizmga qarshi strategiya“ni qabul qildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.un.org/counterterrorism/ru/un-global-counter-terrorism-strategy|sarlavha=Глобальная контртеррористическая стратегия ООН|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160422085717/http://www.un.org/ru/terrorism/strategy-counter-terrorism.shtml|arxivsana=2016-04-22|qaralgan sana=2014-05-18}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar|2}} == Adabiyot == * {{Книга|автор=[[Нетаньяху, Биньямин|Нетаньяху Б.]]|заглавие=Война с терроризмом: как демократии могут нанести поражение сети международного терроризма|ссылка=https://books.google.com/books?id=opYWzp7WteAC|издательство=[[Альпина Паблишер]]|год=2002|страниц=206|isbn=9785945990517|ref=Нетаньяху}} * {{Книга|автор=Satish Chandra Pandey|заглавие=International Terrorism and the Contemporary World|ссылка=https://books.google.com/books?id=T3bAfe2xIH0C|издательство=Sarup & Sons|год=2006|allpages=301|isbn=9788176256384}} * {{Книга|автор=L. Ali Khan.|заглавие=A Theory of International Terrorism: Understanding Islamic Militancy|издательство=[[Brill Academic Publishers]]|год=2006|том=56|серия=Developments in International Law|allpages=376|isbn=978-9004152076}} * Aleks Shmid. Statistika terrorizma // Forum po problemam prestupnosti i obщestva : sbornik. – OON, 2006. – T. 4, vip. 1—2. – S. 51—62. – <nowiki>ISBN 9789214000150</nowiki>. * Mirskiy G. Drakon vstayot na dibi (O mejdunarodnom terrorizme) // Mirovaya ekonomika i mejdunarodnie otnosheniya : jurnal. – Institut mirovoy ekonomiki i mejdunarodnix otnosheniy RAN, 2002. – Vip. 3. – S. 36—46. – ISSN 0131-2227. == Havolalar == * [http://www.un.org/ru/terrorism/strategy-counter-terrorism.shtml BMT terrorizmga qarshi kurashadi] * [https://web.archive.org/web/20110824065423/http://people.haverford.edu/bmendels/terror_attacks Terroristik harakatlar maʼlumotlar bazasi] * {{Veb manbasi|muallif=|muallifhavola=|sana=|url=http://www.systemicpeace.org/CSPpaper3.pdf|sarlavha=Global Terrorism: An Overview and Analysis|nashriyot=The Center for Systemic Peace|qaralgan sana=2011-09-17|til=en|arxivurl=https://www.webcitation.org/67b7L6b7y?url=http://www.systemicpeace.org/CSPpaper3.pdf|arxivsana=2012-05-12}} * Yona Aleksandr. [https://books.google.com/books?id=g0gK6itGGfwC Xalqaro terrorizm: siyosiy va huquqiy hujjatlar] . Martinus Nijhoff nashriyoti, 1992-yil. * ''Satanovskiy E. Ya.'' [http://www.evrey.com/sitep/think/arkhiv.php3?menu=194 Terrorizmning globallashuvi va uning oqibatlari] // Xalqaro hayot, 2001yil 9-10-son. [[Turkum:Terrorizm]] [[Turkum:Terrorizm turlari]] m3urnpu5sll8hunb7x2zotfjw70bs71 0 630409 6192776 5775448 2026-07-04T08:45:20Z ~2026-38100-02 286806 /* */ ko'plab xatoliklar to'g'rilandi Movarounnahrga kelgan Islom xalifaligi faqat Arablardan iborat emas edi uni tarkibida ajam xalqlar Forslar va boshqa Misr xalqlari ham bor edi. Shu uchun Movarounnahrni fath qilgan qo'shin Arablar emas Islom xilofoti yoki Islom jamoati deyiladi 6192776 wikitext text/x-wiki '''Qutayba Ibn Muslim Albohiliy''', Abu Hafs (660—715) – [[Umaviylar|Umaviylarning]] [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosondagi]] noibi (705—715), [[Movarounnahr|Movarounnahrni]] fath qilgan [[Arablar|Islom]]<nowiki/>sarkardasi. Qutayba Ibn Muslim qays (qaysit) nomli shim. arab qabilasiga mansub boʻlgan. [[Hajjoj Ibn Yusuf|Hajjoj ibn Yusuf]] tomonidan Xuroson amiri (noibi) qilib tayinlangach (705), dastlab Xuroson va [[Toxariston|Toxaristonni]] fath qilishda muhim ro'l o'ynaydi . Soʻngra u 706—715-yillar orasida Movarounnahrning katta qismini ([[Romitan]] va [[Poykend|Poykendni]], 707; [[Varaxsha]], Vardona va [[Buxoro|Buxoroni]], 709; Shuman, [[Kesh]] va [[Nasaf (tarixiy viloyat va shahar)|Nasafni]], 710; [[Xorazm]] va [[Samarqand|Samarqandni]], 712; [[Shosh]], [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona]] va [[Qashqar (shahar)|Qoshgʻarni]], 713—715-yillarda) Islom xalifaligiga qo'shib olgan. Qutayba Ibn Muslim qoʻshiniga Buxoro va Samarqanddagi [[sugʻdiylar]] va [[Turkiy xalqlar|turkiylar]], xususan, Vardona mulkining hukmdori [[Vardonxudot]] qattiq qarshilik koʻrsatgan. Qutayba Ibn Muslim tomonidan mahalliy aholini [[Islom|islom diniga]] da'vat etish dastlab qattiq qarshilikka uchragan. Masalan, u toʻrtinchi marta jang qilib Buxoroni olgach, Xalifalar buxoroliklar bilan birga turib, ularning xatti-harakatlaridan xabardor boʻlib tursalar buxoroliklar zaruratdan musulmon boʻladi degan maqsadda Buxoro aholisiga oʻz uylarining yarmini arablarga berishga undab buyruq chiqardi. Qutayba Ibn Muslim shu yoʻl bilan Buxoro va boshqa shaharlarda musulmonchilikni oʻrnatdi. Movarounnahrda dastlabki Jomeʼ masjidini Buxoroda qurdirdi (712—713). Qutayba Ibn Muslim boshqa shaharlarda ham [[masjidlar]] qurdirib, [[zardushtiylik]] va [[Buddizm|buddaviylikka]] bu o'lkada batamom tugatdi Qutayba Ibn Muslimning yangi xalifa Sulaymon (hukmronlik davri: 715—717) ga boʻysunmasligi, Movarounnahrdagi Islom xalifaligi qoʻshinlari oʻrtasida unga nisbatan norozilik paydo boʻlishi va isyon koʻtarilishiga olib keldi. Xilofotning shaybon qabilasiga mansub Hayyon an-Nabatiy (uning 7 ming kishilik qoʻshini boʻlgan) va tamim (tamimiy) qabilasi vakili Vaqi ibn Abu Sud boshchiligidagi isyonchilar Qutayba Ibn Muslimning chodiriga bostirib kirib, u bilan birgalikda Abdurrahmon, Abdulloh, Solih, Husayn, Abdulkarim nomli ukalarini, oʻgʻli Kasir ibn Qutayba va jiyanlarini (jami 11 erkakni) oʻldirishgan. Qutayba Ibn Muslim Kox qishlogʻidagi [[Raboti Sarxang]] (hozirgi [[Mozorbuvatepaligi|Mozorbuva]]) qabristonida dafn etilgan. Uning shaxsi ilk oʻrta asrlardan boshlab Movarounnahrda islom ulamolari tomonidan qayd etildi == Adabiyot == * Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; Beruniy, Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar, t. 1, T., 1968; Istoriya at-Tabari, T., 1987. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{stub}} [[Turkum:Xurosondagi Umaviylar hokimlari]] [[Turkum:Umaviylar xalifaligi generallari]] r2hj5c4uy2i3dkk4o8rnhcvqpvo5y27 6192777 6192776 2026-07-04T08:45:42Z ~2026-38100-02 286806 /* */ 6192777 wikitext text/x-wiki '''Qutayba Ibn Muslim Albohiliy''', Abu Hafs (660—715) – [[Umaviylar|Umaviylarning]] [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosondagi]] noibi (705—715), [[Movarounnahr|Movarounnahrni]] fath qilgan [[Arablar|Islom]] sarkardasi. Qutayba Ibn Muslim qays (qaysit) nomli shim. arab qabilasiga mansub boʻlgan. [[Hajjoj Ibn Yusuf|Hajjoj ibn Yusuf]] tomonidan Xuroson amiri (noibi) qilib tayinlangach (705), dastlab Xuroson va [[Toxariston|Toxaristonni]] fath qilishda muhim ro'l o'ynaydi . Soʻngra u 706—715-yillar orasida Movarounnahrning katta qismini ([[Romitan]] va [[Poykend|Poykendni]], 707; [[Varaxsha]], Vardona va [[Buxoro|Buxoroni]], 709; Shuman, [[Kesh]] va [[Nasaf (tarixiy viloyat va shahar)|Nasafni]], 710; [[Xorazm]] va [[Samarqand|Samarqandni]], 712; [[Shosh]], [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona]] va [[Qashqar (shahar)|Qoshgʻarni]], 713—715-yillarda) Islom xalifaligiga qo'shib olgan. Qutayba Ibn Muslim qoʻshiniga Buxoro va Samarqanddagi [[sugʻdiylar]] va [[Turkiy xalqlar|turkiylar]], xususan, Vardona mulkining hukmdori [[Vardonxudot]] qattiq qarshilik koʻrsatgan. Qutayba Ibn Muslim tomonidan mahalliy aholini [[Islom|islom diniga]] da'vat etish dastlab qattiq qarshilikka uchragan. Masalan, u toʻrtinchi marta jang qilib Buxoroni olgach, Xalifalar buxoroliklar bilan birga turib, ularning xatti-harakatlaridan xabardor boʻlib tursalar buxoroliklar zaruratdan musulmon boʻladi degan maqsadda Buxoro aholisiga oʻz uylarining yarmini arablarga berishga undab buyruq chiqardi. Qutayba Ibn Muslim shu yoʻl bilan Buxoro va boshqa shaharlarda musulmonchilikni oʻrnatdi. Movarounnahrda dastlabki Jomeʼ masjidini Buxoroda qurdirdi (712—713). Qutayba Ibn Muslim boshqa shaharlarda ham [[masjidlar]] qurdirib, [[zardushtiylik]] va [[Buddizm|buddaviylikka]] bu o'lkada batamom tugatdi Qutayba Ibn Muslimning yangi xalifa Sulaymon (hukmronlik davri: 715—717) ga boʻysunmasligi, Movarounnahrdagi Islom xalifaligi qoʻshinlari oʻrtasida unga nisbatan norozilik paydo boʻlishi va isyon koʻtarilishiga olib keldi. Xilofotning shaybon qabilasiga mansub Hayyon an-Nabatiy (uning 7 ming kishilik qoʻshini boʻlgan) va tamim (tamimiy) qabilasi vakili Vaqi ibn Abu Sud boshchiligidagi isyonchilar Qutayba Ibn Muslimning chodiriga bostirib kirib, u bilan birgalikda Abdurrahmon, Abdulloh, Solih, Husayn, Abdulkarim nomli ukalarini, oʻgʻli Kasir ibn Qutayba va jiyanlarini (jami 11 erkakni) oʻldirishgan. Qutayba Ibn Muslim Kox qishlogʻidagi [[Raboti Sarxang]] (hozirgi [[Mozorbuvatepaligi|Mozorbuva]]) qabristonida dafn etilgan. Uning shaxsi ilk oʻrta asrlardan boshlab Movarounnahrda islom ulamolari tomonidan qayd etildi == Adabiyot == * Narshaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; Beruniy, Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar, t. 1, T., 1968; Istoriya at-Tabari, T., 1987. {{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi --> {{stub}} [[Turkum:Xurosondagi Umaviylar hokimlari]] [[Turkum:Umaviylar xalifaligi generallari]] 53eosda4hd5l64orr5bbnf8anqlzb9t 0 644522 6192198 5478622 2026-07-03T13:32:32Z Makenzis 30481 6192198 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubi2 | clubname = Al Ahly SC | image = | upright = 0.85 | fullname = Al Ahly Sporting Club | short name = ASC, AFC, AHL | nickname = *''Nadi El Watanniyah'' <small>(Club of Patriotism)</small> *''El Shayateen El Homr '' <small>(The Red Devils)</small> *''El Mared El Ahmar'' <small>(The Red Giant)</small> *''Nadi El Qarn'' <small>(Club of The Century)</small> | founded = {{Start date and age|1907|4|24|df=y}} | ground = [[Cairo International Stadium]] | capacity = 75,700 | chairman = [[Mahmoud El Khatib]] | manager = [[Marcel Koller]] | league = [[Egyptian Premier League]] | season = [[2023–24 Egyptian Premier League|2023–24]] | position = 3 | website = https://www.alahlyegypt.com/en | pattern_la1 = _alahly2324h | pattern_b1 = _alahly2324h | pattern_ra1 = _alahly2324h | pattern_sh1 = _alahly2324h | pattern_so1 = _3 stripes white | leftarm1 = F20000 | body1 = F20000 | rightarm1 = F20000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F20000 | pattern_la2 = _alahly2324a | pattern_b2 = _alahly2324a | pattern_ra2 = _alahly2324a | pattern_sh2 = _alahly2324a | pattern_so2 = _alahly2324a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _bordeaux2324t | pattern_b3 = _alahly2324t | pattern_ra3 = _bordeaux2324t | pattern_sh3 = _bordeaux2324t | pattern_so3 = _bordeaux2324t | leftarm3 = 9F0000 | body3 = F9F7F4 | rightarm3 = 9F0000 | shorts3 = 9F0000 | socks3 = 9F0000 | current = 2024–25 Al Ahly SC season }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.example.com/ example.com] [[Turkum:Misr futbol klublari]] [[Turkum:1907-yilda tashkil etilgan futbol klublari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]] <!--- Turkumlar ---> kssqq8grpmxz93104bz9oc8fadp6p5u 6192201 6192198 2026-07-03T13:32:45Z Makenzis 30481 6192201 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubi2 | clubname = Al Ahly SC | image = | upright = 0.85 | fullname = Al Ahly Sporting Club | short name = ASC, AFC, AHL | nickname = *''Nadi El Watanniyah'' <small>(Club of Patriotism)</small> *''El Shayateen El Homr '' <small>(The Red Devils)</small> *''El Mared El Ahmar'' <small>(The Red Giant)</small> *''Nadi El Qarn'' <small>(Club of The Century)</small> | founded = {{Start date and age|1907|4|24|df=y}} | ground = [[Cairo International Stadium]] | capacity = 75,700 | chairman = [[Mahmoud El Khatib]] | manager = [[Marcel Koller]] | league = [[Egyptian Premier League]] | season = 2025–26 | position = 3 | website = https://www.alahlyegypt.com/en | pattern_la1 = _alahly2324h | pattern_b1 = _alahly2324h | pattern_ra1 = _alahly2324h | pattern_sh1 = _alahly2324h | pattern_so1 = _3 stripes white | leftarm1 = F20000 | body1 = F20000 | rightarm1 = F20000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F20000 | pattern_la2 = _alahly2324a | pattern_b2 = _alahly2324a | pattern_ra2 = _alahly2324a | pattern_sh2 = _alahly2324a | pattern_so2 = _alahly2324a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _bordeaux2324t | pattern_b3 = _alahly2324t | pattern_ra3 = _bordeaux2324t | pattern_sh3 = _bordeaux2324t | pattern_so3 = _bordeaux2324t | leftarm3 = 9F0000 | body3 = F9F7F4 | rightarm3 = 9F0000 | shorts3 = 9F0000 | socks3 = 9F0000 | current = 2024–25 Al Ahly SC season }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.example.com/ example.com] [[Turkum:Misr futbol klublari]] [[Turkum:1907-yilda tashkil etilgan futbol klublari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]] <!--- Turkumlar ---> 6higtoircp1nlm0f327icv286s7thr3 6192202 6192201 2026-07-03T13:32:55Z Makenzis 30481 6192202 wikitext text/x-wiki {{Futbol klubi2 | clubname = Al Ahly SC | image = | upright = 0.85 | fullname = Al Ahly Sporting Club | short name = ASC, AFC, AHL | nickname = *''Nadi El Watanniyah'' <small>(Club of Patriotism)</small> *''El Shayateen El Homr '' <small>(The Red Devils)</small> *''El Mared El Ahmar'' <small>(The Red Giant)</small> *''Nadi El Qarn'' <small>(Club of The Century)</small> | founded = {{Start date and age|1907|4|24|df=y}} | ground = [[Cairo International Stadium]] | capacity = 75,700 | chairman = [[Mahmoud El Khatib]] | manager = | league = [[Egyptian Premier League]] | season = 2025–26 | position = 3 | website = https://www.alahlyegypt.com/en | pattern_la1 = _alahly2324h | pattern_b1 = _alahly2324h | pattern_ra1 = _alahly2324h | pattern_sh1 = _alahly2324h | pattern_so1 = _3 stripes white | leftarm1 = F20000 | body1 = F20000 | rightarm1 = F20000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F20000 | pattern_la2 = _alahly2324a | pattern_b2 = _alahly2324a | pattern_ra2 = _alahly2324a | pattern_sh2 = _alahly2324a | pattern_so2 = _alahly2324a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _bordeaux2324t | pattern_b3 = _alahly2324t | pattern_ra3 = _bordeaux2324t | pattern_sh3 = _bordeaux2324t | pattern_so3 = _bordeaux2324t | leftarm3 = 9F0000 | body3 = F9F7F4 | rightarm3 = 9F0000 | shorts3 = 9F0000 | socks3 = 9F0000 | current = 2024–25 Al Ahly SC season }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.example.com/ example.com] [[Turkum:Misr futbol klublari]] [[Turkum:1907-yilda tashkil etilgan futbol klublari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol klublari]] <!--- Turkumlar ---> pujfe0q9qtdwr3l7b29k3qokuhhofsa 0 646315 6192522 6123702 2026-07-04T03:15:00Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192522 wikitext text/x-wiki {{Birlashtirishga|Huvaydo}}{{Shaxsiyat |ismi = Xoʻjanazar Huvaydo |asl ismi= Xoʻjanazar Gʻoyibnazar oʻgʻli |tavallud sanasi = 1704-yili |millati = |portret = |eni = |tavsif = |tavallud joyi = [[Oʻsh]], [[Qirgʻiziston]] |vafot sanasi = 1780/81-yili |vafot joyi = [[Fargʻona]] }} '''Huvaydo''' (taxallusi; asl nomi Xoʻjanazar Gʻoyibnazar oʻgʻli) (1704 – [[Oʻsh]] shahri – 1780/81, [[Fargʻona]] viloyati Chimyon qishlogʻi) – shoir, tasavvuf sheʼriyatining yirik vakili. [[Qoʻqon]] madrasalarida oʻqigan. Qishlogʻida maktab ochib, uzoq vaqt maktabdorlik qilgan, kosiblik bilan ham shugʻullangan. Otasi Gʻoyibnazar soʻfi Qashqardagi Ofoqxoʻja eshonning muridlaridan boʻlgan, Chimyonda masjid va xonaqolar qurdirib, eshonlik qilgan. == Ijod naʼmunalari == Arzimni aydim bodi sabogʻa, Yetkursa holim ul dilrabogʻa. Qilsa xudoyim koʻnglin muloyim, Rahm aylagʻaymu man mubtalogʻa?! Qilgʻaymu xayrin oʻz qoʻli birla, Borsam koʻyiga miskin gadogʻa? Dedi raqiblar yorgʻa yomonlab, Soldi judoliq naylay arogʻa, Koʻnglumda yoʻqtur zarra gumonim, Kimki yomondur soldim xudogʻa. Holimni aytsam yorim inonmas, Emdi qoʻyubman yavmuljazogʻa. Yorsiz kishini firdavsi yoʻqtur, Suydim sanamni qoldim balogʻa. Dushmanlarining nozu, niamda Parvarish aylab soldi gʻinogʻa. Doʻstini yorim ranju alamda Qoʻydi el ichra javru jafogʻa. Miskin Huvaydo sabru tahammul Aylab, hamisha yigʻlar xudogʻa. == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20160307102130/http://www.ziyouz.com/index.php?option=com_content&task=view&id=431&Itemid=1 Xoʻjanazar Huvaydo], ''Ziyo istagan qalblar uchun'' {{ref-uz}} * [http://e-adabiyot.uz/uzbek/mumoz/1140-kitob.html, Xoʻjanazar Huvaydo]{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Adabiyot boʻstoni'' {{ref-uz}} {{DEFAULTSORT:Huvaydo}} [[Turkum:Qirgʻizistonlik oʻzbeklar]] [[Turkum:Oʻshda tugʻilganlar]] qg26896nv3tn9pdmbeo0c9fxxnfkv6x 0 673716 6192520 6154430 2026-07-04T03:03:11Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192520 wikitext text/x-wiki {{Urush bilgiqutisi | nomi = Xodjali qirgʻini | qismi = [[Qorabog’ mojarosi|Tog’li Qorabog’ mojarosi]] | tasvir = [[Fayl:Stamps_of_Azerbaijan,_2007-777.jpg|290px]] | izoh = ''Ozarbayjon Pochta markasi 2007'' | sana = 26 fevral 1992-yil | joy = Xodjali, Ozarbayjon | hududiy_oʻzgarishlar = | sabab = Xodjali shahrini Arman Qurolli kuchlari tomonidan bosib olinishi | natija = | status = | raqib1 = {{Bayroq|Armenia}} Armaniston Qurolli Kuchlari<br />{{Bayroq|Armenia}} Yollangan qoʻshin<br />{{Bayroq|SSSR}} Rossiyaning 366-motooʻqchi polki | raqib2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} Xodjali politsiya otryadlari | qomondon1 = {{Bayroq|Armenia}} [[Seyran Oganyan]]<br />{{Bayroq|Armenia}} [[Serj Sargsyan]]<br />{{Bayroq|Armenia}} [[Robert Kocharyan]] | qomondon2 = {{Bayroq|Azerbaijan}} [[Alif Xajiyev]] | kuch1 = | kuch2 = | yoqotishlar1 = | yoqotishlar2 = 161-613 | ilova = [[Tasvir:Khojaly District in Azerbaijan 2021.svg|300px]] | campaignbox = }} '''Xo'jali qirgʻini''' ({{lang-az|Xocalı facəsi}} — [[1992-yil]] [[25-fevral]]dan [[26-fevral]]ga oʻtar kechasi [[Armaniston]] qurolli kuchlari sobiq [[SSSR]]ning 366 motooʻqchi polki ishtirokida Xo'jali shahrida ozarbayjonliklarga qarshi etnik tozalash maqsadida uyushtirilgan qirgʻin. Armaniston otryadlari tomonidan Xo'jali bosib olinganidan soʻng, u yerda qolgan tinch aholi deportatsiya qilindi. Bu ishlar tashkillashtirilgan koʻrinishda amalga oshirilgan<ref name="R3" />. [[Deportatsiya]] qilingan tinch aholi mulki [[Xonkandi]]da saqlab qoʻyilgan. Bu NKR boshqaruvi tomonidan kerakli qaror mavjudligini yaqqol isbotlaydi. Xo'jali tinch aholisi shu jumladan ayollar va bolalarni asirga olinishi va ushlab qolinishi Xo'jalining butun tinch aholisini beminnat Ozarbayjonga qaytarishga tayyorligi haqidagi NKR boshqaruvining Deklaratsiyasiga zid kelardi. Asirlar oʻta qoniqarsiz sharoitlarda saqlangan, Xo'jali tinch aholisiga qarshi zoʻravonlik harakatlari amalga oshirilgan<ref name="R3" />. Xodjali aholisi qonunga xilof ravishda oʻz mulkidan mahrum qilingan, tinch aholi koʻchmas mulki Xonkandi va uning atrofida yashaydigan shaxslar tomonidan egallab olingan<ref name="R3" />. NKR rahbariyati Xodjalidan ketgan yoki deportatsiya qilingan aholi mulkini egallab olinishini qonuniylashtirdi, shaxsiy uylarga egalik qilish uchun orderlar berilishi tashkil etildi. Xodjaliga bostirib kelishda sobiq SSSRning 366 motooʻqchi polki ishtirok etgan<ref name="R3" />. „Memorial“ huquqlarni himoya qilish tashkiloti xulosasiga koʻra, harbiy motooʻqchi polkining harbiy operatsiyalarda hamda janglarda ishtirok etganligi, shuningdek, nizolashgan tomonlarning harbiy mulkini boshqa tomonga berilishi oʻrganib chiqilishi kerak<ref name="R3" />. Xodjali qirgʻini natijasida 613 tinch aholi yoʻq qilindi, ulardan 63 ta bolalar, 106 ayollar va 70 qariyalar edi, 8 oila toʻliq yakson qilindi, 25 bolalar ota va onasidan mahrum boʻldi, 130 bola esa ota yoki onasidan ayrildi<ref name="R4" />. Dushman oʻqidan 487 odam yaralandi, ulardan 76 bolalar edi, 1275 kishi asrga olindi. Asrga oilnganlardan 150 kishi shu jumladan 68 ayol va 26 bolalar taqdiri hozirgacha nomaʼlum<ref name="R5" />. Xodjali qirgʻinini Ozarbayjonda asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev yoritgan. Harbiy jurnalistning qisqa xizmat davrida Xodjalida sodir etilgan oʻgʻrilik va vahshiliyklarni tasmaga tushirdi. Xodjali himoyasi davrida Ozarbayjonning yetti milliy qahramoni ishtirok etgan<ref name="R6" />. Jangda Prezident tomonidan „Mardlik uchun“ medalini oʻlimidan soʻng berilgan Shoxrat Xasanov vafot etdi<ref name="R6" />. Ozarbayjon milliy qahramoni Allahverdi Bagirov arman polkovnigi Vitaliy Balasanyan yordami bilan uch kun ichida 1003 Xodjali asrlarini ozod qildi. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olish — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari [[Pokiston]] hamda [[Sudan]] tan olgan. Parlament darajasida fojeani [[Meksika]], [[Kolumbiya]], [[Chexiya]], [[Bosniya va Gertsegovina]], [[Jibuti]], [[Peru]], [[Gonduras]], [[Panama]], [[Iordaniya]], [[Ruminiya]] va [[Shotlandiya]] tan olgan<ref name="R7" />. [[AQSH]]ning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan. Ozarbayjonda bu fojea „Xodjali qirgʻini“ deb ataladi. Dunyoning 6 mamlakatida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan 9 yodgorlik qurilgan. == Zamin == 1991-yilning oktabiridan Xodjali qamalda boʻlgan<ref name="R6" />. 30 oktyabr kuni avtomobil yoʻllari toʻsib qoʻyildi va yagona harakatlanish vositasi vertoleyot boʻlib qoldi<ref name="R6" />. 1992-yilning 28 yanvarida Xodjaliga soʻnggi vertolyot uchib keldi. Lekin Shusha osmonida vertolyot otib tushirilganidan soʻng va fojea natijasida 41 odam haloq boʻldi, natijada bu aloqa vositasi ham uzildi<ref name="R6" /><ref name="R8" />. 2 yanvardan shaharda elektroenergiya taʼminoti toʻsib qoʻyildi<ref name="R6" />. 1992-yilning 2 yanvaridan boshlab Ayaz Mutalibov Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti vazifalarini bajarishni davom ettirdi. Yangi tashkil topgan Armaniston Respublikasi separatistlar uchun ochiq Togʻli Qorabogʻni qurol-yaroq, yonilgʻi, mahsulot va boshqa moddiy texnik taʼminot bilan taʼminlaganini rasmiy ravishda inkor etdi. Lekin Levon Ter-Petrosyan keyinchalik separatistlarga texnika va pul bilan taʼminlaganini tan olgan boʻlsa ham, oʻz odamlarini jangga yuborganini inkor qildi. Armanistonga Ozarbayjon blokadasi hamda Ozarbayjon qoʻshnisi Turkiya tomonidan bosim uyushtirildi<ref name="R9" />. Fevralning boshida Ozarbayjonning Malibeyli, Garadagli hamda Agdaban qishloqlarini armanilar bosib oldi, u yerdagi aholi esa koʻchirildi, natijada 140 kishi jarohat oldi, 99 kishi vafot etdi<ref name="R10" />. Armanistonni Qorabogʻ bilan quruqlikdagi faqat bitta aloqa vositasi boʻlgan, bu vertolyot orqali Lachin darasidir. Xodjali Xankendidan 7 kilometr masofada, tahminan 6,000-10,000 aholisi boʻlgan, aeroprtga ega yagona shahardir. Bundan tashqari Grad raketa artileriyasi uchun baza hisoblanadi<ref name="R11" /><ref name="R12" />. Xankendida armanilar yashagan baland binolarga 400 Grad raketalari otilgan. Fevral oxirida armani qurolli kuchlari kelayotgan hujum haqida maʼlum qildilar va Xodjalida otishmani toʻxtatish uchun Ozarbayjonga shart qoʻydilar<ref name="R12" /><ref name="R13" /><ref name="R14" />. == Xodjali ishgʻoli (bosqin) == [[Tasvir:Nagorno Karabakh, Azerbaijan, Khojaly region..png|thumb|Xodjali shahri]] 1992-yilda 25 fevraldan 26 fevralga oʻtar kechasi Armaniston qurolli kuchlari 366 motooʻqchi polki ishtirokida Ozarbayjonning Xodjali shahriga hujum qilishdi va u yerda yashaydigan etnik ozarbayjonlarni vahshiylarcha oʻldira boshlashdi<ref name="R15" />. Xodjaliga hujum uch yoʻnalishdan olib borildi, shu sababli aholi Kardar daryosi tomoniga toʻgʻri oʻrmonlarga qochishga majbur boʻldi<ref name="R16" />. Oʻrmonda kuchdan qolgan va charchagan aholining katta qismi arman qurolli kuchlari tomonidan oʻta vahshiylik bilan oʻldirildi<ref name="R17" />. „Memorial“ inson huquqlarini himoya qilish markazining xulosasida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalida inson huquqlarini ommaviy ravishda buzilishi va okkupatsiyadan oldin u yerda 2-4 ming kishi shaharning bir necha yuz himoyachilar bilan yashaganligi taʼkidlangan<ref name="R3" />. Xodjalini himoya kuchlari, Ozarbayjon Ichki Ishlar Vazirligi politsiyasi hamda Ozarbayjon Milliy armiyasi askarlari himoya qilgan<ref name="R3" />. Ikkala tomonning maʼlumotlariga koʻra, shaharda uch turdagi bronitexnika shuningdek, „Alazan“ raketalari boʻlgan. Xodjalini ishgʻol qilishda ishtirok etgan shaxslar hamda Togʻli Qorabogʻning „mansabdor shaxslari“ ikki turdagi „Grad“ reaktiv tizimlar mavjudligini taʼkidlashgan<ref name="R3" />. === Bosqin (ishgʻol) ishtirokchilari === „Memorial“ kuzatuvchilari hujum qilishga aynan kim buyruq berganini hamda bu qilmishlar uchun kim javobgarligi haqida maʼlumot topa olmadilar. Lekin, Togʻli Qorabogʻdagi holat haqidagi arizani asos qilib olgan hamda Xodjalini bosib olish operatsiyasini rejalashtirib amalga oshirgan NKR boshqaruvi buning uchun javobgar degan xulosa qilsa boʻladi<ref name="R3" />. ==== 366 motooʻqchi polki oʻrni ==== Barcha qochoqlarning guvohligiga koʻra, shahar hujumida 366 motooʻqchi polki harbiylari ishtirok etgan, ayrimlari esa hatto shahar ichiga ham kirishdi<ref name="R3" /><ref name="R6" /><ref name="R18" />. Aholi qarshiligiga uchragan harbiy komanda tarkibining bir qismi erkin chiqish yoʻllarini taʼminlab bera olmadi<ref name="R19" />. Shu maqsadda Gyandjda joylashgan desant diviziyasi jalb qilindi. Lekin bu kuchlarning kelgunicha, tarkibi asosan qirgʻinda ishtirok etgan harbiy armanilardan tashkil topgan bu diviziyadan 103 kishi harbiy buyruqqa boʻysunmay Xodjalida qoldilar<ref name="R20" /><ref name="R21" /><ref name="R22" />. Polk boshqaruvi hamda polkni chiqib ketishi uchun javobgar shaxslarning jinoiy kelishuvi natijasida harbiy texnikaning bir qismi, shu jumladan bronlangan texnika armanilarga berib yuborildi<ref name="R23" />. Maʼlumotlarga koʻra, armanilarga berib yuborilgan 366 polkning harbiy mashinalari shahar hujumida ishtirok etgan, ular oʻq ochishdi lekin shaharga kirmadi<ref name="R3" />. Harbiy xizmatchilarning armanilar tomonida operatsiyada ishtirok etishi uchun polkning boshqaruvi yozma buyruq bergan<ref name="R3" />. === Bosqinni kechishi === [[Tasvir:10 xojali ilgar.jpg|thumb|Xodjali qochoqlari poyezdda, Agdam 1992-yil]] 25 fevral kuni soat 23:00 boshlab Xodjali zambarakdan oʻqqa tutilgan<ref name="R3" />. Birinchi navbatda yashash joylaridagi kazarmalar hamda himoya nuqtalari vayron qilindi. Piyoda otryadlari shaharga 26 fevral kuni 01:00-04:00 orasida kirib kelishdi. Armaniston qurollangan uyushmalar aʼzolarining taʼkidlashicha, Xodjali Gornizoning harbiy mudofasi tez orada yakson qilindi. Xodjalidagi vayronalar artileriya hujumi boʻlganini isbotladi, ular vaqtincha koʻcha urushi natijalariga oʻxshamasdi. Soʻnggi mudofa nuqtasi soat 07:00 da yoʻq qilindi. Bosqindan soʻng darhol aholining bir qismi Agdam tomonga qolgani esa Xodjaliga yoʻl oldi. Shahardan chiqib ketayotgan ayrim guruhlar orasida shahar gornizoni harbiylari ham boʻlgan<ref name="R3" />. Aholi shaharni ikki yoʻnalishda tark etdi<ref name="R3" />. * Shaharning sharqiy qismidan daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishga, Askeranni chap tomonda qoldirgan holda (aynan shu yoʻlni Armanistonning mansabdor shaxslari „erkin koridor“ deb atashadi) * Askeranning oʻng tomonidan qoldirib, shaharning shimoliy tomonidan shimoli — sharqiy yoʻnalishiga (maʼlum boʻlishicha bu yoʻldan kam sonli qochoqlar oʻtgan). Shunday qilib, tinch aholining katta qismi Xodjalini tark etdi, tahminan 200-300 kishi yertoʻlalarda berkinib shaharda qolishdi. Ishgʻol vaqtida bombardimon natijasida sanoqsiz koʻp odam oʻldirilgan. Arman tomoni tajribaga ega boʻla turib, oʻlganlar soni haqida maʼlumot berishdan bosh tortdi. (26 fevral kuni „Golfstrim“ uyushmasining televizion muhbiri Burganskiyning xabar qilishicha, aholining koʻpchiligi mudofa gornizoni boʻlinmalarining minomyot oʻqi bilan yakson qilindi, lekin Burganskiy xabaridagi hujumga aloqador ayrim maʼlumotlar boshqa manbalardan olingan maʼlumotga toʻgʻri kelmaydi va bu bilan shubha tugʻdiradi<ref name="R3" />. Armaniston manbalariga koʻra hujum tomonidan yoʻqotishlar 10-12 kishini tashkil etgan<ref name="R3" />. === Aholini olib chiqish uchun „Boʻsh koridor“ === [[Tasvir:Shakhsey-vakhsey in Agdam for victims of Khojaly massacre.jpg|thumb|left|1992-yilda Agdamda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shaxsey — vaxsey]] Rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Xodjalidan tinch aholini olib chiqish uchun „NKR“ shaharning sharqiy tomonidan va Agdam tomonga daryo boʻylab shimoli — sharqiy yoʻnalishda, chap tomondan Askeranni aylanib oʻtib „boʻsh koridor“ tashkil etildi. Kengligi 100-200 boʻlgan bu „koridor“ ayrim joylarda 300 metrga yetdi. „Koridor“ hududida joylashgan arman qurolli birlashma aʼzolari hamda qurolsiz birlashma aʼzolari „koridor“ dan oʻtayotgan tinch aholi va qurolsiz guruhlarga oʻt ochmaslikka vaʼda berishdi<ref name="R3" />. Rasmiy maʼlumot va hujum ishtirokchilari xabarlariga koʻra, ishgʻol qilishdan avval Xodjali aholisi bronlangan harbiy moshinalardagi balandlatish vositasi yordamida bunday „koridor“ mavjudligi haqida xabardor qilindi. Lekin bunday maʼlumot berayotgan shaxslar aholining koʻpchiligi ovozning pastligi sababli bu ogohlantirishni eshitmaganligi mumkinligini taʼkidlashdi. NKR rahbariyati bu bilan shuni tasdiqladiki, ishgʻoldan bir necha kun oldin, vertolyotdan „boʻsh koridor“ dan foydalanish haqidagi varaqalar otilgan. Lekin buni tasdiqlash uchun „Memorial“ kuzatuvchilariga bu varaqalarning hatto bir nusxasini ham koʻrsata olishmadi. Soʻrov qilingan Xodjali qochoqlari bunday maʼlumot haqida eshitmagan edi<ref name="R3" />. „Memorial“ kuzatuvchilari Xodjali ishgʻoli vaqtida qochgan 60 yaqin kishini Boku va Agdamda soʻroq qilishdi. Soʻroq qilinganlardan faqat bittasigina „boʻsh koridor“ haqida xabar eshitganini aytdi (bu haqida Xodjali gornizonining askari maʼlum qildi). „Memorial“ kuzatuvchilari Xankendi markazida deputat Paruyr Xayrikyan bilan soʻrov oʻtkazishdi (suhbat Armaniston televideniyesi operatori tomonidan yozib olingan) asrga olingan Xodjali aholisi „Boʻsh koridor“ haqida hech narsa eshitmaganini aytishdi<ref name="R3" />. Hujmdan bir necha kun avval, armaniston tomoni vakillari radio aloqasidan foydalanib muassasalarni bir necha bor rejalashtirilgan hujum haqida xabardor qilishdi va aholini shahardan darhol olib chiqishni taklif qilishgan<ref name="R3" />. Bu xabar olinib Bokuga yuborilgan hamda „Boku ishchisi“ gazetasida tasdiqlangan<ref name="R3" />. Korridorning mavjudligi haqida „Russkaya misl“ gazetasining 03.04.1992-yilgi sonida ham yozilgan, shuningdek, bu haqida Xodjali ijroiya qoʻmitasi boshligʻi Elman Mamedov ham shunday yozgan: {{cquote|4=Elman Mamedov|''Biz tinch aholini olib chiqish uchun bu koridor e’tiborga olinganligini bilgan edik...''<ref name="R3" />}} == Qirgʻin == === Shaharni tark etgan aholi taqdiri === Hujum (bosqin) boshlanishi bilan, aholi xavotirda shaharni tark eta boshladi<ref name="R3" />. Aholini hatto eng zarur buyumlarni ham olishga imkoni boʻlmadi — aksariyat yengil ust-boshda qochgan (natijada ular turli darajadagi muzlashdan aziyat chekdi). Boku va Agdamda soʻrov qilingan koʻpchilik qochoqlarda hatto hujjat ham boʻlmagan. Aholining koʻpchiligi shaharni daryo boʻylab tark etgan (birinchi yoʻnalish — „Xodjaliga hujum“ boʻlimiga qarang). Ayrim qochoq guruhlar orasida shahar gornizonining harbiylari boʻlgan. Ozarbayjonning Agdam tumani atrofida odamlar „boʻsh koridor“ dan chiqishgan, lekin bu odamlarga qarata oʻt ochilgan va natijada ularning aksariyati halok boʻlgan. Tirik qolganlari esa har tomonga qochib ketishdi. Omon qolishga uringanlari esa arman postlariga duch kelishdi va oʻsha yerda otib tashlandilar. Qochoqlarning faqatgina bir qismi Agdamgacha yetib keldi, ayrimlari aynisa ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni yoʻq) togʻu-toshlardan oʻtib oʻsha yerda sovuqdan halok boʻlishgan, ayrimlari Pirdjamal va Naxchivanik qishloqlarida asrga olingan. Xojali aholisining aytishicha, asrga olinganlarning ayrimlari oʻldirilgan<ref name="R3" />. Qochoqlar oʻldirilgan joylar, shuningdek jasadlar, Ozarbayjon boʻlimlarining vertolyotda jasadlarni olib ketish operatsiyalari barchasi videoga olingan. Videoga olingan tasmalarda jasadlar katta hudud boʻylab yoyilib yotgani koʻrinib turibdi. Filmda fojea joyidagi murdalarning aksariyati ayollar, qariyalar hamda yosh bolalar ekanligi koʻrinib turibdi. Shu bilan birga oʻldirilganlar orasida forma kiygan odamlar ham bor. Videoda asosan ular koʻrsatilgan<ref name="R3" />. Relyefning qiyinligi hamda jismoniy xususiyatlarni hisobga olganda, qochoqlar taxminan 7 yoki 8 soat ichida oʻldirilgan joyiga yetib kelgan („boʻsh koridor“ gacha parallel yoʻl 2 soat). Shunday qilib, qochoqlar ertalabdan oʻq ostida qolgan. Toʻrt kun ichida Agdamga taxminan 200 jasad olib kelingan. Jasadlarda oʻzgarish alomatlari boʻlgan. Agdamdagi tibbiyot muassasi xodimlari toʻrtta terisi shilingan va bitta boshi tanasidan kesilgan murdani aniqlashdi<ref name="R3" />. 181 murda (130 erkak, 51 ayol, 13 bola) sud tibbiyot ekspertizasidan oʻtkazganda 151 kishi oʻqdan hamda 20 kishi metal quroldan, 10 kishi esa olovdan vafot etgani aniqlandi. Shuningdek, Xodjalidan olib kelingan bir necha murda ustida sud tibbiyot ekspertizasi oʻtkazildi. „NKR“ boshqaruvi „Memorial“ kuzatuvchilariga 120-130 murda Agdamga kelishuvga koʻra olib kelinganligini takidlashdi. 96 murda Agdamda koʻmildi. Boshqalarning murdalari esa qarindoshlariga yetkazib berildi<ref name="R3" />. „NKR“ rahbariyati hamda arman harbiy otryadlari aʼzolari tinch aholini „boʻsh koridor“ da oʻldirilishi, arman postlariga oʻt ochganlarga qarshi javoban oʻt ochishga majbur boʻlganini tushuntirishdi. Arman qurollangan otryad aʼzolari taʼkidlashicha Ozarbayjon boʻlinmalari himoyada quroldan foydalangan. Arman postlariga birinchi guruh qochoqlar yaqinlashdi. Qochoqlar orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi. Otishma vaqtida bitta post yoʻq qilindi (2 kishi oʻldirildi, 10 kishi jarohatlandi). Lekin Ozarbayjonliklar bilmagan boshqa post qochoqlarga qarata yaqin masofadan oʻt ochishdi<ref name="R3" />. Xodjali qochoqlarining takidlashicha (matbuotda ham takidlangan) aholi orasidagi harbiylar arman postlariga qarata oʻt ochishdi, lekin ular faqatgina qarshi javoban oʻt ochgan, armanilar birinchi boʻlib qurol ishlatgan. Ikkinchi yoʻldan yurgan qochoqlarga hamda Askerning oʻng tomonidagilarga qarata oʻt ochilgan. Agdamning tibbiy vagonida Xodjalidan koʻp sonli qurbonlar boʻlgan<ref name="R24" />. Roʻyxatga olish jurnalida 598 nafar jarohatlangan hamda muzlagan, terisi shilingan va boshi tanasidan judo qilingan kishilar haqida yozuvlar mavjud<ref name="R24" />. Xodjalida halok boʻlganlar soni faqatgina oʻqdan halok boʻlgan qochoqlar bilan emas, balki togʻlarda muzlab qolganlar bilan ham hisoblanadi. „Memorial“ kuzatuvchilari uch bolasidan judo boʻlgan ayol bilan suhbatlashishdi. „Qorabogʻ“ 26.03.92 dagi gazetasi maʼlumotlariga koʻra qoʻmita 476 halok boʻlganlar oilasiga yordam koʻrsatgan<ref name="R3" /><ref name="R24" />. === Shaharda qolgan aholi taqdiri === Shahar qurollangan arman otryadlari tomonidan bosib olinganida, u yerda 300 tinch aholi qolgan, ular orasida 89 turk — axisklar boʻlgan<ref name="R3" />. Aholi, bosqin ishtirokchilari, „NKR“ rahbariyati hamda Xodjali tumani ommaviy axborot vosita vakillari maʼlumotlariga koʻra, qolgan tinch aholi asrga olingan va uch kun ichida Xonkendining (hukm qilish va transport qoʻshinlari markaziga), „Krasnaya“ qishlogʻi hamda Askeran tumani qamogʻiga koʻchirildi<ref name="R3" />. NKR rahbariyati bilan kelishilib, ayrimlari xususiy arman oilasi uylariga olib ketilgan<ref name="R3" />. „NKR“ rahbariyati maʼlumotlariga koʻra bir hafta ichida barcha ayol va bolalar Ozarbayjonga olib borilgan. Ikki tomondan olingan maʼlumotlarga koʻra, Xodjali bosib olingan vaqtda Agdamga ketayotgan va asrga olingan 700 aholi 28.03.1992-yilda Ozarbayjonga qaytarilgan<ref name="R3" />. Ularning aksariyati ayol va bolalar edi. Shu vaqtda Xodjalining bir necha aholisi maʼlumotlariga koʻra ayollar, bolalar hamda erkaklar „almashish vositasi“ sifatida olib qolingan. Bu maʼumotlar „Memorial“ vakillari tomonidan tasdiqlangan. 13 martgacha Xodjalilik ayollar va yosh qizlar Askeranda asir sifatida olib qolingan. Bundan keyin ham ayollar Askeranda kuch bilan ushlab turilgan va bunga isbotlar mavjud<ref name="R3" />. === Asirlar va Xodjali himoyachilarini saqlash sharoitlari === [[Tasvir:18 xojali ilgar.jpg|thumb|Majburiy koʻchirilganlar — Agdamdagi Xoʻdjali qirgʻini guvohlari]] „Memorial“ huquqni himoya qilish markazi kuzatuvchilari maʼlumotlariga koʻra, Xankendidagi Xodjalining tinch aholisi hamda Ozarbayjon birlashmalari aʼzolari qamoqxona markazida oʻta yomon sharoitlarda saqlangan.<ref name="R3" /> Tashqi koʻrinishidan asrlar kuchdan qolgan, uzoq muddat och qolishgani hamda muntazam ravishda doʻpposlanganligi maʼlum boʻldi. Shuni taʼkidlash kerakki, kuzatuvchilar faqatgina bir nechta asrlar bilan uchrasha olishdi.<ref name="R3" /> Qamoq raisi mayor Xachayturyan asrlarga bir necha daqiqaga ham gaplashishga ruxsat bermadi.<ref name="R3" /> Bunday imkoniyat faqatgina bir marotaba berilgan. Asrga olingan hamda keyinchalik almashtirilgan Xodjali aholisi va shahar mudofachilari muntazam ravishda doʻpposlanganini aytishdi.<ref name="R3" /> Allaxverdi Bagirov Xodjali qirgʻini vaqtida jang joyida arman askar bosqinchi jasadlari va asrlarni ozarbayjon asrlariga almashgan Allaxverdi Bagirovning xizmati katta boʻldi.<ref name="R3" /> Arman polkovnigi Vitaliy Balasanyanning yordamida uch kun ichida armanilar qoʻlidan 1003 asrni tortib oldi (ozod qildi). Allaxverdi Bagirov arman asrlarini avtobusda olib keldi va xoʻjayinlariga topshirdi.<ref name="R3" /> U murdalarni kafanga oʻrab Agdam masjidida koʻmdi.<ref name="R25" /> Agdamning Karagachi qabristoniga asirlar olib kelindi.<ref name="R26" /> Harbiy operator Seyidaga Movsumli va Chingiz Mustafayevlar Allaxverdi Bagirov va Vitaliy Balasanyanlar muzokaralarini yozib olish imkoniyatiga ega boʻlishdi.<ref name="R27" /><ref name="R28" /> === Jasadlarni yigʻish === Xodjali voqealari vaqtida aholi Agdam yoʻnalishida emas, togʻ va oʻrmonlar tomoniga qochishdi, sababi arman qurolli otryadlari Agdam yoʻlidagi Garagaya tepaligini egallab olishdi. Askeran tomonidan Xodjaliliklarga yordam bera olmagan qoʻshin guruhi xodjaliliklarga yordam berish rejasini tuzishdi va Garagaya operatsiyasini boshlashdi. Bu operatsiya yuqori rahbariyat tomonidan tayyorlangan. Xodjali voqealari boshlanganida Garagaya armanilarda boʻlgan. Faqatgina 26 fevralda tirik qolgan odamlardan holat haqida maʼlumot olib, mahalliy Agdam batalyoni tinch aholini ozod qilish operatsiyasini boshladi. Shundan soʻng Shelli qishlogʻi yoʻnalishi boʻylab tinch aholi ozod etildi. Garagaya operatsiyasi natijasida 200 ga yaqin aholi asirlikdan ozod etildi, 100 ortiq murda Agdamga olib kelindi. Xodjaliliklarning murdalari Garagayaning qarshi tomonida Askerandan bir oz oldindan boshlandi. Bu hududlar armanilar boshqaruvi ostida boʻlgan.<ref name="R29" /> [[Tasvir:Map of the area where Massacre of Khojaly citizens was committed (Azerbaijani).png|250px|thumb|left|Xodjaliliklar murdalari asosan shaharda va Askeran, Katuka hamda Naxichevanikda boʻlgan]] Agdam batalyoni komandirlaridan biri Allaxverdi Bagirov hamda Askeran batalyoni komandiri Vitaliy Balasyan oʻrtasidagi muzokaralar natijasida, xodjaliklarning qolgan murdalari yegʻildi.<ref name="R29" /><ref name="R30" /> Shunday qilib, voqealardan ikki kun oʻtgandan soʻng, qarshi tomon bilan muzokaralardan soʻng, Allaxverdi Bagirov Askeran batalyoni komandiri bilan uchrashdi va Ozarbayjon tomoni murdalarni olib ketishini va syomka olib borishini aytib oʻtdi (oʻsh paytda Bagirov bilan birga harbiy operator Seyidaga Movsumov boʻlgan).<ref name="R31" /> Vitaliy avval syomkalarga qarshi edi, lekin ikki arman askari ozarbayjonliklarni hamma joyda kuzatib yurishi va faqatgina ularning ruxsati bilan suratga olish sharti bilan rozi boʻldi. Kelishuvdan soʻng ular armanilarning moshinasiga oʻtirib toʻgʻri Xodjaliga ketishdi. Ular bilan ikki yuk moshinasi yoʻlga chiqdi. Moshinada bitta Xodjali mudofa batlyon guruhi boʻlgan. Ular murdalarni yegʻishi kerak edi. Askeran togʻi oldidagi Askeran koʻprigiga yetganda, koʻprik tagi va atrofi toʻla murda ekanligini koʻrishdi. Aksariyatining boshi tanasidan judo qilingan, koʻzi oʻyilgan, yuzidan terisi shilingan, vahshiylik bilan qiynoqlarga solingani maʼlum boʻldi. Movsumov har qancha suratga olishga urinmasin, unga yoʻl qoʻyishmadi. Ozarbayjon askarlari murdalarni yegʻa boshlashdi. Oʻlganlar orasida chaqaloqlar, qizlar, qariyalar boʻlgan. Ayrimlari arqon va zanjirlarga bogʻlangan edi. Bir oz oldinga yurganda koʻp sonli Ozarbayjon askarlari murdalarini koʻrishdi.<ref name="R32" /> Ular jang holatida oʻlishgan. Ular orasida Alif Xajiyev murdasi ham bor edi. Uning yuzi kurtka bilan yopilgan edi, shuning uchun armanilar uni tanishmadi va olib ketishga ruxsat berishdi. Armanilar ham murdalar orasida alla kimni yaʼni Adil Guliyevni qidirishdi.<ref name="R32" /> Armanilar Seyidaga Movsumovga Adil Guliyev jasadini koʻrsatib soʻraganda, u uing jasadi emasligini aytdi. Alif Xadjiyev murdasidan nariroqda quloqlari kesilgan qariya murdasi bor edi.<ref name="R29" /> Boshqa joyda butun bir oila jasadlari yotgan edi. Yoʻl yuzida qari eri va xotin sim bilan bogʻlangan, erkakning boshi tanasidan judo qilingan, ayolning esa qulogʻi va burni kesib tashlangan edi. Seyidaga Movsumov hammasini tasmaga yozib olishga harakat qildi. Jasadlar Gargarchay daryosi sohillaridan togʻlarigacha yotgan edi.<ref name="R32" /><ref name="R33" /> Askarlar Gargarchayga yetganida, armanilar koʻprikdan daryoga bir yuk moshina jasad otib yuborishdi. Movsumov va jasadlarni yegʻgan askarlar tepaga koʻtarilganida, ular vertolyotda Chingiz Mustafayev kelganini koʻrishdi.<ref name="R30" /> Armanilar vertolyotni yoqib yuborishdi.<ref name="R30" /><ref name="R32" /> Chingiz jang maydonida dushmanlarga qarama-qarshi qolib Naxchivanik tomonidan tasmaga tushirdi. Mustafayevdan tashqari Movsumov u yerda boshqa muxbirlarni ham koʻrdi. Ulardan biri „Sahar“ gazetasi muxbiri Shamil Sabiroglu edi, boshqasi esa xorijiy jurnalist. Chingiz Mustafayevning soʻzlariga koʻra, u 28 fevral kuni birinchi marotaba kelganida radiusi 500 metr boʻlgan joyda butun maydon murdalarga toʻla boʻlgan.<ref name="R32" /> Mustafayev havodan jasadlarni yegʻayotgan ozarbayjon askarlarini koʻrdi.<ref name="R34" /> Hudud arman harbiylari tomonidan nazorat qilinganligi sababli uchuvchilar avval qoʻna olmadi.<ref name="R29" /><ref name="R35" /> Va nihoyat qoʻnganida oʻq ovozlari eshitildi va vertolyot yana havoga koʻtarildi. Mustafayev bilan kelgan militsiya xodimlari barcha toʻrtta jasadni olib ketishdi. Chingiz Mustafayev va u bilan birga kelgan besh kishi bu hududda qolishdi (Askeran — Naxchivanik yoʻli orasida 25 metr, choʻchqa fermasi oldida) va suratga olishni boshlashdi.<ref name="R34" /> Mustafayevning gapiga koʻra ularning oldidan ikkita armanilarga toʻla moshina oʻtib ketdi. Mustafayev aytishicha uning oldidagi ikkita odam bunday jasadlarni koʻrib hushidan ketib qoldi, koʻpchilikning yuragi xuruj boʻldi.<ref name="R35" /> Soʻng vertolyot kelib Chingiz Mustafayevni olib ketdi.<ref name="R32" /> Oʻsha kuni Bagirov askarlari 85 jasadni olishda ishtirok etishdi, ularning orasida Alif Xadjiyev hamda Adil Guliyev jasadlari boʻlgan, keyinchalik ularga Milliy Qahramon unvonini berishdi.<ref name="R31" /> Kechki payt Agdam yaqinida bu guruhlarni Röytersin fotomuxbiri Frederik Langen rasmga oldi.<ref name="R36" /> "The New York Times gazetasiga intervyusida Langen shunday dedi: {{Cquote|“Birinchi yuk mashinasida men 35 jasad, ikkinchisida ham taxminan shuncha jasadni ko’rdim. Ayrimlarining boshi tanasidan judo qilingan, yonib ketgan edi. Ularning barchasi erkak edi, ayrimlari esa harbiy formada edi”.<ref name="R37" />}} Hammasi boʻlib Bagirov askarlari Katuk, Naxchianik, Askeran va Xodjalidan 180 yaqin jasad yegʻildi. Ularning aksariyati tanib boʻlmas holatda edi.<ref name="R30" /> 2 mart kuni Chingiz Mustafayev xorijiy jurnalistlar bilan birga harbiy harakatlar joyiga kelganida, jasadlarning ahvoli yanada dahshatli ahvolda edi. „Izvestiya“ gazetasiga intervyusida Mustafayev bir necha kunda ularning ahvoli yanada yomonlashganini aytib oʻtdi.<ref name="R34" /> === qirgʻin qurbonlari === Koʻpgina Ozarbayjon va xorijiy ommaviy axborot vositalarida Xodjali qirgʻini natijasida 63 bola, 106 ayol, 70 qariya oʻldirilganligi qayd etilgan.<ref name="R38" /><ref name="R39" /> Xoʻdjalining 613 aholisi oʻldirildi, 8 oila toʻliq yoʻq qilindi, 25 bola otasi va onasida mahrum boʻldi, 130 bola yoki otasi yoki onasidan mahrum boʻldi.<ref name="R39" /> Dushman oʻqidan 76 bola halok boʻldi, 487 yaralandi, 1275 tasi asrga olindi. 150 kishi garovga olindi, ularning orasida 68 ayol, 26 bola boʻlgan.<ref name="R39" /> Ularning taqdiri bugungi kungacha nomaʼlum. Ozarbayjon Parlamentining qonun va huquqlarni himoya qilish boʻlimi guruhi rahbari Namik Aliyevning taʼkidlashicha 23 aprelda Xodjali voqealarini oʻrganish natijasida Agdamda 213 nafar Xodjali qurbonari koʻmilgan.<ref name="R40" /> Agdamning vaqtinchalik kasalxonasiga tushgan ayrim jasadar kombatlar sifatida qabul qilingan.<ref name="R40" /> "Helsinki Watch taʼkidlashicha 180 nafar Xodjali aholisi daraksiz yoʻqolgan.<ref name="R41" /> „Qora bogʻ“ kitobi muallifi Tomas Vaalning fikricha, vojea natijasida 485 kishi muzlab halok boʻldi.Ozarbayjonning rasmiy hisoblariga koʻra, 25-26 fevral kunlari haloq boʻlganlar soni 613 kishi, ulardan 63- bolalar, 106 ayol, 70 qariyalar edi.<ref name="R42" /> === Xodjali aholisi mulki === Xodjali shahrini tark etayotgan aholi eng kerakli buyumlarini ham olib keta olmadilar.<ref name="R3" /> Xodjali aholisiga hatto mulkining bir qismini ham olib ketishga yoʻl qoʻyishmadi.<ref name="R3" /> Koʻp uylarning eshigida ularning yangi egalarining familiyalari yozib qoʻyilgan edi. „Memorial“ kuzatuvchilari hech narsa bilan oldi olinmagan morodyorlikning guvohi boʻlishdi.<ref name="R3" /> Shaharda qolgan mulk, Xankendi aholisi va atrofida yashaydigan aholi tomonidan talon-toroj qilindi.<ref name="R3" /> NKR oliy boshqaruvi buyrugʻiga koʻra, muhtoj armanilar Xodjalidagi uylarga koʻchirilgan va ularga orderlar berilgan.<ref name="R3" /> === Xodjali qirgʻini davrida guvohlarning xotirasida qolganlar === [[Tasvir:09 xojali ilgar.jpg|thumb|1992-yil Boku poyezdida Xodjali qirgʻini natijasida halok boʻlganlar va yaralanganlar olib kelindi. Jasadlar tez yordam mashinalarida ham olib kelingan]] 33 yoshli ishchi Nigyar Azizovaning „Helsinki Watch“-a ([[Human Rights Watch]]) ga aytishicha, odamlarni oʻldira boshlanganidan soʻng ular orqaga qaytib turli tomonlarga qocha boshlashdi. {{Cquote|Olomon 60 metrga cho’zilgan. Men odamlarning o’rtasida edim, tez orada ko’pchilik aholi o’ldirildi. Ular baland baqirib o’lishdi. Men ularni yuzidan tanidim. Oldidan o’tganda men ularning yuzini ko’rardim. Bolalar buni ko’rmasligi uchun biz ularni ko’zini yopardik.<ref name="R40" />}} Keyinchalik asrga olingan yosh Ozarbayjon ayoli „Helsinki Watch“ ga shunday deydi: {{Cquote|U yerda qazilgan yer bor edi. Biz maydonga yaqilnlashdik va bizga qarata o’q ochayotganini ko’rdim. Bu yerda tahminan 60 kishi bor edi. Men bilan qochayotganlarning ko’pchiligiga yaralanib halok bo’lishdi.<ref name="R40" />}} Xodjali qirgʻini guvohi Xasan Allaxyarovning aytishicha: {{Cquote|Tank bizga qarata o’t ochganda biz turli tomonlarga qocha boshladik, men har tomonda jasadlarni ko’rdim, men bilan qochayotganlarning ko’pchiligi halok bo’ldi.<ref name="R40" />}} Xodjali qirgʻini guvohi Xichran Alekberovning aytishicha: {{Cquote|Naxchivanikda tonggi soat 9:00 edi. U yerda ekin yerlari va jasadlar bor edi. Ularning soni yuzga yaqin edi. Men ularni sanamaslikka harakat qildim. Bu maydonda men yaralandim. Ular Alif Xadjiyevnini ham yaralashdi men unga yordam bermoqchi bo’ldim, lekin o’zim ham qornimdan yaralandim. Maydonda boshqa jasadlarni ham ko’rdim, ular terisining rangi o’zgarmagan edi.<ref name="R40" />}} Xodjali qirgʻini guvohi Baloglan Allaxyarovning aytishicha: {{Cquote|Naxchivanikda soat ertalabki 8:00 edi, ular o’q ochganda biz maydonning o’rtasida edik. Ular o’qni faqatgina bir tomon – o’rmondan ochgan. Keyin xotinim va kelinim bilan qochayotganimda 20 metr masofada otib o’ldirishdi. Kelinimga 3 joyiga – boshi, qorni va oyog’iga otishdi. Xotinimga esa beliga otib o’ldirishdi. Armanilar ularning barmoqlarini kesib olishdi.<ref name="R40" />}} Xodjali qirgʻini guvohi Nazilya Axmedova ertalab 8:00 da qochayotganida oyogʻidan yaralandi: {{Cquote|Biz emaklab qochdik. Oyog’ida turganlarning barchasi yaralandi. Oyog’imni rostlash uchun turganimda men ham yaralandim, men ko’p sonli yaralangan odamlarni ko’rdim, ular orasida biz alohida emakladik. Yaralangandan so’ng men ko’pchilikni ko’rmadim, ular o’rmonda berkinib oldilar. Kechki soat 7:00 gacha men qorda qoldim. So’ng Xalq Fronti a’zolari keldi va bizga qochishga yordam berishdi.<ref name="R40" />}} == Xodjali jangida ishtirok etgan Ozarbayjonning Milliy Qahramonlari == Xodjali himoyasida yettita milliy qahramon ishtirok etdi.<ref name="R6" /> Guvoh, keyin esa Xodjali jangida oʻldirilgan Shoxrat, Ozarbayjon Prezidenti tomonidan „Qahramonlik uchun“ medali bilan taqdirlangan.<ref name="R6" /> * Alesker Novruzov himoya guruhidagi birinchilardan edi, keyinroq u batalyon jangchisi boʻldi, otishni bilgan va qurolni ishlata olgani uchun qolganlarni oʻrgatdi. Xodjali himoyasi qoʻmita aʼzolari armanilarning oʻt ochish nuqtalarini yoʻq qilishdi, arman guruhlarini yoʻq qilish uchun rejalar tuzib ularni amalga oshirishgan. Ertalabki soat 5 da Alesker guruhi himoya nuqtalarida armanilarning keng miqiyosdagi bosqinlarini ushlab qolishdi. Ular dushman hujumini toʻxtatishdi va ularni yakson qilib yaqiniga yoʻlatishmadi. Lekin qurol va oʻqlar tugab qarshi turishning iloji qolmadi.<ref name="R43" /> Guruh komandiri Alesker Novruzov yagona besh qavatli binodan ortga chekinishga buyruq berdi. Bu besh qavatli bino yaqinida yaralandi va hushsiz holda asrga olindi. Uni turli qiynoqlarga solib qurbon qilishdi.<ref name="R45"/><ref name="R45" /> Ozarbayjon Respublika prokuraturasining tergov guruhi bu holat haqida yetarlicha maʼlumot va tushuntirishlarga ega.<ref name="R46" /> Shuningdek, guvohlar tomonidan berilgan maʼlumotlar ham mavjud, bu maʼlumotlar bir necha bor gazetalarda chop etilgan va kitoblarda yozilgan.<ref name="R46" /> * 1992-yilning 25 fevralida Elif Xadjiyev va uning koʻmakchilari dushmalaga jiddiy qarshilik koʻrsatishdi, lekin kuchlar teng emas edi. Elif Xadjiyev yangi kuchlar bilan odamlarning hurmati va ishonchi uchun ortga chekinmadi.<ref name="R46" /> Birinchi navbatda u aholini tinchroq va xavfsizroq joylarga koʻchirmoqchi edi.<ref name="R46" /> Agdam tumanining bir qismini qonli tun qopladi.<ref name="R46" /> Shunday xavfda ham ayrimlar Alif Xadjiyevni kutishardi, lekin bunday hollarda u shiddat bilan ortga oʻgirildi.<ref name="R46" /> Avtomatik oʻq Alif Xadjiyevning yuragiga tegadi.<ref name="R46" /> Uning jasadi besh kun davomida maymunjon butasi tagida qolib ketadi.<ref name="R47" /> Uning Nazim ismli ishchisi, Xadjiyev oʻldirilganida buta tagiga qoʻyib, kurtka bilan yopib qoʻyadi, Nazim Alif Xadjiyevning jasadini olayotganida bir Armani „Agar bu jasad Alif Xadjiyevnikiligini bilib qolsalar, sizlarga uni bermaydilar“ deydi.<ref name="R47" /> Shuning uchun Xadjiyevning jasadini mashinada olib ketib berkitib qoʻyishadi. * 1991-yilda Tofik Xuseynov tashabbusiga koʻra „Xodjali mudofa batalyoni“ ni tashkil qiladi<ref name="R6" /> 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi u dushmanlar bilan oxirigacha kurashadi va aholini xavfsizroq joyga olib chiqadi. U soʻnggi oʻqigacha kurashadi, oxirida oʻzini hamda yonidagi 10 armanilarni granata bilan portlatadi.<ref name="R48" /> * 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Ingilan Ismailov yaralangan hamda oʻlgan kishilarni tashir ekan, jasorat koʻrsatadi va aramilardan qasd olish imkoniyatlarini qidiradi. Gunohsiz insonlar uchun qasd olish uchun u Agdam atrofida kurashadi. Uning soʻnggi jangi Dashbashi choʻqqisida boʻldi. Choʻqqiga chiqish uchun 25 arman askarlarini yoʻq qildi, oʻzi esa mardonavor halok boʻldi.<ref name="R6" /> * 1992-yil 18 fevralda Xodjalidan ayollarni qutqarib olib chiqqan Adil Guliyev 11 jangda ishtirok etdi. Blokadani yorib oʻtish uchun u arman postiga yaqinlashdi. Postda ular arman bosqinchilariga koʻz ochishga bermay 21 kishini oʻldirishdi. Xonaga kirganida u va uning doʻsti Ilgar oʻq yedi. Adil Guliyev uni pana joyga olib oʻtmoqchi boʻldi, lekin dushman uni oyogʻidan yaraladi. Ilgar hayotdan koʻz yumadi, Djabbor esa dushmanlarini oʻldiradi. Bu jangda Djabbar va Xafiz yaralanadi. Yaralangan Adil Guliyevga xirurgik operatsiya kerak edi, lekin bu paytda kasalxonaga olib borish yoki doʻxtir olib kelishni iloji boʻlmagan. Yaralangan jangchilar, katta qiyinchiliklarni kechib oʻtib postga olib keladilar<ref name="R49" /> 1992-yilning 25 fevralida jangdagi doʻstlari uni zambilga qoʻyib Guliyevni Xodjali qirgʻinidan qutqarishga harakat qilishdi. Xodjalining barcha aholisi uning odamlarni qutqarishdagi bebaho xizmatlarini anglashardi. Uni Ketik qishlogʻiga olib kelishadi. Lekin togʻ jangida ular armanilarning pistirmasiga tushishadi. Adil Guliyevni olib ketayotganlarni barchasi oʻldiriladi, bitta oʻq esa Adilning oʻziga tegadi. Besh kundan soʻng, 2 martda Adil Guliyevning jasadini olib ketishadi.<ref name="R49" /> * 1992-yilning 26 fevralida Fizuli Rustamov avtomat bilan qurollanib Naxchvanli qishlogʻi yaqinidagi Ketik qishligʻida qizlar va ayollar armanilarga asirga tushmasligi uchun jangga kiradi. U ikki marotaba ayol, bola va qariyalarni arman harbiylari qoʻlidan qutqaradi va ularni toʻgʻri Agdamga yuboradi. Rustamov odamlarni uchinchi marotaba qutqarmoqchi boʻlganida koʻp sonli armanilar uni yaralashdi. Uning doʻstlari katta qiyinchilik bilan Agdamdagi kasalxonaga olib borishdi lekin hayotini saqlab qola olishmadi.<ref name="R6" /> * 1992-yilning 26 fevralida Shoxrat Xasanov, mudofa batalyoni aʼzosi sifatida arman qurolli kuchlariga qarshi kurashadi.<ref name="R6" /> Armanilar u jarohatlanganidan soʻng asirga olishdi. Uni qiynoqlarga solib oʻldirishdi, avval uni qoʻli va oyogʻini kesib tashlashdi, soʻng koʻzlarini oʻyib olishdi va shu tarzda oʻldirishdi. Shoxrat Xasanov jasadi bir oydan soʻng topildi va Bokudagi Shohidlar bogʻida koʻmildi.<ref name="R6" /> == Reaksiyalar == === Ozarbayjon reaksiyasi === Jurnalist Tomas De Vaal takidlashicha, Ayaz Mutelibov oʻzining siyosiy raqiblarini shu voqealarda aybladi, lekin keyinchalik oʻz soʻzlaridan voz kechdi.<ref name="R50" /> 3 marta oʻtgan Ozarbayjon Parlamenti kengashida, oppozitsiya deputatlari teleoperator Chingiz Mustafayevning filmini koʻrsatishni talab qilishdi. Boshqaruv rejimi bunday vahshiylikni koʻrib dahshatga tushdilar. 6 mart kuni Xalq Fronti boshqaruvi Mutalibovga talab qoʻyishdi, shundan soʻng, u isteʼfoga chiqdi. Yangi saylangan spiker Yakub Memmedov rasmiy holda hukumatni boshqara boshladi.<ref name="R51" /><ref name="R52" /><ref name="R53" /> 1993-yilda Ozarbayjon Prezidenti [[Haydar Aliyev]] tashabbusiga koʻra 26 fevral qirgʻin kuni deb tan olindi.<ref name="R54" /> Haydar Aliyevning 498 sonli 1997-yilning 25 fevralidagi qaroriga koʻra, soat 17:00 Ozarbayjon Respublikasi hududida qirgʻin qurbonlari xotirasiga bir daqiqa sukut saqlash eʼlon qilindi.<ref name="R6" /> Xodjali qirgʻini munosabati bilan 2002-yilning 25 fevral kuni ozarbayjon xalqiga murojatida Haydar Aliyev shunday dedi: {{Cquote|4=Haydar Aliyev|Xodjali qirgʻini shahidlari xotirasi oldida bu bizning fuqarolik va insoniylik qarzimizdir. Boshqa tomondan, bu vojeani xalqaro siyosiy – huquqiy baholanishi, uni asoschilari, tashkilotchilari va bajaruvhilarini jazolanishi, insoniyatga qarshi qaratilgan bunday vahshiy bosqinchilik boshqa qaytarilmasligiga qaratilgan.<ref name="R55" />}} 2014-yilda Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev qirgʻin haqida quyidagilarni aytib oʻtdi: {{Cquote|4=Ilhom Aliyev|Xodjali qirgʻini qonli varoq bo’ldi va 200 yillik etnik tozalash siyosati va arman millatchilari va ularning tarafdorlari tomonidan xalqimizga qarshi uyushtirgan qirgʻinining davomi bo’ldi”.<ref name="R56" />}} 2017-yilda 40 mingdan ortiq odam umumxalq yurishda ishtirok etdi, bu yurish Bokudagi Azadlig maydonidan Xatain tumanida qurilgan „Ona yigʻisi“ yodgorligigacha davom etgan.<ref name="R57" /><ref name="R58" /> === Aramaniston Reaksiyasi === [[Tasvir:Zoriy Balayan.JPG|thumb|150px|Zori Balayan]] NKR Oliy Qoʻmitasi Xodjaliga bosqinchilik vaqtida zoʻravonlik voqealariga afsuslarini bildirdi. Lekin, Xodjali okkupatsiyasi bilan bogʻliq jinoyatlarni tekshirishga kelsak, hech narsa koʻrsatilmadi. „Memorial“ kuzatuvchilari bilan suhbatlashgan mansabdor shaxslar Xodjali okkupatsiyasi davomida vahshiyliklar sodir boʻlganini rad etishmadi, bunga sabab qilib Armaniston qurolli kuchlari qatorida hamda ozarbayjon tomonidan oʻldirilganlarda jinoiy oʻtmishli shaxslar boʻlgan deyishdi.<ref name="R3" /> Terrorchi akasi Monte Melkoyanga atab kitob yozgan muallif Markar Melkoyanning aytishicha, „shahar strategik maqsad boʻlgan, lekin shu bilan birga bu oʻch olish edi“. Muallif shuningdek, ikki arman otraydlari „Arabo“ hamda „Aramo“ jangchilarini roʻlini tavsiflaydi va Xodjali tinch aholisini qanday vahshiylik bilan oʻldirganini batafsil yozgan. Uning soʻzlariga koʻra Xodjalining ayrim aholisi olti mil yurib havfsiz joyga deyarli yetib kelishgan, lekin (arman) askarlari ularni quvib yetishdi. „Soʻng pichoqlarini olib odamlarni soʻya boshlashgan“.<ref name="R59" /><ref name="R60" /> Yozuvchi — jurnalist David Xerdiyan oʻzining „Vo imya kresta“ kitobida Xodjalida ozarbayjon turkalari ustidan armanilar uyushtirgan vahshiyliklar haqida magʻrurlik bilan yozadi. Kitobidagi 19 dan 76 betgacha Xodjali qirgʻini haqida shunday yozadi: {{cquote|Sovuq erta tongda, Dashbulag deb nomlangan joy oldidagi botqoqolik oldidan o’tish uchun, biz jasadlardan ko’prikka o’xshagan narsa qurdik. Men jasadlarni ustidan yurishga bosh tortganimda, Oganyan ismli podpolkovnik qo’qrmasligimni buyurdi. Men komandir buyrug’iga bo’ysundim va botqoqdan o’tish uchun 9-10 yoshli qiz jasadi ustidan bosib o’tishga majbur bo’ldim. Mening shimim va oyoq kiyimim qon bo’ldi. Shu tarzda 1200 murda ustidan o’tdim.<ref name="R61" />|4=Davil Xerdiyan}} {{cquote|Jasadlarni yoqish bilan shug’ullangan “Gaflan” arman guruhi 2 martda 2000 turkiylar jasadini yeg’ib, Xodjalidan kilometr uzoqlikda yoqib yubordi. So’nggi yuk mashinasida qo’li va bo’ynidan yaralangan o’n yoshli qizchani ko’rdim. Yaxshilab qaraganimda u nafas olayotganini ko’rdim. Sovuq, ocharchilik va yaralanganiga qaramay u tirik edi. Men hech qachon o’lim bilan olishayotgan qizning ko’zlarini esimdan chiqara olmayman. Keyin Tigranyan familiyali askar qizni qulog’idan ko’tarib mazut bilan sepilgan o’raga otib yubordi. So’ng ularni yoqib yuborishdi. Bu o’radan yordam berish haqida yolvorishlar eshitildi.<ref name="R61" />|4=Davil Xerdiyan}} Yozuvchi — shoir Zori Balayan „ Ruhlarimizni hayotga qaytarish“ kitobida Xodjalida 1992-yil 26 fevral kuni uyushtirgan qirgʻin haqida quyidagicha yozadi: {{cquote|Xodjalida egallab olgan uyga, Xachatur bilan uyga kirganda, bizning askarlar bir bolani tirsagidan oynaga mixlab qo’yishgan ekan. Ko’p shovqin qilmasligi uchun, Xachatur uning og’ziga onasining kesilgan ko’kragini tiqib qo’ydi. So’ng men uning boshidan, ko’kragi va qornidan terisini shilib yubordim u 7 daqiqadan so’ng jon berdi. Mening jonim yig’lardi. Xachatur bolaning jasadini chopib, turklar bilan bitta ildizga ega itlarga otib yubordi. Kechki payt turkiy otryaddagi uch kishi bilan shu ishni qildik. Lekin men armani, vatanparvar va fuqarolik vazifalarini bajardim. Men har bir armani bizlar uchun mag’rurlik his etishini bilar edim.<ref name="R62" />|4=Zori Balayan}} Xodjalidagi voqealar Armaniston prezidenti Serj Sarkisyan noqoqnuniy separatist „mudofa kuchlari qoʻmitasi“ boshqargan paytda sodir boʻlgan va shuning uchun bu sohada uning fikrlari eng muhim fikrlardan hisoblanadi. Sarkisyanning quyidagi fikrlari Xodjalida sodir etilgan jinoyatlarni bajarganlar ustidan hech qanday shubha tugʻdirmaydi: {{cquote|Xodjalidan avval ozarbayjonlar armanilar ular bilan hazillashayotgan va armanilar fuqarolarga qo’l ko’tarmaydi deb o’ylashdi. Lekin bu stereotipni sindira oldik. Va mana nima sodir bo’ldi. Va yana shuni takidlash kerakki, bu yigitlar orasida Boku va Sumgaitdan qochganlar ham bor edi ”.<ref name="R60" />|4=Serj Sarkisyan}} Minglab odamlarning oʻlimiga pushaymonmisiz degan savolga Serj Sarkisyan hech qanday xijolatsiz shunday javob beradi: {{cquote|Men hech narsaga afsuslanmayman, bu minglab insonlarning hayoti evaziga ham bunday larzalar kerakdir.<ref name="R60" />|4=Serj Sarkisyan}} Xodjalidagi qirgʻin faktini tan olgan kam sonli Armanistonliklar orasida, huquq himoyachisi Mikael Danielyan hamda jurnalist Vaxe Aetyanni keltirish mumkin.<ref name="R63" /><ref name="R64" /><ref name="R65" /> === Boshqa mamlakatlar reaksiyasi === * * * {{bayroq|Canada}} 2007-yilda Kanadaning Ommaviy havfsizlik Vaziri Monte Kvinter Xodjalidagi qirgʻin haqida birinchi marotaba eshitishini va jahon hamjamiyati bu hodisani tan olishi muhim ekanligigni takidladi.<ref name="R66" /> * {{bayroq|Mexico}} 2011-yilda Meksika Parlamenti deputati Markos Peres Xodjalida sodir boʻlganlarni qirgʻin deb atadi va „Xodjalini yer yuzidan tabiiy ofatlar emas, balki inson qoʻllari yoʻq qildi“ deb aytgan.<ref name="R67" /> * {{bayroq|Turkey}} 2012-yilda Turkiyaing Milliy Harakat Partiyasi lideri Devlet Axcheli shunday deydi: „Bizning buyuk xalqimiz qardoshlarimizning hurmati va yashash huquqiga tajovuz qilgan armanilar qilmishiga jirkanchlik va lanat bilan qaraydi“. 2016-yilda Turkiya prezidenti Redjep Tayip Erdogan oʻz chiqishida shunday deydi: „Insoniyat saboq chiqarishi kerak boʻlgan hodisa bu Xodjalidagi qirgʻindir“<ref name="R68" /><ref name="R69" /> * {{bayroq|Israel}} 2013-yilda Isroil prezidenti Reuven Rivlin BMT ning Bosh Assambleyasidagi Xolokost qurbonlariga bagʻishlangan chiqishida Xodjali fojeasini ham takidlab oʻtdi va uni dunyoda sodir etilgan qirgʻina hamda ommaviy qatl qilinishlar safiga qoʻshdi.<ref name="R70" /> * {{bayroq|Moldova}} 2013-yilning 4 iyulida Moldova parlamenti deputati hamda ombudsmen Aureliya Grigoriu Xodjalidagi qirgʻinni tan olishga chorladi. Jumladan u shunday deydi: „Xodjali voqealariga aybdorlarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun maxsus tribunal tashkil qilish vaqti keldi“.<ref name="R71" /> * {{bayroq|Russia}} 2016-yilda Rossiya Federatsiyasi davlat Duma deputati Dmitriy Savelyev oʻzining ochiq xatida shunday yozadi: „Agar Xodjalida sodir etilgan kabi fojealar esdan chiqib ketsa, bu yangi fojealarga olib keladi“.<ref name="R72" /> * {{bayroq|Europe}} 2016-yilda Yevropa Ittifoqining Siyosat masalalari boʻyicha Italiya senatidan aʼzosi Demokratik partiya vakili senator Paolo Paleotti Senatning umumiy majlisida Xodjali qirgʻinini Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi Togʻli Qorabogʻ mojarosining eng fojelai hodisasi deb atadi.<ref name="R73" /> * {{bayroq|Ukraine}} 2017-yilda Ukraina va Ozarbayjon parlamentlararo doʻstligi guruhining raisi hamda deputat Maksim Kuryachiy Xodjali fojeasiga aybdorlar jazo tortishi kerakligini aytishdi.<ref name="R74" /> * {{bayroq|Indonesia}} 2017-yilda Indoneziya deputati Meutya Vaida Xodjali qirgʻini butun dunyoni larzaga keltirgan fojeadir deb takidladi.<ref name="R75" /> == Matbuotda yoritilishi == === AQSH matbuotlarida === Armaniston va Ozarbayjon oʻrtasidagi mojaroni yoritishga uringan AQSH nashrlari orasidan „WashingtonPost“, „NewYorkTimes“, „BostonGlobe“, „WallStreetJournal“, „SundayTimes“, „ChicagoTribune“ gazetalari hamda „Associatedpress“, „Time“ axborot agentliklari muhim oʻrin tutadi.<ref name="R76" /><ref name="R77" /> 1922-yilning 27 fevralida „WashingtonPost“ gazetasida amerika jamiyati diqqatiga amerikalik jurnalist Tomas Goltzning Xodjalidagi ommaviy qirgʻinlar aks ettirilgan maqolasi taqdim qilingan. Bu bilan cheklanibgina qolmay, oʻsha kecha qirgʻinlardan qiyinchilik bilan omon qolgan va Agdamda berkingan odamlar bilan uchrashdi va aslida voqealar qanday sodir boʻlganini bilib oldi. „WashingtonPost“ gazetasida (1992-yil 28 fevralda) maqolasi chop etilgan Tomas Goltz shunday yozadi: {{cquote|Jang sodir bo’lgan joylardan sharqida (Agdam nazarda tutilmoqda - muallif) joylashgan masjid ma’lumotlariga ko’ra, chorshanba kuni Armani qurolli kuchlari tomonidan egallab olingan Ozarbayjon shahridagi jang joylaridan olib kelingan 27 murda bugun ko’mildi. Agdamdagi masjid imomi Seyid Muanogluning aytishicha, chorshanbadan boshlab qochoqlar 447 Xodjali fojeasi qurbonlarini qayd qilishdi. Ozarbayjon – Bokuning rasmiy shaxslari bosqin vaqtida 100 gacha qurbonlarni aniqlashdi, armaniston hukumati esa faqatfina ikkita ozarbayjonlikning o’limi haqida ma’lum qilishdi.<ref name="R76" />|4=Tomas Goltz}} „Ozarbayjon kundaligi“ asarida Tomas Goltz Xodjali qirgʻinini yoritayotgan hamkasblari xis-tuygʻularini tasvirlaydi: {{cquote|Reutersin muhbiri Elif ko’rganlaridan qotib qoladi, suratchi Oleg Litvin shu darajada hayratga tushgan ediki, men uni murdalar, qabrlar, dod solayotgan va yuzini tirnayotga ayollar tomon undaganimdan so’nggina suratga ola boshladi.<ref name="R76" />|4=Tomas Goltz}} 1992-yil 2 martdagi „The Washington Times“ maqolasida bu qirgʻin shunday tavsiflanadi: {{cquote|Xodjalining tahminan bir necha minglik aholisi orasidan 1000 armanilarnin armiyasi tomonidan yo’q qilindi. Ozarbayjon televideniyesi jasadlar bilan to’lgan vagonlarni ko’rsatdi.<ref name="R76" />}} Hodisa boshlanganidan soʻng bir necha kun davomida murdalarni yegʻib olib ketish uchun vertolyotlar yuborilgan, hodisa joyida shuningdek, xorijiy jurnalistlar ham boʻlgan. The New-York Times" gazetasining 1992-yil 3 mart kungi nashrida bu borada shunday yozilgan: {{cquote|Vertolyotlar hududga uchgan bo’lda-da, ozarbayjon hukumari va jurnalistlar boshidan terisi shilib olingan uch bolaninig jasadini olib kelishdi. Ularning aytishicha armanilar vertolyotlarga qarata o’t ochishdi va bu qolgan jasadlarni terib olib ketishga imkon bermadi.<ref name="R76" />}} === Ozarbayjon matbuotida === Xodjali qirgʻinini yoritish asosan Ozarbayjon Milliy qahramoni Chingiz Mustafayev nomi bilan bogʻliq. U oʻzining qisqa harbiy jurnalist karyerasi davrida Xodjalida sodir boʻlgan vahshiyliklarni yozib olib, Xodjali uchun muhim xizmat koʻrsatdi. Armanilarning ayovsiz oʻqlariga qaramay, bu qirgʻin dalillarini hujjatlashtirish uchun Chingiz Mustafayev bir guruh jurnalistlar bilan birga vertolyotda qirgʻin joyiga ikki marotaba borib keladi. U Xodjalining qorli maydonlarida yuzlab jasadlarni suratga oladi. Hujjatli filmini suratga olar ekan, Chingizning hayajoni eshitilib turardi.<ref name="R78" /><ref name="R79" /><ref name="R80" /> Bularni koʻrib u shunday deydi: {{cquote|O’ldirilganlar orasida 2 dan 15 yoshgacha bolalar, ayollar va qariyalar bo’lgan. Jasadlar holatidan ular sovuqqonlarcha va ataylab o’ldirilgani, hech qanday jang bo’lmagani, ular qarshilik ko’rsatmay o’ldirilgani, ularning aksariyati peshonasidan otib o’ldirilgani ko’rinib turibdi. Ayrimlari chetga olib boshidan otilgan, ayrimlar butun oila bo’lib otib o’ldirilgan. Ayrim jasadlarda bir nechta jarohat joylari bo’lgan. Bu yaralanganlarni boshidan otishganini isbotlaydi. Bolalarning quloqlari kesib olingan, o’rta yoshli ayolning yuzining chap tomonidan terisini kesib olishgan, erkaklarning boshidagi terisini kesib tashlashgan, boshidan oyog’igacha kesilgan jasadlar ko’rinib turardi.<ref name="R80" />|4=Chingiz Mustafayev}} Fotomuxbir Ilgar Djafarov, Shusha va Lachin tumanlaridagi xizmat safari tugaganidan soʻng, Xodjaliga yoʻl oladi. Uning albomining oʻziga xosligi shundaki, rasmlarida sodir boʻlayotganlrning alohida holatlari aks ettirilgan, har bir davr alohida qayd etilgan, ular butun davrni aks ettirgan. Muallif xronik va yilnomachi roʻlida chiqadi. Koʻpgina suratlarda tahkirlangan odamlar, shu jumladan bolalar va ayollarga nisbatan vahshiyliklar aks ettirilgan.<ref name="R81" /> U Xodjali hayotini shunday tariflaydi: {{cquote|Bu hodisalarni o’z ko’zim bilan ko’rish va tahqirlangan jasadlarni suratga olish oson bo’lmadi. Men daxshatga tushdim, o’zimni ko’z yosh to’kish va baqirib yuborishdan zo’rg’a tutib turdim. Armanilar oilani vahshiylarcha o’ldirishdi, har bir jasad tahqirlangan edi. Men ularni barchasini suratga olishim kerak edi.<ref name="R81" />|4=Ilgar Djafarov}} === Buyuk Britaniya matbuotida === Buyuk Britaniyada [[Reuters]] agentligi, The Times, Sunday Times, [[The Guardian]] gazetalari, BBC kanali hamda boshqa media organlar Xodjali haqida maʼlumot berishdi. Togʻli Qorabogʻga kelgan „Times“ gazetasi muxbiri Anatol Lieven koʻp sonli xorijiy jurnalistlar bilan birga, vataniga qaytganida koʻrganlari haqida shunday yozadi: {{cquote|Qor bilan qoplangan Tog’li Qorabog’ cho’qqilariga yetganimizda, har yerda yotgan jasadlarni ko’rdik. Qochoqlar himoyalanib qochganda o’qqa tutilgani ochiq oydin ko’rinib turardi. Fuqarolik vertolyoti 4 jasadni oldi va shu vaqtda Ozarbayjon kinooperatori o’nlab jasadlarni yuqoridan suratga tushirdi. Agdam aerodromida ichi jasadlarga to’la fuqarolik vertolyotini ko’rdik. Ikkita qariya va kichik qizning jasadi qon bilan qoplangan, badanining pastki qismi esa souq va qiynoqlardan buralib ketgan edi. Ular otib tashlangan edi.<ref name="R76" />|4=Anatol Lieven}} 1992-yilning 3 mart kuni BBC televizion kanali tonggi yangiliklarida qotillik haqida maʼlumot bera turib shunday kadrlarni namoyish etishdi: {{cquote|Bu jasadlardan yeg’ilgan tog’ ko’rinishi edi. Muharrirning so’zlariga ko’ra operator hamda xorijiy jurnalistlar 100 ortiq erkak, ayol va bolalar jasadini ko’rishgan. Ular 1 metr masofadan boshiga o’q otib o’ldirilgan.<ref name="R76" />}} 1992-yil 29 fevral kuni The Independent gazetasi muxbiri Xelen Vomak shunday yozadi: {{cquote|«Reuters» Axborot agentligi muxbiri Elif Koban shunday yozadi: chorshanba kuni sodir bo’lgan qirgʻinidan so’ng, ozarbayjonliklar son jihatidan ikkinchi o’rinda turadigan Xodjali shahrini talonchiligi davrida armanilar o’nlab ozarbayjonliklarni o’ldirishdi. Bu hodisalarga jahon hamjamiyati buni ko’rmay o’girilib yubordi. Azador bir kishi jurnalistlar guruhiga “Biz o’lyapmiz siz esa tomosha qilib turipsizlar” deydi.<ref name="R76" />|4=Xelen Vomak}} === Fransiya matbuotida === 1992-yilning 14 martida [[Fransiya]] ommaviy axborot vositasining "„Le Monde“ gazetasi urushni shunday baholaydi: {{cquote|Xorijiy jurnalist jasadlarning bosh terisi shilib olingani hamda ayolni uch bolasi bilan mixlab qo’yishganini ko’rdi. “Bu Ozarbayjon propagandasi emas – bu haqiqat”. Xodjali qirgʻini guvohi, Fransiya jurnalisti Jan Iv Yunet ko’rganlaridan shunday fikr bildiradi: “Biz Xodjali fojeasining guvohi bo’ldik, yuzlab o’ldirilgan tinch aholi – ayollar, bolalar hamda qariyalarni ko’rdik. Bu dahshatli ko’rinish edi. Men nemis fashistlari haqida ko’p eshitganman, lekin tinch aholi, shu jumladan 5-6 yoshli bolalarni o’ldirgan arman fashistlari nemis fashistlaridan ham o’tib tushdilar”.<ref name="R76" />}} === Turkiya matbuoti === Xodjali qirgʻini sababli ogʻir davrlarda Ozarbayjon tomonidan axborot toʻsib qoʻyilganligi sababli Turkiya hamjamiyati axborot yetkazishga koʻmaklashdi.<ref name="R76" /> Ilk bor Arman harbiylari tomonidan qotilliklar suratlari Rahbar Beshiroglu bilan hamkorlikda „Milliyyət“ gazetasida chop etilgan. Turkiya gazetalarining oldingi sarlavhalari toʻliq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan edi. Ular qiyinchilik bilan tirik qolgan guvohlarning „Men Qorabogʻ qirgʻinini koʻrdim“ deb boshlanardi.<ref name="R76" /> === Rossiya matbuoti === Xodjali qirgʻini Rossiya ommaviy axborot vositalarining diqqat markazida boʻldi. 1992-yilning 12 iyunida „Svoboda“ rus gazetasi asosiy maqolasida „Bu fojeani amalga oshirganlarni oqlashning hech qanday sababi yoʻq“. [[Moskva|Moskvada]] joylashgan inson huquqlari boʻyicha Memorial guruhi 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi Xodjalini bosib olishda inson huquqlari ommaviy tarzda buzilgan deb baholadi. Natijada Xodjali okupatsiyasi davrida inson huquqlarini ommavi ravishda buzilishi va fuqarolarni qiynoqqa solish haqida gap ochildi: {{cquote|Armanilarning qopqoniga tushgan qochoqlar otib o’ldirildi. Shunga qaramay, ayrimlari Agdamgacha muvafaqiyatli yetib borishdi. Asosan ayol va bolalar (aniq sonini aytishning imkoni yo’q) sovuqdan tog’larda qotib qolishgan. Olingan ma’lumotlarga ko’ra, ayrimlari Agdam yaqiniga kelib, Pirjamal va Naxchivanik yaqinida zalojnikka olinishdi. Xodjalida almashtirilganlar ayrimlari o’ldirilganini aytdi. 4 kun davomida Agdamga 400 ga yaqin jasad olib kelingan. Jasadlarda xo’rlanish izlari bo’lgan.<ref name="R76" />}} Rossiyalik journalist Viktoriya Ivleeva fotoobyektivida koʻchalarda yotgan jasadlar aks ettirilgan edi. Qorabogʻ urushi haqidagi oʻz maqolasida jurnalist asirga tushgan toʻrt farzandli ayol taqdiri haqida soʻz ochdi. Xodjali qirgʻini „Komsomolskaya pravda“, „Trud“ gazetalari hamda „Pasport“ moskva jurnalida yoritilgan.<ref name="R77" /> === Boshqa mamlakatlar matbuoti === Xodjali fojeasi shuningdek boshqa mamlakatlar matbuotida ham yoritilgan. Fojeadan soʻng, bir oz oʻtgach Irlandiyaning „The Irish Times“, Avstraliyaning The Age gazetalarida qotilliklar haqida maqolalar chop etilgan.<ref name="R77" /> == qirgʻinni tan olinishi == [[Tasvir:Massachusetts citation.pdf|thumb|right|200px|Massachusets shtati majlisining rasmiy ravishda Xodjali qirgʻinini tan olinishi haqidagi qarori]] Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini tan olsih — Ozarbayjon tashqi siyosatini asosiy yoʻnalishlaridan biridir. Bugungi kunda Xodjali qirgʻinini Ozarbayjondan tashqari Pokiston hamda Sudan toʻliq tan olgan.<ref name="R7" /> Parlament darajasida fojeani Meksika, Kolumbiya, Chexiya, Bosniya va Gertsigoviniya, Peru, Gonduras, Panama, Iordaniya, Ruminiya tan olgan.<ref name="R7" /> AQSHning 22 shtati Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi hujjatni qabul qilgan.<ref name="R82" /> 2012-yil 20 noyabrida Djibutda oʻkazilgan Islom Tashkilotlari Hamdoʻstligining tashqi ishlar vazirlari kengashining 39 sessiyasida Xodjalida uyushtirilgan jinoyatlarni qirgʻin deb tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.<ref name="R83" /> === qirgʻinni toʻliq darajada tan olgan mamlakat va tashkilotlar === * {{bayroq|Azerbaijan}} Ozarbayjon<ref name="R84" /> * 2012: ** {{bayroq|Pakistan}} 2012-yilda Pokiston xorijiy hamjamiyat Qoʻmitasi Xodjalining tinch aholisiga qarshi uyushtirilgan qirgʻinni muhokama qilish rezolyutsiyani qabul qildi.<ref name="R85" /><ref name="R86" /> ** {{bayroq|OIC}} Islom hamdoʻstlik tashkiloti.<ref name="R87" /> * 2014: ** {{bayroq|Sudan}} Sudan<ref name="R88" /> === Parlament darajasida qirgʻinni tan olgan mamlakat va tashkilotlar === * 2012: ** {{bayroq|Mexico}} Meksika 2012-yil 2 fevralida Meksika Senatida qabul qilingan qonunida Qorabogʻning Xodjali shahrida 1992-yilning 25 fevralidan 26 fevraliga oʻtar kechasi sodir boʻlgan fojea qirgʻin deb tan olingan.<ref name="R89" /><ref name="R90" /> ** {{bayroq|Colombia}} Kolumbiya. 2012-yil 24 aprelida, Kolumbiya parlamentining 102 deputati ovoz berishi natijasida Xodjali qirgʻini rasmiy darajada tan olishdi.<ref name="R91" /><ref name="R92" /><ref name="R93" /> * 2013: ** {{bayroq|Czech Republic}} 2013-yilning 19 fevralida Chexiya parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R94" /> ** {{bayroq|Bosnia and Herzegovina}} 2013-yil 26 fevralda Bosniya va Gertsegovina parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R95" /><ref name="R96" /> ** {{bayroq|Peru}} 2013-yil 14 iyunda Peru parlamenti Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi. ** {{bayroq|Panama}} 2013-yil 7 avgustida Panama Respublikasining Milliy Assambleyasi „Armaniston Qurolli Kuchlari tomonidan Ozarbayjon hududini okkupatsiyasi“ haqida rezolyutsiya qabul qildi. * 2014: {{bayroq|Honduras}} 2014-yil 17 yanvarda Gonduras parlamenti Xodjali qirgʻinini tan olish haqida № 303-2013 qarori qabul qildi. * 2016: {{bayroq|Jordan}} Iordaniya parlamenti Xojali qirgʻinni rasman tan olgan.<ref name="R97" /> * 2017: ** {{bayroq|Djibouti}} Jibuti Milliy assambleyasi (parlamenti) yalpi majlisida mutlaq koʻpchilik bilan Xojali qirgʻin toʻgʻrisida qaror qabul qildi.<ref name="R98" /> ** {{bayroq|Scotland}} Shotlandiya. 2017-yil 22 fevralda Shotlandiya parlamenti Xodjali fojeasi bilan bogʻliq rezolyutsiya qabul qildi.<ref name="R99" /> === Xodjali qirgʻinini tan olgan AQSH shtatlari === [[Tasvir:Map of USA states officially commemorated victims of Khojaly massacre.svg|300px|thumb|right|FXodjali qirgʻinini tan olgan shtatlar (AQSH) (2016-yil 20 fevralda yangilangan)]] 2013-yilning 25 yanvarida Amerikada istiqomat qiladigan ozarbayjonliklar, Xodjali qirgʻinini tan olish maqsadida Oq uyning „Biz xalq“ boʻlimi veb saytida petitsiya qoʻyishdi. Tez orada petitsiyani turli mamlakatlardan 100 mingdan ortiq kishi imzolagan.<ref name="R100" /> Bugun AQSHning 22 shtatida Xodjali bilan bogʻliq hujjatlar qabul qilingan. * {{bayroq|Massachusetts}} 2010-yil 25 fevralda Massachusets shtati vakillari palatasi qotillik sodir etilgani haqida rezolyutsiya qabul qildi.<ref name="R101" /><ref name="R102" /> * {{bayroq|Texas}} 2011-yil Texash shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R103" /><ref name="R104" /> * {{bayroq|New_Jersey}} 2011-yilda Nyu-Djersi shtati (AQSH) Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R105" /><ref name="R106" /> * {{bayroq|Georgia_(U.S._state)}} 2012-yil 28 fevralida Djorjiya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R107" /><ref name="R108" /> * {{bayroq|Maine}} 2012-yil 23 martida Men shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R109" /> * {{bayroq|New_Mexico}} 2013-yil 28 yanvarida Nyu Meksiko shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R110" /><ref name="R111" /> * {{bayroq|Arkansas}} 2013-yil 8 fevralida Arkanzas shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R112" /><ref name="R113" /> * {{bayroq|Mississippi}} 2013-yil 25 fevralida Missisipi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi. * {{bayroq|Oklahoma}} 2013-yil 4 martida Oklaxoma shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi. Oklaxoma shtatining birinchi sessiyasida Xodjali qirgʻinini tan olish haqidagi rezolyutsiya qabul qilingan.<ref name="R114" /><ref name="R115" /> * {{bayroq|Tennessee}} 2013-yil 18 martida Tennesi shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R116" /> * {{bayroq|Pennsylvania}} 2013-yil 18 martida Penselvaniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R117" /> * {{bayroq|West_Virginia}} 2013-yil 3 aprelda Gʻarbiy Virdjiniya shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R118" /> * {{bayroq|Connecticut}} 2013-yil 3 aprelda Konnektikut shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R119" /> * {{bayroq|Florida}} 2013-yil 21 avgustda Florida shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R120" /> * {{bayroq|Indiana}} 2014-yil 3 martda Indiana shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R121" /> * {{bayroq|Arizona}} 2015-yil 3 martida Arizona shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R122" /> * {{bayroq|Utah}} 2015-yil 3 martida Yuta shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R123" /> * {{bayroq|Nebraska}} 2016-yil Nebraska shtati (AQSH) gubernatori Pit Rikets Nebraska shtatining barcha aholisini 26 fevralni „Xodjali xotira kuni“ deb nishonlash va va bu kunni qaygʻu kuni deb tan olishga chaqirdi.<ref name="R124" /><ref name="R125" /> * {{bayroq|Hawaii}} 2016-yilda Xavay shtati (AQSH) gubernatori Devid Ige fojeani tan olishni 24 yilligi munosabati bilan maxsus arizani imzoladi.<ref name="R126" /> * {{bayroq|Montana}} 2016-yilda Montana shtati (AQSH) gubernatori Stiv Bullok rasmiy arizani imzoladi. U Montana aholisiga Xodjali qirgʻinini yubiley sanasi munosabati bilan murojat qildi. Oʻz chiqishida aholini 26 fevralni „Xodjalini Xotirlash kuni“ sifatida yod olishga chorladi. Chiqishida Xodjali qirgʻinining harbiy dahshatliklari qoralandi.<ref name="R127" /> * {{bayroq|Idaho}} 2016-yil AQSHning Aydaxo shtati Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda dan oldi.<ref name="R82" /> * {{bayroq|Arizona}} 2017-yil 24 fevralda Arizona Xodjali qirgʻinini rasmiy ravishda tan oldi.<ref name="R128" /> == Xalqaro huquqlar boʻyicha javobgarlik == [[Tasvir:Xocalı Nişanə - Khojaly 20 (26.02.2012).jpg|150px|thumb|left|Xodjali qirgʻinining ikki yashar qurboniga bagʻishlangan Pankart]] 2013-yilning 15 fevralida Xodjali qochoqlari Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishdi. Dunyoning nufuzli tashkilotlari boʻlmish, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Yevropa Kengashi, Yevropaning Havfsizlik va Hamkorlik Tashkilotlariga murojat qilishning asosiy sababi bu — 1992-yil fevralida armaniston tomonidan Ozarbayjonning Togʻli Qorabogʻida uyushtirilgan Xodjali qirgʻini haqida jahon hamjamiyatiga maʼlum qilish va bu qonli jinoyatga huquqiy hamda siyosiy baho berishdir.<ref name="R55" /> Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, etnik ozarbayjonliklardan tashkil topgan Xodjali tinch aholisini yoʻq qilish „harbiy jinoyat hamda insoniyatga qarshi va insoniylikka qarshi jinoyat“ deb tan olindi.<ref name="R129" /> Inson huquqlari boʻyicha Yevropa Sudining 2010-yil 22 aprelidagi qaroriga koʻra, quyidagilar qayd etildi: {{cquote|Erkin manalardan olingan hisobotlar shuni ko’rsatadiki, 1992-yilning 25 yanvaridan 26 yanvariga o’tar kechasi Xodjalini egallab olish vaqtida, yuzlab etnik ozarbayjonlar, tinch aholi shahrni tark etishga uringan vaqtida armaniston (qurollangan) armiyasi tomonidan o’ldirilgan, yaralangan va asrga olingan.<ref name="R129" />}} == Meʼrosi == === Yodgorliklar === Dunyoning 6 davlatida 9 ortiq Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorliklar qurilgan. Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan birinchi yodgorlik Bokuda 1993-yil oʻrnatilgan, 2008-yilning 26 fevralida esa oʻsha joyda „Ona yegʻisi“ deb nomlangan yodgorlik qad koʻtardi. 2011-yilda Haykalning 3 metrlik pogʻonasi qurilib, oʻz qora granit bilan rekonstruksiya qilingan.<ref name="R130" /><ref name="R131" /> Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Yevropadagi birinchi yodgorlik Gollandiyaning Gaaga shahrida 2008-yilning 24 fevralida qurilgan. 2011-yilning 30 mayida Germaniya poytaxti Berlinda, Shteglits — Selendorf maʼmuriy okrugida Gotfrid-Benn kutubxonasi hovlisida Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. 2012-yil 24 fevralida Bosniya va Gertsegovinada Sarayevo shahrida hama 23 avgustda Janubiy Amerikaning Meksika davlatidagi Mexiko shahrida birinchi yodgolik qurilgan va maydonni „Tlaksoake Xodjali“ deb nomlashdi. 2014-yil 28 martda Turkiyaning Ankara shahrida Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan yodgorlik oʻrnatilgan. Turkiyaning Izmit, [[Izmir]], Denizli hamda Sakarya shaharlarida Xodjali qirgʻini xotirasiga bagʻishlangan yodgorliklar oʻrnatilgan.<ref name="R130" /><ref name="R132" /><ref name="R133" /><ref name="R134" /><ref name="R135" /><ref name="R136" /><ref name="R137" /> === Madaniyatda === Haydar Aliyev Fondi vitse — prezidenti Leyla Aliyeva tashabbusi bilan „Xodjali uchun adolat“ xalqaro kompaniya doirasida davlat muassasalari, yoshlar tashkilotlari hamda oliy taʼlim muassasalari Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan taqdimotlar oʻtkazishdi. Global darajadagi kompaniya oʻz faoliyatini koʻrsatish uchun turli kommunikatsiya resurslari, ommaviy axborot vositalari, internetdan foydalanadi va tadbirlar oʻtkazadi.<ref name="R138" /><ref name="R139" /><ref name="R140" /> 2012-yil 26 fevralida Istambul shahrining Galatasaray litseyida „Biz barchamiz Xodjalilikmiz“ deb nomlangan aksiyani boshlashdi va bu shiorni takidlab uni bir necha soat davom ettirishdi. 2012-yil Xodjali qirgʻini munosabati bilan Ozarbayjon — Amerika alyansi kompaniya oʻtkazdi va Nyu-York shahrida „Penn steyshn“ vokzali kirish va chiqish eshiklari, koʻpgina metro stansiyalari va boshqa joylarda posterlar osib chiqishdi. Shuningdek avtobuslarning oldi va orqa tomonlariga bannerlar yopishtirib chiqilgan. Vashingtonda metropolitenni 400 dan ortiq vagonlarida, shu jumladan 95 metro stansiyalari, yoʻlovchi avtobuslar, „Capitol Hill“ bannerlar osilgan.<ref name="R141" /><ref name="R142" /><ref name="R143" /> <center> <gallery caption="Xojali fojiasiga tasvirlangan pochta markalari" widths="250px" heights="180px"> Stamps of Azerbaijan, 2007-777.jpg Stamp of Azerbaijan 777.jpg </gallery> </center> ==== Adabiyot ==== Badiiy adabiyotda koʻpgina adabiy asarlar Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan. Bular orasidan qirgʻinga bagʻishlangan Polad Ilyasovning „Xodjali nolasi“, Elxan Elatlning -"Jahannamdan chiqayotgan ovozlar" asari, Ingilab Xan Rivanning „Xodjali fojeasi“ romani, Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan Shoxrab Taxirning „Xodjali qirgʻini“, Xikmet Ziyanovning „Xodjali haqiqati“, Fikret Godjanovning „Xodjalida har kecha“, Aslan Kerimlining „Qoʻldan ketmoqda“, Zelimxan Yakubovning „Xodjali uxla“, Ali Vekilovning „Toʻrt qator sheʼr“, Farida Xadjiyevaning „Ey Xodjali“, Sharif Agayarning „Xodjali bir sen haqingda butun dunyoga baqira olmadik“, Mahamad Aranlining „Xodjali“, Nurangiz Gyunyunning „Xodjali simfoniyasi — rekviyem“, Nyushrat Kesemenlining „Xodjali“, Pasha Gyalbinurunning „Jahannam“, Rafik Xumatning „Shahidlar qoʻshigʻi“, Zeynal Vefanning „Askar qasamyodi“ sheʼrlarini takidlash joiz, shuningdek, 2016-yil Isroilda Xodjali qirgʻiniga bagʻishlangan „Azob“ romani nashr etilgan. Roman mualliflari Emir va Arye Gutdur.<ref name="R144" /><ref name="R145" /><ref name="R146" /><ref name="R147" /><ref name="R148" /><ref name="R149" /><ref name="R150" /><ref name="R151" /> ==== Tasviriy sanʼatda ==== Ozarbayjon Milliy Sanʼat Muzeyi hamda Ozarbayjon Davlat Rasmlar Galereyasida Xodjali qirgʻini va Xodjali fojeasi qurbonlariga bagʻishlangan koʻpgina asarlar saqlanadi, misol uchun Mais Agabayevning „Xodjali fojeasi“, Beyim Xadjizadening „Xodjali“, „Hayotining soʻnggi onlari“, Farman Gulamovning „Ozodlik huquqi“, „Yaxshilik va yomonlik“, Rafael Muradovning — „Qochoqlar“, Xamza Abdullayevning — „Oʻt qoʻyilgan Vatan. Qochoqlar“, „Xodjali. Otib tashlangan odamlar“, Sirus Mirzazadening — „Xodjali“, Nazim Mamedovning „Vatanparvar qiz“, „Xodjalining soʻnggi kuni“, Mamed Orudjovning — „Xodjali qochoqlari“, Eldar Babazadening „Soʻnggi jangchi“, „Ona yegʻisi“, Arif Xuseynovning — „Xodjali“, Rovshan Mamedovning — „Xodjali qirgʻini“, Bayram Gasimxanlining — „Bizning fojeamiz“ rasmlari, haykaltaroshlardan Xanlar Ahmedovning — „Ona va bola“, „Qariya“, „Yer uchun“, Sahib Guliyevning — „qirgʻin“, Zakir Ahmedovning „Chingiz Mustafayev“, Ashraf Geybatning — „Xodjali fojeasi“, Nariman Mamedovning — „Qorabogʻ mulozimlari“, Mamed Rashidovning „Hayqiriq“ hamda boshqa ishlarini keltirish mumkin.<ref name="R152" /><ref name="R153" /> Rassom Rza Avshar Xodjali fojeasi mavzusida ikkita asar yaratdi. Bir oz vaqt oʻtgach „Xodjali“ (90x125) deb nomlangan rasmi moy boʻyoqlar bilan chizildi. Rasm toʻq kul rang fonda edi. Xodjali shahri uzra qora bulutlar yoyilardi. Osmon odamlar nolasiga toʻlgandi. Uzoqlarda musaffo osmon koʻrinsada, qora fon koʻproq edi. Shahar qon va olovda edi.<ref name="R154" /> Rassomning oʻsha yili chiqqan „Ekstrimist“ deb nomlangan boshqa ishi „Xodjali“ rasmi oʻlchamlari bilan bir xil edi. Unda odamlarga oʻxshaydigan afsonaviy obrazlar chizilgan edi. Och tishli pompaj, qora yuzli hayvon, oʻtkir tirnoqli maxluq. Har qanday holatda ham bularda armanilarning xarakter qirralari koʻrinar edi.<ref name="R154" /> Xodjali mavzusida diqqatni jalb etadigan ishlardan biri, Vagif Udjatayning rasmi, unda bola qorniga xanjar tiqilgan hamma joyda qon toʻkilgan rasm aks ettirilgan.<ref name="R155" /> ==== Kinoda ==== Ozarbayjon kinematografida Xodjali qirgʻiniga "Qichqiriq’; „Quyosh botgan joy“; „Xodja“, „Qizil qor“ kabi filmlar bagʻishlangan. Xodjali qirgʻini haqidagi ilk Yevropa filmi 2012-yil latviyalik jurnalistning „Tugamas koridor“ hujjatli filmi edi. Merahim Farzalibeevning „Qora qahrabo“ Xodjali bilan taqqoslaganda kamroq dramaturgik materialga ega edi.<ref name="R155" /><ref name="R156" /><ref name="R157" /><ref name="R158" /> ==== Musiqada ==== Xodjali qirgʻini mavzusida bir necha qoʻshiq va musiqa kompozitiyalari bastalangan. Ular orasidan Pyer Tilloning „Xodjali 613“, Aleksandr Chaykovskiyning „Xodjali rekviyem“, Nariman Mamedovning "Xodjali (7-sonli simfoniya), Elnara Dadashevaning „Xodjali allasi“, Deyrmen hamda Toni Blekmenning „Xodjali uchun haqiqat“, Garaganing „Xodjali“, Nigyar Djamalning „Parchalangan orzular“ pyesalarini qayd etish mumkin.<ref name="R159" /><ref name="R160" /><ref name="R161" /> ==== Sportda ==== 2011-yilning 26 fevralida „Tebrizin Traktor Sazi“ hamda Tegeran Istiglali" jamoalari oʻrtasidagi oʻyin vaqtida „Traktor Sazi“ tomonidan Sexend stadionida Togʻli Qorabogʻni okkupatsiyasiga qarshi eʼtiroz namoyish qilingan. Ular qirgʻin qurbonlarini yod etishdi. Ular „Qorabogʻ bizniki, armanilar okkupantlar“ shiorini aytishdi. 2014-yil 24 fevralda Atletiko Madrid Klubi hamda Turkiya Milliy Futbol jamoasi oʻyinchisi Arda Turan Xodjali qirgʻini qurbonlari hotirasini yod etdi.<ref name="R162" /><ref name="R163" /><ref name="R164" /><ref name="R165" /> == Galereya == <center><gallery> Image:Xocalı soyqırımını anma tədbiri (Türkiyənin Samsun şəhəri, Ondokuz Mayıs Universiteti).JPG|2013-yilning 25 fevralida Turkiyaning Samsun shahridagi Ondokuz Mayiz universitetida Xodjali qirgʻini xotirasiga bag’ishlangan tadbir bo’lib o’tdi. Image:Chodzaly Prague 2011.jpg|Pragada Xodjali xotirasiga bag’ishlangan tadbir. Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (007).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi. Image:Khojaly 20 (26.02.2012) (006).jpg|Xodjali qirgʻinining 20 yilligiga bag’ishlangan Boku umumxalq yurishi. </gallery></center> == Xorijiy oʻtishlar == * {{url|http://www.justiceforkhojaly.org|Justice for Khojaly}} * [http://www.jns.org/latest-articles/2016/2/25/the-holocaust-and-the-khojaly-massacre-through-the-eyes-of-contemporaries#.V79yd_krKUk= The Holocaust and the Khojaly massacre through the eyes of contemporaries {{ref-en}}]{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html Tragedy Massacre in Khojaly — TIME {{ref-en}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200203111532/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,975096,00.html |date=2020-02-03 }} * [http://www.washingtontimes.com/news/2012/apr/9/massacre-in-khojaly-a-horror-not-forgotten/ Massacre in Khojaly a horror not forgotten by Azerbaijanis {{ref-en}}] * [http://www.sozcu.com.tr/2016/gunun-icinden/hocali-katliami-nedir-hocali-katliamini-kim-yapti-1109679/ Hocalı Katliamı nedir? Hocalı Katliamı’nı kim yaptı? {{ref-tr}}] * [http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/genocidio-de-jodyali-una-pagina-negra-de-historia-articulo-618747 Genocidio de Jodyalí, una página negra de la historia {{ref-es}}] == Bibliografiya == === Tarixiy ilovalar === * Tomas de Vaal. „Black Garden — Armenia and Azerbaijan Through Peace and War“. NYU Press, 2004 * qirgʻin jinoyatlari: Xalqaro hujjatlar, qoidalar, apellyatsiya va izohlar toplusu. Boku, 2010, 85 b. * E. Magerramzade Xodjali qirgʻini: armanilar tomonidan ozarbayjonliklarga qarshi olib borilgan qirgʻin siyosati xronologiyasi. — Boku: Adiloglu,2011.-167 b. * Raoul Contreras. Murder in the Mountains: War Crime in Khojaly and the Nagorno-Karabakh Conflict. Berkeley Press, 2016. 204 s. * Armanilarning Ozarbayjon yerlaridagi qilmishlari haqidagi tarixiy fakt — [[Bishkek]]: Magamediya, 2009.- 304 b. * Aziz Boran. Xodjali qirgʻini: sababi, sodir etilishi usuli va natijalari: Azernashr, 2008.-224 b. === Masus masalalar va taqqoslash tadqiqotlari === * Chaladze, T. Qorabogʻ qirgʻini: Mahkum Xodjali: Hujjatli xronika. — Boku, 2009.- 845 b. * Tsertsvadze, F. Esdan chiqqan qirgʻin. Nyu-York: Press, 2005.- 132 b. * Qırxqızlı Qosim. Qirkhqizdagi burgut uyasi. Boku, Shusha, 1998.- 144 b. * Taptigoglu N. Fojea qurbonlari, Xodjali toponimlarining qisqa ensiklopedik axboroti. .- Boku, 220,.-160 b. * Imanov V. Ichimdagi azoblar. -Boku: Nurlan, 2007 * Tomas Golts. Ozarbayjon kundaligi. Nyu-York 1998-yil * Nasiman Yagublu. Xodjali qirgʻini. — Boku: Azerneshr, 1992. 128. * Narimanoglu M. Turkiylarga qarshi amalga oshirilgan arman terrorining qisqa xronikasi. — Boku: Adiloglu, 2009.-187 b. === Tirik qolganlarning soʻzlari va xotiralari === * Seriya Muslyum gizi. Qorga qon yogʻar edi. — Boku: Azerneshr, 1993.-184b * Ona azoblari. — Boku: Harbiy nashriyot, 1995.-28 b. * Mamedova X. Xodjali: guvohlar va shohidlar, 2003.-197 b. * Xodjali qirgʻini telegrafistlar xotirasida. — Boku, 2009.-143 b. * Ganira Pashayeva, Xavva Mamedova. Hodjali qirgʻini: Guvohlar soʻzidan. Boku, „Fan va Taʼlim“ 20111.-288 b * Fiona Maklaxlan və İan Pert. Khojaly Witness of a war crime: Armenia in the Dock. 2014. 272 b. {{ref-en}} * Ganire Paşayeva. Hocalı soykırımı: tanıkların dilinde.- Bakü: Elm və Təhsil, 2011.- 288 s.- {{ref-tr}} === Biografiyasi === * Xuseynov S. Xodjalidan kelayotgan nolalar. — Boku: Ozarbayjon, 1993.-48 b. === Xalqaro reaksiya va xotiralar === * Xodjali qirgʻini — 1992: hujjat, fakt va xorijiy matbuotda. — Boku: Abilov, Zeynalov va oʻgʻillari, 2006.-192 b. * Khojaly: A Crime Against Humanity. Rabbi Israel Barouk. Berkeley Press.- 156 b. === Meros va tarixshunoslik === * Xodjali qichqirigʻi: rassom koʻzlari bilan Xodjali fojeasi N.Mamedov Boku, 2010 .-101 b. * Amir Qut, Arye Qut. Tel-Aviv, 2016. == Manbalar == {{manbalar}} <div style="height:30em; overflow:auto; border: 2px solid #088"> <references> <ref name="R1">[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/in_depth/newsid_4673000/4673953.stm Tom de Vaal. Chyorniy sad] (Glava 11. Avgust 1991 — may 1992 gg.)</ref> <ref name="R2">Azərbaycan dövlətinin rəsmi məlumatına görə bax: [http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument Letter dated 23-aprel 2002-yil from the Chargé d’affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office at Geneva addressed to the Chairperson of the Commission on Human Rights]</ref> <ref name="R3">{{Veb manbasi|title=AZERIS MARK THE KHOJALY MASSACRE|url=http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|website=foreignpolicynews.org|publisher=foreignpolicynews.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206154958/http://foreignpolicynews.org/2014/02/26/azeris-mark-the-khojaly-massacre/|archivedate=2018-02-06}}</ref> <ref name="R4">{{Veb manbasi|last1=Abbasov|first1=Shahin|title=Azerbaijan: Baku Presses Genocide Recognition Campaign for Khojaly|url=http://www.eurasianet.org/node/65060|website=www.eurasianet.org|publisher=www.eurasianet.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006113405/http://www.eurasianet.org/node/65060|archivedate=2017-10-06}}</ref> <ref name="R5">{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}</ref> <ref name="R6">{{Veb manbasi |url=http://az.apa.az/news/370626 |title=Ermənilərin Şuşada içərisində qadın və uşaqlar olan vertolyotu vurmasından 23 il ötür |author= |date=28 Yanvar 2015 |work= |publisher=az.apa.az |accessdate=2015-01-28 |language=az |archivedate=2015-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150131172821/http://az.apa.az/news/370626 }}</ref> <ref name="R7">{{Kitob manbasi|last = Gokay|first = Bulent|title = The Politics of Caspian Oil|publisher=Palgrave MacMillan|year = 2003|location = New York|pages = 189–190|isbn = 0-333-73973-6 }}</ref> <ref name="R8">Cornell, Svante E. ''Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus''. London: Routledge, 2001. ISBN 0-7007-1162-7.</ref> <ref name="R9">{{Kitob manbasi | last = Kaufman | first = Stuart | title = Modern Hatreds: The Symbolic Politics of Ethnic War | publisher=Cornell Studies in Security Affairs | year = 2001 | location = New York | pages = 49–66 | isbn = 0-8014-8736-6 }}</ref> <ref name="R10">Walker J. Christopher (1996) The Armenian presence in mountainous Karabakh. In Wright F. R. John, Goldenberg Suzanne and Schofield Richard (eds.) Transcaucasian boundaries. London: UCL Press, pp. 89-111</ref> <ref name="R11">[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]</ref> <ref name="R12">The HRW report quotes the testimony of an Azerbaijani woman: "According to A.H., an Azerbaijani woman interviewed by Helsinki Watch in Baku, „After Armenians seized Malybeyli, they made an ultimatum to Khojaly… and that Khojaly people had better leave with white flag. Alif Gajiev [the head of the militia in Khojaly] told us this on 15 February, but this didnʼt frighten me or other people. We never believed they could occupy Khojaly“"[https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/1992%20Bloodshed%20in%20Cauc%20-%20Escalation%20in%20NK.pdf Bloodshed in the Caucasus: escalation of the armed conflict in Nagorno Karabakh. Human Rights Watch, 1992. ISBN 1-56432-081-2, ISBN 978-1-56432-081-0, p. 20]</ref> <ref name="R13">{{Veb manbasi|last1=Muradov|first1=Murad|title=THE KHOJALY MASSACRE: A TRAGEDY UNKNOWN|url=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|website=beaveronline.co.uk|publisher=beaveronline.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://beaveronline.co.uk/the-khojaly-massacre-a-tragedy-unknown/|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="R14">{{Veb manbasi|last1=Yevdayev|first1=Milikh|title=Tragedy has No Borders: the Khojaly Massacre Remembered|url=http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|website=www.jewishjournal.com|publisher=www.jewishjournal.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered|archivedate=2016-10-09}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161009012309/http://www.jewishjournal.com/mountain_jews_of_azerbaijan/item/tragedy_has_no_borders_the_khojaly_massacre_remembered |date=2016-10-09 }}</ref> <ref name="R15">{{Veb manbasi|last1=Hajizade|first1=Ali|title=Can the Khojaly massacre be considered as genocide?|url=http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|website=www.turkiyenewspaper.com|publisher=www.turkiyenewspaper.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170219102129/http://www.turkiyenewspaper.com/world/8597.aspx|archivedate=2017-02-19}}</ref> <ref name="R16">{{Veb manbasi|title=“Memorial” İnsan Hüquqları Mərkəzinin 25-26 fevral 1992-ci il tarixdə Xocalı yaşayış məntəqəsinin işğalı zamanı insan hüquqlarının kütləvi şəkildə pozulması ilə bağlı hesabatı|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107144532/http://justiceforkhojaly.org/az/content/%E2%80%9Cmemorial%E2%80%9D-insan-h%C3%BCquqlar%C4%B1-m%C9%99rk%C9%99zinin-25-26-fevral-1992-ci-il-tarixd%C9%99-xocal%C4%B1-ya%C5%9Fay%C4%B1%C5%9F|archivedate=2017-11-07}}</ref> <ref name="R17">Şefçenko, V. 366-cının çıxarılması: [Dağlıq Qarabağda Xocalı facəsini törətmiş rus polku haqqında]. Həyat.- 1992.- 1 may.- S.3.</ref> <ref name="R18">.Salaev, G. 40 dney Xodjali: „geroyam“ 366- go polka posvyaщaetsya. Molodej Azerbaydjana.- 1992.- 4 aprelya.- S.2</ref> <ref name="R19">Litovkin, V. Desantniki budut prikrivat vivod 366-go polka iz Stepanakerta. Izvestiya.- 1992.- 3 marta.- S.1</ref> <ref name="R20">Vəliyev, X. 366-cı alayın hərbi quluqçularının və digər şəxslərin Xocalı Soyqırımında iştirakı tam sübuta yetirilib. Yeni Azərbaycan.- 2011.- 26 fevral.- S.11.</ref> <ref name="R21">Əlioğlu, S. Xocalı: ["366-ci" diviziyanın törətdiyi qırğından 366 gün keçir]. 525-ci qəzet.- 1993.- 26 fevral.- S.4.</ref> <ref name="R22">Məmmədov, E. Xocalı dörd ay tam mühasirədə qaldı: 366-cı motoatıcı alayın qərargahında əməliyyat planı hazırlandı. İki sahil.- 2008.- 26 fevral.- S.5.</ref> <ref name="R23">Qafqazda qətliam, „Human Rights Watch“ (keçmiş „Helsinki Watch“) hesabatı, sentyabr 1992-ci il, səhifə 19-24.</ref> <ref name="R24">{{Veb manbasi|title=Əfsanəvi qəhrəman – Allahverdi Bağırov…|url=http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063029/http://ideologiya.az/2014/11/%C9%99fsan%C9%99vi-q%C9%99hr%C9%99man-allahverdi-bagirov/|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R25">{{Veb manbasi|first1=Ədalət|title=Xocalı faciəsində 1003 nəfəri əsirlikdən alan qəhrəmanın nağılı|url=http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313234453/http://www.anl.az/down/meqale/adalet/2012/fevral/235647.htm|archivedate=2016-03-13}}</ref> <ref name="R26">{{Veb manbasi|title=“Bizi “ölüm kamerası”ndan çıxarıb, maşına doldurdular...” – ƏSİR DÜŞƏRGƏSİ|url=http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|website=gundemxeber.az|publisher=gundemxeber.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221143/http://gundemxeber.az/fakt/15726-vbizi-vglgm-kamerasdvndan-gdxardb-maedna-doldurdularv-v-zhsdr-dgezhrgzhsd.html|archivedate=2016-03-04}}</ref> <ref name="R27">{{Veb manbasi|title=İşğal altında qalan qəhrəman məzarına gül aparan erməni (FOTO-VİDEO) I və II hissələr|url=http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|website=ideologiya.az|publisher=ideologiya.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203023537/http://ideologiya.az/2014/06/isgal-altinda-qalan-q%C9%99hr%C9%99man-m%C9%99zarina-gul-aparan-erm%C9%99ni-foto-video-i-v%C9%99-ii-hiss%C9%99l%C9%99r/|archivedate=2017-02-03}}</ref> <ref name="R28">{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı faciəsi, erməni vəhşiliyi və meyitləri kimlərin təhqir etməsi iddialarına cavab |url=http://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 |kirish sanasi=2017-07-18 |arxivsana=2021-05-11 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210511141419/https://olke.az/news/detail/xocali-faciesi-ermeni-vehsiliyi-ve-meyitleri-kimlerin-tehqir-etmesi-iddialarina-cavab-82160 }}</ref> <ref name="R29">{{Citation |year= |title=Qarabağ qazisi Oruc Məmmədov: „Adil Əliyevin etdiyi bu haqsızlıq cəmiyyətdə pis nümunə ola bilər“ |url=http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624040835/http://qafqaznews.az/2016/05/qarabag-qazisi-oruc-m-mm-dov-adil-liyevin-etdiyi-bu-haqsizliq-c-miyy-td-pis-numun-ola-bil-r-musahib/ }}</ref> <ref name="R30">[http://publika.az/news/qirmizi/8174.html Ermənilərin içində doğulan Xocalı sakini: „Allahdan xalqımıza səbr verməməsini diləyirəm“]</ref> <ref name="R31">{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı dərdini dağ da götürməz |url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2022-08-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220805190035/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/2010/fevral/109056.htm }}</ref> <ref name="R32">[https://www.youtube.com/watch?v=xPUdOHKAcxU Seyidağa Mövsümovun Xocalı sakinlərinin meyitləri yığılan zaman çəkdiyi kadrlar] (18+)</ref> <ref name="R33">{{Veb manbasi |sarlavha=Çingiz Mustafayevin Xocalı faciəsi barədə istintaq komissiyasına dedikləri |url=http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2022-03-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220331141143/http://asif.video.az/az/video/126359/cingiz-mustafayev-xocali-faciesi-barede-1992 }}</ref> <ref name="R34">[http://www.justiceforkhojaly.org/content/frederique-lengaigne Frederika Langenin Xocalı qurbanlarının çəkdiyi fotoşəkillər (12, 16 və 21 nömrəli şəkillər)] (18+)</ref> <ref name="R35">[https://www.nytimes.com/1992/03/03/world/massacre-by-armenians-being-reported.html Massacre by Armenians Being Reported] // The New York Times, 3-mart 1992-yil.</ref> <ref name="R36">Sergey Taranov. Nagorniy Karabax: Soldati i ofitseri armii SNG voyuyut po obe storoni konflikta // Izvestiya : gazeta. — 4 marta 1992. — № 54 (23628). — S. 1-2.</ref> <ref name="R37">{{Veb manbasi|last1=McGuinness|first1=Damien|title=Nagorno-Karabakh: Remembering the victims of Khojaly|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|website=www.bbc.co.uk|publisher=[[BBC]]|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014065627/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17179904|archivedate=2018-10-14}}</ref> <ref name="R38">{{Veb manbasi|title=23 il öncə bir gecədə 8 ailə məhv edildi|url=http://www.ailem.az/read/3049|website=www.ailem.az|publisher=www.ailem.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230841/http://www.ailem.az/read/3049 |date=2018-03-20 }}</ref> <ref name="R39">{{Veb manbasi|url=http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |title=Letter from the Charge d'affaires a.i. of the Permanent Mission of Azerbaijan to the United Nations Office |publisher=Unhchr.ch |accessdate=31-may 2012-yil |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217010848/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/7c3561e40d2d3d07c1256bae00447b7f?Opendocument |archivedate=17-fevral 2012-yil }}</ref> <ref name="R40">{{Veb manbasi|title=Qafqazda Qətliam: Dağlıq Qarabağda silahlı münaqişənin eskalasiyası|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170714005711/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/qafqazda-q%C9%99tliam-da%C4%9Fl%C4%B1q-qaraba%C4%9Fda-silahl%C4%B1-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99nin-eskalasiyas%C4%B1|archivedate=2017-07-14}}</ref> <ref name="R41">{{Citation |year= |title=Sultan Hümbətov, Babalarının yolunu davam etdirən oğul |url=http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2017-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813123413/http://karabakhmedia.az/main/411-babalarinin-yolunu-davam-etdiren-ogul.html }}</ref> <ref name="R42">Xodjalinskiy qirgʻin — 1992 (v dokumentax, faktax i presse). Baku — 2006. Izdatelsko-poligrafichkskiy Dom „Abilov, Zeynalov i sinovya“. str.419.<blockquote>… otkrilas dver i v kameru brosili cheloveka. Ya ego sprosil: „kto ti“. I on vdrug otvetil: „A ti razve menya ne uznal? Ya Alesker Xanlar ogli — uchitel iz Xodjali“. U nego bilo pulevoe ranenie tazobedrennogo sustava, nijnyaya chast u nego ne rabotala. On poprosil vodi, no ya ne mog emu pomoch, vodi ne bilo. On poprosil, chtobi ya poplakal, chtobi kapli slez upali na ego gubi, chtobi on spokoyno umer. Ya vzyal ego na ruku i dal emu potrogat moy yazik, chto on suxoy. Togda on poprosil vzyat ego na ruki. Ya leg na zemlyu i polojil ego na sebya, obnyal i kachal kak malenkogo rebenka. Tak on umer. Cherez 2 dnya v kameru kriknuli: „vi jivi?“. Ya otvetil, chto odin umer. Zashli armyane, pri mne vibili u mertvogo zolotoy zub, potom ego unesli.</blockquote></ref> <ref name="R43">[http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf Qənirə Paşayeva, Həvva Məmmədova. Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən. Bakı, „Elm və təhsil“, 2011. səh. 42-43.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf |date=2016-03-05 }}<blockquote>… ermənilərlə səhərə qədər döyüşüb, neçə-neçə insanları azad edib. Sonra onu əsir götürüblər. Yoldaşımın 4 qızıl dişi vardı, onları çəngəllə çıxarmış, qollarını isə bir neçə yerdən qırmışdılar. Sifətini elə hala salmışdılar az qala tanımaq olmurdu. Avtomatla üzünə o qədər vurmuşdular ki, gözü çıxmış, çənəsi qırılmışdı…Yoldaşımın meyitini ancaq 2 ay sonra alıb dəfn edə bildik.</blockquote></ref> <ref name="R45">{{Veb manbasi|title=Xocalı səmasında sonuncu əməliyyat|url=http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=28 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223043356/http://www.anl.az/down/meqale/azerbaycan/2014/fevral/354726.htm|archivedate=2017-02-23}}</ref> <ref name="R45" /> <ref name="R46">{{Veb manbasi|title=“Qayıtsam papağımı qaytararsan”|url=http://karabakhinfo.com/11031|website=karabakhinfo.com|publisher=karabakhinfo.com|accessdate=20 iyul 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250812141641/https://karabakhinfo.com/11031|archivedate=2025-08-12}}</ref> <ref name="R47">{{Veb manbasi|title=Qəhrəmanlar unudulmur – Milli Qəhrəman Tofiq Hüseynov|url=http://news.lent.az/news/63493|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493|archivedate=2018-06-14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180614200032/http://news.lent.az/news/63493 |date=2018-06-14 }}</ref> <ref name="R48">{{Veb manbasi|title=Vətənin qəhrəman oğlu...|url=http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|website=www.sherg.az|publisher=www.sherg.az|accessdate=28 iyun 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897|archivedate=2018-03-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180302103841/http://www.sherg.az/pre.php?id=40897 |date=2018-03-02 }}</ref> <ref name="R49">{{Veb manbasi|title=TOMAS DE VAAL XOCALIDAN YAZDI|url=http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063014/http://www.anl.az/down/meqale/yeni_musavat/2011/fevral/156580.htm|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R50">{{Kitob manbasi|last1=de Vaal|first1=Tomas|title=Qarabağ: Ermənistan və Azərbaycan sülh və savaş yollarında|date=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|isbn=978-9952-25-086-2|accessdate=17 fevral 2017|archiveurl=http://www.ebooks.az/view/9f81DPlg.pdf|archivedate=17 fevral 2017}}</ref> <ref name="R51">7.Bədəlov, Ə. Ayaz Mütəllibovun adı çəkiləndə insanın yadına Xocalı faciəsi düşür: [Milli Məclisin deputatı Səyyad Aranla müsahibə] /Ə.Bədəlov //Azərbaycan.- 2002.- 7 mart.- S.5.</ref> <ref name="R52">{{Veb manbasi|title=Xocalı faciəsi - vəhşiliyin, qəddarlığın son həddi|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|website=www.anl.az|publisher=www.anl.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230615/http://www.anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_fevral2009/70537.htm|archivedate=2018-03-20}}</ref> <ref name="R53">{{Veb manbasi|title=“Xocalı soyqırımı” diskinin təqdimatı keçirilib|url=http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063054/http://anl.az/down/meqale/yeni_az/2010/fevral/109033.htm|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R54">{{Kitob manbasi|last1=Paşayeva|first1=Qənirə Paşayeva|author1=Həvva Məmmədova|title=Xocalı soyqırımı: Şahidlərin dilindən.|date=2011|publisher=Elm və təhsil|location=Bakı|isbn=978-9952-8142-7-9|pages=288|url=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archivedate=25 avqust 2016|=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|chapterurl=http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010129/http://anl.az/el/Download/02.2014/Ar2011-1999.pdf}}</ref> <ref name="R55">{{Veb manbasi|title=Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən Xocalı soyqırımına siyasi qiymətin verilməsi|url=http://news.lent.az/news/125384|website=news.lent.az|publisher=news.lent.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384|archivedate=2017-01-13}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170113131652/http://news.lent.az/news/125384 |date=2017-01-13 }}</ref> <ref name="R56">{{Veb manbasi|title=Prezident İlham Əliyev: «Xocalı faciəsi erməni millətçilərinin yüzilliklər boyu türk və Azərbaycan xalqlarına qarşı apardığı soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinin qanlı səhifəsi idi»|url=http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&id=7490|website=www.azerbaijan-news.az|publisher=www.azerbaijan-news.az|accessdate=3 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063027/http://www.azerbaijan-news.az/index.php?mod=3&id=7490|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R57">{{Veb manbasi|title=Bakı: Xocalı qətliamının 25-ci ildönümü üçün yürüş keçirilib|url=http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|website=www.bbc.com|publisher=[[BBC]]|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503022942/http://www.bbc.com/azeri/azerbaijan-39095442?ocid=socialflow_facebook|archivedate=2018-05-03}}</ref> <ref name="R58">{{Veb manbasi|title=Bakıda prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə "Xocalı yürüşü" keçirilir|url=http://salamnews.org/az/news/read/260112|website=salamnews.org|publisher=salamnews.org|accessdate=26 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301094159/http://salamnews.org/az/news/read/260112|archivedate=2017-03-01}}</ref> <ref name="R59">Markar Melkonyan, „My Brotherʼs Road: An Americanʼs Fateful Journey to Armenia“ (London və Nyu York, 2005), səh. 213-214</ref> <ref name="R60">Thomas de Vaal, „Black Garden: Armenia and Azerbaijan through Peace and War“ (Nyu York və London, 2003), səh. 172</ref> <ref name="R61">David Xerdiyan. Xaç uğrunda. Livan, „Şərq“ mətbəəsi, səh. 26</ref> <ref name="R62">{{Veb manbasi|title=Xocalı haqqında Zori Balayandan – Tükürpədici etiraf|url=http://axar.az/news/9913|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160605010407/http://axar.az/news/9913|archivedate=2016-06-05}}</ref> <ref name="R63">{{Veb manbasi|title=Erməni jurnalist Xocalıya ədalət istədi|url=http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%C9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%C9%99bul-etdi/|website=www.azadliq.az|publisher=www.azadliq.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170928085208/http://www.azadliq.az/xeber/4623/erm%c9%99nistanli-publisist-xocali-soyqirimini-q%c9%99bul-etdi/|archivedate=2017-09-28}}</ref> <ref name="R64">{{Veb manbasi|title=Скончался армянский правозащитник, признавший геноцид в Ходжалы|url=http://haqqin.az/news/78561|website=haqqin.az|publisher=haqqin.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015248/https://haqqin.az/news/78561|archivedate=2018-03-22|language=Rus}}</ref> <ref name="R65">{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımına görə Azərbaycandan üzr istəyən erməni öldü|url=http://news.milli.az/incedent/463893.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130932/https://news.milli.az/incedent/463893.html|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R66">{{Veb manbasi|title=Kanadalı nazir Xocalı barədə birinci dəfə eşitdiyini deyir|url=http://www.azadliq.org/a/379910.html|website=www.azadliq.org|publisher=www.azadliq.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321131105/https://www.azadliq.org/a/379910.html|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R67">{{Veb manbasi|title=MEKSİKA PARLAMENTİNİN DEPUTATI: “XOCALI YER ÜZÜNDƏN İNSAN ƏLİ İLƏ SİLİNİB”|url=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|website=www.mediaforum.az|publisher=www.mediaforum.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=http://www.mediaforum.az/az/2011/02/24/MEKS%C4%B0KA-PARLAMENT%C4%B0N%C4%B0N-DEPUTATI-XOCALI-YER-%C3%9CZ%C3%9CND%C6%8FN-013410122c00.html#.V7-2z_krKUk|archivedate=26 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="R68">{{Veb manbasi|title=Dövlət Bahçeli: "Xocalı qətliamı türk millətinə qarşı işlənmiş insanlıq suçudur"|url=http://news.milli.az/politics/99433.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130922/https://news.milli.az/politics/99433.html|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R69">{{Veb manbasi|title=Ərdoğan: "Xocalı qətliamı bütün bəşəriyyətin dərs çıxarmalı olduğu hadisədir” Böyüt|url=http://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|website=apa.az|publisher=apa.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html|archivedate=2018-03-21}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180321130602/https://apa.az/dagliq_qarabag/erdogan-xocali-qetliami-butun-beseriyyetin-ders-cixarmali-oldugu-hadisedir.html |date=2018-03-21 }}</ref> <ref name="R70">{{Veb manbasi|title=İsrail prezidenti Xocalı faciəsini dünyadakı kütləvi qətllər sırasında - QEYD EDİB|url=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|website=news.atv.az|publisher=news.atv.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://news.atv.az/news/event/13732-israil-prezidenti-xocali-faciesini-dunyadaki-kutlevi-qetller-sirasinda|archivedate=25 avqust 2016}}{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="R71">{{Veb manbasi|title=Avocatul parlamentar Aurelia Grigoriu provoacă un nou SCANDAL|url=http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|website=www.ziarulnational.md|publisher=www.ziarulnational.md|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320232627/http://www.ziarulnational.md/avocatul-parlamentar-aurelia-grigoriu-provoaca-un-nou-scandal/|archivedate=2018-03-20}}</ref> <ref name="R72">{{Veb manbasi|title=Rusiyalı deputat: Xocalı faciəsi dünyanın heç bir yerində təkrarlanmamalıdır|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170131151128/http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2499439.html|archivedate=2017-01-31}}</ref> <ref name="R73">{{Veb manbasi|title=İtaliyalı senator: Xocalı qətliamı Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ən faciəvi hadisəsidir|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=17 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170227004437/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/italiyal%C4%B1-senator-xocal%C4%B1-q%C9%99tliam%C4%B1-erm%C9%99nistan-az%C9%99rbaycan-m%C3%BCnaqi%C5%9F%C9%99sinin-%C9%99n-faci%C9%99vi-hadis%C9%99sidir|archivedate=2017-02-27}}</ref> <ref name="R74">{{Veb manbasi|title=Ukraynalı deputat: “Xocalı faciəsini törədənlər cəzalandırılmalıdır”|url=http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html|website=www.pia.az|publisher=www.pia.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321083151/http://www.pia.az/Ukraynali_deputat%20_%E2%80%9CXocali_faciesini_-183712-xeber.html#.WLEcvW-LSUk|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R75">{{Veb manbasi|title=İndoneziyalı deputat: "Xocalı faciəsi bütün dünyanı sarsıdan bir soyqırımdır"|url=http://news.milli.az/politics/520347.html|website=news.milli.az|publisher=news.milli.az|accessdate=25 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407223733/http://news.milli.az/politics/520347.html|archivedate=2017-04-07}}</ref> <ref name="R76">{{Veb manbasi|last1=Bayramqızı|first1=Əfsanə|title=Xocalı soyqırımı beynəlxalq mətbuatın gözü ilə|url=http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|website=www.xalqqazeti.com|publisher=www.xalqqazeti.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231|archivedate=2016-03-29}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160329222148/http://www.xalqqazeti.com/az/news/politics/68231 |date=2016-03-29 }}</ref> <ref name="R77">{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ MƏTBUATDA İŞIQLANDIRMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709114556/http://www.justiceforkhojaly.org/az/international_media_reports|archivedate=2017-07-09}}</ref> <ref name="R78">{{Veb manbasi|title=Remembering Chingiz Mustafayev|url=http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev|archivedate=2018-03-20}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180320230845/http://teas.eu/news-remembering-chingiz-mustafayev |date=2018-03-20 }}</ref> <ref name="R79">{{Veb manbasi|title=Enclave Horror Echoed in a Cameraman's Sobs : Karabakh: Film is shown in Moscow as Azerbaijanis and Armenians again trade charges over Khojaly attack.|url=http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|website=articles.latimes.com|publisher=articles.latimes.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306093524/http://articles.latimes.com/1992-03-05/news/mn-4713_1_khojaly-residents|archivedate=2016-03-06}}</ref> <ref name="R80">{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Çingiz Mustafayev|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054113/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/%C3%A7ingiz-mustafayev|archivedate=2017-07-15}}</ref> <ref name="R81">{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly: Ilgar Jafarov|url=http://justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|website=justiceforkhojaly.org|publisher=justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715054118/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/ilqar-c%C9%99f%C9%99rov|archivedate=2017-07-15}}</ref> <ref name="R82">{{Veb manbasi|title="International Recognition of The Khojaly Genocide"|url=http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|website=un.mfa.gov.az|publisher=un.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711060836/http://un.mfa.gov.az/news/4/3069|archivedate=2017-07-11}}</ref> <ref name="R83">{{Veb manbasi|title=Kentucky Senate adopts resolution on 25th anniversary of Azerbaijan's independence|url=http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 fevral 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414074632/http://www.azernews.az/azerbaijan/93349.html|archivedate=2016-04-14}}</ref> <ref name="R84">{{Veb manbasi|title=BEYNƏLXALQ TANINMA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709113457/http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/beyn%C9%99lxalq-taninma|archivedate=2017-07-09}}</ref> <ref name="R85">{{Veb manbasi|url=http://www.meclis.gov.az/?/az/statement/view/25/|title=Xocalı soyqırımının 15 illiyi ilə əlaqədar Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin BƏYANATI|author=|date=2007-02-27|work=|publisher=meclis.gov.az|accessdate=2014-01-28|language=az}}</ref> <ref name="R86">{{Citation |year= |title=Pakistan Senatının Xarici Əlaqələr Komitəsi Xocalı soyqırımının tanınması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622231505/http://az.apa.az/xeber_Pakistan_Senatinin_Xarici_Elaqeler__249742.html }}</ref> <ref name="R87">{{Citation |year= |title=Pakistan Senatı Xocalı soyqırımının tanıması barədə qətnamə qəbul edib |url=http://www.anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=136909 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622143133/http://www.anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=136909 }}</ref> <ref name="R88">{{Veb manbasi|url=http://www.haber7.com/turk-cumhuriyetler/haber/837966-hocali-katliami-soykirim-olarak-tanindi|title=Hocalı katliamı soykırım olarak tanındı|author=|date=2012-02-01|work=|publisher=haber7.com|accessdate=2014-01-28|language=tr}}</ref> <ref name="R89">{{Citation |year= |title=Sudan parlamenti Xocalı soyqırımının tanınması haqqında qərar qəbul edib |url=http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&id=820#.VFTrEd3cPww |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227034832/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&id=820#.VFTrEd3cPww }}</ref> <ref name="R90">[http://www.sabah.com.tr/Dunya/2011/12/22/meksika-hocali-katliamini-kinadi Meksika Hocalı katliamını kınadı]</ref> <ref name="R91">[http://www.azernews.az/en/Nation/39637-Mexican_Senate_recognizes_Azeris%E2%80%99_massacre_as_genocide Mexican Senate recognizes Azeris massacre as genocide]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="R92">{{Citation |year= |title=Kolumbiya Hocalı katliamına soykırım dedi |url=http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216040643/http://www.hdhaber.net/2012/04/24/kolombiya-hocali-katliamina-soykirim-dedi }}</ref> <ref name="R93">{{Citation |year= |title=Colombian Senate recognizes Khojaly events as genocide |url=http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628055537/http://en.trend.az/news/karabakh/2017870.html }}</ref> <ref name="R94">[http://www.contact.az/topics_en.asp?id=4632&pb=2&vr=en&yr=2012&mdn=1 Colombian Senate recognizes the Khojaly genocide]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="R95">[http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=103569 Czech Republic committee recognizes Khojaly genocide] Foreign relations committee of Czech parliament adopted a draft law on recognition of Khojaly massacre as „genocide“.</ref> <ref name="R96">{{Citation |year= |title=Parliament of Bosnia and Herzegovina condems the perpetrators of Khojaly genocide |url=http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140525233447/http://azembassy.ro/parliament-of-bosnia-and-herzegovina-condems-the-perpetrators-of-khojaly-genocide/ }}</ref> <ref name="R97">http://news.az/articles/politics/77182 {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190215215919/http://news.az/articles/politics/77182 |date=2019-02-15 }} Parliament of Bosnia and Herzegovina recognizes sovereignty of Azerbaijan</ref> <ref name="R98">[http://www.azernews.az/azerbaijan/92681.html Jordanian parliament to pass resolution on Khojaly Genocide]</ref> <ref name="R99">{{Veb manbasi |url=http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |archivedate=2017-01-24 |title=Cibuti Respublikasının Milli Assambleyası (Parlamenti) plenar iclasında mütləq səs çoxluğu ilə Xocalı Soyqırımına dair qətnamə qəbul edib |author= |date=2017-01-24 |publisher=mfa.gov.az |accessdate=2017-01-24 |language={{az}} }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170124063033/http://mfa.gov.az/az/news/878/4643 |date=2017-01-24 }}</ref> <ref name="R100">{{Veb manbasi|title=Şotlandiya parlamentində Xocalı faciəsi ilə bağlı qətnamə qəbul edilib|url=http://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|website=az.trend.az|publisher=az.trend.az|accessdate=23 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130321/https://az.trend.az/azerbaijan/karabakh/2724436.html|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R101">[http://thehill.com/blogs/congress-blog/foreign-policy/284237-khojaly-massacre-deserves-recognition Khojaly Massacre deserves recognition]</ref> <ref name="R102">{{Veb manbasi |sarlavha=Xocalı soyqırımının ABŞ-da tanınması |url=http://davam.az/index.php?newsid=2803 |qaralgan sana=2017-07-18 |arxivsana=2019-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190215215830/http://davam.az/index.php?newsid=2803 }}</ref> <ref name="R103">[http://www.turkishnews.com/en/content/2010/04/28/massachusetts-state-of-the-united-states-recognizes-khojaly-tragedy-as-a-massacre/ Massachusetts State of the United States recognizes Khojaly tragedy as a massacre]</ref> <ref name="R104">{{Veb manbasi |url=http://www.capitol.state.tx.us/BillLookup/History.aspx?LegSess=82R&Bill=HR535 |title=Texas House of Representatives Resolution 535: Commemorating the 19th anniversary of the Khojaly Massacre in Azerbaijan |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |work=Legislative Session 82(R) |publisher=Texas Legislature Online |accessdate=9-iyun 2011-yil}}</ref> <ref name="R105">{{Citation |year= |title=Texas ştatı Xocalı soyqırımını tanıdı |url=http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312221852/http://nice.az/maraq/12864-texas-tat-xocal-soyqrmn-tand.html }}</ref> <ref name="R106">[http://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF „ASSEMBLY RESOLUTION No. 144“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180919162922/https://www.njleg.state.nj.us/2010/Bills/AR/144_I1.PDF |date=2018-09-19 }} New Jersey Legislature Retrieved 25-fevral 2012-yil.</ref> <ref name="R107">{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Nyu-Cersi Ştatı Xocalı qətliamını tanıdı |url=http://www.lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229090625/http://lent.az/xeber_87645_AB%C5%9E-%C4%B1n_Nyu-Cersi_%C5%9Etat%C4%B1_Xocal%C4%B1_q%C9%99tliam%C4%B1n%C4%B1_tan%C4%B1d%C4%B1 }}</ref> <ref name="R108">[http://www.legis.ga.gov/Legislation/20112012/122837.pdf]</ref> <ref name="R109">{{Citation |year= |title=ABŞ-ın Corciya Ştatının parlamenti Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar qətnamə qəbul edib |url=http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2012-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129211258/http://az.trend.az/news/karabakh/1997595.html }}</ref> <ref name="R110">[http://files.preslib.az/projects/khojali/enkhojali/gl5.pdf Recognition of the Genocide of Khojaly]</ref> <ref name="R111">{{Veb manbasi|title=New Mexico legislature commemorates Khojaly Massacre|url=http://www.news.az/articles/politics/75855|work=news.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|archivedate=2013-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130213054632/http://www.news.az/articles/politics/75855}}</ref> <ref name="R112">{{Veb manbasi|title=Сенат штата Нью-Мексико признал Ходжалинскую трагедию|url=http://www.1news.az/politics/karabakh/20130130053903690.html|work=1News.az|accessdate=30-yanvar 2013-yil|language=Russian}}</ref> <ref name="R113">{{Veb manbasi|title=HR1004|url=http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004|work=Arkansas House of Representatives|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2013-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130215100102/http://www.arkansashouse.org/bill/2013R/HR1004 |date=2013-02-15 }}</ref> <ref name="R114">{{Veb manbasi|title=Another U.S. state recognizes Khojaly genocide|url=http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html|work=News.az|accessdate=11-fevral 2013-yil|archivedate=2014-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429050604/http://en.trend.az/news/karabakh/2117928.html}}</ref> <ref name="R115">http://www.azernews.az/azerbaijan/50582.html Oklahoma Senate recognizes Khojaly genocide</ref> <ref name="R116">{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://bakuinfo.az/?p=6370 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2016-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308010647/http://bakuinfo.az/?p=6370 }}</ref> <ref name="R117">[http://www.capitol.tn.gov/Bills/108/Bill/HR0048.pdf A RESOLUTION to commemorate the twenty-first anniversary of the Khojaly Tragedy.]</ref> <ref name="R118">[http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=PDF&sessYr=2013&sessInd=0&billBody=H&billTyp=R&billNbr=0171&pn=1199 GENERAL ASSEMBLY OF PENNSYLVANIA HOUSE RESOLUTION No. 171 Session of 2013 INTRODUCED]</ref> <ref name="R119">{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2013-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406061729/http://www.aze.az/news_shtat__zapadnaya_89958.html }}</ref> <ref name="R120">http://www.cga.ct.gov/2013/trn/H/2013HTR00416-R00-TRN.htm</ref> <ref name="R121">{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2014-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429044532/http://www.aze.az/news_shtat_ssha_priznal_95759.html }}</ref> <ref name="R122">{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://news.lent.az/news/157853 |access-date=2017-07-18 |archivedate=2018-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322015208/http://news.lent.az/news/157853 }}</ref> <ref name="R123">[http://azertag.az/en/xeber/Arizona_recognizes_Khojaly_Massacre-835148 Arizona recognizes Khojaly Massacre]</ref> <ref name="R124">{{Citation |year= |title=Utah, latest in a string of US states to recognize Khojaly Massacre (PHOTO) |url=http://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html |access-date=2017-07-18 |archivedate=2019-02-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190216035506/https://en.trend.az/azerbaijan/politics/2369934.html }}</ref> <ref name="R125">{{Yangiliklar manbasi |title=ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıyıb |author= |url=http://news.lent.az/news/232207 |publisher=lent.az |date=2016-02-11 |accessdate=2016-02-11 |language=az |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |archivedate=2016-02-11 |access-date=2017-07-18 |archive-date=2016-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211080333/http://news.lent.az/news/232207 |url-status=dead }}</ref> <ref name="R126">[http://azertag.az/xeber/ABS_da_Xocali_soyqirimini_taniyan_statlarin_sayi_18_e_chatdi-926225 ABŞ-da Xocalı soyqırımını tanıyan ştatların sayı 18-ə çatdı]</ref> <ref name="R127">[http://www.cbc.az/az/news/all-news/havay-shtati-da-xocali-qetliamini-pisledi.page Havay ştatı da Xocalı qətliamını pislədi]{{Deadlink|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="R128">[http://www.anspress.com/siyaset/18-02-2016/abs-in-daha-bir-stati-xocali-qetliamini-tanidi ABŞ-ın daha bir ştatı Xocalı qətliamını tanıdı]</ref> <ref name="R129">{{Veb manbasi|title=Палата представителей штата Аризона признала Ходжалинский геноцид|url=http://ru.oxu.az/politics/178314|website=ru.oxu.az|publisher=ru.oxu.az|accessdate=24 fevral 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170528120828/http://ru.oxu.az/politics/178314|archivedate=2017-05-28}}</ref> <ref name="R130">{{Veb manbasi|title=Today is the 24th anniversary of the Khojaly Genocide|url=http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|website=geneva.mfa.gov.az|publisher=geneva.mfa.gov.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170613040918/http://geneva.mfa.gov.az/news/4/3074|archivedate=2017-06-13}}</ref> <ref name="R131">{{Veb manbasi|title=Bakıda Xocalı abidə kompleksi yenidən qurulub|url=http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230949/http://www.anspress.com/siyaset/22-02-2011/bakida-xocali-abide-kompleksi-yeniden-qurulub|archivedate=2018-03-20}}</ref> <ref name="R132">{{Veb manbasi|title=Khojaly Memorials|url=http://xocali.org/en/index.php?p=memory|website=xocali.org|publisher=xocali.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220021218/http://xocali.org/en/index.php?p=memory|archivedate=2017-12-20}}</ref> <ref name="R133">{{Veb manbasi|title=20 Jahre Chodschali|url=http://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|website=www.geschichte.hu-berlin.de|publisher=www.geschichte.hu-berlin.de|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304192318/https://www.geschichte.hu-berlin.de/de/bereiche-und-lehrstuehle/aserbaidschan/gaeste-und-veranstaltungen/chodschali-2012_botschaftsflyer|archivedate=2021-03-04|language=Almanca}}</ref> <ref name="R134">{{Veb manbasi|title=HOCALI ANITINDA SONA GELİNDİ|url=http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301192540/http://www.milliyet.com.tr/hocali-anitinda-sona-gelindi-ankara-yerelhaber-31122/|archivedate=2017-03-01}}</ref> <ref name="R135">{{Veb manbasi|title=İzmir’e ʻHocalı Şehitleri Anıtı’ Dikildi|url=http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|website=www.dolunaydergi.com|publisher=www.dolunaydergi.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063211/http://www.dolunaydergi.com/2016/05/01/izmire-hocali-sehitleri-aniti-dikildi/|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R136">{{Veb manbasi|title=İZMİT’TE HOCALI ANITI AÇILDI|url=http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|website=www.milliyet.com.tr|publisher=www.milliyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230455/http://www.milliyet.com.tr/izmit-te-hocali-aniti-acildi-kocaeli-yerelhaber-743835/|archivedate=2018-03-20}}</ref> <ref name="R137">{{Veb manbasi|title=SAKARYA'YA HOCALI ANITI|url=http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|website=www.haberturk.com|publisher=www.haberturk.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230818/http://www.haberturk.com/yerel-haberler/haber/43445794-sakaryaya-hocali-aniti|archivedate=2018-03-20}}</ref> <ref name="R138">{{Veb manbasi|title=Denizli'de Karabağ parkı ve Hocalı anıtı yarın açılıyor|url=http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|website=tr.trend.az|publisher=tr.trend.az|accessdate=4 noyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104152815/http://tr.trend.az/scaucasus/2680496.html|archivedate=2016-11-04}}</ref> <ref name="R139">{{Veb manbasi|title=“Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri ilə görüş keçirilib|url=http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|website=www.heydar-aliyev-foundation.org|publisher=www.heydar-aliyev-foundation.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063111/http://www.heydar-aliyev-foundation.org/az/content/view/59/4246/%E2%80%9CXocal%C4%B1ya-%C9%99dal%C9%99t%E2%80%9D-beyn%C9%99lxalq-kampaniyas%C4%B1-%C3%A7%C9%99r%C3%A7iv%C9%99sind%C9%99-Az%C9%99rbaycan-Dill%C9%99r-Universitetinin-t%C9%99l%C9%99b%C9%99l%C9%99ri-il%C9%99-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9F-ke%C3%A7irilib|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R140">{{Veb manbasi|title=Justice for Khojaly Around Europe|url=http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|website=www.visions.az|publisher=www.visions.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170626004916/http://www.visions.az/en/news/628/0b31e1cc/|archivedate=2017-06-26}}</ref> <ref name="R141">{{Veb manbasi|title=KAMPANİYA HAQQINDA|url=http://www.justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|website=www.justiceforkhojaly.org|publisher=www.justiceforkhojaly.org|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720133601/http://justiceforkhojaly.org/az/content/kampaniya-haqqinda|archivedate=2017-07-20}}</ref> <ref name="R142">{{Veb manbasi|title=Azeris mark 20th anniversary of Khojaly Massacre in Istanbul|url=http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&nid=14673|website=www.hurriyetdailynews.com|publisher=www.hurriyetdailynews.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630212827/http://www.hurriyetdailynews.com/azeris-mark-20th-anniversary-of-khojaly-massacre-in-istanbul.aspx?pageID=238&nid=14673|archivedate=2016-06-30}}</ref> <ref name="R143">{{Veb manbasi|title=Hocalı katliamına dev protesto|url=http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|website=www.hurriyet.com.tr|publisher=www.hurriyet.com.tr|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160923223757/http://www.hurriyet.com.tr/hocali-katliamina-dev-protesto-20004588|archivedate=2016-09-23}}</ref> <ref name="R144">{{Veb manbasi|title=Xocalı soyqırımı ilə bağlı plakatlar ABŞ metrosu və küçələrində|url=http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|website=www.anspress.com|publisher=www.anspress.com|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063123/http://www.anspress.com/siyaset/24-02-2012/xocali-soyqirimi-ile-bagli-plakatlar-abs-metrosu-ve-kucelerinde--fotolar|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R145">Polad İlyas. Dünya sənin qəm yükünü daşıdım.- Bakı, 2010.- S.38-39.</ref> <ref name="R146">E. Elitli.- Bakı: MBM, 2009.- 368 s</ref> <ref name="R147">T.Söhrab //Məhsəti.- 2009.- № 1.- S.10.</ref> <ref name="R148">Paşa Qəlbinur //525-ci qəzet.- 2007.- 24 fevral.- S.22.</ref> <ref name="R149">Qlobal Press jurnalı.- 2006.- № 1-2.- S.17.</ref> <ref name="R150">Nurəngiz Gün //Azərbaycan.- 2005.- 26 fevral. S.7.</ref> <ref name="R151">Fəridə Hacıyeva. Məni məndən alan dünya.- Bakı, 1998.- S.14.</ref> <ref name="R152">{{Veb manbasi|title=Novel devoted to Khojaly genocide published in Israel|url=http://www.azernews.az/aggression/103209.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=12 oktyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202114902/http://www.azernews.az/aggression/103209.html|archivedate=2017-02-02}}</ref> <ref name="R153">{{Veb manbasi|last1=Quliyev|first1=Əsəd|title=Xocalı soyqırımı təsviri sənətdə|url=http://525.az/site/?name=xeber&news_id=52322|website=525.az|publisher=525.az|accessdate=2 sentyabr 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710085000/http://525.az/site/?name=xeber&news_id=52322|archivedate=2017-07-10}}</ref> <ref name="R154">{{Veb manbasi|title=20 Yanvarın sənət təcəssümü|url=http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=28 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118182000/http://anl.az/down/meqale/medeniyyet/2013/yanvar/290497.htm|archivedate=2018-01-18}}</ref> <ref name="R155">{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi - Azərbaycanın tarixində dəhşətli soyqırımı hadisəsi|url=http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|website=anl.az|publisher=anl.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019213448/http://anl.az/xocali/x_qazet/Xalq_Cebhesi.-2010.-5fevral.-S.14..pdf|archivedate=2021-10-19}}</ref> <ref name="R156">{{Veb manbasi|last1=Qaliboğlu|first1=Elçin|title=Xocalı faciəsi yaradıcılıq əsərlərində|url=http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|accessdate=26 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063032/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/xalqcebhesi_fevral2009/70367.htm|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R157">{{Veb manbasi|last1=Whitfield|first1=Gemma|title=Xoca (Khoja) review|url=http://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|website=www.theupcoming.co.uk|publisher=www.theupcoming.co.uk|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321134944/https://www.theupcoming.co.uk/2013/05/03/xoca-khoja-movie-review/|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R158">{{Veb manbasi|title=Lithuanian war journalist puts his memories about Khojaly Massacre in a film|url=http://www.15min.lt/en/article/world/lithuanian-journalist-puts-his-memories-about-armenian-fascism-in-a-film-529-201042|website=www.15min.lt|accessdate=14-iyun 2014-yil}}</ref> <ref name="R159">{{Veb manbasi|title=Award-winning Khojaly documentary screened in Brussels|url=http://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|website=azertag.az|publisher=azertag.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321130343/https://azertag.az/en/xeber/Award_winning_Khojaly_documentary_screened_in_Brussels-930553|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R160">{{Veb manbasi|title=WATCH as Nigar Jamal releases the 3D explosive ʻEmpathy for Khojaly’ video|url=https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|website=eurovisionireland.net|publisher=eurovisionireland.net|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320230520/https://eurovisionireland.net/2015/02/27/watch-as-nigar-jamal-releases-the-3d-explosive-empathy-for-khojaly-video/|archivedate=2018-03-20}}</ref> <ref name="R161">{{Veb manbasi|title=UK première of Khojaly 613 by Pierre Thilloy moves a London audience|url=http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|website=teas.eu|publisher=teas.eu|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience|archivedate=2016-04-02}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160402100720/http://teas.eu/press-release-uk-premi%C3%A8re-khojaly-613-pierre-thilloy-moves-london-audience |date=2016-04-02 }}</ref> <ref name="R162">{{Veb manbasi|title=Requiem for a wartime massacre|url=http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|website=ticket.heraldtribune.com|publisher=ticket.heraldtribune.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703135250/http://ticket.heraldtribune.com/2016/02/26/requiem-for-a-wartime-massacre/|archivedate=2017-07-03}}</ref> <ref name="R163">{{Veb manbasi|title=“Traktor-Sazi” Xocalı şüarı qaldırdı|url=http://axar.az/news/10092|website=axar.az|publisher=axar.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=http://axar.az/news/10092|archivedate=25 avqust 2016}}</ref> <ref name="R164">{{Veb manbasi|title=Meaningful Message from Arda Turan|url=http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|website=www.habermonitor.com|publisher=www.habermonitor.com|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321192550/http://www.habermonitor.com/en/haber/detay/meaningful-message-from-arda-turan/301386/|archivedate=2018-03-21}}</ref> <ref name="R165">{{Veb manbasi|title=Atletico Madrid FC to honor Khojaly victims|url=http://www.azernews.az/nation/64702.html|website=www.azernews.az|publisher=www.azernews.az|accessdate=25 avqust 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180321063611/https://www.azernews.az/nation/64702.html|archivedate=2018-03-21}}</ref> </references> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> <span class="error mw-ext-cite-error"></span><br /> <span class="error mw-ext-cite-error"></span> </div> [[Turkum:Ozarbayjonda ommaviy qotillik]] [[Turkum:Urushlar]] [[Turkum:Millatlararo mojarolar]] [[Turkum:Qorabogʻ]] [[Turkum:Ozarbayjonning zamonaviy tarixi]] s55rkn5myekaraq2c9vi1pzas2b0j05 0 678443 6192275 5887741 2026-07-03T15:17:34Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192275 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi |ismi = Volodimir Groysman<br>{{small|Володи́мир Гро́йсман}} |tasvir = Volodymyr Groisman.jpg |lavozimi =[[Ukraina Bosh vaziri]] |prezident = [[Petro Poroshenko]] |boshlanish davri = [[2016-yil]] [[14-aprel]]dan |tugash davri = [[2019-yil]] [[29-avgust]]gacha |oʻtmishdoshi = [[Arseniy Yatsenyuk]] |vorisi = [[Oleksiy Xonarchuk]] |prezident_2 = [[Petro Poroshenko]] |boshlanish davri_2 = [[2014-yil]] [[25-iyul]]dan |tugash davri_2 = [[31-iyul]]gacha<br />{{small|v.b.}} |oʻtmishdoshi_2 = [[Arseniy Yatsenyuk]] |vorisi_2 = [[Arseniy Yatsenyuk]] |lavozimi_3 = [[Ukraina]] Oliy Radasi raisi |boshlanish davri_3 = [[2014-yil]] [[27-noyabr]]dan |tugash davri_3 = [[2016-yil]] [[14-aprel]]gacha |oʻtmishdoshi_3 = [[Oleksandr Turchinov]] |vorisi_3 = [[Andriy Parubiy]] |lavozimi_4 = [[Ukraina]] hududiy rivojlanish vaziri |premyer_4 = [[Arseniy Yatsenyuk]] |boshlanish davri_4 = [[2014-yil]] [[27-fevral]]dan |tugash davri_4 = [[27-noyabr]]gacha |oʻtmishdoshi_4 = [[Gennadiy Temnik]] |vorisi_4 = [[Gennadiy Zubko]] |lavozimi_5 =[[Vinnitsa]] meri |boshlanish davri_5 = [[2006-yil]] [[28-mart]]dan |tugash davri_5 = [[2014-yil]] [[27-fevral]]gacha |oʻtmishdoshi_5 = [[Oleksandr Dombrovskiy]] |vorisi_5 = [[Sergiy Morgunov]] |tugʻilgan paytidagi ismi = Volodymyr Borisovich Groysman |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1978|1|20}} |tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Vinnitsa}} |partiyasi = Petro Poroshenko Bloki<br />{{small|(2014–yildan)}} |mukofotlari = {{Xizmatlari uchun katta xochli ordeni}}{{Shaxsiy toʻpponcha (Ukraina)}}{{Shaxsiy toʻpponcha (Ukraina)}}{{Shaxsiy toʻpponcha (Ukraina)}}{{Shaxsiy toʻpponcha (Ukraina)}} }} '''Volodimir Borisovich Groysman''',<ref>[https://web.archive.org/web/20160424040609/http://www.ukrweekly.com/uwwp/groysman-or-hroysman/ Groysman or Hroysman?] [[The Ukrainian Weekly]]. [[22-aprel]] 2016</ref> yoki '''Volodymyr Borisovich Hroysman'''<ref>[http://www.kyivpost.com/content/ukraine/hroisman-appointed-ukraines-acting-prime-minister-357806.html Hroisman as appointed Ukraineʼs acting prime minister]</ref> ({{lang-uk|Володи́мир Бори́сович Гро́йсман}}<ref>[https://web.archive.org/web/20180213113214/https://www.kmu.gov.ua/ua/profile/1 Official biography on the web-site of the Ukrainian Government]</ref> {{lang-yi|וואָלאָדימיר באָריסאָוויטש גרויסמאַן}}) ([[20-yanvar]] [[1978]]), – [[Ukraina]]lik siyosatchi, [[14-aprel]] [[2016-yil]]dan [[29-avgust]] [[2019-yil]]gacha Bosh vazir<ref name="BBC_PM">{{cite-news|url=http://www.bbc.com/news/world-europe-36043967|title=Ukraine MPs approve Volodymyr Groysman as new PM|publisher=BBC News|date=14-aprel]] 2016|accessdate=[[14-aprel]] 2016}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.vmr.gov.ua/en/Lists/News/ShowNews.aspx?ID=1|title=Mayor Volodymyr Groysman described the reception...|publisher=|accessdate=2018-06-23|archivedate=2016-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161114224500/http://www.vmr.gov.ua/en/Lists/News/ShowNews.aspx?ID=1}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161114224500/http://www.vmr.gov.ua/en/Lists/News/ShowNews.aspx?ID=1 |date=2016-11-14 }}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.coe.int/t/congress/whoswho/fiche-indiv_en.asp?id=E6715508-D6F2-44CE-94D4-8D147B7D7B8C|title=Whoʻs who of the Council of Europe Congress - Individual Member data|publisher=}}</ref>. 2006-yil martidan 2014-yil fevraligacha Groysman [[Vinnitsa]] meri boʻlgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vmr.gov.ua/en/Lists/News/ShowNews.aspx?ID=1 |sarlavha=News - Mayor Volodymyr Groysman described the reception... |ish=www.vmr.gov.ua |qaralgan sana=2024-02-26 |arxivsana=2021-09-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210916164706/https://www.vmr.gov.ua/en/Lists/News/ShowNews.aspx?ID=1 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.coe.int/en/web/congress/home |sarlavha=Congress of Local and Regional Authorities |ish=Congress of Local and Regional Authorities}}</ref>. 2014-yil noyabrigacha Ukraina Bosh vazirining mintaqaviy siyosat boʻyicha oʻrinbosari va Ukraina mintaqaviy rivojlanish, qurilish va uy-joy kommunal xoʻjaligi vaziri lavozimlarida (bir vaqtning oʻzida ikkita lavozimda) ishlagan<ref>{{Citation |year= |title=http://www.heritageabroad.gov/ |url=http://www.heritageabroad.gov/Portals/0/documents/projects/Ukraine/Ltr%20to%20V.%20Groysman%20from%20JJRikoon.PDF |access-date=2018-06-23 |archivedate=2013-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131223205306/http://www.heritageabroad.gov/Portals/0/documents/projects/Ukraine/Ltr%20to%20V.%20Groysman%20from%20JJRikoon.PDF }}</ref>. Petro Poroshenko blokining partiya roʻyxati boʻyicha parlamentga saylangan. Groysmanning keyingi lavozimi 2014-yil noyabr oyi oxiridan bosh vazir etib tayinlangunga qadar Oliy Rada (Ukraina milliy parlamenti) raisi boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.heritageabroad.gov/Portals/0/documents/projects/Ukraine/Ltr%20to%20V.%20Groysman%20from%20JJRikoon.PDF |sarlavha=Letter to Volodymyr Groysman |qaralgan sana=27 February 2014 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131223205306/http://www.heritageabroad.gov/Portals/0/documents/projects/Ukraine/Ltr%20to%20V.%20Groysman%20from%20JJRikoon.PDF |arxivsana=23 December 2013}}</ref>. 2019-yilgi Ukraina parlament saylovida „Ukraina strategiyasi“ partiyasi yetakchisi sifatida qatnashgan<ref name="pravda.com.ua">{{Veb manbasi |url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/05/24/7216067/ |sarlavha=Гройсман розповів про партію, з якою піде на вибори |ish=Українська правда}}</ref>. Ammo bu partiya parlamentdagi oʻrinlarni qoʻlga kirita olmadi<ref name="2.41%Groysman">[https://en.interfax.com.ua/news/general/605571.html Servant of the People Party wins 124 mandates on party ticket in Rada elections], [[Interfax-Ukraine]] (5 August 2019)</ref>. Groysmanning bosh vazirlik faoliyati 2019-yil 29-avgustda [[Oleksiy Honcharuk|Oleksiy Goncharuk]] Ukraina bosh vaziri etib tayinlangani bilan yakunlandi<ref name="30134531Ukrainian">[https://www.rferl.org/a/ukraine-s-new-parliament-has-action-packed-agenda-for-first-session/30134531.html Ukrainian Lawmakers Approve Political Novice Honcharuk As Prime Minister], [[Radio Free Europe]] (29 August 2019)</ref>. Koʻpgina ommaviy axborot vositalarida, garchi [[Yuxim Zvyahilskiy|Yuxim Zvyaxilskiy]] avval bosh vazir vazifasini bajaruvchi boʻlgan boʻlsa-da<ref>[https://zn.ua/politcs_archive/efim_zvyagilskiy_umirat_ya_budu_doma,_v_donetske,_kak_by_mne_ne_staralis_pomeshat.html Yefim Zvyagilskiy: „UMIRAT Ya BUDU DOMA, V DONYeTsKYe, KAK BI MNYe NYe STARALIS POMYeShAT“]</ref>, Groysman Ukrainaning birinchi [[Yahudiylar|yahudiy]] bosh vaziri deb ataladi<ref name="Haaretz">{{Yangiliklar manbasi |date=14 April 2016 |title=Jewish Wunderkind Turned Ukrainian Prime Minister – Who Is Vlodymir Groysman? |language=en |work=Haaretz |url=https://www.haaretz.com/jewish/meet-new-ukrainian-pm-a-jewish-wunderkind-1.5432801 |access-date=17 May 2018 |archive-date=2022-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313012904/https://www.haaretz.com/jewish/meet-new-ukrainian-pm-a-jewish-wunderkind-1.5432801 |url-status=dead }}</ref><ref name="The Jerusalem Post {{!}} JPost.com">{{Yangiliklar manbasi |title=Analysis: Choice of Jewish PM undercuts long-held accusations of state anti-Semitism in Ukraine |work=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |url=https://www.jpost.com/Diaspora/Analysis-Choice-of-Jewish-PM-undercuts-long-held-accusations-of-state-anti-Semitism-in-Ukraine-450262 |access-date=17 May 2018}}</ref><ref name="radiosvoboda.org">{{Yangiliklar manbasi |last=Скрипін |first=Роман |date=30 March 2009 |title=Мер Вінниці Володимир Гройсман: "Сьогодні ми прибираємо краще і витрачаємо в два рази менше коштів" |work=Радіо Свобода |url=https://www.radiosvoboda.org/a/1563969.html |access-date=20 May 2019}}</ref><ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/d_ank_arh?kod=10802 Ofіsіyniy portal Verxovnoї Radi Ukraїni]</ref>. == Biografiyasi == Volodimir Borisovich Groysman [[Vinnitsa|Vinnitsada]] [[Yahudiylar|yahudiy]] oilasida tugʻilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=JNi.Media |title=Meet Volodymyr Groysman, Ukraine's Jewish Prime Minister |language=en-US |url=http://www.jewishpress.com/news/breaking-news/meet-volodymyr-groysman-ukraines-jewish-prime-minister/2016/04/14/ |access-date=17 May 2018}}</ref><ref>[https://www.timesofisrael.com/israeli-envoy-warns-of-growing-trend-as-ukraine-unveils-statue-of-anti-semite/ Israeli envoy warns of growing trend as Ukraine unveils statue of anti-Semite], [[The Times of Israel]] (28 October 2017)</ref><ref name="VGJJTA">[http://www.jta.org/2014/03/27/news-opinion/world/russia-and-ukraine-at-war-among-the-jews-anyway#ixzz3KNRyA85Y Russia and Ukraine at war – among the Jews anyway], [[Jewish Telegraphic Agency]] (27 March 2014)</ref>. Uning otasi Boris Groysman biznesmen va mahalliy siyosatchi<ref name="LIGA">{{In lang|ru}} [http://file.liga.net/person/68990-groysman-vladimir.html Short bio], LIGA</ref>. Mehnat faoliyatini 1994-yilda otasining „OKO“ kichik xususiy korxonasida tijorat direktori, „Molodost“ xususiy korxonasida tijorat direktori lavozimlarida boshlagan<ref name="LIGA" /><ref name="DWVGb">[http://m.dw.com/en/the-rapid-rise-of-ukraines-volodymyr-groysman/a-19182057 The rapid rise of Ukraineʼs Volodymyr Groysman]{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Deutsche Welle]] (12 April 2016)</ref>. Groysman Ukrainaning mintaqalararo xodimlarni boshqarish akademiyasida (MAUP nomi bilan tanilgan) tahsil olgan<ref>{{In lang|ru}} [http://file.liga.net/person/68990-groysman-vladimir.html Short bio of Volodymyr Groysman], LIGA</ref>. 2002-yilgi mahalliy saylovlarda 29-saylov okrugidan Vinnitsa shahar kengashi deputati etib saylangan. Kengashda inson huquqlari, qonuniylik, kengash aʼzolari faoliyati va odob-axloq masalalari boʻyicha doimiy komissiyasi rahbari oʻrinbosari lavozimida ishlagan<ref name="LIGA2">{{In lang|ru}} [http://file.liga.net/person/68990-groysman-vladimir.html Short bio], LIGA</ref>. 2003-yilda Hududlararo Xodimlarni boshqarish akademiyasini huquqshunoslik mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan<ref name="LIGA2" />. 2004-yilda Groysman „Bizning Ukraina“ partiyasiga qoʻshildi<ref name="DWVGb2">[http://m.dw.com/en/the-rapid-rise-of-ukraines-volodymyr-groysman/a-19182057 The rapid rise of Ukraineʼs Volodymyr Groysman] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180813111714/https://m.dw.com/en/the-rapid-rise-of-ukraines-volodymyr-groysman/a-19182057 |date=2018-08-13 }}, [[Deutsche Welle]] (12 April 2016)</ref>. 2005-yil 25-noyabrda shahar Kengashi raisi va shahar maʼmuriyati rahbari (meri) vazifasini bajaruvchi etib saylandi<ref name="LIGA3">{{In lang|ru}} [http://file.liga.net/person/68990-groysman-vladimir.html Short bio], LIGA</ref>. 2006-yil 26-martdagi mahalliy saylovlarda shahar meri etib saylandi<ref name="LIGA3" />. Ukraina maʼmuriy markazining eng yosh meri boʻldi (saylov paytida 28 yoshda edi)<ref name="jp14416">[http://m.jpost.com/Diaspora/Ukrainian-president-taps-Jewish-politician-to-be-next-prime-minister-451215#article=6017QzE5NEI0OTNDRDk0QThBN0Q3NjYxQTM3NkIyNzFFQ0E= Ukrainian president taps Jewish politician to be next prime minister], [[Jerusalem Post]] (14 April 2016)</ref>. 2010-yil 10-oktabrda boʻlib oʻtgan mahalliy saylovlarda „Vijdon“ partiyasidan nomzod sifatida ikkinchi muddatga shahar meri etib saylandi. Uni fuqarolarning 77,81% qoʻllab-quvvatladi<ref name="LIGA3" />. Groysman mer boʻlgan davrda Ukraina shaharlari assotsiatsiyasi vitse-prezidenti boʻlgan<ref name="LIGA3" />. 2010-yil fevral oyida Groysman Milliy Davlat boshqaruvi akademiyasini Jamiyat rivojlanishini boshqarish, mahalliy va mintaqaviy darajadagi menejment mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan<ref name="LIGA4">{{In lang|ru}} [http://file.liga.net/person/68990-groysman-vladimir.html Short bio], LIGA</ref>. 2014-yil 27-fevralda Groysman bir vaqtning oʻzida Yatsenyuk birinchi hukumatida Mintaqaviy siyosat boʻyicha bosh vazir oʻrinbosari, Ukrainaning mintaqaviy rivojlanish, qurilish va uy-joy-kommunal xoʻjaligi vaziri etib tayinlandi<ref name="LIGA5">{{In lang|ru}} [http://file.liga.net/person/68990-groysman-vladimir.html Short bio], LIGA</ref>. Bu davrda Groysman Donbassdagi urush paytida [[Malaysia Airlines 17 reysi halokati|Malaysia Airlines 17-reysi]] („MH17“) halokati boʻyicha Ukraina maxsus hukumat komissiyasining raisi etib tayinlandi<ref name="malaysia_demands_2014_07_21_straits_times">[http://www.straitstimes.com/asia/se-asia/malaysia-airlines-mh17-crash-malaysia-demands-unrestricted-access-to-crash-site "Malaysia demands unrestricted access to crash site, "] 21 July 2014, ''The Star''/''Asia News Network'' in ''The Straits Times,'' retrieved 18 April 2016</ref><ref name="more_bodies_2014_07_14_times_of_india">Higgins, Andrew & Rick Gladstone, [http://timesofindia.indiatimes.com/world/europe/More-bodies-possible-at-Ukraine-crash-site-officials-say/articleshow/38894885.cms?from=mdr "More bodies possible at Ukraine crash site, officials say, "] 23 July 2014, NYT News Service in ''The Times of India,'' retrieved 18 April 2016</ref>. Ushbu hukumatni qoʻllab-quvvatlagan parlament koalitsiyasi 2014-yil 24-iyulda Bosh vazir [[Arseniy Yatsenyuk]] boshchiligida darhol isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Herszenhorn |first=David M. |date=24 July 2014 |title=Ukraine Prime Minister Resigns, as Kiev Moves Toward Elections |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/07/25/world/europe/ukraine-parliament-takes-step-toward-elections.html?_r=0 |access-date=24 July 2014}}</ref><ref name="YGdSOT">[http://en.interfax.com.ua/news/general/215293.html Rada speaker announces dissolution of parliamentary coalition], [[Interfax-Ukraine]] (24 July 2014)</ref><ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/215328.html Ukrainian PM Yatseniuk announces resignation in parliament], [[Interfax-Ukraine]] (24 July 2014)</ref><ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/215330.html Yatseniuk says collapse of Rada coalition means failure to pass laws on filling budget], [[Interfax-Ukraine]] (24 July 2014)</ref>. Biroq Yatsenyukning isteʼfosi parlament tomonidan qabul qilinmadi<ref name="Yng257IU">[http://en.interfax.com.ua/news/general/215455.html Yatseniuk’s statement of resignation sent to parliament – Hroisman], [[Interfax-Ukraine]] (25 July 2014)</ref>. Shunga qaramay, 2014-yil 25-iyulda Yatsenyuk hukumati Groysmanni bosh vazir vazifasini bajaruvchi etib tayinladi<ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/215395.html Government adopts resolution appointing Hroisman as Ukraineʼs acting PM], [[Interfax-Ukraine]] (25 July 2014) [http://en.interfax.com.ua/news/general/215364.html Deputy PM Hroisman appointed Ukraineʼs acting premier, says Avakov], [[Interfax-Ukraine]] (25 July 2014)</ref>. 2014-yil 31-iyulda Oliy Rada Yatsenyukning isteʼfosini rad etdi, chunki 450 deputatdan atigi 16 nafari uning isteʼfosi uchun ovoz berdi<ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/216286.html Rada expresses confidence in PM Yatseniuk], [[Interfax-Ukraine]] (31 July 2014)</ref>. Jamoatchilikning noroziligi va hukumatdagi korrupsiya ayblovlari bilan Bosh vazir [[Arseniy Yatsenyuk]] 2016-yil 10-aprelda isteʼfoga chiqishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi<ref name="Yatsenyuk10A16">[http://www.unian.info/politics/1315050-ukrainian-pm-yatsenyuk-resigns.html Ukrainian PM Yatsenyuk resigns], [[UNIAN]] (10 April 2016) [https://www.bbc.com/news/world-europe-36010511 Ukraine Prime Minister Arseniy Yatsenyuk to resign], [[BBC News]] (10 April 2016)</ref>. Bir necha kunlik parlament muhokamalaridan soʻng, 2016-yil 14-aprelda Groysman 257-dan 50-ga qarshi deputatlar tomonidan Ukrainaning bosh vaziri etib saylandi<ref name="BBC_PM2">{{Yangiliklar manbasi |date=14 April 2016 |title=Ukraine MPs approve Volodymyr Groysman as new PM |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-36043967 |access-date=14 April 2016}}</ref>. Groysman Ukrainaning eng yosh bosh vaziri (saylovda 38 yoshda) va yahudiy millati yoki diniga mansub boʻlgan yagona shaxs<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kramer |first=Andrew E. |date=14 April 2016 |title=Volodymyr Groysman Approved as New Prime Minister by Ukraine's Parliament |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/04/15/world/europe/ukraine-prime-minister-volodymyr-groysman.html |access-date=16 April 2016 |issn=0362-4331}}</ref><ref name="ukraine_mps_approve_2016_04_14_bbc">[https://www.bbc.com/news/world-europe-36043967 „Ukraine MPs approve Volodymyr Groysman as new PM,“] 14 April 2016, ''BBC World News'', retrieved 18 April 2016</ref><ref name="ukraine_parliament_2016_04_14_timesofindia">IANS, [https://www.bbc.com/news/world-europe-36043967 "Ukrainian parliament accepts PM’s resignation and appoints new head, "] 14 April 2016, IANS in ''The Times of India'', retrieved 18 April 2016</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Ukraina Bosh vazirlari}} {{DEFAULTSORT:Groysman, Volodimir}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] 07325ejsswq2dlpmh94fkf18vqatkt5 0 682901 6192483 6154253 2026-07-03T21:59:03Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192483 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | nom = X-Men: Apocalypse | tasvir = X-Men - Apocalypse.jpg | izoh = Film posteri | rejissyor = [[Bryan Singer]] | prodyuser = {{Plainlist| * Simon Kinberg * Bryan Singer * Hutch Parker * [[Lauren Shuler Donner]] }} | ssenariy_muallifi = [[Simon Kinberg]] | hikoya = {{Plainlist| * Bryan Singer * Simon Kinberg * [[Michael Dougherty]] * [[Dan Harris]] }} | rollarda = {{Plainlist| * [[James McAvoy]] * [[Michael Fassbender]] * [[Jennifer Lawrence]] * [[Oscar Isaac]] * [[Nicholas Hoult]] * [[Rose Byrne]] * [[Tye Sheridan]] * [[Sophie Turner]] * [[Olivia Munn]] * [[Lucas Till]] }} | operator = [[Newton Thomas Sigel]] | montajyor = {{Plainlist| * [[John Ottman]] * Michael Louis Hill }} | bastakor = John Ottman | studiya = {{Plainlist| * [[20th Century Studios|20th Century Fox]] * [[Marvel Entertainment]] * [[Bad Hat Harry Productions]] * [[Kinberg Genre]] * [[The Donners' Company]] * [[Dune Entertainment]] * [[TSG Entertainment]] }} | distribyutor = 20th Century Fox | premyera = {{premyera sanasi|2016|5|09|[[London]]|2016|5|27|AQSh}} | davomiylik = 144&nbsp;daqiqa<ref>{{veb manbasi |url=https://www.bbfc.co.uk/releases/x-men-apocalypse-film |title=''X-Men: Apocalypse'' |publisher=[[British Board of Film Classification]] |date=9-may 2016-yil |access-date=9-may 2016-yil}}</ref> | mamlakat = {{flagicon|USA}} [[AQSh]]<ref>{{veb manbasi |url=http://lumiere.obs.coe.int/web/film_info/?id=67806 |department=Film |title=''X-Men: Apocalypse'' |website=Lumiere |access-date=26-aprel 2019-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/579dd2a4e6c75|title=''X-Men: Apocalypse'' (2016) |publisher=British Film Institute |access-date=26-aprel 2019-yil}}</ref> | til = inglizcha | byudjet = $178&nbsp;million<ref name=BOM/> | daromad = $543,9&nbsp;million<ref name="BOM">{{veb manbasi |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=x-men2016.htm |title=''X-Men: Apocalypse'' (2016) |website=[[Box Office Mojo]] |access-date=16-noyabr 2016-yil}}</ref> | keyingi_film = „[[X-Men: Dark Phoenix]]“ }} „'''X-Men: Apocalypse'''“ ({{tarjima|X-odamlar: Apokalipsis}}; ayrim oʻzbekcha manbalarda „'''Gʻaroyib odamlar: Hal qiluvchi on'''“ oʻlaroq ham maʼlum) — [[2016-yil]]da chiqarilgan [[superqahramonlik filmi]]; [[X-Men (kinofranshiza)|„X-Men“ kinofranshizasidagi]] toʻqqizinchi film; „[[X-Men: Days of Future Past]]“ (2014) filmining davomi. [[Marvel Comics]] komikslaridagi [[X-Men|ayni nomli jamoaga]] asoslangan. [[20th Century Studios|20th Century Fox]], [[Marvel Entertainment]], [[Bad Hat Harry Productions]], [[Kinberg Genre]], [[The Donners' Company]], [[Dune Entertainment]], [[TSG Entertainment]] studiyalari tomonidan ishlangan, 20th Century Fox tomonidan esa tarqatilgan. Filmga [[Bryan Singer]] rejissyorlik qilgan. Ssenariyni [[Simon Kinberg]] yozgan. Bosh rollarni [[James McAvoy]], [[Michael Fassbender]], [[Jennifer Lawrence]], [[Oscar Isaac]], [[Nicholas Hoult]], [[Rose Byrne]], [[Tye Sheridan]], [[Sophie Turner]], [[Olivia Munn]] va [[Lucas Till]] ijro etgan. „X-Men: Apocalypse“ning jahon premyerasi 2016-yilning 9-mayida [[London]] shahrida boʻlib oʻtgan. Film kinotanqidchilar tomonidan aralash baholangan. == Syujeti == Eramizdan avvalgi 3600-yilda qudratli [[mutant]] [[Apokalipsis (komiks)|En Sabah Nur]] qadimgi [[Misr]]ni idora etadi. Uning idrokini boshqa bir odamning tanasiga oʻtkazish marosimi chogʻida u va uning toʻrt tarafdori pistirmaga uchrashadi. Natijada En Sabah Nurning tarafdorlari oʻldirilib, oʻzi esa umrbodga daxma ichida qolib ketadi. 1983-yili [[Havok|Alex Summers]] ({{talaffuz|Aleks Sammers}}) ukasi [[Cyclops|Scott]] ({{talaffuz|Skott}}) ni qobiliyatini boshqarishni oʻrganib olishiga umid qilib [[Professor X|professor Charles Xavier]] ({{talaffuz|Charlz Ksaviye}}) maktabiga olib boradi. Maktabda Scott [[Telepatiya|telepat]] va telekinez [[Qora qaqnus|Jean Grey]] ({{talaffuz|Jin Grey}}) bilan uchrashadi. Ikkalasi ham bir-birini yoqtirib qolishadi. Ming yillar davomida daxmada yotgan En Sabah Nur bir guruh sigʻinuvchilari tomonidan uygʻotiladi. Soʻngra, En Sabah Nur misrlik yosh mutant qiz [[Storm|Ororo Munroe]] ({{talaffuz|Ororo Monro}}) bilan tanishadi hamda insoniyat haqida oʻrganadi. Insoniyat yoʻlini yoʻqotgan degan qarorga kelgan En Sabah Nur dunyoni qayta yaratishni reja qiladi. En Sabah Nur Munroening qudratini oshiradi va rejalashtirgan ishi uchun jamoa yigʻishni boshlaydi. [[Berlin|Sharqiy Berlinda]] [[Mystique|Raven]] ({{talaffuz|Reyven}}) teleportatsiya qilish qobiliyatiga sohib boʻlgan [[Nightcrawler|Kurt Wagner]] ({{talaffuz|Kurt Vagner}}) ni mutantlar oʻrtasida janglar uyushtirish orqali koʻngil ochish uchun moslangan muassasadan ozod etadi. Soʻngra, Kurt Ravenni iltimosiga binoan Amerikaga teleportatsiya qiladi. Bu orada En Sabah Nur ikki mutant — [[Psylocke]] ({{talaffuz|Psaylok}}) va [[Warren Worthington III|Angel]]ning qudratlarini oshirtirib, ikkisini ham jamoasiga qoʻshib oladi. [[Kommunizm|Kommunistik]] [[Polsha]]da [[Magneto|Erik Lehnsherr]] ({{talaffuz|Erik Lensherr}}) xotini va qizi bilan baxtli hayot kechiradi. Erik zavodda ishlayotgan paytida [[zilzila]] boʻlganida qobiliyatidan foydalanib zavod ishchilaridan birining hayotini saqlab qoladi. Zavoddagi boshqa ishchilar bu haqida militsiyaga xabar berishadi. Bir guruh militsiya xodimlari uning qizini oʻrmonda garovga olishib, Erikni qoʻlga olishga urinishadi. Erik qizini qoʻyib yuborishlari evaziga ular bilan qamoqqa ketishga rozilik bildirar ekan, qiz otasini olib ketishayotganidan gʻazablanib mutant qobiliyatlarini (ongi bilan oʻrmondagi yovvoyi hayvonlarni chaqiradi) namoyon qila boshlaydi. Bu paytda militsiya xodimlaridan biri tasodifan Erikning xotini va qizini oʻldirib qoʻyadi. Gʻazab otiga mingan Erik militsiya xodimlarining hammasini oʻldiradi. En Sabah Nur Erikni Auschwitz lageriga olib boradi va unga qudratining asl sathini koʻrsatadi. Erik lagerni buzib tashlaydi va En Sabah Nur boshchiligidagi jamoaga qoʻshiladi. Xavier Erik bilan ongi orqali aloqaga chiqqanda, En Sabah Nur masofadan turib Xavier mutantlar joylashuvini aniqlashda ishlatadigan moslama — Cerebrodan foydalanishga erishadi. En Sabah Nur Xavier orqali tegishli odamlarni butun [[Yer]] sayyorasidagi yadroviy arsenallarni fazoga uchirib yuborishga majburlaydi. En Sabah Nur va unga qoʻshilgan toʻrt mutant Xavier maktabiga kelib, uni oʻgʻirlab ketadi. Ularni toʻxtatishga uringan Alex tasodifan portlashni keltirib chiqaradi va butun maktab binosi vayron boʻlishiga sababchi boʻladi. Bu paytda Peter Maximoff ({{talaffuz|Piter Maksimoff}}) yetib kelib, maktab binosi ichida boʻlgan hammani (Alexdan boʻlak; u portlashda halok boʻladi) super tez harakatlanish qobiliyati yordamida bino tashqarishiga olib chiqishga muvaffaq boʻladi. Keyinchalik, polkovnik William Stryker ({{talaffuz|Uilyam Strayker}}) va unga boʻysinuvchi bir guruh askarlar portlash sodir boʻlgan joyga yetib kelishib, Hank, Raven, Peter va Moirani qoʻlga olishadi va soʻroq qilish uchun qarorgohlariga olib ketadi. Scott, Jean va Kurt yashirincha ularning ortidan borishib, Strykerning tajribasi — [[Wolverine|Weapon X]] yordamida doʻstlarini xalos etishadi. Erik qudratidan [[Yer magnetizmi|Yer magnit maydonini]] oʻzgartirishda foydalanib, sayyora boʻylab koʻplab vayronagarchiliklarni keltirib chiqaradi. En Sabah Nur Xavierning psixik qudratiga sohib boʻlish maqsadida ongnini uning tanasiga oʻtkazishni rejalashtiradi. Xavier telepatik qobiliyati yordamida Jean va boshqalarga falokat chaqiruvini yuboradi. Buning ortidan Jean va boshqa bir guruh mutantlar En Sabah Nur va uning mutantlariga qarshi turish uchun [[Qohira]]ga yetib kelishadi. Ular Xavierni qutqarib, uchoqda uchib ketishadi. Angel va Psylocke uchoqqa hujum uyushtirganida, Kurt uchoq ichidagi mutantlarni uzoqroq va xavfsizroq joyqa teleportatsiya qiladi. Uchoq halokatida Angel halok boʻladi. Erik va Ororo En Sabah Nurga qarshi kurashayotgan jamoaga oʻtishadi. Xavier Jeanni oʻzi oʻylaganidan koʻproq narsalarga qodirligiga ishontiradi. Soʻngra, Jean En Sabah Nurni yondirib kul qiladi. Psylocke qochib ketadi. Xavier Moira bilan qaytadan munosabatlarni boshlaydi. Erik va Jean maktabni qaytadan barpo etishadi. Xavier Erikdan maktabda qolib, oʻquvchilarga saboq berishda yordam berishini soʻraganda, Erik uning taklifini rad etadi. Peter Erikka uning oʻgʻli ekanligi haqida aytmaslikka qaror qiladi. Scott, Jean, Ororo, Kurt va Peter „X-odamlar“ („X-Men“) jamoasiga qabul qilinadi<ref>{{veb manbasi|url=http://screenrant.com/xmen-apocalypse-movie-easter-eggs/?view=all|title=X-Men: Apocalypse Easter Eggs & Secret Details|author=Andrew Dyce|date=28-may 2016-yil|website=ScreenRant|access-date=7-mart 2017-yil}}</ref>. [[Titrdan keyingi sahna]]da qora kostyum kiygan bir guruh odam Strykerning bazasidan Weapon Xga tegishli qon namunasini oladi. == Rollarda == {{Multiple image | total_width = 900 | align = center | image1 = James McAvoy Cannes 2014.jpg | caption1 = James McAvoy<br />(Charles Xavier / Profesor X) | image2 = Michael Fassbender (14253540052) (2).jpg | caption2 = Michael Fassbender<br />(Eric Lensherr / Magneto) | image3 = Jennifer Lawrence SDCC 2015 X-Men.jpg | caption3 = Jennifer Lawrence<br />(Raven Darkholme / Mystique) | image4 = Oscar Isaac by Gage Skidmore.jpg | caption4 = Oscar Isaac<br />(En Sabah Nur / Apokalipsis) | image5 = Nicholas Hoult (46797398134) (cropped).jpg | caption5 = Nicholas Hoult<br />(Henry „Hank” McCoy / Beast) | image6 = Rose Byrne 2013.jpg | caption6 = Rose Byrne<br />(Moira MacTaggert) | image7 = Tye Sheridan by Gage Skidmore (cropped).jpg | caption7 = Tye Sheridan<br />(Scott Summers / Cyclops) | image8 = Sophie Turner by Gage Skidmore 2.jpg | caption8 = Sophie Turner<br />(Jean Grey) | image9 = Olivia Munn 2014 WonderCon (cropped).jpg | caption9 = Olivia Munn<br />(Psylocke) | image10 = Lucas Till (cropped).jpg | caption10 = Lucas Till<br />(Alex Summers / Havok) }} * [[James McAvoy]] [[Professor X|Professor Charles Xavier]]<ref>{{yangiliklar manbasi |series=X-Men: Apocalypse |title=James McAvoy goes bald for Professor&nbsp;X |url=https://variety.com/2015/film/news/james-mcavoy-bald-professor-x-men-apocalypse-photo-1201491739/ |access-date=14-iyul 2015-yil |magazine=[[Variety]] |date=9-may 2015-yil}}</ref> rolida * [[Michael Fassbender]] [[Magneto|Erik Lehnsherr / Magneto]] rolida * [[Jennifer Lawrence]] [[Mystique|Raven / Mystique]]<ref name="ew.com">{{jurnal manbasi |last=Stack |first=Tim |url=https://www.ew.com/article/2015/07/15/x-men-apocalypse-first-look-new-generation-ew |series=X-Men: Apocalypse |title=First look at the new generation in EW |magazine=Entertainment Weekly |date=16-iyul 2015-yil |access-date=3-sentabr 2015-yil |arxiv-sana=2015-09-04 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20150904223415/http://www.ew.com/article/2015/07/15/x-men-apocalypse-first-look-new-generation-ew |url-status=dead }}</ref> rolida * [[Oscar Isaac]] [[Apokalipsis (komiks)|En Sabah Nur / Apokalipsis]]<ref>{{veb manbasi |url=http://montreal.ctvnews.ca/montreal-real-estate-agent-gets-big-break-in-x-men-apocalypse-1.2951662 |title=Montreal real estate agent gets big break in ''X-Men: Apocalypse'' |date=18-iyun 2016-yil |website=CTV Montreal |archive-url=https://web.archive.org/web/20160619140026/http://montreal.ctvnews.ca/montreal-real-estate-agent-gets-big-break-in-x-men-apocalypse-1.2951662|archive-date=2016-06-19|url-status=dead |access-date=19-iyun 2016-yil}}</ref> rolida * [[Nicholas Hoult]] [[Beast|Hank McCoy / Beast]]<ref name="collider.com">{{veb manbasi |series=X-Men: Apocalypse |title=Over 75&nbsp;things to know about the sequel |url=https://collider.com/x-men-apocalypse-news-things-to-know/ |website=Collider |date=21-yanvar 2016-yil |access-date=22-yanvar 2016-yil |language=inglizcha}}</ref> rolida * [[Rose Byrne]] Moira MacTaggert<ref name="Moira">{{jurnal manbasi |url=https://www.ew.com/article/2015/01/30/x-men-apocalypse-rose-byrne-returning-moira-mactaggert-exclusive |series=X-Men: Apocalypse |title=Rose Byrne returning as Moira MacTaggert — Exclusive |magazine=Entertainment Weekly |date=30-yanvar 2015-yil |access-date=31-yanvar 2015-yil |last=Franich |first=Darren |arxiv-sana=2017-03-17 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20170317062819/http://ew.com/article/2015/01/30/x-men-apocalypse-rose-byrne-returning-moira-mactaggert-exclusive/ |url-status=dead }}</ref> rolida * [[Evan Peters]] [[Quicksilver|Peter Maximoff / Quicksilver]]<ref name="jobloJan2016">{{veb manbasi |url=https://www.joblo.com/movie-news/meet-the-x-men-apocalypse-cast-storm-magneto-cyclops-psylocke-more-943 |title=Meet the ''X-Men: Apocalypse'' cast: Storm, Magneto, Cyclops, Psylocke, & more! |website=JoBlo.com |date=21-yanvar 2016-yil |first=Paul |last=Shirey |access-date=28-yanvar 2016-yil |archive-date=22-yanvar 2016-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122161149/http://www.joblo.com/movie-news/meet-the-x-men-apocalypse-cast-storm-magneto-cyclops-psylocke-more-943 |url-status=live |quote=Describing the relationship between Quicksilver and Magneto, Peters stated, "I have learned that he's my father at this point and I am trying to ... I don't know what I can say. I'm trying to ... Yeah. It's like an adoptive child or any kind of child who has a strange father trying to ... He knows who he is now so he is trying to find him. He's been searching for him. It's been 10&nbsp;years and he hasn't found him and then something happens."}}</ref> rolida * [[Tye Sheridan]] [[Cyclops|Scott Summers / Cyclops]]<ref>{{veb manbasi |last=Sharf |first=Zack |title=Tye Sheridan on getting locked up in ''Stanford Prison Experiment'' and joining the X-Men |url=https://www.indiewire.com/article/tye-sheridan-on-getting-locked-up-in-stanford-prison-experiement-and-joining-the-x-men |website=IndieWire |access-date=30-avgust 2015-yil |date=24-iyul 2015-yil}}</ref> rolida * [[Sophie Turner]] [[Qora qaqnus|Jean Grey]]<ref>{{veb manbasi |url=https://www.ign.com/articles/2015/02/10/game-of-thrones-sophie-turner-says-she-was-cast-as-jean-grey-in-x-men-thanks-to-dark-sansa |title=Game of Thrones' Sophie Turner says she was cast as Jean Grey in X-Men thanks to "Dark Sansa" |date=10-fevral 2015-yil |access-date=2-avgust 2015-yil |last=Nicholson |first=Max}}</ref><ref>{{veb manbasi |url=http://www.designntrend.com/articles/54654/20150617/x-men-apocalypse-cast-photo-sophie-turner-jean-grey-role-jennifer-lawrence-character-katniss-everdeen.htm |title=''X-Men: Apocalypse'' cast photo: Sophie Turner prepares for Jean Grey role by imitating Jennifer Lawrence character Katniss Everdeen |website=Design & Trend |date=17-iyun 2015-yil |access-date=18-iyun 2015-yil |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150618214808/http://www.designntrend.com/articles/54654/20150617/x-men-apocalypse-cast-photo-sophie-turner-jean-grey-role-jennifer-lawrence-character-katniss-everdeen.htm |archive-date=18-iyun 2015-yil |df=mdy-all}}</ref> rolida * [[Olivia Munn]] [[Psylocke]]<ref>{{jurnal manbasi |url=https://www.ew.com/article/2015/07/17/xmen-apocalypse-star-olivia-munn-psylocke-latex-costume |title=''X-Men: Apocalypse'' star Olivia Munn on Psylocke's latex costume |last=Stack |first=Tim |magazine=Entertainment Weekly |date=17-iyul 2015-yil |access-date=23-iyul 2015-yil |arxiv-sana=2015-07-19 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20150719151402/http://www.ew.com/article/2015/07/17/xmen-apocalypse-star-olivia-munn-psylocke-latex-costume |url-status=dead }}</ref><ref>{{veb manbasi |url=https://www.comingsoon.net/movies/news/454677-x-men-apocalypse-star-olivia-munn-shows-off-sword-skills#/slide/1 |title=''X-Men: Apocalypse'' star Olivia Munn shows off sword skills |website=ComingSoon.net |date=28-iyun 2015-yil |access-date=29-iyun 2015-yil}}</ref> rolida * [[Kodi Smit-McPhee]] [[Nightcrawler|Kurt Wagner / Nightcrawler]]<ref name="ReferenceB">{{veb manbasi |url=https://www.ew.com/article/2015/07/15/x-men-apocalypse-meet-new-mutants |series=X-Men: Apocalypse |title=Meet the new mutants |website=Entertainment Weekly's EW.com |qaralgan sana=2022-11-22 |arxivsana=2020-05-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200517202044/https://ew.com/article/2015/07/15/x-men-apocalypse-meet-new-mutants/ }}</ref><ref>{{veb manbasi |url=http://nerdreactor.com/2015/07/17/x-men-apocalypse-stills-storm-etc/ |title=Storm, Jean Grey, Nightcrawler, Armor, and Cyclops in new ''X-Men: Apocalypse'' stills |website=Nerd Reactor |date=17-iyul 2015-yil |qaralgan sana=2022-11-22 |arxivsana=2023-04-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230405204047/https://nerdreactor.com/2015/07/17/x-men-apocalypse-stills-storm-etc/ }}</ref> rolida * [[Alexandra Shipp]] [[Storm|Ororo Munroe / Storm]]<ref>{{veb manbasi |url=http://www.ibtimes.com/x-men-apocalypse-first-look-apocalypse-psylockes-costume-storm-seen-mohawk-2013251 |series=X-Men: Apocalypse |title=First look at Apocalypse and Psylocke's costume; Storm seen with a mohawk |first=Sonalee |last=Singh |date=17-iyul 2015-yil |website=International Business Times}}</ref><ref>{{veb manbasi |url=http://za.ign.com/x-men-apocalypse-1/92730/news/x-men-apocalypse-hi-res-images-released |title=''X-Men: Apocalypse'' hi-res images released |first=Michael |last=Martin |website=IGN Africa|date=23-iyul 2015-yil }}</ref> rolida * [[Lucas Till]] [[Havok|Alex Summers / Havok]] rolida * [[Josh Helman]] polkovnik William Stryker rolida * [[Ben Hardy]] [[Warren Worthington III|Angel]]<ref>{{veb manbasi |url=http://www.screengonzo.com/2015/06/01/x-men-double-shot-angel-takes-flight-and-lucas-till-talks-wolverine-and-vulcan/ |title=''X-Men'' double shot: Angel takes flight and Lucas Till talks Wolverine and Vulcan |website=Screen Gonzo |date=1-iyun 2015-yil |qaralgan sana=22-noyabr 2022-yil |arxivsana=26-oktabr 2021-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211026125548/http://www.screengonzo.com/2015/06/01/x-men-double-shot-angel-takes-flight-and-lucas-till-talks-wolverine-and-vulcan/ }}</ref> rolida * [[Lana Condor]] Jubilee<ref>{{veb manbasi |title=Lana Condor's armor in ''X-Men: Apocalypse'': New powers, old costume |url=http://www.themarysue.com/Armor-x-men-apocalypse/ |website=The Mary Sue |access-date=22-yanvar 2016-yil }}{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> rolida == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|https://family.20thcenturystudios.com/movies/x-men-apocalypse}} * {{IMDbda film|3385516}} * {{Mojoda film|x-men2016}} * {{Rotten Tomatoes|x_men_apocalypse}} [[Turkum:2016-yil filmlari]] [[Turkum:2016-yil 3D-filmlari]] [[Turkum:AQSh filmlari]] [[Turkum:AQSH 3D-filmlari]] [[Turkum:AQSh jangari filmlari]] [[Turkum:AQSH ilmiy-fantastik filmlari]] [[Turkum:Sarguzasht filmlar]] [[Turkum:20th Century Fox filmlari]] [[Turkum:Superqahramonlar haqidagi AQSh filmlari]] [[Turkum:Ingliz tilidagi filmlar]] [[Turkum:TSG Entertainment filmlari]] [[Turkum:AQSh sarguzasht filmlari]] [[Turkum:Sovuq urush haqidagi filmlar]] [[Turkum:4DX-filmlar]] [[Turkum:IMAX filmlari]] [[Turkum:Bryan Singer filmlari]] 6768ihj5m9u49hmgeuuzs7xxqd97il8 0 685943 6192193 6179015 2026-07-03T13:24:09Z Stephan1000000 46619 1376 6192193 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | tasvir = International Pokémon logo.svg | izoh = | native_name = {{lang-ja|ポケットモンスター}} | genre = [[sarguzasht]]<ref name="Viz-official"/>, [[fentezi]], [[komediya]]<ref name="Viz-official">{{cite web|title=Pokémon Manga & Anime|url=https://www.viz.com/pokemon|publisher=Viz Media|access-date=April 29, 2019|archive-date=June 1, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20000601152804/https://www.viz.com/pokemon|url-status=live}}</ref> | creator = | based_on = {{Based on|„[[Pokémon]]“|[[Satoshi Tajiri]]}} | developer = {{Ubl |Takeshi Shudo (1997—2002) |Junki Takegami (2002—2006) |Atsuhiro Tomioka (2006—2016, 2023) |Aya Matsui (2016—2019) |Shoji Yonemura (2019—2022) |Dai Sato (2023-yildan) }} | director = {{Ubl |Kunihiko Yuyama (1997—2019, 2023) |Daiki Tomiyasu (2019-yildan) }} | writer = | voices = {{ubl|[[Rica Matsumoto]]|[[Ikue Ōtani]]|[[Megumi Hayashibara]]|[[Shin-ichiro Miki]]|[[Inuko Inuyama]]|[[Minori Suzuki]]|[[Yuka Terasaki]]}} | music = {{ubl|Shinji Miyazaki (1997—2019)|Yuki Hayashi (2019—2023)|Conisch (2023-yildan)}} | country = Yaponiya | language = yaponcha | num_episodes = 1{{nbsp}}376 | list_episodes = | executive_producer = | producer = | editor = | runtime = 22 daqiqa | company = {{ubl|{{tah|TV Tokyo|ja|テレビ東京0}}|{{tah|TV Tokyo Medianet|ja|テレビ東京メディアネット}}|{{tah|ShoPro|ja|小学館集英社プロダクション}}}} | network = [[TX Network|TXN]] (TV Tokyo) | first_aired = {{start date|1997|4|1}} | last_aired = hozirgacha }} „'''Pokémon'''“ ({{lang-ja|ポケットモンスター}}) — [[yapon]] [[anime]]si. 1997-yil aprel oyida birinchi marta efirga uzatilgan. Animeda [[Ash Ketchum|Ash]] ismli yigitcha va uning hamrohi [[Pikachu]]ning boshdan kechirgan sarguzashtlari haqida hikoya qilinadi. == Mavsumlar == {{#invoke:Series overview|main | auxA = Mavzum nomi | color1 = 3c20b8 | auxA1 = ''Indigo League'' | episodes1 = 80 | start1 = {{start date|1997|04|01}} | end1 = {{end date|1999|01|21}} | color2 = orange | auxA2 = ''Adventures in the Orange Islands'' | episodes2 = 36 | start2 = {{start date|1999|01|28}} | end2 = {{end date|1999|10|07}} | color3 = FFD800 | auxA3 = ''The Johto Journeys'' | episodes3 = 41 | start3 = {{start date|1999|10|14}} | end3 = {{end date|2000|07|27}} | color4 = C0C0C0 | auxA4 = ''Johto League Champions'' | episodes4 = 52 | start4 = {{start date|2000|08|03}} | end4 = {{end date|2001|08|02}} | color5 = A8D8E0 | auxA5 = ''Master Quest'' | episodes5 = 64 | start5 = {{start date|2001|08|09}} | end5 = {{end date|2002|11|14}} | color6 = 9C1020 | auxA6 = ''Advanced'' | episodes6 = 40 | start6 = {{start date|2002|11|21}} | end6 = {{end date|2003|08|28}} | color7 = 1054BC | auxA7 = ''Advanced Challenge'' | episodes7 = 52 | start7 = {{start date|2003|09|04}} | end7 = {{end date|2004|09|02}} | color8 = 50C878 | auxA8 = ''Advanced Battle'' | episodes8 = 52 | start8 = {{start date|2004|09|09}} | end8 = {{end date|2005|09|29}} | color9 = 00DD00 | auxA9 = ''Battle Frontier'' | episodes9 = 47 | start9 = {{start date|2005|10|06}} | end9 = {{end date|2006|09|14}} | color10 = B8F4FF | auxA10 = ''Diamond and Pearl'' | episodes10 = 51 | start10 = {{start date|2006|09|28}} | end10 = {{end date|2007|10|25}} | color11 = FFAcAC | auxA11 = ''Diamond and Pearl: Battle Dimension'' | episodes11 = 52 | start11 = {{start date|2007|11|08}} | end11 = {{end date|2008|12|04}} | color12 = E4E4E4 | auxA12 = ''Diamond and Pearl: Galactic Battles'' | episodes12 = 52 | start12 = {{start date|2008|12|04}} | end12 = {{end date|2009|12|24}} | color13 = D0B43C | auxA13 = ''Diamond and Pearl: Sinnoh League Victors'' | episodes13 = 34 | start13 = {{start date|2010|01|07}} | end13 = {{end date|2010|09|09}} | color14 = 000000 | auxA14 = ''Black & White'' | episodes14 = 48 | start14 = {{start date|2010|09|23}} | end14 = {{end date|2011|09|15}} | color15 = F4F4F4 | auxA15 = ''Black & White: Rival Destinies'' | episodes15 = 49 | start15 = {{start date|2011|09|22}} | end15 = {{end date|2012|10|04}} | color16 = 80FFDC | auxA16 = ''Black & White: Adventures in Unova and Beyond'' | episodes16 = 45 | start16 = {{start date|2012|10|11}} | end16 = {{end date|2013|09|26}} | color17 = 0060B0 | auxA17 = ''XY'' | episodes17 = 48 | start17 = {{start date|2013|10|17}} | end17 = {{end date|2014|10|30}} | color18 = D42040 | auxA18 = ''XY: Kalos Quest'' | episodes18 = 45 | start18 = {{start date|2014|11|13}} | end18 = {{end date|2015|10|22}} | color19 = 80C020 | auxA19 = ''XYZ'' | episodes19 = 48 | start19 = {{start date|2015|10|29}} | end19 = {{end date|2016|10|27}} | color20 = FFA400 | auxA20 = ''Sun & Moon'' | episodes20 = 43 | start20 = {{start date|2016|11|17}} | end20 = {{end date|2017|09|21}} | color21 = 2090FF | auxA21 = ''Sun & Moon: Ultra Adventures'' | episodes21 = 48 | start21 = {{start date|2017|10|5}} | end21 = {{end date|2018|10|14}} | color22 = FF500C | auxA22 = ''Sun & Moon: Ultra Legends'' | episodes22 = 54 | start22 = {{start date|2018|10|21}} | end22 = {{end date|2019|11|3}} | color23 = E074FF | auxA23 = ''Journeys'' | episodes23 = 48 | start23 = {{start date|2019|11|17}} | end23 = {{end date|2020|12|4}} | color24 = 88D0FC | auxA24 = ''Master Journeys'' | episodes24 = 42 | start24 = {{start date|2020|12|11}} | end24 = {{end date|2021|12|10}} | color25 = brown | auxA25 = ''Ultimate Journeys'' | episodes25 = 54 | start25 = {{start date|2021|12|17}} | end25 = {{end date|2023|03|24}} | color26 = 4CC0E8 | auxA26 = ''Horizons'' | episodes26 = 45 | start26 = {{start date|2023|4|14}} | end26 = {{end date|2024|3|29}} | color27 = D0F8FC | auxA27 = ''Horizons — The Search for Laqua'' | episodes27 = 44 | start27 = {{start date|2024|4|12}} | end27 = {{end date|2025|3|21}} | color28 = F08DA4 | auxA28 = ''Horizons — Rising Hope'' | episodes28 = 43 | start28 = {{start date|2025|4|11}}<ref>{{cite web |title=Pocket Monsters Episodes |url=https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/pocketmonster2023/episodes/ |access-date=November 23, 2024 |website=TV Tokyo}}</ref> | end28 = }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.pokemon.com/us/pokemon-episodes/ Rasmiy sayti] {{ref-en}} * [https://www.pokemon.com/us/pokemon-episodes/pokemon-tv-seasons/ „Pokémon“ (barcha mavsumlar)] {{ref-en}} {{tv-stub}} [[Turkum:Anime va manga]] 701c6eamsc1ycei343n695jp6jr3nn3 0 693454 6192754 6138811 2026-07-04T07:07:44Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192754 wikitext text/x-wiki '''[[Yaponiya]] [[Avtomobil sanoati|avtomobilsozligi]]''' — dunyodagi eng taniqli [[Sanoat|sohalardan]] biri. Bu yerda [[avtomobil]]lar, qurilish transport vositalari, mototsikllar, kvadrotsikllar, [[dvigatel]]lar va boshqalarni ishlab chiqaradigan bir qator yirik kompaniyalar istiqomat qiladi . Yaponiya avtomobil ishlab chiqaruvchilari orasida [[Toyota]], [[Honda]], Daihatsu, Nissan, Suzuki, Mazda, Mitsubishi, Subaru, Isuzu, Kawasaki, Yamaha va Mitsuoka bor. Yaponiya 2008-yilda dunyodagi eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchisi boʻlgan, ammo 2009-yilda Xitoyning avtosanoati — hozirgi etakchisiga bitta mavqeini boy bergan. == Tarix == === Urushdan oldin === [[Fayl:Toyota_Model_AA.jpg|thumb|1936-yil Toyota Model AA — D sinfidagi avtomobili, dizayniga amerikalik Chrysler Airflow taʼsir koʻrsatgan.]] Yaponiya imperiyasida import qilingan ichki yonish dvigatellari urnatib yapon avtomobillarini yaratish boʻyicha birinchi tajribalar <nowiki>XX</nowiki> asrning birinchi oʻn-yilligida oʻtkazilgan. Shunday qilib, [[1905|1905-yil,]] [[Xirosima|Xirosima shahrida]] muhandis Shineitaro Yoshida [[benzin]] dvigatelli Omnibus taqdim etdi va [[1907|1907-yilda]] muhandis Yoshida „Takiri“ laqabli (yoki baland ovoz chiqaruvchi) birinchi yapon engil avtomobilini taqdim qildi. Biroq, quyosh chiqadigan mamlakatda haqiqatdan ham birinchi ommaviy ishlab chiqarilgan avtomobil Mitsubishi Model A edi, u [[1917]]-yilda Italiyaning FIAT Tipo 3 avtomobili asosida yaratilgan. [[Fayl:Battle_of_Khalkhin_Gol-Captured_Type_95_scout_car.jpg|left|thumb| Asirga olingan harbiy xizmatchilar Kurogane 95 rusumli avtoulov yonida. Xalxin Gol, 1939-yil]] Keyinchalik, yapon avtomobilsozligi asosan Yevropa va Amerika markalari litsenziyalar asosida ishlab chiqarilgan, shuningdek, Yaponiyada xorijiy va birinchi navbatda Amerika avtomobil ishlab chiqaruvchilarini yigʻish zavodlari tashkil etilgan. Shunday qilib, birinchi Datsun va Nissan rusumli avtoulovlarga Britaniyaning Ostin 7 va Amerikaning Graham-Paige, Chiyoda (Isuzu) rusumli avtomobillar — Pontiac, Sumida — LaSalle litsenziyalari asosida yaratilgan. 1920-yillardan boshlab Yaponiya Ikkinchi Jahon urushiga kirgunga qadar Amerikaning [[Ford motor|Ford]] va [[General Motors|GM]] avtomobil zavodlari [[Yokohama|Yokogama]] va [[Osaka]] shaharlarida joylashgan edi. [[1927]]-yildan boshlab Kyoritsu Motors-da zavodida yigʻilgan Chrysler avtomobillari ham ularga qoʻshildi. 1930 va 40-yillarda oʻz kuchlari bilan ishlab chiqarilgan avtomobillar ham tashqi taʼsirga ega edi, koʻproq Amerika avtomobilsozlik maktabining. Masalan, Toyotaning birinchi avtomobili — 1936-yilda taqdim etilgan AA modeli, 1934-yildagi Amerikaning Chrysler Airflow- ga juda oʻxshash edi. Yapon muhandislari [[Detroit|Detroytda]] oʻqishga borib amaliyot oʻtishar edi. [[Fayl:Mitsubishi_PX33.jpg|right|thumb| 1937-yil Mitsubishi PX33]] 1930-yillarning oʻrtalarida, shu payt qabul qilingan qonunga koʻra, Yaponiyada joylashgan barcha sanoat korxonalari, shu jumladan chet el sarmoyasi ishtirokidagi korxonalar Yaponiya mulkiga aylandi. Natijada, Amerika avtomobil ishlab chiqaruvchilari bu mamlakatda ishlarini toʻhtatishgan. Shu bilan birga, mamlakatning faol xarbiylashtirilishi munosabati bilan armiya uchun avtomobillar: yuk mashinalari, zirhli mashinalar uchun shassilar, shtab avtomobillarini yaratish va ishlab chiqarishga oʻtildi. Ishlab chiqarilgan oz sonli avtomobillar asosan davlat va harbiy boshqarmalariga tarqatilgan. Shaxsiy mashinaga faqat juda boy yaponiyaliklarda boʻlgan. Masalan, imperator Xiroxito [[Stuttgart|Shtutgartda]] alohida buyurtma boʻyicha qurilgan va yuqori darajadagi himoya darajasiga ega boʻlgan [[Mercedes-Benz|Mercedes Benz]] 770 nemis limuziniga ega boʻlgan. === Ikkinchi Jahon urushidan keyin === Urushdagi magʻlubiyatdan va mamlakatning keyingi bosib olinishidan soʻng, Yaponiyada avtomobilsozlik sanoatining rivojlanishi sohaga ishgʻol etuvchi kuchlar tomonidan kiritilgan sanktsiyalar tufayli toʻxtatildi. Ushbu cheklash choralari 1949-yilda, Yaponiyaning avtomobilsozlik sanoatini ng korxonalari demontaj qilinishi va mamlakatdan olib ketilishiga yaroqsiz deb tan olingandan keyin olib tashlangan . Avtomobilsozlik shu qadar ayanchli ahvolda ediki, hatto Yaponiya banki, moliyaviy doiralar va Yaponiya hukumati uni [[investitsiya]]lar uchun jozibador deb topmas edi. Aslida, yapon avtomobilsozlari Amerika avtomobil sanoatining namunalarini toʻgʻridan-toʻgʻri nusxalash bilan shugʻullanishgan. Xususan, avtomobilsozlik sanoatiga tayanadigan yagona organ Yaponiya tashqi savdo va sanoat vazirligi boʻlib, uning vakillari avtosanoatni rivojlanishi Yaponiya iqtisodiyotini rivojlanishiga olib boradigan oʻziga xos lokomotiv deb hisoblashgan. Ular importni cheklash va faol oʻz avtomobillarini ishlab chiqarishni rivojlantirishni tavsiya qilgan ([[import]] 1949-yilgacha man etilgan edi, lekin aslida, amerikaliklar faollik bilan Yaponiya koʻchalarini oʻzlarining avtomobillari bilan toʻldirdib kelgan va yapon avtomobilsozlikiga zarar keltirgan). Yaponiyani ushbu ogʻir vaziyatdan chiqishga [[1950]]-yil iyun [[1950|oyida]] boshlangan yana bir urush — [[Koreys urushi|Koreya]] urushi, yordam berdi. 1950-yilda, [[Toyota]] [[Kaizen|Kaydzen tizimini joriy]] etadi, bu moslashuvchan ishlab chiqarishni tashkil etish va mahsulot sifatini yaxshilashga qaratilgan tizim boʻlib, Toyota usuli deb nom olgan. Yaponiya avtomobilsozlik sanoati 60-yillarda Yaponiya iqtisodiy mo<nowiki>''</nowiki>jizasi davriga toʻgri kelib yanada rivoj oladi. 70-yillardan boshlab tadbirkorlar oʻzlarining avtomobil mahsulotlarini [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShga]] eksport qila boshlaydi. Bu 1974-yilda ikki mamlakat oʻrtasidagi savdo mojarosiga olib keldi. Buni hal qilish uchun Yaponiya hukumati yapon avtomobillarining chet elga eksportiga cheklovlar qoʻydi va yaponiyalik ishbilarmonlar oʻz mahsulotlarini qisman [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQShga koʻchirishdi]] . Mojaroni hal qilinishi yapon avtomobilsozlik sanoatining rivojlanishiga yana turtki berdi. Avtomobilsozlik 1989-yilda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi, oʻsha paytda mamlakatda 13 millionga yaqin avtomobil ishlab chiqarildi, shundan 6 millioni chet elga eksport qilindi. Avtomobil mahsulotlari Yaponiya eksportining asosiy tarkibiy qismidir. Yirik avtomobilsozlik zonalari Kanagava, Shizuoka va Aichi prefekturalarida joylashgan . Eng yirik zavodlar [[Xirosima]], Shizuka, Toyota, Hamamatsu, [[Yokosuka]], [[Yokohama]], Ota shaharlarida joylashgan . Mazda (Xirosima), [[Honda|Xonda]] ([[Tokio]]), [[Toyota]], Nissan (Yokohama), Suzuki (Hamamatsu), Mitsubishi (Hamamatsu) va boshqalar, xalqaro bozorlarda ishlaydigan Yaponiyaning etakchi avtomobil kompaniyalaridir. [[Fayl:Центры_автомобилестроения_Японии.jpg|center|thumb|413x413px| Yaponiya avtomobil markazlari]] === 1990-chi-yillar === 1990-1995-yillarda avtomobil ishlab chiqarishning 1979-yil koʻrsatgichigacha pasayishi kuzatildi. Uning oʻrniga stagnatsiya davri keldi, 2002-yilda oʻsishni tiklash bilan yakunlandi. === 2000-chi-yillar === [[Fayl:TOYOTA_i-unit.jpg|thumb|250x250px| Kelajak avtomobili — Toyota i-unit]] XXI asr boshlarida ushbu sohada 8 millionga yaqin kishi ish bilan taʼminlandi. Ushbu davrning oʻziga xos xususiyati Yaponiya kompaniyalarining Osiyoda yigʻish filiallarini ommaviy ravishda tashkil etish edi. 1999-yildan 2009-yilgacha Yaponiya kompaniyalarining Osiyo korxonalarida ishlab chiqarish hajmi 3,3 martaga oʻsdi—yiliga 1 million 548 mingdan 5 million 145 mingta mashinagachan <ref name="autogenerated1">http://japanstudies.ru/images/books/japan_2011{{Deadlink|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.pdf{{Недоступная ссылка|date=Июль 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> . Amerika Qoʻshma Shtatlarida 30 ta yigʻuv zavodlari qurildi, shu bilan birga yapon kompaniyalarining butlovchi qismlarini mahalliy ishlab chiqarish va sotib olish hajmi-yiliga qariyb 50 milliard dollarga etdi va ularning umumiy taʼminotdagi ulushi 80 foizdan oshdi (Osiyo mamlakatlaridan farqli oʻlaroq bu yerda oʻrtacha koʻrsatkich 40-50 foiz edi). . Yevropada-yiliga 1 million 800 ming avtomobil ishlab chiqarish quvvatiga ega 16 yigʻish zavodi qurildi . 2007-yilda Yevropa filiallarida ishlab chiqarish hajmi 1 million 770 ming donaga etdi, bu esa Yaponiyadan (919 ming) olib kelingan mashinalar bilan birgalikda Yevropa avtomobil bozorida yapon kompaniyalarining ulushini 16 foizga etkazdi . Keyinchalik, 2011-yildagi zilzila va undan keyin sodir boʻlgan tsunami natijasida, Yaponiyada elektr taqchilligi sababli avtomobil zavodlarining yigʻish liniyalari bir muncha vaqt toʻxtab qoldi. Mamlakatning asosiy dengiz portlari yopilishi munosabati bilan yapon avtomobillari va ehtiyot qismlari eksporti ham toʻxtatildi <ref>[http://tvnz.co.nz/world-news/live-updates-japan-quake-and-tsunami-4058682 Live updates: Japan quake and tsunami] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120416172415/http://tvnz.co.nz/world-news/live-updates-japan-quake-and-tsunami-4058682 |date=2012-04-16 }} // tvnz.co.nz — WORLD News</ref> . Natijada, bu global avtomobilsozlik sanoatida oldin etakchi boʻlgan Toyota-yil oxirida uchinchi oʻringa tushib ketdi (General Motors va Volkswagen guruhi birinchi oʻrinlarni egalladi). == Izohlar == {{Manbalar}} [[Turkum:Avtomobil transporti]] lpc0tovnvj274yzophif0yda6ix8t7z 0 693819 6192666 3755231 2026-07-04T06:03:36Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192666 wikitext text/x-wiki '''Galan Erilich'''-[[510-yil]]dan [[522-yil]]gacha Piktlarning shohi boʻlgan. [[Piktlar]] xronikasining qirollik roʻyxatlari unga Drest Gurthinmoch va Uudrostning Drest oʻgʻli va Giromning oʻgʻli Drestning birgalikdagi hukmronligi oʻrtasida oʻn besh yil davomida hukmronlik qilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [[Alan Orr Anderson|Anderson, Alan Orr]], ''Early Sources of Scottish History A.D 500—1286'', volume 1. Reprinted with corrections. Paul Watkins, Stamford, 1990. {{ISBN|1-871615-03-8}} * [http://www.kjhskj75z.talktalk.net/pictish.html Pictish Chronicle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140615163653/http://www.kjhskj75z.talktalk.net/pictish.html |date=2014-06-15 }} {{Pikt qirollari}} 0gbxx3hzbyui5rzrd3sobllz9gx8xom 0 697415 6192514 6086315 2026-07-04T02:02:10Z InternetArchiveBot 58913 3 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192514 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | Ismi = Xon Shushinskiy | Asl ismi = [[Ozarbayjon tili|ozarb]]. Xan Şuşinski | Foto = Khan Shushinskiy.jpg | Eni = | Izoh = | Tugʻilgan paytidagi ismi = Isfandiyor Aslan oʻgʻli Javanshir | Tavalludi sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1901|8|20}} | Tavalludi joyi = [[Shusha tumani|Shusha]], Yelizavetpol viloyati, [[Rossiya imperiyasi]] | Vafoti sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1979|3|18|1901|8|20}} | Vafoti joyi = [[Boku]], [[Ozarbayjon SSR]], [[SSSR]] | Fuqaroligi = [[Fayl:Flag_of_Russian Empire.svg|25px]] [[Rossiya imperiyasi]] →<br>[[Fayl:Flag of Azerbaijan (1918–1920).svg|25px]] [[Ozarbayjon Demokratik Respublikasi|ODR]]→<br>[[Fayl:Flag_of_the_Soviet Union.svg|25px]] [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSRI]] | millati = [[Ozarbayjonlar|ozarbayjon]] | Yoʻnalish = [[:az:Xanəndə|Xonanda]] | Mukofotlari = [[Tasvir:People's Artist of the Azerbaijan SSR.png|22px|Ozarbayjon SSR xalq artisti]] <br/>[[Tasvir:Order badge of honor rib.png|45px|Lenin ordeni]] [[Tasvir:SU Medal In Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of Vladimir Ilyich Lenin ribbon.svg|45px|Mehnat Qizil Bayrog'i ordeni (SSSR)]] | Faoliyat yillari = [[1918]] – [[1979]] | Leybl = | Kasblari = | Janr = [[:az:Folk|Хalq qo'shig'i]]<br/>[[:az:Muğam|Mugʻom]] | Sayt = [http://xan.musigi-dunya.az/ www.xan.musigi-dunya.az] |imzo = }} '''Xon Shushinskiy''' (tugʻilgan: ''Isfandiyor Aslan oʻgʻli Javanshir''; [[1901]]-yil [[20-avgust]], Yelizavetpol viloyati [[Shusha tumani|Shusha]] - [[1979]]-yil [[18-mart]], [[Boku]], [[Ozarbayjon SSR]], [[SSSR]]<ref>"Xan Şuşinski". [[:az:Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası|Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы]]: [10 ҹилддə]. X ҹилд: Фрост – Шүштəр. Б.: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксиjасы. Баш редактор: Ҹ.Б.Гулијев. 1987. сəh. 581.</ref> — [[qoʻshiqchi]], Ozarbayjon SSR Xalq artisti ([[1943]]). == Hayot == Xon Shushinskiy — [[Ozarbayjon]] mugam sanʼatining yorqin namoyandalaridan biri va [[Qorabogʻ]] ashula maktabining taniqli vakillaridan biri. [[Fayl:Mugham Mejlis (1963).jpg|thumb|left|Mugam Majlis (1963)]] Asl ismi Isfandiyor boʻlgan buyuk mugam ustozi Shushaning asoschisi Panahali xonning (Javanshir sulolasi) avlodi Aslan bey oilasida tugʻilgan. Biroq, Sovet hukumati oʻrnatilgandan soʻng, Shushaning Ballyja qishlogʻidagi mulk va toʻrtta qishloq boʻlgan Aslan aka mulklari musodara qilindi. Ushbu voqeadan keyin Aslan bey Barda shahriga koʻchib oʻtdi. Aslan beying oʻzi ozmi-koʻpmi musiqaga sodiq edi — u kuy ijro etdi, kechalar uyushtirdi va oʻgʻlini usta qoʻshiqchilar Kechachi Muhammad, Jabbar Qaryagdi, Islom Abdullayev, Seyid Shushinskiy va boshqalar bilan birga tarbiyaladi. Xon Shushinskiy Mollaxanada oʻqigan va arab alifbosida oʻqish va yozishni bilgan. O, fors tilini ham bilar edi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Bəy nəslinin Xan nümayəndəsi… |url=http://anl.az/down/meqale/sherq/2011/mart/163709.htm |qaralgan sana=2020-07-25 |arxivsana=2020-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200215202057/http://www.anl.az/down/meqale/sherq/2011/mart/163709.htm }}</ref>. Kichkina Isfandiyorning ustasi Islom Abdullayev oʻz davrida „Segah Islam“ nomi bilan tanilgan. Uchrashuvlardan birida Isfandiyorning ovozi unga yoqdi va uni talaba qilib oldi. Isfandiyor [[Xon]] deb nomlanishning qiziqarli tarixiga ega. Segah Islom shogirdi Agdamning Navroʻzli qishlogʻida Isfandiyor bilan uchrashuvda edi. Uy egasi Islom Abdullayevning iltimosiga binoan ular grammofon oʻrnatdilar va Tabrizdan kelgan Abulhasanxonning „Kurd Shahnazi“ asarini tingladilar. Hamma hayrat bilan tinglagan bu iboradan soʻng Segah Islom yuzini Isfandiyorga oʻgirib dedi: „Balki siz biz uchun“ Kurd Shahnazi „qoʻshigʻini kuylaysizmi?“ 12-13 yoshidan boshlab Isfandiyor Jabbar Qaryagdioglu, Seyid Shushinskiy va Abulhasanxonning valslarini bir necha soat oʻqib eshitdi va ularning ijro etilishining eng nozik daqiqalariga taqlid qilishga harakat qildi. Toʻsatdan, uning oʻzi Abulhasanxonning qoʻshiqlaridan keyin qoʻshiq aytishga ikkilanadi. Ammo Islom Abdullayevning soʻzlarini eʼtiborsiz qoldirib boʻlmaydi. „Kurd Shahnazi“ ni kuylagan Isfandiyor uning chiqishi bilan tomoshabinlarni hayratda qoldirdi va hamma tomondan: „Bu haqiqiy xon!“ Degan ovozlar eshitildi. Islom Abdullayev shogirdiga baraka berib: „Bugundan boshlab siz xon boʻlib qoldingiz“, dedi<ref name="XAN"/>. [[1920]]-yillarda Xon Shushinskiy [[Boku]]ga kelib, ijrochilik faoliyatini kengaytirdi. Xonandaning repertuariga „[[:az:Mahur–Hindi|Mahur-Hind]]“, „[[:az:Bayatı-Qacar|Bayati-Gajar]]“, „Qatar“ mugamlari, „[[:az:Qarabağ şikəstəsi|Qorabogʻ Shikestasi]]“, „[[:az:Arazbarı|Arazbari]]“, „[[:az:Heyratı|Heyrati]]“ zarbli mugamlari, shuningdek, xalq qoʻshiqlari va tasniflari kiritilgan. Xon oʻziga xos joʻshqinlik bilan xalq qoʻshiqlarini kuylaydi va ularga yangi soyalarni qoʻshadi. Xon Shushinskiyning ham oʻz qoʻshiqlari bor. Xalq qoʻshiqlari sifatida koʻpincha taqdim etiladigan „Gamarim“, „Shusha togʻlari“, „Ay gozel“, „Menden gen gezme“, „Al yanaginda“, „Daglarda cichek“, „Gozel yarim“, „Olurem, Jeyran bala“ qoʻshiqlari. Muallif Xon Shushinskiy. „Shusha togʻlari“ qoʻshigʻi musiqasi bilan bir qatorda, soʻzlar ham Xonga tegishli. Uning deyarli barcha qoʻshiqlari oʻz-oʻzidan yaratilgan<ref name="XAN"/>. Simfonik [[orkestr]] bilan birga Xon birinchi marotaba simfonik mugamlarning yakkaxon qismini kuyladi. Musiqamiz tarixidagi birinchi duet ham buyuk sanʼatkor nomi bilan bogʻliq. Shovkat Alakbarova va Xon Shushinskiy ijrosidagi „Yaylig“ dueti hamon qiziqish bilan tinglanmoqda. Xon Shushinskiy [[Uzeyir Hajibeyov|Uzeyir Hajibeyli]]ydan boshqa biron bir bastakorning asariga murojaat qilmadi. Aytilishicha, Uzeyir Hajibeyli Xon Shushinskiy tomonidan ijro etilgan qoʻshiqlarni, ayniqsa „Garagoz“ qoʻshiqlarini tinglashdan zavq olgan. Mashhur xonanda [[1960]]-yilda Ozarbayjon Davlat Filarmoniyasida „Mugam Studio“ ni yaratgan va yosh xonandalarga mugam sirlarini oʻrgatgan. Shuningdek, u Ozarbayjon davlat musiqa maktabida dars bergan va mugam xonandalarining yangi avlodini tarbiyalashda bebaho xizmat koʻrsatgan<ref name="XAN"/>. Isfandiyar Javanshirov umrining oxirigacha yoshligida unga berilgan „Xon“ ismiga javobgardir, u ozarbayjon musiqasining haqiqiy xoni edi. Xon Shushinskiyning ovozi yodidan, Ozarbayjon musiqasi tarixidagi almashtirib boʻlmaydigan korifeydan uning atigi 240 daqiqalik lentasi saqlanib qolgan. Xon Shushinskiy [[1979]] yilda vafot etgan va [[Ozarbayjon]] [[Boku]] ndagi [[:az:İkinci Fəxri Xiyaban|Ikkinchi Faxriy xiyobon]]iga dafn etilgan<ref name="XAN">[http://portal.azertag.az/az/node/1051?__cf_chl_jschl_tk__=63620e483c9d1367f462e25804212ca31bbc2179-1595589861-0-AbZd_TpA7DQ2kYtOYm4jvmZo79d9V_y6hPNuOElK1Y71W4FXAIpRGzdkItnidoeorKVnk1cy4HUS62Iayqti29oAWj7b5WWDB0Ih2YtKsgS6IqYfJuixt7sTOX9ookcGlh_ysMRZIhX0c9i6Q8emEStPlNqeo_xVUsNHzLrBz9cUiF53I63zziJoWTiBcUBfWd03CT_Bc-2TrLzaBOdjv76WkR3fIeQdX9kJPImxz_cg2aRD4haTkRkaR2VHXOuWxcJ4FjToMjAJ3TzO3mIk-4lrsD9Zr2PLMCmTBIw8gTWh Xan Şuşinski — Azərbaycan muğam sənətinin Xanı]</ref>. == Ijodkorlik == [[Fayl:Khan Shushinskiy and Bahram Mansurov 2.jpg||230px|thumbnail|Xon Shushinskiy va Bahram Mansurov]] Xon Shushinskiy turli xil ovozlarga ega boʻlishdan tashqari, Ozarbayjon madaniyatini dunyoga tanitib, xalq orasida katta yutuqlarga erishdi. Ozarbayjon milliy musiqamizni targʻib qilishda ulkan yutuqlarga erishdi. U murakkab muğamlarning mohir ustasi edi. Koʻplab taniqli qoʻshiqchilar ovozlarini oʻzgartirish va qoʻngʻiroqni jiringlashi diqqat markazida boʻlishdi. Xon Shushinskiyning muğamlari hech qachon oʻzlarini his qilmagan. U har doim mugʻomlar ruhida gʻazallarni tanlagan. Xon Shushinskiy barcha turdagi muğamlarning mohir ijrochisi boʻlgan. U badiiy mugamalarni gʻoyat mahorat bilan kuyladi va tinglovchilarda katta ishtiyoq uygʻotdi. Faqat 240 daqiqalik lenta yozuvi ozarbayjon musiqasi tarixining oʻzgarmas koryfasi boʻlgan Xon Shushinskiy ovozi yodidan saqlanib qoladi<ref name="yarad">{{Veb manbasi |sarlavha=Yaradıcılığı |url=http://anl.az/down/meqale/sherq/2011/mart/163709.htm |qaralgan sana=2020-07-25 |arxivsana=2020-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200215202057/http://www.anl.az/down/meqale/sherq/2011/mart/163709.htm }}</ref>. Uning asarlarida „Shahnaz“, „Qorabog ʼShikestasi“, „Kurd-Shahnaz“, „Rast“, „Bayati-Shiraz“, „Chahargah“, „Mahur“, „Heyrati“, „Shur“, „Mirza Huseyn segahi“ va boshqa muğamlar asosiy oʻrinni egalladi. „Mirza Huseyn segahi“ [[XVIII asr]]da yashagan taniqli [[Qorabogʻ]] qoʻshiqchisi Mirza Husaynning ismi bilan bogʻliq, ammo u eslanganda Xonning ismi ham tilga olinadi. Uni odatda „Mirzo Husayn segahi“ ning ikkinchi muallifi deb atashadi. 120-130 yil davom etgan tanaffusdan soʻng, Xon ushbu muğamga „Manandi oppozitsiyasi“ boʻlimini qoʻshdi. Xon Shushinskiy „Qorabog ʼShikestasi“ni oʻqishni yaxshi koʻrardi. Uchrashuvdan oldin Shikesta 3-4 qoʻshiqchi tomonidan ijro etilgan boʻlsa-da, Xon barcha chiqishlarida har doim birinchi „Qorabay Shikestasi“ni kuylagan. Bu juda tabiiy holat. Seyid Shushinskiy bu haqida qiziqarli memuar yozdi. Maʼlum boʻlishicha, Seyid Shushinskiy va Jabbar Qaryagdioglu uzoq yillar davomida Qorabogʻga bormaganlar. Bir kuni Jabbar Qaryagdioglu Seyid Shushinskiyga Xonni uzoq vaqt koʻrmaganligini aytdi. Xonga xabar yuboring, biznikiga keling. Xonni ham chaqirdi va buyrugʻini Jabbor Aminga topshirdi. Jabbar Qaryagdioglu bilan kelgan Xon Shushinskiy ustozlarning koʻrsatmalariga binoan „Mirza Huseyn segahi“ va „Qorabogʻ shikestasi“ni oʻqidi. Uning chiqishidan soʻng Jabbar „Seyid va men Qorabogʻga uch-toʻrt yil bormadik. Biz sizning ovozingiz bilan dedik. Qani, Qorabogʻning togʻlari, Tursh suvi, Iso bulogʻi, Sidir tekisligi, Topxana oʻrmoni boʻylab yuramiz. Katta rahmat. Biz keldik.“ Xonning ovozi Qorabog ʼmuhiti edi<ref name="yarad"/>. Xon Shushinskiy nafaqat taniqli qoʻshiqchi sifatida tanilgan boʻlsa-da, u bir qator kompozitsiyalarga ega edi. Xon Amin "Shusha togʻlari" dan qizining tugʻilishi munosabati bilan qariganida yozgan „Jayron“ qoʻshigʻiga qadar koʻplab qoʻshiqlarga ega edi. Ammo u oʻzini muallif deb hisoblamadi va har doim „Men xalqdan olgan narsalarimni xalqimga qaytaraman“ deb aytdi. Koʻpincha xalq qoʻshiqlari sifatida taqdim etiladigan „Gamarim“, „Shusha togʻlari“, „Ay gozel“, „Menden gen gezme“, „Al yanaginda“, „Daglarda cicek“, „Gozel yarim“, „Olerum, a Jeyran bala“ qoʻshiqlari. Xon Shushinskiy tomonidan yozilgan. Xonning ovozi Qorabogʻ muhiti edi. „Shusha togʻlari“ qoʻshigʻi ham Xonga tegishli. Ushbu qoʻshiqga binoan, u ilgari ham barbod boʻlgan - „Nimaga Shusha togʻlarining tepasi tumanli? Siz nima demoqchisiz?“ Xon Shushinskiy bu savolga javoban shunday dedi: „Shusha togʻlarining choʻqqilari doimo loyqa“. Ular yana taslim boʻlmaydilar. Kechirim shundaki, siz „tuman“ deganingizda, ehtimol siz Musavatning eʼtiborini jalb qilasiz... Oxir-oqibat, Xon ushbu qoʻshiqning soʻzlarini biroz oʻzgartirishi va „Shushaning togʻlari tuman emas“ deb aytishga majbur boʻldi. Simfonik orkestr bilan birga Xon birinchi marotaba simfonik mugamlarning yakkaxon qismini kuyladi. Musiqamiz tarixidagi birinchi duet ham buyuk sanʼatkor nomi bilan bogʻliq. Shunday qilib, [[Ozarbayjon]] musiqasi tarixidagi birinchi duet taniqli ozarbayjon qoʻshiqchilari Shovkat Alakbarova va Xon Shushinskiy tomonidan ijro etildi. Xon Shushinskiy [[Uzeyir Hajibeyov]]dan boshqa biron bir bastakorning asariga murojaat qilmadi. Aytilishicha, Uzeyir Hojibeyov, ayniqsa, Xon Shushinskiy qoʻshiqlarini tinglashdan zavqlangan. Xususan, „Garagöz“ qoʻshigʻi. Aytgancha, [[1926]] yilda yozilgan ushbu qoʻshiqning birinchi qoʻshiqchisi Xon Shushinskiy edi<ref name="yarad"/>. Xon Shushinskiy juda masʼuliyatli odam edi. Hatto etuk, taniqli buyuk sanʼatkor boʻlsa ham, u koʻp marotaba kuylagan musiqani kuylaganida, u ichki hayajonni his qildi. Xon ovozining himoyachisi edi. U har doim oʻzini maʼlum ovqatlardan va neʼmatlardan uzoqlashtirgan. Buning sababini soʻrashganda, u Xudoning ishonchiga sodiq boʻlolmasligini aytdi. Xon Shushinskiy umrining oxirigacha yoshligida unga berilgan Xon ismiga javobgar edi. U Ozarbayjon musiqasining haqiqiy xoni edi... Xon Shushinskiy keyinchalik Abulhasanxon bilan [[1944]] yilda uchrashgan. [[Tabriz]]da bir guruh sanʼatkorlar bilan gastrol paytida Abulhasan Iqbal Sulton Xon bilan yaqinroq qiziqish uygʻotdi. Shuningdek, u Grand mehmonxonasida Xon sharafiga ziyofat uyushtirganligi aytiladi<ref name="Mugam">{{Veb manbasi |sarlavha=Muğamlarımızın mahir ifaçısı |url=http://anl.az/down/meqale/sherq/2011/mart/163709.htm |qaralgan sana=2020-07-25 |arxivsana=2020-02-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200215202057/http://www.anl.az/down/meqale/sherq/2011/mart/163709.htm }}</ref>. Jabbar Qaryagdioʻgʻlining soʻzlari: „Sizning ovozingiz sizga quloq solmadi, - qoʻshiq aytmang, sizda sovuq bor, - qoʻshiq aytmang, charchadingiz, - qoʻshiq aytmang. Bokuning aqldan havosidan saqlaning. Shamolli havoda tashqariga chiqmang, shamolli havoda ham ter qilsangiz ham, sovuq suv ichmang“. Xonning ovozi doim joyida edi. Hatto qariganda ham ovozini saqlab turishga qodir edi. Xon Shushinskiy nafaqat taniqli qoʻshiqchi sifatida tanilgan boʻlsa-da, u bir qator kompozitsiyalarga ega edi. „Mirza Huseyn segahi“ [[XVIII asr]]da yashagan taniqli Qorabogʻ qoʻshiqchisi Mirza Husaynning ismi bilan bogʻliq, ammo u eslanganda Xonning ismi ham tilga olinadi. Uni odatda "Mirzo Husayn segahi" ning ikkinchi muallifi deb atashadi. 120-130 yil davom etgan tanaffusdan soʻng, Xon ushbu muğamga „Manandi oppozitsiyasi“ boʻlimini qoʻshdi<ref name="yarad"/>. [[1944]] yilda [[Eron]]ga gastrol qildi, [[Tehron]], [[Tabriz]], [[Ardabil]], [[Rasht]], Gazvin va boshqa shaharlarda ozarbayjon muğamlarini kuyladi, milliy madaniyatimizni targʻib qildi. [[Ozarbayjon]] qoʻshiqchilik tarixida alohida oʻrin tutgan rassom oʻqituvchi sifatida ham ishlagan va yosh isteʼdodlarni rivojlantirishda muhim rol oʻynagan. [[1959]] yilda [[Moskva|Moskvada]] boʻlib oʻtgan Ozarbayjon sanʼati dekadasida muvaffaqiyatli qatnashdi. U „Faxriy yorliq“ ordeni bilan taqdirlangan...<ref name="Mugam"/> == Xotira == [[Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2014-1190.jpg|thumbnail|[[Ozarbayjon]] pochta markasi ([[2014]])]] „Xon Shushinskiy fondi“ Ozarbayjonda qoʻshiqchining ismini abadiylashtirish uchun ishlaydi<ref>{{veb manbasi |url=https://www.youtube.com/watch?v=mqlBm2p_QKM |title=Gəncə Dövlət Filarmoniyasında musiqi gecəsi baş tutub |author=ARB Kəpəz |date= 06.12.2018|work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2018-12-06 |language=az }}</ref>. Jamgʻarma direktori - qoʻshiqchining qizi Bayimxonim Verdiyeva<ref>{{veb manbasi |url=https://www.youtube.com/watch?v=NfmZFdtb5YU |title=Görkəmli xanəndə Xan Şuşinskinin xatirəsi anılıb |author=AzərTAc |date= 18.03.2019|work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2019-03-18 |language=az }}</ref>. [[Agʻdam|Agʻdam shahri]]dagi bolalar mugam musiqa maktabi Xon Shushinskiy nomi bilan atalgan. [[Agʻdam]] viloyati bosib olingandan keyin Bilajari posyolkasida joylashgan G.Abbasov nomli 284-umumtaʼlim maktabida mugam maktabi faoliyat koʻrsatmoqda. == Mutaxassisligi == * [[Pianino]] * [[Baraban]] * Qoʻshiq aytmoqda * Tar * Kamança * Qonun * Garmoniya. == Xon Shushinskiy nomidagi II Respublika Mugam festivali == [[2014]]-yil [[11-iyun]] kuni [[Qora Qorayev]] nomidagi Markaziy respublika sanʼat maktabida Xon Shushinskiy nomidagi II Respublika Mugam festivali bolalar musiqa va sanʼat maktablari oʻquvchilari oʻrtasida ashula ijrosi boʻyicha boʻlib oʻtdi. Festival Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi madaniyatshunoslik ilmiy-uslubiy markazi tomonidan tashkil etildi. Festivalning asosiy maqsadi - mugam taʼlimini rivojlantirish, yangi isteʼdodlarni kashf etish, talabalarga ijro mahorati va ularni qoʻllab-quvvatlash. Ishtirokchilar mugam, xalq va bastakor qoʻshiqlarini, perkussiya mugamini kuylashadi. [[19-iyun]]ga qadar davom etadigan festivalda kunning birinchi yarmida Bokudagi bolalar musiqa va sanʼat maktablari oʻquvchilari, ikkinchi yarmida esa respublikaning viloyatlaridan tashrif buyurgan bolalarning chiqishlari namoyish etiladi. Festival ishtirokchilarining chiqishlari Ozarbayjon milliy konservatoriyasining dotsenti, Ozarbayjon Davlat akademik opera va balet teatrining solisti, xalq artisti Aygun Bayramova tomonidan baholandi. Tanlovlarga koʻra, oxirida har bir guruh uchun uchta gʻolib aniqlanadi. Taqdirlash marosimi Bokudagi Xalqaro Mugam Markazida boʻlib oʻtadi va yakuniy konsert bilan yakunlanadi. == Mukofotlar == * [[:az:Azərbaycan SSR xalq artisti|„Ozarbayjon SSR xalq artisti“]] faxriy unvoni — [[1943]]-yil * [[:az:"Şərəf Nişanı" ordeni|„Shon-sharaf belgisi“ ordeni]] — [[1959]]-yil * [[:az:Vladimir İliç Leninin anadan olmasının 100 illiyi ilə əlaqədar yubiley medalı|Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan yubiley medali]] * [[:az:Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri fərmanı ilə təltif edilənlərin siyahısı|Ozarbayjon SSR Oliy Sovetining faxriy qarori]] — [[1971]] yil [[29-dekabr]]<ref name="29.12.1971">[http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf İsfəndiyar Aslan oğlu Cavanşirov (Xan Şuşinski) yoldaşın Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı ilə təltif еdilməsi haqqında Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 29-dekabr 1971-ci il tarixli '''Fərmanı'''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200116071306/http://www.anl.az/down/he_serencamlar.pdf |date=2020-01-16 }} — '''anl.az''' saytı</ref>. == Asarlar == * Shushinskiy X. Yaxshi odamning hikoyasi. „Ozarbayjon yoshlari“, [[1976]]-yil, [[20-noyabr]]. * Shushinskiy X. Qoʻshiqlar jim emas. „Kommunist“, [[1975]]-yil, [[1-may]]. * Shushinskiy X. Tovush, soʻzlar va ishlash. „Adabiyot va sanʼat“, [[1979]]-yil [[23-mart]]. == Filmografiya == #Boku bogʻlari. Buzovna (film, 2007) #[[:az:Biz qayıdacağıq (film, 2007)|Biz qaytamiz (film, 2007)]] #Xavalansin Xonning ovozi (film, 2001) #Mugʻam bor joyda ... (film, 2009) #[[:az:Muğamlar (film, 1965)|Mugamlar (film, 1965)]] #[[:az:O olmasın, bu olsun (film, 1956)|U boʻlmasin, bu boʻlsin (film, 1956)]] #[[:az:Özgə ömür (film, 1987)|Boshqa hayot (film, 1987)]] #[[:az:Prima (film, 1992)|Prima (film, 1992)]] #Oltin jamgʻarmaning tanlovlari (film, 2001) #[[:az:Səs (film, 1988)|Ovoz (film, 1988)]]. == Adabiyot haqida == * Muxtoroglu V. Havalans xonning ovozi. Boku: Azerneshr, 1971-yil, 104 b. * Shushinskiy F. Ozarbayjon xalq musiqachilari. Boku: 1985-yil, 480 b. * Mustafo oʻtloq. Mugam olamining xoni (xotiralar). Boku: 2001, 271 b. * Babayev Aydin. Xonning ovozi. „Adabiyot va sanʼat“, 1971-yil, 25-dekabr. * Guliyev T. Oʻlmas hayot. "Adabiyot va sanʼat", 1979-yil, 23-mart. * Guliyev J. Mugam - bizning dunyomizning yorqin yulduzidir. „Adabiyot va sanʼat“", 1989-yil, 24-fevral. * Aliyev T. Nonning sharafiga shikast etkazdi. „Sovet qishlogʻi“, 1986-yil, 3-aprel. * Aliyev T. Qoʻshiq hayoti. „Ozarbayjon“, 1979-yil, №8, s.194-198. * Karimli Karim. Rassomga muhabbat bilan. „Qorabogʼ“, 1991-yil, 4-iyul. * Rahmat Muzaffar. Xon Shushinskiy xotirasi. „Adabiyot va sanʼat“, 1989-yil 24-fevral. * Guliyev Zakura. Shusha togʻlari tumanli ... /Xon Shushinskiy - 100 /. „Ozarbayjon“, 2001-yil, 4-sentabr. * Alieva R., Aslanova X. Xon Shushinskiy - 100. „Madaniy-maʼrifiy“, 2002yil, N1-2, 6-7-betlar. * Maharramli Z. Mugam mulkining xoni / Xon Shushinskiy - 100 /. „Boku“, 2001-yil, 2-8-noyabr. * Chamenli M. Shur darsi. „Xalq gazetasi“, 2001-yil 24-avgust. * Sherif. Xonning ovozi eshitilsin. „Yangi Ozarbayjon“, 2003-yil 21-avgust. == Adabiyotlar == * „Xon Shushinskiy“ Ozarbayjon Sovet Entsiklopediyasi: [10 jildda]. X jild: Sovuq - Shushter. B.: Ozarbayjon Sovet Entsiklopediyasining bosh muharriri. Bosh muharrir: GB Guliyev. 1987. b. 581. * ARB Kapaz (06.12.2018). „Musiqa kechasi Ganja davlat filarmoniyasida boʻlib oʻtdi“ (Ozarbayjon). Youtube.com. Foydalanish sanasi: 2018-12-06. * AzərTAc (18.03.2019). „Mashhur qoʻshiqchi Xon Shushinskiyning xotirasi xotirlandi“ (Ozarbayjon). Youtube.com. Foydalanish sanasi: 2019-03-18. * Isfandiyor Aslan oʻgʻli Javanshirovni (Xon Shushinskiy) Ozarbayjon SSR Oliy Sovetining Faxriy Farmoni bilan mukofotlash toʻgʻrisida Ozarbayjon SSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1971-yil 29-dekabrdagi qarori. == Havolalar == * [http://xan.musigi-dunya.az/ Xon Shushinskiyga bagʻishlangan rasmiy sayt] * [http://www.conservatory.az/tarix.html Ozarbayjon milliy konservatoriyasi ] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070927200232/http://www.conservatory.az/tarix.html |date=2007-09-27 }} * [http://www.anl.az/down/elametdar.htm Ozarbayjon milliy kutubxonasi ] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071009165611/http://www.anl.az/down/elametdar.htm |date=2007-10-09 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=CvhGkfkwohQ&list=UUBRBXxIvXzwVYVj_Bp0bhsw&index=2 Xon Shushinskiy. Gunay Azeri, Kapaz TV, 18.03.2013 (Ozarbayjon)] * {{veb manbasi |url=http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&menu=17&id=31#.VD0JhFefB1I |title=Qorabog'ning taniqli shaxslari: Xon Shushinskiy (1901-1979) |author= |date=2013 |work=„Virtual Qorabogʻ“ AKT markazining rasmiy portali (Ozarbayjon). virtualkarabakh.az. 2013-yil. |publisher=virtualkarabakh.az |accessdate=2014-10-14 |language=az |archivedate=2017-12-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222220216/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&menu=17&id=31#.VD0JhFefB1I }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171222220216/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&menu=17&id=31#.VD0JhFefB1I |date=2017-12-22 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=FW_yQOgcQGk&list=PLvzJDIE2KKUd_neqtFY7JAcrs-zJl8vaL Xon Shushinskiyni tinglang] *[https://web.archive.org/web/20070928062139/http://el.ans.az/index.php?%2Fweblog%2Fmore%2Fhavalanan_s399s%2F The Soaring Voice]. ''El Jurnali''. Avgust 2003 *{{YouTube|HXQN7Zge5OU}} {{Tashqi havolalar}} == Manbalar == {{manbalar}} {{chala}} {{DEFAULTSORT:Shushinskiy, Xon}} [[Turkum:Qoʻshiqchilar]] 3uxljupex12xsbdn1ep81okyd4nvc5z 0 701346 6192516 5715912 2026-07-04T02:08:00Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192516 wikitext text/x-wiki {{Terroristik hujum bilgiqutisi |nomi = Xonkendini talon-toroji qilishi |qismi = Asosiy mojaro: ''[[Qorabogʻ mojarosi]]'' |tasvir = Artsakh Movement, 13-fevral 1988-yil.jpg|300px |tagyozuv = Arman millatchilari tomonidan Xonkendida ozarbayjonlarni shahardan haydab chiqarishni talab qilgan miting |xarita = |xarita_tagyozuvi = |ostsarlavha = |asl_nomi = |asl_nomi_tilida = |joylashgan = |koordinatlar = [[Xonkendi]] va Karkijaxon |sana = [[1988]] yil 18 sentyabr |vaqt = |vaqt_mintaqasi = |nishon = [[Xonkendi]] va Karkijaxon ozarbayjonlari |turi = Talonchilik, terror |qurol = |halok_boʻlganlar = 2 kishi |jarohat_olganlar = |qurbonlar = |jinoyatchilar = [[Armaniston SSR]]-dan arman millatchi emissarlari |tajovuzkorlar = |gumon_qilingan_jinoyatchilar = |qatnashganlar_soni = |himoyachilar = |maqsadi = |qidiruvlar = |koronerlar = |ayblanuvchi = |hukm_qilingan = |hukm = |hujumlar = |sud_jarayoni = |vebsayt = }} '''[[Xonkendi]]ni talon-toroji qilishi yoki Xonkendi pogromlari''' — [[1988]] yil [[18 sentyabr]]da [[Ozarbayjon]]ning Togʻli Qorabogʻ viloyati Xonkendi shahrida mahalliy [[Ozarbayjonlar|ozarbayjon]] aholisiga qarshi sodir etilgan ommaviy talon-toroj va pogromalar harakati. Voqea sababi Togʻli Qorabogʻga egalik qilish uchun arman millatchilari tomonidan mahalliy ozarbayjon aholisini etnik tozalash jarayonining bir qismi. 1988-yil 18 sentyabrda Xonkendi shahrida armanlar tomonidan qilingan vahshiyliklar Armaniston SSR-dan kelgan arman millatchi emissarlari tomonidan uyushtirilgan va qatnashgan.<ref name="ReferenceA">{{Kitob manbasi|last= |first= |title= Истоки конфликта |date= Мюнхен, ноябрь-декабрь 1988 |publisher= Страна и мир | page= səh. 248 ||url= }}</ref><ref name="Карабах: хронология конфликта">[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_3681000/3681079.stm Карабах: хронология конфликта]</ref> == Tarix == [[1986]] yil fevral oyida SSSRda ilgari surilgan „ochiqlik“ va „demokratiya“ gʻoyalaridan foydalangan holda, armanlar [[Ozarbayjon]]ning Togʻli Qorabogʻ avtonom viloyatining (NKAR) markazi Xonkendida tarixiy va madaniy yodgorliklarni himoya qiladigan "Krunk" nomli tashkilot tuzdilar. Biroq, „Krunk“ soʻzi rus tilidagi „Togʻli Qorabogʻ inqilobiy maʼmuriyati qoʻmitasi“" soʼzlarining bosh harflaridan kelib chiqqanligi maʼlum boʼldi. Tashkilotning asosiy maqsadi tarixiy yodgorliklarni himoya qilish emas, balki Togʼli Qorabogʼni Armaniston bilan birlashtirish edi. [[1987]] yil iyun-iyul oylarida allaqachon armanlar Xonkendi koʼchalarida varaqalar tarqatib, Ozarbayjonning Togʼli Qorabogʼ viloyatini Armanistonga qoʼshilishi uchun tashviqot olib borishdi. Shaxslar tomonidan Ittifoq rahbariyatiga yozilgan xatlar allaqachon hududiy daʼvolarning yangi bosqichiga asos yaratib, turli guruhlardan imzo yigʼish kampaniyasiga aylangan. Harakatning asosiy harakatlantiruvchi kuchi boʼlgan Krunk ham yashirin va keng tarqalgan edi. Yilning ikkinchi yarmida Yerevandan Xonkendiga doimiy ravishda kelgan elchilar Togʼli Qorabogʼning Ozarbayjondan ajralib chiqishi va Armaniston bilan birlashishi gʼoyasini faol ravishda targʼib qilishdi, armanlar orasida faol imzo yigʼishdi. Shu bilan birga, 1987-yilda S. Ayvazyan tomonidan tuzilgan „Buyuk Armaniston“ xaritasi Togʼli Qorabogʼda kichik formatda yoyila boshladi. Ushbu xaritaning chegaralari 3 ta dengizning (Oʼrta er dengizi, Kaspiy va Qora dengizlar) qirgʼoqlarini qamrab olgan. Xuddi shu yilning 1-dekabrida Togʼli Qorabogʼ armanlari vakillari avtonom viloyatni Ozarbayjondan olib chiqib, uni Armanistonga oʼtkazish toʼgʼrisida Sovetga murojaat qilishdi. Ular buni Kommunistik partiyaning Markaziy qoʼmitasiga topshirdilar. Shu bilan birga, noyabr va dekabr oylarining oxirlarida Armaniston SSRning Gafan va Mehri tumanlarida ozarbayjonlar hujumga uchradi va Ozarbayjonga deportatsiya qilindi. 1987-yil 21 oktyabrda Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy qoʼmitasi Siyosiy byurosi aʼzosi, SSSR Vazirlar Kengashi Raisining birinchi oʼrinbosari Haydar Aliyev<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Азербайджан отмечает 95-ю годовщину со дня рождения Гейдара Алиева |url=https://az.sputniknews.ru/event/20180510/415250512/gejdar-aliev-azerbajdzhan-godovshhina.html |qaralgan sana=2020-10-27 |arxivsana=2020-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201031140847/https://az.sputniknews.ru/event/20180510/415250512/gejdar-aliev-azerbajdzhan-godovshhina.html }}</ref> isteʼfoga chiqqanidan bir necha kun oʼtgach, Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Qoʼmitasi Bosh kotibi Mixail Gorbachyovning iqtisodiy maslahatchisi A. Aganbekyan. U Intercontinental mehmonxonasida bergan intervyusida Togʼli Qorabogʼning Armanistonga qoʼshilishi iqtisodiy jihatdan ancha foydali boʼlishini va bu masala boʼyicha maxsus komissiya ish olib borayotganini aytib, Togʼli Qorabogʼni Armanistonga qoʼshib berish gʼoyasini ilgari surdi. Uning intervyusi 18-noyabr kuni LʼHumanite-da chop etildi. Ushbu intervyu Armanistonning Togʼli Qorabog ʼboʼyicha hududiy daʼvolarini boshlash uchun signal boʼldi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=НАГОРНЫЙ КАРАБАХ: ИСТОРИЯ. ФАКТЫ. СОБЫТИЯ |url=http://anl.az/el_ru/a/ai_nk.pdf |qaralgan sana=2020-10-27 |arxivsana=2020-12-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201203103841/http://anl.az/el_ru/a/ai_nk.pdf }}</ref> Shu bilan birga, 1988-yil 25 yanvarda Armanistonning Ozarbayjon aholi punktlariga uyushtirgan reydlari natijasida Armaniston SSRning Gafan va Mehri viloyatlaridan quvilgan va quvib chiqarilgan dastlabki yuzlab ozarbayjonlik qochqinlar Ozarbayjonga etib kelishdi. Yanvar-fevral oylarida Armaniston SSR-dan majburan chiqarib yuborilgan 4000 dan ortiq ozarbayjonliklar Ozarbayjonga kelib, asosan Sumgayitda joylashdilar. 32 yil oldin - Armanistonning Ozarbayjonga nisbatan hududiy daʼvolari va harbiy tajovuzlari qanday boshlandi? Baxtsiz hodisalarning oldini olish mumkinmi? Yigirmanchi asrning oxirida Sovet rahbariyatining armanlarga boʼlgan ochiq homiyligi tufayli Togʼli Qorabogʼni Ozarbayjondan maqsadli ravishda ajratish va uni Armaniston bilan birlashtirish boʼyicha rejali qadamlar qoʼyildi.<ref name="Дашдамиров">Афранд Дашдамиров. Карабахский конфликт в контексте перестройки. // Вестник аналитики, № 3 (21), 2005. С. 190—212.</ref>. [[1988]] yil [[8 fevral]]da arman millatchilari Togʼli Qorabogʼni Ozarbayjon SSR dan Armaniston SSRga oʼtkazilishini talab qilib yangi imzo toʼplash uchun Xonkendida kampaniyani boshladilar. [[12 fevral]]da armanlar millatchi Krunk tomonidan uyushtirilgan avtograflarni yigʼish kampaniyasini uyushtirdilar. Togʼli Qorabogʼni Armanistonga qoʼshilishini talab qilgan birinchi miting Xonkendida boʼlib oʼtdi. 1988-yil 18 fevralda Gorbachevning SSSRdagi milliy munosabatlar masalasini qayta koʼrib chiqish zarurligi toʼgʼrisidagi bayonoti vaziyatni yanada ogʼirlashtirdi. Ushbu nutqdan foydalanib, 20 fevral kuni Togʼli Qorabog ʼxalq deputatlari Kengashining navbatdan tashqari XX sessiyasida armanlar "Togʻli Qorabogʻni Ozarbayjon SSR dan Armaniston SSR tarkibiga oʻtkazish toʻgʼrisida Ozarbayjon SSR va Armaniston SSR Oliy Kengashlariga iltimosnoma berish toʻgʼrisida" qaror qabul qildilar. Shuni taʼkidlash kerakki, mojaroning birinchi qurboniga aylangan ozarbayjonlar emas, armanlar aytganidek emas.<ref name="cornell">[http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003079/Nagorno-Karabakh%20Conflict.pdf?hosts=local Svante E. Cornell. The Nagorno-Karabakh Conflict. Report No 46, Department of East European Studies, Uppsala University, 1999] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531191005/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003079/Nagorno-Karabakh%20Conflict.pdf?hosts=local |date=2011-05-31 }}</ref>. == Talon-torojlar == U Armaniston SSRdan kelgan Arman millatchi emissarlari tomonidan uyushtirilgan Xonkendida armanlar Togʼli Qorabogʼni Ozarbayjondan ajratilishini va uni Armanistonga oʼtkazilishini talab qilgan ruxsatsiz mitinglarni boshladilar. Birinchi miting 1988-yil 13 fevralda Xonkendining markaziy maydonida boʼlib oʼtdi.<ref>"Kommunist" (Ermənistan KP MK orqanı), 16 iyun 1988-ci il; Нагорный Карабах: Разум победит, стр.84.</ref> Bir hafta oʼtib, 20 fevral kuni Togʼli Qorabog ʼOliy Kengashidagi Armaniston deputatlari viloyatning Ozarbayjondan ajralib chiqishi va Armaniston SSR tarkibiga qoʼshilishi masalasini noqonuniy ravishda koʼtardilar.<ref name="abc123">{{Kitob manbasi|last= |first= |title= Azərbaycan tarixi|date=Bakı, 2005|publisher= Elm nəşriyyatı, elmi redaktor: Q. M. Bayramov, rəy: T. H. Musayeva, F. F. Əhmədova| page= səh. 248 ||url= http://lib.az/users/1/upload/files/Azerbaycan_tarixi_7_cildde%2C_cild__7.pdf |}}</ref> Bu Togʼli Qorabogʼda yashovchi ozarbayjonlarning katta noroziligiga sabab boʼldi. Shundan soʼng Sovet rahbariyati vaziyatni barqarorlashtirish uchun Xonkendiga Ichki qoʼshinlar batalyonini yubordi. Oʼsha oylardan boshlab armanlar ozarbayjonlarga qarshi terroristik harakatni boshladilar.<ref>{{Citation |year= |title=Xankəndinin işğal tarixi |url=http://www.xankendi.az/static,140/lang,az/ |access-date=2020-10-27 |archivedate=2020-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101005501/http://www.xankendi.az/static,140/lang,az/ }}</ref> Xonkendi armanlar [[Shusha tumani|Shusha]]ga boradigan suv quvurini zaharlamoqchi boʼlishdi. 20 fevral kuni Xonkendi markaziy kasalxonasida amaliyot oʼtayotgan ikki ozarbayjonlik talaba armanlar tomonidan zoʼrlandi.<ref name="modern.az">[https://modern.az/az/news/143664 1988-ci il, 18 sentyabr, Xankəndi şəhəri…]</ref> Ikki kundan keyin Agdamdan yuzlab ozarbayjonliklar buning qasosini olish uchun Xonkendiga yurish qildilar. Askeranda ularni qurollangan armanlar va rus askarlari toʼxtatishdi. Toʼqnashuvda ikki ozarbayjonlik halok boʼldi va koʼplab odamlar jarohat olishdi.<ref name="abc123"/> 1988-yil 14 mayda ozarbayjonlar Shushada 5000 kishi ishtirokida miting oʼtkazdilar. Mitingda arman jangarilari hujumlarini toʼxtatish talab etiladi. 1988-yil 16 mayda armanlar Xonkendida ozarbayjonlarning bir guruhini kaltakladilar, ularni mashinada toʼpladilar va Shushaga joʼnatdilar. 1988-yil 16 mayda [[Boku]]da Togʼli Qorabogʼarmanlarining boʼlginchi harakatlariga va Armanistondan kelgan emissarlar faoliyatiga chek qoʼyishni talab qilgan miting boʼlib oʼtdi.<ref name="abc123"/> 1988-yil 15 iyunda Armaniston Oliy Kengashi Togʼli Qorabogʼni Armanistonga qoʼshib olishga qaror qildi. 1988-yil 24 iyunda Arkadiy Volskiy Togʼli Qorabogʼga Moskvaning maxsus vakili sifatida yuborildi.<ref name="abc123"/> Oʼzlarining tarafdorlariga ishongan, buzuq armanlar oʼzlarining jinoyatlar koʼlamini kundan kunga koʼpaytira boshladilar. 1988-yil 18-sentabr tarixga Armaniston vahshiyligining navbatdagi kuni sifatida kirdi.<ref name="modern.az"/> Oʼsha kuni qurollangan armanlar Xonkendida yashovchi [[ozarbayjonlar]]ning uylariga hujum qilishdi. Uylarga reyd oldindan rejalashtirilganligi sababli, ozarbayjonlarning uy telefonlari ham oʼchirilgan. Xonkendi shahar politsiya boʼlimi jamoat xavfsizligi boʼlimi boshligʼi mayor Shaxbazyan boshchiligidagi alohida qurolli guruhlar ozarbayjonlar yashaydigan uylarni oʼz nazoratiga oldi.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=18 sentyabr: Xankəndlilərin yaddaşından silinməyən gün. Flora QASIMOVA, 525-ci qəzet.- 2011.- 20 sentyabr.- S.5. |url=http://www.anl.az/down/meqale/525/2011/sentyabr/199487.htm |qaralgan sana=2020-10-27 |arxivsana=2022-04-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220401013437/http://www.anl.az/down/meqale/525/2011/sentyabr/199487.htm }}</ref> Ushbu jinoiy guruhlarning birinchi vazifasi ozarbayjonlarning uylarini yoqish edi. 18 sentyabr kuni Xonkendida jami 63 ta uy yoqib yuborildi. Ikki kun ichida shaharda 270 dan ortiq uylar talon-toroj qilindi.<ref>Трагедия длиною в два года, стр.34.</ref> Karpichxona deb nomlangan mahallada asosan ozarbayjonlar yashaydigan Sobir koʼchasi va Lesnoy koʼchalarida armanlar jiddiy qarshilikka duch kelishdi. Bu safar yalangoyoq, qurolsiz ozarbayjonliklar oʼz uylarini himoya qilishga muvaffaq boʼlishdi.<ref>События вокруг НКАО в кривом зеркале фальсификаторов. Сборник документов. Баку, 1989, стр.51.</ref> Armanistonning yana bir yirik qurolli guruhi Karkijaxonga hujum qildi. Har doim armanlardan qoʼrqqan Karkijaxon aholisi qaroqchilarga munosib javob berishdi. Oʼsha kuni armanlarning Xoʼjayliga qilgan hujumi ham qaytarildi.<ref name="abc123"/><ref>"Бакинский рабочий" qəzeti, 20 sentyabr 1988-ci il</ref> == Natija == Ushbu voqeadan keyin [[SSSR]] rahbariyati vaziyat nazoratdan chiqib ketganini koʼrdi. Ular [[Moskva]]dagi voqealar toʼgʼrisida qaror qabul qildilar.<ref name="abc123"/> 19-21 sentyabr kunlari ozarbayjonliklar Xonkendidan [[Shusha tumani|Shusha]]ga harbiy xizmatchilar hamrohi bilan koʼchirildi. Bu jarayon bilan ozarbayjonlarni Xonkendidan etnik tozalash jarayoni boshlandi. 21 sentyabrda Togʼli Qorabog ʼavtonom viloyatining Xonkendi shahrida komendantlik soati oʼrnatildi.<ref name="ReferenceA"/><ref name="Карабах: хронология конфликта"/> Qarama-qarshiliklar susaygan boʼlsa-da, bu vaqtinchalik edi. Keyingi voqealar ham shuni isbotladiki, oʼsha kunlarda Xonkendining nisbatan tinch sharoitida armanlar yangi bosib olish rejalarini tuzishdi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://apa.az/az/dagliq_qarabag/Xankndi-qirginlari-adli-yeni-kampaniyaya-start-verilib-colorredVIDEOcolor-602974?fbclid=IwAR1FlorlGJQiRxisUZ6S96ZlJFCNqjQNAJe6jy8IKbIfk2GV6NcK2AQHkkM “Xankəndi qırğınları” adlı yeni kampaniyaya start verilib - VİDEO] 6gieoxlm7cgg9gxar8zdeelbaj2milo 0 701561 6192524 5374779 2026-07-04T03:23:48Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192524 wikitext text/x-wiki {| style = "border:1px solid #ccc; width:300px; padding:5px; background-color:#f0f0fa; float:right; margin:7px 0px 20px 20px; font-size:0.9em;" !colspan="2" style="font-size:1.2em;"|Xudaferin koʻpriklari<br /><small>[[Ozarbayjon tili|''ozarb.'']] ''Xudafərin körpüləri''</small> |- |colspan="2"|[[Tasvir:Khoda Afarin bridges.jpg|300px]] |- |colspan="2" style="text-align:center; background-color:#f9f9f9;"|2006-yilda 15 ta koʻprik |- !style="text-align:left;"|Mamlakat |[[Fayl:Flag_of_Azerbaijan.svg|25px]] Ozarbayjon |- !style="text-align:left;"|Joylashgan |[[Jabrayil tumani]]da joylashgan |- !style="text-align:left;"|Muvofiq |Shaddadiylar |- !style="text-align:left;"|Mijoz |Fazl bin Muhammad |- !style="text-align:left; vertical-align:top;"|Qurilish sanasi |1027 |- !style="text-align:left;"|Uslub |Ozarbayjon meʼmorchiligi |- !style="text-align:left;"|Uzunligi |130 m (11 oraliq)<br />200 m (15 oraliq) |- !style="text-align:left;"|Kengligi |6 m (11 oraliq)<br />4,5 m (15 oraliq) Material tosh |- !style="text-align:left;"|Material |[[tosh]] |- !colspan=2 style="font-size:1.05em; padding:0 30px; background-color:#f9f9f9;"|Ozarbayjonda tarixiy yodgorliklarni milliy roʻyxatga olish |- !style="text-align:left;"|Malumot raqam |12/13 |- !style="text-align:left;"|Turkum |koʻprig |- !style="text-align:left;"|Ahamiyati |Dunyo boʻylab |- !colspan=2 style="font-size:1.05em; padding:0 30px; background-color:#f9f9f9;"|Xarita |- |colspan=2|<div style="width:300px; overflow:hidden; position:relative;"> [[Fayl:Azerbaijan, administrative divisions.png|300px]] |- |colspan=2 style="text-align:center;"|{{Coord|39|09|02|N|46|56|24|E|dim:2000}} |} '''Xudaferin koʻpriklari''' — [[Ozarbayjon]] va [[Eron]]ni bogʻlaydigan, Ozarbayjonning [[Jabrayil tumani|Jabrayil viloyati]] va Eronning Xudaferin tumani oʻrtasida Araz daryosi boʻylab ikkita koʻprik. == Tarixi == Xudaferning koʻprigi [[1027-yil]]da Shaddadiy hukmdori Fadl ibn Muhammad tomonidan Ravvadiylarga qarshi kurashish uchun qurilgan.<ref>Studies in Caucasian history. BY V. MINORSKY. 1953. {{oq|en|The building of a bridge on the Araxes in 421/1030 is a hint at the extent of Fadl's dominions in the south. The bridge was a symbol either of his solicitude for the development of trade, or more probably of his designs against Azarbayjan. As explained in note 8 (to the text), I take it as more probable that Fadl's bridge was that of Khudafarm which connects the central portions of the two mountainous tracts: to the north of the Araxes, the present-day Soviet Qara-bagh; and to the south of this river, the Persian Qaraja-dagh. According to the Nuzhat al-Qulub, p. 84, one of the districts of Qaraja-dagh (?) bore the name *Gildn-i Fadlun and consisted of so villages. This suggests that Fadl had expanded to the southern bank of the Araxes. From this region he could threaten the Rawwadis whose central axis was on the line Ahar-Tabriz. It is likely that Fadl was attracted by the eastern Azarbayjan, then lying masterless. An ode of Qatran in Kasravi, II, 93, indicates that the Rawwadis also had ambitions in the direction of Mughan. For all these reasons a bridge on the Araxes (at Khudafarin?) was a useful convenience for Fadl.}}</ref> Noyob meʼmoriy yodgorlik boʻlgan koʻprik Ozarbayjon meʼmorchilik maktabi uslubiga mos keladi. Garchi uning bir qismi Ogʻa Muhammad Shoh Gajarning Ozarbayjonga yurishi paytida portlatilgan boʻlsa-da, keyinchalik qayta tiklandi. Tabiiy toshlar ustiga qurilgan koʻprikning bir qismi omon qoldi. Koʻprikdan uzoq boʻlmagan yana bir koʻprik bor, u Xudaferin deb ham nomlanadi. Ikkinchi koʻprik 11 koʻzdan iborat boʻlib, [[XIII]] asrda, Elxoniylar davrida qurilgan. Hozirda koʻprikning faqat 3 ta oʻtish joyi xavfsiz. Ikkala koʻprik ham [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]]da joylashgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Xudaferinskie mosti (Xudafərin körpüləri) (rusca) |url=http://www.7chudes-az.ru/index.php?ind=chud_full&id=26 |qaralgan sana=2020-11-04 |arxivsana=2020-10-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20201019055934/http://www.7chudes-az.ru/index.php?ind=chud_full&id=26 }}</ref> == Joylar == Yagut Hamaviy bu hududni „moʻjizaviy daryo“ deb atab, shunday yozadi: „Araz boʻyida mingta shahar bor“. C. Giyasi taʼkidlashicha, shaharlarning soni oshirib yuborilgan boʻlsa-da, Arazning ikkala qirgʻogʻi qadim zamonlardan beri zich aholi punktlari tarmogʻi bilan qoplangan. Ozarbayjonning ushbu ichki daryosining geografik joylashuvi shuki, u mamlakatni gʻarbdan sharqqa ajratib, ikki qismga ajratadi, shu sabablarga koʻra Araz ustida koʻpriklar qurilgan. Hududning suv sathi va daladagi toshlarning koʻpligi ham qadimiy koʻprikni qurish uchun mos boʻlgan. Araz ustida koʻplab koʻpriklar qurilgan boʻlsa-da, ularning eng mashhurlari Xudofarining koʻpriklari. Xudaferin darasi Araz daryosining eng qulay oʻtish joylaridan biri boʻlgan. Shunday qilib, kengayib borayotgan daryo tubida katta toshloq joylar mavjud. Qadimgi va oʻrta asrlarda aloqa vositasi sifatida ushbu parcha katta rol oʻynaganiga toshlar ustida joylashgan ikkita qadimiy koʻprik guvohlik beradi. Koʻpriklar toʻqnashgan ikkala qirgʻoq ham goʻzal togʻli [[landshaft]]ga ega joy. Ushbu tabiiy yodgorlikka organik ravishda kiritilgan koʻpriklar insonning atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsirining muvaffaqiyatli namunasidir. Shu sababli Xudaferin vodiysi tabiat va tarixning qimmatli yodgorligi hisoblanadi. Ikkala koʻprikning asoslari qadim zamonlardan boshlangan deb ishoniladi.<ref>C. Qiyasi — Nizami dövrü memarlıq abidələri memarlıq abidələri, Bakı, İşıq, 1991,səh 136</ref> Ushbu koʻpriklar yuzlab qitʼalararo yoʻllarda joylashgan boʻlib, nafaqat ichki va xalqaro yoʻllarda, balki qitʼalararo munosabatlarda ham foydali boʻlgan. Xudaferning turli davrlarda turli xalqlar va kuchlar harakatiga rahbarlik qilgan koʻpriklari, shuningdek, Ozarbayjon mamlakatlarining asosiy koʻchish yoʻli — har-yili janubdan Arran va Qorabogʻga kuchli mavsumiy oqimlarning birlashishi boʻlgan. == Oʻn besh oraliq koʻprik == [[Fayl:Khoda.jpg|thumb|400px|left|Xudaferin koʻprigi 15 ta oraliq bilan]] Koʻpriklarning eng kattasi Xudofar qishlogʻida boʻlib, 15 ta oraliqda boʻlgan va Hamdulloh Qazviniyning soʻzlariga koʻra, „… hijriy 15 (639) — yilda Muhammad paygʻambarning vorisi Bakr ibn Abdulloh tomonidan qurilgan.“<ref>C. Qiyasi — Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq, 1991,səh 137</ref> Xuddi Bakr ibn Abdulloh eski koʻprikni tiklaganidek, keyinchalik qayta-qayta tiklandi va taʼmirlandi. Hozirgi oʻn besh qavatli koʻprik XII asr yodgorligi hisoblanadi. Koʻprik kamarlarining tayanchlari tabiiy poydevorda — toshlar ustiga qurilganligi sababli, oʻtish joylari turli oʻlchamlarda va erkin joylashtirilgan. Pishgan [[gʻisht]] va daryo toshidan qurilgan oʻn besh oraliq koʻprikning ravoqlari uchli. Koʻprikning umumiy uzunligi 200 metrga yaqin, kengligi 4,5 m, maksimal balandligi daryo sathidan 12 m, eng katta kamari 8, 70 m, eng kichigi 5, 80 m. [[Fayl:KhudaferinStamp.jpg|200px|thumb|right|Oʻn besh qatorli Xudaferin koʻprigi tasvirlangan [[Ozarbayjon]] [[pochta markasi]]]] Koʻprikning barcha arklari gʻishtdan qilingan boʻlsa, asosiy massa daryo toshidan qilingan. Yuqori qavatdagi devor gʻishtlari Arran meʼmorchilik maktabi uchun xos boʻlgan gʻishtdan ham qilingan. Ushbu ikkita materialning kombinatsiyasi koʻprikka noyob badiiy va konstruktiv koʻrinish beradi. == Oʻn bitta koʻprik == Oʻn besh oraliq koʻprikdan 750 m gʻarbda joylashgan oʻn bir oraliq koʻprik butunlay toshdan qurilgan va katta, yaxshi oʻyilgan tosh plitalar bilan oʻralgan. Tadqiqotchilarning fikriga koʻra, bu koʻprik XIII asrda, Elxoniylar (Hulakullar) davrida qadimiy koʻprik qoldiqlari ustida tiklangan. [5] Uzunligi taxminan 130 metr, eni 6 m va balandligi daryo sathidan 12 m. Koʻprikning uchta oʻrta ravogʻi omon qoldi va qirgʻoq kamarlari 30-yillarda Eron va SSSRning Shimoliy va Janubiy Ozarbayjon oʻrtasidagi aloqalarni uzish toʻgʻrisidagi qoʻshma qarori bilan buzib tashlandi.<ref>C. Qiyasi — Nizami dövrünün memarlıq abidələri, Bakı, İşıq, 1991, səh 137</ref> Oʻshandan beri mahalliy aholi koʻprikni ikkinchisi — Buzilgan koʻprik deb atashdi. [[Fayl:Stamp of Azerbaijan 808.jpg|thumb|180px|right|Xudaferin koʻprigi 11 ta oraliq bilan tasvirlangan [[Ozarbayjon]] [[pochta markasi]]]] Qurilish materiallari va arxitektura dizaynlari jihatidan mahobatli koʻrinadigan oʻn bitta oraliq koʻprikda oʻymakor, dumaloq toshdan yasalgan dekorativ plakatlar ham topilgan. Xudaferning koʻpriklari, ayniqsa, Buzilgan koʻprik oʻzining buyuk konstruktiv barqarorligidan tashqari, kuchli badiiy ifodaga ega. Ular oʻzlarining atrofida Arazning ikki qirgʻogʻidagi ozarbayjon erining koʻplab madaniy qadriyatlarini — turli xil meʼmorchilik turlarini, tarixiy-arxeologik va tabiiy yodgorliklarni birlashtirdilar. Xudaferning koʻpriklari dunyoga mashhur tarixiy voqealar bilan aloqasi, goʻzal landshaft bilan organik birligi, yuqori meʼmoriy-muhandislik echimi va boshqa xususiyatlari bilan Ozarbayjon meʼmorchiligining universal qimmatli yodgorliklari hisoblanadi. [[1993-yil]] [[23-avgust]]da [[Jabrayil tumani|Jabrayil viloyati]] Armaniston armiyasi tomonidan ishgʻol qilindi. Ishgʻol qilish natijasida mintaqada joylashgan tarixiy yodgorlik Xudaferin koʻprigi Armaniston armiyasining nazorati ostiga oʻtdi. 1993-yilda Armaniston Respublikasi qurolli kuchlari tomonidan Jabrayil viloyati ishgʻol qilingandan soʻng Xudaferning koʻpriklari buzildi. 2020-yil 4-oktabrda Ozarbayjon Qurolli Kuchlari Xudaferin koʻprigi joylashgan Jabroil viloyatini arman bosqinidan ozod qildi.<ref>{{veb manbasi |title=Cəbrayıl işğaldan azad olundu|url=https://qafqazinfo.az/news/detail/cebrayil-isgaldan-azad-olundu-300461|website=qafqazinfo.az |accessdate=4-oktyabr 2020 |language=az |date=4-oktyabr 2020}}</ref><ref>{{veb manbasi |url=https://apa.az/en/politics_of_azerbaijan/President-Ilham-Aliyev:-%22Azerbaijani-Army-liberates-Jabrayil-city-and-several-villages-of-the-region%22-332050 |title=President Ilham Aliyev: “Azerbaijani Army liberates Jabrayil city and several villages of the region” |website=APA.az |date=4-oktabr 2020-yil |access-date=4-oktabr 2020-yil |language=inglizcha |quote="Today, the Azerbaijani army liberated the city of Jabrayil and several villages in the region. Love to the Azerbaijani army! Karabakh is Azerbaijan!", President of Azerbaijan Ilham Aliyev wrote this on his Twitter page today, APA reports. }}</ref> Xudaferin koʻprigi 2020-yil 18-oktabrda Ozarbayjon qurolli kuchlari tomonidan ozod qilindi.<ref>{{Yangiliklar manbasi|title=Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri qədim Xudafərin körpüsünün üzərində Azərbaycan bayrağını qaldırdılar|author=|url=https://mod.gov.az/az/news/prezident-ilham-eliyev-azerbaycan-silahli-quvveleri-qedim-xudaferin-korpusunun-uzerinde-azerbaycan-bayragini-qaldirdilar-33082.html|website=mod.gov.az|date=18.10.2020}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi|title=Флаг Азербайджана водружен на Худаферинский мост: фото и видео|url=https://minval.az/news/124045568|website=Minval.az|date=18.10.2020|seperator=|access-date=2020-11-17|archivedate=2020-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022020705/https://minval.az/news/124045568|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022020705/https://minval.az/news/124045568|url-status=dead}}</ref>. == Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat Vazirligining arman istilosidan ozod qilingan Xudaferin koʻprik haqida bayonot == Joriy yilning 18-oktyabrida jasur [[Ozarbayjon]] armiyasi [[1993-yil]]da Armaniston Respublikasi qurolli kuchlari tomonidan ishgʻol qilingan Jabroil viloyatida joylashgan dunyoga mashhur tarixiy va meʼmoriy yodgorlik Xudaferin koʻpriklarini ozod qildi. 27 yildan soʻng Xudofarin koʻpriklarida yana Ozarbayjon Respublikasining uch rangli bayrogʻi koʻtarildi. Xudaferin koʻpriklari, oʻz zamonasining buyuk muhandislik inshootlaridan biri, Ozarbayjon Respublikasi va [[Eron Islom Respublikasi]]ning davlat chegarasida joylashgan ajoyib tarixiy yodgorlikdir. Xudaferning koʻpriklari Araz daryosining shimoliy va janubiy sohillarini birlashtiradi. Tarixiy Ipak yoʻlida joylashgan 11 ta kemerli koʻprik [[XI]]-[[XII asr]]larda, [[XIII asr]]da 15 ta kemerli koʻprik qurilgan.<ref>[http://mct.gov.az/az/umumi-xeberler/13245 “Qarabağ – mədəniyyətimizin beşiyi”: Xudafərin körpüləri]</ref> Ozarbayjon meʼmorchiligining noyob yodgorliklaridan biri boʻlgan Xudaferning koʻpriklari [[Yaqin Sharq]]dagi eng muhtasham va mashhur koʻpriklardan biri hisoblanadi. Xudaferning koʻpriklari Buyuk Ipak yoʻlining rivojlanishida muhim rol oʻynagan va favqulodda harbiy-strategik ahamiyatga ega boʻlgan. 15 ta koʻprik qadimgi zamonlarda qurilgan boshqa koʻprik tayanchlarida qurilgan deb ishoniladi. Uning qulay geografik holati, yaʼni qirgʻoqlari toshlar bilan oʻralganligi bu yerda koʻprik qurish uchun sharoit yaratdi.<ref>[https://rezonanspress.az/az/anar-kerimov-xudaferin-krpuleri-unesco-nun-mumdunya-irs-siyahisina-daxil-edilmeye-layiq-olan-abidelerdir/ Anar Kərimov: Xudafərin körpüləri UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməyə layiq olan abidələrdir]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Koʻprik arklari pishgan gʻishtdan qilingan boʻlsa-da, toʻldiruvchi sifatida daryo toshidan foydalanilgan. Yonilgan tosh 15 ta koʻprikdan 750 metr masofada joylashgan 11 ta koʻprik uchun qurilish materiali sifatida ishlatilgan. [[1993-yil]]da Armaniston Respublikasi qurolli kuchlari tomonidan Jabrayil viloyati ishgʻol qilingandan keyin Xudaferning koʻpriklari buzildi. [[1954-yil]]dagi qurolli toʻqnashuvlar paytida madaniy boyliklarni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi Gaaga konvensiyasi, [[1972-yil]]dagi Jahon madaniy va tabiiy merosini muhofaza qilish toʻgʻrisidagi [[UNESCO]] konvensiyasi va Arxeologik merosni himoya qilish boʻyicha [[UNESCO]] konventsiyasi. Bu [[1992-yil]]dagi [[Yevropa]] konvensiyasi va boshqa xalqaro huquq normalarining aniq buzilishi, shuningdek, ushbu mamlakatning agressiv siyosatining davomidir. Ishonchimiz komilki, jasur Ozarbayjon armiyasi tez orada barcha bosib olingan erlarimizni ozod qiladi va bizning davlatimizning ushbu sohadagi faoliyatiga muvofiq 30 yil davomida vayron qilingan erlarimizni va barcha tarixiy va madaniy yodgorliklarni tiklaydi. Ozarbayjon Respublikasi oʻzining ajoyib universal qadriyatini, noyob landshaftini, yuqori meʼmoriy va muhandislik echimini hamda ikki mamlakat hududida joylashganligini hisobga olib, Xudaferin koʻpriklarini YUNESKOning butun jahon merosi roʻyxatiga kiritish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirishni nazarda tutadi.<ref>[http://mct.gov.az/az Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi]</ref> == Xudaferin suv ombori == [[Fayl:Reservoire Khudapherin (Khoda Afarin), 2014.05.09 - panoramio.jpg|250px|thumb|Xudaferin suv ombori]] Xudaferin suv ombori - [[Eron]] va [[Ozarbayjon]] oʻrtasidagi xalqaro chegarada Araz daryosida qurilgan suv ombori. Eronning Sharqiy Ozarbayjon viloyatidagi Xumarli qishlogʻidan 8&nbsp;km (5,0 milya) gʻarbda va Ozarbayjonning [[Jabrayil tumani]]dagi Xudaferin qishlogʻidan 1&nbsp;km shimoli-gʻarbda joylashgan. U Jabrail va Zangilon tumanlarining maʼmuriy hududini qamrab oladi. [[1993-yil]]dan [[2020-yil]] [[18 октябр|18-oktyabr]]gacha suv ombori shu nomdagi GES bilan birgalikda Armaniston Respublikasi tomonidan egallab olingan. Suv ombori Araz daryosida Eron va Ozarbayjon oʻrtasida imzolangan shartnomaga binoan qurilgan. Suv ombori orqali 75 ming gektar maydonni sugʻorish rejalashtirilgan.<ref name=paper>{{Veb manbasi|title=Reducing Transboundary Degradation of Kura-Aras River Basin |url=http://iwlearn.net/iw-projects/1375/reports/Iran_TDA_final.pdf |work=National Report of Islamic Republic of Iran |publisher=National TDA-Islamic Republic of Iran |accessdate=21-aprel 2012-yil |pages=8 |date=2006-yil iyun}}</ref><ref>{{Citation |year= |title=arxiv nusxasi |url=http://www.farab.com/en/field_of_activities/prjList.asp?abv=H |access-date=17-noyabr 2020-yil |archivedate=2-may 2012-yil |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502015931/http://www.farab.com/en/field_of_activities/prjList.asp?abv=H }}</ref> Toʻgʻon 2008-yilda qurib bitkazilgan. Suv omboridagi GES 2010-yilda ochilgan. Sugʻorish qurilishi hali ham davom etmoqda. == Tasvirlar == == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2010/yanvar/101892.htm Xudaferin koʻpriklari: Ozarbayjonni birlashtirgan ramziy yodgorlik] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200728141559/http://www.anl.az/down/meqale/xalqcebhesi/2010/yanvar/101892.htm |date=2020-07-28 }} [[Turkum:Ozarbayjondagi koʻpriklar]] [[Turkum:Ozarbayjonda yo'llar]] 7q8w2fuqt30rsviay5d42ckeqhu12kp 0 702454 6192787 4211508 2026-07-04T09:49:42Z Mirishkorlik 75661 Mirishkorlik [[Proprietar dasturiy taʼminot]] sahifasini [[Mulkiy dasturiy taʼminot]]ga koʻchirdi: Toʻgʻri grammatika 4211508 wikitext text/x-wiki '''Proprietar dasturiy taʼminot''' ({{lang-en|proprietary software}}, yaʼni „patentlangan, xususiy, tekin boʻlmagan dasturiy taʼminot“) — muallifning xususiy mulki boʻlib, [[erkin dasturiy taʼminot]] ({{Lang-en|Free software}} yoki open source software) talablarini qanoatlantirmaydigan [[Kompyuter dasturi|dasturiy mahsulotlar]]. Ushbu dasturiy taʼminot muallifi yoki uning qonuniy egasi, undan foydalanish, nusxa olish, oʻzgartirish bilan bogʻliq boʻlgan barcha huquqlarni oʻzida saqlaydi. Shu sababli bunday dasturlarni erkin boʻlmagan yoki yarim erkin dasturiy taʼminot deb ataladi. == Havolalar == * Sergey Korop. Kategorii svobodnix i nesvobodnix programm (2000). — predvaritelnaya versiya perevoda versii stati 1998 goda. Data obraщeniya: 21 noyabrya 2008. Arxivirovano 27 avgusta 2011 goda. * Chibisov D.M. Patentovanie kompyuternix programm: problemi pravovoy kvalifikatsii i pravoprimenitelnaya praktika SShA, YeS i SNG (rus.) // Tadjikskiy ejegodnik mejdunarodnogo i chastnogo prava.. — 2016. — 30 aprelya. * Chibisov Dmitriy Mixaylovich. Pravovaya priroda Soglasheniya po torgovim aspektam prav intellektualnoy sobstvennosti // Nauchniy vestnik Ujgorodskogo natsionalnogo universiteta : Statya. — 2012. — № 19. * Chibisov Dmitriy Mixaylovich. PATYeNTOVANIYe KOMPYuTYeRNIX PROGRAMM PO PRAVU VTO: problemi pravovoy kvalifikatsii i pravoprimenitelnaya praktika (Rus.) // Kafedra mejdunarodnogo prava yuridicheskogo fakulteta Tadjikskogo natsionalnogo Universiteta. — 2016. — 30 aprelya. * [[Richard Stallman]]. The [[JavaScript]] Trap (angl.). Data obraщeniya: 13 apr 2015. * Benjamin Mako Hill. Freedom for Users, Not for Software (angl.) (23 oktabrya 2011). Data obraщeniya: 7 marta 2013. Arxivirovano 9 marta 2013 goda. {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} ttct73qtsm6i011h7jd0u85n6835qp5 0 711546 6192486 3739448 2026-07-03T22:33:54Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192486 wikitext text/x-wiki {{Adib | Ism = Xalil Rza Uluturk | Ism (oz tilida) = {{lang-az|Xəlil Rza Ulutürk}} | Taxallus = Xalil Rza Uluturk | Tavallud sanasi = {{Tugʻilgan sanasi|1932|10|21}} | Tug'ilgan joyi = Salyan | Vafot sanasi = {{Vafot sanasi va yoshi|1994|06|22|1932|10|21}} | Vafot etgan joyi = [[Boku]] | Kasb = [[Shoir]] | Faoliyat = [[She'riyat]] | Yonalish = [[Poema]] }} '''Xalil Rza Uluturk''' ({{lang-az|Xəlil Rza Ulutürk}}; 21 oktyabr 1932, [[Salyan]] – 22 iyun 1994, [[Boku]]) — [[Ozarbayjon]] shoiri. == Ta'lim va martaba == 1954 yilda u [[Ozarbayjon davlat universiteti (hozirgi [[Boku davlat universiteti]]) ning jurnalistika fakultetini tugatgan. Uluturk ikki yil davomida [[Maksim Gorkiy]] nomidagi Adabiyot institutida Yozuvchilar va shoirlar uchun adabiyotni o'rganish kurslarida qatnashdi. Bitirgandan so'ng, u Ozarbayjon ayol jurnalida ishlagan. Uluturk 1985 yilda filologiya fanlari doktorini oldi. 1969 yildan vafotigacha Bokudagi Adabiyot institutida ishladi.<ref name="azerintl">[http://www.azer.com/aiweb/categories/magazine/ai121_folder/121_articles/121_poetry_khalil_reza.html Khalil Reza Uluturk, Free as the Seas]. Azerbaijan International. Spring 2004, #12.1</ref> 1990 yil yanvar oyida Uluturk [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqiga]] qarshi Ozarbayjon Milliy Harakati rahbari sifatida hibsga olingan. U 22 oy davomida [[Moskva|Moskvadagi]] Lefortovo qamoqxonasida saqlangan.<ref>[http://parlaq.net/tarixi_sexsiyyetler/xelil_rza.htm Xəlil Rza Ulutürk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309060347/http://parlaq.net/tarixi_sexsiyyetler/xelil_rza.htm |date=2008-03-09 }} Parlaq.net</ref> Birinchi Tog'li Qorabog 'urushi paytida uning o'g'li Tabriz frontda janglarda halok bo'lgan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Milli Qəhrəman Təbriz Xəlilbəyli istiqlal şairi Xəlil Rza Ulutürkün misralarında |url=http://www.anl.az/down/meqale/525/2018/fevral/575990.htm |qaralgan sana=2021-07-19 |arxivsana=2021-10-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211016021126/http://www.anl.az/down/meqale/525/2018/fevral/575990.htm }}</ref> == Asarlari == Xalil Rza 35 ga yaqin kitobni nashr etdi (uning hayoti davomida 20 ga yaqin, qolgani esa uning xotini uning yozuvlarini yig'ib nashr qilganida). Uning eng taniqli kitoblariga quyidagilar kiradi. * Məhəbbət dastanı (Sevgi hikoyasi, 1961) * Ucalıq (Balandligi, 1973) * Hara gedir bu dünya? (Hara ketadi bu dunyo?, 1983) * Davam edir '37 (Davam etmoqda '37, 1991) * Ayla günəş arasında (Oy va Quyosh o'rtasida, 1992) * Mən şərqəm (Men sharqman, 1994) == Mukofotlar == 1992 yilda Xalil Rza Ozarbayjon xalq shoiri unvoniga sazovor bo'ldi<ref>[http://e-qanun.az/print.php?internal=view&target=1&docid=7060&doctype=0 ''"X. R. Xəlilova (Xəlil Rza Ulutürkə) "Azərbaycan Respublikasının xalq şairi" fəxri adının verilməsi haqqında"'' Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 aprel 1992-ci il tarixli, 699 nömrəli '''Fərmanı''']{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> va 1995 yilda vafotidan keyin "Mustaqillik" ordeni bilan taqdirlandi (Istiglal Ordeni). Xalil Rza Bokuda vafot etdi va faxriylar qabristoniga dafn qilindi (Faxri Xiyaban). == Manbalar == {{manbalar|2}} {{DEFAULTSORT:Uluturk, Xalil}} [[Turkum:Ozarbayjonlik shoirlar]] [[Turkum:Ozarbayjon xalq shoirlari]] 2vltck6cch8cd16nkkm7l97yocpm2dp 4 712592 6192125 6191264 2026-07-03T12:01:37Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6192125 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:MalikxanBot|MalikxanBot]] || [[Special:Contributions/MalikxanBot|{{formatnum:799485}}]] |- | 2 || [[User:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] || [[Special:Contributions/ProgrammerBot|{{formatnum:680582}}]] |- | 3 || [[User:DastyorBot|DastyorBot]] || [[Special:Contributions/DastyorBot|{{formatnum:516159}}]] |- | 4 || [[User:Ximik1991Bot|Ximik1991Bot]] || [[Special:Contributions/Ximik1991Bot|{{formatnum:197605}}]] |- | 5 || [[User:CoderSIBot|CoderSIBot]] || [[Special:Contributions/CoderSIBot|{{formatnum:187765}}]] |- | 6 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:152776}}]] |- | 7 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:110050}}]] |- | 8 || [[User:MerlIwBot|MerlIwBot]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:91745}}]] |- | 9 || [[User:TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:80410}}]] |- | 10 || [[User:Escarbot|Escarbot]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:69842}}]] |- | 11 || [[User:Legobot|Legobot]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:67152}}]] |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:44439}}]] |- | 13 || [[User:Addbot|Addbot]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:28914}}]] |- | 14 || [[User:SieBot|SieBot]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:28363}}]] |- | 15 || [[User:YFdyh-bot|YFdyh-bot]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:27350}}]] |- | 16 || [[User:OchilovBot|OchilovBot]] || [[Special:Contributions/OchilovBot|{{formatnum:23928}}]] |- | 17 || [[User:VolkovBot|VolkovBot]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:19249}}]] |- | 18 || [[User:ArthurBot|ArthurBot]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:18710}}]] |- | 19 || [[User:Luckas-bot|Luckas-bot]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:16696}}]] |- | 20 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:11400}}]] |- | 21 || [[User:Uzgen bot|Uzgen bot]] || [[Special:Contributions/Uzgen bot|{{formatnum:10709}}]] |- | 22 || [[User:ZéroBot|ZéroBot]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:10554}}]] |- | 23 || [[User:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:10294}}]] |- | 24 || [[User:JAnDbot|JAnDbot]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:10206}}]] |- | 25 || [[User:Thijs!bot|Thijs!bot]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:9691}}]] |- | 26 || [[User:MelancholieBot|MelancholieBot]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:8873}}]] |- | 27 || [[User:RedBot|RedBot]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:8357}}]] |- | 28 || [[User:タチコマ robot|タチコマ robot]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:8161}}]] |- | 29 || [[User:Acebot|Acebot]] || [[Special:Contributions/Acebot|{{formatnum:6989}}]] |- | 30 || [[User:EdgarsBot|EdgarsBot]] || [[Special:Contributions/EdgarsBot|{{formatnum:6807}}]] |- | 31 || [[User:KLBot2|KLBot2]] || [[Special:Contributions/KLBot2|{{formatnum:6601}}]] |- | 32 || [[User:Makecat-bot|Makecat-bot]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:6542}}]] |- | 33 || [[User:AlleborgoBot|AlleborgoBot]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:5802}}]] |- | 34 || [[User:MBHbot|MBHbot]] || [[Special:Contributions/MBHbot|{{formatnum:5359}}]] |- | 35 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:5247}}]] |- | 36 || [[User:LaaknorBot|LaaknorBot]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:4667}}]] |- | 37 || [[User:Vagobot|Vagobot]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:4451}}]] |- | 38 || [[User:IluvatarBot|IluvatarBot]] || [[Special:Contributions/IluvatarBot|{{formatnum:4449}}]] |- | 39 || [[User:Loveless|Loveless]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:4445}}]] |- | 40 || [[User:Zorrobot|Zorrobot]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:4173}}]] |- | 41 || [[User:JackieBot|JackieBot]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:4132}}]] |- | 42 || [[User:KamikazeBot|KamikazeBot]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:3687}}]] |- | 43 || [[User:FoxBot|FoxBot]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:3658}}]] |- | 44 || [[User:CarsracBot|CarsracBot]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:3570}}]] |- | 45 || [[User:Ptbotgourou|Ptbotgourou]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:3390}}]] |- | 46 || [[User:BotMultichill|BotMultichill]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:3244}}]] |- | 47 || [[User:Alexbot|Alexbot]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:3100}}]] |- | 48 || [[User:HRoestBot|HRoestBot]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:2983}}]] |- | 49 || [[User:TjBot|TjBot]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:2650}}]] |- | 50 || [[User:Purbo T|Purbo T]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:2576}}]] |- | 51 || [[User:PipepBot|PipepBot]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:2201}}]] |- | 52 || [[User:JYBot|JYBot]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:2189}}]] |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:2132}}]] |- | 54 || [[User:DragonBot|DragonBot]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:2081}}]] |- | 55 || [[User:Darkicebot|Darkicebot]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:1852}}]] |- | 56 || [[User:Idioma-bot|Idioma-bot]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:1848}}]] |- | 57 || [[User:MastiBot|MastiBot]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:1725}}]] |- | 58 || [[User:Dinamik-bot|Dinamik-bot]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:1716}}]] |- | 59 || [[User:Rubinbot|Rubinbot]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:1590}}]] |- | 60 || [[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:1537}}]] |- | 61 || [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:1451}}]] |- | 62 || [[User:Amirobot|Amirobot]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:1434}}]] |- | 63 || [[User:IanraBot|IanraBot]] || [[Special:Contributions/IanraBot|{{formatnum:1365}}]] |- | 64 || [[User:Rezabot|Rezabot]] || [[Special:Contributions/Rezabot|{{formatnum:1358}}]] |- | 65 || [[User:Synthebot|Synthebot]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:1316}}]] |- | 66 || [[User:AvicBot|AvicBot]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:1257}}]] |- | 67 || [[User:GhalyBot|GhalyBot]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:1239}}]] |- | 68 || [[User:Movses-bot|Movses-bot]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:1187}}]] |- | 69 || [[User:HerculeBot|HerculeBot]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:1068}}]] |- | 70 || [[User:Robbot|Robbot]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:1022}}]] |- | 71 || [[User:D'ohBot|D'ohBot]] || [[Special:Contributions/D'ohBot|{{formatnum:1005}}]] |- | 72 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:998}}]] |- | 73 || [[User:SilvonenBot|SilvonenBot]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:977}}]] |- | 74 || [[User:MystBot|MystBot]] || [[Special:Contributions/MystBot|{{formatnum:972}}]] |- | 75 || [[User:TinucherianBot II|TinucherianBot II]] || [[Special:Contributions/TinucherianBot II|{{formatnum:953}}]] |- | 76 || [[User:Jotterbot|Jotterbot]] || [[Special:Contributions/Jotterbot|{{formatnum:892}}]] |- | 77 || [[User:AvocatoBot|AvocatoBot]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:881}}]] |- | 78 || [[User:StigBot|StigBot]] || [[Special:Contributions/StigBot|{{formatnum:804}}]] |- | 79 || [[User:Almabot|Almabot]] || [[Special:Contributions/Almabot|{{formatnum:801}}]] |- | 80 || [[User:SassoBot|SassoBot]] || [[Special:Contributions/SassoBot|{{formatnum:790}}]] |- | 81 || [[User:Justincheng12345-bot|Justincheng12345-bot]] || [[Special:Contributions/Justincheng12345-bot|{{formatnum:761}}]] |- | 82 || [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:722}}]] |- | 83 || [[User:Gerakibot|Gerakibot]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:587}}]] |- | 84 || [[User:YaxshiBot|YaxshiBot]] || [[Special:Contributions/YaxshiBot|{{formatnum:577}}]] |- | 85 || [[User:SpBot|SpBot]] || [[Special:Contributions/SpBot|{{formatnum:542}}]] |- | 86 || [[User:TechBot|TechBot]] || [[Special:Contributions/TechBot|{{formatnum:541}}]] |- | 87 || [[User:DarafshBot|DarafshBot]] || [[Special:Contributions/DarafshBot|{{formatnum:541}}]] |- | 88 || [[User:Byrialbot|Byrialbot]] || [[Special:Contributions/Byrialbot|{{formatnum:488}}]] |- | 89 || [[User:PixelBot|PixelBot]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:433}}]] |- | 90 || [[User:DSisyphBot|DSisyphBot]] || [[Special:Contributions/DSisyphBot|{{formatnum:406}}]] |- | 91 || [[User:CasualBot|CasualBot]] || [[Special:Contributions/CasualBot|{{formatnum:403}}]] |- | 92 || [[User:Chobot|Chobot]] || [[Special:Contributions/Chobot|{{formatnum:366}}]] |- | 93 || [[User:CocuBot|CocuBot]] || [[Special:Contributions/CocuBot|{{formatnum:364}}]] |- | 94 || [[User:JhsBot|JhsBot]] || [[Special:Contributions/JhsBot|{{formatnum:335}}]] |- | 95 || [[User:Memty Bot|Memty Bot]] || [[Special:Contributions/Memty Bot|{{formatnum:327}}]] |- | 96 || [[User:AlnoktaBOT|AlnoktaBOT]] || [[Special:Contributions/AlnoktaBOT|{{formatnum:316}}]] |- | 97 || [[User:Louperibot|Louperibot]] || [[Special:Contributions/Louperibot|{{formatnum:297}}]] |- | 98 || [[User:Nallimbot|Nallimbot]] || [[Special:Contributions/Nallimbot|{{formatnum:291}}]] |- | 99 || [[User:AZatBot~uzwiki|AZatBot~uzwiki]] || [[Special:Contributions/AZatBot~uzwiki|{{formatnum:285}}]] |- | 100 || [[User:DixonDBot|DixonDBot]] || [[Special:Contributions/DixonDBot|{{formatnum:201}}]] |- | 101 || [[User:MahdiBot|MahdiBot]] || [[Special:Contributions/MahdiBot|{{formatnum:199}}]] |- | 102 || [[User:Sz-iwbot|Sz-iwbot]] || [[Special:Contributions/Sz-iwbot|{{formatnum:169}}]] |- | 103 || [[User:DirlBot|DirlBot]] || [[Special:Contributions/DirlBot|{{formatnum:116}}]] |- | 104 || [[User:Obersachsebot|Obersachsebot]] || [[Special:Contributions/Obersachsebot|{{formatnum:114}}]] |- | 105 || [[User:NobelBot|NobelBot]] || [[Special:Contributions/NobelBot|{{formatnum:96}}]] |- | 106 || [[User:SantoshBot|SantoshBot]] || [[Special:Contributions/SantoshBot|{{formatnum:92}}]] |- | 107 || [[User:AmphBot|AmphBot]] || [[Special:Contributions/AmphBot|{{formatnum:79}}]] |- | 108 || [[User:Muro Bot|Muro Bot]] || [[Special:Contributions/Muro Bot|{{formatnum:75}}]] |- | 109 || [[User:DennyBot|DennyBot]] || [[Special:Contributions/DennyBot|{{formatnum:74}}]] |- | 110 || [[User:Dexbot|Dexbot]] || [[Special:Contributions/Dexbot|{{formatnum:74}}]] |- | 111 || [[User:WikimediaNotifier|WikimediaNotifier]] || [[Special:Contributions/WikimediaNotifier|{{formatnum:73}}]] |- | 112 || [[User:Zwobot|Zwobot]] || [[Special:Contributions/Zwobot|{{formatnum:61}}]] |- | 113 || [[User:TohaomgBot|TohaomgBot]] || [[Special:Contributions/TohaomgBot|{{formatnum:58}}]] {{/end}} eeax7snwtdrgzwgehqwtcyxodhh4i6w 4 712595 6192124 6191263 2026-07-03T12:01:36Z Jembot 17813 Bot: Maʼlumotlar yangilandi 6192124 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:Sherzod11W|Sherzod11W]] || [[Special:Contributions/Sherzod11W|{{formatnum:619}}]] || {{Permissions|Sherzod11W}} |- | 2 || [[User:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] || [[Special:Contributions/Ahror Akramovich|{{formatnum:319}}]] || {{Permissions|Ahror Akramovich}} |- | 3 || [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|Abdufattohov Ibrohimjon]] || [[Special:Contributions/Abdufattohov Ibrohimjon|{{formatnum:268}}]] || {{Permissions|Abdufattohov Ibrohimjon}} |- | 4 || [[User:MrKrasav4ik|MrKrasav4ik]] || [[Special:Contributions/MrKrasav4ik|{{formatnum:259}}]] || {{Permissions|MrKrasav4ik}} |- | 5 || [[User:Bekipediya|Bekipediya]] || [[Special:Contributions/Bekipediya|{{formatnum:180}}]] || {{Permissions|Bekipediya}} |- | 6 || [[User:Ranoxa|Ranoxa]] || [[Special:Contributions/Ranoxa|{{formatnum:151}}]] || {{Permissions|Ranoxa}} |- | 7 || [[User:AnvarxonM|AnvarxonM]] || [[Special:Contributions/AnvarxonM|{{formatnum:138}}]] || {{Permissions|AnvarxonM}} |- | 8 || [[User:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] || [[Special:Contributions/Janob Mirzaolim|{{formatnum:128}}]] || {{Permissions|Janob Mirzaolim}} |- | 9 || [[User:Farmoniy|Farmoniy]] || [[Special:Contributions/Farmoniy|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|Farmoniy}} |- | 10 || [[User:Quwanishbaev Berdiyar|Quwanishbaev Berdiyar]] || [[Special:Contributions/Quwanishbaev Berdiyar|{{formatnum:81}}]] || {{Permissions|Quwanishbaev Berdiyar}} |- | 11 || [[User:Bobonorova Hulkar|Bobonorova Hulkar]] || [[Special:Contributions/Bobonorova Hulkar|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Bobonorova Hulkar}} |- | 12 || [[User:Lochinovamarjona|Lochinovamarjona]] || [[Special:Contributions/Lochinovamarjona|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Lochinovamarjona}} |- | 13 || [[User:Humoyun Qodirov|Humoyun Qodirov]] || [[Special:Contributions/Humoyun Qodirov|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Humoyun Qodirov}} |- | 14 || [[User:~2026-37008-89|~2026-37008-89]] || [[Special:Contributions/~2026-37008-89|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|~2026-37008-89}} |- | 15 || [[User:Xumoshox Ismoilova|Xumoshox Ismoilova]] || [[Special:Contributions/Xumoshox Ismoilova|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Xumoshox Ismoilova}} |- | 16 || [[User:Oblakulova|Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Oblakulova|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Oblakulova}} |- | 17 || [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] || [[Special:Contributions/Divandagi ekspert|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|Divandagi ekspert}} |- | 18 || [[User:Gulzoda Abduhalilova|Gulzoda Abduhalilova]] || [[Special:Contributions/Gulzoda Abduhalilova|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Gulzoda Abduhalilova}} |- | 19 || [[User:Umarxon III|Umarxon III]] || [[Special:Contributions/Umarxon III|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Umarxon III}} |- | 20 || [[User:Tewayev|Tewayev]] || [[Special:Contributions/Tewayev|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Tewayev}} |- | 21 || [[User:Mupapap29|Mupapap29]] || [[Special:Contributions/Mupapap29|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Mupapap29}} |- | 22 || [[User:Husanowar|Husanowar]] || [[Special:Contributions/Husanowar|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Husanowar}} |- | 23 || [[User:Kamol Azzam|Kamol Azzam]] || [[Special:Contributions/Kamol Azzam|{{formatnum:9}}]] || {{Permissions|Kamol Azzam}} |- | 24 || [[User:~2026-37633-76|~2026-37633-76]] || [[Special:Contributions/~2026-37633-76|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|~2026-37633-76}} |- | 25 || [[User:Tilkobles|Tilkobles]] || [[Special:Contributions/Tilkobles|{{formatnum:8}}]] || {{Permissions|Tilkobles}} |- | 26 || [[User:Tim124865|Tim124865]] || [[Special:Contributions/Tim124865|{{formatnum:6}}]] || {{Permissions|Tim124865}} |- | 27 || [[User:Panpanchik|Panpanchik]] || [[Special:Contributions/Panpanchik|{{formatnum:5}}]] || {{Permissions|Panpanchik}} |- | 28 || [[User:Mukhammadrasul Isakov|Mukhammadrasul Isakov]] || [[Special:Contributions/Mukhammadrasul Isakov|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Mukhammadrasul Isakov}} |- | 29 || [[User:Iskandar Khan|Iskandar Khan]] || [[Special:Contributions/Iskandar Khan|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Iskandar Khan}} |- | 30 || [[User:Usaymin1071|Usaymin1071]] || [[Special:Contributions/Usaymin1071|{{formatnum:4}}]] || {{Permissions|Usaymin1071}} |- | 31 || [[User:Vol71193|Vol71193]] || [[Special:Contributions/Vol71193|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Vol71193}} |- | 32 || [[User:Niegodzisie|Niegodzisie]] || [[Special:Contributions/Niegodzisie|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Niegodzisie}} |- | 33 || [[User:Stephan1000000|Stephan1000000]] || [[Special:Contributions/Stephan1000000|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Stephan1000000}} |- | 34 || [[User:HyBoxwood|HyBoxwood]] || [[Special:Contributions/HyBoxwood|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|HyBoxwood}} |- | 35 || [[User:~2026-37816-00|~2026-37816-00]] || [[Special:Contributions/~2026-37816-00|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|~2026-37816-00}} |- | 36 || [[User:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] || [[Special:Contributions/Mirishkorlik|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Mirishkorlik}} |- | 37 || [[User:Aunyyyrova|Aunyyyrova]] || [[Special:Contributions/Aunyyyrova|{{formatnum:3}}]] || {{Permissions|Aunyyyrova}} |- | 38 || [[User:~2026-35953-76|~2026-35953-76]] || [[Special:Contributions/~2026-35953-76|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-35953-76}} |- | 39 || [[User:Miss Kamola|Miss Kamola]] || [[Special:Contributions/Miss Kamola|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Miss Kamola}} |- | 40 || [[User:Ooligan|Ooligan]] || [[Special:Contributions/Ooligan|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Ooligan}} |- | 41 || [[User:~2026-37401-22|~2026-37401-22]] || [[Special:Contributions/~2026-37401-22|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-37401-22}} |- | 42 || [[User:~2026-37411-61|~2026-37411-61]] || [[Special:Contributions/~2026-37411-61|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-37411-61}} |- | 43 || [[User:VictorBerp000v|VictorBerp000v]] || [[Special:Contributions/VictorBerp000v|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|VictorBerp000v}} |- | 44 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 45 || [[User:~2026-37934-20|~2026-37934-20]] || [[Special:Contributions/~2026-37934-20|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-37934-20}} |- | 46 || [[User:~2026-37753-93|~2026-37753-93]] || [[Special:Contributions/~2026-37753-93|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-37753-93}} |- | 47 || [[User:~2026-37979-31|~2026-37979-31]] || [[Special:Contributions/~2026-37979-31|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-37979-31}} |- | 48 || [[User:Explicit|Explicit]] || [[Special:Contributions/Explicit|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Explicit}} |- | 49 || [[User:Hasan Xamidovich|Hasan Xamidovich]] || [[Special:Contributions/Hasan Xamidovich|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Hasan Xamidovich}} |- | 50 || [[User:~2026-37224-87|~2026-37224-87]] || [[Special:Contributions/~2026-37224-87|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|~2026-37224-87}} |- | 51 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 52 || [[User:Spokiyny|Spokiyny]] || [[Special:Contributions/Spokiyny|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Spokiyny}} |- | 53 || [[User:Usmanov7|Usmanov7]] || [[Special:Contributions/Usmanov7|{{formatnum:2}}]] || {{Permissions|Usmanov7}} |- | 54 || [[User:~2026-37752-17|~2026-37752-17]] || [[Special:Contributions/~2026-37752-17|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37752-17}} |- | 55 || [[User:Grueslayer|Grueslayer]] || [[Special:Contributions/Grueslayer|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Grueslayer}} |- | 56 || [[User:Murodillo17|Murodillo17]] || [[Special:Contributions/Murodillo17|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Murodillo17}} |- | 57 || [[User:Avazxon Abduxalimov|Avazxon Abduxalimov]] || [[Special:Contributions/Avazxon Abduxalimov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Avazxon Abduxalimov}} |- | 58 || [[User:Ruslan Seitov|Ruslan Seitov]] || [[Special:Contributions/Ruslan Seitov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ruslan Seitov}} |- | 59 || [[User:~2026-37209-26|~2026-37209-26]] || [[Special:Contributions/~2026-37209-26|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37209-26}} |- | 60 || [[User:Habib hu 123|Habib hu 123]] || [[Special:Contributions/Habib hu 123|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Habib hu 123}} |- | 61 || [[User:~2026-37916-53|~2026-37916-53]] || [[Special:Contributions/~2026-37916-53|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37916-53}} |- | 62 || [[User:Srajatdin Usnatdinov|Srajatdin Usnatdinov]] || [[Special:Contributions/Srajatdin Usnatdinov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Srajatdin Usnatdinov}} |- | 63 || [[User:DimiDimi|DimiDimi]] || [[Special:Contributions/DimiDimi|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|DimiDimi}} |- | 64 || [[User:YellowTurtle9|YellowTurtle9]] || [[Special:Contributions/YellowTurtle9|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|YellowTurtle9}} |- | 65 || [[User:~2026-36961-14|~2026-36961-14]] || [[Special:Contributions/~2026-36961-14|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-36961-14}} |- | 66 || [[User:~2026-37708-43|~2026-37708-43]] || [[Special:Contributions/~2026-37708-43|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37708-43}} |- | 67 || [[User:Sebastian4610|Sebastian4610]] || [[Special:Contributions/Sebastian4610|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sebastian4610}} |- | 68 || [[User:Guise|Guise]] || [[Special:Contributions/Guise|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Guise}} |- | 69 || [[User:Tilovmuradov|Tilovmuradov]] || [[Special:Contributions/Tilovmuradov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Tilovmuradov}} |- | 70 || [[User:Sardor Samarqandiy (Rahimov)|Sardor Samarqandiy (Rahimov)]] || [[Special:Contributions/Sardor Samarqandiy (Rahimov)|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sardor Samarqandiy (Rahimov)}} |- | 71 || [[User:~2026-37782-84|~2026-37782-84]] || [[Special:Contributions/~2026-37782-84|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37782-84}} |- | 72 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 73 || [[User:~2026-37804-90|~2026-37804-90]] || [[Special:Contributions/~2026-37804-90|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37804-90}} |- | 74 || [[User:~2026-37005-79|~2026-37005-79]] || [[Special:Contributions/~2026-37005-79|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37005-79}} |- | 75 || [[User:~2026-37817-27|~2026-37817-27]] || [[Special:Contributions/~2026-37817-27|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37817-27}} |- | 76 || [[User:Throwawayacc222|Throwawayacc222]] || [[Special:Contributions/Throwawayacc222|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Throwawayacc222}} |- | 77 || [[User:~2026-38050-83|~2026-38050-83]] || [[Special:Contributions/~2026-38050-83|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-38050-83}} |- | 78 || [[User:~2026-36939-97|~2026-36939-97]] || [[Special:Contributions/~2026-36939-97|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-36939-97}} |- | 79 || [[User:~2026-37808-11|~2026-37808-11]] || [[Special:Contributions/~2026-37808-11|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37808-11}} |- | 80 || [[User:Sikander|Sikander]] || [[Special:Contributions/Sikander|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sikander}} |- | 81 || [[User:~2026-37747-79|~2026-37747-79]] || [[Special:Contributions/~2026-37747-79|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37747-79}} |- | 82 || [[User:Harrington Academy Uzbekistan|Harrington Academy Uzbekistan]] || [[Special:Contributions/Harrington Academy Uzbekistan|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Harrington Academy Uzbekistan}} |- | 83 || [[User:Shohrux-Mirzo Abduqunduzov|Shohrux-Mirzo Abduqunduzov]] || [[Special:Contributions/Shohrux-Mirzo Abduqunduzov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Shohrux-Mirzo Abduqunduzov}} |- | 84 || [[User:SyntaxTerror|SyntaxTerror]] || [[Special:Contributions/SyntaxTerror|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|SyntaxTerror}} |- | 85 || [[User:~2026-37141-84|~2026-37141-84]] || [[Special:Contributions/~2026-37141-84|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37141-84}} |- | 86 || [[User:~2026-37121-29|~2026-37121-29]] || [[Special:Contributions/~2026-37121-29|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37121-29}} |- | 87 || [[User:Сергей Михель|Сергей Михель]] || [[Special:Contributions/Сергей Михель|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Сергей Михель}} |- | 88 || [[User:~2026-37143-43|~2026-37143-43]] || [[Special:Contributions/~2026-37143-43|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37143-43}} |- | 89 || [[User:~2026-37210-13|~2026-37210-13]] || [[Special:Contributions/~2026-37210-13|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37210-13}} |- | 90 || [[User:Prosnu|Prosnu]] || [[Special:Contributions/Prosnu|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Prosnu}} |- | 91 || [[User:~2026-37382-89|~2026-37382-89]] || [[Special:Contributions/~2026-37382-89|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37382-89}} |- | 92 || [[User:~2026-37414-62|~2026-37414-62]] || [[Special:Contributions/~2026-37414-62|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37414-62}} |- | 93 || [[User:NDG|NDG]] || [[Special:Contributions/NDG|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|NDG}} |- | 94 || [[User:~2026-37512-38|~2026-37512-38]] || [[Special:Contributions/~2026-37512-38|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37512-38}} |- | 95 || [[User:Icodense|Icodense]] || [[Special:Contributions/Icodense|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Icodense}} |- | 96 || [[User:~2026-37344-54|~2026-37344-54]] || [[Special:Contributions/~2026-37344-54|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37344-54}} |- | 97 || [[User:~2026-37401-96|~2026-37401-96]] || [[Special:Contributions/~2026-37401-96|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37401-96}} |- | 98 || [[User:Sitora Oblakulova|Sitora Oblakulova]] || [[Special:Contributions/Sitora Oblakulova|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Sitora Oblakulova}} |- | 99 || [[User:هزيا|هزيا]] || [[Special:Contributions/هزيا|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|هزيا}} |- | 100 || [[User:Maxamadjonova Muslima|Maxamadjonova Muslima]] || [[Special:Contributions/Maxamadjonova Muslima|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Maxamadjonova Muslima}} |- | 101 || [[User:~2026-37478-36|~2026-37478-36]] || [[Special:Contributions/~2026-37478-36|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37478-36}} |- | 102 || [[User:Uzb98834|Uzb98834]] || [[Special:Contributions/Uzb98834|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Uzb98834}} |- | 103 || [[User:Adham Mavlonov|Adham Mavlonov]] || [[Special:Contributions/Adham Mavlonov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Adham Mavlonov}} |- | 104 || [[User:Jahongir Olloberganov|Jahongir Olloberganov]] || [[Special:Contributions/Jahongir Olloberganov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Jahongir Olloberganov}} |- | 105 || [[User:Вован1922|Вован1922]] || [[Special:Contributions/Вован1922|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Вован1922}} |- | 106 || [[User:~2026-37379-86|~2026-37379-86]] || [[Special:Contributions/~2026-37379-86|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37379-86}} |- | 107 || [[User:Buxoriymarkaz|Buxoriymarkaz]] || [[Special:Contributions/Buxoriymarkaz|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Buxoriymarkaz}} |- | 108 || [[User:Miraziz Safo Abdulmalik|Miraziz Safo Abdulmalik]] || [[Special:Contributions/Miraziz Safo Abdulmalik|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Miraziz Safo Abdulmalik}} |- | 109 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 110 || [[User:~2026-37484-60|~2026-37484-60]] || [[Special:Contributions/~2026-37484-60|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|~2026-37484-60}} |- | 111 || [[User:Imomaliyev2009|Imomaliyev2009]] || [[Special:Contributions/Imomaliyev2009|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Imomaliyev2009}} |- | 112 || [[User:Akobir abdimuminov|Akobir abdimuminov]] || [[Special:Contributions/Akobir abdimuminov|{{formatnum:1}}]] || {{Permissions|Akobir abdimuminov}} {{/end}} dy8dyvxyuvu8z63sm8s130d4k48hj46 0 716823 6192745 5438085 2026-07-04T06:40:49Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192745 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | mavqe = Tuman | oʻzbekcha nomi = Yangihayot tumani | asl nomi = | tasvir = | qaram = [[Toshkent]] | mamlakat = Oʻzbekiston | gerb = | bayroq = | gerb tarifi = | bayroq tarifi = | gerb eni = | bayroq eni = | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | CoordAddon = | CoordScale = 2000 | mamlakat xaritasi oʻlchami = | mintaqa xaritasi oʻlchami = | tuman xaritasi oʻlchami = | mintaqa turi = | mintaqa = | jadvalda mintaqa = | tuman turi = | tuman = | tuman 2 = | tuman 3 = | tuman 4 = | tuman 5 = | jadvalda tuman = | jadvalda tuman 2 = | jadvalda tuman 3 = | jadvalda tuman 4 = | jadvalda tuman 5 = | jamoat turi = | jamoat = | jadvalda jamoat = | ichki bolinishi = | rahbar turi = Hokim | rahbar = [[Hayot Inogʻomov]] | asos solingan = {{Start date|2020|9|25}} | ilk eslatilishi = | avvalgi nomlari = | qachondan beri = | maydon = 44.196 | balandlik turi = | AP markazi balandligi = | iqlim = | rasmiy til = [[Oʻzbek tili]]<br/> | aholi = | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxoronim = | vaqt mintaqasi = | DST = | telefon kodi = +99871 | pochta indeksi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = [[Oʻzbekiston avtomobil raqamlari indeksi|01]] | identifikator turi = | raqamli identifikator = | Commons turkumi = | sayt = | sayt tili = }} '''Yangihayot tumani''' – [[Toshkent|Toshkent shahri]] tarkibidagi tuman. 2020-yil 25-sentyabrda tashkil etilgan. Tuman [[Toshkent shahri]]ning janubi-sharqiy qismida joylashgan. [[Toshkent shahri]]ning [[Sergeli tumani|Sergeli]], [[Bektemir tumani|Bektemir]] va [[Toshkent viloyati]]ning [[Zangiota tumani|Zangiota]], [[Quyi Chirchiq tumani|Quyichirchiq]], [[Yangiyoʻl tumani|Yangiyoʻl]], [[Oʻrta Chirchiq tumani|Oʻrtachirchiq]] tumanlari chegaralarini oʻzgartirish orqali tashkil etilgan<ref>[https://www.gazeta.uz/oz/2020/09/08/yangi-hayot/ Toshkent shahrida Yangihayot tumani tashkil etilmoqda]</ref>. Oʻzbekistondagi oʻz logotipiga ega boʻlgan ilk tuman hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Yangihayot tumani oʻz logotipiga ega ilk tuman boʻldi |url=https://xs.uz/uz/post/yangihayot-tumani-oz-logotipiga-ega-ilk-tuman-boldi |qaralgan sana=2025-04-09 |arxivsana=2025-03-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250321011019/https://xs.uz/uz/post/yangihayot-tumani-oz-logotipiga-ega-ilk-tuman-boldi }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{tashkent-stub}} {{Toshkent tumanlari}} 1y07cta7akapcyr56af4a2eb5hz2j6t 0 719920 6192759 5956090 2026-07-04T07:39:22Z Sarvarxoja 286796 /* */ 6192759 wikitext text/x-wiki == Yoqilgʻi va energiya manbalari == Bugungi kunda mamlakatimiz asosiy yoqilgʻi-energetika resurslarining 97 foizi neft va gaz, 2,3 foizi koʻmir va 0,7 foizi gidroenergetika hisoblanadi. Mamlakatdagi eng yirik kompaniyalardan biri bu UzTransGaz. Neft va gaz zaxiralari va Geologik neft zaxiralari — 5 mlrd. Tasdiqlangan neft zaxiralari — 100 million tonna<ref>{{Veb manbasi|url=http://1news.uz/bp-podtverdila-zapasy-nefti-i-gaza-uzbekistana/|title=BP подтвердила запасы нефти и газа Узбекистана|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180114183907/http://1news.uz/bp-podtverdila-zapasy-nefti-i-gaza-uzbekistana/|archivedate=2018-01-14}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180114183907/http://1news.uz/bp-podtverdila-zapasy-nefti-i-gaza-uzbekistana/ |date=2018-01-14 }}</ref> . Tabiiy gazning geologik zaxiralari — 5 trillion kub metrdan ortiq m. Tabiiy gaz zaxiralari — 1,1 trillion m³. Oʻzbekiston Iqtisodiy Tadqiqotlar Markazi (ITM) maʼlumotlariga koʻra, hozirgi tendentsiyalar va resurslar isteʼmoli saqlanib qolgan holda, Oʻzbekistonning tabiiy gaz va koʻmir zaxiralari yaqin 20-30 yilga yetadi, neft zaxiralari esa amalda mavjud<ref>{{Veb manbasi|url=http://ru.sputniknews-uz.com/economy/20170614/5610244/BP-gaz-neft-dobycha.html|title=Больше газа, меньше нефти: BP о добыче углеводородов в Узбекистане|accessdate=2018-01-14|publisher=ru.sputniknews-uz.com|language=ru|arxivsana=2018-04-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180402102007/https://ru.sputniknews-uz.com/economy/20170614/5610244/BP-gaz-neft-dobycha.html}}</ref> . == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Portal|Oʻzbekiston}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Oʻzbekiston iqtisodiyoti| ]] {{chala}} {{Oʻzbekiston haqida mavzular}} l1folroq6ms1cv6dtnblw9nz8dnwq2i 0 720431 6192713 5849157 2026-07-04T06:25:03Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192713 wikitext text/x-wiki {{Milliy futbol jamoasi | Name = Yangi Zelandiya | Badge = | Badge_size = 230px | Nickname = '''All Whites''' („Oqlar“) | Association = Yangi Zelandiya Futboli (NZF) | Confederation = OFK (okeaniya) | Sub-confederation = | Coach = Danny Hay | Captain = Winston Reid | Most caps = Ivan Vicelich (88) | Top scorer = Vaughan Coveny (29) | Home Stadium = [[North Harbour Stadium]]<br/>[[Wellington Regional Stadium|Sky Stadium]] | FIFA Trigramme = NZL | FIFA Rank = 110 (23-dekabr 2021) | FIFA max = 47 | FIFA max date = Avgust 2002 | FIFA min = 161 | FIFA min date = Aprel–May 2016 | Elo Rank = | Elo max = 39 | Elo max date = Iyun 1983 | Elo min = 100 | Elo min date = Iyun 1997 | pattern_la2 = _nzl20h | pattern_b2 = _nzl20H | pattern_ra2 = _nzl20h | pattern_sh2 = _nzl20H | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF |pattern_la1 = _nzl20A |pattern_b1 = _nzl20A |pattern_ra1 = _nzl20A |pattern_sh1 = |leftarm1 = 000000 |body1 = 000000 |rightarm1 = 000000 |shorts1 = 000000 |socks1 = 000000 | First game = {{fb|NZL}} 3–1 {{fb-rt|AUS}} <br /> ([[Dunedin]], [[Yangi Zelandiya]]; 17-iyun 1922-yil) | Largest win = {{fb|NZL}} 13–0 {{fb-rt|FIJ}} <br /> ([[Auckland]], [[Yangi Zelandiya]]; 16-avgust 1981-yil) | Largest loss = {{fb|NZL}} 0–10 {{fb-rt|AUS}} <br /> ([[Wellington]], [[Yangi Zelandiya]]; 11-iyul 1936-yil)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.eloratings.net/New_Zealand.htm|title=New Zealand matches, ratings and points exchanged|website=www.eloratings.net}}</ref> | World cup apps =2 | World cup first =1982 | World cup best = Guruh bosqichi ([[1982 FIFA World Cup|1982]] va [[2010 FIFA World Cup|2010]]) | Regional name = [[OFC Nations Cup]] | Regional cup apps = 10 | Regional cup first = [[1973 Oceania Cup|1973]] | Regional cup best = Chempionlik }} [[Fayl:Newzealand australia football 1922.jpg|thumb|left|250px|Yangi Zelandiya Avstraliyaga qarshi oʻynayabdi ([[1922]])]] '''Yangi Zelandiya milliy futbol jamoasi''' (māoricha: Tīma hoka a-motu o Aotearoa) [[Yangi Zelandiya]]ni xalqaro maydonda himoya qiladigan [[futbol]] jamoasi. Bu [[Okeaniya]] qitʼasidagi eng muvaffaqiyatli jamoalardan biridir. Jamoaning rasmiy taxallusi — '''All Whites''' (māoricha: Ōmā).<ref>{{veb manbasi|last1=Burgess|first1=Michael|title=New Zealand Football announce parity for Football Ferns and All Whites|url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12047294|work=The New Zealand Herald|access-date=19-may 2018-yil|language=en-NZ|date=8-may 2018-yil|arxivsana=2018-05-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180519121203/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12047294}}</ref> Ushbu jamoa besh karra OFC (Okeaniya futbol konfederatsiyasi) chempioni hamdir. Yangi Zelandiya milliy futbol jamoasi [[FIFA Jahon chempionati]]da ikki marta, mos ravishda 1982-va 2010-yillarda ishtirok etgan. ==Murabbiylari shtabi== {{Yana qarang|Yangi Zelandiya milliy futbol jamoasi murabbiylari roʻyxati}} {|class="wikitable" |- ! Pozitsiyasi ! Nomi |- |Bosh murabbiy |{{flagicon|NZL}} Danny Hay |- |Yordamchi murabbiy |{{flagicon|ENG}} Darren Bazeley |- |Yordamchi murabbiy |{{flagicon|NZL}} Rory Fallon |- |- |Darvozabonlar murabbiyi |{{flagicon|SCO}} Jonathan Gould |- |Team manager |{{flagicon|NZL}} Simon Hilton |- |Sports science / S&C |{{flagicon|RSA}} Sunz Singh<ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Davidson |first1=John |title=Meet the Aussie coach helping the Kiwis |url=https://theworldgame.sbs.com.au/meet-the-aussie-coach-helping-the-kiwis |access-date=28-iyul 2021-yil |work=The World Game |date=26-oktabr 2020-yil |language=en}}</ref> |- |Doktor |{{flagicon|SCO}} Chan Dassanayake<ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Pine |first1=Jason |title='Peru here we come' - The All Whites are on their way |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/peru-here-we-come-the-all-whites-are-on-their-way/AAKLV2F4DDTJWLVZZ5EDZDKME4/ |access-date=28-iyul 2021-yil |work=[[The New Zealand Herald|NZ Herald]] |date=13-noyabr 2017-yil |language=en-NZ |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728210335/https://www.nzherald.co.nz/sport/peru-here-we-come-the-all-whites-are-on-their-way/AAKLV2F4DDTJWLVZZ5EDZDKME4/ |url-status=dead }}</ref> |- |Fizioterapevt |{{flagicon|NZL}} Roland Jeffery<ref name="Therapists">{{veb manbasi |title=Therapists involved with New Zealand Football |url=https://rjphysio.co.nz/blog/entry/2/therapists-involved-new-zealand-football/ |website=Roland Jeffery Physio |access-date=28-iyul 2021-yil |language=en |arxivsana=2021-07-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210728210336/https://rjphysio.co.nz/blog/entry/2/therapists-involved-new-zealand-football/ }}</ref> |- |Fizioterapevt |{{flagicon|NZL}} Adam Crump<ref name="Therapists"/> |} ===FIFA Jahon Kubogi=== {{main|Yangi Zelandiya FIFA Jahon kubogida}} {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center;" |- ! style="color:white; background:black;" colspan=10|New Zealandʼs FIFA World Cup record ! style="width:1%;background:white" rowspan="26"| ! style="color:white; background:black;" colspan=6|Qualification record |- ! scope="col"|Davlat(s)<br/> va sana ! scope="col"|Raund ! scope="col"|{{Tooltip|Pos|Position}} ! scope="col"|{{Tooltip|Pld|Games Played}} ! scope="col"|{{Tooltip|W|Won}} ! scope="col"|{{Tooltip|D*|Drawn}} ! scope="col"|{{Tooltip|M|Magʻlubiyat}} ! scope="col"|{{Tooltip|GF|Goals For}} ! scope="col"|{{Tooltip|GA|Goals Against}} ! scope="col"|Squad ! scope="col"|{{Tooltip|Pld|Games Played}} ! scope="col"|{{Tooltip|W|Won}} ! scope="col"|{{Tooltip|D|Drawn}} ! scope="col"|{{Tooltip|L|Lost}} ! scope="col"|{{Tooltip|GF|Goals For}} ! scope="col"|{{Tooltip|GA|Goals Against}} |- |{{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930]] | rowspan="8" colspan="9" |''Did not participate'' | rowspan="8" colspan="6" |''Did not participate'' |- |{{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934]] |- |{{flagicon|France|1794}} [[1938 FIFA World Cup|1938]] |- |{{flagicon|Brazil|1889}} [[1950 FIFA World Cup|1950]] |- |{{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954]] |- |{{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958]] |- |{{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962]] |- |{{flagicon|England}} [[1966 FIFA World Cup|1966]] |- |{{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970]] |rowspan=3 colspan=9|''Saralashdan oʻtolmagan'' |2 |0 |0 |2 |0 |6 |- |{{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974]] |6 |0 |3 |3 |5 |12 |- |{{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978]] |4 |2 |1 |1 |14 |4 |- |{{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982]] |Guruh bosqichi |23-chi |3 |0 |0 |3 |2 |12 |[[1982 FIFA World Cup squads#New Zealand|Squad]] |15 |9 |5 |1 |44 |10 |- |{{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986]] |rowspan=6 colspan=9|''Saralashdan oʻtolmagan'' |6 |3 |1 |2 |13 |7 |- |{{flagicon|Italy}} [[1990 FIFA World Cup|1990]] |6 |3 |1 |2 |13 |8 |- |{{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994]] |6 |3 |1 |2 |15 |5 |- |{{flagicon|France}} [[1998 FIFA World Cup|1998]] |6 |3 |0 |3 |13 |6 |- |{{flagicon|South Korea|1997}} {{flagicon|Japan}} [[2002 FIFA World Cup|2002]] |6 |4 |0 |2 |20 |7 |- |{{flagicon|Germany}} [[2006 FIFA World Cup|2006]] |5 |3 |0 |2 |17 |5 |- |{{flagicon|South Africa}} [[2010 FIFA World Cup|2010]] |Guruh bosqichi |22-chi |3 |0 |3 |0 |2 |2 |[[2010 FIFA World Cup squads#New Zealand|Squad]] |8 |6 |1 |1 |15 |5 |- |{{flagicon|Brazil}} [[2014 FIFA World Cup|2014]] |rowspan=2 colspan=9|''Saralashdan oʻtolmagan'' |11 |8 |1 |2 |24 |13 |- |{{flagicon|Russia}} [[2018 FIFA World Cup|2018]] |13 |8 |4 |1 |24 |6 |- |{{flagicon|Qatar}} [[2022 FIFA World Cup|2022]] |rowspan=2 colspan=9|''To be determined'' | | | | | | |- |{{flagicon|Canada}} {{flagicon|Mexico}} {{flagicon|United States}} [[2026 FIFA World Cup|2026]] | | | | | | |- !'''Total''' !'''Group stage''' !'''2/23''' !'''6''' !'''0''' !'''3''' !'''3''' !'''4''' !'''14''' !'''—''' !'''94''' !'''52''' !'''18''' !'''24''' !'''217''' !'''94''' |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons turkum|New Zealand national association football team}} * [http://www.nzfootball.co.nz/ Yangi Zelandiya milliy futbol jamoasi] * [http://www.rsssf.com/tablesn/nz-intres.html- ''Yangi Zelandiya milliy futbol jamoasi xalqaro matchlarda'']{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}} [[Turkum:Yangi Zelandiya]] [[Turkum:Milliy futbol terma jamoalari]] {{football-stub}} bbkuwudyjgb2ncjryxn10yias9vsjw2 102 721686 6192310 5455994 2026-07-03T15:41:14Z Ahror Akramovich 75193 6192310 wikitext text/x-wiki # [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 20:13, 25-Fevral 2022 (UTC) # [[User:Optima D|<font face="Georgia"><span style="color:red;">Maxi</span><span style="color:black;">Millian</span></font>]][[User talk:Optima D|^(talk)]] 17:37, 5-Dekabr 2022 (UTC) # [[User:Panpanchik|<span style="color:pink;"></span><span style="font-family:Pristina;"></span><span style="color:#A76BCF">Pan</span><span style="color:#FF69B4">Pan</span><span style="color:#6495ED">Chik</span>]] [[User talk:Panpanchik|^#yozish]] 03:35, 19-Dekabr 2022 (UTC) # [[Foydalanuvchi:Azizxon Muzaffarov|<font color=#92181d>Azizxon</font> <font color=#122560>Muzaffarov</font>]] <b>^{<small>([[Foydalanuvchi munozarasi:Azizxon Muzaffarov|munozara]])</b>}</small> 08:08, 19-Fevral 2023 (UTC) #[[Foydalanuvchi:Devona Jovliyev|Devona Jovliyev]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Devona Jovliyev|munozara]]) 18:40, 13-Iyul 2024 (UTC) # [[Foydalanuvchi:Usmonov Gayrat|Usmonov Gayrat]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Usmonov Gayrat|munozara]]) #[[Foydalanuvchi:Bekipediya|<span style="font-family:Hoefler Text; font-size:18px"><span style="color:#0063BF">B<small>EKIPEDIY</small>A</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#0063BF">^{''#yozishma''}</span>]] 11:37, 2-avgust 2024 (UTC) # [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 15:41, 2026-yil 3-iyul (UTC) 77awpwdr48udda8713cjl2y23sa67bo 0 723469 6192217 5926146 2026-07-03T14:03:05Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192217 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi = Gʻafur Gʻulom uy-muzeyi |asos_solingan =[[1983-yil]] |joylashuvi = [[Oʻzbekiston]], [[Toshkent]], [[Arpapoya koʻchasi (Toshkent)|Arpapoya koʻchasi]], 1 |direktor = Olmos Gafurovna }} '''Gʻafur Gʻulom uy-muzeyi''' – Atoqli oʻzbek yozuvchi-shoiri, [[Oʻzbekiston xalq artisti]] [[Gʻafur Gʻulom]] tavalludining 70 yilligi munosabati bilan tashkil etilgan<ref>{{cite web|url=http://www.afisha.uz/catalog/6067/|title=Дом-музей Гафура Гуляма|publisher=Афиша.Уз|access-date=2015-02-08|archive-date=2015-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208052449/http://www.afisha.uz/catalog/6067/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.orexca.com/rus/tashkent_museum_gafur_guliam.shtml|title=Дом-музей Гафура Гуляма: Информация об интереснейших музеях Ташкента|publisher=OrexCA|access-date=2015-02-08|archive-date=2015-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208060027/http://www.orexca.com/rus/tashkent_museum_gafur_guliam.shtml|url-status=live}}</ref>. Bu muzey ikki qavatli hovli-uyi [[Toshkent]]ning [[Chilonzor tumani]]da joylashgan boʻlib, 1944-1966-yillarda adib u yerda yashab ijod qilgan. == Tarix == Uy-muzeyni ochish to'g'risidagi farmon O'zbekiston rahbari tomonidan 1981-yilda imzolangan. G'afur G'ulom uy-muzeyi 1983-yilda tashkil etilgan va keyinchalik 1988-1998 yillar oralig'ida kolleksiya doimiy ravishda to'ldirilib va ​​yangilanib borgan<ref name="Гафур Гулям_дом музей">{{cite web|url=http://myday.uz/muzei/dom-muzey-gafura-gulyama|title=Дом-музей Гафура Гуляма|publisher=MYDAY|access-date=2015-02-08|archive-date=2015-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208062809/http://myday.uz/muzei/dom-muzey-gafura-gulyama|url-status=live}}</ref>. Yozuvchi va shoirning qizi Olmos G'afurovna direktor etib tayinlandi. 1993-yilda muzey G'afur G'ulom tavalludining 90 yilligini va 1998-yilda uning 95 yilligini nishonladi<ref>{{cite web|url=http://www.muzei-tashkenta.narod.ru/Gafur-Gulyam2.htm|title=Дом-музей Гафура Гуляма|publisher=Музеи Ташкента|access-date=2015-02-08|archive-date=2015-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208061730/http://www.muzei-tashkenta.narod.ru/Gafur-Gulyam2.htm|url-status=live}}</ref>. Muzey ikki qismga bo'lingan. Birinchisi, yozuvchi yashagan yodgorlik binosi, ikkinchisi esa asosiy ko'rgazma joylashgan ikki qavatli bino. U 2003-yilda G'afur G'ulomning 100 yilligi munosabati bilan qurib bitkazilgan. == Xotira == Toshkent metro bekati, koʻchasi, adabiyot nashriyoti, [[Qoʻqon]]dagi oʻlkashunoslik muzeylariga adib Gʻafur Gʻulom nomi berilgan<ref name="Гафур Гулям_дом музей" />. == Havolar == * [http://www.afisha.uz/catalog/6067/ Dom-muzey Gafura Gulyama] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150208052449/http://www.afisha.uz/catalog/6067/ |date=2015-02-08 }}. Afisha. Uz. * [https://www.orexca.com/rus/uzbekistan/tashkent/museum_gafur_guliam.htm Dom-muzey Gafura Gulyama: Informatsiya ob interesneyshix muzeyax Tashkenta]. OrexCA. * [https://rutraveller.ru/place/39989 Dom-muzey Gafura Gulyama]. rutraveller. * [http://myday.uz/muzei/dom-muzey-gafura-gulyama Dom-muzey Gafura Gulyama.] MYDAY. * [http://www.muzei-tashkenta.narod.ru/Gafur-Gulyam2.htm Dom-muzey Gafura Gulyama]. Muzei Tashkenta. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Toshkent muzeylari]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi adabiy muzeylar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi uy-muzeylar]] 5tzfiy3bfxcarg7fk8biu9xf96cmgao 0 723786 6192452 3876402 2026-07-03T19:11:00Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192452 wikitext text/x-wiki '''Vejvud''', (toʻliq nomi '''Josiah Wedgwood va Oʻgʻillari''' ({{Lang-en|Wedgwood}} ,{{Lang-en|Josiah Wedgwood and Sons}} — taniqli savdo belgisi boʻlgan, [[Fayans|sopol idishlar]] ishlab chiqaruvchi [[Birlashgan Qirollik|Britaniya]] kompaniyasi. Vejvud (Wedgwood) firmasiga 1759-yilda Josiah Wedgwood tomonidan asos solingan. U 1765-yili oʻz fabrikasida ishlab chiqqan servizlar toʻplami Angliya qirolichasida qiziqish uygʻotadi. Shu bilan Wedgwood korxonalari „qirollik mahsulotlari“ ishlab chiqaruvchi fabrikalar shuhratiga ega boʻldi. 1766-yilda Wedgwood Staffordshir grafligidagi Etruriya (Potteris sanoat hududi, hozirda Stok on Trent shahri atrofi) hududida zavod qurishga ruxsat oladi. Wedgwood fayansi [[Rossiya imperiyasi|Rossiyada]] 1773-yili [[Yekaterina II Alekseyevna|Yekaterina II]] tomonidan Chesmen saroyi uchun buyurtma qilingan „''Yashil qurbaqa serviz''“ toʻplamidan soʻng dong tarangan. Ushbu toʻplam ingliz mulklari tasvirlari bilan bezatilgan. Rossiya imperatori uchun buyutrma qilingan birinchi „Hask servizi“ toʻplami gullar, bugʻdoy boshoqlari va gulchambarlar bilan jilolangan<ref>{{Статья|ссылка=|автор=О. Новикова|заглавие=На аглицкий манер|год=2005|язык=русский|издание=Антиквариат, предметы искусства и коллекционирования|тип=журнал|месяц=май|число=|том=|номер=5 (27)|страницы=26—33|issn=}}</ref>. Josiah Wedgwood (Josiya Vejvud) idishlarini ishlab chiqarishda yangi texnologiyalar va takomillashtirilgan mahsulotlardan foydalangan, shu sababli 1783-yilda u [[London qirollik jamiyati|Qirollik ilmiy jamiyatiga]] qabul qilingan. Qoida tariqasida, toʻplamlar Rim, Yunon yoki Misr uslublariga muvofiq ishlab chiqilgan. XVIII—XIX asrlarda oliy tabaqa jamiyatida ayniqsa „xitoy chinni“si ga oʻxshash qilib yasalgan chinni idishlar ancha mashhur edi. 1906-yil may oyida Staffordshir grafligidagi Etruriyadagi eski Wedgwood zavodida Wedgwood muzeyi (hozirgi Stok-on-Trentda) ochilgan. 1987-yilda Wedgwood [[Irlandiya]]ning [[Billur|xrustal mahsulotlari]] ishlab chiqaruvchi Waterford ''Crystal'' bilan birlashib, Waterford Wedgwood kompaniyasini tashkil qildi. Ushbu kompaniya 2009-yilda toʻlovga layoqatsizligi sababli tashqi boshqaruvga berilgan va 2015-yilda uning aktivlari [[Finlandiya|Finlandiyaning]] Fiskars kompaniyasi tomonidan sotib olingan<ref name="Wedgwood goes into administration">{{yangiliklar manbasi |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7811048.stm |title=Wedgwood goes into administration |publisher=BBC |date=2009-01-05 }}</ref><ref name=nasdq>{{veb manbasi|title=Fiskars Corporation has completed the acquisition of WWRD and extended its portfolio with iconic luxury home and lifestyle brands|url=http://globenewswire.com/news-release/2015/07/02/749231/0/en/Fiskars-Corporation-has-completed-the-acquisition-of-WWRD-and-extended-its-portfolio-with-iconic-luxury-home-and-lifestyle-brands.html|website=NASDQ Global News Wire|accessdate=2015-07-06}}</ref>. == Galereya == <gallery mode="packed" heights="150px"> Fayl:Wedgwood.jpg|| Fayl:Wedgwood kpjas 003a.jpg|| Fayl:Wedgwood kpjas 004a.jpg|| Fayl:Wedgwood. Serviz s zelyonoy lyagushkoy (5).JPG|[[Чесменский дворец#Сервиз с зелёной лягушкой|Serviz s zelyonoy lyagushkoy]] </gallery> == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * Poxlyobkin V. V. Vedjvudova posuda // Kulinarniy slovar. — M.: Izdatelstvo „E“, 2015. — S. 63. — 456 s. — 4000 ekz. — <nowiki>ISBN 978-5-699-75127-3</nowiki>. == Havolalar == * [http://www.wedgwood.co.uk/ Wedgwood Buyuk Britaniyaning rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150111113813/http://www.wedgwood.co.uk/ |date=2015-01-11 }} * [http://www.wedgwood.com/ Wedgwood rasmiy veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090105162820/http://wedgwood.com/ |date=2009-01-05 }} * [http://www.wedgwoodmuseum.org.uk/ Wedgwood muzeyi] * [http://www.savewedgwood.org/ Wedgwood muzeyi kampaniyasini saqlang] * [http://www.wedgwoodsociety.org/ Bostondagi Wedgwood jamiyati] * [https://web.archive.org/web/20121212042525/http://www.waterfordwedgwood.com/ Wedgwood Waterford] iyb3ul3t76sd98ell7rr8oji7zr0mqr 0 725316 6192518 4339471 2026-07-04T02:19:28Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192518 wikitext text/x-wiki {{Oʻzbekiston tarixi}} [[Fayl:Khorezm People's Soviet Republic.jpg|thumb]] '''Xorazm xalq shoʻrolar jumhuriyati''' — ([[1920]]-[[1924]]) Xiva xonligi oʻrnidagi mustaqil hukumat.<ref>[https://shosh.uz/uz/xorazm-xalq-shorolar-jumhuriyati-tashkil-etilganiga-102-yil/ Xorazm xalq shoʻrolar jumhuriyati.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220521182656/https://shosh.uz/uz/xorazm-xalq-shorolar-jumhuriyati-tashkil-etilganiga-102-yil/ |date=2022-05-21 }} Shosh.uz</ref> == Tarix == [[1920]]-yil 26-30-aprel kunlari [[Xiva]]da Butunxorazm vakillarining birinchi qurultoyi boʻldi va qurultoy yakunida [[Xorazm]] Xalq Shoʻrolar [[Jumhuriyat]]i tuzilganligi eʼlon qilindi. Jumhuriyatning qabul qilingan birinchi konstitutsiyasida davlatning eng muhim ishlarini hal qilish oliy hokimyat organi boʻlgan Umumxorazm xalq vakillari qurultoyiga tegishli deb belgilandi. Ijroiya organi sifatida 15 aʼzodan iborat Xalq Nozirlari kengashi ham tasdiqlandi. Xorazm Jumhuriyati maʼmuriy jihatdan 22 ta tumanga boʻlindi (sobiq Xiva xonligi hududlari). 1924-yil [[Xorazm SSR]] tuzildi va koʻp oʻtmasdan [[Oʻrta Osiyo]]da oʻtkazilgan milliy-hududiy chegaralanish siyosati natijasida tugatildi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://kh-davron.uz/kutubxona/uzbek/tarix/bobooxun-salimov-kundaliklar.html Bobooxun Salimov. Kundaliklar yoxud Kremldagi muzokaralar] {{Sovet Ittifoqi Respublikalari}} [[Turkum:Xorazm]] [[Turkum:Sovet Ittifoqi respublikalari]] [[Turkum:Rossiyada fuqarolar urushi davridagi Sovet davlati tuzilmalari]] [[Turkum:Xorazm Sotsialistik Sovet Respublikasi]] [[Turkum:Xorazm tarixi]] [[Turkum:Oʻzbekiston tarixidagi davlatlar]] [[Turkum:Sovet respublikalari]] 3pg4xvts5tpnwsbuz4vje4zvudvtyx8 0 725392 6192523 3554510 2026-07-04T03:15:16Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192523 wikitext text/x-wiki [[Fayl:צלחת_חריימה.png|right|thumb|278x278px| Xrime]] '''Xrayme''' ({{lang-ar|حرايمي}} haraime, chraime; {{lang-he|חריימה}} &#x200E; — [[Magʻrib|Magʻrib]] va [[Isroil]] mamlakatlarida mashhur boʻlgan styu achchiq baligʻi hisoblanadi. Taom uchun sous sharmola deb nomlangan eski arab sousiga oʻxshash boʻlgan. ({{lang-ar|شرمولة}} Taomning nomi arabchadan „qaynoq“ soʻzidan kelib chiqqan.<ref>{{veb manbasi |title=This Passover, Swap Your Gefilte Fish for This Spicy North African Stew |website=Edible Brooklyn |url=https://www.ediblebrooklyn.com/2019/leah-koenig-jewish-cookbook/}}</ref> Ushbu taomning oʻziga xos xususiyati — yangi non bilan isteʼmol qilinuvchi quyuq achchiq sousdir. Uning achchiqligini moʻtadillashtirish uchun [[non]]ni odatda sousga botirish maʼqul hisoblangan.<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Учимся готовить храйме: главный секрет в соусе |url=https://www.vesty.co.il/articles/0,7340,L-5441845,00.html |qaralgan sana=2022-05-15 |arxivsana=2021-05-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210502210529/https://www.vesty.co.il/articles/0,7340,L-5441845,00.html }}</ref>Garnir sifatida esa kuskus eng yaxshi tanlovga aylanadi. Xraymening yagona retsepti yoʻqligi sababli, uning bir necha retseptlari mavjud. Marokancha baliqlar koʻplab [[Shirin qalampir|shirin]] va achchiq qalampirdan tayyorlanadi va uning sousi tarkibida koʻplab yogʻ (baliq faqat yogʻda yaxshi pishadi) va [[pomidor]] bezak uchun xizmat qiladi. Retseptga koʻra, baliqning qanday turda boʻlishi muhim emas, faqatgina oq boʻlsa bas. Bayramona xrayme uchun eng mashhur baliq — nil olabugʻa boʻlib, ammo file sifatida istalgan boshqa har qanday baliqlar mos keladi: bass, dengiz olabugʻasi yoki treskalar. Xrayme [[Tunis]] va [[Liviya|Liviyadan]] kelib chiqqan boʻlib, aliyadan keyin Isroilda juda mashhur boʻlgan. U anʼanaviy ravishda Shabbat, shuningdek, seder uchun Rosh xa-Shana va Pesaxda isteʼmol qilishgan.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.thejc.com/lifestyle/recipes/recipe-chraime-spicy-sephardi-fish-fillets-rosh-hashanah-yom-kippur-1.468779 |title=Recipe: Chraime (Spicy Sephardi Fish fillets) |publisher=[[The Jewish Chronicle]] |accessdate=2019-10-01}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.tabletmag.com/jewish-life-and-religion/251279/shabbat-dinner-libyan-style |title=Shabbat Dinner, Libyan Style |publisher=[[Tablet (magazine)|Tablet Magazine]] |accessdate=2019-10-01}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://jewishjournal.com/culture/yamits-table/230555/sephardic-answer-gefilte-fish/ |title=The Sephardic Answer to Gefilte Fish |publisher=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]] |accessdate=2019-10-01}}</ref>.Ushbu taom sefard yahudiylarining oshxonasida [[Christopher Columbus|Kolumbning]] ekspeditsiyalarida ishtirok etgan va [[Eski dunyo|Eski Dunyoga]] pomidorni olib kelgan marranam (Ispaniya va Portugaliyaning majburiy suvga choʻmdirilgan yahudiylari) tufayli paydo boʻlgan degan fikr mavjud. Xrayme koʻpincha shanba kunlari tayyorlangan, chunki taomni ham sovuq, ham issiq holda isteʼmol qilish mumkin boʻlgan.<ref>{{Citation |year= |title=Храйме |url=https://www.mixmarkt.eu/germany/recepty/Rezept/10/khraime/ |access-date=2022-05-15 |archivedate=2021-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502205020/https://www.mixmarkt.eu/germany/recepty/Rezept/10/khraime/ }}</ref>. == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> [[Turkum:Arab oshxonasi]] jxtkz00on1wqnhxn8d6pzym1kf2f0g9 0 727761 6192760 5367875 2026-07-04T07:48:28Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192760 wikitext text/x-wiki '''Yaqutiyaliklar''' (''Lena dehqonlari'', ''Lena tub aholisi'') [[Ruslar|ruslarning]] etnografik guruhidir. [[Sibir|Sibirga]] [[XVIII asr|XVIII-asrda]] kirib kelgan va [[Saxalar|yaqutlar]] bilan aralashgan birinchi rus koʻchmanchilarining avlodlari<ref name="Перечень">{{veb manbasi |url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/alfavit_nac2002.html |title=Перечень вариантов самоопределения национальностей в переписи 2002 года |access-date=2010-03-12 |archive-date=2013-02-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/6E6iGmUms?url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/alfavit_nac2002.html |deadlink=no }}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/alfavit_nac2002.html|title=Перечень вариантов самоопределения национальностей в переписи 2002 года|website=[[Демоскоп Weekly]]|accessdate=2018-02-15|archive-date=2013-02-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6E6iGmUms?url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/alfavit_nac2002.html|deadlink=no}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|title=Народы России с самоопределениями по переписи 2002 года|author=|website=[[Всероссийская перепись населения (2002)|Всероссийская перепись населения 2002 года]]|date=|publisher=|access-date=2010-12-18|archive-date=2016-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160229073920/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls|deadlink=no}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160229073920/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls |date=2016-02-29 }}</ref>. Hozirgi vaqtda „yaqutiyaliklar“ atamasi qadimgi rus tub aholisi bilan bogʻliq emas, u [[Saxa|Yaqutiya (Saxa)]] aholisi yoki [[Yakutsk|Yaqutsk]] aholisini anglatadi<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Kelib chiqishi == Yaqutlarning shakllanishining boshlanishi [[XVIII asr|XVIII-asrning]] 70-yillari, rus [[Dehqonlar|dehqonlari]] va aravakashlarning kichik guruhlari (Ilim va [[Irkutsk]] koʻchmanchilari, ular oʻz navbatida Shimoliy Yevropa va Shimoliy Ural boʻyidan kelgan koʻchmanchilarning avlodlari boʻlgan) [[Lena|Lena daryosining]] yuqori va oʻrta oqimida qirgʻoqlari boʻylab joylasha boshlagan davr. Mahalliy aholi bilan aralashib ([[XIX asr|XIX-asrning boshlaridayoq]] „ruslarga qaraganda (ota tomondan) koʻproq[[Saxalar|yaqutlar]]“ (ona tomondan) boʻlgan [[ruslar]] (Yaqutsk va Olekminskiy okruglari dehqonlari) asta-sekin oʻz odatlarini yoʻqotdilar va [[Saxalar|Yaqutlarning]] urf-odatlari va madaniyatini qabul qildilar, XIX-asrning oxirida esa ularning yarmi rus tilini hatto bilmas ham edi. [[XX asr|XX-asrda]] rus aholisining sezilarli oqimi subetnosdagi yaqut komponentining ulushini sezilarli darajada kamaytirdi. Odatda [[ruslar]] [[Saxalar|yaqutlar]] bilan ora-sira, shu jumladan, aravakashlar qishloqlarida joylashganlar. Lena dehqonlari [[Sibir|Sibirning]] shimoli-sharqidagi [[Ruslar|ruslarning]] boshqa guruhlarini shakllantirishda ham qatnashdilar. XVIII-asrdan boshlab ruslarning ikkinchi koʻchib kelgan aholi guruhlari — ''Anadirliklar'', ''Gijiginliklar'', Kamchadallar maʼlum. XIX asrda Yaqutiya ruslari orasida ''Ust''-Olenek, ''Ust-Yanskiy'', ''Verxoyansk'', ''Rus'' Ustyinskiy (Indigirliklar, Russkoustinliklar), ''Ust-Elonskiy'' va ''Kolima'' aholisi ajralib turgan. Ulardan ''Ust-Yanskiy'' va ''Ust-Olenekskiylar'' [[Saxalar|yaqutlar]] va [[evenklar]] tomonidan assimilyatsiya qilingan, Russo-Ustyinskiylar va Kolymliklar esa oʻz tili va madaniyatini saqlab qolgan ruslarning alohida guruhlarini tashkil qilgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.booksite.ru/fulltext/rus/sian/6.htm|title=Русские. Монография Института этнологии и антропологии РАН|author=|website=|date=|publisher=www.booksite.ru|accessdate=2018-02-15|archive-date=2017-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808044135/http://www.booksite.ru/fulltext/rus/sian/6.htm|deadlink=no}}</ref>. == Joriy holati == Hozirgi vaqtda yaqutiylar ([[Yakutsk|Yaqutsk]] viloyati, [[Saxa|Yaqutiyaning]] Olyokminskiy va Xangalasskiy uluslaridagi qishloq aholisi) [[XX asr|XX-asrda]] rus koʻchmanchilari tomonidan deyarli assimilyatsiya qilingan. [[Yoqut tili|Yaqut tilini]] yaqutiyaliklarning koʻplab vakillari bilishadi, lekin oʻzlarining ona tili deb faqat rus tilini hisoblamaydilar, kundalik hayotda ular baʼzan aralash tildan va Shimoliy rus lahjalarining baʼzi xususiyatlaridan foydalanadilar. Umuman ruslardan antropologik xususiyatlarga bogʻliq boʻlmagan sezilarli farqlar yoʻq. Oʻz-oʻzini anglash asosan ruscha, baʼzilari oʻzlarini Yaqut kazak polki [[Kazaklar|kazaklarining]] avlodlari deb bilishadi. Yaqutiyadagi ruslar Lena dehqonlarining avlodlarini saxalyarlar deb atashadi (''Saxalar'' — „Saxa“ dan olingan koʻplik shakli — yaqutlarning oʻz nomi), soʻnggi paytda shuningdek, yaqutlarning ruslar, ukrainlar va Yaqutiyaga koʻchib kelgan boshqa etnik guruhlar vakillari bilan aralash nikohlarining boshqa avlodlari ham saxalar deb ataladi. ''Yaqutiylar'' soʻzi hozirda [[etnoxoronim]] sifatida qoʻllanadi va tor asl maʼnosini yoʻqotgan holda, millatidan qatʼi nazar, [[Saxa|Yaqutiyaning]] barcha aholisini yoki [[Yakutsk|Yaqutsk]] shahri aholisini<ref name=":0">{{Книга|автор=|заглавие=Русский орфографический словарь|ответственный=Российская академия наук. Институт русского языка им. В. В. Виноградова|издание=2-е изд., испр. и доп.|место=М.|издательство=|год=2004|страницы=|страниц=|isbn=|isbn2=}}</ref> bildiradi. Barcha mahalliy Yaqutiya ommaviy axborot vositalarida „''Yakutiya fuqarosi“ soʻzi „Yaqutiyalik“''<ref name=":1">{{veb manbasi|url=http://2009.ykt.ru/|title=Республиканская премия "Якутянин года 2009"|publisher=2009.ykt.ru|accessdate=2018-02-15|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422015114/http://2009.ykt.ru/|deadlink=no}}</ref><ref name=":2">{{yangiliklar manbasi|title=Якутяне отмечают национальный праздник Ысыах|author=|url=http://www.rian.ru/society/20090627/175593696.html|work=РИА Новости|date=2009-06-27|accessdate=2018-02-15|language=ru}}</ref> soʻziga teng. == 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish == Rossiya Davlat statistika qoʻmitasining 2002-yil 2-sentabrdagi 171-sonli qarori bilan ''yakutiyaliklar'' va ''Lena tub aholisi'' Rossiya Federatsiyasi Rossiya Fanlar Akademiyasi Etnologiya instituti tomonidan tuzilgan Rossiya millatlari va tillarining alifbo roʻyxatiga kiritilgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/alfavit_nacional.html|title=АЛФАВИТНЫЙ ПЕРЕЧЕНЬ НАЦИОНАЛЬНОСТЕЙ И ЭТНИЧЕСКИХ НАИМЕНОВАНИЙ|publisher=www.demoscope.ru|accessdate=2018-02-15|archive-date=2018-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215195924/http://www.demoscope.ru/weekly/knigi/alfavit/alfavit_nacional.html|deadlink=no}}</ref>. Aholini roʻyxatga olish ''jarayonida'' 46 kishi oʻzini ''yakutiyaliklar, 3 kishi oʻzini Lena tub aholisi deb atagan''<ref name="Перечень"/>. == Yana qarang == * [[Sibir va Alyaskaning rus qadimgi odamlari]] * [[Tundralashgan dehqonlar|Tundra dehqonlari]] == Manbalar == {{manbalar}} <references group="" responsive="1"></references> == Adabiyotlar == * Гурвич И. С. Этническая история Северо-Востока Сибири. М., 1966 * Зензинов В. И. Старинные люди у холодного океана: Русское Устье Якутской области. Верхоянского округа. М., 1914 * Майнов И. М. Помесь русских с якутами // Рус. антропол, журн. 1900. № 4. * Озерова Г. Н., Петрова Т. М. О картографировании групп русского народа на начало XX века // Советская этнография. — 1979. — № 4. * Русские старожилы Сибири: Историко-антропологические очерки, — М.: Наука, 1973 == Havolalar == * [http://www.hrono.ru/etnosy/rusgeogr.html Народы России. Энциклопедия] * [http://www.booksite.ru/fulltext/rus/sian/6.htm Русские. Монография Института этнологии и антропологии РАН] * [http://www.ethnomuseum.ru/glossary/?%FF%EA%F3%F2%FF%ED%E5 Российский этнографический музей. Толковый словарь] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120410113459/http://www.ethnomuseum.ru/glossary/?%FF%EA%F3%F2%FF%ED%E5 |date=2012-04-10 }} * [http://www.etnolog.ru/people.php?id=RUSS Etnolog.ru. Энциклопедия народов мира] * [https://web.archive.org/web/20110720231349/http://www.sati.archaeology.nsc.ru/museum/prj7/href.php?art=e&e=171 Основные этнотерриториальные группы] * [http://by.ethnology.ru/by_lib/doc/vernv2006.doc Русские: этнографическая характеристика] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090419070847/http://by.ethnology.ru/by_lib/doc/vernv2006.doc |date=2009-04-19 }} * [http://центркультуры.рф/?p=9624 «Лети, звон бубенцов!» В Якутске состоялся III республиканский фестиваль ямщицкой культуры]{{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190716123625/http://xn--e1akdgpckdhcy4ej.xn--p1ai/?p=9624 |date=2019-07-16 }} [[Turkum:rus xalqining Subethnos]] [[Turkum:Yakutiya rus qadimgi taymeri]] r9v5l6os9wq5bgulkfjthplslicfqe8 0 727778 6192887 6154931 2026-07-04T11:22:47Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192887 wikitext text/x-wiki '''Yevropadagi''' '''ingushlar''' 200 000 dan ortiq kishidan iborat ingush diasporasini tashkil etadi. Ulardan eng koʻp ingushlar quyidagi Gʻarbiy, Shimoliy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida yashaydi: [[Fransiya]], [[Germaniya]], Belgiya, Avstriya, Norvegiya, Finlandiya, Daniya<ref name="Национальности Латвии 2021">{{veb manbasi |url=https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf |title=Распределение населения Латвии по национальному составу и национальности на 01.01.2021 |qaralgan sana=2022-05-24 |arxivsana=2023-03-18 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230318150712/https://www.pmlp.gov.lv/sites/pmlp/files/media_file/isvn_latvija_pec_ttb_vpd.pdf }}</ref>.<ref>[https://kavkaz--uzel-eu.turbopages.org/turbo/kavkaz-uzel.eu/s/articles/333966/ Mitingi v podderjku ingushskix aktivistov proshli v Belgii i Finlyandii] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220302191606/https://kavkaz--uzel-eu.turbopages.org/turbo/kavkaz-uzel.eu/s/articles/333966/ |date=2022-03-02 }} // [[Кавказский узел]], 06.04.2019.</ref> == Tarixi == Rossiyada inqilobdan keyingi davrda bolsheviklar hukmronligiga rozi boʻlishni istamagan ingushlarning bir qismi Yevropaga koʻchib oʻtishdi. Ular orasida Shimoliy Kavkazning faol jamoat va siyosiy rahbarlari Magomet Jabagiev, uning ukasi Vassan-Girey Djabagiev, jurnalist Jemaldin Albogachiev, polkovnik Murtazala Kuriyev va boshqalar bor edi<ref>{{veb manbasi|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=25&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20%20&n_page=2|title=Всеукраинская перепись населения 2001 года. Распределение населения по национальности и родному языку|publisher=// [[Государственная служба статистики Украины]]}}</ref>. Ularning barchasi Parij, Varshava, Istanbul va [[Berlin|Berlindagi]] ijtimoiy-siyosiy birlashmalarga aʼzo boʻlib, nashriyot va jurnalistik faoliyat bilan shugʻullangan. Ikkinchi jahon urushi tugagandan soʻng, ingush xalqi vakillarining Yevropaga emigratsiyasining ikkinchi toʻlqini kuzatildi<ref>{{veb manbasi|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|title=Перепись населения Республики Беларусь 2009 года. Население по национальности и родному языку|publisher=// [[Национальный статистический комитет Республики Беларусь]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/65BNNIkIs?url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|archivedate=2012-02-03}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |date=18-sentabr 2010-yil }}</ref>. == Ukraina == Ukrainada, Ukraina armiyasi tomonida, Yevropadan kelgan ingushlar jangovar harakatlarda, shu jumladan Djoxar Dudayev nomidagi batalyon tarkibida qatnashadilar<ref>{{статья |автор= Алиханов А.|заглавие= Европейские ингуши: вчера, сегодня, завтра|ссылка= |язык= |издание= [[Ингушетия (газета)|Ингушетия]]|тип= газета|год= 2017|месяц= 11|число= 1|ref=Алиханов}}</ref><ref>[http://bakdar.org/luchshie-vypuskniki-i-studenty-iz-chisla-ingushej-pokoryayut-evropejskie-strany/ Luchshie vipuskniki i studenti iz chisla ingushey pokoryayut evropeyskie strani] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200203144736/http://bakdar.org/luchshie-vypuskniki-i-studenty-iz-chisla-ingushej-pokoryayut-evropejskie-strany/ |date=3-fevral 2020-yil }} // „Bakʼdar“, 03.10.2019.</ref><ref>{{статья|автор= Алиханов А.|заглавие= Европейские ингуши познакомили жителей столицы Пятой республики с культурой своей Родины|ссылка= https://serdalo-ru.turbopages.org/turbo/serdalo.ru/s/evropeyskie-ingushi-poznakomili-zhiteley-stolicy-pyatoy-respubliki-s-kulturoy-svoey-rodiny|язык= ru|издание= [[Сердало]]|тип= газета|год= 2021|месяц= 10|число= 25}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>''Mutsolgov M.'' [https://regnum.ru/news/society/1009472.html Ingushskiy pravozaщitnik: Jivya v Norvegii, vaynaxi strogo beregut svoi natsionalnie traditsii] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220302163517/https://regnum.ru/news/society/1009472.html |date=2022-03-02 }} // [[Regnum]], 03.06.2008.</ref><ref name="Fortanga.org">[https://fortanga.org/2019/04/v-belgii-proshel-miting-ingushskoj-diaspory/ Ingushskiy miting v Bryussele] // „Fortanga“, 2019.</ref>. == Yana qarang == * [[Turkiyadagi ingushlar]] * [[Ingush diasporasi]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * {{Книга|автор=Чапанов А. К.|часть=Общественно-политическая жизнь ингушской эмиграции в Европе (1920-1940 гг.)|заглавие=Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: История России. № 1|место=М.|издательство=|год=2018|том=17|страницы=198–214|ref=Чапанов}} * Yandieva M. D. Deportatsiya ingushey. Falsifikatsii i podlinnie prichini : [rus.] : monogr. — Nazran — M. : Elbrusoid, 2008. oh5jtuai1fj2h1k9clpdfkbvmvhz3s1 0 730037 6192146 4396869 2026-07-03T12:18:41Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192146 wikitext text/x-wiki {{Bino bilgiqutisi | nomi = Vindzor mehmonxonasi | asl_nomi = دق وندسور | tasvir = The Windsor Hotel Central Cairo (2354404413).jpg | izoh = | coordinates = | maqom = | boshlangan = | tugagan = 1893 | joylashuvi = Qohira | manzil = Alfi Bey ko'chasi, 19-uy | mamlakat = Misr | narx = | egasi = | antenna_shpil = | tom = | eng_yuqori_qavati = | rasadxona = | qavatlar_soni = 2 | binoning_ichki_maydoni = | liftlar_soni = 1 | meʼmor = | architecture_firm = | main_contractor = | vebsayt = |meʼmoriy_uslubi=neo-mamluk me'morchiligining namunasi}} '''Vindzor mehmonxonasi'''([[Arab tili|arabcha]] ندق وندسور , [[Fransuz tili|fransuzcha]] ''Hôtel Windsor'') — [[Misr|Misrning]] Qohira markazidagi tarixiy mehmonxona 1893-yilda qurilgan boʻlib, u Opera maydoni yaqinida va Alfi Bey koʻchasi boʻylab sobiq Choʻpon mehmonxonasi oʻrnida joylashgan.<ref name="grand hotels 159">{{Kitob manbasi|last=Humphreys|first=Andrew|title=Grand Hotels of Egypt in the Golden Age of Travel|year=2011|publisher=AUC Press|location=Cairo|isbn=9789774164965|pages=159}}</ref> [[Birinchi jahon urushi]] paytida u Britaniya zobitlari klubi boʻlib xizmat qilgan va uning ichki qismi va jihozlarining aksariyati shu davrga toʻgʻri keladi.<ref name="grand hotels 165">{{Kitob manbasi|last=Humphreys|first=Andrew|title=Grand Hotels of Egypt in the Golden Age of Travel|year=2011|publisher=AUC Press|location=Cairo|isbn=9789774164965|pages=165}}</ref> Bu „Britaniya [[mustamlakachilik]] sayohatlari kunlariga tiklanmagan ode“ deb nomlangan.<ref>[http://www.cntraveler.com/features/2008/01/The-Metropolis-of-Miracles The Metropolis of Miracles] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180911003939/https://www.cntraveler.com/stories/2011-02-17/the-metropolis-of-miracles |date=2018-09-11 }}, Susan Hack, Condé Nast Traveler, January 2008.</ref> Metro liniyasi qurilishidan zarar koʻrganidan soʻng, u 2019-yil sentabr oyida taʼmirlash uchun yopildi; 2020-yil holatiga koʻra, u hali qayta ochilmagan.<ref>"More sad news from the Windsor", ''Egypt in the Golden Age of Travel'' [http://grandhotelsegypt.com/?tag=windsor-hotel February 12, 2020] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201204153911/http://grandhotelsegypt.com/?tag=windsor-hotel |date=2020-12-04 }}</ref><ref>"„في انتظار التقرير“.. القصة الكاملة لإغلاق فندق وندسور التاريخي بعد تصدعه", منطقي (''Mantiqi'' print and digital magazine), [https://mantiqti.cairolive.com/%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%84%D8%A5%D8%BA%D9%84/ December 26, 2019]</ref> == Arxitektura == Dastlab 1893-yilda qirollik vannalari majmuasining bir qismi sifatida qurilgan Vindzor mehmonxonasi [[Mustamlakachilik|mustamlaka]] davri [[Mamluklar|neo-mamluk]] [[Meʼmorlik|meʼmorchiligining namunasidir]]. Uning tashqi jabhasi 16-asrdagi Xon al-Xalili shohligida joylashgan [[karvonsaroy]] El-Gʻuri [[Bozor|Vikalasining]] ichki hovli jabhalariga juda oʻxshaydi. Bu Qohiraning ushbu mahallasidagi Xediviy homiyligining saqlanib qolgan yagona namunalaridan biri boʻlib, u bir paytlar [[Hammom|hamam]] majmuasidan tashqari Qirollik opera teatri, Royal Mail va Ezbakeyya bogʻlarini oʻz ichiga olgan. Schindler Elevator Corporation muhandislarining fikriga koʻra, Windsor’ning qoʻlda boshqariladigan yogʻoch vagonli lifti Misrdagi va dunyodagi eng qadimgi ishlaydigan liftlar hisoblanadi. == Hozirgi holati == hozirda 3 yulduzli mehmonxona hisoblanadi.Mehmonxona muborak Al-Husayn masjiddan 2.1 km va Grey masjiddan 1 km, Misr Markaziy banki yaqinida Ataba metro stantsiyasidan 200 metr. Mulk Qoa markazidan 2 km uzoqlikda joylashgan. Mehmonxona 54 ta xonani tashkil qiladi.Vindzor mehmonxonasini Misr qadimiy muzeyidan qisqa masofa ajratib turibdi.<ref>https://windsor.cairo-hotels-eg.com/en/{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|http://www.windsorcairo.com/mainpage.htm}} b0unwwz0lm8tlnuye5mggbhf6nzjb30 0 730107 6192526 4219483 2026-07-04T03:31:37Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192526 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Hupa.png|thumb|Hupa hududi]] [[Fayl:Hupa_Sweat_House.jpg|left|thumb|200x200px| Hupa qabilasi bug 'hammomi]] [[Fayl:A_smoky_day_at_the_Sugar_Bowl--Hupa.jpg|left|thumb|271x271px| Shakar to'pidagi tumanli tong. Fotosuratchi Edvard Kertis]] '''Xupa''' yoki '''natinixve''', (''Hupa'', ''Hoopa'', ''Natinixwe'') — [[Kaliforniya]]ning shimoli-gʻarbiy qismidagi hind qabilasi hisoblanadi. Qabilaning rasmiy ro'yxatdan o'tgan nomi - Xupa vodiysi qabilasi ({{lang-en|Hoopa Valley Tribe}}). 2000-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, xupalar soni taxminan 2500 kishini tashkil etgan. Xupa tili atabask tillari oilasiga mansub. Ba'zi xupalar ikkinchi til sifatida yurok tilini yaxshi bilishadi. XIX asrda xupaliklar Kaliforniyadagi Triniti daryosidan Klamat daryosigacha bo'lgan yerlarni egallashgan. Xupa qabilasining afsonalariga ko'ra, ularning ajdodlari Xupa vodiysida 4000-yildan ortiq vaqtdan buyon yashab kelishgan. Boshqa tomondan, ularning o'xiga xos qizil kedrdan yasalgan uylari, buralangan kanolar, to'qilgan shlyapalari va og'zaki an'ananing ko'plab elementlari ularni AQShning shimoli-g'arbiy (Tinch okeani) qirg'oqlari madaniyatlari bilan bog'laydi, bu ularning janubiy vakillari hisoblanadi. Biroq, ba'zi urf-odatlar endi Tinch okeanidan kelib chiqmaydi - masalan, marosimlarda bug' hammomidan foydalanish, boshoqlardan non tayyorlash va boshqalar. 1849-yilda Xupah hududiga oltin konchilar kelishidan oldin, ularning yevropaliklar bilan aloqalari ancha cheklangan edi.<ref name="p126">Pritzker 126</ref> 1864-yilda [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] hukumati Xupa qabilasining o'z yerlari ustidan suverenitetini tan olishi to'g'risidagi shartnomani imzolagan. Xupa vodiysida hind qo'riqxonasi yaratilib, u yerda hozirgacha istiqomat qilishadi. Xupa qo'riqxonasi [[Kaliforniya]]ning shimoli-sharqidagi Gumboldt okrugidagi Klamat va Triniti daryolarining qo'shilishida [[yurok]] bilan chegaradoshdir. Rezervatsiya maydoni 365,413&nbsp;km² ni tashkil etadi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * Kuk, Sherburn F. 1956-yil. "Kaliforniya shimoliy sohilidagi aborigenlar". ''Antropologik yozuvlar'' 16:81-130. Kaliforniya universiteti, Berkli. * Kuk, Sherburn F. 1976-yil. ''Kaliforniya hindu va oq tsivilizatsiya o'rtasidagi ziddiyat''. Kaliforniya universiteti matbuoti, Berkli. * Goddard, Pliniy E. 1903-yil. Hupaning hayoti va madaniyati. ''Kaliforniya universiteti Amerika arxeologiyasi va etnologiyasi nashrlari'' 1:1-88. * Kroeber, AL 1925. ''Kaliforniya hindularining qo'llanmasi''. Amerika etnologiya byurosi byulleteni №. 78. Vashington DC * Uolles, Uilyam J. 1978-yil. Hupa, Chilula va Uilkut. ''Kaliforniyada'', Robert F. Heizer tomonidan tahrirlangan, pp.&nbsp;91–98. Shimoliy Amerika hindularining qo'llanmasi, Uilyam C. Sturtevant, bosh muharrir, jild. sakkiz. Smitson instituti, Vashington, DC * [https://web.archive.org/web/20111223181338/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CHECK_SEARCH_RESULTS=N&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_P001&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=Y&-transpose=N&-_caller=geoselect&-geo_id=28000US061490&-search_results=28000US061490&-fully_or_partially=N&-format=&-_lang=en&-show_geoid=Y AQSh aholini ro'yxatga olish byurosi, Hoopa vodiysi rezervatsiyasi] == Havolalar == {{Qardosh loyihaga ishorat}} * [http://www.hoopa-nsn.gov/ Hoopa vodiysi qabilasi]{{En icon}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small> * [https://web.archive.org/web/20090429110437/http://www.hoopa-nsn.gov/departments/museum.htm Hoopa qabila muzeyi]{{En icon}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small> {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} 5vbelgfho1rthqq8nf3rpg9p61i7a28 0 730501 6192495 5507166 2026-07-03T23:35:50Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192495 wikitext text/x-wiki {{Bayram bilgiqutisi}} '''Xalqaro yoʻlbarslar kuni''' ({{lang-en|International Tiger Day}}) [[2010]]-yil noyabr oyida [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgda]] asos solingan. Bayram sayyorada yoʻlbarslarni saqlash bilan bogʻliq muammolar boʻyicha xalqaro forum („Yoʻlbarslar sammiti“)da tashkil etilgan. Har yili [[29-iyul|29-iyulda]] nishonlanadi<ref name="итар-тасс">{{veb manbasi |url=http://itar-tass.com/obschestvo/1345783 |sarlavha=29 июля отмечается Международный день тигра |muallif= |sana=2014-07-29 |work= |nashriyot=[[ИТАР-ТАСС]] |kirish sanasi=2014-09-28 |til=ru}}</ref>. [[Fayl:Tiger_Day_in_Vlad_2006_(6383857145).jpg|left|thumb|267x267px| [[Vladivostok|Vladivostokda]] yoʻlbarslar kunini nishonlash, [[2006|2006-yil]].]] Turli mamlakatlarda Xalqaro yoʻlbarslar kunini oʻtkazishning asosiy maqsadlaridan biri [[Yoʻlbars|yoʻlbarslarning]] yoʻq boʻlib ketishi muammosi va ularni himoya qilish usullari haqida jamoatchilikni xabardor qilishdir<ref name="итар-тасс"/>. Yoʻlbarslar xalqaro himoya ostidagi hayvon hisoblanib[[Qizil kitob|, IUCN Qizil kitobiga]] (CITES 1-ilova<ref name="redbook" />) [[Qizil kitob|kiritilgan]]. [[1947]]-yildan boshlab yoʻlbarslarni ovlash toʻliq taqiqlangan. [[1955|1955-yilda]] yoʻlbars bolalarini tuzoqqa olish taqiqlangan, keyinchalik qatʼiy ravishda cheklangan<ref name="redbook">{{kitob manbasi|author =Тихонов А. |chapter = |title = Красная книга России.Животные и растения|publisher =РОСМЭН |year = 2002|pages =414|isbn =5-353-00500-7 |тираж = 10000}}</ref>. Bayram turli joylarda turlicha nishonlanadi: masalan, dunyoning baʼzi hayvonot bogʻlarida shu kun munosabati bilan yirtqichlarga mazali taomlar va sovgʻalar beriladi<ref name="аиф">{{veb manbasi|url=http://www.aif-nn.ru/society/details/1218788|sarlavha=В зоопарке «Лимпопо» полосатых хищников поздравили с Днем тигра|muallif=|sana=2014-07-29|work=|nashriyot=[[Аргументы и факты]]|kirish sanasi=2014-09-28|til=ru}}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ''Global Tiger Initiative'' xalqaro tashkiloti Xalqaro yoʻlbarslar kunida ushbu hayvonlar populyatsiyasini saqlab qolish uchun taxminan 350 million dollar yigʻish tashabbusi bilan chiqdi. Tashkilot [[2022|2022-yilga kelib]] yovvoyi mushuklar soni nafaqat yoʻqolib ketmaydi, balki ikki baravar koʻpayishi haqida bayonot berdi<ref name="рг">{{veb manbasi |url=http://www.rg.ru/2013/07/29/tigr-site.html|sarlavha=В мире отмечают День тигра|muallif= Александра Чернега |sana=2013-07-29 |work= |nashriyot=[[Российская газета]] |kirish sanasi=2014-09-28 |til=ru}}</ref>. Rossiyada sentabr oyining toʻrtinchi yakshanbasida uchbu bayramga muqobil yana bir bayram ham nishonlanadi. '''Uzoq Sharqda Yoʻlbarslar kuni''' [[2000]]-yilda paydo boʻlgan. Bu kunni oʻtkazish gʻoyasini 1995-yilda ovchi yozuvchi Vladimir Troinin tomonidan taklif qilingan. U besh yil davomida maktablar va kutubxonalarda yovvoyi tabiatdan bahra olish darslari, bolalar uchun ekologik ekskursiyalar va oʻqishlar shaklida<ref>[https://russia.wcs.org/en-us/About-Us/News-Archive/ID/9340/TIGER-DAY-FESTIVAL-2016-IN-VLADIVOSTOK-RUSSIA.aspx „TIGER DAY FESTIVAL 2016 IN VLADIVOSTOK, RUSSIA“]</ref> „Yoʻlbarslar kuni“ni oʻtkazib kelgan<ref>[https://russia.wcs.org/en-us/About-Us/News-Archive/ID/9340/TIGER-DAY-FESTIVAL-2016-IN-VLADIVOSTOK-RUSSIA.aspx „TIGER DAY FESTIVAL 2016 IN VLADIVOSTOK, RUSSIA“]</ref><ref>[https://rg.ru/2019/09/27/reg-dfo/dalnevostochnyj-den-tigra-pridumal-ohotoved-vladimir-trojnin.html Ekologicheskiy prazdnik. Kto pridumal prazdnovanie Dnya tigra]</ref>. 2000-yilda Feniks jamgʻarmasi direktori Sergey Bereznyuk „Yoʻlbarslar kuni“ning shaklini oʻzgartirishga qaror qildi. U doʻstlari va yaqinlari, shuningdek, Butunjahon tabiatni muhofaza qilish jamgʻarmasining Amur filialidagi hamkasblariga yoʻl-yoʻlli yirtqichlarni qoʻllab-quvvatlash shiorlari bitilgan yoʻlbars tusidagi liboslarda shahar boʻylab sayr qilishni taklif qildi. Shunday qilib, 14-oktabr kuni 200 kishi Vladivostok shahri markaziy maydonidan oʻtdi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=„Den Tigra — 2017“ |url=https://ecodelo.org/rossiyskaya_federaciya/dalnevostochnyy_fo/primorskiy_kray/43530-den_tigra_-_2017 |qaralgan sana=2022-05-31 |arxivsana=2018-09-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180928200759/https://ecodelo.org/rossiyskaya_federaciya/dalnevostochnyy_fo/primorskiy_kray/43530-den_tigra_-_2017 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=„DYeN TIGRA VO VLADIVOSTOKYe“ |url=https://wwf.ru/resources/news/arkhiv/den-tigra-vo-vladivostoke/ |qaralgan sana=2022-05-31 |arxivsana=2018-09-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180928121658/https://wwf.ru/resources/news/arkhiv/den-tigra-vo-vladivostoke/ }}</ref>. [[2001|2001-yilda]] [[Vladivostok]] shahar rahbarining farmoni bilan „Yoʻlbars kuni“ga shaharning har yili nishonlanadigan rasmiy bayrami maqomi berildi<ref name="риа">{{veb manbasi |url=http://ria.ru/spravka/20140928/1025691869.html#ixzz3Eby4YPkT|sarlavha=День тигра на Дальнем Востоке|muallif= |sana=2013-09-28 |work=Справка |nashriyot=[[РИА Новости]] |kirish sanasi=2014-09-28 |til=ru}}</ref>. Anʼanaga koʻra, bayram shaharda tantanali urishdan boshlanadi, bayram dasturidan tanlovlar va musobaqalar ham oʻrin olgan<ref name="риа" />. Keyingi yillarda „Yoʻlbars kuni“ Primorye oʻlkasining boshqa aholi punktlarida<ref name="Феникс">{{Veb manbasi |sarlavha=„Den Tigra“ shagaet po Primoryu |url=https://fundphoenix.org/tiger-day-marching-through-primorye/ |qaralgan sana=2022-05-31 |arxivsana=2018-09-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180925180401/https://fundphoenix.org/tiger-day-marching-through-primorye/ }}</ref> nishonlasha boshlashdi va 2008-yildan buyon rasman mintaqaviy bayramga aylandi<ref>[https://primamedia.ru/news/81344/ „Sergey Bereznyuk: V Den tigra primorsev jdet massa syurprizov“]</ref>. 2010-yilda bayram XXRnig Primorye bilan chegaradosh hududlarida ham nishonlasha boshlashdi<ref>[https://primamedia.ru/news/30.08.2010132933// V prigranichnom Kitae otprazdnovali Den tigra]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Август 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. [[Rossiya prezidenti]] [[Vladimir Putin]] „Uzoq Sharqdagi yoʻlbarslar kuni“ haqida fikr bildirar ekan, uni mamlakatdagi eng yorqin ekologik bayram deb atadi. Putinning taʼkidlashicha, bu kun ''"ushbu jozibali yirtqichning taqdiri haqida qaygʻuradigan, yovvoyi tabiatga befarq boʻlmagan va u bilan uygʻunlikda yashashga, uni himoya qilishga, oʻzlari va kelajak avlodlari uchun sogʻlom muhit yaratishga intiladigan har bir kishini"'' birlashtiradi<ref name="риа1">{{veb manbasi |url=http://ria.ru/society/20140927/1025841346.html#ixzz3Ebzctb4o|sarlavha=Путин назвал День тигра самым ярким экологическим праздником России|muallif= |sana=2013-09-28 |work= |nashriyot=[[РИА Новости]] |kirish sanasi=2014-09-28 |til=ru}}</ref>. == Havolalar == * Feniks fondi veb-saytidagi [https://fundphoenix.org/tiger-day-ecological-holiday/ Tiger Day boʻlimi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220531054006/https://fundphoenix.org/tiger-day-ecological-holiday/ |date=2022-05-31 }} == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] gei2dqo47xdq2smplv56bwxdia9wizw 0 731533 6192711 5495624 2026-07-04T06:24:44Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192711 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarchy|royal_title=Imperator|realm=|native_name=''Deutscher Kaiser''|border=Imperiya|coatofarms=Greater imperial coat of arms of Germany.svg|coatofarms_size=120px|coa_alt=|coatofarms_article=<!-- Required if {{{coatofarms}}} field is used. -->|coatofarmscaption=|type=<!-- Optional. Type of style used by monarch. Accepted values: commonwealth / non-commonwealth / other / other1 / other2 / other3 / other4 / saudi commonwealth: Majesty, non-commonwealth: Majesty, other: Majesty, other1: Imperial Majesty, other2: Highness, other3: Royal Highness, other4: Serene Highness, saudi: Custodian of the Two Holy Mosques -->|his/her=[[Imperial Majesty]]|image=Kaiser Wilhelm II of Germany - 1902.jpg|image_size=120px|alt=|caption='''Eng oxirgi va eng uzoq hukmronlik qilgan'''<br />'''[[Vilgelm II, Germaniya Imperatori|Vilgelm II]]'''<br />15-iyun 1888-yil – 9-noyabr 1918-yil|incumbent=<!-- Required. -->|incumbentsince=<!-- Optional. Enthronement date. -->|other=<!-- Optional. Other caption below incumbent's name instead of enthronement date. -->|image2=<!-- Optional. Just the image name, no File: or Image: coding -->|image2_size=|image2_alt=|caption2=<!-- Optional. -->|incumbent2=<!-- Optional. for a co-principality -->|incumbent2since=<!-- Optional. Enthronement date. -->|other2=<!-- Optional. Other caption below co-incumbent's name instead of enthronement date. -->|heir_apparent=<!-- Optional. -->|heir_presumptive=<!-- Optional. -->|first_monarch=[[Vilgelm I, German Emperor|Vilgelm I]]|last_monarch=[[Vilgelm II, German Emperor|Vilgelm II]]|began=18-yanvar 1871-yil|ended=28-noyabr 1918-yil|residence=[[City Palace, Berlin|Berlin City Palace]]|appointer=Merosiy|pretender=[[Georg Fridrix, Prince of Prussia|Georg Fridrix]]|titlenote=|website=<!-- Optional. -->}} The '''Germaniya Imperatori''' ({{lang-de|Deutscher [[Kaiser]]}}, {{IPA-de|ˌdɔɪ̯t͡ʃɐ ˈkaɪ̯zɐ|pron|De-Deutscher Kaiser.ogg}}) [[Germaniya imperiyasi]] hukmdorining rasmiy unvoni. ushbu atama, Germaniya Imperiyasi konstitutsiyasiga ham kiritilgan va 1918-yil 28-noyabrda [[Vilgelm II Gogensollern|Vilgelm II]] rasman taxtdan voz kechgunga qadar amalda boʻlgan<ref>Statement of Abdication of Wilhelm II</ref>. 1918-yilgi inqilobdan keyin davlat boshligʻi Fridrix Ebertdan boshlab Reyx (nemischa: ''Reichspräsident'') prezidenti deb yuritiladigan boʻldi. == Unvonning qabul qilinishi == Imperator unvoni Parijni qamal qilish paytida Versal saroyida Prussiya qiroli Vilgelm I imperator deb eʼlon qilingunga qadar davom etgan muhokamadan soʻng Prussiya vaziri va Shimoliy Germaniya Konfederatsiyasi kansleri [[Otto von Bismarck|Otto fon Bismark]] tomonidan ehtiyotkorlik bilan tanlangan<ref>Ernst Rudolf Huber: ''Deutsche Verfassungsgeschichte seit 1789. Band III: Bismarck und das Reich.'' 3rd edition, W. Kohlhammer, Stuttgart 1988, p. 750-753.</ref>. Vilgelm I18-yanvarda bu unvonni „Germaniya imperatori“ (nemischa: ''Kaiser von Deutschland'') ni mamnuniyat bilan qabul qildi. Biroq, bu Janubiy Germaniya monarxlari uchun qabul qilib boʻlmas holat edi, chunki bu unvoni Prussiya qirolligidan tashqaridagi yerlarga ([[Avstriya]], [[Shveysariya]], Lyuksemburg va boshqalar) ham daʼvo qilishini anglatardi<ref>William Dawson (14 July 2017). ''History of the German Empire''. Merkaba Press. p. 355.</ref>. Bir paytlar 1849-yilda [[Frankfurt|Frankfur]]t parlamentida Prussiya qiroli oʻzini „nemislar imperatori“ deb eʼlon qilgani rad etilgandi. Umuman olganda, Vilgelm konstitutsiya bilan yaratiladigan sunʼiy ([[Napoleon]]nikiga oʻxshash) imperatorlik tojidan norozi edi<ref>Karl Kroeschell: ''Deutsche Rechtsgeschichte'', Bd. 3: ''Seit 1650'', 5. Aufl., Böhlau/UTB, Köln/Weimar/Wien 2008, S. 235.</ref>. Imperiya konstitutsiyasiga koʻra, imperiya Prussiya qirolligi ostidagi davlatlar federatsiyasi edi. Imperatorlik toji toʻgʻridan-toʻgʻri [[Prussiya qirolligi|Prussiya]] tojiga bogʻlangan edi — ushbu faktorni Vilgelm II [[Birinchi jahon urushi]]dan keyin ham taʼkidlagandi. Urush tugashi bilan u imperator boʻlib qola olmasligini tan oldi, lekin u hech boʻlmaganda Prussiya qirolligi tojini saqlab qolishga harakat qildi<ref>Michael Kotulla: ''Deutsche Verfassungsgeschichte: Vom Alten Reich bis Weimar (1495-1934)'', 2008, Rn. 2042.</ref>.  Biroq, uning soʻnggi kansleri, Baden shahzodasi Maks buni qonuniy jihatdan imkonsiz deb topdi va 9-noyabr kuni, yaʼni Birinchi jahon urushi tugashi sulhidan ikki kun oldin Vilgelm ikkala taxtdan ham voz kechishini eʼlon qildi. Oʻzi esa [[Gollandiya (tarixiy davlat)|Gollandiya]]ga ketishga majbur boʻldi. Faqat 28-noyabrda Vilgelm II ''"Prussiya tojiga va u bilan bogʻliq boʻlgan nemis imperatorlik tojiga boʻlgan huquqlardan"'' rasman voz kechdi<ref>Klaus Stern: ''Das Staatsrecht der Bundesrepublik Deutschland. Band V: Die geschichtlichen Grundlagen des deutschen Staatsrechts. Die Verfassungsentwicklung vom Alten Deutschen Reich zur wiedervereinigten Bundesrepublik Deutschland.'' C.H. Beck, München 2000, <nowiki>ISBN 978-3-406-07021-1</nowiki>, Rn. 128.</ref>. [[Fayl:A_v_Werner_-_Kaiserproklamation_am_18_Januar_1871_(3._Fassung_1885).jpg|thumb|355x355px|Vilgelm I ning Fransiyaning Versal saroyidagi Koʻzgular zalida Germaniya imperatori deb eʼlon qilinishi(Anton fon Verner tomonidan chizilgan rasm)]] === Imperator unvonlari === Nemis imperatorlari [[Gogensollernlar|Gogenzollern]] sulolasi tomonidan boshqariladigan yerlarning geografik kengligi va xilma-xilligini aks ettiruvchi unvonlar va titullarning keng roʻyxatiga ega edi<ref>Burgess, John W. (1888). „Tenure and Powers of the German Emperor“. ''Political Science Quarterly''. '''3''' (2): 334-357. doi:10.2307/2139036. ISSN 0032-3195. JSTOR 2139036.</ref>. ==== [[Vilgelm I (german imperatori)|Vilgelm I]] ==== * Germaniya imperatori va Prussiya qiroli; * [[Brandenburg]] margrafi; * [[Nyurnberg]] Burgrave, Gogenzollern grafi; * Suveren Sileziya va Glatz okrugi gersogi; * Quyi Reyn va Pozen Buyuk Gertsogi; * [[Saksoniya]] gertsogi; * [[Vestfaliya]], Pomeraniya, Golshteyn va Shlezvig, Magdeburg, [[Bremen]],Crossen, Lauenburg va Meklenburg gertsogi; * Gessen va Tyuringiya landgrafi<ref>Rudolf Graf v. Stillfried: ''Die Titel und Wappen des preußischen Königshauses.'' Berlin 1875.</ref>; * Yuqori va Quyi Lusatiya margrafi; * Sharqiy Frizlandiya, Ryugen Paderborn, Halberstadt, Verden, Nassau, Myunster shahzodasi; * Henneberg; Ravensberg, Xohenshteyn, Teklenburg va Lingen, Mansfeld, Frankfurt knyazi<ref>"Titles of Frederick III". Archived from the original on 14 March 2007. Retrieved 15 October 2007.</ref>. ==== [[Fridrix III]] ==== * Germaniya imperatori va Prussiya qiroli; * Brandenburg margrafi; * Nyurnberg Burgrave, Gogenzollern grafi; * Suveren Sileziya va Glatz okrugi gersogi; * Quyi Reyn va Pozen Buyuk Gertsogi<ref>"Archived copy". ''regiments.org''. Archived from the original on 22 December 2007. Retrieved 11 January 2022.</ref>; * Saksoniya gertsogi; * [[Hessen|Gessen]] va [[Turingiya|Tyuringiya]] landgrafi; * Yuqori va Quyi Lusatiya margrafi; * Sharqiy Frizlandiya, Ryugen [[Paderborn]], Halberstadt, [[Verden (Aller)|Verden]], Nassau, [[Münster|Myunster]] shahzodasi; * Henneberg; Ravensberg, Xohenshteyn, Teklenburg va Lingen, Mansfeld, Frankfurt knyazi<ref>Wilhelm II (1922). ''The Kaiser’s Memoirs''. Translated by Thomas R. Ybarra. Harper & Brothers Publishers. pp. 285-91</ref>. ==== [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|Vilgelm II]] ==== * Germaniya imperatori va Prussiya qiroli; * Brandenburg margrafi; * Nyurnberg [[Burgrave]], Gogenzollern grafi; * Suveren Sileziya va Glatz okrugi gersogi; * Quyi Reyn va [[Pozen]] Buyuk Gertsogi; * Saksoniya gertsogi; * Gessen va Tyuringiya landgrafi; * Yuqori va Quyi Lusatiya margrafi; * Sharqiy [[Frizlandiya]], Ryugen Paderborn, [[Halberstadt]], Verden, [[Nassau]], Myunster shahzodasi; * [[Henneberg (Turingiya)|Henneberg]]; Ravensberg, [[Xohenshteyn]], Teklenburg va Lingen, Mansfeld, Frankfurt knyazi<ref>"Titles of Wilhelm II". Archived from the original on 14 March 2007. Retrieved 15 October 2007.</ref>. == Germaniya imperatorlari == {| class="wikitable" |+ !Ismi !Yashagan yillari !Hukmronligining boshlanishi !Hukmronligining tugashi !U haqida !Oilasi !Surati |- |'''Vilgelm I'''<ref>Hull 2004, p. 31.</ref> |1797-yil 22-mart 1888-yil 9-mart (90 yosh) |1871-yil 18-yanvar |1888-yil 9-mart ''(17 yil, 69 kun)'' |Birinchi Germaniya Imperatori |[[Gogensollernlar|Gogenzollern]] |[[Fayl:Kaiser_Wilhelm_I._.JPG|thumb|165x165px|[[Vilgelm I (german imperatori)|Vilgelm I]]]] |- |'''Fridrix III'''<ref>Enumerated as successor of Frederick II who was King of Prussia 1740-1786 but not German Emperor.</ref> |1831-yil 18-oktabr 1888-yil 15-iyun (56 yosh) |1888-yil 9-mart |1888-yil 15-iyun (99 kun) |Vilgelm I ning oʻgʻli |[[Gogensollernlar|Gogenzollern]] |[[Fayl:Emperor_Friedrich_III.png|thumb|179x179px|[[Fridrix III]]]] |- |'''Vilgelm II''' |1859-yil 27-yanvar 1941-yil 4-iyun (82 yosh) |1888-yil 15-iyun |1918-yil 28-noyabr (37 yil 167 kun) |Vilgelm I ning nabirasi Fridrix III ning oʻgʻli |[[Gogensollernlar|Gogenzollern]] |[[Fayl:Kohner_-_Kaiser_Wilhelm_II.jpg|thumb|190x190px|[[Vilgelm II]]]] |} == Eslatmalar == {{manbalar}} <references /> == Adabiyotlar == * Hull, Isabel V. (2004), The Entourage of Kaiser Wilhelm II, 1888-1918. * Horne, Charles F. (2009), Source Records of the Great War, Kessinger Publishing, * Ernst Rudolf Huber: ''Deutsche Verfassungsgeschichte seit 1789. Band III: Bismarck und das Reich.'' 3rd edition, W. Kohlhammer, Stuttgart * Wilhelm II (1922). ''The Kaiser’s Memoirs''. Translated by Thomas R. Ybarra. Harper & Brothers Publishers. * Enumerated as successor of Frederick II who was King of Prussia 1740-1786 but not German Emperor. * Karl Kroeschell: ''Deutsche Rechtsgeschichte'', Bd. 3: ''Seit 1650'', 5. Aufl., Böhlau/UTB, Köln/Weimar/Wien 2008 [[Turkum:Germaniya]] [[Turkum:Imperatorlar]] [[Turkum:Gogensolernlar]] [[Turkum:Jahon tarixi]] tp3qqn80p9sc3pbtw9x1ns1dbzg75hv 0 731863 6192795 6147387 2026-07-04T10:14:45Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192795 wikitext text/x-wiki {{Qoʻshiq bilgiqutisi | nomi = Yesterday | muqova = | alt = | izoh = | turi = singl | artist = [[The Beatles]] | B-tomon = [[Act Naturally]] | chiqarilgan = {{plainlist| * 6-avgust 1965-yil (Buyuk Britaniya) * 13-sentyabr 1965-yil (AQSh)}} | yozib_olingan = 14-, 17-iyin 1965-yil | studiya = [[Abbey Road Studios|EMI]], London | janr = [[Chamber pop]]{{sfn|Gorlinski|2010|p=275}} | davomiyligi = 2:03 | leybl = [[Capitol Records|Capitol]] | shoir = [[Lennon–McCartney]] | prodyuser = [[George Martin]] | chronology = [[The Beatles]] AQSh | prev_title = [[Help!]] | prev_year = 1965 | next_title = [[Day Tripper]] | next_title2 = [[We Can Work It Out]] | next_year = 1965 | yana = {{Extra chronology | artist = [[The Beatles]] Buyuk Britaniya | type = singl | prev_title = [[Let It Be]] | prev_year = 1970 | title = Yesterday | year = 1976 | next_title = [[Back in the U.S.S.R.]] | next_year = 1976 }} {{External music video | {{YouTube|wXTJBr9tt8Q|„Yesterday“}} }} }} „'''Yesterday'''“ ({{tarjima|Kecha}}) — „[[The Beatles]]“ ingliz guruhi ijro etgan qoʻshiq. Qoʻshiqni [[Paul McCartney]] yozgan, ammo [[Lennon–McCartney]] muallif oʻlaroq koʻrsatilgan. „Yesterday“ ilk bor 1965-yilning avgustida „[[Help!]]“ albomida eʼlon qilingan. AQShda esa oʻsha yilning sentyabrida [[singl]] qatori chiqarilgan. Qoʻshiq AQSh xit-paradlarida birinchi pogʻonaga koʻtarilgan. 1966-yilning martida Buyuk Britaniyada eʼlon qilingan „[[Yesterday (Beatles mini-albomi)|Yesterday]]“ mini-albomi hamda 1966-yilning iyunida AQShda eʼlon qilingan „[[Yesterday and Today]]“ albomiga kiritilgan. McCartney [[torli kvartet]] bilan ijro etgan „Yestetrday“ The Beatles guruhi aʼzosi ijro etgan ilk yakkaxon qoʻshiqdir. Qoʻshiq bugunga qadar mashhur boʻlib qolmoqda. Qoʻshiqning 2&nbsp;200 dan oshiq kaver versiyasi yozilgan boʻlib, tarona musiqa tarixidagi eng koʻp kaver qilingan asarlarning biridir.{{refn|„[[Guinness World Records]]“ bir paytlar 2&nbsp;200 marta kaver qilingan „Yesterday“ ashulasini tarixdagi eng koʻp kaver qilingan qoʻshiq deb topgan. Ammo [[George Gershwin]] „[[Porgy and Bess]]“ operasi uchun yozgan „[[Summertime]]“ [[ariya]]si 30 000 dan oshiq marta kaver qilingani iddao qilinadi<ref>{{veb manbasi|title=The Summertime Connection|url=http://www.summertime-connection.nl/|access-date=31-avgust 2011-yil|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907081929/http://www.summertime-connection.nl/|archive-date=7-sentyabr 2011-yil|url-status=dead}}</ref>.|group="izoh"}}{{sfn|Guinness World Records|2009}} [[BBC Radio 2]] radiosi 1999-yil musiqa mutaxassislari hamda tinglovchilar oʻtkazgan soʻrovda <nowiki>XX</nowiki> asrning eng yaxshi qoʻshigʻi deb topilgan. 2000-yilda esa „[[MTV]]“ telekanali hamda „[[Rolling Stone]]“ jurnali „Yesterday“ ashulasini eng yaxshi pop qoʻshiq deb topgan. Qoʻshiq 1997-yil „Grammy shon-sharaf zali“ga ({{lang-en|Grammy Hall of Fame}}) kiritilgan. [[Broadcast Music Incorporated]] (BMI) maʼlumotlariga koʻra, qoʻshiq <nowiki>XX</nowiki> asrda 7 million martadan koʻp ijro etilgan<ref name=BMI232893>{{veb manbasi |url=http://www.bmi.com/news/entry/232893 |title=BMI Announces Top 100 Songs of the Century |publisher=[[Broadcast Music, Inc.|BMI]] |date=13-dekabr 1999-yil |access-date=26-iyun 2016-yil}}</ref>. „Yesterday“ ayriliq haqidagi gʻamgin [[ballada]]dir. Qoʻshiq ijrochisi sevgilisi bilan birga boʻlgan kechagi kunni qoʻmsaydi<ref>{{veb manbasi |url=https://consequenceofsound.net/2018/09/top-21-songs-about-nostalgia/2/ |title=Top 21 Songs About Nostalgia |publisher=Consequence of Sound |date=3-sentabr 2018-yil |access-date=30-iyun 2019-yil }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. McCartney qoʻshiqni yozib olishda qatnashgan yagona guruh aʼzosidir. Qoʻshiq Beatles guruhining boshqa rilizlaridan shu qadar farq qilganki, guruh aʼzolari qoʻshiq Buyuk Britaniyada singl oʻlaroq chiqarilishiga toʻsqinlik qilgan, ammo boshqa guruhlar tezda ashulaning kaverini singl oʻlaroq chiqara boshlagan. 1976-yilga borib qoʻshiq Buyuk Britaniyada singl oʻlaroq chiqarilgan hamda mamlakat xit-paradida 8-pogʻonagacha koʻtarilgan. == Izohlar == {{manbalar|group="izoh"}} == Manbalar== === Snoskalar === {{manbalar|30em}} === Adabiyotlar === {{Refbegin|30em}} * {{yangiliklar manbasi | work=NPR News | title=All We Are Saying: Three Weeks with John Lennon | date=9-oktabr 2010-yil | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130429818 | access-date=9-oktabr 2010-yil }} * {{veb manbasi | work=The Official Charts | title=Artist chart history: Wet Wet Wet | year=2010 | url=http://www.theofficialcharts.com/artist/_/wet%20wet%20wet/ | access-date=8-dekabr 2010-yil }} * {{kitob manbasi | author=The Beatles | year=2000 | author-link=The Beatles | title=The Beatles Anthology | publisher=Chronicle Books | location=San Francisco | isbn=0-8118-2684-8 }} * {{jurnal manbasi | last=Cahill | first=Greg | title=Encore: It Was 40 Years Ago Today – How the Beatles Launched a String-Playing Revolution | date=June–July 2005 | journal=Strings Go to Journal Record | volume=20:1:130 }} * {{kitob manbasi | last=Coleman | first=Ray | year=1995 | title=Yesterday & Today | publisher=Boxtree Limited | location=London | isbn=0-7522-1669-4 }} * {{kitob manbasi | last=Cross | first=Craig | year=2005 | title=The Beatles: Day-by-Day, Song-by-Song, Record-by-Record | publisher=iUniverse, Inc. | location=Lincoln, NE | isbn=0-595-34663-4 }} * {{yangiliklar manbasi |work=BBC News | title=ENTERTAINMENT &#124; Bruch and Beatles top radio polls | date=6-aprel 1999-yil | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/312810.stm | access-date=3-fevral 2009-yil | ref={{SfnRef|BBC News|1999}} }} * {{kitob manbasi | last=Everett | first=Walter | year=1999 | title=The Beatles as Musicians: Revolver through the Anthology | url=https://archive.org/details/beatlesasmusicia0000ever | publisher=[[Oxford University Press]], USA | isbn=978-0-19-512941-0 }} * {{kitob manbasi|editor-last=Gorlinski|editor-first=Gini|year=2010|title=The 100 Most Influential Musicians of All Time|url=https://archive.org/details/100mostinfluenti0000unse_s6r3|publisher=Britannica Educational Publishing|location=New York, NY|isbn=978-1-61530-006-8}} * {{kitob manbasi | last=Hall | first=Claude | date=30-oktabr 1965-yil | title=Billboard | issn=0006-2510 | page=40 }} * {{veb manbasi | last=Hammond | first=Ian | year=2001 | title=Old sweet songs | url=http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/VOLUME05/Oldsweetsongs.shtml | access-date=28-avgust 2009-yil | arxivsana=2012-06-29 | arxivurl=https://archive.today/20120629023742/http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/VOLUME05/Oldsweetsongs.shtml }} * {{veb manbasi | work=Beatles Interview Database | year=2009 | title=Help!: Yesterday | url=http://www.beatlesinterviews.org/dba05help.html | access-date=17-may 2009-yil | ref={{SfnRef|Beatles Interview Database|2009}} }} * {{jurnal manbasi | last=Ignatius | first=Adi | title=A Tsar Is Born | date=19-dekabr 2007-yil | magazine=[[Time (jurnal)|Time]] | url=http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766,00.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20071220201506/http://www.time.com/time/specials/2007/personoftheyear/article/0,28804,1690753_1690757_1690766,00.html | url-status=dead | archive-date=20-dekabr 2007-yil | access-date=3-fevral 2009-yil }} * {{yangiliklar manbasi |work=BBC News | title=King Cole 'influenced' Beatles hit | date=7-iyul 2003-yil | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3050614.stm | ref={{SfnRef|BBC News|2003}} }} * {{kitob manbasi | last=Lewisohn | first=Mark | year=1988 | author-link=Mark Lewisohn | title=The Beatles Recording Sessions | publisher=Harmony Books | location=New York | isbn=0-517-57066-1 }} * {{video manbasi notes | last=Lewisohn | first=Mark | year=1994 | title=Anthology 2 | publisher=[[Apple Records]] | location=London | title-link=Anthology 2 | others=[[The Beatles]] | type=booklet | id=31796 }} * {{kitob manbasi | last=MacDonald | first=Ian | year=2008 | title=Revolution in the Head, 2nd revised edition | url=https://archive.org/details/revolutioninhead0000macd_q9m6 | publisher=Vintage Books | location=London | isbn=978-0-09-952679-7 }} * {{yangiliklar manbasi | last=Mallick | first=Heather | title=Past Perfect | date=22-noyabr 2000-yil |work=Globe and Mail |location=Canada | url=http://v1.theglobeandmail.com/series/songs/RVMALL.html | access-date=2-yanvar 2011-yil }} * {{kitob manbasi | last=Miles | first=Barry | year=1997 | author-link=Barry Miles | title=Paul McCartney: Many Years From Now | publisher=Henry Holt & Company | location=New York | isbn=0-8050-5249-6 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile }} *{{kitob manbasi|last=Miles|first=Barry|title=The Beatles Diary Volume 1: The Beatles Years|url=https://archive.org/details/beatlesdiaryvolu0000mile|year=2001|publisher=Omnibus Press|location=London|isbn=0-7119-8308-9}} * {{veb manbasi | work=[[Guinness World Records]] | year=2009 | title=Most Recorded Song | url=http://www.guinnessworldrecords.com/content_pages/record.asp?recordid=50867 | access-date=12 May 2009 | ref={{SfnRef|Guinness World Records|2009}} |archive-url = https://web.archive.org/web/20060910071729/http://www.guinnessworldrecords.com/content_pages/record.asp?recordid=50867 |archive-date = 10-sentabr 2006-yil}} * {{kitob manbasi | last=Napier-Bell | first=Simon | year=2001 | author-link=Simon Napier-Bell | title=Black Vinyl, White Powder: The Real Story of the British Music Industry | url=https://archive.org/details/blackvinylwhitep0000napi | publisher=Ebury Press | isbn=978-0-09-186992-2 }} * {{veb manbasi | last=Ortiz | first=Marcos | year=2005 | title=Marcos' Beatles Page – Yesterday | url=http://www.geocities.com/SunsetStrip/Palms/6797/songs/yesterday.html | access-date=14-yanvar 2006-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20051220202050/http://www.geocities.com/SunsetStrip/Palms/6797/songs/yesterday.html|archive-date=20 December 2005}} * {{veb manbasi | last=Pollack | first=Alan W | date=1-fevral 1993-yil | author-link=Alan W. Pollack | title=Notes on "Yesterday" | work=Notes On&nbsp;... Series | url=http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/y.html | access-date=14-yanvar 2006-yil }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{yangiliklar manbasi | last=Rees | first=Jasper | title= The Beatles as never before | date= 25-oktabr 2006-yil | work= [[Www.telegraph.co.uk|The Telegraph]] | url= https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3656105/The-Beatles-as-never-before.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandjazzmusic/3656105/The-Beatles-as-never-before.html |archive-date=12-yanvar 2022-yil |url-access=subscription |url-status=live | access-date=20-dekabr 2011-yil }}{{cbignore}} * {{jurnal manbasi |magazine=Rolling Stone | year=2007 | title=The RS 500 Greatest Songs of All Time | url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs | archive-url=https://web.archive.org/web/20060815105453/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs | url-status=dead | archive-date=15-avgust 2006-yil | access-date=28-fevral 2007-yil | ref={{SfnRef|Rolling Stone|2007}} }} * {{jurnal manbasi | magazine=Rolling Stone | year=2011 | title=The RS 100 Greatest Beatles Songs of All Time | url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-beatles-songs-20110919 | access-date=19-sentabr 2011-yil | ref={{SfnRef|Rolling Stone|2011}} | arxiv-sana=10-dekabr 2017-yil | arxiv-url=https://web.archive.org/web/20171210231959/https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-beatles-songs-20110919 | url-status=dead }} * {{jurnal manbasi | last=Owen | first=David | date=10-aprel 2006-yil | title=The Soundtrack of Your Life | magazine=The New Yorker | url=http://www.newyorker.com/printables/fact/060410fa_fact | qaralgan sana=31-oktabr 2022-yil | arxiv-sana=4-yanvar 2013-yil | arxiv-url=https://archive.today/20130104042042/http://www.newyorker.com/printables/fact/060410fa_fact | url-status=dead }} * {{yangiliklar manbasi | last=Scott | first=Kirsty | date=2-iyun 2003-yil | title=Lennon and McCartney? Let it be |work=The Guardian | url=https://www.theguardian.com/uk/2003/jun/02/thebeatles.arts | access-date=24-yanvar 2010-yil }} * {{kitob manbasi | last=Turner | first=Steve | year=2005 | author-link=Steve Turner (writer) | title=A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles Song | url=https://archive.org/details/harddayswritesto0000turn_a2y5 | publisher=Harper Paperbacks | location=New York | edition=3rd | isbn=0-06-084409-4 }} * {{veb manbasi | last=Unterberger | first=Richie | year=2006 | author-link=Richie Unterberger | title=Review of Yesterday | website=Allmusic | url={{AllMusic|class=song|id=t819456|pure_url=yes}} | access-date=14-yanvar 2006-yil }}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{kitob manbasi | last=Wallgren | first=Mark | year=1982 | title=The Beatles on Record | url=https://archive.org/details/beatlesonrecord0000wall | publisher=[[Simon & Schuster]] | location=New York | isbn=0-671-45682-2 }} {{Refend}} == Havolalar == * {{YouTube|wXTJBr9tt8Q|„Yesterday“}} (jonli ijro) [[Turkum:Beatles qoʻshiqlari]] [[Turkum:Paul McCartney qoʻshiqlari]] [[Turkum:1965-yil qoʻshiqlari]] [[Turkum:Ingliz tilidagi qoʻshiqlar]] [[Turkum:Lennon–McCartney yozgan qoʻshiqlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha qoʻshiqlar]] 9x1utn1fbhk6mmzhvoz4dtd1lsa3qxy 0 732555 6192204 6190036 2026-07-03T13:36:53Z Baxtiyorovbaxtiyor 286584 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 6192204 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti referendum | name = Qozogʻiston konstitutsiyaviy referendumi | country = Qozogʻiston | flag_year = Qozogʻiston | flag_image = | date = {{Start date|2022|06|05}} | previous_year = 1995 | previous_referendum = Qozogʻiston konstitutsiyaviy referendumi (1995) | next_year = | next_referendum = <!-- page title, will be linked if it exists --> | title = 2022-yilgi 6-mayda ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan „Qozogʻiston Respublikasining Konstitusiyasiga oʻzgartirish bilan qoʻchimchalar kiritish toʻgʻrisida“gi Qozogʻiston Respublikasi Qonuni loyihasida nazarda tutilgan Qozogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasiga oʻzgartirishlar bilan qoʻshimchalar kiritishni qabul qilasizmi? <!-- Details --> | question = | image = | image_width = | image_alt = | caption = | location = [[Qozogʻiston]] | voting_system = Referendum, <br/>sirli ovoz berish | votes_counted = <!-- or | reporting = or | declared =, do not include percentage (%) sign --> | last_update = <!-- time of last update, for partial results --> | time_zone = <!-- time zone of the time given in the last_update field, must be linked --> | outcome = | website = <!-- use {{URL}} --> <!-- Results table --> | yes_text = | yes = 6163863 | no_text = | no = 1490475 | blanktype = | blank = | othertype = | other = 125859 | invalid = 206096 | total = 7986293 | totalref = | electorate = 11734642 | voter_registration = | turnoutpct = 68,06% <!-- Maps --> | map = | map_size = | map_alt = | map_division = <!-- name of the political subdivisions shown in the map, defaults to "county" --> | map_caption = <!-- overrides the default caption --> | map2 = | map_size2 = | map_alt2 = | mapdivision2 = | mapcaption2 = <!-- Bar graphs --> | width = | barwidth = | part1_subject = | part1_choice1 = | part1_percentage1 = | part1_color1 = | part1_choice2 = | part1_percentage2 = | part1_color2 = | part1_choice3 = | part1_percentage3 = | part1_color3 = | part1_choice4 = | part1_percentage4 = | part1_color4 = | part1_choice5 = | part1_percentage5 = | part1_color5 = | part1_caption = | part2_subject = | part2_choice1 = | part2_percentage1 = | part2_color1 = | part2_choice2 = | part2_percentage2 = | part2_color2 = | part2_choice3 = | part2_percentage3 = | part2_color3 = | part2_choice4 = | part2_percentage4 = | part2_color4 = | part2_choice5 = | part2_percentage5 = | part2_color5 = | part2_caption = | notes = https://www.election.gov.kz/ }} '''Qozogʻiston konstitutsiyaviy referendumi''' yoki '''Respublikalik referendum''' ({{lang-kz|Respublikalyq referendum}}) — 5-iyun 2022-yilda boʻlib oʻtgan konstitusiyaviy [[referendum]]. [[Qozogʻiston]] Respublikasi prezidenti [[Qasim-Jomard Toqayev]] 29-aprel 2022-yilda [[Qozogʻiston xalq assambleyasi]]da konstitusiyaviy referendum oʻtkazish boʻyicha taklif qildi. Referendumda 56ta oʻzgartirish taklif qilingan<ref>{{veb manbasi |date=5-may 2022-yil |title=Kazakh President Signs Decree For June 5 Referendum On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-referendum-constitution-changes/31836007.html |access-date=13-may 2022-yil |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |language=inglizcha}}</ref>. Bu mustaqil Qozogʻistonda boʻlib oʻtgan uchinchi referendum va qariyb 27 yil davomida birinchi referendum boʻldi, oxirgi referendum 1995-yilda oʻtkazilgan<ref>{{veb manbasi |date=5-may 2022-yil |title=Kazakh President Signs Decree For June 5 Referendum On Constitutional Changes |url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-referendum-constitution-changes/31836007.html |access-date=5-may 2022-yil |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |language=inglizcha}}</ref>. Bu, shuningdek, 1995-yilgi Qozogʻiston konstitutsiyasi ratifikatsiya qilingandan soʻng dastlab qabul qilingan qonunga muvofiq, respublika referendumi sifatida oʻtkaziladigan birinchi referendum boʻlib ham hisoblanadi. Yangi taklif qilingan oʻzgarishlar birinchi marta Prezident Qosim-Jomart Toqayev tomonidan 2022-yil mart oyida boʻlib oʻtgan Xalqga Murojaatnomasi chogʻida mamlakatda sodir boʻlgan iqtisodiy sharoitning yomonlashuvi va jadal siyosiy islohotlarga chaqiriqlarning kuchayishi natijasida yuzaga kelgan zoʻravon tartibsizliklarga javoban e’lon qilingan. Ushbu hodisalar 2022-yilning yanvar oyida boʻlib oʻtgan edi<ref>{{veb manbasi |date=16-mart 2022-yil |title=Kazakhstan president proposes reforms to limit his powers |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/16/kazakhistan-president-proposes-reforms-to-limit-his-powers |access-date=5-may 2022-yil |website=www.aljazeera.com |language=inglizcha}}</ref>. Toqayevning murojaatidan soʻng u parlament bilan birgalikda konstitutsiyaga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha takliflar ishlab chiqish boʻyicha ishchi guruh tuzdi va 2022-yil aprel oyida Konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgartirishlar loyihasi dastlab Toqayev tomonidan Konstitutsiyaviy kengashga tasdiqlash uchun taqdim etilgan holda jamoatchilikka taqdim etildi. [4] Tuzatishlar loyihasini ishlab chiqish jarayonida deputatlar va qozoq rasmiylari tomonidan [[qozoq tili]] bilan bir qatorda rus tilidan ham umumiy rasmiy til sifatida qoʻllanishi va eng muhimi, sobiq prezident [[Nursulton Nazarboyev]]ning holati oʻzgarishlari sifatida qarshiliklarga uchragan imtiyozlari bilan bogʻliq bir qancha munozarali taklif qilingan oʻzgartirishlar kiritildi. Unga „mustaqil Qozogʻiston asoschisi“ degan yangi faxriy unvon berish taklifi ilgari surildi, bu esa ommaviy noroziliklardan soʻng bekor qilindi<ref>{{veb manbasi |date=25-aprel 2022-yil |title=Status of Nazarbayev as founder of independent Kazakhstan to be enshrined in constitution |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/78568/ |access-date=3-iyun 2022-yil |website=interfax.com}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Kumenov |first=Almaz |date=5-may 2022-yil |title=Kazakhstan: Nazarbayev to lose his place in constitution |url=https://eurasianet.org/kazakhstan-nazarbayev-to-lose-his-place-in-constitution |access-date=3-iyun 2022-yil |website=eurasianet.org |language=inglizcha}}</ref>. 2022-yil 29-aprelda Prezident Toqayev konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgartirish va qoʻshimchalarni maʼqullash uchun respublika referendumini oʻtkazish gʻoyasini ilgari surdi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Reuters |date=29-aprel 2022-yil |title=Kazakh leader proposes referendum on constitutional reform |language=inglizcha |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakh-leader-proposes-referendum-constitutional-reform-2022-04-29/ |access-date=5-may 2022-yil}}</ref>. May oyi boshida parlament konstitutsiyaga oʻzgartirish va qoʻshimchalar toʻplami boʻyicha loyihasini qabul qildi, keyin esa Toqayev tomonidan imzolangan, referendum oʻtkazish sanasini prezident farmonida belgilandi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Reuters |date=5-may 2022-yil |title=Kazakhstan to hold constitutional reform referendum on June 5 |language=inglizcha |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakhstan-hold-constitutional-reform-referendum-june-5-2022-05-05/ |access-date=5-may 2022-yil}}</ref>. == Tarixi == Qozogʻiston Konstitutsiyasiga jiddiy oʻzgartirishlar kiritish talablari Nursulton Nazarboyevning prezidentlik davriga borib taqaladi. Qozogʻiston Oliy Kengashi tarqatib yuborilgan holda prezidentlik faoliyatining birinchi muddatida u 1995-yil avgustida boʻlib oʻtgan konstitutsiyaviy referendumni boshqargan va bu uning ijro hokimiyatini sezilarli darajada kengaytirgan. Parlamentni tarqatib yuborish huquqi, shuningdek, Konstitutsiyaviy sudni Nazarboyevga konstitutsiyaga erkin oʻzgartirishlar kiritish vakolatini amalda bergan maslahatchi organga aylantirish kabilari Qozogʻistonda avtoritar boshqaruvga olib keldi, chunki hokimiyatning barcha tarmoqlari bunga majbur boʻlgan edi<ref name=":02">{{veb manbasi |title=KAZAKHSTAN |url=https://www.hrw.org/reports/1999/kazakhstan/Kaz1099b-02.htm#P114_17208 |access-date=6-may 2022-yil |website=www.hrw.org}}</ref>. Siyosiy muxolifat tomonidan boykot qilingan 1995-yilgi avgust referendumi keyinchalik saylovchilarning 90% tomonidan maʼqullandi va mahalliy kuzatuvchilar tomonidan soxtalashtirilganlikda ayblandi<ref name=":02" /><ref>{{kitob manbasi |title=Freedom in the World 2011 The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties |publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Incorporated |year=2011 |pages=353}}</ref>. Yillar davomida muxolifat va hukumatning oʻzi tomonidan konstitutsiyani isloh qilishga bir necha bor urinishlar qilindi. Sobiq sovet respublikalarida sodir boʻlgan rangli inqiloblar fonida 2004-yil oxirida Qozogʻiston Demokratik Kuchlarining Muvofiqlashtiruvchi Kengashi tashkil etilgan boʻlib, unga bir qancha muxolif partiyalar kirdi va unga Majilisning sobiq raisi Jarmaxan Tuyaqbay rahbarlik qildi<ref name=":12">{{veb manbasi |date=24-noyabr 2004-yil |title=Жармахан Туякбай ушел в оппозицию — Интернет-газета ЗОНАКЗ. Казахстан. |url=https://zonakz.net/2004/11/24/%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%BB-%D0%B2-%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8E/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020095603/https://zonakz.net/2004/11/24/%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8F%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D1%83%D1%88%D0%B5%D0%BB-%D0%B2-%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8E/ |archive-date=20-oktabr 2020-yil |access-date=6-may 2022-yil |language=ruscha}}</ref>. Muvofiqlashtiruvchi kengash siyosiy islohotlarni amalga oshirishga qaratildi va 2005-yilgi prezidentlik saylovlari oldidan oʻzining taklif qilingan Qozogʻiston konstitutsiyasi loyihasini ishlab chiqildi<ref name=":12" /><ref>{{veb manbasi |last=ЖЕҢİСҚЫЗЫ |first=Айжан |date=26-yanvar 2005-yil |title=Қазақстан оппозициясы жаңа конституция жобасын ұсынды |url=https://www.azattyq.org/a/1156752.html |access-date=6-may 2022-yil |website=Азаттық радиосы |language=kk}}</ref>. Biroq, 2005-yil avgust oyida loyiha uchun varaqalar tarqatilgunga qadar politsiya tomonidan musodara qilinadi<ref>{{veb manbasi |last=ЖЕҢİСҚЫЗЫ |first=Айжан |date=18-avgust 2005-yil |title=Қазақстан оппозициясы шығарған жаңа Конституция жобасы туралы кітапшаларды Алматы полициясы тәркіледі |url=https://www.azattyq.org/a/1160259.html |access-date=6-may 2022-yil |website=Азаттық радиосы |language=kk}}</ref>. Shunga qaramay, Nazarboyevga qarshi prezidentlik poygasida qatnashgan yetakchi muxolifatchi Tuyaqbay yangi konstitutsiya uchun saylovoldi tashviqotini olib bordi, unda prezidentlik muddatini bir marta cheklash va amaldagi prezidentning qarindoshlarining siyosiy lavozimlarni egallashini taqiqlash nazarda tutilgan edi<ref>{{veb manbasi |last=Терещенко |first=Сергей |date=9-noyabr 2005-yil |title=Ошибка кандидата |url=https://nomad.su/?a=3-200511100014 |access-date=6-may 2022-yil |website=nomad.su |publisher=Новый вестник |language=ruscha}}</ref>. Har qanday saʼy-harakatlarga qaramay, Nazarboyev 2005-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻzining uchinchi muddatga nomzodini gʻalaba qozonishini bemalol davom ettirdi, Tuyaqbay esa natijalarni tan olishdan bosh tortdi va saylovni bekor qilishga urinib koʻrdi, bu esa yangi konstitutsiyaning amalga oshirilishi uchun barcha imkoniyatlardan voz kechilganini aniqlandi<ref>{{veb manbasi |date=5-dekabr 2005-yil |title=Kazakh election condemned |url=https://www.aljazeera.com/news/2005/12/5/kazakh-election-condemned |access-date=6-may 2022-yil |website=www.aljazeera.com |language=inglizcha}}</ref>. [[Janaoʻzen]] qirgʻini va 2012-yilgi qonunchilik saylovlaridan soʻng, oʻsha paytdagi muxolifatdagi Umummilliy sotsial-demokratik partiyani boshqargan Tuyaqbay siyosiy islohotlar va konstitutsiyaga oʻzgartirishlar kiritishni muhokama qilish uchun 2012-yilning kuzida umummilliy [[Qurultoy]] oʻtkazish imkoniyatini taklif qildi<ref>{{veb manbasi |date=16-iyul 2022-yil |title=Всенародный курултай, иницированный оппозицей, может состояться осенью |url=https://kaztag.kz/ru/news/vsenarodnyy-kurultay-initsirovannyy-oppozitsey-mozhet-sostoyatsya-osenyu |access-date=6-may 2022-yil |website=kaztag.kz |language=ruscha}}</ref>. 2017-yilda Prezident Nazarboyev konstitutsiyaviy islohotlarni taklif qildi, bunda birinchi marta parlamentga koʻproq vakolatlar berish va hokimiyat tarmoqlari oʻrtasida vakolatlarni koʻproq taqsimlashga ruxsat berish orqali ijro hokimiyati vakolatlarini qisqartirdi, ammo bu siyosiy plyuralizmni kuchaytirmagan edi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Abdurasulov |first=Abdujalil |date=6-mart 2017-yil |title=Kazakhstan constitution: Will changes bring democracy? |language=inglizcha |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39177708 |access-date=6-may 2022-yil}}</ref>. 2019-yil mart oyida prezident Nazarboyev iste’foga chiqqanidan soʻng, Qozogʻiston fuqarolik jamiyati va ijtimoiy tarmoqlarda siyosiy faollik kuchayishi bilan jamoatchilik bosimi yangi qadam bosgan prezident Qosim-Jomart Toqayevga nisbatan liberal islohotlarni amalga oshirishi uchun kuchayadi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Marat |first=Erica |date=20-iyun 2019-yil |title=Kazakhstan's police are cracking down on protesters — as political activism keeps rising. |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2019/06/20/kazakhstans-police-are-cracking-down-protesters-political-activism-keeps-rising/ |newspaper=The Washington Post}}</ref>. 1993-yilda Qozogʻistonning birinchi konstitutsiyasining muallifi boʻlgan [[Qozogʻiston SSR]] Oliy Kengashining sobiq raisi Serikbolsin Abdildin uning qaytarilishini qoʻllab-quvvatladi<ref>{{veb manbasi |date=20-iyun 2019-yil |title=Серикболсын Абдильдин: необходимо вернуть Конституцию 1993-его года |url=https://www.exclusive.kz/expertiza/obshhestvo/116215/ |access-date=8-may 2022-yil |website=exclusive.kz |language=ruscha}}</ref>. 201-yilgi prezidentlik saylovlarida nomzodlar Amirjan Qosanov va Sadibek Tugel oʻz saylovoldi tashviqotlarida Konstitutsiyani oʻzgartirishga chaqirishdi, Qosanov esa prezident-parlament tizimiga oʻtishni rejalashtirdi, Tugel esa “demokratik qadriyatlarni targʻib qilish uchun Qozogʻistonning yangi konstitutsiyasi loyihasi boʻyicha referendum oʻtkazishni taklif qildi<ref>{{veb manbasi |last=Маулетбай |first=Серикжан |date=28-may 2019-yil |title=Чем отличаются и чем похожи предвыборные программы кандидатов в президенты Казахстана? |url=https://informburo.kz/stati/chem-otlichayutsya-i-chem-pohozhi-predvybornye-programmy-kandidatov-v-prezidenty-kazahstana.html |access-date=6-may 2022-yil |website=informburo.kz |language=ruscha}}</ref>. 2019-yil avgust oyida Konstitutsiya kunida “Oyan, Qazaqstan” (Uygʻon, Qozogʻiston) harakati faollari [[Olmaota]] shahrida konstitutsiyani parlament tizimiga asoslangan islohotni talab qilib yurish oʻtkazadilar<ref>{{veb manbasi |last=Анарбайұлы |first=Асан |date=30-avgust 2019-yil |title=Алматылық белсенді жастар "Конституцияны реформалау" туралы марш өткізді |url=https://qazaqtimes.com/kk/article/68229 |access-date=6-may 2022-yil |website=qazaqtimes.com |language=kk}}</ref>. “Aq Jol” demokratik partiyasi 2021-yilgi qonunchilik saylovlari uchun saylovoldi dasturida “prezidentlik tizimidan parlament tizimiga bosqichma-bosqich oʻtish”ni ham talab qiladi<ref>{{veb manbasi |date=19-noyabr 2020-yil |title=Партияның саяси бағдарламасы |url=https://akzhol.kz/partija/partiyanyn-sayasi-bagdarlamasy/ |access-date=6-may 2022-yil |website=«Ақ жол» демократиялық партиясының» ресми сайт |language=kk |arxivsana=11-may 2022-yil |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220511092554/https://akzhol.kz/partija/partiyanyn-sayasi-bagdarlamasy/ }}</ref>. Siyosiy tahlilchilarning fikricha, Prezident Toqayev koʻpayib borayotgan chaqiriqlarga qaramay, konstitutsiyani isloh qilishdan unchalik manfaatdor emas boʻlgan, chunki uning oʻtmishdoshi Nazarboyev hamon turli nufuzli davlat lavozimlariga, xususan, prezidentlikdan iste’foga chiqqanidan keyin Oliy Kengash raisligiga ega boʻlib, Toqayevni amalda qoldiradi<ref>{{veb manbasi |date=20-mart 2019-yil |title="Мы видим апофеоз культа личности": как на инаугурации Токаева обожествили Елбасы |url=https://www.business-gazeta.ru/article/417599 |access-date=6-may 2022-yil |website=БИЗНЕС Online |language=ruscha}}</ref>. ===2022-yilning Yanvar hodisalari=== {{Asosiy|Qozogʻiston norozilik namoyishlari}} [[Janaoʻzen]] shahrida avvaliga yanvar oyi boshida suyultirilgan gazning keskin narhi oʻsishiga qarshi norozilik namoyishlari boshlanganida, ommaviy norozilik tezda butun Qozogʻiston boʻylab tarqaladi, chunki qozoq namoyishchilari iqtisodiy, ijtimoiy va eng muhimi, parlament tizimidan tortib, siyosiy islohotlar oʻtkazishga chaqirishadi. Bosh vazir ijro etuvchi hokimiyatga ega boʻlib, hukumat tarmoqlari oʻrtasida kuchliroq nazorat va muvozanatni saqlab qolgan 1993-yildagi avvalgi konstitutsiyaga qaytish talab qilinadi<ref>{{veb manbasi |last=Anceschi |first=Luca |date=6-yanvar 2022-yil |title=The week that changed Kazakhstan forever |url=https://www.opendemocracy.net/en/odr/the-week-that-changed-kazakhstan-forever/}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |last1=Ilyushina |first1=Mary |last2=Cheng |first2=Amy |date=7-yanvar 2022-yil |title=Kazakhstan president gives shoot-to-kill order against protesters, dismissing calls for negotiations |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/07/kazakhstan-russia-protests-csto/ |access-date=8-may 2022-yil |newspaper=The Washington Post}}</ref>, chunki ular soʻnggi yillarda qozoq fuqarolarining turmush darajasi [[Qozogʻiston hukumati]] oʻsib borayotgan muammoni qayta-qayta eʼtibordan chetda qoldirganini taʼkidlaydilar<ref>{{veb manbasi |date=6-yanvar 2022-yil |title=Kazakhstan unrest: what are the protests about? |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/06/kazakhstan-unrest-what-are-the-protests-about |access-date=8-may 2022-yil |website=the Guardian |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Pikulicka-Wilczewska |first=Agnieszka |title=What is behind the protests rocking Kazakhstan? |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/5/explainer-what-is-behind-the-protests-rocking-kazakhstan |access-date=8-may 2022-yil |website=www.aljazeera.com |language=inglizcha}}</ref>. Prezident Toqayev bir qarashda namoyishlarni toʻliq qondirish uchun unchalik koʻp ish qilmaydi, buning oʻrniga jamoatchilikni jamoat tartibini buzmaslikka undaydi va hukumatga Janaoʻzendagi kuchayib borayotgan vaziyatni oʻrganishga koʻrsatma beradi<ref>{{veb manbasi |last=Lillis |first=Joanna |date=3-yanvar 2022-yil |title=Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests |url=https://eurasianet.org/kazakhstan-gas-price-hike-fuels-zhanaozen-protests |access-date=8-may 2022-yil |website=eurasianet.org |language=inglizcha}}</ref>. Biroq, namoyishlar va politsiya oʻrtasida shiddatli toʻqnashuvlar sodir boʻlgani sababli, norozilik namoyishlari, xususan, eng yirik shahar [[Olmaota]]da tartibsizliklarga aylanadi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Reuters |date=5-yanvar 2022-yil |title=Kazakhstan declares state of emergency in protest-hit city, province |language=inglizcha |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/commodities/protests-erupt-kazakhstan-after-fuel-price-rise-2022-01-04/ |access-date=8-may 2022-yil}}</ref>. Bunga javoban Toqayev telemurojaati chogʻida tinchlanishni soʻrab, namoyishchilarning barcha qonuniy talablari koʻrib chiqilishini e’lon qiladi va jamoatchilikni provokatsiyalarga berilmaslikka chaqiradi<ref>{{veb manbasi |date=5-yanvar 2022-yil |title=President Kassym-Jomart Tokayev's Statement in connection with the current situation in the country |url=https://www.akorda.kz/en/president-kassym-jomart-tokayevs-statement-in-connection-with-the-current-situation-in-the-country-50329 |access-date=8-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=inglizcha}}</ref>. Ommaviy tartibsizliklar susaymagan holda, Toqayev butun mamlakat boʻylab [[favqulodda holat]] e’lon qiladi va Bosh vazir [[Asqar Mamin]] boshchiligidagi hukumatni iste’foga chiqaradi<ref>{{veb manbasi |date=5-yanvar 2022-yil |title=Kazakhstan declares state of emergency amid violent fuel protests |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20220105-kazakhstan-government-resigns-amid-violent-protests-over-fuel-price-hike |access-date=8-may 2022-yil |website=France 24 |language=inglizcha}}</ref>. Toqayev, shuningdek, sobiq prezident Nazarboyevni Xavfsizlik Kengashi raisi sifatidagi yetakchi rolidan ozod qiladi va shu tariqa oʻziga koʻproq vakolatlar oladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Reuters |date=5-yanvar 2022-yil |title=Kazakh leader removes veteran ex-president from key security post |language=inglizcha |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakh-leader-removes-veteran-ex-president-key-security-post-2022-01-05/ |access-date=8-may 2022-yil}}</ref>. Qozogʻiston harbiylari va [[Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti|Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti]] qoʻshinlari koʻmagida tartibsizliklar shafqatsizlarcha bostiriladi, chunki Toqayev tinch aholiga qarshi halokatli kuch ishlatishni buyuradi, tartibsizliklar yuzlab odamlarning hayotiga zomin boʻladi va rasmiy hisob-kitoblarga koʻra zarar miqdori 2 milliard dollardan ortiq mablagʻni olib keladi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Press |first=The Associated |date=7-yanvar 2022-yil |title=To quell unrest, Kazakhstan's president authorizes forces to shoot to kill |language=inglizcha |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/01/07/1071181693/the-leader-of-kazakhstan-says-constitutional-order-mainly-restored-amid-unrest |access-date=8-may 2022-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Karibayeva |first=Akbota |date=19-yanvar 2022-yil |title=Kazakhstan's Unrest Leaves Behind a Traumatized Society |url=https://foreignpolicy.com/2022/01/19/kazakhstan-unrest-trauma-aftermath/ |access-date=8-may 2022-yil |website=Foreign Policy |language=inglizcha}}</ref>. Fojiali voqealardan soʻng Prezident Toʻqayev 2022-yil 11-yanvar kuni qonun chiqaruvchi organning quyi palatasi – Majilisda nutq soʻzlaydi. U yerdan “keng va konstruktiv muloqot asosida tayyorlanadigan siyosiy islohotlarning yangi paketini e’lon qiladi. Fuqarolik jamiyati va ekspertlar ishtirokida” va dastlab 2022-yil sentabrga moʻljallangan boʻlajak Davlat Murojaatnomasida taqdim etiladi<ref>{{veb manbasi |date=11-yanvar 2022-yil |title=Мемлекет басшысы Қ.К. Тоқаевтың Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің отырысында сөйлеген сөзі |url=https://akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kk-tokaevtyn-kazakstan-respublikasynyn-parlamenti-mazhilisinin-otyrysynda-soylegen-sozi-1105319 |access-date=9-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=kk}}</ref>. Keyinchalik Toqayev 2022-yilning fevralida xorijiy elchilar bilan uchrashuv chogʻida tartibsizliklar uchun “qasos yoki qutblanish”ga intilmasligini va uning ma’muriyati “keng koʻlamli siyosiy va iqtisodiy islohotlar”ni amalga oshirishini yana bir bor ta’kidlaydi<ref>{{veb manbasi |date=21-fevral 2022-yil |title=President Kassym-Jomart Tokayev receives credentials from foreign ambassadors |url=https://akorda.kz/en/president-kassym-jomart-tokayev-receives-credentials-from-foreign-ambassadors-2114037 |access-date=9-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=inglizcha}}</ref>. Toqayevning soʻzlariga qaramay, [[Human Rights Watch]] tashkiloti mahalliy inson huquqlari guruhlari va mustaqil ommaviy axborot vositalari guvohi boʻlgan norozilik namoyishlarida qatnashgan va qatnashmagan Qozogʻiston fuqarolariga nisbatan koʻplab qamoqxonalardagi qiynoqlar, shafqatsiz munosabat va qamoqxonada oʻlim holatlari haqida xabar beradi<ref>{{veb manbasi |date=1-fevral 2022-yil |title=Kazakhstan: Protesters Arbitrarily Arrested, Beaten |url=https://www.hrw.org/news/2022/02/01/kazakhstan-protesters-arbitrarily-arrested-beaten |access-date=9-may 2022-yil |website=Human Rights Watch |language=inglizcha}}</ref>. ==Qonunchilikka oʻzgartirishlar loyihasini ishlab chiqilishi== [[Fayl:2022 KZ constitutional referendum sheet.jpg|thumb|2022 Kazakh constitutional referendum ballot sheet (in the Kazakh and the Russian languages)]] Qozogʻiston jamiyatida Prezident Toqayev talab qilingan islohotlarni amalga oshirish boʻyicha qanday tashabbus koʻrsatishi borasida savollar paydo boʻldi. Taniqli siyosatshunoslar, siyosatchilar va jamoat arboblari orasida parlament tuzilmasi, saylov tizimidagi oʻzgarishlar hamda boshqa nodavlat partiyalarning rolini oshirish boʻyicha takliflar bildirildi<ref>{{veb manbasi |last=Сатпаев |first=Досым |date=9-fevral 2022-yil |title=Досым Сатпаев: Какой парламент нужен Казахстану? |url=https://forbes.kz/process/expertise/dosyim_satpaev_kakoy_parlament_nujen_kazahstanu_1/ |access-date=9-may 2022-yil |website=www.forbes.kz |language=ruscha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=ЕРГАЛИЕВ |first=Гимран |date=17-fevral 2022-yil |title="Лесть и месть". "Какие политические реформы нам нужны?". "Реформы в Казахстане: идя сквозь ад, главное – не останавливаться". "У акимов с министрами зарплата не очень большая, а часы за сто тысяч долларов". "Я долго задавала себе вопрос, почему я выжила" |url=https://zonakz.net/2022/02/17/lest-i-mest-kakie-politicheskie-reformy-nam-nuzhny-reformy-v-kazaxstane-idya-skvoz-ad-glavnoe-ne-ostanavlivatsya-u-akimov-s-ministrami-zarplata-ne-ochen-bolshaya-a-chasy-za-sto-tysyac/ |access-date=9-may 2022-yil |website=zonakz.net |language=ruscha}}</ref><ref>{{veb manbasi |date=3-fevral 2022-yil |title=Защитить журналистов от давления и снизить порог для партий: о чем говорили на заседании НСОД |url=https://informburo.kz/stati/zashhitit-zurnalistov-ot-davleniya-i-snizit-porog-dlya-partii-o-cem-govorili-na-zasedanii-nsod |access-date=9-may 2022-yil |website=informburo.kz |language=ruscha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Kumenov |first=Almaz |date=5-may 2022-yil |title=Kazakhstan's Second Republic: Plus ça change? |url=https://eurasianet.org/kazakhstans-second-republic-plus-ca-change |access-date=10-may 2022-yil |website=Eurasianet |language=inglizcha}}</ref>. 2022-yil 29-yanvar kuni Prezident Toqayev “Xabar” agentligiga bergan intervyusida Qozogʻistonda “parlament va partiyaviy tizim”ni isloh qilish haqida “jiddiy oʻylayotganini” va “turli ijtimoiy va siyosiy kuchlarni umumiy belgiga olib keladigan magnit” boʻlib xizmat qilayotganini ma’lum qildi<ref>{{veb manbasi |last=Бейсембина |first=Зарина |date=29-yanvar 2022-yil |title=Серьезно думаю над реформированием парламентской системы - К. Токаев |url=https://24.kz/ru/news/social/item/524749-eksklyuzivnoe-intervyu-kasym-zhomarta-tokaeva |access-date=28-may 2022-yil |website=24.kz |language=ruscha}}</ref>. 2022-yil fevral oyi boshida prezident Toqayev avvalroq mart oyining oʻrtalarida Xalqqa Murojaatnomasida siyosiy islohotlar toʻplamini e’lon qilishi xabar qilingan edi. Bu 16-mart kuni, Toqayev parlamentdagi nutqida Qozogʻistonni demokratlashtirishga qaratilgan bir qator konstitutsiyaga oʻzgartirishlar kiritishni taklif qilganida yuz berdi, ular quyidagida<ref>{{veb manbasi |last=Сайлауқызы |first=Раушан |date=7-fevral 2022-yil |title=Қасым-Жомарт Тоқаев наурыз айының ортасында халыққа Үндеу жариялайды |url=https://qazaqstan.tv/news/152647/ |access-date=9-may 2022-yil |website=qazaqstan.tv |language=kk}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Тақабаева |first=Аида |date=7-fevral 2022-yil |title=Тоқаев наурыз айының ортасында халыққа Үндеу жариялайды |url=https://kaz.zakon.kz/6002520-tokaev-nauryz-aiynyn-ortasynda-khalykka-undeu-zhariialaidy.html |access-date=9-may 2022-yil |website=zakon.kz |language=kk |arxivsana=2022-06-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220614211839/https://kaz.zakon.kz/6002520-tokaev-nauryz-aiynyn-ortasynda-khalykka-undeu-zhariialaidy.html }}</ref><ref>{{veb manbasi |date=16-mart 2022-yil |title=Kazakh President lays out constitutional reforms following January unrest |url=https://www.euractiv.com/section/central-asia/news/turning-the-page-after-the-january-unrest-kazakh-president-lays-out-constitutional-reforms/ |access-date=9-may 2022-yil |website=www.euractiv.com |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |date=16-mart 2022-yil |title=Kassym-Jomart Tokayev Delivers State-of-the-Nation Address to the People of Kazakhstan |url=https://akorda.kz/en/kassym-jomart-tokayev-delivers-state-of-the-nation-address-to-the-people-of-kazakhstan-1621043 |access-date=9-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Wood |first=Colleen |date=9-may 2022-yil |title=What's in Kazakhstan's Constitutional Referendum? |url=https://thediplomat.com/2022/05/whats-in-kazakhstans-constitutional-referendum/ |access-date=10-may 2022-yil |website=The Diplomat |language=inglizcha}}</ref>: *Oliy prezidentlik tizimidan kuchli parlamentga ega [[Prezidentlik respublika|prezidentlik respublikasiga]] oʻtish orqali Prezident vakolatlarini qayta koʻrib chiqish; *Prezidentning oʻz lavozimini egallab turgan davrida biron-bir [[Siyosiy partiyalar|siyosiy partiyaga]] a’zo boʻlishini, hokimlar va ularning oʻrinbosarlarining partiya boʻlimlarida faoliyat yuritishini taqiqlash; *Sudyalarga, Markaziy saylov komissiyasi, davlat taftish komissiyasi vakillariga, harbiy xizmatchilarga, milliy xavfsizlik va huquqni [[Suriya hududiy boʻlinishi|muhofaza]] qilish organlari xodimlariga biron-bir siyosiy partiyaga a’zo boʻlishni yoki biron-bir siyosiy partiyani qoʻllab-quvvatlashni taqiqlash; *Prezidentga viloyatlar, yirik shaharlar yoki poytaxt hokimlarining farmoyishlarini bekor qilishni taqiqlash; *Amaldagi Prezidentning eng yaqin qarindoshlariga oliy darajadagi davlat lavozimlarini egallashni taqiqlash; *Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti tomonidan Senatda tayinlanadigan deputatlik oʻrinlari sonini 15 nafardan 10 nafarga qisqartirish, palatadagi oʻrinlar sonini esa 49 tadan 54 taga oshirish, qoʻshimcha besh oʻrin Qozogʻiston Xalq Assambleyasi tomonidan belgilanadi va ularning parlament quyi palatasidagi toʻqqiz oʻrinli boʻlishi kafolatlangan holda bekor qilinadi; *Majlis a’zolari sonini 107 nafardan 98 nafarga qisqartirish; *Senatning qonun loyihalarini ishlab chiqishdagi vakolatlarini qisqartirish; *Toʻliq proporsional vakillikdan aralash-majoritar vakillik tizimiga oʻtish, bunda parlament deputatlarining 70 foizi proportsional ravishda partiya roʻyxatidan, qolgan 30 foizi esa bir mandatli saylov okruglaridan saylanadi; *Yirik shaharlar va poytaxt hokimlarining toʻgʻridan-toʻgʻri saylovlari (nomzodlar Prezident tomonidan tanlanadi); *Prezident tomonidan viloyatlar hokimlarini tayinlash hududiy yigʻilishda ovoz berish orqali amalga oshiriladi; *Uchta yangi viloyatni tashkil etish; *Konstitutsiyaviy sudning qayta tashkil etilishi. Toqayevning takliflari jamoatchilik jamiyati va ijtimoiy tarmoqlarda turlicha kutib olindi, hukumatparast va muxolifatdagi turli siyosiy tahlilchilar va arboblar turli fikrlarni bildirishdi. Ayrimlar prezidentning siyosatdagi ustunligini olqishladilar, boshqalari esa yangi eʼlon qilingan islohotlar shunchaki „kosmetik“ ekanligini va Qozogʻiston siyosiy tizimiga hech qanday tez oʻzgarishlar olib kelmasligini yana bir bor taʼkidlab, Toqayev hali ham mavjud ijroiya hokimiyatlarining koʻpchiligini saqlab qolishini taʼkidladilar<ref>{{veb manbasi |last=Вайскопф |first=Анатолий |date=17-mart 2022-yil |title=Чего ждать Казахстану от политических реформ президента Токаева |url=https://www.dw.com/ru/chego-zhdat-kazahstanu-ot-politicheskih-reform-prezidenta-tokaeva/a-61164425 |access-date=10-may 2022-yil |website=Deutsche Welle |language=ruscha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=ҚАЛМҰРАТ |first=Аян |date=16-mart 2022-yil |title="Жаңа елбасы жасаудың қажеті жоқ". Тоқаев жолдауы туралы сұхбат |url=https://www.azattyq.org/a/interview-with-shalkar-nurseit-on-presidents-address-to-nation/31756273.html |access-date=10-may 2022-yil |website=Азаттық радиосы |language=kk}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=BISENOV |first=NAUBET |date=30-mart 2022-yil |title=Kazakhstan reforms meet skepticism in shadow of Russia's war |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Kazakhstan-reforms-meet-skepticism-in-shadow-of-Russia-s-war |access-date=10-may 2022-yil |website=Nikkei Asia |language=inglizcha}}</ref>. 2022-yil aprel oyida [[Nur-Sulton]]ga tashrifi chogʻida Tashqi ishlar vaziri Muxtor Tleuberdi bilan uchrashuv chogʻida Fuqarolik xavfsizligi, demokratiya va inson huquqlari boʻyicha kotib oʻrinbosari lavozimini egallagan amerikalik diplomat Uzra Zeya taklif etilayotgan oʻzgarishlarni olqishladi va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari]]ning Toqayev islohotlarini toʻliq amalga oshirishda Qozogʻistonga yordam berishdan manfaatdorligini aytdi<ref>{{veb manbasi |last=Akhmetkali |first=Aibarshyn |date=11-aprel 2022-yil |title=US Ready to Partner With Kazakh Government on Implementation of Political Reforms, Senior Diplomat Says on Visit to Kazakhstan |url=https://astanatimes.com/2022/04/us-ready-to-partner-with-kazakh-government-on-implementation-of-political-reforms-senior-diplomat-says-on-visit-to-kazakhstan/ |access-date=10-may 2022-yil |website=The Astana Times |language=inglizcha}}</ref>. Prezident Toqayev 2022-yil 22-aprel kuni [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Vazirlar Mahkamasi]] yigʻilishida ishchi guruh tomonidan tayyorlangan oʻzgartirishlarni koʻrib chiqish uchun Konstitutsiyaviy kengashga taqdim etganini e’lon qilib, taniqli huquqshunos olimlar, Inson huquqlari boʻyicha vakil, parlament va davlat vakillarini ta’kidladi va organlar yangi konstitutsiyaviy tuzatishlar loyihasini ishlab chiqishda ishtirok etdi<ref name=":1">{{veb manbasi |date=22-aprel 2022-yil |title=Қасым-Жомарт Тоқаев Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөнінде кеңес өткізді |url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-konstituciyaga-ozgerister-men-tolyktyrular-engizu-zhoninde-kenes-otkizdi-2231453 |access-date=11-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=kk}}</ref>. U yerdan Toqayev qonunchilarni parlamentning qoʻshma majlisida qonunlarni zudlik bilan koʻrib chiqishga chaqirdi va ishchi guruh tomonidan taklif qilingan barcha oʻzgartirishlarni qoʻllab-quvvatlashini bildirdi<ref name=":1" />. ===Referendumga tayorgarlik=== Prezident Toqayev 2022-yil mart oyidagi Xalqqa Murojaatnomasidan soʻng 28-mart kuni oʻz ma’muriyati rahbari oʻrinbosari Erjan Jienboyev boshchiligida Respublika Konstitutsiyasiga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish boʻyicha takliflar ishlab chiqilishini nazorat qiluvchi ishchi guruh tuzishni buyurgan edi<ref>{{veb manbasi |date=29-mart 2022-yil |title=Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстарды тұжырымдау жөніндегі жұмыс тобы туралы |url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-konstituciyasyna-ozgerister-men-tolyktyrular-engizu-turaly-usynystardy-tuzhyrymdau-zhonindegi-zhumys-toby-turaly-292216 |access-date=9-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=kk}}</ref>. Adliya vaziri Qanat Musin 2022-yil aprelida yakunlanishi kutilayotgan loyihani ishlab chiqish bilan Murojaatnomasida Toqayev tomonidan ilgari surilgan Konstitutsiyaga taklif qilingan oʻzgartirishlar kiritilgan Milliy rejani taqdim etdi<ref>{{veb manbasi |last= |date=18-mart 2022-yil |title=Конституцияға Президент өкілеттігі бойынша өгерістер енгізіледі – Қанат Мусин |url=https://www.inform.kz/kz/article/3912991 |access-date=9-may 2022-yil |website=Kazinform |language=kk |arxivsana=2022-06-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220614200648/https://www.inform.kz/kz/konstituciyaga-prezident-okilettigi-boyynsha-ogerister-engiziledi-kanat-musin_a3912991 }}</ref><ref>{{veb manbasi |last= |date=18-mart 2022-yil |title=Какие изменения внесут в Конституцию, рассказали в Минюсте |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kakie-izmeneniya-vnesut-konstitutsiyu-rasskazali-minyuste-464529/ |access-date=9-may 2022-yil |website=Tengrinews.kz |language=ruscha}}</ref>. 2022-yil 23-fevral kuni Senat raisi Mäulen Ashimbaev NeKurultay [[YouTube]] kanaliga bergan intervyusida yangi islohotlar yoʻlidagi ishlar haqida fikr bildirdi va Tahlil maktabi va Yosh ekspertlar klubi – Senat qoshida tuzilgan va qonun loyihalarini ishlab chiqishda yordam beruvchi platforma “Yangi Qozogʻiston” konsepsiyasini amalga oshirish ustida ishlanayotgani maʼlum boʻldi<ref>{{veb manbasi |last= |date=24-fevral 2022-yil |title=Что значит "Новый Казахстан" для Сената |url=https://www.inform.kz/ru/article/3903554 |access-date=9-may 2022-yil |website=Kazinform |language=ruscha |arxivsana=2022-03-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220319082109/https://www.inform.kz/ru/chto-znachit-novyy-kazahstan-dlya-senata_a3903554 }}</ref>. ===Qarama-qarshi takliflar=== ====Nursulton Nazarboyev boʻyicha==== Sobiq prezident Nursulton Nazarboyevning qozogʻistonlik namoyishchilar noroziligining asosiy nishoni boʻlgani sababli 2022-yil yanvaridagi tartibsizliklar ortidan parlament 2022-yil 2-fevralda Nazarboyevning iste’foga chiqqanidan keyin saqlab qolgan vakolatlarini bekor qiluvchi qonunga oʻzgartirishlar kiritish uchun ovoz berdi<ref name=":0">{{veb manbasi |last=Kumenov |first=Almaz |date=2-fevral 2022-yil |title=Kazakhstan: Parliament strips Nazarbayev of lifetime sinecures |url=https://eurasianet.org/kazakhstan-parliament-strips-nazarbayev-of-lifetime-sinecures |access-date=10-may 2022-yil |website=eurasianet.org |language=inglizcha}}</ref>. Prezident sifatida, jumladan, Xavfsizlik Kengashi va Xalqlar Assambleyasiga umrbod raislik qilish, shuningdek, ichki va tashqi siyosatning muhim sohalariga veto qoʻyish huquqi<ref name=":0" /><ref>{{veb manbasi |last=Шарипханова |first=Дина |date=2-fevral 2022-yil |title=Парлмент Елбасы туралы заңға өзгерістер енгізді |url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/parlament-elbasyi-turalyi-zanga-ozgerster-engzd-333348/ |access-date=10-may 2022-yil |website=Tengrinews.kz |language=kk}}</ref>. Qonunchilikka qaramay, Nazarboyev parlamentda nutq soʻzlash, muhim masalalarni muhokama qilishda hukumat majlislarida, shuningdek, Konstitutsiyaviy kengash majlislarida qatnashish huquqini saqlab qoldi<ref>{{veb manbasi |last=АБИЛЬСИИТОВ |first=Галым |date=21-fevral 2022-yil |title=Почему необходимо отменить Закон "О Первом Президенте – Елбасы" |url=https://zonakz.net/2022/02/21/pochemu-neobxodimo-otmenit-zakon-o-pervom-prezidente-elbasy/ |access-date=10-may 2022-yil |website=zonakz.net |language=ru-RU}}</ref>. U, shuningdek, 2000-yilda qabul qilingan konstitutsiyaviy qonun “Elbasy” (“millat yetakchisi”) boʻlib, 2010-yilgi oʻzgartirishga koʻra, unga oilasi bilan birga jinoiy taʼqibdan alohida immunitet bergan<ref>{{veb manbasi |last1=Аскарова |first1=Айгерим |last2=Манджиаторди |first2=Ливио |date=2-mart 2022-yil |title="В планах мажилиса нет": Кошанов о лишении привилегий Назарбаева и членов его семьи |url=https://www.nur.kz/politics/kazakhstan/1958868-v-planah-mazhilisa-net-koshanov-o-lishenii-privilegiy-nazarbaeva-i-chlenov-ego-semi/? |access-date=10-may 2022-yil |website=www.nur.kz |language=ruscha}}</ref>. Natijada, bu Nazarboyevning imtiyozlaridan yanada mahrum qilish talablarini keltirib chiqardi, bunda parlament raisi Erlan Qoʻshanov “Qozogʻiston Respublikasining Birinchi Prezidenti – Elboshi toʻgʻrisida”gi konstitutsiyaviy qonunga oʻzgartirishlar kiritish boʻyicha boshqa rejalarni rad etdi. 2022-yil aprel oyida Adliya vaziri Qanat Musin ham vazirlikning qonunga oʻzgartirish kiritish imkoniyatlarini rad etdi va har qanday oʻzgartirishlar birinchi navbatda “aholi fikriga” asoslanishini va qaror parlament aʼzolariga havola qilinishini taʼkidladi<ref>{{veb manbasi |last=Тақабаева |first=Аида |date=18-aprel 2022-yil |title=Елбасының өкілеттігін одан әрі қысқарту мәселесі күн тәртібінде жоқ – Мусин |url=https://kaz.zakon.kz/6005734-elbasynyn-okilettigin-odan-ri-kyskartu-mselesi-kun-trtibinde-zhok-musin.html |access-date=10-may 2022-yil |website=zakon.kz |language=kk}}</ref>. ==Referendum== ===Parlament qarori=== '''Birinchi bosqich (2022-yil 4-may)''' {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" |“Respublika referendumi toʻgʻrisida”gi Konstitutsiyaviy qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi majlisning ovoz berish xulosasi (2022-yil 4-may) |- |'''Ha''' |'''Qarshi''' |'''Betaraf''' |'''Qatnashmadi''' |- |98 |0 |0 |9 |} '''Ikkinchi boshqich (2022-yil 5-may)''' {| class="wikitable" ! colspan="4" |“Respublika referendumi toʻgʻrisida”gi Konstitutsiyaviy qonunga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisidagi majlisning ovoz berish xulosasi (2022-yil 5-may) |- |'''Ha''' |'''Qarshi''' |'''Betaraf''' |'''Qatnashmadi''' |- |96 |0 |0 |11 |} ===Referendum byulleteni=== {| class="wikitable" |+Question on a referendum ballot !Oʻzbek tilida<br /><small>(Norasmiy tarjima)</small> !Qozoq tilida !Rus tilida |- | rowspan="2" style="text-align: center;" | 2022-yilgi 6-mayda ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilingan „Qozogʻiston Respublikasining Konstitusiyasiga oʻzgartirish bilan qoʻchimchalar kiritish toʻgʻrisida“gi Qozogʻiston Respublikasi Qonuni loyihasida nazarda tutilgan Qozogʻiston Respublikasining Konstitutsiyasiga oʻzgartirishlar bilan qoʻshimchalar kiritishni qabul qilasizmi? | style="text-align: center;" | 2022 жылғы 6 мамырда бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған «Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасында баяндалған Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтыруларды қабылдайсыз ба?<ref>{{veb manbasi |date=5-may 2022-yil |title=2022 жылғы 5 маусымда республикалық референдум өткiзу туралы |url=https://www.akorda.kz/kz/2022-zhylgy-5-mausymda-respublikalyk-referendum-otkizu-turaly-544850 |access-date=18-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=kk}}</ref><br /><small>(in Cyrillic)</small> | rowspan="2" style="text-align: center;" |Принимаете ли Вы изменения и дополнения в Конституцию Республики Казахстан, изложенные в проекте Закона Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан», опубликованном в средствах массовой информации 6 мая 2022 года?<ref>{{veb manbasi |date=5-may 2022-yil |title=О проведении 5 июня 2022 года республиканского референдума |url=https://www.akorda.kz/ru/o-provedenii-5-iyunya-2022-goda-respublikanskogo-referenduma-545131 |access-date=18-may 2022-yil |website=Akorda.kz |language=ruscha}}</ref> |- | style="text-align: center;" | 2022 jylğy 6 mamyrda būqaralyq aqparat qūraldarynda jarialanğan «Qazaqstan Respublikasynyñ Konstitutsiasyna özgerıster men tolyqtyrular engızu turaly» Qazaqstan Respublikasy Zañynyñ jobasynda baiandalğan Qazaqstan Respublikasynyñ Konstitutsiasyna özgerıster men tolyqtyrulardy qabyldaisyz ba?<br /><small>(in Latin)</small> |} ==Referendumni kuzatishlar== *MDH kuzatuvchilari missiyasi – 30 *MDH Parlamentlararo Assambleyasi – 40 *Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti Parlament Assambleyasi – 8 *[[Shanxay hamkorlik tashkiloti]] kuzatuvchilari missiyasi – 17 *Turkiy tilli davlatlar parlament assambleyasi missiyasi – 20 *Islom hamkorlik tashkiloti – 4 *Osiyoda hamkorlik va ishonch choralari boʻyicha konferensiya va Xalqaro Turkiy Akademiya – 3 ==Soʻrovnomalar== ===Referendum oʻtkazish boʻyicha=== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%; line-height:14px;" ! rowspan="2" style="width:230px;" |Soʻrovnoma manbasi ! rowspan="2" style="width:120px;" |Oʻtkazilgan sanasi ! rowspan="2" style="width:50px;" |Soʻralganlar soni ! style="width:50px;" |Ha ! style="width:50px;" |Yoʻq ! style="width:50px;" |Bilmayman ! rowspan="2" style="width:30px;" |Farqi |- ! style="background:#008142;" | ! style="background:#DC241F;" | ! style="background:gray;" | |- |[https://ortcom.kz/en/novosti/1653904492 Central Communications Service] |24–29 May 2022 |1,200 | style="background:#DEFDDE;" |'''83.9''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |- |[https://amanatpartiasy.kz/referendum/news/news-detail/292421?lang=kz Referendum: Halyq üni] |27 May 2022 |1,700 | style="background:#DEFDDE;" |'''67.9''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |- |[https://ortcom.kz/en/deyatelnost-pravitelstva/1653277865 Central Communications Service] |17–19 May 2022 |4,000 | style="background:#DEFDDE;" |'''72.0''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |- |[https://ortcom.kz/en/novosti/1652782251 Kazakhstan Institute for Strategic Studies] |9–12 May 2022 |1,200 | style="background:#DEFDDE;" |'''76.4''' |15.4 |8.2 | style="background:#008142; color:white;" |61 |- |[https://ortcom.kz/en/deyatelnost-pravitelstva/1653277865 Central Communications Service] |4–5 May 2022 |1,172 | style="background:#DEFDDE;" |'''71.7''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |- |[https://ortcom.kz/en/deyatelnost-pravitelstva/1653277865 Qoğamdyq Pikir] |3–5 May 2022 |– | style="background:#DEFDDE;" |'''73.3''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |} ===Taklif etilgan oʻzgartirishlar boʻyicha=== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%; line-height:14px;" ! rowspan="2" style="width:230px;" |Soʻrovnoma manbasi ! rowspan="2" style="width:120px;" |Oʻtkazilgan sanasi ! rowspan="2" style="width:50px;" |Soʻralganlar soni ! style="width:50px;" |Ha ! style="width:50px;" |Yoʻq ! style="width:50px;" |Bilmayman ! rowspan="2" style="width:30px;" |Farqi |- ! style="background:#008142;" | ! style="background:#DC241F;" | ! style="background:gray;" | |- |[https://ortcom.kz/en/novosti/1653904492 Central Communications Service] |24–29 May 2022 |1,200 | style="background:#DEFDDE;" |'''76.5''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |- |[https://amanatpartiasy.kz/referendum/news/news-detail/292421?lang=kz Referendum: Halyq üni] |27 May 2022 |1,700 | style="background:#DEFDDE;" |'''75.9''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |} ===Referendumda ishtirok etish=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; line-height:14px;" ! rowspan="2" style="width:230px;" |Soʻrovnoma manbasi ! rowspan="2" style="width:120px;" |Oʻtkazilgan sanasi ! rowspan="2" style="width:50px;" |Soʻralganlar soni ! style="width:50px;" |Ha ! style="width:50px;" |Yoʻq ! style="width:50px;" |Bilmayman ! rowspan="2" style="width:30px;" |Farqi |- ! style="background:#008142;" | ! style="background:#DC241F;" | ! style="background:gray;" | |- |[https://ortcom.kz/en/novosti/1653904492 Central Communications Service] |24–29 May 2022 |1,200 | style="background:#DEFDDE;" |'''76.5''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |- |[https://ortcom.kz/en/deyatelnost-pravitelstva/1653277865 Central Communications Service] |17–19 May 2022 |4,000 | style="background:#DEFDDE;" |'''68.9''' |– |21.8 | style="background:#008142; color:white;" |47.1 |- |[https://ortcom.kz/en/novosti/1652782251 Kazakhstan Institute for Strategic Studies] |9–12 May 2022 |1,200 | style="background:#DEFDDE;" |'''66.4''' |– |– | style="background:#008142; color:white;" |– |} ===Exit polls (soʻrovnomalari)=== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%; line-height:14px;" ! rowspan="2" style="width:230px;" |Soʻrovnoma manbasi ! style="width:50px;" |Ha ! style="width:50px;" |Yoʻq |- ! style="background:#008142;" | ! style="background:#DC241F;" | |- |[https://www.ktk.kz/kz/programs/novosti/214247/ Qoğamdyq Pikir] | style="background:#DEFDDE;" |'''74.8''' |25.2 |- |[https://www.inform.kz/kz/kazakstandyktardyn-79-3-payyzy-ata-zanga-engiziletin-ozgertulerdi-koldady-exit-poll_a3941132 Democratic Institute]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | style="background:#DEFDDE;" |'''79.4''' |20.6 |- |[https://ortcom.kz/en/novosti/1654453233 Sotis-A] | style="background:#DEFDDE;" |'''76.7''' |23.3 |} ==Referendum natijasi== {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%; line-height:14px;" ! rowspan="2" style="width:230px;" |Referendum natijasi ! style="width:80px;" |Ha ! style="width:80px;" |Yoʻq |- ! style="background:#008142;" | ! style="background:#DC241F;" | |- |Ovoz berganlar | style="background:#DEFDDE;" |6 163 863 |1 490 475 |- |Ovoz berganlar (foizda) | style="background:#DEFDDE;" |'''77,18%''' |18,66% |- | colspan="3" |'''Boshqa maʼlumotlar''' |- |Oʻtmagan byulletenlar | colspan="2" |2,58% |- |Ovoz berish huquqiga egalar | colspan="2" |11 734 642 |- |Referendumda qatnashganlar | colspan="2" |7 986 293 |- |Referendumda qatnashganlar foizi | colspan="2" |68,06% |} ==Xalqaro tabriklashlar== ===Oʻzbekiston=== 6-iyun kuni [[Oʻzbekiston Prezidenti]] [[Shavkat Mirziyoyev]] va [[Qozogʻiston Prezidentlari]] [[Qosim-Jomart Toʻqayev]] oʻrtasida telefon orqali muloqot boʻlib oʻtdi. Prezident Qozogʻiston rahbarini mamlakat Konstitutsiyasiga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish masalasi boʻyicha umumxalq referendumi muvaffaqiyatli oʻtgani bilan tabrikladi. Oʻzbekiston-Qozogʻiston strategik sheriklik va ittifoqchilik munosabatlarini mustahkamlash masalalari koʻrib chiqilib, mintaqaviy kun tartibi yuzasidan fikr almashildi. Ikki tomonlama savdo-iqtisodiy, sarmoyaviy, transport-kommunikatsiya, ilmiy-maʼrifiy, madaniy-gumanitar hamkorlikning ustuvor loyihalarini ilgari surish boʻyicha kelishuvlarni oliy darajada amalga oshirishga alohida eʼtibor qaratildi. Bundan tashqari, mintaqaviy hamkorlik istiqbollari, xalqaro tashkilotlar doirasidagi yaqin va samarali muloqotni davom ettirish masalalari muhokama qilindi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.gazeta.uz/ru/2022/06/06/kz/|nashriyot=Gazeta.uz|sarlavha=Шавкат Мирзиёев поздравил Казахстан с успешным проведением референдума|qaralgan sana=6-iyun 2022-yil}}</ref>. == Yana qarang == *[[Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga kiritiladigan oʻzgartirishlar (2022)]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Qozogʻiston]] 3d6l0todddo3ban7ovc28bi62i7080t 0 733422 6192403 3721160 2026-07-03T17:34:14Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192403 wikitext text/x-wiki '''Vieux Panet''' ({{lang-fr|Vieux Pané}} — qaynatilgan sigir sutidan tayyorlanadigan yumshoq fransuz pishlogʻi. Mayenne departamentidagi ''Bongrain'' kompaniyasi tomonidan fabrika usulida ishlab chiqariladi. Zargʻaldoq tusdagi qobigʻi yuviladi. U nozik xushboʻy va ozgina nordonroq taʼmga ega. Vieux Panet pishloqi 2 haftada tayyor boʻladi. Dumaloq shakldagi pishloq diametri 25 sm, balandligi 3,5 sm va ogʻirligi 2,3 kg.ni tashkil etadi. Vieux Panet chardonnay yoki ''sauvignon blanc'' uzumlaridan tayyorlangan sharoblar mos keladi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * http://www.vieuxpane.fr/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120501230323/http://www.vieuxpane.fr/ |date=2012-05-01 }} * http://www.quiveutdufromage.com/marques/vieux-pane {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151010071446/http://www.quiveutdufromage.com/marques/vieux-pane |date=2015-10-10 }} Arxivnaya kopiya {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:fransuz pishloqlari]] dpoi63cdrxelsdeuslpjsdbd8da385y 0 736169 6192529 6154448 2026-07-04T03:53:21Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192529 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi | ismi = Xurshidbonu Notavon xonim Javanshir | asl ismi = <small>{{lang-az|Xurşidbanu Natəvan xanım Cavanşir}}</small> | tasvir = Natavan.jpg | uzunlik = | izoh = | tartib = | lavozim = | ismi ostida = | boshlanish davri = | tugash davri = | talaffuzi = | tugʻilgan paytidagi ismi = | tugʻilgan sanasi = {{tugʻilgan sanasi|1832|08|06}} | tugʻilgan joyi = [[Shusha tumani|Shusha]], [[Qorabog']], [[Ozarbayjon]] | vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|1897|10|01|1832|08|06}} | vafot joyi = [[Shusha tumani|Shusha]], [[Qorabog']], [[Ozarbayjon]] | vafot sababi = | fuqaroligi = {{Ozarbayjon bayrogʻi}} Ozarbayjon | millati = | partiya = | boshqa partiya = | boʻyi = | turmush_oʻrtogʻi = Xasay xon Usmiyev, Sayid Husayn bey Agamirov<br /> | bolalari = {{flatlist| 'o'g'li:<br> Mehdiqulu xon Vafo <br> Mir Hasan Og'a Mir <br> Mir Abbos 'qizi:' <br> Xanbika xonim }} | otasi = {{plainlist| * Mehdigulu xon Javanshir | 1 }} }} '''Xurshidbonu Notavon xonim Javanshir''' – [[XIX asr]] [[Ozarbayjon]] shoiri. Oxirgi [[Qorabogʻ|Qorabogʻ]] xoni Mehdigulu xon Javanshirning qizi, Ibrohimxalil xonning nabirasi. [[Ozarbayjon|Ozarbayjon Respublikasi]] Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-maydagi 211-son qarori bilan Xurshidbanu Notavon asarlari Ozarbayjon Respublikasida davlat mulki deb eʼlon qilingan mualliflar roʻyxatiga kiritildi<ref name="ARNK-2019-211">{{veb manbasi|url=https://nk.gov.az/az/document/3685/ | title="“Əsərlərin dövlət varidatı elan edilməsi Qaydaları”nın və “Əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin və dövlət varidatı elan edilən filmlərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7-may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı |date=2019-05-11 |publisher=nk.gov.az |accessdate=2019-05-13 |language=az}}</ref>. == Hayoti == Mehdigulu xon qizi Xurshidbanu Notavon 1832-yil 6-avgustda [[Shusha tumani|Shusha]]da tugʻilgan. Mehdigulu xon qiziga onasi Xurshidbonu deb ism qoʻygan. U oilaning yolgʻiz farzandi va Qorabogʻ xonliklarining soʻnggi vorisi boʻlgani uchun saroyda „Durru yekta“, xalq orasida „Xon qizi“ deb atalgan<ref>Azərbaycan SSR-nin Mərkəzi dövlət tarixi arxivi, Bakı, 1958, səh. 179-180</ref>. Kichkina Xurshidbonuning birinchi murabbiylari tajribali hamshira va saroy tarbiyachilari edi. Maktab yoshiga yetib, uyda oʻsha davr olimlari, sanʼatkorlari huzurida tahsil ola boshlaydi. Mashgʻulotlar davomida Xurshudbonu nafaqat Qur’on oyatlarini, diniy taʼlimotlarni yod oldi, balki dunyoviy ilmlar bilan ham yaqindan tanishdi. XIX-asrda, qoida tariqasida, zodagon oilalar farzandlariga oʻz ona tili bilan bir qatorda [[Arab tili|arab]] va [[Fors tili|fors]] tillari ham oʻrgatilgan, Xon qizi ham bu tillarni oʻrgangan va ular orqali mumtoz sheʼriyat qoidalarini puxta egallagan. Kerakli bilimlarga ega boʻlgach, muntazam oʻqishni boshladi. Buyuk Sharq shoirlarining nodir kitoblari, qimmatli qoʻlyozmalari Xurshudbonuni mumtoz adabiyot bilan bogʻlagan. Notavoning dunyoqarashi, badiiy didi shakllanishida uzoq-yaqin qarindoshlarning mehnati ham kam boʻlmagan. Xurshudbonuda Gʻasim bey Zokir, Mirzo Jamol Javonshir Qorabogʻiy, Mirzo Adigʻozal bek Qorabogʻiy, Ahmad bey Javansher kabi hurmatli va taniqli shaxslar oʻzlarining ijodi, adabiy suhbat va bahslari, hikmatli nasihatlari bilan sheʼriyat va sanʼatga boʻlgan ishtiyoqni kuchaytirdilar. Tarixchilarning yozishicha, bu davrda tashqi va ichki vaziyatning jiddiy yomonlashishi tufayli xon oilalari ustidan nazorat kuchayib, Xurshudbanu Xasay xon Usmiyevga turmushga chiqishga majbur boʻladi. Shuningdek, Voronsovning shaxsiy yordamchisi Xasay bek ularga Tiflisdagi mulkiy daʼvolarda yordam bergan va buning evaziga Xurshudbonuga turmushga chiqishni taklif qilgan boʻlishi ham mumkin. 1850-yilning kuzida Xasay bek [[Shusha tumani|Shusha]]ga kelib, turmushga chiqadi va Xurshudbonuni [[Dogʻiston|Dogʻiston]]ga, ona qishlogʻiga, u yerdan Tiflisga olib boradi<ref>K.Aliev. Kumiki v voennoy istorii Rossii. Izd. „Delta-Press“. Maxachkala. 2010. S. 156-159</ref>. Hayoti gullab-yashnagan bir paytda Xurshudbonu [[Tbilisi|Tiflis]]da yashashga majbur boʻldi. Unga shaharning goʻzal joylari, tabiat manzaralari yoqsa-da, bu yerda yashashga majbur boʻlgani va koʻpincha yolgʻiz qolib ketganidan zerikardi. Notavon bu shahardagi rus va gruzin madaniy jamiyatlariga aʼzo boʻlib, oʻzining milliy anʼanalari, zodagonlarga xos xulq-atvori, uch tilni ravon soʻzlashi bilan jamiyatlarda qiziqish uygʻotgan. Uning qator viloyat va shaharlarga qilgan sayohatlari Xurshidbonu dunyoqarashining kengayishiga turtki boʻldi. [[Vladikavkaz]], Dogʻiston, Shirvan, [[Boku]], [[Ganja]], [[Naxichevan (shahar)|Naxichevan]]ga tashrifi chogʻida oliy martabali davlat xizmatchilari, yozuvchilar, olimlar, sayohatchilar bilan uchrashdi. Xurshudbonuning oʻgʻli [[1855]]-yilda, qizi 1856-yilda tugʻilgan. Oʻgʻliga Mehdigulu, qiziga esa Xanbika ismini qoʻyishdi. Xurshidbonu Notavon yorqin isteʼdodli, ilgʻor ideallarga ega shaxs edi. Ozarbayjon madaniyati va jamiyat hayotida chuqur iz qoldirdi. Ushbu hodisaning bir nechta asosiy sabablari bor. Ulardan biri shoirning nasl-nasabidir. Yaʼni Notavonda ikki buyuk avlod — Javanshiralar va Ziyodoʻgʻli Gajarlar qoni bor. Bu ikki ulugʻ va ulugʻ avlodning har biri bir qancha shoirlarni dunyoga keltirgan (masalan, Yavonshirlar sulolasidan Abulfatxon Tutin, Gasim bey Zokirin, Ziyod oʻgʻli Gajar avlodidan Ziyodi Qorabogʻiy, Musahib Ganjaviy va boshqa bir qancha shoirlar). shoirlar). Qizigʻi shundaki, Ziyodiy Qorabogʻiy va Musahib Ganjaviy bir vaqtlar Qorabogʻ shahzodalari boʻlgan. Notavon ijodining yirik tadqiqotchisi Baylar Mammadov „Notavon shoirning yaqinlari“ (B., 1989) asarida bu masalani keng yoritadi. Shu bilan birga, boshqa kitoblarda ham Ziyodoʻgʻli Gajar sulolasi shoirlari nomi tilga olinadi<ref>Məhəmmədəli Tərbiyyətin „Danişmədani — Azərbaycan“, B., 1987; Çingiz Qacarın „Qədim və orta əsrlər Azərbaycanın görkəmli şəxsiyyətləri“, B., 1997 və s</ref>. Notavoning qizi Xonbikaxonim ham onasining izidan borib, gʻazal va ruboiylar yozgan. Uning bir qancha gʻazallari Vasif Guliyevning „Kechagi kunga yoʻl“ (B., 2000) kitobida chop etilgan. Bu kitobda Xonbikaxonim „Majlisi-uns“ aʼzolaridan biri boʻlgani qayd etilgan. Xurshidbanu Notavon oʻz davrining koʻzga koʻringan shaxslaridan boʻlib, nafaqat Ozarbayjonda, balki butun Kavkazda oʻzining mehribonligi, homiyligi bilan mashhur edi. Kambagʻallarga yordam berib, Shushaga suv quvuri tortdi. Notavon ikkinchi marta 1869-yilda shushalik Seyid Husayn ismli kishiga turmushga chiqdi va u yurtni tark etib, zodagonlar va yer egalarining gʻazabini keltirdi. Ular Notavoning oila aʼzolarini boʻlib, uning oʻgʻli Mehdigulu xonga uydan chiqib ketishiga ruxsat berishga muvaffaq boʻlishdi. Shoir butun umri davomida tanqid va tanbehlardan qochib qutula olmadi<ref>{{veb manbasi |title=Qarabağ ədəbiyyatı: xronoqraf > XIX əsr > Xurşidbanu Natəvan |url=http://azerbaycanli.org/az/page780.html |access-date=2014-02-13 |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823093930/http://azerbaycanli.org/az/page780.html |url-status=dead }}</ref><ref>XIX əsr Azərbaycan şeiri antologiyası, Bakı, „Şərq-Qərb“, 2005, səh. 222</ref>. Shaxs munosabatlaridagi nohaqlik, tuzum, zolimlar tuzumi shoirni bevaqt qaritib, hayot nuriga havas qildi. Koʻzlarida yorugʻlik yigʻlashdan uzoqlashdi, tanasi toliqib ketdi. Xurshidbanu Notavon 1897-yil 1-oktabrda vafot etdi va [[Agʻdam tumani|Agdam]]dagi „Imarat“ qabristoniga dafn qilindi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Xurşidbanu Natəvanın anadan olmasının 180 illik yubileyi qeyd edilib |url=http://www.anl.az/down/meqale/edebiyyat/2012/noyabr/278142.htm |qaralgan sana=2022-06-14 |arxivsana=2022-03-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220330024639/http://www.anl.az/down/meqale/edebiyyat/2012/noyabr/278142.htm }}</ref>. Agdam viloyati ozod etilgandan soʻng Notavon maqbarasi armanlar tomonidan vayron qilingani, qabrini haqoratlab, kovlab, suyaklari qabridan olib tashlanganligi maʼlum boʻldi. Fransiyalik taniqli fotojurnalist Reza Digqati ham bu haqda Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat vazirligi tomonidan tasdiqlangan xabarni chop etdi<ref>http://mct.gov.az/az/umumi-xeberler/13429</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=http://www.azerbaijan-news.az/posts/detail/meshur-fotoqraf-reza-deqati-agdamda-natevanin-meqberesinde-toredilen-vandalizmle-bagli-paylasim-edib-1611752467 |qaralgan sana=2022-06-14 |arxivsana=2021-06-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210627084021/https://www.azerbaijan-news.az/posts/detail/meshur-fotoqraf-reza-deqati-agdamda-natevanin-meqberesinde-toredilen-vandalizmle-bagli-paylasim-edib-1611752467 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://heydaraliyev-centers.az/gadabay/news/14391 |kirish sanasi=2022-06-14 |arxivsana=2021-03-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210325185721/https://heydaraliyev-centers.az/gadabay/news/14391 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=arxiv nusxasi |url=https://paralel.az/az/article/227384 |kirish sanasi=2022-06-14 |arxivsana=2021-03-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210325185819/https://paralel.az/az/article/227384 }}</ref><ref>Xurşudbanu Natəvanın dağıdılmış qəbrinin görüntüləri https://www.youtube.com/watch?v=fCdCipq2NSk&ab_channel=%D0%92%D1%81%D1%8F%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B0</ref>. == Meros == Uning nomi bilan atalgan koʻcha, klub, kutubxona, maktab bor. Xon qizining qoʻlyozmalari, shaxsiy kiyimlari, buyumlari arxiv va muzeylarimizda noyob eksponat sifatida saqlanmoqda. [[Fayl:Monument of Azerbaijani poetess Khurshidbanu Natavan in Shusha, Azerbaijan.JPG|thumb|Xurshidbanu Notavon byusti ([[Shusha tumani|Shusha]])]] Bokudagi Favvoralar maydonida Notavon haykali oʻrnatilgan. Notavoning ona shahri Shushaning markaziy maydonida byusti oʻrnatildi. Biroq Qorabogʻ va Shusha [[Armaniston]] tomonidan bosib olingandan soʻng haykal otib tashlandi, buzib tashlandi va Armanistonga olib ketildi. Keyinchalik [[Ozarbayjon]]ning oʻsha paytdagi prezidenti [[Haydar Aliyev]]ning aralashuvi natijasida [[Qorabogʻ]] mutafakkirlari, jumladan, ozarbayjon nuroniylari (jumladan, Notavon) haykallari [[Gruziya]] orqali Bokuga keltirilib, bosqinchilardan pul evaziga tortib olindi. 2020-yilda Ozarbayjon Vatan urushi natijasida oʻz yerlarini ozod qilganidan soʻng, prezident Ilhom Aliyev farmoni bilan sobiq Shusha markazi oʻrniga Notavon byusti oʻrnatildi. Ozarbayjonning Agʻdam shahrida Xurshidbanu Notavon qabr toshi oʻrnatildi. Notavoning qabri Agʻdam shahrini armanlar bosib olganida vayron qilingan. 2016-yil 18-fevral kuni Haydar Aliyev jamgʻarmasi koʻmagida Belgiyaning Vaterloo shahrida Xurshidbanu Notavon haykali ochildi. Yodgorlik muallifi haykaltarosh Imron Mehdiyev<ref>{{veb manbasi |title=Belçikada Xurşidbanu Natəvanın heykəlinin açılışı olub |url=http://az.trend.az/azerbaijan/politics/2496409.html |access-date=2016-02-20 |archive-date=2016-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071100/http://az.trend.az/azerbaijan/politics/2496409.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{veb manbasi |title=Belçikada Xurşidbanu Natəvanın heykəlinin açılışı olub |url=http://news.lent.az/news/233225 |access-date=2016-02-20 |archive-date=2016-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220005740/http://news.lent.az/news/233225 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=skjxuXGLlnw Belçikada Xurşidbanu Natəvanın abidəsi ucaldıldı. Mədəniyyət xəbərləri 20.02.16 TTV]</ref>. 2022-yil 14-mart kuni [[Ozarbayjon prezidenti|Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti]] [[Ilhom Aliyev]] „Xurshidbanu Notavon tavalludining 190 yilligini nishonlash to‘g‘risida“gi qarorni imzoladi<ref>[https://president.az/az/articles/view/55616 Xurşidbanu Natəvanın 190 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]</ref>. == Oila daraxti == * Bu Panahali xonning natijasidir. * Ibrohimxalil xonning nabirasi. * Ona tomondan u Ganja hukmdori Javadxonning avlodi: onasi Badirjahon bek Javod xonning nabirasi, Ugʻurlu bekning qizi. * U Qorabogʻning soʻnggi hukmdori Mehdigulu xon Javonshirning qizi. * Qumiq — Xasay xonning xotini. * Mehdigulu xon Vafoning onasi. * U Xonbikaning onasi. * Mir Hasan Ogʻa Mirning onasi. * U Mir Abbosning onasi. * Baxromxon Naxchivanskiyning buvisi. * Akbarxon Naxchivanskiyning buvisi. * Xoqon xon Naxchivanskiyning buvisi. * Kamron xon Naxchivanskiyning buvisi. * Anvar xonim Naxchivanskayaning buvisi. * Sanuber xonim Naxchivanskayaning buvisi. ** Natijalar: Xonimjonxon, Nusherimxon, Mahmaxon, Zibandaxon, Seymurxon, Izzetxon, Surayyoxon, Habibxon, Axtarxon, Reyhonatxon, Tarlanxon, Amanxon, Iskandarxon, Leylaxonim Usmiyeva<ref>[http://www.525.az/print_preview.php?id=3906 525-ci qəzet — Xurşidbanu Natəvan]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Nahida-Leyla Mammadova<ref>[http://www.sherg.az/pre.php?id=48608 Xurşudbanu Natəvanın nəticəsi, Azərbaycan Musiqi Akademiyasının professoru, Azərbaycan Respublikası MTN-nin ixtisaslaşdırılmış orta musiqi məktəbinin direktoru, AR-nin əməkdar müəllimi Naidə Seyid qızı Məmmədova]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}{{az}}</ref>. == Ijodi == [[Fayl:Stamps of Azerbaijan, 2014-1187.jpg|thumb|left|250px|[[Ozarbayjon]] pochta markasi ([[2014]])]] Notavon oʻz faoliyatini 1950-yillarda boshlagan. Dastlab „Xurshid“ nomi bilan yozgan sheʼrlarining aksariyati yoʻq boʻlib ketdi, bizgacha yetib kelgan kichik bir qismigina yetib keldi. 1870-yildan boshlab shoir „Notavon“ (nochor, zaif, kasal) taxallusini olib, chuqur gʻazallar yaratdi. Uning sheʼrlari hayotligida ham aytilib, qoʻlyozma holida tarqatilgan. Xurshidbonu sheʼrlarini toʻrt qismga boʻlish mumkin: sevgi sheʼrlari, tabiat goʻzalliklariga bagʻishlangan sheʼrlar, zamondoshlari yozgan sheʼrlar, gʻamgin sheʼrlar<ref>[http://www.medenihayat.com/9-uncategorised/271-tariximizin-f%C9%99xri-xur%C5%9Fidbanu-nat%C9%99van Tariximizin fəxri — Xurşidbanu Natəvan]{{Dead link|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. XIX asrda Ozarbayjon adabiy muhitidan bir qancha qudratli ijodkorlar, jumladan, shoir ayollar: Xurshidbonu Notavon, Fatmaxonim Kamina, Oshiq Pariy va boshqalar yetishib chiqdi. Notavon tugʻma isteʼdodining yuzaga kelishi va gullab-yashnashining sabablaridan biri [[Shusha tumani|Shusha]]ning oʻziga xos ijodiy muhiti va muhiti edi. Baylar Mammadov „Xurshidbanu Notavon“ asarida shunday yozadi: "Xotiralarda ham Notavon „Xonlig Shukur“ nomli xizmatchisiga musiqa oʻrgatib, mashhur xonanda qilgani aytiladi" (60-bet). Muallifning oʻzi material Nizomiy nomidagi Ozarbayjon adabiyoti muzeyi fondida (inv. 481, 7-bet) saqlanishini qayd etadi. Hozirda ushbu material Fizuliy nomidagi Respublika qoʻlyozmalar institutiga berilgan, degan shubhalar bor, ammo bu materiallar hozircha topilmagan va tadqiqotga jalb etilmagan. Notavon sheʼriyati professional ozarbayjon kompozitorlari ijodida ham oʻz aksini topgan. Atoqli bastakor, xalq artisti, professor Vasif Adgʻozalovning Notavon soʻziga yozilgan mashhur „Chinnigullar“ qoʻshiq-romansi bunga yorqin misol boʻla oladi. Bastakor „Xon qizi Notavon“ operasini ham yozgan<ref>Nizami adına Azərbaycan ədəbiyyatı Muzeyinin fondu, inv. 874.</ref><ref>{{veb manbasi |title=panorama.az - Xurşidbanu Natəvan (həyatı) |url=http://panorama.az/nat%C9%99van-heyk%C9%99li.html |access-date=2014-02-13 |archive-date=2014-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140210103723/http://panorama.az/nat%C9%99van-heyk%C9%99li.html |url-status=dead }}</ref>. Notavoning ijodiy faoliyati sheʼriyat bilan tugamaydi. U rassom ham boʻlgan, shuningdek, nozik hunarmandchilik va turli janrlarda kashta tikish qobiliyatiga ega edi. Ijodkorlik bilan birga xon qizining ijtimoiy-maʼmuriy faolligini ham qayd etish mumkin (qarindoshlar orasida Xurshidbonu „Durru yekta“, yaʼni yagona marvarid xonligining yagona vorisi deb atalganligi bejiz emas). Notavoning mehribonligi, xayrixohligi ham koʻzga tashlanadi. Beylar Mammadov „Xurshidbanu Notavon“da shushalik bir guruh shoirlar badiiy uchrashuv tashkil etish zarurligini tushunganliklarini koʻrsatadi. Biroq, yigʻilishni tuzatish uchun sharoit va imkoniyatlar yoʻq edi. Ziyolilar faqat Xon qizining yordamiga tayandilar. Xonning qizi bu shoirlarning taklifini mamnuniyat bilan qabul qiladi va natijada qisqa vaqt ichida Shushada „Mejlisi-uns“ (yaʼni doʻstlik, mehr-oqibat yigʻini) tashkil etiladi. Bu majlisga rahbarlik qilish va uning barcha xarajatlarini xonning qizi oʻz zimmasiga oldi. Baylar Mammadov oʻz asarlaridan birida Notavoni „Majlisi-uns“ning yuragi deb atagani bejiz emas. Shushada Mir Mohsun Navvob Qorabogʻ rahnamoligida „Majlisi-Faromushon“ nomli yana bir sheʼriy majlis boʻlgan. Xurshidbanu (shoira Ganjali Javadxon Ziyod oʻgʻli Gajarning singlisi ham boʻlgan buvisining nomi bilan atalgan) oʻsha paytda „Notavon“, yaʼni „yolgʻiz“, „ojiz“ laqabini oldi. „Mejlisi-uns“da qorabogʻlik mashhur shoirlar bilan bir qatorda mashhur xonanda va sozandalar ham qatnashgan.Ulardan Hoji Husu, Meshadi Isi, Molla Veli, Molla Abbosgulu, Meshadi Dadash, Abdulgʻani va Sodigʻja (Sodiq Asad oʻgʻli) bor. Mashhur tarzuvchi Gurban Pirimov shunday yozgan edi: „Xurshidbanu nafaqat sheʼrni, balki musiqani ham yaxshi koʻrardi. Uning ziyofatida xonandalar Hoji Husu va Meshadi Isi kuylar edi. Bu xonanda kuylash chogʻida Notavon gʻazallaridan tez-tez foydalanar edi. Jabbor yaqin vaqtgacha oʻz gʻazallarini oʻz repertuarida saqlagan“<ref>Natəvan haqqında xatirələr. Nizami adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin fondu, inv. 874</ref>. Fuzuliy nomidagi Respublika qoʻlyozmalar instituti fondida saqlanayotgan Mir-Hasan Agamirovning „Notavon xotiralari“ (inv. 1788) asarida Notavoning har bir majlisida musiqachilar qatnashganligi, Notavoning ayrim yigʻilishlari esa sof musiqiy uchrashuvlar, Notavoning yigʻilishlari sanalganligi qayd etilgan. bu yerda gʻazallar aytilgan. Xurshidbanu Notavon ijodini 50-yillarda anʼanaviy sharq mavzulari va sheʼrlari bilan boshlagan. Ularning gʻazallarida ishq, tabiat goʻzalliklari („Atirgul“, „chinnigullar“ va boshqalar) tarannum etilgan. 16 yoshli oʻgʻli vafotidan keyin Notavon pessimistik sheʼrlar yozdi. („Yigʻlayapman“, „Boʻldi“, „Ketdi“, „Sensiz“, „Oʻlyapman“ va h.k.) Uning asarlari chuqur samimiylik, nozik lirika bilan ajralib turadi. U yuksak hunarmandlik namunasi boʻlgan sheʼrlarida takror, qoʻshiq, misra, metafora kabilardan foydalanadi. badiiy vositalar mahorat bilan yaratilgan. M.N.Navvob, S.A.Shirvoniy va boshqalar unga sheʼr bagʻishlaganlar. [[Fayl:Hurshidbanu Natavan with her children.jpg|thumb|Xurshidbanu Notavon]] Xurshidbanu Notavon ham isteʼdodli rassom edi. Buning isboti uning „Gullar kitobi“ (1886) albomidagi rasmlardir. Menga battardur do‘zaxdin, azizim, guliston sansiz!<br/> Erur har sunbulu savsan ko‘zimda bir tikon sansiz!<br/> Bevafo dahri-dun ichra agar shakkar qazom bo‘lsa,<br/> Bo‘lur zahri halohil to‘tiyi shirinzabon sansiz!<br/> Sabab neki, mendan mehring uzding mehribon bulbul!<br/> Bo‘ldi qumri kabi ku-ku yana virdi zabon sansiz!<br/> Xush ul kunlarki, vaslingdin etardim komi dil hosil,<br/> Bo‘lguncha mubtalo hajra chiqsaydi koshki jon sansiz!<br/> Alifdek sarv qadding ketdi, hamdardim, jon o‘rtab,<br/> Nechuk orom topsin endi bilmam jism ichra jon sansiz!<br/> Kecha-kunduz chiqar ko‘kka otashin ohlarim dudi,<br/> Bu zabun holima giryon bo‘lur karrubiyon sansiz!<br/> Nazar qil, g‘unchai lola misoli bir-biri uzra,<br/> Chekilmish siynama, ko‘r kim, necha dog‘i nihon sansiz!<br/> '''''("Xurshidbonu Notavon. Xurshidga yetar boshim. Tanlangan asarlari" kitobdan. O'zbek tiliga tarjima. O‘zbekistondagi Haydar Aliyev nomidagi Ozarbayjon Madaniyat Markazi. Toshkent, 2022 yil.)''''' == Qabr toshi == [[1980]]-yilda shoir tavalludining 150 yilligi munosabati bilan „Imarat“ nomli meʼmoriy majmuada Notavoning qabr toshi oʻrnatildi. Muallifi haykaltarosh Eljan Shamilov edi. U bu mavzuda alohida eʼtibor va samimiyat bilan ishladi, Notavoni nafaqat soʻz sanʼati ustasi, balki ona, nafis ayol sifatida ham taʼrifladi. Kompozitsiyaning ikkita asosiy chizigʻi — qaygʻu va nekbinlik toʻliq aks etgan. Shoir boshidan kechirgan barcha dard va mashaqqatlar bilan birga mehr izlari ham bor. U nafaqat azob chekayotgan ayol, balki axloqiy jihatdan goʻzal inson, jangovar qahramon hamdir. Haykaltarosh kompozitsiyada Notavon hayotining tafsilotlarini katta ilhom bilan jonlantirgan. Asarda yuz qiyofasi, kiyim-kechak ham badiiy hal etilgan. Shoirning nigohi bevaqt vafot etib, yonida uxlab yotgan oʻgʻli Mirabbosning qabriga qadalgan. Muallif asarda shoir his-tuygʻulariga, kechinmalariga ijtimoiy mazmun berishga harakat qilgan. Notavoning chehrasi, sochi, kiyinishi shunday aks etganki, tomoshabinlar asarga shunchaki qarab qolmay, gʻamgin ohangni tinglashdi. Bu goʻzal sanʼat asari Notavon hayotining oʻziga xos ramziy ifodasiga aylandi<ref>{{veb manbasi|url= http://anl.az/down/meqale/unikal/2021/aprel/741618.htm|title= Şuşa qalasında qəbirüstü abidələr|author= |date= |website= anl.az|publisher= |language= |access-date= 4-iyun 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20211021182031/http://anl.az/down/meqale/unikal/2021/aprel/741618.htm|archive-date= 2021-10-21}}</ref>. [[Ozarbayjon]]ning [[Agʻdam tumani|Agʻdam]] viloyatidagi Xon saroyi yonida joylashgan va [[Qorabogʻ|Qorabog‘]] xonlari sulolasining ko‘plab vakillari dafn etilgan Imarat qabristonida shoira va xonning qizi Xurshudbanu Notavoning qabri ham bor. [[1993]] yilda [[Armaniston]] tomonidan bosib olingan Ozarbayjonning Agdam tumanida ham Ozarbayjonning tarixiy va madaniy merosiga nisbatan misli ko‘rilmagan vandalizm amalga oshirildi. Mintaqadagi obidalar, madaniyat markazlari, masjidlar, qabristonlar vayron qilingan, haqoratlangan, ba’zilari armanlashtirilgan. Agʻdam viloyatidagi arman vandalizmining tarixiy-me’moriy namunalaridan biri Qorabog‘ xonligi asoschisi Panahalixonning qasridir. [[XVIII asr|XVIII-asr]]ga oid ushbu tarixiy-meʼmoriy yodgorlik Xonlar sulolasining dastlabki mulklaridan biri boʻlib, ikkita binodan iborat. Panahalixon Qorabogʻda xonlik qura boshlagan dastlabki yillarda qurilgan majmuaga koʻproq binolar kiritilgan boʻlsa kerak<ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/sudba-muzeev-i-pamyatnikov-karabaha СУДЬБА МУЗЕЕВ И ПАМЯТНИКОВ КАРАБАХА]</ref>. Xon saroyi bir-biriga perpendikulyar joylashgan ikkita binodan iborat. Asosiy korpusda markaziy gumbazli zal atrofida guruhlangan xonalar mavjud. Bu bir qavatli uy balkonli markaziy zalga ega bo'lib, markaziy zal oldida janubga qaragan keng va hashamatli balkon mavjud. Gunozli zal devon xarakteriga ega bo'lib, Panahalixon bu yerda mehmonlarni qabul qildi. Saroyning balkoni uch tomonlama arkada sifatida yaratilgan. Yaxlit oq toshlardan oʻyilgan katta ustunlar ustida kemerli arklar joylashgan. Umuman olganda, balkon binoga kirish rolini o'ynaydi. Binoning ikkinchi binosi cho'zilgan to'rtburchak shaklga ega bo'lib, ikki xonadan iborat. Kirish eshiklari va derazalari hovliga qaragan bu xonalar ham tosh arxitratlar bilan qoplangan. Saroy, Ozarbayjon hududida tarqalgan boshqa xon saroylaridan farqli o'laroq, parad xususiyatlariga ega emas, faqat hashamatli qarorgoh edi. Shuning uchun u Panahalixon binosi deb ham ataladi. Armanlar bosib olingan hududlardagi Panahalixon binosi bilan birga masjid va qabristonlarni haqorat qilgan. Xon saroyida sigir va choʻchqalar boqilib, undan otxona sifatida foydalanilgan<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/Dvorec_Panahali_hana_i_kladbishche_Imaret_podvergshiesya_armyanskomu_vandalizmu__FOTO-1704065 Дворец Панахали хана и кладбище Имарет, подвергшиеся армянскому вандализму ФOTO]</ref>. Panahalixon, Ibrohimxalilxon va Mehdiguluxon qabri, Xurshidbanu Notavon qabr toshi ham shu yerda joylashgan. Arman vandallari Ibrohimxalilxon maqbarasi va Qorabog‘ning so‘nggi hukmdori Mehdiguluxon Javanshirning qizi Xurshidbanu Notavoning qabr toshini vayron qilgan. Masjidlar, tarixiy va meʼmoriy yodgorliklarni vayron qilish, chorva mollarini tahqirlash arman vandalizmining yaqqol namunasidir va bu holat nafaqat Ozarbayjon, balki butun dunyo madaniy merosiga vahshiylik bilan munosabatda boʻlish sifatida xalqaro hamjamiyat tomonidan keskin qoralanishi kerak. == Ijtimoiy faoliyat == Notavoning shaxs sifatida oʻzini-oʻzi tasdiqlashi, ona yurtiga, tugʻilib oʻsgan zaminiga bogʻliqligi uning nasl-nasabi, ildizi, avlodiga ham katta taʼsir koʻrsatadi. U xayriyachi, xayriyachi va faol jamoat arbobi sifatida ham yodda qolgan<ref>{{veb manbasi |url=http://www.525.az/site/?name=xeber&news_id=476 |title=Xurşidbanu Natəvan ömrünün poetik salnaməsi |author= |date= |website= /www.525.az|publisher= |language= |access-date= 4-iyun 2022|archive-url= |archive-date= }}</ref>. Xurshidbanu Notavon Yosh shoira Shushada „Majlisi uns“ adabiy uchrashuvini tashkil qildi. 1873-yilda Shushaga suv quvuri tortdi: bu quvur hozirgacha „Xon qizi buloq“ nomi bilan mashhur<ref>{{veb manbasi |url=https://www.youtube.com/watch?v=YEQgBzZQt_g |title=Qarabağ gözəli Xurşidbanu Natavanın ruhu qələbə gözləyir |author=İctimai TV |date= 03.10.2020|work= |publisher=[http://youtube.com Youtube.com] |accessdate=2020-10-04 |language=az }}</ref>. Notavon ham Araz daryosidan Mil tekisligiga suv quvuri qurish tashabbusi bilan chiqdi. 1858-yilda baxtli tasodif Xurshidbanuni [[Boku]]dagi mashhur fransuz adibi [[Alexandre Dumas]]ning oldiga olib keldi. Notavoning turmush oʻrtogʻi Xasay xonning fransuz tilini yaxshi bilishi ular oʻrtasida doʻstlik rishtalarini yuzaga keltirgan. Ular birgalikda Absheronga sayr qilib, bir-birlariga qimmatbaho sovgʻalar taqdim etishdi. Notavoning Bokudan Shix qishlogʻigacha boʻlgan tosh yoʻl qurilishi haqidagi ilk maʼlumotlar A.Dumaning „Kavkazga sayohat“ kitobida oʻz aksini topgan. == Xurshudbonu Notavonga bagʻishlangan sanʼat asarlarii == * Mammad Rahim — „Notavon“ sheʼri * Ilyos Efendiyev — „Xurshudbanu Notavon“ pyes * Vasif Adgʻozalov — Notavon (opera) * [http://www.youtube.com/watch?v=oI5or2WaNdY Rauf Adgʻozalov — „Chinnigullar“ romantikasi] — soʻzi: Notavon, musiqasi: Vasif Adgʻozalov * [http://karaoke.musigi-dunya.az/natavan.html Notavon — „Chinnigullar“ sheʼri] — ovoz: Lalazar Mehdixonli. == Adabiyot haqida == * Jafarzoda A. Notavon haqida hikoyalar. Boku: Azerneshr, 1963, 60 bet. * Xurshud Banu Notavon. Ozarbayjon yozuvchilari hayotidan daqiqalar. Boku: 1979, s. 44-48. * Mammadov B. Xurshudbanu Notavon. Boku: Yozuvchi, 1983, 158 bet. * Notavon shoirning qarindoshlari. Boku: Azerneshr, 1989, 84 bet. * Aliyeva X. Notavoning kashtasi. „Qobustan“. 1970, N1, bet. 42-46. * Efendiyev I. Xurshudbonu Notavon. „Ozarbayjon“, 1985, N11, bet. 22-65. * Mammadov B. Xurshudbanu. „Yulduz“, 1995-yil, N1, bet. 36. * Asrlardan asrlarga: mumtoz va zamondoshlar haqida zamonaviy yozuvchilar / tahr., soʻzboshi oʻqituvchi. S. Tasavvur. — Boku: Nurlan, 2010. — 532 b. * Xurshidbonu Notavon. Xurshidga yetar boshim. Tanlangan asarlari. O'zbek tiliga tarjima. O‘zbekistondagi Haydar Aliyev nomidagi Ozarbayjon Madaniyat Markazi. Toshkent, 2022-yil. == Filmoqrafiya == # Qorabogʻga sayohat (film, 1968) # Togʻlardagi yorugʻlik (film, 1973) # Uzeyir hayoti (film, 1981) # Notavon (film, 1982) # Mahur-hind (film, 2001) # Duma hayotining qirq kuni (film, 2002) # Otilgan haykallar (film, 2002) # Assambleya diqqatiga (eshittirish, 2006) # Shlyapa (film, 2007) # Xurshidbanu Notavon (film, 2012). == Asarlari == * Notavon Xurshidbanu asarlari / X. Notavon; tort B. Mammadov. - Qayta chop etish. — Boku: Lider nashriyoti, 2004. — 88 b. * Notavon Xurshidbanu Nechin gelmez: asarlar / X. Notavon; tort M. Chamenli; ilmiy tahrir. P. Alioglu; Ozarbayjon Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi. — Boku: Taʼlim, 2012. — 160 b. * Muznib, Alabas. Notavon Xurshidbanu / A. Muznib; tort P. Karimov; ed. N. Mustafoyeva; AMEA M. Fuzuliy nomidagi qoʻlyozmalar instituti. — Boku: Fan va taʼlim, 2012. — 129 b. * Afandiyev, Ilyos Mahammad oʻgʻli Tanlangan asarlar: 4 jildda / I. M. Efendiyev; ed. Elchin. — Matn: bilvosita. II jild: Oʻyinlar. — Boku: Taʼlim, 2014. — 704 b. * Karimi, Muhammad Rizo. Ozarbayjon madaniyati va adabiyotida mashhur ayollar / M. R. Karimi; fors tilidan tarjima qilingan. A. Rustamova; ed. G. B. Baxshaliyeva; AMEA akad. Z.M. Bunyadov nomidagi Sharqshunoslik instituti. — Boku: „Zardabi LTD“ MChJ, 2014. — 96 b. * Ozarbayjon adabiyoti antologiyasi / Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Tarjima markazi; bosh tahrir. A. Masud; Muqaddima N. Q. Jafarov. I jild: Sheʼriyat / Xaqani Shirvani [va boshqalar]. — Boku: Ozarbayjon tarjima markazi, 2016. — 568 b. * Kurashchi, Amir Vatan daholari: [poetik ensiklopediya] / A. Kurashchi; ed. A. Tohirov; Muqaddima S. X. Rustamxonli. I qism. — Boku: Qonun, 2017. — 400 b. * Mammadov, Rozim. XIX asr Ozarbayjon adabiyoti tarixi: darslik / R. Mammadov, G. Sh. Agabey, M. Bagirova; ilmiy tahrir. B. B. Ahmadov; Ozarbayjon Davlat Pedagogika Universiteti. — Boku: Fan va taʼlim, 2016. — 200 b. * Bayramli, Zaqulla Niftulla oʻgʻli. Fuzuliy… va… / Z. N. Bayramli; ilmiy tahrir. F. Azizova; AMEA Nizomiy nomidagi Adabiyot instituti. — Boku: Fan va taʼlim, 2018. — 328 b. * Xalilzoda, Flora. Hukmdor ayollar / F.Xalilzoda; Muqaddima S.Valiyeva; ed. E.Iskenderzoda. — Boku: Vektor, 2019. — 120 b. * Qalamdan filtrlangan soʻz hidi: [albom-katalog] / H. Jovid, B. M. Vahobzoda, R. Rzo [va boshqalar]; Bosh muharrir: N. X. Babaxonova, N. Rzayeva; fikr oʻqituvchisi. T. H. Kerimli; AMEA M. Fuzuliy nomidagi qoʻlyozmalar instituti. — Boku: Fan va taʼlim, 2019. — 26 v. * Ahmadova, Sabina Namus qizi. Qorabogʻ adabiy-madaniy muhiti: XIX asrning ikkinchi yarmi — XX asr boshlari: monografiya / S. N. Ahmadova; ilmiy tahrir. A. B. Najafzoda; Muqaddima Y. M. Babayev; AMEA M. Fuzuliy nomidagi qoʻlyozmalar instituti. — Boku: Ekoprint, 2020. — 220 b. * Mehdiyeva, Sevil hoji qizi. Adabiy til masalalari / S. H. Mehdiyeva; ilmiy tahrir. I. Mammadov; AMEA Nasimiy nomidagi Tilshunoslik instituti. — Boku: Fan va taʼlim, 2012. — 354 b. * Jafarzoda, Aziza Mammad qizi Tanlangan asarlar / A. M. Jafarzoda. I jild / tahrir. P. Bayram. - Boku: Fan va taʼlim, 2021. — 352 b. * Guliyev, Viloyat Muxtor oʻgʻli. Qorabogʻning uch shoiri: Oshig Pari, Xurshudbonu Notavon, Fatmaxonim Kamina / V. M. Guliyev; ed. I. Musali; Ozarbayjon davlat tarjima markazi. — Boku: Ozarbayjon davlat tarjima markazi, 2022. — 104 b. * Xurshid Banu Notavon — 180 / AMEA Ozarbayjon milliy tarix muzeyi; tort G. Abdulova va boshqalar; ilmiy tahrir. N. M. Valixonli; fot. M. Nasirov. — Boku: Ziyo, 2012. — 18 b. * Tanlangan asarlar. — Tabriz: −1991.-112 b. * Asarlar.- Boku: Lider nashriyoti, 2004.-87 b. * Asarlar.- Boku: Yozuvchi, 1984.-100 b. * 33 gʻazal.- Boku: Ganclik, 1981.-36 b. * Sheʼrlar.-Boku: Azerneshr, 1965.-80 b. == Eslatmalar == {{manbalar}} <div class="references-small"> <references group=qeyd/> </div> == Manbalar == * [http://www.musigi-dunya.az/new/read_magazine.asp?id=13 Xurshidbonu Notavon] == Havolalar == * [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00051/50500.htm?text=%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD&stpar3=1.1 Xurşidbanu Natəvan, Böyük Sovet Ensiklopediyası]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.anl.az/el/t/tc_xq.pdf '''Cəmil Tağıyev. Xan qızı… (kitab)'''] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220704060336/http://www.anl.az/el/t/tc_xq.pdf |date=2022-07-04 }} Bakı: „Şur“, 2011. * [http://www.rusarchives.ru/guide/lf_ussr/nab_nek.shtml#n109 Xurşidbanu Natəvan] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111129125641/http://www.rusarchives.ru/guide/lf_ussr/nab_nek.shtml#n109 |date=2011-11-29 }} {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111129125641/http://www.rusarchives.ru/guide/lf_ussr/nab_nek.shtml#n109 |date=2011-11-29 }} * '''HD Video:''' [http://www.youtube.com/watch?v=mfQn30HVZqc Xurşidbanu Natəvanın heykəli, Azərbaycan, Bakı] * {{veb manbasi |url=http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&menu=17&id=31#.VD0JhFefB1I |title=Qarabağın görkəmli şəxsiyyətləri:Xurşidbanu Natəvan (1832-1897) |author= |date=2013 |work="Virtual Qarabağ" İKT Mərkəzinin rəsmi portalı |publisher=virtualkarabakh.az |accessdate=2014-10-14 |language=az |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222220216/http://www.virtualkarabakh.az/read.php?lang=1&menu=17&id=31#.VD0JhFefB1I |url-status=dead }} * [http://xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/? Azərbaycan tarixində iz qoyan qadınlar — SİYAHI] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160311152152/http://www.xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/ |date=2016-03-11 }} {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160311152152/http://www.xeberle.com/az/view/19775/azerbaycan-tarixinde-iz-qoyan-qadnlar-siyahi/ |date=2016-03-11 }} * [https://www.bakupost.az/ermenilerden-natevanin-heykeline-qarsi-vandalizm-fotolar Ermənilərdən Natəvanın heykəlinə qarşı vandalizm — FOTOLAR] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220702175116/https://www.bakupost.az/ermenilerden-natevanin-heykeline-qarsi-vandalizm-fotolar |date=2022-07-02 }} s9vp6ky8m7cmk2mc4c765mxveq0b4b0 0 736454 6192168 5714390 2026-07-03T12:32:11Z InternetArchiveBot 58913 4 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192168 wikitext text/x-wiki {{qisqa tavsif|Kenga oʻlchamli, interaktiv kompyuter simulyatsiya qilingan muhit}} {{haqida|virtual dunyoning umumiy tushunchasi|Virtual dunyo virtual reallik mex simulyatori|BattleTech markazlari}} '''virtual dunyo''' ("''virtual makon"'' deb ham ataladi) [[kompyuter simulyatsiyasi]] muhiti<ref name="Bartle2003-Designing">{{kitobdan iqtibos|isbn=978-0-13-101816-7|sarlavha=Virtual olamlarni loyihalash|last1=Bartle|birinchi1=Richard|muallif-link1=Richard Bartle|yil=2003|nashriyotchi=Yangi chavandozlar|title-link=Virtual dunyolarni loyihalash}}</ref> bu shaxsiy [[Avatar (computing)|avatar]] yaratishi mumkin boʻlgan koʻplab foydalanuvchilar tomonidan toʻldirilishi mumkin,<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Chen |title=Metaverse haqida nima shov-shuv? |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/ 01/18/technology/personaltech/metaverse-gaming-definition.html |access-date=2022-01-31 |issn=0362-4331 |birinchi=Brayan X. |sana=2022-01-18}}</ref> va bir vaqtning oʻzida va mustaqil ravishda virtual dunyoni oʻrganing, uning faoliyatida ishtirok eting va boshqalar bilan muloqot qiling.<ref name="sciencedirect.com">{{jurnal manbasi|author1=Kaplan Andreas M.|author2=Haenlein Michael|year=2010|title=Ikkinchi hayot ertaklari: Virtual ijtimoiy olamlar va qanday qilib. ulardan foydalanish|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0007681309000895|jurnal=Business Horizons|jild=52|son=6|doi=10.1016/j.bushor.2009.07.002}}</ref><ref name="IJMR Article">{{jurnal manbasi|authors=Aichner, T. and Jacob, F.|title=Korporativ darajasini oʻlchash Ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish|jurnal=International Journal of Market Research|sana=Mart 2015|jild=57|son=2|sahifalar=257–275|doi=10.2501/IJMR-2015-018|s2cid=166531788}}</ref> Bu avatarlar matnli,<ref name="Bloomfield2007" /> grafik tasvirlar yoki eshitish va teginish hissi bilan jonli video avatarlar boʻlishi mumkin.<ref>{{Harvnb|Biocca|Levy|1995|pp=40–44}}</ ref><nowiki><ref></nowiki>{{Harvnb|Begault|1994}}</ref> Virtual olamlar [[Oynali dunyo|koʻzgu dunyolari]] bilan chambarchas bogʻliq.<ref>{{Kitobdan iqtibos|url=https://global. oup.com/academic/product/mirror-worlds-9780195079067?cc=us&lang=en&|title=Oynali dunyolar: yoki kunlik dasturiy taʼminot koinotni poyafzal qutisiga qoʻyadi...Bu qanday sodir boʻladi va bu nimani anglatadi|date=1993-01-28|noshir=Oxford University Press|isbn=978-0-19-507906-7|joy=Oksford, Nyu-York}}</ref> Virtual dunyoda [[Foydalanuvchi (hisoblash)|foydalanuvchi]] foydalanuvchiga [[idrok]] ogohlantirishlarni taqdim etuvchi kompyuter taqlid qilingan dunyoga kiradi, u esa oʻz navbatida modellashtirilgan dunyoning elementlarini manipulyatsiya qilishi va shu tariqa oʻz tajribalarini boshdan kechirishi mumkin. [[Immersion (virtual reality)#Presence|presence]] darajasi.<ref name="net-VE">{{kitobdan iqtibos keltiring.|oxirgi1=Singhal|birinchi1=Sandeep|oxirgi2=Zyda|birinchi2=Maykl|sana=1999-yil|title=Tarmoqqa ulangan virtual muhitlar: loyihalash va amalga oshirish|nashriyotchi=ACM Press/Addison-Wesley Publishing Co.}}</ref> Bunday modellashtirilgan dunyolar va ularning qoidalari [[haqiqat]] yoki xayoliy dunyolardan olinishi mumkin. Misol qoidalariga [[gravitatsiya]], [[topografiya]], [[Hayvonlarning harakatlanishi|harakatlanishi]], [[Real vaqtda kompyuter grafikasi|real vaqtda]] harakatlar va [[aloqa]] kiradi. Foydalanuvchilar oʻrtasidagi aloqa matn, grafik piktogramma, vizual imo-ishora, tovush va kamdan-kam hollarda teginish, ovozli buyruq va muvozanat [[Sense|sezgi]] yordamida shakllar boʻlishi mumkin. [[Ommaviy koʻp oʻyinchi onlayn oʻyinlar|Ommaviy koʻp oʻyinchi onlayn oʻyinlarlar]] keng doiradagi dunyolarni, jumladan, [[Reallik|haqiqiy dunyo]], [[ilmiy fantastika]], [[super qahramonlar]], [[sport]], [[Qoʻrqinchli fantastika|dahshat]] va [[Tarix|tarixiy]] muhit.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.mmorpg.com/gamelist.cfm|title=Maʼlum MMORPGlar roʻyxati|publisher=Mmorpg.com|access-date=2012-07-29}}</ref> Aksariyat MMORPG-larda [[Real vaqt (media)|real vaqtda]] harakatlar va [[aloqa]] mavjud. Oʻyinchilar binolar, shaharlar va dunyolar oʻrtasida biznes yoki dam olish faoliyatini amalga oshirish uchun sayohat qiladigan qahramonni yaratadilar. Muloqot odatda matnli, lekin real vaqtda [[VOIP|ovozli aloqa]] ham mumkin. Amaldagi aloqa shakli oʻyinchilarning oʻyindagi tajribasiga sezilarli darajada taʼsir qilishi mumkin.<ref>{{veb manbasi|author=Kliv Tompson|url=https://www.wired.com/gaming/virtualworlds/commentary/games/2007 /06/games_frontiers_0617|title=Ovozli suhbat WoW-da haqiqatan ham kayfiyatni oʻldirishi mumkin|website=Wired.com|date=2004-12-31|access-date=2012-07-29|url-status=oʻlik|arxiv-url=https://web.archive.org/web/20120717015957/http://www.wired.com/gaming/virtualworlds/commentary/games/2007/06/games_frontiers_0617|archive-date=2012-07-17}} </ref> Mediashunoslik professori [[Edvard Kastronova]] alohida virtual olamlarni muhokama qilish uchun „sintetik dunyolar“ atamasini ishlatgan, ammo bu atama keng qoʻllanilmagan.{{sfn|Castronova|2005}} Virtual olamlar oʻyinlar bilan cheklanib qolmaydi, balki taqdim etilgan tezkorlik darajasiga qarab, kompyuter konferensiyalari va matnga asoslangan suhbat xonalarini qamrab olishi mumkin.<ref>{{Harvnb|Biocca|Levy|1995|p=47}}</ref> urushi uchuvchilarni tayyorlash qurilmalari kompyuterga asoslanmagan edi virtual dunyo shakli. --> Yigirmanchi asrda kinematograf [[Morton Xeylig]] tomoshabinlarning his-tuygʻularini — koʻrish, ovoz, muvozanat, hid va hatto teginishni ragʻbatlantirish uchun moʻljallangan [[Sensorama]] teatr tajribasini yaratishni oʻrgandi. shamol orqali) — va shuning uchun ularni ishlab chiqarishga samaraliroq jalb qiling<ref>{{veb manbasi|url=http://www.itleadership.org/content/virtual-world|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120063740/http://www.itleadership.org/content/virtual-world|url-status=dead|archive-date=2012-01-20|title=A Virtual World|publisher=Itleadership.org|sana=2010-10-20|kirish sanasi=2012-07-29}}</ref> Kompyuterlar tomonidan amalga oshirilgan eng qadimgi virtual olamlar orasida [[virtual haqiqat]] simulyatorlari, masalan, [[Ivan Sazerlend]] ishi bor edi. Bunday qurilmalar katta hajmli minigarnituralar va sensorli kirish simulyatsiyasining boshqa turlari bilan tavsiflanadi. Zamonaviy virtual olamlar, xususan, koʻp foydalanuvchili onlayn muhitlar, asosan, ushbu tadqiqotdan mustaqil ravishda paydo boʻldi, buning oʻrniga oʻyin sanoati taʼminlangan, lekin shunga oʻxshash ilhomga asoslangan.<ref name="autogenerated1">{{Harvnb|Castronova|2005}}</ref><!-- Castronovaning qaysi sahifalari? --> Klassik sensorli taqlid qiluvchi virtual haqiqat immersiv muhitni boshdan kechirish uchun idrok tizimini aldashga asoslangan boʻlsa-da, virtual olamlar odatda aqliy va hissiy jihatdan jozibali tarkibga tayanadi, bu esa immersiv tajribani keltirib chiqaradi. [[Maze War]] birinchi tarmoqqa ulangan, 3D koʻp foydalanuvchili birinchi shaxs otishma oʻyini edi. Maze 1973—1974-yillarda onlayn oʻyinchilar tushunchasini "labirintda bir-birini quvib yurgan koʻz olmasi „avatarlari“ sifatida taqdim etgan.<ref>{{veb manbasi |url=http://www.digibarn.com/history/04- VCF7-MazeWar/index.html |title=29-fevral |publisher=Digibarn.com |date=2004-11-07 |access-date=2012-07-29 }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ARPANET] da ijro etildi ] yoki Advanced Research Projects Agency Network, universitet va tadqiqot laboratoriyalarida foydalanish uchun [[Amerika Qoʻshma Shtatlari Mudofaa Departamenti]] tomonidan moliyalashtirilgan Internetning kashshofi. Dastlabki oʻyinni faqat [[Imlac PDS-1|Imlac]] da oʻynash mumkin edi, chunki u ushbu turdagi kompyuterlar uchun maxsus ishlab chiqilgan. [[Internet]]da taqdim etilgan birinchi virtual olamlar jamoalar va [[chat xonasi]]lar boʻlib, ularning baʼzilari [[MUD]] va [[MUSH]]larga aylangan. [[MUD1]] nomi bilan maʼlum boʻlgan birinchi MUD 1978-yilda chiqarilgan. Bu qisqartma dastlab Multi-User Dungeon maʼnosini bildirgan, ammo keyinchalik „Koʻp foydalanuvchili oʻlcham“ va „Koʻp foydalanuvchili domen“ degan maʼnoni ham anglatgan. MUD — bu real vaqt rejimida koʻplab oʻyinchilar oʻzaro aloqada boʻlgan virtual dunyo.<ref>Mitchell, Don. [https://web.archive.org/web/20051113010438/http://research.microsoft.com/research/scg/papers/3DVW.htm „MUDlardan virtual olamlarga“], Microsoft Research, 23-mart, 1995-yil 2008-yil 28-fevralda foydalanilgan.</ref> Ilk versiyalar matnga asoslangan boʻlib, faqat cheklangan grafik tasvirni taklif qilgan va koʻpincha [[Buyruqlar qatori interfeysi]] dan foydalanilgan. Foydalanuvchilar rolli yoki raqobatbardosh oʻyinlarda buyruqlar kiritish orqali oʻzaro aloqada boʻlishadi va dunyo va boshqa oʻyinchilarning tavsiflarini oʻqishlari yoki koʻrishlari mumkin. Bunday dastlabki olamlar MUD merosini boshlab berdi, natijada [[katta koʻp oʻyinchi onlayn-rol oʻynash oʻyinlari]]ga olib keldi, bu koʻproq MMORPG deb nomlanuvchi, koʻp sonli oʻyinchilar virtual dunyoda oʻzaro taʼsir qiladigan rolli oʻyinlar janri. Baʼzi virtual olamlarning prototipi ''[[WorldsAway]]'', ikki oʻlchovli chat muhiti boʻlib, u yerda foydalanuvchilar oʻz avatarlarini yaratgan; ''[[Dreamscape (chat)|Dreamscape]],'' interaktiv hamjamiyat [[CompuServe]] tomonidan virtual dunyoga ega; [[Cityspace]], bolalar uchun taʼlim tarmogʻi va 3D kompyuter grafikasi loyihasi; va ''[[The Palace (kompyuter dasturi)|The Palace]]'', ikki oʻlchovli hamjamiyat tomonidan boshqariladigan virtual dunyo. Biroq, birinchi onlayn virtual dunyo uchun kredit odatda 1987-yilda [[LucasFilm Games]] tomonidan [[Commodore 64]] kompyuteri uchun ishlab chiqilgan va ishlayotgan ''[[Habitat (videooʻyin)|Habitat]]''ga beriladi. [[Quantum Link]] xizmatida ([[America Online]] ning kashshofi).<ref>{{cite jurnali| url=https://www.wired.com/wired/archive/4.06/avatar.html?pg=3| title=Metaworlds| jurnal=Simli| hajmi=4| soni=6|sana=1996-yil iyun| muallif=Robert Rossney| access-date=2008-02-26}}</ref> 1996-yilda [[Xelsinki, Finlandiya]] shahri Xelsinki telefon kompaniyasi bilan (Elisa Group kompaniyasidan beri) butun shaharni xaritalash uchun moʻljallangan birinchi onlayn virtual 3D tasvirni ishga tushirdi. Virtual Xelsinki loyihasi oxir-oqibat Xelsinki Arena 2000 loyihasi deb oʻzgartirildi va shaharning zamonaviy va tarixiy kontekstdagi qismlari 3D formatida koʻrsatildi.<ref>[http://cordis.europa.eu/infowin/acts/ienm/newsclips/arch1997/ 970999no.html „Helsinki Virtual Goes“], [http://cordis.europa.eu/infowin/acts/ienm/newsclips/ The Infowin Newsclips Archive for 1997]</ref> 1999-yilda [[Whyville]].net birinchi virtual dunyoni maxsus bolalar uchun yaratdi<ref name="Routledge">{{kitob manbasi|title=Virtual olamlarda oʻrganish uchun dizayn. |publisher=Routledge}}</ref> oʻyinga asoslangan taʼlim bazasi va eng qadimgi virtual valyutaga asoslangan iqtisodiyotlardan biri bilan ishga tushirildi.<ref name="Richard Li Kolvin">{{yangiliklar manbasi| sarlavha=Multfilm lablar, virtual moda va fizika | muallif=Richard Li Kolvin | ish=Los-Anjeles Tayms | url=http://www.whyville.net/press/latimes_020708.html| sana=2002-07-08 | access-date=2002-07-08}}</ref> Koʻp oʻtmay, 2000-yilda [[Habbo]] ishga tushdi va butun dunyo boʻylab millionlab foydalanuvchilar bilan eng mashhur va eng uzoq muddatli virtual olamlardan biriga aylandi.< ref name="Dan Pearson">{{yangiliklarni keltirish| title=Sulake: Habbo mehmonxonasining 15 yilligi | muallif=Dan Pearson | work=GamesIndustry.biz | url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2015-04-16-sulake-15-years-of-habbo-hotel| sana=2015-04-16 | access-date=2015-12-18}}</ref> ==Virtual dunyo tushunchalari== "Virtual dunyo" tushunchasiga quyidagilar kiradi: * ''"Virtual dunyo bu quyidagi xususiyatlarga ega boʻlgan narsadir: U asosiy avtomatlashtirilgan qoidalar toʻplamidan foydalangan holda ishlaydi - uning fizikasi; Har bir oʻyinchi virtual olamdagi "individualni" - oʻsha oʻyinchining xarakterini ifodalaydi; Dunyo bilan oʻzaro taʼsir haqiqatda sodir boʻladi. vaqt - agar siz biror narsa qilsangiz, u buni qilganingizda sodir boʻladi; Dunyo umumiy - boshqa odamlar siz bilan bir vaqtning oʻzida bir dunyoda oʻynashi mumkin; Dunyo qat'iyatli - siz yoʻq boʻlganingizda ham bor; Bu haqiqiy dunyo emas"'', [[Richard Bartl]] tomonidan 2015-yilda<ref name="MMOs-insideout">{{kitobdan iqtibos keltiring. |oxirgi1= Richard A |birinchi1= Bartle |sana = 2015-yil |title= Inside Out dan MMOlar |noshir= Apress }}</ref> * ''"Koʻplab agentlar bir-biri bilan deyarli oʻzaro aloqada boʻlishi, narsalar, hodisalar va atrof-muhitga taʼsir qilishi va ularga munosabat bildirishi mumkin boʻlgan simulyatsiya qilingan muhit; agentlar nolga teng yoki koʻp odam(lar) boʻlishi mumkin, ularning har biri virtual oʻzlik deb ataladigan koʻplab ob'ektlar tomonidan ifodalanadi. avatar) yoki koʻplab dasturiy taʼminot agentlari; barcha harakat/reaktsiya/oʻzaro taʼsir real vaqtda umumiy fazoviy-vaqtinchalik toʻxtatilmaydigan virtual muhitda sodir boʻlishi kerak; muhit koʻplab maʼlumotlar boʻshliqlaridan iborat boʻlishi mumkin, ammo maʼlumotlar boʻshliqlari toʻplami umumiy maʼlumotlar maydonini tashkil qilishi kerak, bitta persistent shard"'', 2018-yilda Nevelstin tomonidan<ref name="Nevelsteen2018-virtualworlddef">{{cite jurnali | oxirgi = Nevelsteen | birinchi = Kim | Sarlavha = Virtual dunyo, texnologik nuqtai nazardan aniqlangan va videooʻyinlar, aralash haqiqat va metaverse uchun qoʻllanadi | jurnal = Kompyuter animatsiyasi va virtual olamlar | nashriyotchi = John Wiley & Sons, Ltd | sana = 2018-yil | hajmi = 29 | sahifalar = e1752| doi = 10.1002/cav.1752| arxiv = 1511.08464 | s2cid = 2766780 }}</ref> Virtual dunyoning umumiy qabul qilingan taʼrifi yoʻq, lekin ular dunyoning [[doimiy dunyo|doimiy]] boʻlishini talab qiladi; boshqacha qilib aytganda, foydalanuvchi dunyoni tark etgandan keyin ham dunyo mavjud boʻlib qolishi va foydalanuvchilar tomonidan dunyoga kiritilgan oʻzgarishlar saqlanishi kerak.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.virtualworldsreview.com/ info/whatis.shtml |title=Virtual dunyolar sharhi taʼrifi |publisher=Virtualworldsreview.com |date=1999-02-22 |access-date=2012-07-29}}</ref> Boshqa ishtirokchilar bilan oʻzaro aloqa real vaqt rejimida amalga oshirilsa-da, onlayn virtual olamlarda vaqt izchilligi har doim ham saqlanib qolmaydi. Misol uchun, "EverQuest" vaqti oʻyin vaqtini koʻrsatish uchun bir xil kalendar va vaqt birliklaridan foydalanishiga qaramay, real vaqtga qaraganda tezroq oʻtadi. "Virtual dunyo" umumiy atama boʻlgani uchun virtual muhit turli darajadagi oʻyin va oʻyinlarni qoʻllab-quvvatlaydi. Ushbu atamaning baʼzi qoʻllanishlari kiradi * [[Ommaviy koʻp oʻyinchi onlayn oʻyin]]lar (MMOGs) oʻyinlarida koʻp sonli oʻyinchilar virtual dunyoda oʻzaro aloqada boʻlishadi. MMO kontseptsiyasi sport, real vaqt strategiyasi va boshqalar kabi boshqa oʻyin turlariga tarqaldi. Qat'iylik mezoni virtual olamlarni videooʻyinlardan ajratib turuvchi yagona mezon boʻlib,<ref name="Bell2008-virtualworld"/> RTS va FPS oʻyinlarining baʼzi MMO versiyalari virtual olamlarga oʻxshashligini anglatadi; ''[[Taqdir (videooʻyin)|Taqdir]]'' videooʻyin boʻlib, u shunday psevdo virtual dunyo. Rivojlanayotgan tushunchalar orasida bunday oʻyinlar erini haqiqiy sunʼiy yoʻldosh fotosuratlariga asoslash kiradi, masalan, [[Google Xaritalar]] API orqali yoki oddiy virtual [[geokashing]] "[[Pasxa tuxumi (media)|pasxa tuxumlari]" orqali mavjud. ]" [[WikiMapia]] yoki shunga oʻxshash [[Mashup (veb-ilova gibrid)|mash-ups]], ruxsat etilgan hollarda; bu tushunchalar [[aralash haqiqat]] dan foydalanadigan virtual olamlardir. * [[Kollaborativ virtual muhit]] virtual muhitda hamkorlikda ishlash uchun moʻljallangan (CVE). * Koʻp oʻyinchili onlayn real hayot oʻyinlari (MMORLGs), virtual ijtimoiy dunyolar deb ham ataladi,<ref name="Kaplan, Andreas M. 2009">Kaplan, Andreas M.; Haenlein, Maykl (2009). "Ikkinchi hayot ertaklari: virtual ijtimoiy dunyolar va ulardan qanday foydalanish haqida". Business Horizons 52 (6)</ref> bu yerda foydalanuvchi oʻz [[Avatar (computing)|avatar]] ni oʻz xohishiga koʻra tahrirlashi va oʻzgartirishi mumkin, bu ularga yanada dinamik rol yoki bir nechta rollarni oʻynash imkonini beradi. ===Iqtisodiyot=== {{Asosiy|Virtual iqtisodiyot}} [[Virtual iqtisodiyot]] virtual olam ishtirokchilari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarning paydo boʻladigan xususiyatidir. Dizaynerlar savdoning kodlangan mexanikasi orqali iqtisod ustidan katta nazoratga ega boʻlishiga qaramasdan, virtual dunyoning iqtisodiy sharoitlarini belgilaydigan oʻyinchilarning harakatlaridir. Iqtisodiyot oʻyinchilarning vaqt yoki valyuta kabi real va virtual resurslar tanqisligi sharoitida qilgan tanlovlari natijasida yuzaga keladi.<ref name="IJMR Article"/><ref name=autogenerated1 />{{Aniqlash|date=Mart 2008}}<ref name="journals.tdl.org">{{cite jurnali |muallif=Robinson, E.H. |yil=2014 |title=Virtual olamlarning kosmik iqtisodiyoti |jurnal=Virtual olamlar tadqiqoti jurnali |jild= 7 |son=1 |sahifalar=1–21 |doi=10.4101/jvwr.v7i1.7088 |doi-access=free }}</ref><!-- Castronovadagi qaysi sahifalar? --> Ishtirokchilar virtual dunyoda cheklangan vaqtga ega boʻlib, ular real dunyoda boʻlgani kabi, ular resurslarni yigʻish, savdo koʻnikmalarini mashq qilish yoki unchalik samarali boʻlmagan qiziqarli oʻyinlarda qatnashish kabi vazifalar oʻrtasida taqsimlanishi kerak. Ularning virtual dunyo bilan oʻzaro munosabatlarida qilgan tanlovlari, savdo va boylik olish mexanizmlari bilan bir qatorda, iqtisodiyotdagi narsalarning nisbiy qiymatlarini belgilaydi. Virtual olamlardagi iqtisod odatda asbob-uskunalar, oziq-ovqat yoki savdo tovarlari kabi oʻyin ichidagi ehtiyojlardan kelib chiqadi. Biroq, [[Ikkinchi hayot]] kabi virtual iqtisodlar deyarli butunlay oʻyinchilar tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlib, oʻyin ichidagi ehtiyojlarga juda kam bogʻliqdir. Virtual dunyo iqtisodining jismoniy dunyo iqtisodiga aloqadorligi shubha ostiga olinsa-da, virtual olam foydalanuvchilari iqtisodiy stimullarga (masalan, talab va taklif qonuni) jismoniy dunyoda qanday munosabatda boʻlsa, xuddi shunday javob berishlari koʻrsatilgan.<ref>Kastronova, Edvard va boshqalar. "Virtual dunyoda talab qonunining sinovi: Petri idishini oʻrganish." Oʻyin va kompyuter vositachiligidagi simulyatsiyalardagi kashfiyotlar: fanlararo yangi ilovalar (2011): 301.</ref> Aslida, jismoniy dunyo iqtisodiy qarorlari va virtual dunyo iqtisodiy qarorlari oʻrtasida koʻpincha juda toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqliklar mavjud, masalan, harbiy asirlarning qarori Ikkinchi jahon urushida sigaretani valyuta sifatida qabul qilish va '' Diablo II '' da Iordaniya toshlarini pul birligi sifatida qabul qilish.<ref name="journals.tdl.org"/> Virtual iqtisodiyotdagi ob'ektlarning qiymati odatda ularning foydaliligi va ularni olish qiyinligi bilan bogʻliq. Real dunyo resurslarini (vaqt, aʼzolik toʻlovlari va hokazo) virtual iqtisodiyotda boylik orttirishga investitsiya qilish virtual obyektlarning real dunyo qiymatiga hissa qoʻshishi mumkin.<ref name=autogenerated1 />{{Aniqlash|date=Mart 2008-yil} }<!-- Castronovaning qaysi sahifalari? --> Bu haqiqiy dunyo qiymati [[eBay]], [[PlayerUp]], [[IGE]] kabi onlayn bozor saytlarida virtual ob'ektlarning (asosan noqonuniy) real dunyo [[pul]] uchun savdosi orqali yaqqol namoyon boʻladi..<ref name="CNN">{{veb manbasi|url=http://edition.cnn.com/2004/TECH/10/21/spark.virtual.economy/index.html|title=CNN.com - Virtual dunyodan moddiy yutuqlar - 2004-yil 25-oktabr|access-date=2004-10-25|publisher=CNN|yil=2004}}</ref><ref>[http://www.playerup.com "Oʻyin xavfsizligini taʼminlash" Hisob operatsiyalari"], oʻyin hisobi tranzaksiyalarini himoyalash</ref><ref name="wired.com">{{cite jurnali| url=https://www.wired.com/gaming/virtualworlds/magazine/16-12/ff_ige?currentPage=all | jurnal=Simli | title=oʻta boy onlayn oʻyinlar imperiyasining tanazzul va qulashi | date=2008-11-24}}</ref> Oxirgi huquqiy nizolar ham virtual mulkning qiymatini tan oladi, hattoki koʻpgina dasturiy taʼminot kompaniyalari virtual mulkning qiymati yoʻqligini va/yoki boshqasini aniqlash uchun foydalanadigan majburiy [[EULA]]ni bekor qiladi. virtual olam foydalanuvchilari u yerdagi mulkka nisbatan qonuniy daʼvoga ega emaslar.<ref>Sinrod, Erik J. [http://www.news.com/Virtual-world-litigation-for-real/2010-1047_3-6190583.html “ Virtual dunyo sudlovi real”], “Cnet News”, 2007-yil 13-iyun. Kirish 2008-yil 6-mart.</ref><ref name="escapistmagazine.com">{{yangiliklar manbasi | url=http://www..escapistmagazine.com/news/view/72346-IGE-Sued-By-World-Of-Warcraft-Player | ish=EscapistMagazine | sarlavha=IGE World of Warcraft oʻyinchisi tomonidan sudga berilgan | sana=2007-06-01 }}{{Deadlink|date=iyul 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Baʼzi sanoat tahlilchilari {{Kim|date=2015-yil sentabr}}, bundan tashqari, virtual olamlar ortida [[ijtimoiy tarmoq]]lar, veb-saytlar va butunlay virtual olam hamjamiyatlariga bagʻishlangan boshqa loyihalardan tashkil topgan ikkilamchi sanoat borligini kuzatishdi. geymerlar. [[GamerDNA]], [[Koinup]] kabi maxsus veb-saytlar va virtual olam foydalanuvchilari uchun ijtimoiy tarmoqlar boʻlib xizmat qiluvchi boshqa veb-saytlar koʻplab virtual olamlarda [[Avatar (computing)|avatar]]larning maʼlumotlarni koʻchirish imkoniyati kabi muhim muammolarga duch kelmoqda. va MMORPgʻlar.<ref>Brady Forrest, [http://radar.oreilly.com/archives/2006/12/post-2.html/ "Vau va Cottage Industries"] {{oʻlik havola|date=Aprel 2017|bot =medic}}{{cbignore|bot=medic}}, Really Radar, 2006-yil, 4-dekabr</ref> Virtual olamlar reklama beruvchilarga bir qancha videooʻyinlarda allaqachon topilgan [[oʻyin ichidagi reklama]] kabi virtual reklamalar uchun potentsialni taklif qiladi. ===Geografiya=== Virtual olamlar geografiyasi juda xilma-xil boʻlishi mumkin, chunki [[geografiya]] va [[boʻshliq]]ning roli muhim dizayn komponenti boʻlib, virtual olamlarni ishlab chiquvchilari nazorat qilishlari va oʻzgartirishni tanlashlari mumkin.<ref name="jurnallar. tdl.org"/> Virtual olamlar, hech boʻlmaganda, yuzaki maʼnoda, uch oʻlchamli makonning raqamli namunalari. Natijada, virtual olamlarda (masalan, World of Warcraft) geografiyaga oid mulohazalar koʻpincha “[[Fazal hisoblash|fazoviy]] hikoyalar” atrofida aylanadi, bunda oʻyinchilar “The World of Warcraft” filmidagi koʻchmanchi qahramonning sayohatini namoyish etadilar. Odyssey''.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1177/1555412006292618|title=Qon oʻroqlari, festivallar, kvestlar va orqa hikoyalar|yil=2006|oxirgi1=Krzywinska|birinchi1=Tanyaam|jurnali=Goʻl. 1|muammo=4|sahifalar=383–396|s2cid=145792491}}</ref> Ajoyib joylarni yaratish ham virtual olamlarni geografik oʻrganishda takrorlanadigan mavzudir, garchi, ehtimol, aksincha, virtual olamlarning eng ogʻir foydalanuvchilari. Koʻpincha hayvonlarni oʻldirish kabi dunyodagi asosiy vazifalarni bajarishda samaraliroq boʻlish uchun dunyoning ajoyib joylarining hissiy stimullarini pasaytiradi.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1353/anq.0.0110|title=Internetda boʻlish. World (of Warcraft): Ommaviy koʻp oʻyinchi onlayn oʻyinda reyd, realizm va bilimlarni ishlab chiqarish|yil=2010|oxirgi 1=Golub|first1=Aleks|jurnal=Antropologik choraklik|jild=83|sahifalar=17–45|s2cid=145153144}}</ref> Biroq, baʼzi olamlarning geografik komponenti faqat fazoviy boʻlmagan joy ustidagi geografik qoplama boʻlishi mumkin. asosiy tuzilma.<ref name="journals.tdl.org"/> Masalan, foydalanuvchilarga ob'ektlarni qidirishda geografik cheklovlar qoʻyilganda, ular geografik jihatdan cheklanmagan auktsion uyida narsalarni sotganda, bu cheklovlar olib tashlanishi mumkin. Shunday qilib, virtual olamlar jismoniy dunyoning kelajakdagi iqtisodiy geografiyasi qanday boʻlishi mumkinligi haqida koʻrish imkonini beradi, chunki tobora koʻproq tovarlar raqamli boʻladi.<ref name="journals.tdl.org"/> ===Tadqiqot=== Virtual joylar turli tadqiqot va taʼlim maqsadlariga xizmat qilishi mumkin<ref name="Bloomfield2007">{{jurnal manbasi|ssrn=988984|title=Oʻqish uchun dunyolar: taklifnoma - real biznesni (va huquq va siyosatni) oʻrganish uchun virtual dunyolar va Sotsiologiya va....)|yil=2007|last1=Bloomfield|first1=Robert J.}}</ref> va inson xatti-harakatlarini tekshirish uchun foydali boʻlishi mumkin.<ref name="Bloomfield2007" /> Oflayn- va virtual dunyo shaxslari bir-biridan farq qiladi, lekin shunga qaramay, [[oʻzini tekshirish]], [[oʻzini yaxshilash]] va boshqa [[shaxsiyat turi|shaxsiyat nazariyalari]] uchun bir qator taʼsir koʻrsatadigan sezilarli darajada bogʻliqdir.<ref >Doodson, J. (2009)[http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf Jismoniy va virtual dunyo shaxsiyati oʻrtasidagi munosabatlar va farqlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100602114625/http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf |date=2010-06-02 }}. Exeter universitetida taqdim etilgan konferensiya maʼruzasi.</ref><ref>Doodson, J. (2009).[http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf Oʻrtasidagi munosabatlar va farqlar jismoniy va virtual dunyo-shaxsiyat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100602114625/http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf |sana =2010-yil 2-iyun }}. Bakalavriat dissertatsiyasi. Vanna universiteti.</ref> Vahima va [[agorafobiya]] ham virtual dunyoda oʻrganilgan.<ref>{{Jurnaldan iqtibos | doi=10.1089/109493102760147178|pmid = 12123240|sarlavha = Virtual dunyoda vahima va agorafobiya| jurnal = Kiberpsixologiya va xulq-atvor| hajmi=5| masala=3| sahifalar=197–202|yil = 2002|oxirgi1 = Mur|birinchi1 = Keely| last2=Wiederhold| birinchi2=Brenda K.| last3=Wiederhold| birinchi3=Mark D.| last4=Riva| first4=Juzeppe|s2cid = 27736805|url = https://semanticscholar.org/paper/1a8eefcd4de00d3568577f5a4653fcaf2dfcd404}}</ref> Ayniqsa, yosh bolalarning virtual olamlardagi katta ishtirokini hisobga olgan holda, virtual olamlarning bolalarga ijtimoiy, taʼlim va hatto hissiy taʼsirini oʻz ichiga olgan tadqiqot ishlarida barqaror oʻsish kuzatilmoqda. Masalan, [[Jon D. va Ketrin T. MakArtur jamgʻarmasi]] virtual olamlar boʻyicha tadqiqotlarni moliyalashtirdi, masalan, oʻsmirlar reproduktiv salomatlik haqida maʼlumotni qanday oʻrganishi va almashishi.<ref>{{veb manbasi|url=http:/ /spotlight.macfound.org/main/entry/thomas_kafai_tweens_reproductive_health_virtual_worlds/#When:14:03:00Z|title=Tomas va Kafai: Virtual olamlarda Tweens va reproduktiv salomatlik, 2008-yil, 1-oktabr|access-08-02 archive-url=https://web.archive.org/web/20090623030550/http://spotlight.macfound.org/main/entry/thomas_kafai_tweens_reproductive_health_virtual_worlds#When:14:03:02|archive=02-iyun| url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Bolalarning virtual dunyosidan ijtimoiy va siyosiy foydalanishi boʻyicha kengroq tadqiqotlar toʻplami [[Whyville]].net ham "Connected Play:" kitobida nashr etilgan. “Virtual olamdagi tweens” Muallifi: Yasmin B. Kafai, Debora A. Fields va Mizuko Ito.<ref>{{Kitobdan iqtibos|title=Bogʻlangan oʻyin: Virtual dunyoda Tweens (Jon D va Ket). erine T. MacArthur Foundation Series on Digital Media and Learning). |publisher=MIT Press }}</ref> Endi bir qancha boshqa tadqiqot nashrlari taʼlim uchun virtual olamlardan foydalanishga qaratilgan.<ref name="Routledge"/> Kattalarga koʻproq e'tibor qaratgan boshqa tadqiqotlar virtual dunyo foydalanuvchilarining his-tuygʻularini va his-tuygʻularini oʻrganish sabablarini oʻrganadi. Koʻpgina foydalanuvchilar ushbu virtual olamlarga kirishda [[Uydan tashqari koʻngilochar|qochib]] yoki qulaylik zonasini, shuningdek, qabul qilish va erkinlik hissini izlaydilar. Virtual olamlar foydalanuvchilarga real hayotda osonlikcha mavjud boʻlmagan usullarda oʻz shaxsiyatlarining koʻp qirralarini erkin oʻrganish imkonini beradi.<ref name="ReferenceA">Indalecio, Tina. Bugungi kunda psixologiya. Shaxsning virtual identifikatorining qancha qismi haqiqatan ham haqiqiymi? Virtual dunyoda shaxsiyatni oʻrganish - bu haqiqatan ham sizmi? 1991–2012. Sussex Publishers, MChJ. 30-aprel 2010-yil</ref> Biroq, foydalanuvchilar ushbu yangi maʼlumotni virtual dunyodan tashqarida qoʻllay olmasligi mumkin. Shunday qilib, virtual olamlar foydalanuvchilarga dunyoda gullab-yashnashi va ehtimol oʻzlarining yangi virtual hayotiga qaram boʻlib qolishlariga imkon beradi, bu esa boshqalar bilan munosabatda boʻlish va haqiqiy hayotlarida hissiy jihatdan omon qolishda qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu kashfiyot erkinligining sabablaridan biri virtual olamlar taqdim etadigan anonimlik bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Bu shaxsga ijtimoiy me'yorlar, oilaviy tazyiqlar yoki shaxsiy hayotida duch kelishi mumkin boʻlgan umidlardan xoli boʻlish qobiliyatini beradi.<ref name="ReferenceA"/> Avatar persona giyohvandlik kabi haqiqatdan qochishga oʻxshash tajribani boshdan kechiradi. yoki ogʻriqni his qilish yoki uning orqasida yashirinish uchun spirtli ichimliklarni iste'mol qilish. Avatar endi kibermakonda boshqariladigan oddiy vosita yoki mexanizmni ifodalamaydi. Buning oʻrniga, u jismoniy va virtual dunyo oʻrtasidagi shaxsning koʻprigi, boshqa ijtimoiy aktyorlar orasida oʻzini namoyon qilish uchun kanalga aylandi.<ref>MakKriri, Maykl Patrik. UNLV universiteti kutubxonalari. Nevada universiteti, Las-Vegas. "Shaxs, mavjudlik va virtual oʻzini oʻzi: virtual muhitda xulq-atvor tahliliga besh omilli model yondashuvi". 201.</ref> Avatar odamning oʻzgaruvchan egosiga aylanadi; Hammasi bir xil qoniqishga intilayotgan boshqalar orasida mavjud boʻlish uchun foydalanadigan vosita. Vaqt va geografik chegaralar boʻylab oʻzaro taʼsir qilish qulayligini sezilarli darajada osonlashtirgan holda, virtual dunyo bir zumda ulanish va mamnuniyat bilan haqiqiy boʻlmagan muhitni taqdim etadi. Onlayn uchrashuvlar “jonli odam” munosabatlariga toʻlaqonli muqobil boʻlib qoʻllanadi (Toronto, 2009).<ref name="Toronto, Ellen 2009">{{jurnal manbasi|doi=10.1037/a0015485|title=Aqldan uzoqlashgan vaqt: Dissotsiatsiya virtual dunyoda|yil=2009|oxirgi1=Toronto|birinchi1=Ellen|jurnal=Psixoanalitik psixologiya|jild=26|son=2|sahifalar=117–133|url=https://www.recoveryonpurpose.com/upload/ Vaqt%20out%20of%20Mind%20Dissociation%20in%20the%20Virtual%20World.pdf}}</ref> Biror kishi uyalgan, ishonchsiz, yoʻqolgan yoki shunchaki boshqa narsani qidirayotgan va shugʻullanishga undaydigan boʻlsa, virtual olamlar mukammaldir. foydalanuvchilari uchun muhit. Inson har qanday xayolotni amalga oshirish, har qanday istakni bajarish yoki har qanday istakni qondirish uchun cheksiz imkoniyatlarga cheksiz kirish huquqiga ega. U sichqonchani bosish orqali har qanday qoʻrquvga duch kelishi yoki istalgan dushmanni magʻlub etishi mumkin (Toronto, 2009).<ref name="Toronto, Ellen 2009"/> Oxir oqibat, virtual olamlar haqiqiy hayotga aylanganda boradigan joydir. ortiqcha yoki zerikarli. Haqiqiy hayotda odamlar oʻzlarining haqiqiy fikrlarini bildirishda ikkilanishsa-da, buni onlayn qilish osonroq, chunki ular hech qachon gaplashayotgan odamlar bilan uchrashishlari shart emas (Toronto, 2009).<ref name="Toronto, Ellen 2009" /> Shunday qilib, virtual olamlar asosan psixologik qochishdir. Virtual olam bilan bogʻliq boshqa tadqiqot sohasi [[navigatsiya]] sohasidir. Xususan, ushbu tadqiqot virtual muhitlar haqiqiy dunyo navigatsiyasi uchun mos oʻquv vositalari yoki yoʻqligini tekshiradi. Sent-Maykl kolleji psixologlari videooʻyin tajribasi virtual muhitda harakat qilish va maqsadlarni bajarish qobiliyatiga mos kelishini aniqladilar; biroq, bu tajriba real, jismoniy muhitda navigatsiya qilish qobiliyatining ortishi bilan bogʻliq emas.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1016/j.chb.2010.10.003|title=Videooʻyin tajribasi virtualni bashorat qiladi, lekin real navigatsiyani emas. ishlash|yil=2011|oxirgi1=Richardson|birinchi1=Entoni E.|oxirgi2=Powers|birinchi2=Morgan E.|oxirgi3=Bousquet|birinchi3=Lauren G.|jurnal=Inson xulq-atvoridagi kompyuterlar|jild=27|sahifa=552 –560}}</ref> Vashington universitetida oʻtkazilgan keng qamrovli tadqiqot virtual navigatsiyani oʻz ichiga olgan bir nechta tajribalarni oʻtkazdi. Bitta eksperimentda sub'ektlarning ikkita guruhi bor edi, birinchisi virtual muhit xaritalarini oʻrgandi, ikkinchisi esa virtual muhitda harakat qildi. Keyin sub'ektlar guruhlari virtual muhitda maqsadni bajarishdi. Ikki guruhning chiqishlari oʻrtasida kam farq bor edi va qanday farq bor edi, bu xarita foydalanuvchilari foydasiga edi. Sinov sub'ektlari, odatda, virtual dunyo [[Foydalanuvchi interfeysi|interfeysi]] bilan tanish emas edi, bu navigatsiyaning buzilishiga olib keldi va shuning uchun eksperimentlarni tahlil qilishda notoʻgʻri boʻlishi mumkin. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, interfeys ob'ektlari tabiiy navigatsiya harakatlarini imkonsiz qiladi va virtual muhit uchun kamroq intruziv boshqaruvlar buzilishning taʼsirini kamaytiradi.<ref>Satalich, Glenna (1995). "[http://www.hitl.washington.edu/publications/satalich/ch5.html Virtual haqiqatda navigatsiya va yoʻl topish: Navigatsiyadan xabardorlikni oshirish uchun mos vositalar va maslahatlarni topish] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130721180123/http://www.hitl.washington.edu/publications/satalich/ch5.html |date=2013-07-21 }}". XONIM. tezis. Vashington universiteti, AQSh.</ref> ==Uskuna== Odatda turli xil erkin [[inson interfeysi qurilmasi]]lar (HID) yordamida boshqariladigan koʻpgina videooʻyinlardan farqli oʻlaroq, virtual olamlar odatda tekis, 2 oʻlchovli [[inson interfeysi qurilmasi]] atrofida ishlab chiqilgan va yoʻnaltirilgan HIDlar yordamida navigatsiya qilinadi (2009-yil holatiga koʻra). [foydalanuvchining grafik interfeysi]]lar; nisbatan arzon kompyuter [[sichqoncha (hisoblash)|sichqoncha]] ikki oʻlchovli UI navigatsiyasi uchun ishlab chiqarilgan va tarqatilganligi sababli, virtual dunyo foydalanuvchilarining koʻpchiligida 3D-qobiliyatli HID-dan foydalanishning yoʻqligi ham 3D-ning kirib boʻlmasligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. -oʻyin boʻlmagan bozorlarga mos keladigan qurilmalar, shuningdek, bunday qurilmalarning 2 oʻlchovli HIDlarga nisbatan ancha yuqori narxlari. Hatto [[olti darajali erkinlik]] kabi xususiyatlarni taʼminlovchi HID-lardan foydalanadigan foydalanuvchilar ham oʻzlarining mos ravishda ishlab chiqilgan interfeyslarida harakat qilish uchun alohida 3D va 2D qurilmalar oʻrtasida almashishlari kerak boʻladi. Video geymerlar singari, virtual dunyo mijozlarining baʼzi foydalanuvchilari ham tegishli grafik uskuna (masalan, [[Nvidia]] va [[Advanced Micro Devices tomonidan tarqatilgan yanada ilgʻor [[grafik ishlov berish bloklari]]lar) zarurati bilan bogʻliq qiyin tajribaga ega boʻlishi mumkin. |AMD]]) virtual olamlarni navigatsiya qilishda suyuqlikdan kamroq grafik misollar chastotasini kamaytirish uchun. Biroq, qisman shu sababli, virtual dunyo dvigatellari soni ortib bormoqda, ayniqsa bolalar uchun xizmat koʻrsatuvchi, toʻliq brauzerga asoslangan boʻlib, hech qanday dasturiy taʼminot yoki maxsus kompyuter uskunasini talab qilmaydi. Bunday turdagi birinchi virtual dunyo [[Whyville]].net 1999-yilda ishga tushirilgan<ref name="Routledge"/> [[Numedeon]] inc. tomonidan qurilgan. brauzerga asoslangan joriy qilish uchun erta patent olgan.<ref>{{Patent|mamlakat=AQSh|raqam=8402097B2|title=Foydalanuvchi interfeysi buyruqlarini tezkor xabar almashish muhitida qayta ishlash usulini aniqlash|status=patent| gdate=2013-03-19}}</ref> ==Ilova domenlari== [[Fayl:Machinima sample reindeer full size.ogg|thumb|right|[[Ikkinchi hayot]] da [[machinima]] yordamida olingan film.]] ===Ijtimoiy=== {{Broader|Virtual hamjamiyat}} Virtual olamdagi ishtirokchilarning ijtimoiy oʻzaro munosabatlari koʻpincha 3D oʻyinlar kontekstida koʻrib chiqilsa-da, oʻzaro aloqaning boshqa shakllari ham keng tarqalgan, jumladan forumlar, bloglar, wikilar, chat xonalari, lahzali xabar almashish va video-konferensiyalar. Jamoalar oʻz qoidalari, mavzulari, hazillari va hatto tiliga ega boʻlgan joylarda tugʻiladi. Bunday jamoalar aʼzolari oʻzaro ishtiyoq, maʼlumot almashish istagi yoki yangi odamlar bilan tanishish va yangi narsalarni boshdan kechirish istagi orqali boʻlsin, oʻzaro fikrlashadigan odamlarni topishlari mumkin. Foydalanuvchilar hamjamiyat ichida ular oʻzaro munosabatda boʻlgan dunyoga moslashgan shaxslarni rivojlantirishi mumkin, bu ularning fikrlash va harakat qilish uslubiga taʼsir qilishi mumkin. Internetdagi doʻstlik va ishtirok onlayn hamjamiyatlari bunday oʻzaro taʼsirlarni almashtirish yoki kamaytirish oʻrniga, mavjud doʻstlik va fuqarolik ishtirokini toʻldirishga intiladi.<ref>Schroeder, Ralph (1999). [http://www.idate.org/fic/revue_telech/585/C&S33_SCHROEDER.pdf Virtual olamlardagi ijtimoiy hayot: koʻp foydalanuvchili virtual reallik texnologiyasidagi struktura va oʻzaro taʼsir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929021948/http://www.idate.org/fic/revue_telech/585/C%26S33_SCHROEDER.pdf |date=2011-09-29 }}, Communications & Strategies, no. 33, 1-chorak, p. 137.]</ref><ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1145/265563.265575|title=Begona millat?|yil=1997|oxirgi1=Katz|first1=Jeyms E.|oxirgi2=Aspden|birinchi2=Filip |jurnal=ACM xabarlari|jild=40|son=12|sahifalar=81–86|s2cid=609789}}</ref> ===Tibbiyot=== Har qanday yoshdagi nogironlar yoki surunkali nogironlar nogironliklarini vaqtincha qoldirib, oʻzlarining avatarlari orqali yurish, yugurish kabi oddiy va qobiliyatli, sogʻlom odamlar uchun qulay boʻlgan narsalarni qilish orqali aqliy va hissiy erkinlikni his qilishdan katta foyda olishlari mumkin. , raqsga tushish, suzib yurish, baliq ovlash, suzish, sörf qilish, uchish, changʻi sporti, bogʻdorchilik, kashfiyot va boshqa jismoniy mashgʻulotlar, ularning kasalliklari yoki nogironliklari ularni haqiqiy hayotda bajarishlariga toʻsqinlik qiladi. Ular, shuningdek, muloqot qilishlari, doʻstlik va munosabatlar oʻrnatishlari va odatda nogironliklariga bogʻliq boʻlgan stigma va boshqa toʻsiqlardan qochishlari mumkin. Bu televizor tomosha qilish, kompyuter oʻyinlarini oʻynash, kitob oʻqish yoki internetdan foydalanishning anʼanaviy turlari kabi passiv vaqtlardan koʻra ancha konstruktiv, hissiy jihatdan qoniqarli va aqliy jihatdan toʻla boʻlishi mumkin.<ref>{{veb manbasi |last=Fine |first=Bob |date =2021-02-07 |title=OVR Texnologiyasi – Virtual haqiqat sogʻliqni saqlash ilovalari, mahsulotlari va xizmatlari boʻyicha qoʻllanmangiz |url=https://ivrha.org/ovr-technology-your-guide-to-virtual-reality-healthcare- ilovalar-mahsulotlar-va-xizmatlar/ |access-date=2022-04-12 |veb-sayt=IVRHA}}</ref [[Starlight Bolalar jamgʻarmasi]] kasalxonaga yotqizilgan bolalarga (masalan, ogʻriqli kasalliklar yoki [[autizm]] bilan ogʻrigan) qulay va xavfsiz muhitni yaratishga yordam beradi, bu ularning vaziyatini kengaytirishi, oʻzaro taʼsirini boshdan kechirishi (bir nechta madaniyatlar va oʻyinchilar ishtirok etganda) dunyoning turli burchaklaridan olingan) ular virtual dunyosiz sogʻlom yoki kasal boʻlmagan holda yashay olmagan boʻlishi mumkin. Virtual olamlar ularga kasallik cheklovlaridan tashqarida tajriba va harakat qilish imkonini beradi va stressdan xalos boʻlishga yordam beradi.<ref> {{vebdan iqtibos keltiring | oxirgi = UT Dallas | sana = 2007-yil 18-noyabr | title=Avatarlar Asperger sindromi bilan ogʻrigan bemorlarga hayot oʻyinini oʻynashni oʻrganishga yordam beradi | url=http://www.utdallas.edu/news/2007/11/18-003.html }} </ref> Virtual olamlar oʻyinchilarga haqiqiy hayotda oʻzlarini istamaslik yoki xijolat boʻlishlari mumkin boʻlgan harakatlar bilan tanish va qulay boʻlishga yordam beradi. Masalan, [[World of Warcraft]]da /dance virtual olamdagi oʻyinchi oddiygina "hissiyotlashi" mumkin boʻlgan raqs harakati uchun emotdir. Va avatar orqali virtual dunyoda aytilgan yoki shunga oʻxshash "his-tuygʻular" yoki ijtimoiy koʻnikmalar bilan tanishish (masalan, ragʻbatlantirish, minnatdorchilik, muammolarni hal qilish va hatto oʻpish) realda oʻxshash ifoda shakllarini, ijtimoiylashuvni, oʻzaro taʼsirni oʻzlashtirishi mumkin. hayot silliq. Virtual olamdagi avatarlar orqali odamlar bilan oʻzaro aloqada boʻlish insonning real hayotdagi oʻzaro taʼsirlari bilan oʻzaro taʼsir mexanizmini jiddiy ravishda kengaytirish imkoniyatiga ega.{{original Research inline|date=Aprel 2012-yil ===Tijorat=== Korxonalar real dunyoda raqobatlashar ekan, virtual olamlarda ham raqobatlashadilar. Onlayn (elektron tijorat) mahsulotlarni sotib olish va sotishda oʻsish kuzatilganligi sababli, bu Internet mashhurligining ortishi bilan bogʻliq boʻlib, korxonalarni yangi bozorga moslashishga majbur qildi. Koʻpgina kompaniyalar va tashkilotlar virtual olamlarni reklamaning yangi shakli sifatida oʻz ichiga oladi. Tijoriylashtirishning ushbu usullaridan foydalanishning koʻplab afzalliklari mavjud. Bunga misol sifatida Apple Second Life doirasida onlayn-doʻkon yaratishi mumkin. Bu foydalanuvchilarga eng yangi va innovatsion mahsulotlarni koʻrib chiqish imkonini beradi. oʻyinchilar mahsulot sotib ololmaydilar, ammo bu "virtual doʻkonlarga" ega boʻlish boshqa mijozlar va mijozlar demografiyasiga kirishning bir usuli hisoblanadi. "Virtual olamlar" doirasida reklamadan foydalanish nisbatan yangi gʻoyadir. Buning sababi, Virtual dunyolar nisbatan yangi texnologiya. Kompaniyalar oʻz mahsulotlarini reklama qilish uchun reklama kompaniyasidan foydalanishdan oldin. Virtual dunyoda tijorat muvaffaqiyati istiqbolini joriy etish bilan kompaniyalar ushbu "uyda" saqlash orqali xarajatlar va vaqt cheklovlarini kamaytirishi mumkin. Aniq afzallik shundaki, u haqiqiy dunyoda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan har qanday xarajatlar va cheklovlarni kamaytiradi. Virtual olamlardan foydalanish kompaniyalarga mijozlar munosabatini oʻlchash va fikr-mulohazalarni olish imkoniyatini beradi. Fikr-mulohaza loyihani ishlab chiqishda juda muhim boʻlishi mumkin, chunki u yaratuvchilarga foydalanuvchilar nima istayotgani haqida aniq ma’lumot beradi.<ref name="Wasko 2011">{{cite jurnali |oxirgi1 = Wasko |birinchi1 = Molli |oxirgi 2 = Teigland |birinchi2 = Robin |oxirgi3 = Leydner |birinchi3 = Doroti |oxirgi4 = Jarvenpaa |birinchi4 = Sirkka |yil = 2011 |title = Internetga kirish: Virtual olamlardagi yangi korxonalar |jurnal = MIS choraklik |hajmi = 35 | masala = 3 |sahifalar = 645 |url = http://nordicworlds.net/PPublic/wp-content/uploads/2011/11/MISQ-SI-on-VWs_intro1.pdf |url-status = oʻlik |arxiv-url = https://web.archive.org/web/20120425132301/http://nordicworlds.net/PPublic/wp-content/uploads/2011/11/MISQ-SI-on-VWs_intro1.pdf |arxiv-sana = 2012-04-25 |doi = 10.2307/23042801 |jstor = 23042801 }}</ref> Virtual olamlardan vosita sifatida foydalanish kompaniyalarga foydalanuvchi reaktsiyasini sinab koʻrish va ularga mahsulotlar haqida fikr-mulohaza bildirish imkonini beradi. Bu juda muhim boʻlishi mumkin, chunki u kompaniyalarga bozor va mijozlar yangi mahsulotlardan nimani xohlashlari haqida tushuncha beradi, bu esa ularga raqobatdosh ustunlikni beradi. Raqobat ustunligi bugungi biznes boʻlgan shafqatsiz dunyoda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Virtual olam biznesidan yana bir foydalanish - bu oʻyinchilar yigʻilish joyini yaratishi mumkin. Koʻpgina korxonalar endi biznesdan biznesga tijorat faoliyati bilan shugʻullanishlari mumkin va oʻz bizneslarini amalga oshirish uchun virtual dunyoda maʼlum hududni yaratadilar. Ushbu boʻshliqda barcha tegishli maʼlumotlar saqlanishi mumkin. Bu turli sabablarga koʻra foydali boʻlishi mumkin. oʻyinchilar dunyoning narigi tomonidagi kompaniyalar bilan biznes yuritishlari mumkin, shuning uchun hech qanday geografik cheklovlar yoʻq, bu kompaniya samaradorligini oshirishi mumkin. Yordam boʻladigan hudud borligini bilish xodimlarga yordam berishi mumkin. Sun Microsystems kompaniyasi Second Life-da faqat oʻz xodimlarining foydalanishi uchun moʻljallangan orol yaratdi. Bu odamlar borib, yordam soʻrashi, yangi gʻoyalar almashishi yoki yangi mahsulotni reklama qilishi mumkin boʻlgan joy. Virtual Worlds Management savdo media kompaniyasi maʼlumotlariga koʻra,<ref>{{veb manbasi|url=http://www.virtualworldsmanagement.com |title=Etakchi virtual olamlar savdo media kompaniyasi. Nyu-Yorkda |publisher=Virtual Worlds Management |access-date=2012-07-29}}</ref> 2007-yilning 4-choragida "virtual olamlar" sektoridagi tijoriy investitsiyalar 425 million AQSh dollaridan oshdi,<ref>{{cite web |url=http://www.virtualworldsmanagement.com/2007/q4.html |title=Virtual Worlds Management |publisher=Virtual Worlds Management |sana=2008-01-23 |access-date=2012-07-29 |arxivsana=2012-04-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120402164825/http://www.virtualworldsmanagement.com/2007/q4.html }}</ref> va 2008-yilning 1-choragida jami 184 million AQSh dollarini tashkil etdi.<ref>{{veb manbasi |url=http://www.virtualworldsmanagement.com/2008/q1.html |title=Virtual Worlds Management |publisher=Virtual Worlds Management |date=2008-04-22 |access-date=2012-07-29 |arxivsana=2009-05-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090515135614/http://www.virtualworldsmanagement.com/2008/q1.html }}</ref> Biroq, bu kontekstda "virtual olamlar" kompaniyasini aniqlash uchun tanlov jarayoni bitta sanoat blogi tomonidan e'tirozga uchradi.<ref>{{veb manbasi |url=http://www.worldsinmotion.biz/2008/04/analysis_virtual_worlds_and_in.php |title=Harakatdagi dunyo - Tahlil: Virtual olamlar va investitsiyalar, 2008-yil 1-chorak |publisher=Worldsinmotion.biz |access-date=2012-07-29 |arxivsana=2020-07-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200729095657/https://en-musubi.biz/charm/1.html }}</ref> ====Elektron tijorat (huquqiy)==== Bir qator virtual olamlarda virtual interfeyslar va virtual valyutalardan foydalangan holda tovarlarni sotish uchun tizimlar mavjud. Jahon kreditlarini oʻtkazish odatda tijoratni tartibga soluvchi qonunlarga bogʻliq emas. Bunday tranzaktsiyalar real savdo bilan bogʻliq nazorat va himoyadan mahrum boʻlishi mumkin va firibgarlik tranzaksiyalari ehtimoli mavjud. Bir misol, [[Ikkinchi hayot]]da taqdim etilgan [[Ginko Financial]] bank tizimi, bunda avatarlar foyda olish uchun [[Economy of Second Life|Linden Dollars]] ga konvertatsiya qilingandan soʻng oʻzlarining haqiqiy valyutalarini depozitga qoʻyishlari mumkin edi. 2007-yil iyul oyida Second Life aholisi pullarini yechib olishga urinib, bankomatlar atrofida toʻplanishdi. Bir necha kundan keyin bankomatlar va banklar butunlay gʻoyib boʻldi. Ikkinchi hayotda yashovchilardan 700 000 dollarga yaqin real dunyo pullari yoʻqolganligi xabar qilingan. Tekshiruv boshlandi, ammo [[Ginko Financial]] kompaniyasining rahbari boʻlgan Nikolas Portokarrero nomi bilan mashhur avatarni topish va jazolashdan jiddiy hech narsa chiqmadi.<ref>Talbot, Devid. [https://www.technologyreview.com/Biztech/19844/ “Avatarlarning qoplanishi.”] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120326171721/http://www.technologyreview.com/Biztech/19844/ |date=2012-03-26 }} Texnologiya sharhi 111.1 (2008-yil yanvar): 58-62.</ref> Fuqarolik va jinoiy qonunlar real dunyoda mavjud boʻlib, odamlarning xatti-harakatlarini tartibga solish uchun qoʻllanadi. ''[[Eve Online]]'' va ''[[Ikkinchi hayot]]'' kabi virtual olamlarda ham ularni boshqaradigan odamlar va tizimlar mavjud.<ref name="Haskins">Haskins, Valaika (2008-yil 31-iyul)), [http://www.linuxinsider.com/story/64002.html Virtual olamlarni kim nazorat qiladi?] Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> Onlayn virtual makon provayderlari oʻzlarining muhitlarini boshqarishda bir nechta yondashuvlarga ega. Masalan, ''[[Ikkinchi hayot]]'' aholidan tegishli xatti-harakatlar uchun oʻzlarining jamoat qoidalarini oʻrnatishlarini kutish bilan yaratilgan. Boshqa tomondan, ''[[Habbo]]'' kabi baʼzi virtual olamlar xatti-harakatlar uchun aniq qoidalarni qoʻllaydi,<ref name="Haskins"/> ularning shartlari va shartlarida koʻrsatilganidek.<ref>Habbo Hotel (blog) , [http://blog.habbo.com/house-rules/ Habbo mehmonxonasi qoidalari] Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> Baʼzi hollarda virtual olamlar oʻrnatilgan xatti-harakatlar qoidalariga muhtoj emas, chunki boshqa avatarni "oʻldirish" kabi harakatlar mumkin emas. Biroq, agar kerak boʻlsa, qoidabuzarlar virtual bank hisobvaragʻi orqali jarima toʻlash bilan jazolanishi mumkin, muqobil ravishda oʻyinchilarning diskvalifikatsiyasi kuchga kiritilishi mumkin.<ref name="Haskins"/> Virtual olamdan real dunyo oʻgʻirlanishi holatlari bor, Eve Online bank nazoratchisi 200 milliardga yaqin kreditni oʻgʻirlagan va ularni 3115 funt sterling miqdoridagi haqiqiy naqd pulga almashtirgan voqea sodir boʻlgan.<ref>BBC (2009-yil 3-iyul), [http ://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8132547.stm Onlayn oʻgʻirlikda milliardlar oʻgʻirlangan] Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> Koʻrib chiqilayotgan oʻyinchi endi oʻyin ichidagi naqd pul savdosi sifatida toʻxtatilgan. haqiqiy pul uchun Eve Online qoidalari va shartlariga ziddir.<ref>Stokli, Mark (2009-yil 1-oktabr), [http://nakedsecurity.sophos.com/2009/10/01/guest-blog-polices-crime-virtual -world/ Virtual dunyoda jinoyatni kim nazorat qiladi?]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> ===oʻyin-kulgi=== {{Yana qarang|MMOG}} Koʻpgina platformalarda koʻplab [[MMORPG]] virtual olamlar mavjud. Eng e'tiborlisi Windows uchun [[IMVU]], [[PlayStation 3]] uchun [[PlayStation Home]] va Windows uchun Second Life. Koʻpgina Virtual olamlar ishga tushirilgandan beri yopildi. E'tiborga molik yopilishlar: The Sims Online, The Sims BustinOut Online Weekend Mode, PlayStation Home va Club Penguin. ====Yagona oʻyinchi oʻyinlari==== Baʼzi [[bir oʻyinchili videooʻyinlar]]lar [[oʻyinchi boʻlmagan belgilar]]lar (NPC) tomonidan toʻldirilgan virtual olamlarni oʻz ichiga oladi. Ularning koʻpchiligi oʻyinchilarga virtual dunyoni toʻxtatish va keyinroq qayta ishga tushirishga imkon berish uchun ushbu dunyo misolining hozirgi holatini saqlashga imkon beradi. (Buni baʼzi multiplayer muhitlari bilan ham qilish mumkin.) [[videooʻyin]]larda joylashgan virtual olamlar koʻpincha diskret [[daraja (videooʻyin)|darajalari]]ga boʻlinadi. ''[[Minecraft]]'' kabi bir oʻyinchi oʻyinlarida yarim cheksiz protsessual yaratilgan dunyolar mavjud boʻlib, ular oʻyinchilarga ixtiyoriy ravishda boshqa oʻyinchilarsiz oʻz dunyosini yaratishga imkon beradi va keyin boshqa oʻyinchilar bilan birgalikda ishlash va yaratish uchun oʻyindagi koʻnikmalarni birlashtiradi. kattaroq va murakkabroq muhitlar. Keyinchalik bu muhitlarga boshqa oʻyinchilar kirishlari mumkin, agar [[server (hisoblash)|server]] boshqa oʻyinchilar uchun mavjud boʻlsa, ular uning qismlarini, masalan, muhit tuzilishini oʻzgartirishi mumkin. Bir darajada, ''[[Halo 3]]'' yoki ''[[Grand Theft Auto V]]'' oʻyin dunyosi kabi koʻproq yoki kamroq real koʻrsatilgan 3D maydoni Microsoft Encarta kabi katta maʼlumotlar bazasidir. ensiklopediya. '''Kinematik virtual haqiqat''' [[Kinematik virtual reallik]] [[Immersion (virtual reallik)|immersiv]] tajribalar [[User (computing)|foydalanuvchilar]]ga xuddi oʻz ichiga kirgandek [[idrok qilish]] va [[Feeling|his]] imkonini beradi. tajribalar.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Oltin asrning 1-jildlari<ref name=":1" /> va 2<ref name=":2" /> kinematik virtual haqiqat virtual olamlarining eng yaxshi namunalari.<ref>{{jurnal manbasi |last1=Szita |first1=Kata |last2=Gander |first2=Pierre |last3=Wallstén |first3=David |sana=2018-11-01 |nomi =Kinematik virtual haqiqatning koʻrish tajribasiga va hikoya elementlarini eslab qolishga taʼsiri |url=https://doi.org/10.1162/pres_a_00338 |journal=Mavjudligi: Teleoperatorlar va virtual muhitlar |jild=27 |son=4 |sahifalar= 410–425 |doi=10.1162/pres_a_00338|s2cid=236504394 }}</ref><ref>{{veb manbasi |title=The Cinematic VR Field Guide |url=https://creator.oculus.com/learn/cine -vr-field-guide/ |access-date=2022-04-12 |website=creator.oculus.com}}</ref><ref>{{Jurnaldan iqtibos keltiring |last1=Tong |first1=Lingwei | last2=Lindeman |first2=Robert V. |last3=Regenbrecht |first3=Holger |date=2022 |title=Moslashuvchan ijro nazorati: Kinematik VR yaratuvchilari uchun tomoshabinlar bilan oʻzaro taʼsirlashish uchun asos |jurnal=Virtual haqiqatdagi chegaralar |jild=2 | doi=10.3389/frvir.2021.798306 |issn=2673-4192|doi-access=bepul }}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Technologies |first=Unity |title=Kinematik virtual haqiqat dasturi {{! }} Birlik |url=https://unity.com/solutions/cinematicvr |access-date=2022-04-12 |website=unity.com |language=en}}</ref> ==Taʼlimda foydalanish== {{Yana qarang |Virtual oʻquv muhiti |Maktab va uy oʻrtasidagi onlayn aloqa}} Virtual olamlar taʼlim va taʼlim uchun kuchli yangi vosita boʻlib, koʻplab imkoniyatlarni taqdim etadi, ammo baʼzi qiyinchiliklarni ham keltirib chiqaradi.<ref> {{Jurnal keltiring | last1=Kluge | birinchi1=Steysi | last2=Rayli| birinchi2=Elizabet | title=Virtual olamlarda oʻqitish: imkoniyatlar va muammolar | yil = 2008 | jurnal=Axborotlash fanlari va axborot texnologiyalari masalalari | hajmi = 5 | sahifalar=127–135 | url=http://proceedings.informingscience.org/InSITE2008/IISITv5p127-135Kluge459.pdf | doi = 10,28945/1000 }} </ref> Qat'iylik davomiy va oʻsib borayotgan ijtimoiy oʻzaro taʼsirlarga imkon beradi, ularning oʻzi ham hamkorlikdagi taʼlim uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin. Virtual olamlardan foydalanish oʻqituvchilarga oʻquvchilarning faol ishtirokini oshirish imkoniyatini beradi. Bu foydalanuvchilarga xarajat, rejalashtirish yoki joylashuv kabi cheklovlar va cheklovlar tufayli haqiqiy dunyoda qiyin boʻlishi mumkin boʻlgan vazifalarni bajarishga imkon beradi. Virtual olamlar foydalanuvchilarning turli ehtiyojlariga moslashish va oʻsish imkoniyatiga ega, masalan, sinf oʻqituvchilari oʻzlarining [[interfaol doska]] yordamida [[Ochiq kodli dasturiy ta’minot|ochiq manba]] yordamida oʻz sinflarida virtual olamlardan foydalanishlari mumkin. loyihasi [[Edusim]]. Ular foydalanuvchilarning fikr-mulohazalarini bildirish uchun yaxshi manba boʻlishi mumkin, odatiy qogʻozga asoslangan resurslar Virtual olamlar engib oʻtishlari mumkin boʻlgan cheklovlarga ega.<ref name=":0">{{jurnal manbasi|title = Real hayot uchun virtual dunyoda oʻrganish|doi = 10.13140/rg.2.1.5029.3602|oxirgi1 = Jon|birinchi1 = Allan|oxirgi2 = MacCreadie|birinchi2 = Aleks|oxirgi3 = MacCreadie|birinchi3 = Tracey|yil = 2010|nashriyot = Nashr qilinmagan}}</ref> Qurilish uchun qulay imkoniyatlarga ega koʻp foydalanuvchili virtual dunyolar loyihaga asoslangan oʻrganishda foydalidir. Masalan, Active Worlds Virjiniya Beach Siti davlat maktablarida, maktabdan tashqari NASA RealWorld-InWorld Engineering Design Challenge va EDUni-NYdagi maktabdan keyin va maktab dasturlarida sinf oʻqituvchilarini qoʻllab-quvvatlash uchun ishlatiladi. Loyihalar qattiq iskala bilan oʻralgan aks ettirish joylaridan tortib, talabalarga yoʻnaltirilgan dizaynga asoslangan ochiq binogacha. Nyu-York muzeylari AMNH va NYSci oʻzlarining dastur ishtirokchilari uchun STEM oʻrganish tajribasini qoʻllab-quvvatlash uchun vositadan foydalanganlar. Virtual olamlardan [[virtual taʼlim muhiti]]lar bilan ham foydalanish mumkin, masalan, [[Ikkinchi hayot]]ni [[Moodle]] bilan birlashtirishga qaratilgan Sloodle loyihasida amalga oshirilgan ishlar.<ref name= ":0" /><ref> {{jurnalni keltiring | last1=Livingstone | birinchi1=D. | last2=Kemp | birinchi2=J. | title=Web-asoslangan va 3D oʻquv muhitlarini integratsiyalash: Ikkinchi hayot Moodle bilan uchrashadi | jurnali = UPGRADE (European Journal for the Informatics Professional) | hajmi=9 | masala = 3 | bet=8–14 | url=http://www.cepis.org/upgrade/files/2008-III-sowe.pdf }} </ref> Virtual olamlar oʻziga xos ehtiyoj va talablarga ega boʻlgan foydalanuvchilarga, agar ular jismonan mavjud boʻlsa, uydan bir xil oʻquv materiallariga kirish va ulardan foydalanish imkonini beradi. Virtual olamlar foydalanuvchilarga tegishli maʼlumotlar va ehtiyojlardan xabardor boʻlishga yordam beradi, shu bilan birga ular ishtirok etganliklarini his qilishadi. Uydan yoki ish joyidan virtual dunyo orqali taqdimotda qatnashish imkoniyatiga ega boʻlish foydalanuvchiga qulayroq va qulayroq boʻlishiga yordam beradi. Garchi virtual olamlar oʻquvchilar va oʻqituvchilar bilan muloqot qilish va oʻzaro munosabatda boʻlishning muqobil usuli sifatida foydalanilsa-da, izolyatsiya hissi paydo boʻlishi mumkin, masalan, baʼzi tana tili belgilarini va agar ular yuzma-yuz boʻlsa, erishadigan boshqa shaxsiy jihatlarni yoʻqotish kabi. Baʼzi virtual olamlar, shuningdek, simulyatsiyaga asoslangan faoliyat va oʻyinlar foydalanuvchilarga turli hodisalarni sinab koʻrish va asosiy fizika va tamoyillarni oʻrganish imkonini beradigan muhitni taklif qiladi. Masalan, 1999-yilda boshlangan [[Whyville]],<ref name="Richard Li Kolvin"/> bolalar va oʻsmirlarga moʻljallangan boʻlib, ularga tajriba, tushunish va oʻrganish uchun koʻplab imkoniyatlar taqdim etadi. [[Whyville]]da yoritilgan mavzular fizikadan ovqatlanishdan ekologiyagacha farq qiladi. Whyville shuningdek, ichki virtual iqtisodiyotda sotiladigan foydalanuvchi tomonidan yaratilgan virtual kontentga asoslangan kuchli tadbirkorlik tuzilmasiga ega. Baʼzi koʻp foydalanuvchili virtual olamlar taʼlim maqsadlarida qoʻllanila boshlandi va shuning uchun ular Multi-User Virtual Learning Environments (MUVLEs) deb nomlanadi. Misollar orasida ingliz tilini chet tillari (EFL) sifatida oʻrgatish uchun [[Second Life]] dan foydalanish kiradi<ref>Par Janusz Arabski, Adam Wojtaszek (2011). L2 fonologiyasini olish. Koʻp tilli masalalar.</ref> MUVLE ning koʻpgina mutaxassis turlari ular bilan bogʻliq boʻlgan maxsus pedagogikaga ega. Masalan, [[Jorj Siemens]], [[Stiven Downs]] Deyv Kormier tomonidan yaratilgan MUVLE turidan foydalanishni targʻib qilishda davom etmoqda<ref>{{veb manbasi | url=http://davecormier.com/edblog/2008/10/02/the-cck08-mooc-connectivism-course-14-way/ | title=The CCK08 MOOC – Connectivism kursi, 1/4 way – Dave’s Educational Blog}}</ref> “[[MOOC]]” deb nomlangan. Garchi MOOC bir paytlar universitetlar va [[Blackboard Inc]] kabi [[onlayn taʼlim]] xizmat koʻrsatuvchi provayderlar tomonidan "keyingi katta narsa" sifatida koʻrilgan boʻlsa-da, bu aslida "mushtlashuv" deb ataladigan narsa edi<ref name=". moocyear">Laura Pappano. [https://www.nytimes.com/2012/11/04/education/edlife/massive-open-online-courses-are-multiplying-at-a-rapid-pace.html?pagewanted=1 Yil MOOC - The New York Times]. 2012-yil, 2-noyabr</ref> 2013-yilning boshiga kelib, MOOClar oddiygina [[hayp sikli]]ning bir qismimi yoki yoʻqmi, degan jiddiy savollar paydo boʻldi. MOOCd out">{{yangiliklar manbasi|oxirgi=Yang|birinchi=Dennis|title=Biz MOOC'd chiqdikmi?|url=https://www.huffingtonpost.com/dennis-yang/post_4496_b_2877799.html|ish=[ [Huffington Post]]|kirish sanasi=5-aprel, 2013-yil|sana=14-mart, 2013-yil}}</ref><ref name="FT032013">{{yangiliklar manbasi|last=Skapinker|birinchi=Michael|title= Ochiq veb-kurslar haddan tashqari oshirilgan|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/84f6cd3e-8a50-11e2-bf79-00144feabdc0.html#axzz2PcHimOzr|access-date=5-aprel, 2013-yil| gazeta=[[Financial Times]]|sana=2013-yil 20-mart}}</ref> ===Til === {{Asosiy|Virtual dunyo tillarini oʻrganish}} Til oʻrganish virtual olamlardagi eng keng tarqalgan taʼlim turi hisoblanadi.<ref>{{yangiliklar manbasi |title=8D Taps Language Learners, Bots, Microtransactions |url=http://www.virtualworldsnews.com/2009/05/out- of-stealth-8d-taps-language-learners-bots-microtransactions.html |ish=Virtual dunyo yangiliklari |date=2009-05-29 |access-date=2009-06-22 |url-status=oʻlgan |arxiv- url=https://web.archive.org/web/20090601072358/http://www.virtualworldsnews.com/2009/05/out-of-stealth-8d-taps-language-learners-bots-microtransactions.html |archive-date=2009-06-01 }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Biznes === Onlayn trening masofa, infratuzilma, turar joy xarajatlari va qat'iy rejalashtirish kabi cheklovlarni engib oʻtadi. [[videokonferensiya]] eng keng tarqalgan vosita boʻlishi mumkin boʻlsa-da, virtual olamlar [[biznes]] muhiti tomonidan [[oʻqitish va rivojlantirish|xodimlarni oʻqitish]] uchun qabul qilingan.<ref> {{Jurnal keltiring | oxirgi = Bloomfield | birinchi = Robert J. | sana = 2007-yil 25-may | title=oʻqish uchun dunyolar: taklifnoma - real biznesni oʻrganish uchun virtual olamlar (va huquq, siyosat, sotsiologiya va....) | jurnal = Ishchi qogʻozlar seriyasi | ssrn=988984 }} </ref> Masalan, [[Ikkinchi hayot]] [[biznes maktablari]]da ishlatilgan.<ref> {{Jurnal keltiring | oxirgi=Murrey | birinchi = Sara | sana = 2008-yil 27-oktabr | title=Texnologiya: Tarmoq EMBA tarmogʻini kengaytiradi | jurnal = Financial Times | url=http://www.ft.com/cms/s/0/23b7b568-a15e-11dd-82fd-000077b07658.html }} </ref> Virtual taʼlim mazmuni an'anaviy oʻquv qoʻllanmalari va foydalanuvchi bilimlarini sinab koʻrishga oʻxshaydi. Yuzma-yuz muloqot yoʻqligi va ijtimoiy aloqalar buzilganiga qaramay, taʼlim samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi mumkin, chunki kattalar oʻrganishda avtonomiyaga muhtoj va yosh oʻquvchilarga qaraganda koʻproq oʻzini oʻzi boshqaradi.{{Iqtibos kerak|sana=2012-yil dekabr}} Baʼzi kompaniyalar va jamoat joylari video yoki rasmga muqobil ravishda oʻz ob'ektlariga bepul virtual kirish imkonini beradi. ==Badiiy adabiyotda== {{Yana qarang|Kiberpunk|Isekai|:Kategoriya:Badiiy adabiyotdagi virtual reallik}} Virtual olamlar, [[virtual reallik]] va [[kibermakon]] mashhur fantastik motivlardir. Birinchisi, ehtimol, [[Jon M. Ford]]ning 1980-yilda chop etilgan ''[[Farishtalar toʻri]]'' romani boʻlsa kerak va uning yorqin namunasi [[Uilyam Gibson]] asaridir. Virtual olamlar ''[[Tron (franchayzing)|Tron]]'', ''[[Neuromancer]]'', ''[[Shelldagi sharpa]]'', ''[[ kabi asarlarning ajralmas qismi hisoblanadi. Qor halokati]]'', ''[[Masa oʻroqchi (film)|Masa oʻroqchi odam]]'', ''[[Masa oʻroqchi 2: Kibermakondan tashqari|Masa oʻroqchi 2]]'', ''[[Qayta yuklash ]]'', ''[[Digimon]]'', ''[[Matrisa (franshiza)|Matrisa]]'', ''[[MegaMan NT Warrior]]'', ''[[Epic (roman)|Epik]]'', ''[[Kod Lyoko]]'' va ''[[Real Drive]]''. A.K.da. Dyudnining ''[[The Planiverse]]'' (1984) romani kollej talabalari 2DWorld deb nomlangan virtual dunyoni yaratadi va bu ikki oʻlchovli parallel olam Arde bilan aloqaga kirishadi. ''[[Serial Experiments Lain]]'' (1998) deb nomlangan [[Yapon kiberpunki]] psixologik, 13-qismli [[anime]] ning asosiy yoʻnalishi Simli virtual haqiqat dunyosi boʻlib, u yigʻindisini boshqaradi. barcha elektron aloqa va mashinalar; tashqi retseptorlari odamni oʻziga xos tarzda boshqa virtual [[Avatar (hisoblash)|avatar]] sifatida "" ichiga" aqliy ravishda tashish uchun ishlatiladi. [[Yasutaka Tsutsui]]ning ''Tongdagi Gaspard'' (1992) romani [[katta koʻp oʻyinchi onlayn oʻyin]] virtual olamiga shoʻngʻib ketgan shaxsning hikoyasidir.<ref>[http: //www.sf-encyclopedia.com/entry/tsutsui_yasutaka Tsutsui Yasutaka], ''[[Ilmiy fantastika entsiklopediyasi]]''</ref> [[isekai]] syujetlari, masalan, ''[[Oy. : Remix RPG Adventure]]'' (1997),<ref><nowiki>{{yangiliklar manbasi |last1=Kim |first1=Matt T.M. |title=Cult Classic PS1 "Anti-RPG" oyi ingliz tilida Nintendo Switch-ga keladi |url=</nowiki>https://www.ign.com/articles/2019/09/05/cult-classic-ps1-anti-rpg{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -moon-is-coming-to-the-nintendo-switch-in-english |access-date=2-sentabr 2020-yil |ish=[[IGN]] |nashriyot=[[Ziff Devis]] |sana=5-sentabr 2019-yil} }</ref> ''[[Digimon Adventure]]'' (1999),<ref name="Loveridge">{{yangiliklar manbasi |last1=Loveridge |first1=Lynzee |title=Roʻyxat - Isekai boʻlgan 8 ta Anime Oldin ajoyib edi |url=https://www.animenewsnetwork.com/the-list/2017-08-19/.120298 |access-date=19-aprel 2020-yil |ish=[[Anime News Network]] |sana= 2017-yil 19-avgust}}</ref> ''[[.hack]]'' (2002), ''[[Sword Art Online]]'' (2002),<ref>{{veb manbasi|url=https ://www.theguardian.com/technology/2017/oct/02/anime-films-tv-video-games-watch-ghost-in-the-shell-dragon-ball-ah-my-goddess-initial-d |title=Anime: videooʻyinni sevuvchilar uchun koʻrish kerak boʻlgan 10 ta film va telekoʻrsatuvlar|oxirgi=Kamen|birinchi=Mat|sana=2017-10-02|veb-sayt=The Guardian|til=en|kirish sanasi=2018- 03-20|ar chive-url=https://web.archive.org/web/20180320170834/https://www.theguardian.com/technology/2017/oct/02/anime-films-tv-video-games-watch-ghost- in-the-shell-dragon-ball-ah-my-goddess-initial-d|archive-date=2018-03-20|url-status=live}}</ref> ''[[Yozgi urushlar]]' ' (2009), ''[[Accel World]]'' (2009), ''[[Ready Player One]]'' (2011), ''[[Jumanji (franchayzing)|Jumanji]]'' (2017)), ''[[Space Jam: Yangi meros]]'' (2021) va ''[[Belle (2021 film)|Belle]]'' (2021) shuningdek, [[videooʻyinlar]] virtual dunyosini oʻz ichiga oladi.. Yangi Zelandiya teleserialining ''[[The Tribe (1999-yil)|The Tribe]]'' teleserialining toʻrtinchi seriyasida kompyuter dahosi-sehrgar rahbari Ram tomonidan yaratilgan Reality Space va Virtual Worldning tugʻilishi aks etadi. Technos. 2009-yilda [[BBC Radio 7]] "[[B Planet B]]" filmini ishga tushirdi, bu virtual dunyoda erkak oʻz qiz doʻstini qidirayotgani oʻlgan deb hisoblangan, lekin aslida dunyoda hali tirik. "B sayyorasi". Serial original drama seriali uchun eng katta komissiya hisoblanadi.<ref>{{yangiliklar manbasi|last=Hemley|first=Matthew|url=http://www.thestage.co.uk/news/newsstory.php/ 21930/bbc-radio-launches-major-cross-station-sci-fi|title=BBC radiosi asosiy fan-fantastika faslini boshladi|gazeta=[[The Stage]]|sana=2008-09-30|kirish -date=2009-03-04}}</ref> ''[[Qora oyna]]'' antologiya serialining 3-seriyasi, 4-qismi “[[San Junipero]] syujeti ishtirokchilar tashrif buyurish vaqtini tanlashlari mumkin boʻlgan virtual dunyo atrofida aylanadi. Tirik odamlar haftasiga atigi 5 soat tashrif buyurishi mumkin; oʻlayotganlar esa u yerda oʻz ongini doimiy ravishda saqlab qolishni tanlashlari mumkin. Yaqinlashib kelayotgan Janubiy Koreya ilmiy-fantastik filmi “[[Moʻjizalar mamlakati (2021 film)|Moʻjizalar mamlakati]]’’ sun’iy intellekt yordamida odamlar boshqa uchramasligi mumkin boʻlgan odam bilan qayta uchrashishi uchun virtual simulyatsiya qilingan joy haqida. ==Kelajak== Virtual olamlar milliy va tashkiliy raqobatbardoshlikka taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan mehnatning "harakatchanligiga" olib kelishi mumkin. Virtual olamlar tobora koʻproq savdo, savdo va biznes markazlari sifatida faoliyat koʻrsatishi mumkin.<ref>Book, Betsy (mart, 2006), [http://www.bcs.org/content/conWebDoc/3336 Virtual dunyolar: bugungi kunda va kelajak] Kirish sanasi: Fevral 2013.</ref> Virtual aktivlar savdosi katta va oʻsib bormoqda; masalan, Second Life daromadi 2011-yilda oyiga taxminan 7 million AQSh dollariga yetdi.<ref>(2011-yil 4-avgust) [http://launch3.squarespace.com/blog/report-second-life-making-100m-a -year.html Hisobot: Yiliga 100 million dollar ishlab topgan ikkinchi hayot]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kirish sanasi: 2013-yil 8-fevral</ref> [[Coca-Cola]] kabi haqiqiy dunyo firmalari oʻz brendini reklama qilish uchun virtual olamlardan foydalangan.<ref >{{vebdan iqtibos keltiring| url = http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=16497| title = Gamasutra - Savol-javob: Coca-Cola, There.com jamoasi CC Metro Online World uchun}} </ref><ref name="sciencedirect.com"/> == Yana qarang == * [[Kibermakon]] * [[Evans va Sazerlend]] * [[Kengaytirilgan haqiqat]] * [[Metaverse]] * [[Oyna dunyosi]] * [[Koʻp sensorli kengaytirilgan haqiqat]] *''[[OpenLife Grid]]'' * [[Simulyatsiya qilingan haqiqat]] * [[Badiiy adabiyotda taqlid qilingan haqiqat]] * [[Transreallik oʻyinlari]] * [[Virtual hamjamiyat]] * [[Virtual globus]] * [[Virtual reallik]] ==Iqtiboslar== {{manbalar|30em|refs= <ref name="Bell2008-virtualworld">{{jurnaldan iqtibos keltiring | oxirgi = Bell | birinchi = Mark V. | sarlavha = "Virtual dunyolar" taʼrifi tomon | jurnali = Virtual dunyo tadqiqot jurnali | hajmi = 1 | masala = 1 ==Manbalar== *{{Kitobdan iqtibos keltiring | isbn = 978-0-13-101816-7 | sarlavha = Virtual olamlarni loyihalash | last1 = Bartle | birinchi1 = Richard | muallif-link1 = Richard Bartle | yil = 2003 | nashriyotchi = Yangi chavandozlar | title-link = Virtual olamlarni loyihalash }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring |oxirgi = Begault |birinchi = Durand R. |yil = 1994-yil |title = Virtual haqiqat va multimedia uchun 3-D tovush |nashriyotchi = Academic Press Professional, Inc. |joy = San-Diego, CA, AQSH |kirish sanasi = 2008-03-02 |isbn = 978-0-12-084735-8 |url = http://human-factors.arc.nasa.gov/publibrary/Begault_2000_3d_Sound_Multimedia.pdf |hdl = 2060/20010044352 |arxiv-url = https://web.archive.org/web/20080512002506/http://human-factors.arc.nasa.gov/publibrary/Begault_2000_3d_Sound_Multimedia.pdf |arxiv-sana = 2008-05-12 |url-status = oʻlik }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring | last1=Biocca | birinchi1=Frank | last2=Levy | birinchi2 = Mark R. | yil=1995 | title=Virtual haqiqat asrida muloqot | nashriyotchi=[[Lorens Erlbaum Associates]] | isbn=978-0-8058-1550-4 | url=https://books.google.com/books?id=XmoWjyZd6pMC }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring | last1=Biocca | birinchi1=Frank | last2=Levy | birinchi2 = Mark R. | yil=1995 | title=Virtual haqiqat asrida muloqot | nashriyotchi=[[Lorens Erlbaum Associates]] | isbn=978-0-8058-1550-4 | url=https://books.google.com/books?id=XmoWjyZd6pMC }} *{{Jurnalni keltiring | oxirgi=Kastronova | birinchi = Edvard | muallif-link=Eduard Kastronova | sana = 2001-yil dekabr | sarlavha=Virtual olamlar: kiberiya chegarasida bozor va jamiyat haqida birinchi qoʻl hisobi | series=CESifo ishchi hujjati № 618 | joy=[[Myunxen]] | nashriyotchi=CESifo | ssrn=294828 }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring | oxirgi=Kastronova | birinchi = Edvard | muallif-link=Eduard Kastronova | yil = 2005 | title=Sintetik dunyolar: Onlayn oʻyinlar biznesi va madaniyati | publisher=[[University of Chicago Press]] | isbn=978-0-226-09626-1 | url=https://archive.org/details/syntheticworlds00edwa | url-access=registration }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring | oxirgi=Kastronova | birinchi = Edvard | muallif-link=Eduard Kastronova | yil = 2007 | title=Virtual dunyoga chiqish: Qanday onlayn oʻyin-kulgi haqiqatni oʻzgartirmoqda | nashriyotchi=Palgrave Makmillan | isbn=978-1-4039-8412-8 | url=https://archive.org/details/exodustovirtualw00cast | url-access=registration }} *{{Jurnalni keltiring | oxirgi=Cherbakov | birinchi = Luba va boshqalar. | yil=2009 | title=Virtual maydonlar: Immersiv hamkorlikdagi korxonani yoqish, 1-qism: Imkoniyatlar va texnologiyalarga kirish | nashriyotchi=developerWorks. | joy=AQSh | kirish sanasi=2009-10-23 | url=http://www.ibm.com/developerworks/webservices/library/ws-virtualspaces/index.html?S_TACT=105AGX04&S_CMP=EDU#rate }} *{{vebdan iqtibos keltiring | oxirgi = taroqlar | birinchi = Neyt | sarlavha = Boshqa nomdagi virtual dunyomi? | sana = 2004-yil 7-iyun | url = http://terranova.blogs.com/terra_nova/2004/06/a_virtual_world.html | kirish sanasi = 2013-11-12 }} *{{jurnaldan iqtibos keltiring | last1=Kaplan | birinchi1=Andreas M. | muallif-link=Andreas Kaplan | last2=Haenlein | birinchi2=Maykl | yil=2009 | title=Virtual olamlarning iste'molchi foydalanishi va biznes salohiyati: Ikkinchi hayot ishi | jurnali=International Journal on Media Management | hajmi=11 | masala = 3 | sahifalar=93–101 | doi=10.1080/14241270903047008 | s2cid=320257 | url=https://semanticscholar.org/paper/4cbf2c29556c98eb44bdbbc54f5fe99215cd346a }} *{{jurnaldan iqtibos keltiring | title=Ikkinchi hayot ertaklari: Virtual ijtimoiy olamlar va ulardan qanday foydalanish haqida | last1=Kaplan | birinchi1=Andreas M. | muallif-link=Andreas Kaplan | last2=Haenlein | birinchi2=Maykl | yil=2009 | jurnal = Biznes ufqlari | hajmi=52 | masala = 6 | sahifalar=563–572 | doi=10.1016/j.bushor.2009.07.002 }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring |oxirgi = Lastowka|birinchi = Greg |yil = 2010 |sarlavha = Virtual adolat |nashriyotchi = Yel universiteti nashriyoti |isbn = 978-0-300-14120-7 |url = https://archive.org/details/virtualjusticene00 |url-kirish = roʻyxatdan oʻtish }} *{{Kitobdan iqtibos keltiring | oxirgi=Grau | birinchi = Oliver | yil = 2003 | title=Virtual san'at. Illuziyadan Immersiongacha | nashriyot = MIT Press, Kembrij. }} *{{vebdan iqtibos keltiring |oxirgi = Linden laboratoriyasi |author-link = Linden Lab |yil = 2009 |sarlavha = Ikkinchi hayotdagi ochiq universitet: Taʼlim misoli |url = http://secondlifegrid.net.s3.amazonaws.com/docs/Second_Life_Case_OpenU_EN.pdf |kirish sanasi = 2009-07-07 |url-status = oʻlik |arxiv-url = https://web.archive.org/web/20110707124515/http://secondlifegrid.net.s3.amazonaws.com/docs/Second_Life_Case_OpenU_EN.pdf |arxiv-sana = 2011-07-07 }} *{{jurnaldan iqtibos keltiring | oxirgi=Mennecke | birinchi = Brayan E. | yil = 2008 | title=Ikkinchi hayot va boshqa virtual olamlar: tadqiqot uchun yoʻl xaritasi | jurnali = AIS kommunikatsiyalari | hajmi=20 | masala = 20 | url=http://www.bus.iastate.edu/mennecke/CAIS-Vol22-Article20.pdf }} *{{jurnaldan iqtibos keltiring | last1=Vasko | birinchi1=Molli | last2=Teigland | birinchi2=Robin | last3=Leydner | birinchi3=Doroti | last4=Jarvenpaa | birinchi4=Sirkka | yil=2011 | title=Internetga kirish: Virtual olamlardagi yangi tashabbuslar | jurnal = MIS choraklik | hajmi=35 | masala = 3 | sahifalar=645 | url=https://egamersworld.com/uploads/files/MISQ-SI-on-VWs_intro1.pdf | doi = 10.2307/23042801 | jstor=23042801 }} *Teysheyra, Marselo Mendonsa; Ferreyra, Tiago Alessandro Espinola (2014). Virtual olamning aloqa modeli. Myunxen: Grin Verlag.Tayms | url=http://www.whyville.net/press/latimes_020708.html| sana=2002-07-08 | access-date=2002-07-08}}</ref> Koʻp oʻtmay, 2000-yilda [[Habbo]] ishga tushdi va butun dunyo boʻylab millionlab foydalanuvchilar bilan eng mashhur va eng uzoq muddatli virtual olamlardan biriga aylandi.< ref name="Dan Pearson">{{yangiliklarni keltirish| title=Sulake: Habbo mehmonxonasining 15 yilligi | muallif=Dan Pearson | work=GamesIndustry.biz | url=http://www.gamesindustry.biz/articles/2015-04-16-sulake-15-years-of-habbo-hotel| sana=2015-04-16 | access-date=2015-12-18}}</ref> ==Virtual dunyo tushunchalari== "Virtual dunyo" tushunchasiga quyidagilar kiradi: * ''"Virtual dunyo bu quyidagi xususiyatlarga ega boʻlgan narsadir: U asosiy avtomatlashtirilgan qoidalar toʻplamidan foydalangan holda ishlaydi - uning fizikasi; Har bir oʻyinchi virtual olamdagi "individualni" - oʻsha oʻyinchining xarakterini ifodalaydi; Dunyo bilan oʻzaro taʼsir haqiqatda sodir boʻladi. vaqt - agar siz biror narsa qilsangiz, u buni qilganingizda sodir boʻladi; Dunyo umumiy - boshqa odamlar siz bilan bir vaqtning oʻzida bir dunyoda oʻynashi mumkin; Dunyo qat'iyatli - siz yoʻq boʻlganingizda ham bor; Bu haqiqiy dunyo emas"'', [[Richard Bartl]] tomonidan 2015-yilda<ref name="MMOs-insideout">{{kitobdan iqtibos keltiring. |oxirgi1= Richard A |birinchi1= Bartle |sana = 2015-yil |title= Inside Out dan MMOlar |noshir= Apress }}</ref> * ''"Koʻplab agentlar bir-biri bilan deyarli oʻzaro aloqada boʻlishi, narsalar, hodisalar va atrof-muhitga taʼsir qilishi va ularga munosabat bildirishi mumkin boʻlgan simulyatsiya qilingan muhit; agentlar nolga teng yoki koʻp odam(lar) boʻlishi mumkin, ularning har biri virtual oʻzlik deb ataladigan koʻplab ob'ektlar tomonidan ifodalanadi. avatar) yoki koʻplab dasturiy taʼminot agentlari; barcha harakat/reaktsiya/oʻzaro taʼsir real vaqtda umumiy fazoviy-vaqtinchalik toʻxtatilmaydigan virtual muhitda sodir boʻlishi kerak; muhit koʻplab maʼlumotlar boʻshliqlaridan iborat boʻlishi mumkin, ammo maʼlumotlar boʻshliqlari toʻplami umumiy maʼlumotlar maydonini tashkil qilishi kerak, bitta persistent shard"'', 2018-yilda Nevelstin tomonidan<ref name="Nevelsteen2018-virtualworlddef">{{cite jurnali | oxirgi = Nevelsteen | birinchi = Kim | Sarlavha = Virtual dunyo, texnologik nuqtai nazardan aniqlangan va videooʻyinlar, aralash haqiqat va metaverse uchun qoʻllanadi | jurnal = Kompyuter animatsiyasi va virtual olamlar | nashriyotchi = John Wiley & Sons, Ltd | sana = 2018-yil | hajmi = 29 | sahifalar = e1752| doi = 10.1002/cav.1752| arxiv = 1511.08464 | s2cid = 2766780 }}</ref> Virtual dunyoning umumiy qabul qilingan taʼrifi yoʻq, lekin ular dunyoning [[doimiy dunyo|doimiy]] boʻlishini talab qiladi; boshqacha qilib aytganda, foydalanuvchi dunyoni tark etgandan keyin ham dunyo mavjud boʻlib qolishi va foydalanuvchilar tomonidan dunyoga kiritilgan oʻzgarishlar saqlanishi kerak.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.virtualworldsreview.com/ info/whatis.shtml |title=Virtual dunyolar sharhi taʼrifi |publisher=Virtualworldsreview.com |date=1999-02-22 |access-date=2012-07-29}}</ref> Boshqa ishtirokchilar bilan oʻzaro aloqa real vaqt rejimida amalga oshirilsa-da, onlayn virtual olamlarda vaqt izchilligi har doim ham saqlanib qolmaydi. Misol uchun, "EverQuest" vaqti oʻyin vaqtini koʻrsatish uchun bir xil kalendar va vaqt birliklaridan foydalanishiga qaramay, real vaqtga qaraganda tezroq oʻtadi. "Virtual dunyo" umumiy atama boʻlgani uchun virtual muhit turli darajadagi oʻyin va oʻyinlarni qoʻllab-quvvatlaydi. Ushbu atamaning baʼzi qoʻllanishlari kiradi * [[Ommaviy koʻp oʻyinchi onlayn oʻyin]]lar (MMOGs) oʻyinlarida koʻp sonli oʻyinchilar virtual dunyoda oʻzaro aloqada boʻlishadi. MMO kontseptsiyasi sport, real vaqt strategiyasi va boshqalar kabi boshqa oʻyin turlariga tarqaldi. Qat'iylik mezoni virtual olamlarni videooʻyinlardan ajratib turuvchi yagona mezon boʻlib,<ref name="Bell2008-virtualworld"/> RTS va FPS oʻyinlarining baʼzi MMO versiyalari virtual olamlarga oʻxshashligini anglatadi; ''[[Taqdir (videooʻyin)|Taqdir]]'' videooʻyin boʻlib, u shunday psevdo virtual dunyo. Rivojlanayotgan tushunchalar orasida bunday oʻyinlar erini haqiqiy sunʼiy yoʻldosh fotosuratlariga asoslash kiradi, masalan, [[Google Xaritalar]] API orqali yoki oddiy virtual [[geokashing]] "[[Pasxa tuxumi (media)|pasxa tuxumlari]" orqali mavjud. ]" [[WikiMapia]] yoki shunga oʻxshash [[Mashup (veb-ilova gibrid)|mash-ups]], ruxsat etilgan hollarda; bu tushunchalar [[aralash haqiqat]] dan foydalanadigan virtual olamlardir. * [[Kollaborativ virtual muhit]] virtual muhitda hamkorlikda ishlash uchun moʻljallangan (CVE). * Koʻp oʻyinchili onlayn real hayot oʻyinlari (MMORLGs), virtual ijtimoiy dunyolar deb ham ataladi,<ref name="Kaplan, Andreas M. 2009">Kaplan, Andreas M.; Haenlein, Maykl (2009). "Ikkinchi hayot ertaklari: virtual ijtimoiy dunyolar va ulardan qanday foydalanish haqida". Business Horizons 52 (6)</ref> bu yerda foydalanuvchi oʻz [[Avatar (computing)|avatar]] ni oʻz xohishiga koʻra tahrirlashi va oʻzgartirishi mumkin, bu ularga yanada dinamik rol yoki bir nechta rollarni oʻynash imkonini beradi. ===Iqtisodiyot=== {{Asosiy|Virtual iqtisodiyot}} [[Virtual iqtisodiyot]] virtual olam ishtirokchilari oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlarning paydo boʻladigan xususiyatidir. Dizaynerlar savdoning kodlangan mexanikasi orqali iqtisod ustidan katta nazoratga ega boʻlishiga qaramasdan, virtual dunyoning iqtisodiy sharoitlarini belgilaydigan oʻyinchilarning harakatlaridir. Iqtisodiyot oʻyinchilarning vaqt yoki valyuta kabi real va virtual resurslar tanqisligi sharoitida qilgan tanlovlari natijasida yuzaga keladi.<ref name="IJMR Article"/><ref name=autogenerated1 />{{Aniqlash|date=Mart 2008}}<ref name="journals.tdl.org">{{cite jurnali |muallif=Robinson, E.H. |yil=2014 |title=Virtual olamlarning kosmik iqtisodiyoti |jurnal=Virtual olamlar tadqiqoti jurnali |jild= 7 |son=1 |sahifalar=1–21 |doi=10.4101/jvwr.v7i1.7088 |doi-access=free }}</ref><!-- Castronovadagi qaysi sahifalar? --> Ishtirokchilar virtual dunyoda cheklangan vaqtga ega boʻlib, ular real dunyoda boʻlgani kabi, ular resurslarni yigʻish, savdo koʻnikmalarini mashq qilish yoki unchalik samarali boʻlmagan qiziqarli oʻyinlarda qatnashish kabi vazifalar oʻrtasida taqsimlanishi kerak. Ularning virtual dunyo bilan oʻzaro munosabatlarida qilgan tanlovlari, savdo va boylik olish mexanizmlari bilan bir qatorda, iqtisodiyotdagi narsalarning nisbiy qiymatlarini belgilaydi. Virtual olamlardagi iqtisod odatda asbob-uskunalar, oziq-ovqat yoki savdo tovarlari kabi oʻyin ichidagi ehtiyojlardan kelib chiqadi. Biroq, [[Ikkinchi hayot]] kabi virtual iqtisodlar deyarli butunlay oʻyinchilar tomonidan ishlab chiqarilgan boʻlib, oʻyin ichidagi ehtiyojlarga juda kam bogʻliqdir. Virtual dunyo iqtisodining jismoniy dunyo iqtisodiga aloqadorligi shubha ostiga olinsa-da, virtual olam foydalanuvchilari iqtisodiy stimullarga (masalan, talab va taklif qonuni) jismoniy dunyoda qanday munosabatda boʻlsa, xuddi shunday javob berishlari koʻrsatilgan.<ref>Kastronova, Edvard va boshqalar. "Virtual dunyoda talab qonunining sinovi: Petri idishini oʻrganish." Oʻyin va kompyuter vositachiligidagi simulyatsiyalardagi kashfiyotlar: fanlararo yangi ilovalar (2011): 301.</ref> Aslida, jismoniy dunyo iqtisodiy qarorlari va virtual dunyo iqtisodiy qarorlari oʻrtasida koʻpincha juda toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliqliklar mavjud, masalan, harbiy asirlarning qarori Ikkinchi jahon urushida sigaretani valyuta sifatida qabul qilish va '' Diablo II '' da Iordaniya toshlarini pul birligi sifatida qabul qilish.<ref name="journals.tdl.org"/> Virtual iqtisodiyotdagi ob'ektlarning qiymati odatda ularning foydaliligi va ularni olish qiyinligi bilan bogʻliq. Real dunyo resurslarini (vaqt, aʼzolik toʻlovlari va hokazo) virtual iqtisodiyotda boylik orttirishga investitsiya qilish virtual obyektlarning real dunyo qiymatiga hissa qoʻshishi mumkin.<ref name=autogenerated1 />{{Aniqlash|date=Mart 2008-yil} }<!-- Castronovaning qaysi sahifalari? --> Bu haqiqiy dunyo qiymati [[eBay]], [[PlayerUp]], [[IGE]] kabi onlayn bozor saytlarida virtual ob'ektlarning (asosan noqonuniy) real dunyo [[pul]] uchun savdosi orqali yaqqol namoyon boʻladi..<ref name="CNN"/><ref>[http://www.playerup.com "Oʻyin xavfsizligini taʼminlash" Hisob operatsiyalari"], oʻyin hisobi tranzaksiyalarini himoyalash</ref><ref name="wired.com">{{cite jurnali| url=https://www.wired.com/gaming/virtualworlds/magazine/16-12/ff_ige?currentPage=all | jurnal=Simli | title=oʻta boy onlayn oʻyinlar imperiyasining tanazzul va qulashi | date=2008-11-24}}</ref> Oxirgi huquqiy nizolar ham virtual mulkning qiymatini tan oladi, hattoki koʻpgina dasturiy taʼminot kompaniyalari virtual mulkning qiymati yoʻqligini va/yoki boshqasini aniqlash uchun foydalanadigan majburiy [[EULA]]ni bekor qiladi. virtual olam foydalanuvchilari u yerdagi mulkka nisbatan qonuniy daʼvoga ega emaslar.<ref>Sinrod, Erik J. [http://www.news.com/Virtual-world-litigation-for-real/2010-1047_3-6190583.html “ Virtual dunyo sudlovi real”], “Cnet News”, 2007-yil 13-iyun. Kirish 2008-yil 6-mart.</ref><ref name="escapistmagazine.com"/> Baʼzi sanoat tahlilchilari {{Kim|date=2015-yil sentabr}}, bundan tashqari, virtual olamlar ortida [[ijtimoiy tarmoq]]lar, veb-saytlar va butunlay virtual olam hamjamiyatlariga bagʻishlangan boshqa loyihalardan tashkil topgan ikkilamchi sanoat borligini kuzatishdi. geymerlar. [[GamerDNA]], [[Koinup]] kabi maxsus veb-saytlar va virtual olam foydalanuvchilari uchun ijtimoiy tarmoqlar boʻlib xizmat qiluvchi boshqa veb-saytlar koʻplab virtual olamlarda [[Avatar (computing)|avatar]]larning maʼlumotlarni koʻchirish imkoniyati kabi muhim muammolarga duch kelmoqda. va MMORPgʻlar.<ref>Brady Forrest, [http://radar.oreilly.com/archives/2006/12/post-2.html/ "Vau va Cottage Industries"] {{oʻlik havola|date=Aprel 2017|bot =medic}}{{cbignore|bot=medic}}, Really Radar, 2006-yil, 4-dekabr</ref> Virtual olamlar reklama beruvchilarga bir qancha videooʻyinlarda allaqachon topilgan [[oʻyin ichidagi reklama]] kabi virtual reklamalar uchun potentsialni taklif qiladi. ===Geografiya=== Virtual olamlar geografiyasi juda xilma-xil boʻlishi mumkin, chunki [[geografiya]] va [[boʻshliq]]ning roli muhim dizayn komponenti boʻlib, virtual olamlarni ishlab chiquvchilari nazorat qilishlari va oʻzgartirishni tanlashlari mumkin.<ref name="jurnallar. tdl.org"/> Virtual olamlar, hech boʻlmaganda, yuzaki maʼnoda, uch oʻlchamli makonning raqamli namunalari. Natijada, virtual olamlarda (masalan, World of Warcraft) geografiyaga oid mulohazalar koʻpincha “[[Fazal hisoblash|fazoviy]] hikoyalar” atrofida aylanadi, bunda oʻyinchilar “The World of Warcraft” filmidagi koʻchmanchi qahramonning sayohatini namoyish etadilar. Odyssey''.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1177/1555412006292618|title=Qon oʻroqlari, festivallar, kvestlar va orqa hikoyalar|yil=2006|oxirgi1=Krzywinska|birinchi1=Tanyaam|jurnali=Goʻl. 1|muammo=4|sahifalar=383–396|s2cid=145792491}}</ref> Ajoyib joylarni yaratish ham virtual olamlarni geografik oʻrganishda takrorlanadigan mavzudir, garchi, ehtimol, aksincha, virtual olamlarning eng ogʻir foydalanuvchilari. Koʻpincha hayvonlarni oʻldirish kabi dunyodagi asosiy vazifalarni bajarishda samaraliroq boʻlish uchun dunyoning ajoyib joylarining hissiy stimullarini pasaytiradi.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1353/anq.0.0110|title=Internetda boʻlish. World (of Warcraft): Ommaviy koʻp oʻyinchi onlayn oʻyinda reyd, realizm va bilimlarni ishlab chiqarish|yil=2010|oxirgi 1=Golub|first1=Aleks|jurnal=Antropologik choraklik|jild=83|sahifalar=17–45|s2cid=145153144}}</ref> Biroq, baʼzi olamlarning geografik komponenti faqat fazoviy boʻlmagan joy ustidagi geografik qoplama boʻlishi mumkin. asosiy tuzilma.<ref name="journals.tdl.org"/> Masalan, foydalanuvchilarga ob'ektlarni qidirishda geografik cheklovlar qoʻyilganda, ular geografik jihatdan cheklanmagan auktsion uyida narsalarni sotganda, bu cheklovlar olib tashlanishi mumkin. Shunday qilib, virtual olamlar jismoniy dunyoning kelajakdagi iqtisodiy geografiyasi qanday boʻlishi mumkinligi haqida koʻrish imkonini beradi, chunki tobora koʻproq tovarlar raqamli boʻladi.<ref name="journals.tdl.org"/> ===Tadqiqot=== Virtual joylar turli tadqiqot va taʼlim maqsadlariga xizmat qilishi mumkin<ref name="Bloomfield2007"/> va inson xatti-harakatlarini tekshirish uchun foydali boʻlishi mumkin.<ref name="Bloomfield2007" /> Oflayn- va virtual dunyo shaxslari bir-biridan farq qiladi, lekin shunga qaramay, [[oʻzini tekshirish]], [[oʻzini yaxshilash]] va boshqa [[shaxsiyat turi|shaxsiyat nazariyalari]] uchun bir qator taʼsir koʻrsatadigan sezilarli darajada bogʻliqdir.<ref >Doodson, J. (2009)[http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf Jismoniy va virtual dunyo shaxsiyati oʻrtasidagi munosabatlar va farqlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100602114625/http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf |date=2010-06-02 }}. Exeter universitetida taqdim etilgan konferensiya maʼruzasi.</ref><ref>Doodson, J. (2009).[http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf Oʻrtasidagi munosabatlar va farqlar jismoniy va virtual dunyo-shaxsiyat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100602114625/http://people.bath.ac.uk/jd254/JamesDoodson-UOB-UGradDiss.pdf |sana =2010-yil 2-iyun }}. Bakalavriat dissertatsiyasi. Vanna universiteti.</ref> Vahima va [[agorafobiya]] ham virtual dunyoda oʻrganilgan.<ref>{{Jurnaldan iqtibos | doi=10.1089/109493102760147178|pmid = 12123240|sarlavha = Virtual dunyoda vahima va agorafobiya| jurnal = Kiberpsixologiya va xulq-atvor| hajmi=5| masala=3| sahifalar=197–202|yil = 2002|oxirgi1 = Mur|birinchi1 = Keely| last2=Wiederhold| birinchi2=Brenda K.| last3=Wiederhold| birinchi3=Mark D.| last4=Riva| first4=Juzeppe|s2cid = 27736805|url = https://semanticscholar.org/paper/1a8eefcd4de00d3568577f5a4653fcaf2dfcd404}}</ref> Ayniqsa, yosh bolalarning virtual olamlardagi katta ishtirokini hisobga olgan holda, virtual olamlarning bolalarga ijtimoiy, taʼlim va hatto hissiy taʼsirini oʻz ichiga olgan tadqiqot ishlarida barqaror oʻsish kuzatilmoqda. Masalan, [[Jon D. va Ketrin T. MakArtur jamgʻarmasi]] virtual olamlar boʻyicha tadqiqotlarni moliyalashtirdi, masalan, oʻsmirlar reproduktiv salomatlik haqida maʼlumotni qanday oʻrganishi va almashishi.<ref>{{veb manbasi|url=http:/ /spotlight.macfound.org/main/entry/thomas_kafai_tweens_reproductive_health_virtual_worlds/#When:14:03:00Z|title=Tomas va Kafai: Virtual olamlarda Tweens va reproduktiv salomatlik, 2008-yil, 1-oktabr|access-08-02 archive-url=https://web.archive.org/web/20090623030550/http://spotlight.macfound.org/main/entry/thomas_kafai_tweens_reproductive_health_virtual_worlds#When:14:03:02|archive=02-iyun| url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Bolalarning virtual dunyosidan ijtimoiy va siyosiy foydalanishi boʻyicha kengroq tadqiqotlar toʻplami [[Whyville]].net ham "Connected Play:" kitobida nashr etilgan. “Virtual olamdagi tweens” Muallifi: Yasmin B. Kafai, Debora A. Fields va Mizuko Ito.<ref>{{Kitobdan iqtibos|title=Bogʻlangan oʻyin: Virtual dunyoda Tweens (Jon D va Ket). erine T. MacArthur Foundation Series on Digital Media and Learning). |publisher=MIT Press }}</ref> Endi bir qancha boshqa tadqiqot nashrlari taʼlim uchun virtual olamlardan foydalanishga qaratilgan.<ref name="Routledge"/> Kattalarga koʻproq e'tibor qaratgan boshqa tadqiqotlar virtual dunyo foydalanuvchilarining his-tuygʻularini va his-tuygʻularini oʻrganish sabablarini oʻrganadi. Koʻpgina foydalanuvchilar ushbu virtual olamlarga kirishda [[Uydan tashqari koʻngilochar|qochib]] yoki qulaylik zonasini, shuningdek, qabul qilish va erkinlik hissini izlaydilar. Virtual olamlar foydalanuvchilarga real hayotda osonlikcha mavjud boʻlmagan usullarda oʻz shaxsiyatlarining koʻp qirralarini erkin oʻrganish imkonini beradi.<ref name="ReferenceA">Indalecio, Tina. Bugungi kunda psixologiya. Shaxsning virtual identifikatorining qancha qismi haqiqatan ham haqiqiymi? Virtual dunyoda shaxsiyatni oʻrganish - bu haqiqatan ham sizmi? 1991–2012. Sussex Publishers, MChJ. 30-aprel 2010-yil</ref> Biroq, foydalanuvchilar ushbu yangi maʼlumotni virtual dunyodan tashqarida qoʻllay olmasligi mumkin. Shunday qilib, virtual olamlar foydalanuvchilarga dunyoda gullab-yashnashi va ehtimol oʻzlarining yangi virtual hayotiga qaram boʻlib qolishlariga imkon beradi, bu esa boshqalar bilan munosabatda boʻlish va haqiqiy hayotlarida hissiy jihatdan omon qolishda qiyinchiliklarni keltirib chiqarishi mumkin. Ushbu kashfiyot erkinligining sabablaridan biri virtual olamlar taqdim etadigan anonimlik bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Bu shaxsga ijtimoiy me'yorlar, oilaviy tazyiqlar yoki shaxsiy hayotida duch kelishi mumkin boʻlgan umidlardan xoli boʻlish qobiliyatini beradi.<ref name="ReferenceA"/> Avatar persona giyohvandlik kabi haqiqatdan qochishga oʻxshash tajribani boshdan kechiradi. yoki ogʻriqni his qilish yoki uning orqasida yashirinish uchun spirtli ichimliklarni iste'mol qilish. Avatar endi kibermakonda boshqariladigan oddiy vosita yoki mexanizmni ifodalamaydi. Buning oʻrniga, u jismoniy va virtual dunyo oʻrtasidagi shaxsning koʻprigi, boshqa ijtimoiy aktyorlar orasida oʻzini namoyon qilish uchun kanalga aylandi.<ref>MakKriri, Maykl Patrik. UNLV universiteti kutubxonalari. Nevada universiteti, Las-Vegas. "Shaxs, mavjudlik va virtual oʻzini oʻzi: virtual muhitda xulq-atvor tahliliga besh omilli model yondashuvi". 201.</ref> Avatar odamning oʻzgaruvchan egosiga aylanadi; Hammasi bir xil qoniqishga intilayotgan boshqalar orasida mavjud boʻlish uchun foydalanadigan vosita. Vaqt va geografik chegaralar boʻylab oʻzaro taʼsir qilish qulayligini sezilarli darajada osonlashtirgan holda, virtual dunyo bir zumda ulanish va mamnuniyat bilan haqiqiy boʻlmagan muhitni taqdim etadi. Onlayn uchrashuvlar “jonli odam” munosabatlariga toʻlaqonli muqobil boʻlib qoʻllanadi (Toronto, 2009).<ref name="Toronto, Ellen 2009"/> Biror kishi uyalgan, ishonchsiz, yoʻqolgan yoki shunchaki boshqa narsani qidirayotgan va shugʻullanishga undaydigan boʻlsa, virtual olamlar mukammaldir. foydalanuvchilari uchun muhit. Inson har qanday xayolotni amalga oshirish, har qanday istakni bajarish yoki har qanday istakni qondirish uchun cheksiz imkoniyatlarga cheksiz kirish huquqiga ega. U sichqonchani bosish orqali har qanday qoʻrquvga duch kelishi yoki istalgan dushmanni magʻlub etishi mumkin (Toronto, 2009).<ref name="Toronto, Ellen 2009"/> Oxir oqibat, virtual olamlar haqiqiy hayotga aylanganda boradigan joydir. ortiqcha yoki zerikarli. Haqiqiy hayotda odamlar oʻzlarining haqiqiy fikrlarini bildirishda ikkilanishsa-da, buni onlayn qilish osonroq, chunki ular hech qachon gaplashayotgan odamlar bilan uchrashishlari shart emas (Toronto, 2009).<ref name="Toronto, Ellen 2009" /> Shunday qilib, virtual olamlar asosan psixologik qochishdir. Virtual olam bilan bogʻliq boshqa tadqiqot sohasi [[navigatsiya]] sohasidir. Xususan, ushbu tadqiqot virtual muhitlar haqiqiy dunyo navigatsiyasi uchun mos oʻquv vositalari yoki yoʻqligini tekshiradi. Sent-Maykl kolleji psixologlari videooʻyin tajribasi virtual muhitda harakat qilish va maqsadlarni bajarish qobiliyatiga mos kelishini aniqladilar; biroq, bu tajriba real, jismoniy muhitda navigatsiya qilish qobiliyatining ortishi bilan bogʻliq emas.<ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1016/j.chb.2010.10.003|title=Videooʻyin tajribasi virtualni bashorat qiladi, lekin real navigatsiyani emas. ishlash|yil=2011|oxirgi1=Richardson|birinchi1=Entoni E.|oxirgi2=Powers|birinchi2=Morgan E.|oxirgi3=Bousquet|birinchi3=Lauren G.|jurnal=Inson xulq-atvoridagi kompyuterlar|jild=27|sahifa=552 –560}}</ref> Vashington universitetida oʻtkazilgan keng qamrovli tadqiqot virtual navigatsiyani oʻz ichiga olgan bir nechta tajribalarni oʻtkazdi. Bitta eksperimentda sub'ektlarning ikkita guruhi bor edi, birinchisi virtual muhit xaritalarini oʻrgandi, ikkinchisi esa virtual muhitda harakat qildi. Keyin sub'ektlar guruhlari virtual muhitda maqsadni bajarishdi. Ikki guruhning chiqishlari oʻrtasida kam farq bor edi va qanday farq bor edi, bu xarita foydalanuvchilari foydasiga edi. Sinov sub'ektlari, odatda, virtual dunyo [[Foydalanuvchi interfeysi|interfeysi]] bilan tanish emas edi, bu navigatsiyaning buzilishiga olib keldi va shuning uchun eksperimentlarni tahlil qilishda notoʻgʻri boʻlishi mumkin. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, interfeys ob'ektlari tabiiy navigatsiya harakatlarini imkonsiz qiladi va virtual muhit uchun kamroq intruziv boshqaruvlar buzilishning taʼsirini kamaytiradi.<ref>Satalich, Glenna (1995). "[http://www.hitl.washington.edu/publications/satalich/ch5.html Virtual haqiqatda navigatsiya va yoʻl topish: Navigatsiyadan xabardorlikni oshirish uchun mos vositalar va maslahatlarni topish] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130721180123/http://www.hitl.washington.edu/publications/satalich/ch5.html |date=2013-07-21 }}". XONIM. tezis. Vashington universiteti, AQSh.</ref> ==Uskuna== Odatda turli xil erkin [[inson interfeysi qurilmasi]]lar (HID) yordamida boshqariladigan koʻpgina videooʻyinlardan farqli oʻlaroq, virtual olamlar odatda tekis, 2 oʻlchovli [[inson interfeysi qurilmasi]] atrofida ishlab chiqilgan va yoʻnaltirilgan HIDlar yordamida navigatsiya qilinadi (2009-yil holatiga koʻra). [foydalanuvchining grafik interfeysi]]lar; nisbatan arzon kompyuter [[sichqoncha (hisoblash)|sichqoncha]] ikki oʻlchovli UI navigatsiyasi uchun ishlab chiqarilgan va tarqatilganligi sababli, virtual dunyo foydalanuvchilarining koʻpchiligida 3D-qobiliyatli HID-dan foydalanishning yoʻqligi ham 3D-ning kirib boʻlmasligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. -oʻyin boʻlmagan bozorlarga mos keladigan qurilmalar, shuningdek, bunday qurilmalarning 2 oʻlchovli HIDlarga nisbatan ancha yuqori narxlari. Hatto [[olti darajali erkinlik]] kabi xususiyatlarni taʼminlovchi HID-lardan foydalanadigan foydalanuvchilar ham oʻzlarining mos ravishda ishlab chiqilgan interfeyslarida harakat qilish uchun alohida 3D va 2D qurilmalar oʻrtasida almashishlari kerak boʻladi. Video geymerlar singari, virtual dunyo mijozlarining baʼzi foydalanuvchilari ham tegishli grafik uskuna (masalan, [[Nvidia]] va [[Advanced Micro Devices tomonidan tarqatilgan yanada ilgʻor [[grafik ishlov berish bloklari]]lar) zarurati bilan bogʻliq qiyin tajribaga ega boʻlishi mumkin. |AMD]]) virtual olamlarni navigatsiya qilishda suyuqlikdan kamroq grafik misollar chastotasini kamaytirish uchun. Biroq, qisman shu sababli, virtual dunyo dvigatellari soni ortib bormoqda, ayniqsa bolalar uchun xizmat koʻrsatuvchi, toʻliq brauzerga asoslangan boʻlib, hech qanday dasturiy taʼminot yoki maxsus kompyuter uskunasini talab qilmaydi. Bunday turdagi birinchi virtual dunyo [[Whyville]].net 1999-yilda ishga tushirilgan<ref name="Routledge"/> [[Numedeon]] inc. tomonidan qurilgan. brauzerga asoslangan joriy qilish uchun erta patent olgan.<ref>{{Patent|mamlakat=AQSh|raqam=8402097B2|title=Foydalanuvchi interfeysi buyruqlarini tezkor xabar almashish muhitida qayta ishlash usulini aniqlash|status=patent| gdate=2013-03-19}}</ref> ==Ilova domenlari== [[Fayl:Machinima sample reindeer full size.ogg|thumb|right|[[Ikkinchi hayot]] da [[machinima]] yordamida olingan film.]] ===Ijtimoiy=== {{Broader|Virtual hamjamiyat}} Virtual olamdagi ishtirokchilarning ijtimoiy oʻzaro munosabatlari koʻpincha 3D oʻyinlar kontekstida koʻrib chiqilsa-da, oʻzaro aloqaning boshqa shakllari ham keng tarqalgan, jumladan forumlar, bloglar, wikilar, chat xonalari, lahzali xabar almashish va video-konferensiyalar. Jamoalar oʻz qoidalari, mavzulari, hazillari va hatto tiliga ega boʻlgan joylarda tugʻiladi. Bunday jamoalar aʼzolari oʻzaro ishtiyoq, maʼlumot almashish istagi yoki yangi odamlar bilan tanishish va yangi narsalarni boshdan kechirish istagi orqali boʻlsin, oʻzaro fikrlashadigan odamlarni topishlari mumkin. Foydalanuvchilar hamjamiyat ichida ular oʻzaro munosabatda boʻlgan dunyoga moslashgan shaxslarni rivojlantirishi mumkin, bu ularning fikrlash va harakat qilish uslubiga taʼsir qilishi mumkin. Internetdagi doʻstlik va ishtirok onlayn hamjamiyatlari bunday oʻzaro taʼsirlarni almashtirish yoki kamaytirish oʻrniga, mavjud doʻstlik va fuqarolik ishtirokini toʻldirishga intiladi.<ref>Schroeder, Ralph (1999). [http://www.idate.org/fic/revue_telech/585/C&S33_SCHROEDER.pdf Virtual olamlardagi ijtimoiy hayot: koʻp foydalanuvchili virtual reallik texnologiyasidagi struktura va oʻzaro taʼsir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929021948/http://www.idate.org/fic/revue_telech/585/C%26S33_SCHROEDER.pdf |date=2011-09-29 }}, Communications & Strategies, no. 33, 1-chorak, p. 137.]</ref><ref>{{jurnal manbasi|doi=10.1145/265563.265575|title=Begona millat?|yil=1997|oxirgi1=Katz|first1=Jeyms E.|oxirgi2=Aspden|birinchi2=Filip |jurnal=ACM xabarlari|jild=40|son=12|sahifalar=81–86|s2cid=609789}}</ref> ===Tibbiyot=== Har qanday yoshdagi nogironlar yoki surunkali nogironlar nogironliklarini vaqtincha qoldirib, oʻzlarining avatarlari orqali yurish, yugurish kabi oddiy va qobiliyatli, sogʻlom odamlar uchun qulay boʻlgan narsalarni qilish orqali aqliy va hissiy erkinlikni his qilishdan katta foyda olishlari mumkin. , raqsga tushish, suzib yurish, baliq ovlash, suzish, sörf qilish, uchish, changʻi sporti, bogʻdorchilik, kashfiyot va boshqa jismoniy mashgʻulotlar, ularning kasalliklari yoki nogironliklari ularni haqiqiy hayotda bajarishlariga toʻsqinlik qiladi. Ular, shuningdek, muloqot qilishlari, doʻstlik va munosabatlar oʻrnatishlari va odatda nogironliklariga bogʻliq boʻlgan stigma va boshqa toʻsiqlardan qochishlari mumkin. Bu televizor tomosha qilish, kompyuter oʻyinlarini oʻynash, kitob oʻqish yoki internetdan foydalanishning anʼanaviy turlari kabi passiv vaqtlardan koʻra ancha konstruktiv, hissiy jihatdan qoniqarli va aqliy jihatdan toʻla boʻlishi mumkin.<ref>{{veb manbasi |last=Fine |first=Bob |date =2021-02-07 |title=OVR Texnologiyasi – Virtual haqiqat sogʻliqni saqlash ilovalari, mahsulotlari va xizmatlari boʻyicha qoʻllanmangiz |url=https://ivrha.org/ovr-technology-your-guide-to-virtual-reality-healthcare- ilovalar-mahsulotlar-va-xizmatlar/ |access-date=2022-04-12 |veb-sayt=IVRHA}}</ref [[Starlight Bolalar jamgʻarmasi]] kasalxonaga yotqizilgan bolalarga (masalan, ogʻriqli kasalliklar yoki [[autizm]] bilan ogʻrigan) qulay va xavfsiz muhitni yaratishga yordam beradi, bu ularning vaziyatini kengaytirishi, oʻzaro taʼsirini boshdan kechirishi (bir nechta madaniyatlar va oʻyinchilar ishtirok etganda) dunyoning turli burchaklaridan olingan) ular virtual dunyosiz sogʻlom yoki kasal boʻlmagan holda yashay olmagan boʻlishi mumkin. Virtual olamlar ularga kasallik cheklovlaridan tashqarida tajriba va harakat qilish imkonini beradi va stressdan xalos boʻlishga yordam beradi.<ref> {{vebdan iqtibos keltiring | oxirgi = UT Dallas | sana = 2007-yil 18-noyabr | title=Avatarlar Asperger sindromi bilan ogʻrigan bemorlarga hayot oʻyinini oʻynashni oʻrganishga yordam beradi | url=http://www.utdallas.edu/news/2007/11/18-003.html }} </ref> Virtual olamlar oʻyinchilarga haqiqiy hayotda oʻzlarini istamaslik yoki xijolat boʻlishlari mumkin boʻlgan harakatlar bilan tanish va qulay boʻlishga yordam beradi. Masalan, [[World of Warcraft]]da /dance virtual olamdagi oʻyinchi oddiygina "hissiyotlashi" mumkin boʻlgan raqs harakati uchun emotdir. Va avatar orqali virtual dunyoda aytilgan yoki shunga oʻxshash "his-tuygʻular" yoki ijtimoiy koʻnikmalar bilan tanishish (masalan, ragʻbatlantirish, minnatdorchilik, muammolarni hal qilish va hatto oʻpish) realda oʻxshash ifoda shakllarini, ijtimoiylashuvni, oʻzaro taʼsirni oʻzlashtirishi mumkin. hayot silliq. Virtual olamdagi avatarlar orqali odamlar bilan oʻzaro aloqada boʻlish insonning real hayotdagi oʻzaro taʼsirlari bilan oʻzaro taʼsir mexanizmini jiddiy ravishda kengaytirish imkoniyatiga ega.{{original Research inline|date=Aprel 2012-yil ===Tijorat=== Korxonalar real dunyoda raqobatlashar ekan, virtual olamlarda ham raqobatlashadilar. Onlayn (elektron tijorat) mahsulotlarni sotib olish va sotishda oʻsish kuzatilganligi sababli, bu Internet mashhurligining ortishi bilan bogʻliq boʻlib, korxonalarni yangi bozorga moslashishga majbur qildi. Koʻpgina kompaniyalar va tashkilotlar virtual olamlarni reklamaning yangi shakli sifatida oʻz ichiga oladi. Tijoriylashtirishning ushbu usullaridan foydalanishning koʻplab afzalliklari mavjud. Bunga misol sifatida Apple Second Life doirasida onlayn-doʻkon yaratishi mumkin. Bu foydalanuvchilarga eng yangi va innovatsion mahsulotlarni koʻrib chiqish imkonini beradi. oʻyinchilar mahsulot sotib ololmaydilar, ammo bu "virtual doʻkonlarga" ega boʻlish boshqa mijozlar va mijozlar demografiyasiga kirishning bir usuli hisoblanadi. "Virtual olamlar" doirasida reklamadan foydalanish nisbatan yangi gʻoyadir. Buning sababi, Virtual dunyolar nisbatan yangi texnologiya. Kompaniyalar oʻz mahsulotlarini reklama qilish uchun reklama kompaniyasidan foydalanishdan oldin. Virtual dunyoda tijorat muvaffaqiyati istiqbolini joriy etish bilan kompaniyalar ushbu "uyda" saqlash orqali xarajatlar va vaqt cheklovlarini kamaytirishi mumkin. Aniq afzallik shundaki, u haqiqiy dunyoda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan har qanday xarajatlar va cheklovlarni kamaytiradi. Virtual olamlardan foydalanish kompaniyalarga mijozlar munosabatini oʻlchash va fikr-mulohazalarni olish imkoniyatini beradi. Fikr-mulohaza loyihani ishlab chiqishda juda muhim boʻlishi mumkin, chunki u yaratuvchilarga foydalanuvchilar nima istayotgani haqida aniq ma’lumot beradi.<ref name="Wasko 2011">{{cite jurnali |oxirgi1 = Wasko |birinchi1 = Molli |oxirgi 2 = Teigland |birinchi2 = Robin |oxirgi3 = Leydner |birinchi3 = Doroti |oxirgi4 = Jarvenpaa |birinchi4 = Sirkka |yil = 2011 |title = Internetga kirish: Virtual olamlardagi yangi korxonalar |jurnal = MIS choraklik |hajmi = 35 | masala = 3 |sahifalar = 645 |url = http://nordicworlds.net/PPublic/wp-content/uploads/2011/11/MISQ-SI-on-VWs_intro1.pdf |url-status = oʻlik |arxiv-url = https://web.archive.org/web/20120425132301/http://nordicworlds.net/PPublic/wp-content/uploads/2011/11/MISQ-SI-on-VWs_intro1.pdf |arxiv-sana = 2012-04-25 |doi = 10.2307/23042801 |jstor = 23042801 }}</ref> Virtual olamlardan vosita sifatida foydalanish kompaniyalarga foydalanuvchi reaktsiyasini sinab koʻrish va ularga mahsulotlar haqida fikr-mulohaza bildirish imkonini beradi. Bu juda muhim boʻlishi mumkin, chunki u kompaniyalarga bozor va mijozlar yangi mahsulotlardan nimani xohlashlari haqida tushuncha beradi, bu esa ularga raqobatdosh ustunlikni beradi. Raqobat ustunligi bugungi biznes boʻlgan shafqatsiz dunyoda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Virtual olam biznesidan yana bir foydalanish - bu oʻyinchilar yigʻilish joyini yaratishi mumkin. Koʻpgina korxonalar endi biznesdan biznesga tijorat faoliyati bilan shugʻullanishlari mumkin va oʻz bizneslarini amalga oshirish uchun virtual dunyoda maʼlum hududni yaratadilar. Ushbu boʻshliqda barcha tegishli maʼlumotlar saqlanishi mumkin. Bu turli sabablarga koʻra foydali boʻlishi mumkin. oʻyinchilar dunyoning narigi tomonidagi kompaniyalar bilan biznes yuritishlari mumkin, shuning uchun hech qanday geografik cheklovlar yoʻq, bu kompaniya samaradorligini oshirishi mumkin. Yordam boʻladigan hudud borligini bilish xodimlarga yordam berishi mumkin. Sun Microsystems kompaniyasi Second Life-da faqat oʻz xodimlarining foydalanishi uchun moʻljallangan orol yaratdi. Bu odamlar borib, yordam soʻrashi, yangi gʻoyalar almashishi yoki yangi mahsulotni reklama qilishi mumkin boʻlgan joy. Virtual Worlds Management savdo media kompaniyasi maʼlumotlariga koʻra,<ref>{{veb manbasi|url=http://www.virtualworldsmanagement.com |title=Etakchi virtual olamlar savdo media kompaniyasi. Nyu-Yorkda |publisher=Virtual Worlds Management |access-date=2012-07-29}}</ref> 2007-yilning 4-choragida "virtual olamlar" sektoridagi tijoriy investitsiyalar 425 million AQSh dollaridan oshdi,<ref>{{veb manbasi |url=http://www.virtualworldsmanagement.com/2007/q4.html |title=Virtual Worlds Management |publisher=Virtual Worlds Management |sana=2008-01-23 |access-date=2012-07-29 |arxivsana=2012-05-29 |arxivurl=https://archive.today/20120529175820/http://www.virtualworldsmanagement.com/2007/q4.html }}</ref> va 2008-yilning 1-choragida jami 184 million AQSh dollarini tashkil etdi.<ref>{{veb manbasi |url=http://www.virtualworldsmanagement.com/2008/q1.html |title=Virtual Worlds Management |publisher=Virtual Worlds Management |date=2008-04-22 |access-date=2012-07-29 |arxivsana=2009-05-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090515135614/http://www.virtualworldsmanagement.com/2008/q1.html }}</ref> Biroq, bu kontekstda "virtual olamlar" kompaniyasini aniqlash uchun tanlov jarayoni bitta sanoat blogi tomonidan e'tirozga uchradi.<ref>{{veb manbasi |url=http://www.worldsinmotion.biz/2008/04/analysis_virtual_worlds_and_in.php |title=Harakatdagi dunyo - Tahlil: Virtual olamlar va investitsiyalar, 2008-yil 1-chorak |publisher=Worldsinmotion.biz |access-date=2012-07-29 |arxivsana=2020-07-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200729095657/https://en-musubi.biz/charm/1.html }}</ref> ====Elektron tijorat (huquqiy)==== Bir qator virtual olamlarda virtual interfeyslar va virtual valyutalardan foydalangan holda tovarlarni sotish uchun tizimlar mavjud. Jahon kreditlarini oʻtkazish odatda tijoratni tartibga soluvchi qonunlarga bogʻliq emas. Bunday tranzaktsiyalar real savdo bilan bogʻliq nazorat va himoyadan mahrum boʻlishi mumkin va firibgarlik tranzaksiyalari ehtimoli mavjud. Bir misol, [[Ikkinchi hayot]]da taqdim etilgan [[Ginko Financial]] bank tizimi, bunda avatarlar foyda olish uchun [[Economy of Second Life|Linden Dollars]] ga konvertatsiya qilingandan soʻng oʻzlarining haqiqiy valyutalarini depozitga qoʻyishlari mumkin edi. 2007-yil iyul oyida Second Life aholisi pullarini yechib olishga urinib, bankomatlar atrofida toʻplanishdi. Bir necha kundan keyin bankomatlar va banklar butunlay gʻoyib boʻldi. Ikkinchi hayotda yashovchilardan 700 000 dollarga yaqin real dunyo pullari yoʻqolganligi xabar qilingan. Tekshiruv boshlandi, ammo [[Ginko Financial]] kompaniyasining rahbari boʻlgan Nikolas Portokarrero nomi bilan mashhur avatarni topish va jazolashdan jiddiy hech narsa chiqmadi.<ref>Talbot, Devid. [https://www.technologyreview.com/Biztech/19844/ “Avatarlarning qoplanishi.”] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120326171721/http://www.technologyreview.com/Biztech/19844/ |date=2012-03-26 }} Texnologiya sharhi 111.1 (2008-yil yanvar): 58-62.</ref> Fuqarolik va jinoiy qonunlar real dunyoda mavjud boʻlib, odamlarning xatti-harakatlarini tartibga solish uchun qoʻllanadi. ''[[Eve Online]]'' va ''[[Ikkinchi hayot]]'' kabi virtual olamlarda ham ularni boshqaradigan odamlar va tizimlar mavjud.<ref name="Haskins"/> Onlayn virtual makon provayderlari oʻzlarining muhitlarini boshqarishda bir nechta yondashuvlarga ega. Masalan, ''[[Ikkinchi hayot]]'' aholidan tegishli xatti-harakatlar uchun oʻzlarining jamoat qoidalarini oʻrnatishlarini kutish bilan yaratilgan. Boshqa tomondan, ''[[Habbo]]'' kabi baʼzi virtual olamlar xatti-harakatlar uchun aniq qoidalarni qoʻllaydi,<ref name="Haskins"/> ularning shartlari va shartlarida koʻrsatilganidek.<ref>Habbo Hotel (blog) , [http://blog.habbo.com/house-rules/ Habbo mehmonxonasi qoidalari] Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> Baʼzi hollarda virtual olamlar oʻrnatilgan xatti-harakatlar qoidalariga muhtoj emas, chunki boshqa avatarni "oʻldirish" kabi harakatlar mumkin emas. Biroq, agar kerak boʻlsa, qoidabuzarlar virtual bank hisobvaragʻi orqali jarima toʻlash bilan jazolanishi mumkin, muqobil ravishda oʻyinchilarning diskvalifikatsiyasi kuchga kiritilishi mumkin.<ref name="Haskins"/> Virtual olamdan real dunyo oʻgʻirlanishi holatlari bor, Eve Online bank nazoratchisi 200 milliardga yaqin kreditni oʻgʻirlagan va ularni 3115 funt sterling miqdoridagi haqiqiy naqd pulga almashtirgan voqea sodir boʻlgan.<ref>BBC (2009-yil 3-iyul), [http ://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8132547.stm Onlayn oʻgʻirlikda milliardlar oʻgʻirlangan] Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> Koʻrib chiqilayotgan oʻyinchi endi oʻyin ichidagi naqd pul savdosi sifatida toʻxtatilgan. haqiqiy pul uchun Eve Online qoidalari va shartlariga ziddir.<ref>Stokli, Mark (2009-yil 1-oktabr), [http://nakedsecurity.sophos.com/2009/10/01/guest-blog-polices-crime-virtual -world/ Virtual dunyoda jinoyatni kim nazorat qiladi?]{{Oʻlikhavola|date=may 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kirish sanasi: 2013-yil fevral.</ref> ===oʻyin-kulgi=== {{Yana qarang|MMOG}} Koʻpgina platformalarda koʻplab [[MMORPG]] virtual olamlar mavjud. Eng e'tiborlisi Windows uchun [[IMVU]], [[PlayStation 3]] uchun [[PlayStation Home]] va Windows uchun Second Life. Koʻpgina Virtual olamlar ishga tushirilgandan beri yopildi. E'tiborga molik yopilishlar: The Sims Online, The Sims BustinOut Online Weekend Mode, PlayStation Home va Club Penguin. ====Yagona oʻyinchi oʻyinlari==== Baʼzi [[bir oʻyinchili videooʻyinlar]]lar [[oʻyinchi boʻlmagan belgilar]]lar (NPC) tomonidan toʻldirilgan virtual olamlarni oʻz ichiga oladi. Ularning koʻpchiligi oʻyinchilarga virtual dunyoni toʻxtatish va keyinroq qayta ishga tushirishga imkon berish uchun ushbu dunyo misolining hozirgi holatini saqlashga imkon beradi. (Buni baʼzi multiplayer muhitlari bilan ham qilish mumkin.) [[videooʻyin]]larda joylashgan virtual olamlar koʻpincha diskret [[daraja (videooʻyin)|darajalari]]ga boʻlinadi. ''[[Minecraft]]'' kabi bir oʻyinchi oʻyinlarida yarim cheksiz protsessual yaratilgan dunyolar mavjud boʻlib, ular oʻyinchilarga ixtiyoriy ravishda boshqa oʻyinchilarsiz oʻz dunyosini yaratishga imkon beradi va keyin boshqa oʻyinchilar bilan birgalikda ishlash va yaratish uchun oʻyindagi koʻnikmalarni birlashtiradi. kattaroq va murakkabroq muhitlar. Keyinchalik bu muhitlarga boshqa oʻyinchilar kirishlari mumkin, agar [[server (hisoblash)|server]] boshqa oʻyinchilar uchun mavjud boʻlsa, ular uning qismlarini, masalan, muhit tuzilishini oʻzgartirishi mumkin. Bir darajada, ''[[Halo 3]]'' yoki ''[[Grand Theft Auto V]]'' oʻyin dunyosi kabi koʻproq yoki kamroq real koʻrsatilgan 3D maydoni Microsoft Encarta kabi katta maʼlumotlar bazasidir. ensiklopediya. '''Kinematik virtual haqiqat''' [[Kinematik virtual reallik]] [[Immersion (virtual reallik)|immersiv]] tajribalar [[User (computing)|foydalanuvchilar]]ga xuddi oʻz ichiga kirgandek [[idrok qilish]] va [[Feeling|his]] imkonini beradi. tajribalar.<ref name=":3" /><ref name=":4" /> Oltin asrning 1-jildlari<ref name=":1" /> va 2<ref name=":2" /> kinematik virtual haqiqat virtual olamlarining eng yaxshi namunalari.<ref>{{jurnal manbasi |last1=Szita |first1=Kata |last2=Gander |first2=Pierre |last3=Wallstén |first3=David |sana=2018-11-01 |nomi =Kinematik virtual haqiqatning koʻrish tajribasiga va hikoya elementlarini eslab qolishga taʼsiri |url=https://doi.org/10.1162/pres_a_00338 |journal=Mavjudligi: Teleoperatorlar va virtual muhitlar |jild=27 |son=4 |sahifalar= 410–425 |doi=10.1162/pres_a_00338|s2cid=236504394 }}</ref><ref>{{veb manbasi |title=The Cinematic VR Field Guide |url=https://creator.oculus.com/learn/cine |access-date=2022-04-12 |website=creator.oculus.com |arxivsana=2022-07-02 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220702181850/https://creator.oculus.com/learn/cine }}</ref><ref>{{Jurnaldan iqtibos keltiring |last1=Tong |first1=Lingwei | last2=Lindeman |first2=Robert V. |last3=Regenbrecht |first3=Holger |date=2022 |title=Moslashuvchan ijro nazorati: Kinematik VR yaratuvchilari uchun tomoshabinlar bilan oʻzaro taʼsirlashish uchun asos |jurnal=Virtual haqiqatdagi chegaralar |jild=2 | doi=10.3389/frvir.2021.798306 |issn=2673-4192|doi-access=bepul }}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Technologies |first=Unity |title=Kinematik virtual haqiqat dasturi {{! }} Birlik |url=https://unity.com/solutions/cinematicvr |access-date=2022-04-12 |website=unity.com |language=en}}</ref> ==Taʼlimda foydalanish== {{Yana qarang |Virtual oʻquv muhiti |Maktab va uy oʻrtasidagi onlayn aloqa}} Virtual olamlar taʼlim va taʼlim uchun kuchli yangi vosita boʻlib, koʻplab imkoniyatlarni taqdim etadi, ammo baʼzi qiyinchiliklarni ham keltirib chiqaradi.<ref> {{Jurnal keltiring | last1=Kluge | birinchi1=Steysi | last2=Rayli| birinchi2=Elizabet | title=Virtual olamlarda oʻqitish: imkoniyatlar va muammolar | yil = 2008 | jurnal=Axborotlash fanlari va axborot texnologiyalari masalalari | hajmi = 5 | sahifalar=127–135 | url=http://proceedings.informingscience.org/InSITE2008/IISITv5p127-135Kluge459.pdf | doi = 10,28945/1000 }} </ref> Qat'iylik davomiy va oʻsib borayotgan ijtimoiy oʻzaro taʼsirlarga imkon beradi, ularning oʻzi ham hamkorlikdagi taʼlim uchun asos boʻlib xizmat qilishi mumkin. Virtual olamlardan foydalanish oʻqituvchilarga oʻquvchilarning faol ishtirokini oshirish imkoniyatini beradi. Bu foydalanuvchilarga xarajat, rejalashtirish yoki joylashuv kabi cheklovlar va cheklovlar tufayli haqiqiy dunyoda qiyin boʻlishi mumkin boʻlgan vazifalarni bajarishga imkon beradi. Virtual olamlar foydalanuvchilarning turli ehtiyojlariga moslashish va oʻsish imkoniyatiga ega, masalan, sinf oʻqituvchilari oʻzlarining [[interfaol doska]] yordamida [[Ochiq kodli dasturiy ta’minot|ochiq manba]] yordamida oʻz sinflarida virtual olamlardan foydalanishlari mumkin. loyihasi [[Edusim]]. Ular foydalanuvchilarning fikr-mulohazalarini bildirish uchun yaxshi manba boʻlishi mumkin, odatiy qogʻozga asoslangan resurslar Virtual olamlar engib oʻtishlari mumkin boʻlgan cheklovlarga ega.<ref name=":0"/> Qurilish uchun qulay imkoniyatlarga ega koʻp foydalanuvchili virtual dunyolar loyihaga asoslangan oʻrganishda foydalidir. Masalan, Active Worlds Virjiniya Beach Siti davlat maktablarida, maktabdan tashqari NASA RealWorld-InWorld Engineering Design Challenge va EDUni-NYdagi maktabdan keyin va maktab dasturlarida sinf oʻqituvchilarini qoʻllab-quvvatlash uchun ishlatiladi. Loyihalar qattiq iskala bilan oʻralgan aks ettirish joylaridan tortib, talabalarga yoʻnaltirilgan dizaynga asoslangan ochiq binogacha. Nyu-York muzeylari AMNH va NYSci oʻzlarining dastur ishtirokchilari uchun STEM oʻrganish tajribasini qoʻllab-quvvatlash uchun vositadan foydalanganlar. Virtual olamlardan [[virtual taʼlim muhiti]]lar bilan ham foydalanish mumkin, masalan, [[Ikkinchi hayot]]ni [[Moodle]] bilan birlashtirishga qaratilgan Sloodle loyihasida amalga oshirilgan ishlar.<ref name= ":0" /><ref> {{jurnalni keltiring | last1=Livingstone | birinchi1=D. | last2=Kemp | birinchi2=J. | title=Web-asoslangan va 3D oʻquv muhitlarini integratsiyalash: Ikkinchi hayot Moodle bilan uchrashadi | jurnali = UPGRADE (European Journal for the Informatics Professional) | hajmi=9 | masala = 3 | bet=8–14 | url=http://www.cepis.org/upgrade/files/2008-III-sowe.pdf }} </ref> Virtual olamlar oʻziga xos ehtiyoj va talablarga ega boʻlgan foydalanuvchilarga, agar ular jismonan mavjud boʻlsa, uydan bir xil oʻquv materiallariga kirish va ulardan foydalanish imkonini beradi. Virtual olamlar foydalanuvchilarga tegishli maʼlumotlar va ehtiyojlardan xabardor boʻlishga yordam beradi, shu bilan birga ular ishtirok etganliklarini his qilishadi. Uydan yoki ish joyidan virtual dunyo orqali taqdimotda qatnashish imkoniyatiga ega boʻlish foydalanuvchiga qulayroq va qulayroq boʻlishiga yordam beradi. Garchi virtual olamlar oʻquvchilar va oʻqituvchilar bilan muloqot qilish va oʻzaro munosabatda boʻlishning muqobil usuli sifatida foydalanilsa-da, izolyatsiya hissi paydo boʻlishi mumkin, masalan, baʼzi tana tili belgilarini va agar ular yuzma-yuz boʻlsa, erishadigan boshqa shaxsiy jihatlarni yoʻqotish kabi. Baʼzi virtual olamlar, shuningdek, simulyatsiyaga asoslangan faoliyat va oʻyinlar foydalanuvchilarga turli hodisalarni sinab koʻrish va asosiy fizika va tamoyillarni oʻrganish imkonini beradigan muhitni taklif qiladi. Masalan, 1999-yilda boshlangan [[Whyville]],<ref name="Richard Li Kolvin"/> bolalar va oʻsmirlarga moʻljallangan boʻlib, ularga tajriba, tushunish va oʻrganish uchun koʻplab imkoniyatlar taqdim etadi. [[Whyville]]da yoritilgan mavzular fizikadan ovqatlanishdan ekologiyagacha farq qiladi. Whyville shuningdek, ichki virtual iqtisodiyotda sotiladigan foydalanuvchi tomonidan yaratilgan virtual kontentga asoslangan kuchli tadbirkorlik tuzilmasiga ega. Baʼzi koʻp foydalanuvchili virtual olamlar taʼlim maqsadlarida qoʻllanila boshlandi va shuning uchun ular Multi-User Virtual Learning Environments (MUVLEs) deb nomlanadi. Misollar orasida ingliz tilini chet tillari (EFL) sifatida oʻrgatish uchun [[Second Life]] dan foydalanish kiradi<ref>Par Janusz Arabski, Adam Wojtaszek (2011). L2 fonologiyasini olish. Koʻp tilli masalalar.</ref> MUVLE ning koʻpgina mutaxassis turlari ular bilan bogʻliq boʻlgan maxsus pedagogikaga ega. Masalan, [[Jorj Siemens]], [[Stiven Downs]] Deyv Kormier tomonidan yaratilgan MUVLE turidan foydalanishni targʻib qilishda davom etmoqda<ref>{{veb manbasi | url=http://davecormier.com/edblog/2008/10/02/the-cck08-mooc-connectivism-course-14-way/ | title=The CCK08 MOOC – Connectivism kursi, 1/4 way – Dave’s Educational Blog}}</ref> “[[MOOC]]” deb nomlangan. Garchi MOOC bir paytlar universitetlar va [[Blackboard Inc]] kabi [[onlayn taʼlim]] xizmat koʻrsatuvchi provayderlar tomonidan "keyingi katta narsa" sifatida koʻrilgan boʻlsa-da, bu aslida "mushtlashuv" deb ataladigan narsa edi<ref name=". moocyear"/> 2013-yilning boshiga kelib, MOOClar oddiygina [[hayp sikli]]ning bir qismimi yoki yoʻqmi, degan jiddiy savollar paydo boʻldi. MOOCd out">{{yangiliklar manbasi|oxirgi=Yang|birinchi=Dennis|title=Biz MOOC'd chiqdikmi?|url=https://www.huffingtonpost.com/dennis-yang/post_4496_b_2877799.html|ish=[ [Huffington Post]]|kirish sanasi=5-aprel, 2013-yil|sana=14-mart, 2013-yil}}</ref><ref name="FT032013"/> ===Til === {{Asosiy|Virtual dunyo tillarini oʻrganish}} Til oʻrganish virtual olamlardagi eng keng tarqalgan taʼlim turi hisoblanadi.<ref>{{yangiliklar manbasi |title=8D Taps Language Learners, Bots, Microtransactions |url=http://www.virtualworldsnews.com/2009/05/out- of-stealth-8d-taps-language-learners-bots-microtransactions.html |ish=Virtual dunyo yangiliklari |date=2009-05-29 |access-date=2009-06-22 |url-status=oʻlgan |arxiv- url=https://web.archive.org/web/20090601072358/http://www.virtualworldsnews.com/2009/05/out-of-stealth-8d-taps-language-learners-bots-microtransactions.html |archive-date=2009-06-01 }}{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Biznes === Onlayn trening masofa, infratuzilma, turar joy xarajatlari va qat'iy rejalashtirish kabi cheklovlarni engib oʻtadi. [[videokonferensiya]] eng keng tarqalgan vosita boʻlishi mumkin boʻlsa-da, virtual olamlar [[biznes]] muhiti tomonidan [[oʻqitish va rivojlantirish|xodimlarni oʻqitish]] uchun qabul qilingan.<ref> {{Jurnal keltiring | oxirgi = Bloomfield | birinchi = Robert J. | sana = 2007-yil 25-may | title=oʻqish uchun dunyolar: taklifnoma - real biznesni oʻrganish uchun virtual olamlar (va huquq, siyosat, sotsiologiya va....) | jurnal = Ishchi qogʻozlar seriyasi | ssrn=988984 }} </ref> Masalan, [[Ikkinchi hayot]] [[biznes maktablari]]da ishlatilgan.<ref> {{Jurnal keltiring | oxirgi=Murrey | birinchi = Sara | sana = 2008-yil 27-oktabr | title=Texnologiya: Tarmoq EMBA tarmogʻini kengaytiradi | jurnal = Financial Times | url=http://www.ft.com/cms/s/0/23b7b568-a15e-11dd-82fd-000077b07658.html }} </ref> Virtual taʼlim mazmuni an'anaviy oʻquv qoʻllanmalari va foydalanuvchi bilimlarini sinab koʻrishga oʻxshaydi. Yuzma-yuz muloqot yoʻqligi va ijtimoiy aloqalar buzilganiga qaramay, taʼlim samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmasligi mumkin, chunki kattalar oʻrganishda avtonomiyaga muhtoj va yosh oʻquvchilarga qaraganda koʻproq oʻzini oʻzi boshqaradi.{{Iqtibos kerak|sana=2012-yil dekabr}} Baʼzi kompaniyalar va jamoat joylari video yoki rasmga muqobil ravishda oʻz ob'ektlariga bepul virtual kirish imkonini beradi. ==Badiiy adabiyotda== {{Yana qarang|Kiberpunk|Isekai|:Kategoriya:Badiiy adabiyotdagi virtual reallik}} Virtual olamlar, [[virtual reallik]] va [[kibermakon]] mashhur fantastik motivlardir. Birinchisi, ehtimol, [[Jon M. Ford]]ning 1980-yilda chop etilgan ''[[Farishtalar toʻri]]'' romani boʻlsa kerak va uning yorqin namunasi [[Uilyam Gibson]] asaridir. Virtual olamlar ''[[Tron (franchayzing)|Tron]]'', ''[[Neuromancer]]'', ''[[Shelldagi sharpa]]'', ''[[ kabi asarlarning ajralmas qismi hisoblanadi. Qor halokati]]'', ''[[Masa oʻroqchi (film)|Masa oʻroqchi odam]]'', ''[[Masa oʻroqchi 2: Kibermakondan tashqari|Masa oʻroqchi 2]]'', ''[[Qayta yuklash ]]'', ''[[Digimon]]'', ''[[Matrisa (franshiza)|Matrisa]]'', ''[[MegaMan NT Warrior]]'', ''[[Epic (roman)|Epik]]'', ''[[Kod Lyoko]]'' va ''[[Real Drive]]''. A.K.da. Dyudnining ''[[The Planiverse]]'' (1984) romani kollej talabalari 2DWorld deb nomlangan virtual dunyoni yaratadi va bu ikki oʻlchovli parallel olam Arde bilan aloqaga kirishadi. ''[[Serial Experiments Lain]]'' (1998) deb nomlangan [[Yapon kiberpunki]] psixologik, 13-qismli [[anime]] ning asosiy yoʻnalishi Simli virtual haqiqat dunyosi boʻlib, u yigʻindisini boshqaradi. barcha elektron aloqa va mashinalar; tashqi retseptorlari odamni oʻziga xos tarzda boshqa virtual [[Avatar (hisoblash)|avatar]] sifatida "" ichiga" aqliy ravishda tashish uchun ishlatiladi. [[Yasutaka Tsutsui]]ning ''Tongdagi Gaspard'' (1992) romani [[katta koʻp oʻyinchi onlayn oʻyin]] virtual olamiga shoʻngʻib ketgan shaxsning hikoyasidir.<ref>[http: //www.sf-encyclopedia.com/entry/tsutsui_yasutaka Tsutsui Yasutaka], ''[[Ilmiy fantastika entsiklopediyasi]]''</ref> [[isekai]] syujetlari, masalan, ''[[Oy. : Remix RPG Adventure]]'' (1997),<ref><nowiki>{{yangiliklar manbasi |last1=Kim |first1=Matt T.M. |title=Cult Classic PS1 "Anti-RPG" oyi ingliz tilida Nintendo Switch-ga keladi |url=</nowiki>https://www.ign.com/articles/2019/09/05/cult-classic-ps1-anti-rpg{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -moon-is-coming-to-the-nintendo-switch-in-english |access-date=2-sentabr 2020-yil |ish=[[IGN]] |nashriyot=[[Ziff Devis]] |sana=5-sentabr 2019-yil} }</ref> ''[[Digimon Adventure]]'' (1999),<ref name="Loveridge"/> ''[[.hack]]'' (2002), ''[[Sword Art Online]]'' (2002),<ref>{{veb manbasi|url=https ://www.theguardian.com/technology/2017/oct/02/anime-films-tv-video-games-watch-ghost-in-the-shell-dragon-ball-ah-my-goddess-initial-d |title=Anime: videooʻyinni sevuvchilar uchun koʻrish kerak boʻlgan 10 ta film va telekoʻrsatuvlar|oxirgi=Kamen|birinchi=Mat|sana=2017-10-02|veb-sayt=The Guardian|til=en|kirish sanasi=2018- 03-20|ar chive-url=https://web.archive.org/web/20180320170834/https://www.theguardian.com/technology/2017/oct/02/anime-films-tv-video-games-watch-ghost- in-the-shell-dragon-ball-ah-my-goddess-initial-d|archive-date=2018-03-20|url-status=live}}</ref> ''[[Yozgi urushlar]]' ' (2009), ''[[Accel World]]'' (2009), ''[[Ready Player One]]'' (2011), ''[[Jumanji (franchayzing)|Jumanji]]'' (2017)), ''[[Space Jam: Yangi meros]]'' (2021) va ''[[Belle (2021 film)|Belle]]'' (2021) shuningdek, [[videooʻyinlar]] virtual dunyosini oʻz ichiga oladi.. Yangi Zelandiya teleserialining ''[[The Tribe (1999-yil)|The Tribe]]'' teleserialining toʻrtinchi seriyasida kompyuter dahosi-sehrgar rahbari Ram tomonidan yaratilgan Reality Space va Virtual Worldning tugʻilishi aks etadi. Technos. 2009-yilda [[BBC Radio 7]] "[[B Planet B]]" filmini ishga tushirdi, bu virtual dunyoda erkak oʻz qiz doʻstini qidirayotgani oʻlgan deb hisoblangan, lekin aslida dunyoda hali tirik. "B sayyorasi". Serial original drama seriali uchun eng katta komissiya hisoblanadi.<ref>{{yangiliklar manbasi|last=Hemley|first=Matthew|url=http://www.thestage.co.uk/news/newsstory.php/ 21930/bbc-radio-launches-major-cross-station-sci-fi|title=BBC radiosi asosiy fan-fantastika faslini boshladi|gazeta=[[The Stage]]|sana=2008-09-30|kirish -date=2009-03-04}}</ref> ''[[Qora oyna]]'' antologiya serialining 3-seriyasi, 4-qismi “[[San Junipero]] syujeti ishtirokchilar tashrif buyurish vaqtini tanlashlari mumkin boʻlgan virtual dunyo atrofida aylanadi. Tirik odamlar haftasiga atigi 5 soat tashrif buyurishi mumkin; oʻlayotganlar esa u yerda oʻz ongini doimiy ravishda saqlab qolishni tanlashlari mumkin. Yaqinlashib kelayotgan Janubiy Koreya ilmiy-fantastik filmi “[[Moʻjizalar mamlakati (2021 film)|Moʻjizalar mamlakati]]’’ sun’iy intellekt yordamida odamlar boshqa uchramasligi mumkin boʻlgan odam bilan qayta uchrashishi uchun virtual simulyatsiya qilingan joy haqida. ==Kelajak== Virtual olamlar milliy va tashkiliy raqobatbardoshlikka taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan mehnatning "harakatchanligiga" olib kelishi mumkin. Virtual olamlar tobora koʻproq savdo, savdo va biznes markazlari sifatida faoliyat koʻrsatishi mumkin.<ref>Book, Betsy (mart, 2006), [http://www.bcs.org/content/conWebDoc/3336 Virtual dunyolar: bugungi kunda va kelajak] Kirish sanasi: Fevral 2013.</ref> Virtual aktivlar savdosi katta va oʻsib bormoqda; masalan, Second Life daromadi 2011-yilda oyiga taxminan 7 million AQSh dollariga yetdi.<ref>(2011-yil 4-avgust) [http://launch3.squarespace.com/blog/report-second-life-making-100m-a -year.html Hisobot: Yiliga 100 million dollar ishlab topgan ikkinchi hayot]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Kirish sanasi: 2013-yil 8-fevral</ref> [[Coca-Cola]] kabi haqiqiy dunyo firmalari oʻz brendini reklama qilish uchun virtual olamlardan foydalangan.<ref >{{vebdan iqtibos keltiring| url = http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=16497| title = Gamasutra - Savol-javob: Coca-Cola, There.com jamoasi CC Metro Online World uchun}} </ref><ref name="sciencedirect.com"/> == Yana qarang == * [[Kibermakon]] * [[Evans va Sazerlend]] * [[Kengaytirilgan haqiqat]] * [[Metaverse]] * [[Oyna dunyosi]] * [[Koʻp sensorli kengaytirilgan haqiqat]] *''[[OpenLife Grid]]'' * [[Simulyatsiya qilingan haqiqat]] * [[Badiiy adabiyotda taqlid qilingan haqiqat]] * [[Transreallik oʻyinlari]] * [[Virtual hamjamiyat]] * [[Virtual globus]] * [[Virtual reallik]] ==Iqtiboslar== {{manbalar|30em|refs= <ref name="Bell2008-virtualworld">{{jurnaldan iqtibos keltiring | oxirgi = Bell | birinchi = Mark V. | sarlavha = "Virtual dunyolar" taʼrifi tomon | jurnali = Virtual dunyo tadqiqot jurnali | hajmi = 1 | masala = 1 ==Manbalar== {{manbalar|2}} *{{kitob manbasi | isbn = 978-0-13-101816-7 | sarlavha = Virtual olamlarni loyihalash | last1 = Bartle | birinchi1 = Richard | muallif-link1 = Richard Bartle | yil = 2003 | nashriyotchi = Yangi chavandozlar | title-link = Virtual olamlarni loyihalash }} *{{kitob manbasi |oxirgi = Begault |birinchi = Durand R. |yil = 1994-yil |title = Virtual haqiqat va multimedia uchun 3-D tovush |nashriyotchi = Academic Press Professional, Inc. |joy = San-Diego, CA, AQSH |kirish sanasi = 2008-03-02 |isbn = 978-0-12-084735-8 |url = http://human-factors.arc.nasa.gov/publibrary/Begault_2000_3d_Sound_Multimedia.pdf |hdl = 2060/20010044352 |arxiv-url = https://web.archive.org/web/20080512002506/http://human-factors.arc.nasa.gov/publibrary/Begault_2000_3d_Sound_Multimedia.pdf |arxiv-sana = 2008-05-12 |url-status = oʻlik }} *{{kitob manbasi | last1=Biocca | birinchi1=Frank | last2=Levy | birinchi2 = Mark R. | yil=1995 | title=Virtual haqiqat asrida muloqot | nashriyotchi=[[Lorens Erlbaum Associates]] | isbn=978-0-8058-1550-4 | url=https://books.google.com/books?id=XmoWjyZd6pMC }} *{{kitob manbasi | last1=Biocca | birinchi1=Frank | last2=Levy | birinchi2 = Mark R. | yil=1995 | title=Virtual haqiqat asrida muloqot | nashriyotchi=[[Lorens Erlbaum Associates]] | isbn=978-0-8058-1550-4 | url=https://books.google.com/books?id=XmoWjyZd6pMC }} *{{jurnal manbasi | oxirgi=Kastronova | birinchi = Edvard | muallif-link=Eduard Kastronova | sana = 2001-yil dekabr | sarlavha=Virtual olamlar: kiberiya chegarasida bozor va jamiyat haqida birinchi qoʻl hisobi | series=CESifo ishchi hujjati № 618 | joy=[[Myunxen]] | nashriyotchi=CESifo | ssrn=294828 }} *{{kitob manbasi | oxirgi=Kastronova | birinchi = Edvard | muallif-link=Eduard Kastronova | yil = 2005 | title=Sintetik dunyolar: Onlayn oʻyinlar biznesi va madaniyati | publisher=[[University of Chicago Press]] | isbn=978-0-226-09626-1 | url=https://archive.org/details/syntheticworlds00edwa | url-access=registration }} *{{kitob manbasi | oxirgi=Kastronova | birinchi = Edvard | muallif-link=Eduard Kastronova | yil = 2007 | title=Virtual dunyoga chiqish: Qanday onlayn oʻyin-kulgi haqiqatni oʻzgartirmoqda | nashriyotchi=Palgrave Makmillan | isbn=978-1-4039-8412-8 | url=https://archive.org/details/exodustovirtualw00cast | url-access=registration }} *{{jurnal manbasi | oxirgi=Cherbakov | birinchi = Luba va boshqalar. | yil=2009 | title=Virtual maydonlar: Immersiv hamkorlikdagi korxonani yoqish, 1-qism: Imkoniyatlar va texnologiyalarga kirish | nashriyotchi=developerWorks. | joy=AQSh | kirish sanasi=2009-10-23 | url=http://www.ibm.com/developerworks/webservices/library/ws-virtualspaces/index.html?S_TACT=105AGX04&S_CMP=EDU#rate }} *{{veb manbasi | oxirgi = taroqlar | birinchi = Neyt | sarlavha = Boshqa nomdagi virtual dunyomi? | sana = 2004-yil 7-iyun | url = http://terranova.blogs.com/terra_nova/2004/06/a_virtual_world.html | kirish sanasi = 2013-11-12 }} *{{jurnal manbasi | last1=Kaplan | birinchi1=Andreas M. | muallif-link=Andreas Kaplan | last2=Haenlein | birinchi2=Maykl | yil=2009 | title=Virtual olamlarning iste'molchi foydalanishi va biznes salohiyati: Ikkinchi hayot ishi | jurnali=International Journal on Media Management | hajmi=11 | masala = 3 | sahifalar=93–101 | doi=10.1080/14241270903047008 | s2cid=320257 | url=https://semanticscholar.org/paper/4cbf2c29556c98eb44bdbbc54f5fe99215cd346a }} *{{jurnal manbasi | title=Ikkinchi hayot ertaklari: Virtual ijtimoiy olamlar va ulardan qanday foydalanish haqida | last1=Kaplan | birinchi1=Andreas M. | muallif-link=Andreas Kaplan | last2=Haenlein | birinchi2=Maykl | yil=2009 | jurnal = Biznes ufqlari | hajmi=52 | masala = 6 | sahifalar=563–572 | doi=10.1016/j.bushor.2009.07.002 }} *{{kitob manbasi |oxirgi = Lastowka|birinchi = Greg |yil = 2010 |sarlavha = Virtual adolat |nashriyotchi = Yel universiteti nashriyoti |isbn = 978-0-300-14120-7 |url = https://archive.org/details/virtualjusticene00 |url-kirish = roʻyxatdan oʻtish }} *{{kitob manbasi | oxirgi=Grau | birinchi = Oliver | yil = 2003 | title=Virtual san'at. Illuziyadan Immersiongacha | nashriyot = MIT Press, Kembrij. }} *{{veb manbasi |oxirgi = Linden laboratoriyasi |author-link = Linden Lab |yil = 2009 |sarlavha = Ikkinchi hayotdagi ochiq universitet: Taʼlim misoli |url = http://secondlifegrid.net.s3.amazonaws.com/docs/Second_Life_Case_OpenU_EN.pdf |kirish sanasi = 2009-07-07 |url-status = oʻlik |arxiv-url = https://web.archive.org/web/20110707124515/http://secondlifegrid.net.s3.amazonaws.com/docs/Second_Life_Case_OpenU_EN.pdf |arxiv-sana = 2011-07-07 }} *{{jurnal manbasi | oxirgi=Mennecke | birinchi = Brayan E. | yil = 2008 | title=Ikkinchi hayot va boshqa virtual olamlar: tadqiqot uchun yoʻl xaritasi | jurnali = AIS kommunikatsiyalari | hajmi=20 | masala = 20 | url=http://www.bus.iastate.edu/mennecke/CAIS-Vol22-Article20.pdf }} *{{jurnal manbasi | last1=Vasko | birinchi1=Molli | last2=Teigland | birinchi2=Robin | last3=Leydner | birinchi3=Doroti | last4=Jarvenpaa | birinchi4=Sirkka | yil=2011 | title=Internetga kirish: Virtual olamlardagi yangi tashabbuslar | jurnal = MIS choraklik | hajmi=35 | masala = 3 | sahifalar=645 | url=https://egamersworld.com/uploads/files/MISQ-SI-on-VWs_intro1.pdf | doi = 10.2307/23042801 | jstor=23042801 }} *Teysheyra, Marselo Mendonsa; Ferreyra, Tiago Alessandro Espinola (2014). Virtual olamning aloqa modeli. Myunxen: Grin Verlag. --> h2cvf2fg0v0ffh3h2ycg6pkannxthpt 0 736475 6192175 2635007 2026-07-03T12:45:03Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192175 wikitext text/x-wiki '''Vladimir Vysotskiy''' haykali — sovet aktyori va shoiri [[Vladimir Visotskiy|Vladimir Vysotskiy]] xotirasiga bagʻishlab oʻrnatilgan yodgorlik (byust). Bolgariyaning Varshets shahridagi „Slancheva Gradina“ bogʻiga kirish eshigi yaqinida oʻrnatilgan<ref name=":0">{{Veb manbasi|til=bg|url=https://www.kmeta.bg/vurshec-pochete-vladimir-visocki|sarlavha=Вършец почете Владимир Висоцки|muallif=Цвета Иванова|ish=kmeta.bg|sana=2018-01-25|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-01|arxivsana=2021-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210715194258/https://kmeta.bg/vurshec-pochete-vladimir-visocki/}}</ref>. Yodgorlik muallifi mashhur bolgar haykaltaroshi Georgiy Chapkanov. == Tarixi == Yodgorlik oʻrnatish gʻoyasi 2006-yilda paydo boʻlgan. Uning tashabbuskori oʻsha paytdagi shahar hokimi Ivaylo Yordanov boʻlgan. Shahar aholisi va butun mamlakat boʻylab Vysotskiy muxlislari yodgorlik uchun bir yilda toʻplashdi<ref name=":0"/>. Byust mashhur bolgar haykaltaroshi Georgiy Chapkanov tomonidan Vladimir Vysotskiy<ref name=":2">{{Veb manbasi|til=ru|url=https://bnr.bg/post/100184125/v-pamyata-o-vsockom|sarlavha=В память о Высоцком|muallif=|ish=[[Болгарское_национальное_радио#БНР_в_Интернете|bnr.bg]]|sana=2013-01-25|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-01|arxivsana=2021-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210423172952/https://bnr.bg/post/100184125/v-pamyata-o-vsockom}}</ref> suratlaridan foydalanilgan holda yasaldi. Bolgariyada Vysotskiyning birinchi haykali ochilishi 2007-yil 2-sentabrda boʻlib oʻtdi. Tantanali marosimda Bolgariya respublikasi sobiq vitse-prezidenti Anxel Marin va aktyorning oʻgʻli Nikita Vysotskiy ham ishtirok etdi. Marinning soʻzlariga koʻra, Vysotskiy oʻlmas boʻlib qoladi, „chunki u tufayli eʼtiqod va irqdan qatʼi nazar, turli millat vakillarining maʼnaviy yaqinlashuvi sodir boʻlgan“<ref>{{Veb manbasi|til=ru|url=https://www.mk.ru/old/article/2007/09/02/83741-v-bolgarii-otkryili-pamyatnik-vyisotskomu.html|sarlavha=В Болгарии открыли памятник Высоцкому|muallif=|ish=[[Московский Комсомолец]]|sana=2007-09-02|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-01|arxivsana=2021-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210715194305/https://www.mk.ru/old/article/2007/09/02/83741-v-bolgarii-otkryili-pamyatnik-vyisotskomu.html}}</ref>. Georgiy Chapkanov yodgorlik ornatilishi sabab boʻlib koʻplab bolgariyalik yoshlar rus shoirini yaqindan bilishlari va uning qoʻshiqlarini tez-tez tinglashlariga umid bildirdi<ref>{{Veb manbasi|til=ru|url=https://korrespondent.net/showbiz/205536-v-bolgarii-ustanovlen-pamyatnik-vysockomu|sarlavha=В Болгарии установлен памятник Высоцкому|muallif=|ish=[[Корреспондент (журнал)|korrespondent.net]]|sana=2007-09-03|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-01|arxivsana=2021-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210715194311/https://korrespondent.net/showbiz/205536-v-bolgarii-ustanovlen-pamyatnik-vysockomu}}</ref>. ''"Biz uchun u'' oʻzimizniki", — deydi Vyrshets aholisi. Maʼlum boʻlishicha, ushbu shaharda isteʼdodli sovet shoirining muxlislari koʻp<ref name=":2"/><ref>{{Veb manbasi|til=ru|url=https://bnr.bg/ru/post/100925031/visockii-v-bolgarii|sarlavha=Высоцкий в Болгарии|muallif=|ish=[[Болгарское_национальное_радио#БНР_в_Интернете|bnr.bg]]|sana=2018-01-25|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-01|arxivsana=2021-04-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210423100700/https://bnr.bg/ru/post/100925031/visockii-v-bolgarii}}</ref>. == Yodgorlik tavsifi == Yodgorlik Vysotskiyning granit tagkursiga oʻrnatilgan bronza byustdan iborat boʻlib, uning lavhasida shoir sheʼridan parcha oʻyib yozilgan: {{Cquote|<poem>Men qodir Tangri oldida qo'shiq aytadigan narsam bor, Men uning oldida oqlanishi kerak bo'lgan narsam bor.</poem>}} Yodgorlik balandligi 3 metrni<ref>{{Veb manbasi|til=bg|url=https://news.bg/regions/pametnik-na-visotski-otkriha-vav-varshets.html|sarlavha=Паметник на Висоцки откриха във Вършец|muallif=|ish=news.bg|sana=2007-09-03|nashriyot=|kirish sanasi=2020-12-01|arxivsana=2021-07-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210715194247/https://news.bg/regions/pametnik-na-visotski-otkriha-vav-varshets.html}}</ref> tashkil etadi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://opoznai.bg/view/pametnik-na-vladimir-visotzki-gr-varshetz Vladimir Visotskiy haykali — Varshets] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190406235432/https://opoznai.bg/view/pametnik-na-vladimir-visotzki-gr-varshetz |date=2019-04-06 }} Arxivnaya kopiya [[Turkum:alifbo bo'yicha yodgorliklar]] [[Turkum: 2007-yilda paydo bo'lgan]] [[Turkum:Vladimir Vysotskiy Yodgorliklari|Vyrshets]] [[Turkum:Bolgariya Yodgorliklari]] [[Turkum: Montana viloyati]] s0r13qed1pnnz988zx3lju87k5kpdi5 0 736686 6192477 6154248 2026-07-03T21:28:10Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192477 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = Wizz Air Hungary Ltd. | image = | IATA = W6<ref name=iata>{{veb manbasi|title=IATA - Airline and Airport Code Search|url=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|website=iata.org|access-date=1-may 2015-yil}}</ref> | ICAO = WZZ | callsign = WIZZ AIR | aoc = | hubs = | focus_cities = | frequent_flyer = * Wizz Discount Club | alliance = | fleet_size = 179 (including subsidiaries)<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-gb/information-and-services/investor-relations/general-information|title=General Information|publisher=Wizz Air|access-date=15 June 2023}}</ref> | destinations = 194 (June 2023)<ref>{{veb manbasi|title=Investor Relations Overview|url=https://wizzair.com/en-gb/information-and-services/investor-relations/general-information|website=Wizz Air|access-date=9 November 2022}}</ref> | parent = Wizz Air Holdings plc | traded_as = | num_employees = | logo = Wizz_Air_logo_2015.svg | logo_size = 150 | founded = 2003-yil sentabr | headquarters = [[Budapesht]], [[Vengriya]] | key_people = | bases = | framestyle = | title = | secdondary_hubs = | subsidiaries = *[[Wizz Air Abu Dhabi]] *[[Wizz Air UK]] | revenue = {{decrease}} €739.0 milliard (2021)<ref name=ar>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/static/docs/default-source/downloadable-documents/corporate-website-transfer-documents/results-and-presentations/wizz-air-fy21-results---02-06-2021_458630a7.pdf|title=Annual Results 2021|publisher=Wizz Air|access-date=17-fevral 2022-yil}}</ref> | operating_income = {{decrease}} €(434.5) million (2021)<ref name=ar/> | net_income = {{decrease}} €(576.0) million (2021)<ref name=ar/> | lounge = | website = }} '''Wizz Air''' — [[Vengriya]]ning<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Hungarian Wizz Air Opens Fifth Hub in Poland|nashriyot=''Business Week''|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=9263282|kirish sanasi=2008-03-20|arxivurl=https://www.webcitation.org/666UbxHgl?url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=9263282|arxivsana=2012-03-12}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Fliers reap benefits in Eastern Europe|nashriyot=''International Herald Tribune''|url=http://www.iht.com/articles/2004/08/23/eeair_ed3_.php|kirish sanasi=2008-03-20|arxivurl=https://www.webcitation.org/666UcoQWS?url=http://www.nytimes.com/2004/08/23/style/23iht-eeair_ed3_.html|arxivsana=2012-03-12}}</ref> byudjet aviakompaniyasi (past tashuvchisi) shtab-kvartirasi Vechshda (Pest okrugi) joylashgan. Asosan [[Markaziy Yevropa]] bozorida faoliyat yurituvchi kompaniya Katovitse, Poznan, Varshava (Şopen) va Gdansk ([[Polsha]]) aeroportlarida bazalariga ega; Budapesht ([[Vengriya]]); Sofiya ([[Bolgariya]]); Kluj-Napoka, [[Buxarest]], Timisoara, Targu -Muresh ([[Ruminiya]]); [[Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport|Belgrad]] ([[Serbiya]]), Lvov, Kiev (Julyaniy) ([[Ukraina]]); [[Vilnyus]] ([[Litva]]); Kutaisi ([[Gruziya]]), [[Skopye]] ([[Shimoliy Makedoniya]]), Kishinyov ([[Moldova]]). Rossiyaga qabul qilingan yagona xorijiy byudjet sinfidagi aviakompaniya. == Tarix == Aviakompaniya 2003-yil sentabr oyida tashkil etilgan. Asosiy investor transportga sarmoya kiritishga ixtisoslashgan Amerikaning Indigo Partners xususiy kompaniyasi edi. Birinchi parvoz [[2004]]-[[19-may|yil 19-mayda]] [[Katowice|Katovitsedan]] [[Polsha]] va [[Vengriya]] [[Yevropa Ittifoqi]]ga va Yevropa umumiy aviatsiya bozoriga qoʻshilganidan 19-kun oʻtib amalga oshirildi. Aviakompaniya faoliyatining dastlabki uch yarim oyida 250 ming yoʻlovchini, faoliyatining birinchi yilida esa deyarli 1,4 million yoʻlovchini tashidi. 2012-yil oxiriga kelib kompaniya 50 million yoʻlovchini tashidi<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/de-DE/about_us/news/wizde17|sarlavha=WIZZ AIR: 50 MILLIONEN PASSAGIERE IN ACHT JAHREN|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130720030919/https://wizzair.com/de-DE/about_us/news/wizde17|arxivsana=2013-07-20}}</ref>. [[BIM|Bosh direktor]] va direktorlar kengashi raisi Yozsef Varadi, boshqa Vengriya aviakompaniyasi Malevning sobiq [[BIM|bosh direktori]]. Kompaniya [[London]]da roʻyxatdan oʻtgan, shoʼba korxonalari Polsha, Vengriya, Bolgariyada ochilgan. Wizz Air Bulgaria oʻz faoliyatini [[2005]]-yil sentabr oyida boshlagan<ref name="AW">[[Airliner World]], январь 2007</ref>. Wizz Air Ukraine Kievda tashkil etilgan boʻlib, u 2008-yildan 2015-yilgacha ish olib borgan. === Ukrainada === 2008-yil 11-iyulda aviakompaniya Ukrainaning ichki yo'nalishlarida - Kievdan (Borispol aeroporti) Lvov, Xarkov, Odessa, Zaporojye va Simferopolga, shuningdek Simferopoldan Lvov va Xarkovga parvozlarni amalga oshira boshladi.{{manba kerak|6|09|2013}}. 2013-2014-yillarda kompaniya Ukrainada faqat bitta ichki reysni amalga oshirdi - Kiyevdan Simferopolga (yozda). 2014-yil 11-martdan boshlab, [[Qrim anneksiyasi|Rossiya Qrimni anneksiya qilgani]] sababli Wizz Air Qrimga parvoz qilmayapti. Birinchi xalqaro parvoz 2008-yil 17-dekabrda London, Luton aeroportiga amalga oshirildi{{manba kerak|6|09|2013}}. 2013-yilda Ukrainaning quyidagi shaharlaridan muntazam xalqaro havo tashishlar amalga oshiriladi: Kievdan (Julyany) - Budapesht, Barselona (Jirona), [[Valencialar mamlakati|Valensiya]], Venetsiya (Treviso), Dortmund, Gamburg (Lyubek), Katovitse, Kyoln, Kutaisi., Larnaka, London (Luton), Memmingen (Myunxen-G'arbiy), [[Moskva]], Milan (Bergamo) va Neapol va boshqalar. Lvovdan - Venetsiya (Treviso), Dortmund va Milan (Bergamo). Donetskdan - Dortmund va Kutaisigacha, 2013-yil 1-oktabrdan - London (Luton), Memmingen (Myunxen-Vest), Milan (Bergamo) va Rimga (Fiumicino). Xarkovdan Vena, Dortmund, Budapesht, Gdansk, Katovitse, [[Krakov]], Vrotslavga 2020-yil 8-martdan boshlab 2011-yil 27-martda Kievdagi Wizz aviabazasi Boryspil aeroportidan Kiev-Julyaniy aeroportiga koʻchirildi.{{manba kerak|6|09|2013}}. ==Korporativ ishlar== [[Fayl:Hungary Budapest Laurus Offices IMG 20181102 130107-2000.jpg|thumb|Laurus ofisi B binosi, Wizz Air bosh ofisi]] [[Fayl:HA-LWG.jpg|thumb|Wizz Air Airbus A320-200 kabinasi]] [[Fayl:HA-LWK_LLBG_11-07-2014a.jpg|thumb|Wizz Air [[Airbus A320-200]] kompaniyaning sobiq kiyimida]] [[Fayl:Airbus A320 of Wizz Air (cropped).jpg|thumb|Wizz Air [[Airbus A320-200]] kompaniyaning yangi libosida]] ===Bosh ofis=== Joriy bosh ofisni Laurus ofislarida topish mumkin (Laurus Irodaház) B binosi, [[Budapesht]],<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-gb/information-and-services /about-us/company-information#/|sarlavha=Kompaniya haqida ma'lumot|nashriyotchi=Wizz Air|kirish sanasi=2018-10-28|iqtibos=Laurus Offices <nowiki>| Koer ko'chasi 2/A | B bino | H-1103 | Budapesht, Vengriya</nowiki> }}</ref> 2015-yil mart oyidan beri.<ref>{{veb manbasi |title=Wizz Air Erste Group Immorentning Budapeshtdagi Laurus ofislarining eng yangi yirik ijarachisi |url=https://www. erstegroup.com/de/news-media/news-views/2016/04/21/wizz-air-laurus-offices-budapest |website=erstegroup.com |access-date=29-oktabr 2018-yil |date=21-aprel 2016-yil}} }</ref> Ilgari uning bosh ofisi [[Budapesht Ferenc Liszt xalqaro aeroporti]]da edi.<ref name="AirportHQ">"[http://www.bud.hu/english/business-and-partners/ mulk Mulkni rivojlantirish] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111224221527/http://www.bud.hu/english/business-and-partners/property |date=2011-12-24 }}." (, [http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg rasmga qarang] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130727044905/http://web.archive/ |date=2013-07-27 }}. org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161003124908/http://www.bud.hu/_Images/english/business-and-partners/property/000000751_brossura1.jpg.jpg_MAXI.jpg |date=2016-10-03 }} |date=2016-10-03}) [Buzt] Ferens xalqaro aeroporti]]. 2011-yil 11-dekabrda olindi.</ref><ref>"[http://wizzair.com/about_us/company_information/? Kompaniya haqida umumiy ma'lumot] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120522181424/http://wizzair.com/about_us/company_information/ |date=2012-05-22 }}." Wizz Air. 2011-yil 11-dekabrda olindi. "Wizz Air Hungary Airlines Ltd. BUD International Airport Building 221 H-1185 Budapest"</ref> Wizz Air 2010-yil oktabr oyida ijara shartnomasini imzolagan va 2011-yil iyun oyida 150 nafar xodim bilan u yerga koʻchib oʻtgan. Aviakompaniya koʻproq joy egallagan. Aviakompaniya kelganidan keyin yangilangan ofis binosida {{convert|2000|sqm|sqft}}maydon Ochiq rejali ofislarga ega boʻlgan muassasada 150 ga yaqin xodim ishlagan.<ref name="AirportHQ"/> Uning bosh ofisi aeroportda boʻlgunga qadar u [[Vecsés]]dagi C2 Airport Business Parkida joylashgan edi.<ref>{{veb manbasi |url=http://wizzair.com/about_us/company_information/? |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20090312090822/http://wizzair.com/about_us/company_information/ |arxiv-sana=2009-03-12 |sarlavha=Kompaniya ma'lumotlari |kirish sanasi =2009-10-25 |url-status=live }} "Wizz Air Hungary Airlines Ltd. Airport Business Park C2, Lőrinci út 59 2220 Vecsés, Vengriya"</ref> ===Operatsiyalar=== Barcha Yevropa arzon tashuvchilari kabi Wizz Air xizmatlardan foydalanish xarajatlari va to'lovlarini kamaytirish uchun kichikroq yoki ikkilamchi aeroportlardan foydalanishni afzal ko'radi. Shuningdek, u Wizz Café deb nomlangan [[buy-on-board]] oziq-ovqat xizmati va boshqa mahsulotlar uchun Wizz Boutique deb nomlangan ikkinchi xizmatga ega.<ref>"[http://wizzair.com/travel_services/WizzCafe /?til=UZ Wizz kafesi va Wizz butiki] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120215204022/http://wizzair.com/travel_services/WizzCafe/?language=EN |date= 2012-02-15 }}." Wizz Air. 2012-yil 3-fevralda olindi.</ref> 2022-yil 8-iyun kuni kompaniya Yevropaning samolyot ishlab chiqaruvchisi [[Airbus]] bilan vodorod bilan ishlaydigan samolyotlarni ishlab chiqish boʻyicha hamkorlik memorandumini imzoladi.<ref>{{veb manbasi |sana=2022-06-09 | sarlavha=Wizz Air Airbus bilan vodorod bilan ishlaydigan samolyot operatsiyalari bo'yicha hamkorlik qiladi |url=https://aviationa2z.com/index.php/2022/06/09/wizz-air-partners-with-airbus-on-hydrogen-powered- aircraft-operations/ |kirish sanasi=13-iyun, 2022-yil|veb-sayt=Aviation A2Z |til=en-US}}</ref> === Narxlar === 2008-yildan beri Wizz Air doimiy ravishda Rossiya bozoriga kirishga harakat qilmoqda, ammo Rossiya hukumati tomonidan Aeroflotni qoʻllab-quvvatlovchi doimiy toʻsiqlar tufayli buni amalga oshira olmadi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.avianews.com/russia/2013/04/8_wizzair_subsidiary_russia.shtml|sarlavha=Wizz Air может создать дочку в России|kirish sanasi=2013-07-21|arxivsana=2013-05-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130519031511/http://www.avianews.com/russia/2013/04/8_wizzair_subsidiary_russia.shtml}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.travel.ru/news/2013/03/22/214872.html|sarlavha=Wizzair могут вновь не пустить в Россию / Украина : Авиакомпании / Travel.Ru|kirish sanasi=2013-07-21|arxivsana=2013-05-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130510105857/http://www.travel.ru/news/2013/03/22/214872.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.travel.ru/news/2013/02/13/213127.html|sarlavha=Wizzair ищет пути начала полетов в Россию / Венгрия : Авиакомпании / Travel.Ru|kirish sanasi=2013-07-21|arxivsana=2013-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130704011823/http://www.travel.ru/news/2013/02/13/213127.html}}</ref> (bu juda shubhali. " ''Malev " ning'' bankrotligiva Malev singari Oneworld alyansining bir qismi boʻlgan Sibir Airlines kompaniyasining S7 brendini juda faol reklama qilish). Rasmiy ravishda, bu tashuvchi va parvozlar uchun juda koʻp talablarning mavjudligi bilan izohlandi, ammo 2013-yil yoziga kelib, Wizz Air bu talablarga rioya qildi va Rossiyadan birinchi reys ochilishini rasman eʼlon qildi: Moskva (Vnukovo) - Budapeshtga 2013-yil 23-sentabrdan parvozlar amalga oshiriladi<ref name="WizzAir">{{veb manbasi|url=http://www.travel.ru/news/2013/07/19/220037.html|sarlavha=Wizzair начала продажу билетов на линии Будапешт — Москва / Венгрия : Авиакомпании / Travel.Ru|kirish sanasi=2013-07-21|arxivsana=2013-09-16|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130916232332/http://www.travel.ru/news/2013/07/19/220037.html}}</ref>. 2017-yilda aviakompaniya<ref>{{veb manbasi|url=https://aviationtribune.com/airlines/europe/wizz-air-connect-budapest-saint-petersburg-new-route/|sarlavha=Wizz Air to Connect Budapest and Saint Petersburg with a New Route|nashriyot=aviationtribune.com|til=en|kirish sanasi=2017-05-08|arxivsana=2017-05-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170506111938/http://aviationtribune.com/airlines/europe/wizz-air-connect-budapest-saint-petersburg-new-route/}}</ref> 2017-yil 27-avgustdan Sankt-Peterburg-Budapesht reysi boshlanganini eʼlon qildi. 2017-yil 8-may holatiga koʻra, aviakompaniyaning veb-saytida [[Sankt-Peterburg|Sankt-Peterburgda]]<nowiki/>n chorshanba va yakshanba kunlari uchadigan chiptalarni sotib olish mumkin. 2019-yilda aviakompaniya 2019-yil 1-oktabrdan Moskva-London va 2019-yil 2-oktabrdan Sankt-Peterburg-London yoʻnalishi boʻyicha qatnovlar yoʻlga qoʻyilganligini e’lon qildi. 2019-yilning noyabr oyidan Qozonga muntazam reys yoʻlga qoʻyildi. 2020-yil 17-iyun kuni Wizz Air Sankt-Peterburgda oʻzining birinchi operatsion bazasi ochilishini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://wizzair.com/en-gb/information-and-services/about-us/news/2020/06/17/wizz-air-announces-its-first-russian-base-in-saint-petersburg|sarlavha=WIZZ AIR ANNOUNCES ITS FIRST RUSSIAN BASE IN SAINT PETERSBURG 1 AIRCRAFT AND 5 NEW ROUTES TO 5 COUNTRIES|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2020-06-24|arxivsana=2020-06-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200623155604/https://wizzair.com/en-gb/information-and-services/about-us/news/2020/06/17/wizz-air-announces-its-first-russian-base-in-saint-petersburg}}</ref>. Aviakompaniya Pulkovo aeroportida 1 ta Airbus A320 samolyotini bazaga qoʻyadi va 2020-yil 18-sentabrdan boshlab beshta yangi yoʻnalish boʻyicha parvozlarni boshlaydi – Zalsburg ([[Avstriya]]), Oslo (Norvegiya), [[Kopengagen]] (Daniya), Stokgolm-Skavsta (Shvetsiya) ga., shuningdek, Maltaga. Kompaniya avvalroq 2020-yil iyun oyida Sankt-Peterburgdan Bratislava va Vilnyusga, shuningdek, 2020-yil iyul oyida Sofiya va Buxarestga yangi yoʻnalishlar ochilishi haqida eʼlon qilgan edi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://wizzair.com/en-gb/information-and-services/about-us/news/2020/01/20/wizz-air-announces-further-expansion-br-from-saint-petersburg|sarlavha=WIZZ AIR ANNOUNCES FURTHER EXPANSION FROM SAINT PETERSBURG|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2020-06-24|arxivsana=2020-06-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200627072605/https://wizzair.com/en-gb/information-and-services/about-us/news/2020/01/20/wizz-air-announces-further-expansion-br-from-saint-petersburg}}</ref>, biroq bu rejalar pandemiya sababli keyinga surilgan edi. 2020-yil 14-iyulda Sankt-Peterburgdan Boloniya, Venetsiya, Milan, Turin va Kataniyaga yana 5 ta yangi yoʻnalish ochilishi maʼlum boʻldi<ref>{{veb manbasi|til=en|url=https://wizzair.com/en-gb/flights/russia|sarlavha=Flights to Russia|muallif=|ish=|sana=|nashriyot=|kirish sanasi=2020-07-14|arxivsana=2020-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200714141154/https://wizzair.com/en-gb/flights/russia}}</ref>. Hozirgacha jami 16 ta yoʻnalish eʼlon qilingan. == Yoʻnalishlar == {{Asosiy|Wizz Air yoʻnalishlari roʻyxati}} [[File:WizzAir map.svg|thumb|right|Wizz Air manzillari<ref>{{veb manbasi |title=Wizz Air Online Booking |url= https://wizzair.com/ |website=Wizz Air|language=en}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=Wizz Air Map |url= https://wizzair.com/en-gb/flights/map |website=Wizz Air|language=en}}</ref>]] [[Fayl:Whizzair.a320-200.lz-wza.leavesground.arp.jpg|right|thumb| Bolgariyada roʻyxatdan oʻtgan [[Airbus A320|Airbus A320-200 samolyoti]] [[Angliya]]ning Luton aeroportida parvoz qilmoqda.]] [[Fayl:Wizz_Air_Destinations_2012.png|left|thumb| Yevropadagi Wizz Air yoʻnalishlari xaritasi (eskirgan)]] Wizz Air 2008-yilda [[Katowice aeroporti|Katowice]] va London Luton oʻrtasida yangi xizmatlarni ishga tushirdi.<ref>{{veb manbasi |url=http://wizzair.com/about_us/news/#pgf8573 |sarlavha=Wizz Air ishga tushirildi. London Gatwick - Katowice reys |sana=2007-08-09 |kirish sanasi=2008-05-05 |url-status=dead |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20100306180142/http://http/#pgf8573 |arxiv-sana=2010-03-06 }}</ref> 2008-yil yanvar oyida Gdanskdan [[Gyoteburg]], Bornmut va Koventriga parvozlar boshlandi. 2008-yil yozida Wizz Air Katovitse va Budapeshtdan [[Girona]]ga yozgi mavsumiy xizmatlarni, shuningdek, [[Gdansk]]dan Gironaga yangi haftalik qatnovni qayta yoʻlga qoʻydi. Budapeshtdan boshqa yozgi xizmatlar [[Heraklion]], [[Korfu]], [[Burgas]] va [[Varna, Bolgariya|Varna]]; Katovitsedan Krit-Heraklion va Burgasgacha; va Varshavadan Korfu va Burgasgacha. Shuningdek, u [[Luton aeroporti|London–Luton]]dan Burgasga haftasiga uch marta xizmat koʻrsatishni qayta ishga tushirdi. 2008-yil 2-oktabrda Wizz Air uchta Airbus A320 samolyotiga buyurtma berilgandan soʻng Ruminiyadagi bir qator xizmatlar chastotasi oshishini e’lon qildi.<ref>{{veb manbasi |url=http://wizzair.com/about_us/news/ #jk98judt1/ |sarlavha=Wizz Air uchta yangi A320 samolyotini qoʻshdi va Ruminiyada sigʻimini ikki baravar oshirdi - kelgusi olti oy ichida 15 ta yangi yo'nalish |url-status=dead |arxiv-url=https://web.archive.org/web/ 20100306180142/http://wizzair.com/about_us/news/#jk98judt1/ |arxiv-sana=2010-03-06 }}</ref> 2012-yil fevral oyida Wizz Air 2012-yil 18-iyundan boshlab [[Debrecen xalqaro aeroporti]]dan Londonga parvozlarni boshlashini eʼlon qildi.<ref>{{veb manbasi |url=http://wizzair.com/about_us/news/ ?language=HU#wizhu032/ |sarlavha=Wizz Air 2012-yil 18-iyundan Debresen va London oʻrtasida parvozlarni boshlaydi |kirish sanasi=15-fevral 2012-yil |arxiv-sana=6-yanvar 2012-yil |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20120106152840/http://wizzair.com/about_us/news/?language=HU#wizhu032/ |url-status=dead}}</ref> 2012-yil 11-sentabrda Wizz Air Isroilnong [[Tel-Aviv]] shahriga va undan parvoz qiladigan yangi yoʻnalishlarni eʼlon qildi.<ref>{{veb manbasi|url=http://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen122/|sarlavha=Wizz Air Isroilga/Isroilga arzon tariflarni ishga tushirdi}}</ref> 2013-yil 12-aprelda Wizz Air 2013-yil 17-iyundan boshlab [[Budapesht aeroporti]]dan Bokuning [[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti]]ga parvozlarni boshlashini eʼlon qildi.<ref>{{veb manbasi|url=http:// wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen167|sarlavha=WIZZ AIR Ozarbayjonga kirdi|work=wizzair.com|kirish sanasi=13-iyun 2015-yil|arxiv-sana=17-may 2015-yil|arxiv-url=https:/ /web.archive.org/web/20150517175641/https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen167|url-status=dead}}</ref> 2013-yil 26-iyun kuni Wizz Air kompaniyasi kirishini e'lon qildi. [[Slovakiya]]n bozori, 2013-yil sentabr oyidan boshlab [[Koshice xalqaro aeroporti]]dan yangi marshrut qoʻshildi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.airportkosice.sk/en/news/ 347|sarlavha=Wizz Air sentabr oyida Koshice-London yo'nalishini boshlaydi! - Koshice aeroporti|work=airportkosice.sk|kirish sanasi=13-iyun, 2015-yil}}</ref> 2013-yil 31-may Wizz Air [[Bosniya va Gersegovina]]ga (Tuzla aeroporti)<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen164|sarlavha=Low Fares Land In Bosnia Herzegovina|ish=wizzair.com|til=en|sana=2013-03-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130601114623/https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen164|arxivsana=2013-06-01|kirish sanasi=2019-12-20}}</ref>, 17-iyun - [[Ozarbayjon]]ga (Boku)<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/ru-RU/about_us/news/wizru45|sarlavha=Wizz Air выходит на Азербайджан|til=ru|ish=wizzair.com|sana=2013-04-11|kirish sanasi=2019-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130610011037/https://wizzair.com/ru-RU/about_us/news/wizru45|arxivsana=2013-06-10}}</ref> reyslarni ochdi. 23-sentabrdan Rossiyaga (Vnukovo aeroporti), 24-sentabrdan [[Moldova]]ga (Kishinyov)<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen174|sarlavha=Wizz Air Opens Flights To Moldova|til=en|ish=wizzair.com|sana=2013-06-13|kirish sanasi=2019-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130719064634/https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen174|arxivsana=2013-07-19}}</ref>, 28-oktabrdan [[Birlashgan Arab Amirliklari|BAAga]] (Dubay Jahon markaziy aeroporti)<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen163|sarlavha=Wizz Air Launches 4 Routs To Dubai|til=en|ish=wizzair.com|sana=2013-04-03|kirish sanasi=2019-12-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130601115226/https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen163|arxivsana=2013-06-01}}</ref> parvozlar boshlandi. 2015-yil 26-iyun kuni aviakompaniya Bosniya va Gertsegovinadagi [[Tuzla xalqaro aeroporti]]da oʻzining 19-bazasini ochdi va aeroportda bitta yangi Airbus A320 samolyotini joylashtirdi. Aeroportda joylashgan bitta samolyot bilan Wizz Air 2015-yil 26-iyundan boshlab [[Memmingen aeroporti]] (Myunxen yaqinida) va [[Sandefjord aeroporti, Torp]] (Oslo yaqinida) ga yangi yo'nalishlarni ochdi, shuningdek, [[Frankfurt–Han aeroporti]] va [[Stokgolm Skavsta aeroporti]], 2015-yil 28-iyundan boshlanadi.<ref>{{veb manbasi|url=http://worldairlinenews.com/2014/11/08/wizz-air-to -establish-it-19th-base-at-tuzla-in-bosna-hersegovina/|sarlavha=Wizz Air oʻzining 19-bazasini Bosna-Gersegovinaning Tuzla shahrida tashkil qiladi|sana=8-noyabr 2014-yil|kirish-date=16-aprel, 2016-yil}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2019-yil oxiri holatiga koʻra, aviakompaniya 44 mamlakatdagi 151 aeroportda 710 ta yoʻnalishga parvozlarni amalga oshirdi va 2019-yil noyabr oyida deyarli 3 million yoʻlovchini tashidi.<ref name="results2012">{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/ru-ru/informatsiya-i-uslugi/investor-relations/general-information|sarlavha=General Information|ish=wizzair.com|til=en|kirish sanasi=2019-12-20|arxivsana=2019-12-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191218193958/https://wizzair.com/ru-ru/informatsiya-i-uslugi/investor-relations/general-information}}</ref> == Flot == 2022-yil mart oyida Wizz Air floti oʻrtacha yoshi 5,5 yil boʻlgan 133 ta samolyotdan iborat edi: 2018-yil 30-aprelda 273 ta samolyotga buyurtma bergan Wizz Air yangi samolyotlarni bron qilish boʻyicha eng yuqori koʻrsatkichga ega boʻlib, Norwegian Airning 220 ta samolyot buyurtmasidan oshib ketdi. 2019-yil 7-mart Wizz Air 184 ta A321neo-ning birinchisini buyurtma asosida yetkazib berdi. Bu haqda Airbus matbuot xizmati xabar berdi. Germaniyaning Gamburg shahridagi Airbus zavodida Wizz Air bosh direktori Jozsef Varadi va Airbus tijorat direktori Kristian Sherer ishtirokida tantanali tadbir boʻlib oʻtdi. “Samolyot Pratt & Whitney GTF dvigatellari bilan jihozlangan. Yoʻlovchi saloni bir toifali sxemada ishlab chiqarilgan va 239 nafargacha yoʻlovchini tashishga moʻljallangan”. == Faoliyat == [[2008]]-yilda yoʻlovchi tashish 5,9 million kishini tashkil etdi.<ref>[http://www.aviaport.ru/digest/2009/01/14/164666.html Wizz Air в 2008 году увеличила объём пассажироперевозок на 41 % — до 5,9 млн]</ref>, 2011-yilda - 11 million<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/ru-RU/about_us/news/wizru0038|sarlavha=В 2011 ГОДУ WIZZ AIR ПЕРЕВЕЗЛА 11 МИЛЛИОНОВ ПАССАЖИРОВ|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121015165014/https://wizzair.com/ru-RU/about_us/news/wizru0038|arxivsana=2012-10-15}}</ref>, 2012-yilda - 12 million<ref name="results2012"/>, 2013-yilda - 13,5 million<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen220|sarlavha=WIZZ AIR CARRIED 13.5 MILLION PASSENGERS.|muallif=|ish=|sana=2014-01-07|nashriyot=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150214201204/https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizen220|arxivsana=2015-02-14}}</ref>, 2014-yilda - 15,8 million<ref>{{veb manbasi|url=https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizzen292|sarlavha=WIZZ AIR CARRIED 15.8 MILLION PASSENGERS IN 2014|muallif=|ish=|sana=2015-01-14|nashriyot=wizzair|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150214200929/https://wizzair.com/en-GB/about_us/news/wizzen292|arxivsana=2015-02-14}}</ref> Wizz Air — arzon aviakompaniyasi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Wizz Air offering new biz fare|nashriyot=''CNN''|url=http://www.cnn.com/2005/TRAVEL/01/12/bt.wizz.business.travel/index.html|kirish sanasi=2008-03-20|arxivurl=https://www.webcitation.org/68D1eGp3E?url=http://www.cnn.com/2005/TRAVEL/01/12/bt.wizz.business.travel/index.html|arxivsana=2012-06-06}}</ref>, yoʻlovchilar parvozni oʻzi, soliqlar va yigʻimlarni toʻlaydi, ular qoʻshimcha yoqilgʻi toʻlovi, sugʻurta va qoʻshimcha xizmatlar hamda xavfsizlik toʻlovini oʻz ichiga olishi mumkin. Boshqa arzon kompaniyalar singari, WizzAir ham salonda olib boriladigan qoʻl yukiga qattiq cheklovlar qoʻyadi. 2018-yildan boshlab faqat 40 x 30 x 20 sm oʻlchamdagi qoʻl yuki bepul. == Tanqid == 2009-yil dekabr oyida Yevropada kuchli qor yogʻishi paytida Wizz Air aviakompaniyasining bekor qilingan reysidagi yoʻlovchilar itlar va gaz bilan samolyotdan chiqarib yuborilgani xabar qilingan edi. Aviakompaniya vakillari vaziyatni xavfsizlik qoidalariga rioya qilish va ekipajning ish vaqti tugashi zarurligi bilan izohladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.avianews.com/ukraine/2009/december/22.htm|sarlavha=Пассажиров отмененного рейса Wizz Air Лондон — Киев выгоняли из самолета собаками и газом|kirish sanasi=2010-03-15|arxivsana=2012-05-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120518012628/http://www.avianews.com/ukraine/2009/december/22.htm}}</ref>. == Havo hodisalari == {| class="wikitable" ! width="50" |sana ! width="100" | Kengash raqami ! width="140" | Joy ! width="45" | Qurbonlar ! width="500" | Voqea tavsifi |- | 19.03.12 |{{Vengriya bayrogʻi}}</img> |</img> [[Eyndxoven]] | 0/174 | Wizz Air samolyoti (turi: [[Airbus A320|Airbus A320-200]]) Riga – Eyndxoven yoʻnalishi boʻylab harakatlanayotganda dvigateldagi nosozlik tufayli favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Samolyot favqulodda qoʻnishni amalga oshirgan Eyndxoven aeroportining favqulodda xizmatlari muammolar haqida ogohlantirilgan, biroq tekshiruv vaqtida jiddiy muammolar qayd etilmagan<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.euromag.ru/articles/samolet-wizzair-sovershil-avarijnuju-posadku-iz-za-dyma-v-dvigatele/|sarlavha=Самолет Wizzair совершил аварийную посадку из-за дыма в двигателе|ish=www.euromag.ru|kirish sanasi=2022-02-08|arxivsana=2022-02-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220208094732/https://www.euromag.ru/articles/samolet-wizzair-sovershil-avarijnuju-posadku-iz-za-dyma-v-dvigatele/}}</ref>. |} {| class="wikitable" ! width="50" |sana ! width="100" | Kengash raqami ! width="140" | Joy ! width="45" | Qurbonlar ! width="500" | Voqea tavsifi |- | |{{Vengriya bayrogʻi}}</img> HA-LWM |</img> [[Rim]] | 0/172 | Buxarest – Ciampino (Rim) yoʻnalishida harakatlanayotgan Wizz Air samolyoti (turi: [[Airbus A320|Airbus A320-232]]) Rimning Leonardo da Vinchi xalqaro aeroportiga (Fiumicino) favqulodda qoʻnishni amalga oshirdi. Samolyotlardan biri laynerdan chiqmadi, layner bitta shassi ustiga o'tirib, yon tomoniga tushib ketdi<ref>{{veb manbasi|til=ru|url=https://www.newsru.com/world/08jun2013/romeplane.html|sarlavha=В аэропорту Рима аварийно сел самолет с невыпущенным шасси|ish=NEWSru.com|sana=2013-06-08|kirish sanasi=2022-02-08|arxivsana=2022-02-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220208094734/https://www.newsru.com/world/08jun2013/romeplane.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20130608-0|sarlavha=ASN Aircraft accident Airbus A320-232 HA-LWM Roma-Fiumicino Airport (FCO)|muallif=Harro Ranter|ish=aviation-safety.net|kirish sanasi=2022-02-08|arxivsana=2021-12-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211209214114/https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20130608-0}}</ref>. |} == Galereya == <center><gallery widths="200px" heights="250px" perrow="5"> Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LWC EPPO-4.jpg|Airbus 320 HA-LWC EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LPL EPPO.jpg|Airbus 320 HA-LPL EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 EPPO-2.jpg|Wizzair Airbus 320 EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LWC EPPO-3.jpg|Airbus 320 HA-LWC EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LPL EPPO-5.jpg|Airbus 320 HA-LPL EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 EPPO-8.jpg|Airbus 320 EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LWC EPPO-6.jpg|Airbus 320 HA-LWC EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LWC EPPO-7.jpg|Airbus 320 HA-LWC EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LPL EPPO-9.jpg|Airbus 320 HA-LPL EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LPL EPPO-10.jpg|Airbus 320 HA-LPL EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 HA-LPL EPPO-11.jpg|Airbus 320 HA-LPL EPPO Fayl:Wizzair Airbus 320 EPPO-12.jpg|Airbus 320 EPPO </gallery></center> == Manbalar == <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [https://wizzair.com Wizz Air rasmiy veb-sayti] [[Turkum:Vengriya aviakompanyalari]] [[Turkum:Aviakompaniyalar]] [[Turkum:Vengriya iqtisodiyoti]] [[Turkum:Budapesht]] kq0r81var86mhwuktlkly4wasiad5p0 0 742247 6192761 6166749 2026-07-04T07:52:05Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi; [[Turkum:Sankt-Peterburg]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192761 wikitext text/x-wiki {{xatolar}} '''„Gʻolib tank“ yodgorligi''' — Sankt-Peterburgda Krasnenkaya daryosi yaqinida oʻrnatilgan (Prospekt Stachek , 106-108). Kirovskiy Val yodgorlik majmuasiga kiritilgan. Ulug Vatan urushi yillarida Chelyabinsk Kirov zavodi tomonidan ishlab chiqarilgan KV-85 tanki granit poydevorga oʻrnatilgan. Uning orqasida 1941-1945-yillar yozuvi bilan saqlanib qolgan uzoq muddatli otishma nuqtasi joylashgan. Bu ushbu modelning saqlanib qolgan ikkita maʼlum namunalaridan biridir. Ikkinchi tank Chelyabinskda . Yana bir shunga oʻxshash tank " KV-1s " Kubinkada joylashgan. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> KV-85 tanki Kirov zavodida yaratilgan. 1941-1945-yillardagi Ulug Vatan urushi janglarida qatnashgan. Fashistik nemis qoʻshinlari Lenin shahriga shoshilishgan oʻlim xavfi vaqtida, artilleriya va havo bombardimonlari ostida jasur leningradliklar harbiy quruvchilar bilan birgalikda uzoq muddatli otishma nuqtalari bilan yengib boʻlmas mudofaani yaratganlar. Bu yerda 42 armiyaning tankga qarshi artilleriya qismlari himoyalangan.</blockquote>Ilgari kompozitsiyaga Leningrad shossesining ikkala tomoniga (hozirgi Stachek prospekti) oʻrnatilgan ikkita yodgorlik kiritilgan<ref>[https://pastvu.com/_p/a/7/8/8/788fc273b1e568fe607ffc4e40282086.jpg foto 1]</ref><ref>[https://pastvu.com/_p/a/c/d/c/cdceb4248819c5165a755b7ca55445ad.jpg foto 2]</ref><ref>[https://pastvu.com/_p/a/f/a/6/fa6603643914b61d171b4b34fd5cf66c.jpg foto 3]</ref>.<br />. Kompozitsiya muallifi V. A. Kamenskiy, yodgorliklar dizayni muallifi G. F. Vetutnev<br /><br />Yodgorliklar bronzadan yasalgan besh qirrali yulduzlar bilan bezatilgan, sokollarning yuqori qismlarida bronza relyefli gulchambarlar, ramkalarda V. I. Lenin va I. V. Stalinning bronza barelyeflari, shuningdek, „Leningrad mudofaasi uchun“ medalining ikkala tomoni va „Leningrad“ yozuvi. . . . . Koelga marmari bilan qoplangan, balandligi (yulduzsiz) — 13,5 m. „Gʻolib tank“ oʻrnatilgan poydevor oq marmar bilan qoplangan<ref>kniga Pamyatniki Leningrada i ego okrestnostey 1959 i opublikovannaya v ney fotografiya B. S. Losina, na kotoroy xorosho vidni biliy postament i odin iz obeliskov</ref><ref>https://pastvu.com/_p/a/z/b/i/zbiokhq5mh3mtd8yph.jpg foto 4</ref>. Kompozitsiya 1949-1951-yillarda qurilgan. 1945-yilda bu joy yaqinida yaxshi saqlanib qolmagan Tantanali arka qurilgan boʻlib, unda 1945-yil 8-iyulda frontdan qaytgan qoʻshinlar tantanali ravishda kutib olingan. 2020-yilda tank oʻrnatilgan nomsiz maydonga „Leningrad maydoni“<ref>[http://kanoner.com/2020/06/29/166168/ V XXI veke skver na prospekte Stachek nazvali Leningradskim — Gorodskie novosti Sankt-Peterburga — Kanoner]</ref><ref>[https://megapolisonline.ru/v-peterburge-poyavilis-granitnyj-most-leningradskij-skver-i-kanonerskij-tonnel/ V Peterburge poyavilis Granitniy most, Leningradskiy skver i Kanonerskiy tonnel | | Megapolis]</ref><ref>https://www.spb.kp.ru/daily/27087/4159439/</ref> nomi berilgan. == Galereya == <gallery> File:DOT Monument SPB 1.jpg File:Memorial plaque (Pillbox (military)).JPG File:KaVooo-85-3.jpg </gallery> == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Poretskina E. N. [http://blokada.otrok.ru/library/memor/09.htm Qahramonlarning jasorati va jasorati: Leningradning Ulug 'Vatan urushidagi gʻalabaga bagʻishlangan yodgorliklari va yodgorlik] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20171031025402/http://blokada.otrok.ru/library/memor/09.htm |date=2017-10-31 }} lavhalari: qoʻllanma. L.: Lenizdat, 1985 yil * {{Книга|автор=Гусаров А. Ю.|заглавие=Памятники воинской славы Петербурга|место=СПб|год=2010|isbn=978-5-93437-363-5}} == Havolalar == * [http://yuripasholok.livejournal.com/1473887.html TsAMO RF, 38-fond, 11355 inventar, 2245-sonli ish, 26-bet.] * [http://lenww2.ru/index.php/region00/area25?id=1888 Buyuk urush xotira kitobi]{{Oʻlikhavola|date=oktabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Turkum:Sankt-Peterburg]] lab37ky8i3dpcpbgt4uf2kdvyc70w6f 0 742492 6192423 5410709 2026-07-03T18:27:02Z Prostousmonjon 286649 "Mehnat shuhrati" ordenini sohibasiga aylandilar yaqinda, usha haqida yozib qo'ydim 6192423 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi |ismi = Aziza Abdusabitovna Qurbonova |portret = |portret imzosi = |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1988|09|11}} |tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[OʻzSSR]], [[SSSR]] |fuqaroligi = {{UZB}} |turmush ortogi = |universitet = '''Bakalavriat:''' [[Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti]]<br />'''Magistratura:''' [[Oʻzbekiston milliy universiteti]] |millati = [[oʻzbek]] |dini = [[islom]] |kasbi = xalqaro jurnalist |mukofotlari = {{Shuhrat medali}} |faoliyat_yillari = 2013-yildan hozirgacha |boʻyi = |otasi = |onasi = |bolalari = 3 ta |bilimi = |partiyasi = |sayt = |imzo = }} '''Aziza Abdusabitovna Qurbonova''' ([[1988-yil]] [[11-sentabr]]; [[Toshkent]], [[OʻzSSR]], [[SSSR]]) — taniqli oʻzbek jurnalisti va blogeri. Ijtimoiy tarmoqlardagi „Mikrofon koʻtargan ayol“ sahifalari blogeri sifatida tanilgan. [[Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi]] [[Yoshlar telekanali|Yoshlar]] (2013 va 2014—2017), [[Bolajon telekanali|Bolajon]] (2013—2014) va [[Oʻzbekiston 24 telekanali|Oʻzbekiston 24]] (2017—2018) telekanallarida faoliyat yuritgan. Hozirda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati]] Media-markazida ishlaydi. [[„Shuhrat“ medali]] (2021)<ref name=Uzreport210304>{{veb manbasi|url=https://www.uzreport.news/society/8-mart-xalqaro-xotin-qizlar-bayrami-munosabati-bilan-kimlar-mukofotlanadi-|sarlavha=8-mart - Xalqaro xotin-qizlar bayrami munosabati bilan kimlar taqdirlanadi?|vebsayt=Uzreport.news|sana=4-mart 2021-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref> va "Mehnat shuhrati" ordeni (2026)<ref name="Uzreport2103042">{{veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/9353 |sarlavha=Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni munosabati bilan soha xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |vebsayt=president.uz |sana=25.06.2026 |qaralgan sana=03.07.2026 |deadlink=no}}</ref> sohibasi. Aziza Qurbonova 2019-yilda [[Oʻzbekiston]]ning OAV va internet tarmogʻidagi soʻnggi yillardagi jamoatchilik faollari Top-30taligi roʻyxatiga kiritilgan<ref name=Xabar191023>{{veb manbasi|url=https://xabar.uz/uz/infografika/top-30-qahramon-aslanov-xushnud|sarlavha=Top-30: Qahramon Aslanov, Xushnud Xudoyberdiyev, Aziza Qurbonova va boshqalar|vebsayt=Xabar.uz|sana=23-oktabr 2019-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref>. [[Jurnalistlar ijodiy uyushmasi]] raisining soʻzlariga koʻra, Aziza Qurbonova bir yil ichida yetakchi blogerlar qatoriga chiqib olgan<ref name=Rost24220108>{{veb manbasi|url=https://rost24.uz/oz/news/814|sarlavha=Olimjon Oʻsarov: Alisher Qodirovning „qovun“larini ham tahlil qilib koʻrishimiz kerak|vebsayt=Rost24.uz|sana=8-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref>. == Bolalik va yoshlik yillari == Aziza Qurbonova 1988-yil 11-sentyabrda [[Toshkent]]da tavallud topgan. Bolaligi [[Uchtepa tumani]]ning Choʻponota mahallasida kechgan. Ota-onasining 4 farzandi boʻlib, Aziza 2-si, akasi va 2 ukasi bor. Oilada yolgʻiz qiz boʻlgan<ref name=Kun220601>{{veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/06/01/islom-karimovga-yozilgan-xat-som-kuponlar-7-yoshda-3-sinf-bolalik-xotiralari?ysclid=l4sggwzeqa812589699|sarlavha=Islom Karimovga yozilgan xat, soʻm-kuponlar, 7 yoshda 3-sinf - bolalik xotiralari|vebsayt=Kun.uz|sana=1-iyun 2022-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref>. Aziza 4 yoshida unga alifboni tanitishgan. U paytda 1 yilda 2 ta sinfni bitirishga ruxsat boʻlgan. Aziza 6 yoshida 1-2-sinfni tugatib, keyingi yil 7 yoshida 3-sinfga chiqqan. Lekin oʻsha paytda oilasi boshqa joyga koʻchgani, yangi joyga moslashuvini hisobga olib, onasi uni 3-sinfda qayta oʻqitgan. Kichkinaligidan jurnalist boʻlishni orzu qilgan Aziza, 5-sinfdan televideniyega kelib, „Binafsha“ degan koʻrsatuvda qatnashib yuradi<ref name=Kun220601/>. Aziza Qurbonova maktabni bitirgach dastlab [[Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti]]da (2009) bakalavriat bosqichini, soʻngra [[Oʻzbekiston milliy universiteti]]da (2011) magistratura bosqichini tamomlaydi. == Faoliyati == Aziza Qurbonova professional faoliyatini 2013-yilda [[Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi]]da boshlaydi. Turli yillar [[Yoshlar telekanali|Yoshlar]] (2013 va 2014—2017), [[Bolajon telekanali|Bolajon]] (2013—2014) va [[Oʻzbekiston 24 telekanali|Oʻzbekiston 24]] (2017—2018) telekanallarida faoliyat yuritadi. Aziza Qurbonova 2018-yildan ijtimoiy tarmoqlarda „Mikrofon koʻtargan ayol“ blogini yurita boshlaydi. 2019-yilda Oʻzbekistonning OAV va internet tarmogʻidagi soʻnggi yillardagi jamoatchilik faollari Top-30taligi roʻyxatiga kiritiladi<ref name=Xabar191023/>. 2021-yildan blogda siyosiy mavzudagi yangiliklar chiqa boshlaydi. [[Jurnalistlar ijodiy uyushmasi]] raisining soʻzlariga koʻra, Aziza Qurbonova bir yil ichida yetakchi blogerlar qatoriga chiqib olgan<ref name=Rost24220108/>. 2021-yilda 8-mart — [[Xalqaro xotin-qizlar kuni]] munosabati bilan Aziza Qurbonovaga [[Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti]] tomonidan [[„Shuhrat“ medali]] taqdim etildi<ref name=Uzreport210304/>. Hozirda Aziza Qurbonova [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati]] Media-markazi, Axborot tayyorlash guruhi Tahririyatida yetakchi mutaxassis boʻlib ishlayapti. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{DEFAULTSORT:Qurbonova, Aziza}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik blogerlar]] [[Turkum:O‘zbekistonlik jurnalist ayollar]] [[Turkum:Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti bitiruvchilari]] {{no iwiki}} riklkehjlmepqp8qx2e6q4vzymflb5i 6192424 6192423 2026-07-03T18:27:58Z Prostousmonjon 286649 "Mehnat shuhrati" ordenini sohibasiga aylandilar yaqinda, usha haqida yozib qo'ydim 6192424 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi |ismi = Aziza Abdusabitovna Qurbonova |portret = |portret imzosi = |tavsif = |tugʻilgan paytidagi ismi = |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1988|09|11}} |tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}}, [[OʻzSSR]], [[SSSR]] |fuqaroligi = {{UZB}} |turmush ortogi = |universitet = '''Bakalavriat:''' [[Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti]]<br />'''Magistratura:''' [[Oʻzbekiston milliy universiteti]] |millati = [[oʻzbek]] |dini = [[islom]] |kasbi = xalqaro jurnalist |mukofotlari = {{Shuhrat medali}} |faoliyat_yillari = 2013-yildan hozirgacha |boʻyi = |otasi = |onasi = |bolalari = 3 ta |bilimi = |partiyasi = |sayt = |imzo = }} '''Aziza Abdusabitovna Qurbonova''' ([[1988-yil]] [[11-sentabr]]; [[Toshkent]], [[OʻzSSR]], [[SSSR]]) — taniqli oʻzbek jurnalisti va blogeri. Ijtimoiy tarmoqlardagi „Mikrofon koʻtargan ayol“ sahifalari blogeri sifatida tanilgan. [[Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi]] [[Yoshlar telekanali|Yoshlar]] (2013 va 2014—2017), [[Bolajon telekanali|Bolajon]] (2013—2014) va [[Oʻzbekiston 24 telekanali|Oʻzbekiston 24]] (2017—2018) telekanallarida faoliyat yuritgan. Hozirda [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati]] Media-markazida ishlaydi. [[„Shuhrat“ medali]] (2021)<ref name=Uzreport210304>{{veb manbasi|url=https://www.uzreport.news/society/8-mart-xalqaro-xotin-qizlar-bayrami-munosabati-bilan-kimlar-mukofotlanadi-|sarlavha=8-mart - Xalqaro xotin-qizlar bayrami munosabati bilan kimlar taqdirlanadi?|vebsayt=Uzreport.news|sana=4-mart 2021-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref> va "[[Mehnat shuhrati ordeni|Mehnat shuhrati" ordeni]] (2026)<ref name="Uzreport2103042">{{veb manbasi |url=https://president.uz/oz/lists/view/9353 |sarlavha=Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni munosabati bilan soha xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida |vebsayt=president.uz |sana=25.06.2026 |qaralgan sana=03.07.2026 |deadlink=no}}</ref> sohibasi. Aziza Qurbonova 2019-yilda [[Oʻzbekiston]]ning OAV va internet tarmogʻidagi soʻnggi yillardagi jamoatchilik faollari Top-30taligi roʻyxatiga kiritilgan<ref name=Xabar191023>{{veb manbasi|url=https://xabar.uz/uz/infografika/top-30-qahramon-aslanov-xushnud|sarlavha=Top-30: Qahramon Aslanov, Xushnud Xudoyberdiyev, Aziza Qurbonova va boshqalar|vebsayt=Xabar.uz|sana=23-oktabr 2019-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref>. [[Jurnalistlar ijodiy uyushmasi]] raisining soʻzlariga koʻra, Aziza Qurbonova bir yil ichida yetakchi blogerlar qatoriga chiqib olgan<ref name=Rost24220108>{{veb manbasi|url=https://rost24.uz/oz/news/814|sarlavha=Olimjon Oʻsarov: Alisher Qodirovning „qovun“larini ham tahlil qilib koʻrishimiz kerak|vebsayt=Rost24.uz|sana=8-yanvar 2022-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref>. == Bolalik va yoshlik yillari == Aziza Qurbonova 1988-yil 11-sentyabrda [[Toshkent]]da tavallud topgan. Bolaligi [[Uchtepa tumani]]ning Choʻponota mahallasida kechgan. Ota-onasining 4 farzandi boʻlib, Aziza 2-si, akasi va 2 ukasi bor. Oilada yolgʻiz qiz boʻlgan<ref name=Kun220601>{{veb manbasi|url=https://kun.uz/uz/news/2022/06/01/islom-karimovga-yozilgan-xat-som-kuponlar-7-yoshda-3-sinf-bolalik-xotiralari?ysclid=l4sggwzeqa812589699|sarlavha=Islom Karimovga yozilgan xat, soʻm-kuponlar, 7 yoshda 3-sinf - bolalik xotiralari|vebsayt=Kun.uz|sana=1-iyun 2022-yil|qaralgan sana=24-iyun 2022-yil|deadlink=no}}</ref>. Aziza 4 yoshida unga alifboni tanitishgan. U paytda 1 yilda 2 ta sinfni bitirishga ruxsat boʻlgan. Aziza 6 yoshida 1-2-sinfni tugatib, keyingi yil 7 yoshida 3-sinfga chiqqan. Lekin oʻsha paytda oilasi boshqa joyga koʻchgani, yangi joyga moslashuvini hisobga olib, onasi uni 3-sinfda qayta oʻqitgan. Kichkinaligidan jurnalist boʻlishni orzu qilgan Aziza, 5-sinfdan televideniyega kelib, „Binafsha“ degan koʻrsatuvda qatnashib yuradi<ref name=Kun220601/>. Aziza Qurbonova maktabni bitirgach dastlab [[Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti]]da (2009) bakalavriat bosqichini, soʻngra [[Oʻzbekiston milliy universiteti]]da (2011) magistratura bosqichini tamomlaydi. == Faoliyati == Aziza Qurbonova professional faoliyatini 2013-yilda [[Oʻzbekiston milliy teleradiokompaniyasi]]da boshlaydi. Turli yillar [[Yoshlar telekanali|Yoshlar]] (2013 va 2014—2017), [[Bolajon telekanali|Bolajon]] (2013—2014) va [[Oʻzbekiston 24 telekanali|Oʻzbekiston 24]] (2017—2018) telekanallarida faoliyat yuritadi. Aziza Qurbonova 2018-yildan ijtimoiy tarmoqlarda „Mikrofon koʻtargan ayol“ blogini yurita boshlaydi. 2019-yilda Oʻzbekistonning OAV va internet tarmogʻidagi soʻnggi yillardagi jamoatchilik faollari Top-30taligi roʻyxatiga kiritiladi<ref name=Xabar191023/>. 2021-yildan blogda siyosiy mavzudagi yangiliklar chiqa boshlaydi. [[Jurnalistlar ijodiy uyushmasi]] raisining soʻzlariga koʻra, Aziza Qurbonova bir yil ichida yetakchi blogerlar qatoriga chiqib olgan<ref name=Rost24220108/>. 2021-yilda 8-mart — [[Xalqaro xotin-qizlar kuni]] munosabati bilan Aziza Qurbonovaga [[Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti]] tomonidan [[„Shuhrat“ medali]] taqdim etildi<ref name=Uzreport210304/>. Hozirda Aziza Qurbonova [[Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Matbuot xizmati]] Media-markazi, Axborot tayyorlash guruhi Tahririyatida yetakchi mutaxassis boʻlib ishlayapti. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{DEFAULTSORT:Qurbonova, Aziza}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik blogerlar]] [[Turkum:O‘zbekistonlik jurnalist ayollar]] [[Turkum:Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti bitiruvchilari]] {{no iwiki}} hyg0uvayn9exehercuyabpmq11h35mf 0 746796 6192476 5405043 2026-07-03T21:15:37Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192476 wikitext text/x-wiki {{Dasturiy taʼminot bilgiqutisi|nom=Windscribe|developer=Windscribe Limited<ref>{{veb manbasi |title=Windscribe - Terms of Service |url=https://windscribe.com/terms |website=Windscribe |access-date=19-avgust, 2021-yil |language=en}}</ref>|janr=Virtual shaxsiy tarmoq|reliz=20-aprel, 2016-yil<ref>{{veb manbasi |title=Is WindScribe a Good VPN? |url=https://best10vpn.com/windscribe-good-vpn/ |website=Best 10 VPN Reviews |date=20 January 2017 |access-date=19 August 2021 |arxivsana=2021-08-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210819033828/https://best10vpn.com/windscribe-good-vpn/ }}</ref>|platforma={{flatlist| * [[Shaxsiy kompyuter]] * [[smartfon]] * [[Hisoblash routeri]] * [[smart TV]] }}|operatsion sistema={{flatlist| * [[Android (operating system)|Android]] * [[iOS]] * [[Linux]] * [[macOS]] * [[Microsoft Windows|Windows]] }}|vebsayt={{URL|https://windscribe.com/}}|oxirgi reliz={{LSR}}}} '''Windscribe''' - bu [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X|macOS]], Linux, [[Android]] va [[iOS]] uchun ilovalarga ega, maxsus konfiguratsiyalar orqali marshrutizatorlar va boshqa platformalarni qoʻllab-quvvatlaydigan tijorat VPN xizmati provayderi hisoblanadi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Download - Windscribe|url=https://windscribe.com/download|kirish sanasi=18-avgust 2021-yil}}</ref> Windscribe Kanadada joylashgan. == Tarix == Windscribe 2016-yilda Yegor Sak va Aleks Paguis tomonidan asos solingan.<ref>{{veb manbasi|sana=2017-12-14|sarlavha=Windscribe Pro review: It's all about the extras|url=https://www.pcworld.com/article/3239292/windscribe-vpn-review.html|kirish sanasi=2021-08-19|ish=PCWorld|til=en}}</ref> Windscribe-ning maqsadi "har kimga senzurani chetlab oʻtishga imkon beradigan, ishlatish uchun qulay, ammo kuchli vositalarni ishlab chiqish", yuqori darajadagi internet senzurasi boʻlgan yurisdiksiyalarga muhtoj boʻlganlarga yordam berish va onlayn maxfiylikni oshirishdir.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=About Us - Windscribe|url=https://windscribe.com/about|kirish sanasi=18-avgust 2021-yil}}</ref> Windscribe ochiq beta-versiyada 2016-yil 14-aprelda<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Windscribe - Twitter|url=https://twitter.com/windscribecom/status/757638563198603265|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Twitter|til=en}}</ref> ishga tushirildi va 2016-yil 20-aprelda toʻliq ishga tushirildi.  2018-yil 15-oktabrda Windscribe mualliflik huquqi va huquqni muhofaza qilish idoralaridan olgan soʻrovlar sonini batafsil bayon etgan shaffoflik hisobotini e’lon qildi.  2021-yil yanvar oyida Windscribe NextDNS kabi xizmatlarga toʻgʻridan-toʻgʻri raqobatchi boʻlgan yangi mustaqil DNS-ga asoslangan reklama va kuzatuvchi xizmati ControlD [[beta-sinov]]ini boshladi.<ref>{{veb manbasi|sana=2021-04-25|sarlavha=ControlD is a new DNS service by the makers of Windscribe VPN - gHacks Tech News|url=https://www.ghacks.net/2021/04/25/controld-is-a-new-dns-service-by-the-makers-of-windscribe-vpn/|kirish sanasi=2021-08-19|ish=gHacks Technology News|til=en-US}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=ControlD: Bypass geo-restrictions, block tracking, and be more|url=https://betalist.com/startups/controld|kirish sanasi=2021-11-10|ish=betalist.com}}</ref> 2021-yilning 10-noyabrida Windscribe oʻzining ish stoli ilovalarini [[Ochiq manbali dastur|ochiq]] manba kodini yaratdi, qolgan ilovalarni 2021-yil oxirigacha taqdim etishni rejalashtirmoqda.<ref>{{Citation|title=Windscribe 2.0 Desktop Application|date=2021-11-11|url=https://github.com/Windscribe/desktop-v2|publisher=Windscribe|access-date=2021-11-11}}</ref> 2021-yil 27-iyul holatiga koʻra Windscribe 63 mamlakat va 110 dan ortiq shaharlarda serverlariga ega.  == Xususiyatlari == Windscribe foydalanuvchining serverlaridan biriga ulanishini shifrlash va yoʻnaltirish uchun sanoat standartidagi [[VPN|virtual xususiy tarmoq]] protokollaridan foydalanadi. Windscribe oʻzining ilovalari va konfiguratsiyalarida OpenVPN, Internet Key Exchange v2 / IPsec va WireGuard protokollaridan foydalanadi. Windscribe serverlari P2P fayl almashishni qoʻllab-quvvatlaydi va ularning maxfiylik siyosatidan jurnalsiz VPN xizmati sifatida targʻib qilinadi.<ref>{{veb manbasi|muallif=A|ism=Zohair|sana=2017-05-21|sarlavha=Windscribe VPN Review: Is it Safe and is it Secure?|url=https://securitygladiators.com/windscribe-vpn-review/|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Online Security News, Reviews, How To and Hacks|til=en-US}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=May 2021|ism=Mike Williams 11|sana=2021-05-11|sarlavha=Windscribe VPN review|url=https://www.techradar.com/reviews/windscribe|kirish sanasi=2021-08-19|ish=TechRadar|til=en}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Privacy - Windscribe|url=https://windscribe.com/privacy|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Windscribe|til=en}}</ref> Windscribe-da [[Microsoft Windows|Windows]] va [[Mac OS X|macOS]] uchun ish stoli ilovalari, Linux uchun buyruq qatori yordam dasturi va [[iOS]], [[Android]] va Android TV uchun mobil ilovalar mavjud.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Windscribe VPN Review: Is It the Best Free VPN of 2021?|url=https://www.top10vpn.com/reviews/windscribe/|kirish sanasi=2021-08-19|ish=www.top10vpn.com|til=en}}</ref> Windscribe, shuningdek, [[Chrome OS|Chrome]] va [[Mozilla Firefox|Firefox]] brauzerlarida brauzer kengaytmalari orqali shifrlangan proksini qoʻllab-quvvatlashni taklif qiladi. Windscribe foydalanuvchilari bir vaqtning oʻzida cheksiz qurilmalarni ulashlari mumkin.<ref>{{veb manbasi|sana=2021-07-29|sarlavha=Windscribe VPN Review 2021: Is It a Good VPN?|url=https://cybernews.com/best-vpn/windscribe-vpn-review/|kirish sanasi=2021-08-19|ish=CyberNews|arxivsana=2021-08-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210819030745/https://cybernews.com/best-vpn/windscribe-vpn-review/}}</ref> 2018-yil noyabr oyida Windscribe sozlanishi DNS-ga asoslangan reklama va trekerlarni bloklovchi ROBERT-ni taqdim etdi.<ref>{{veb manbasi|muallif=Sak|ism=Yegor|sana=2019-04-08|sarlavha=Meet R.O.B.E.R.T — Malware and Ad Blocker|url=https://blog.windscribe.com/meet-r-o-b-e-r-t-malware-and-ad-blocker-a228c9225395|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Medium|til=en}}</ref> 2019-yil oktabr oyida Windscribe Chrome va Firefox uchun yangi brauzer kengaytmalarini chiqardi.<ref>{{veb manbasi|muallif=Sak|ism=Yegor|sana=2019-10-08|sarlavha=New Browser Extensions — v3|url=https://blog.windscribe.com/new-browser-extensions-v3-73d518f0fad9|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Medium|til=en}}</ref> 2020-yil iyul oyida Windscribe WireGuard VPN protokolini qoʻllab-quvvatladi.<ref>{{veb manbasi|muallif=Sak|ism=Yegor|sana=2021-08-10|sarlavha=Introducing WireGuard|url=https://blog.windscribe.com/introducing-wireguard-76a1670700a6|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Medium|til=en}}</ref> 2021-yil 16-aprelda Windscribe ish stoli ilovasining yangi versiyalarini chiqardi, ularda split tunnel, WireGuard yordami va boshqa VPN [[Provayder|provayderlari]] bilan Windscribe mijozlarini qoʻllab-quvvatlash uchun maxsus konfiguratsiyalari bor.<ref>{{veb manbasi|muallif=Sak|ism=Yegor|sana=2021-04-17|sarlavha=Desktop App 2.0|url=https://blog.windscribe.com/desktop-app-2-0-903fce58225a|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Medium|til=en}}</ref> == Bahslar va xavfsizlik hodisalari == Windscribe 2018-yilda uBlock Origin ishlab chiqaruvchisi Raymond Hill tomonidan GNU General Public License qoidalarini buzganlikda ayblangan, chunki u brauzer kengaytmalarida GPL litsenziyasi maʼlumotlari oʻchirilgan va hech qanday kredit berilmagan kodning eskirgan versiyasi borligi aniqlangan.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=R. Hill on Twitter|url=https://twitter.com/gorhill/status/996016461943574528|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Twitter|til=en}}</ref> 2020-yil 11-avgust kuni Xill yana Windscribe-ni GPLga rioya qilmagani va/yoki uBlock Origin-ni kengaytmasidan olib tashlagani uchun tanqid qildi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=R. Hill on Twitter|url=https://twitter.com/gorhill/status/1293151868051501056|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Twitter|til=en}}</ref> === 2021-yilgi serverni tortib olish hodisasi === 2021-yil 8-iyulda Windscribe Ukrainada joylashgan ikkita VPN-[[server]]larining 2021-yil 24-iyun kuni mahalliy hokimiyat tomonidan musodara qilinganligini oshkor qildi. VPN serverlari diskida Windscribe VPN serveriga taqlid qilish va u orqali oʻtayotgan trafikni yozib olish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan OpenVPN shaxsiy kaliti mavjud edi. Windscribe ushbu serverlarni shifrlay olmadi, bu esa shaxsiy kalitni oldirib qoʻyishiga sabab boʻldi. Bundan tashqari, Windscribe 2018-yildan beri eskirgan OpenVPN xususiyatiga ega [[server]]larni ishga tushirdi, bu serverlarni [[shifrlash]] imkoni yoʻq edi, natijada uning foydalanuvchilarini himoyasiz qoldi.<ref>{{veb manbasi|muallif=July 2021|ism=Mayank Sharma 28|sana=2021-07-28|sarlavha=Windscribe VPN servers seized by authorities were not encrypted|url=https://www.techradar.com/news/windscribe-vpn-servers-seized-by-authorities-were-not-encrypted|kirish sanasi=2021-08-19|ish=TechRadar|til=en}}</ref><ref>{{veb manbasi|muallif=Goodin|ism=Dan|sana=2021-07-26|sarlavha=VPN servers seized by Ukrainian authorities weren’t encrypted|url=https://arstechnica.com/gadgets/2021/07/vpn-servers-seized-by-ukrainian-authorities-werent-encrypted/|kirish sanasi=2021-08-19|ish=Ars Technica|til=en-us}}</ref> == Yana qarang == * Virtual xususiy tarmoq xizmatlarini taqqoslash * [[Shifrlash]] * [[Internet]] maxfiyligi * Xavfsiz [[aloqa]] * [[VPN|Virtual xususiy tarmoq]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|https://www.windscribe.com}} [[Turkum:Virtual xususiy tarmoq xizmatlari]] [[Turkum:Virtual xususiy tarmoq]] [[Turkum:2016-yilda tashkil etilgan kompaniyalar]] [[Turkum:Kanada kompaniyalari]] 5xbxwt0gnvjd4roe9ryktncum031cyx 0 748432 6192722 5830927 2026-07-04T06:28:03Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192722 wikitext text/x-wiki '''Gol-Zarriun jangi''' (baʼzi manbalarda toʻliq ''Battle of Gol-Zarriun'' nomi bilan tarjimasiz aytiladi){{Sfn|Baumer|2018}} 484-yilda [[Peroz|Peroz I]], [[Anushirvon|Xosrov I Anushirvonning]] bobosi (531-579), Hirot jangida (484) [[Eftaliylar|eftalitlar]] tomonidan oʻldirilgan va ularga Xurosonning katta qismini [[Sosoniylar davlati|sosoniylardan]] qoʻshib olishga ruxsat bergan{{Sfn|Baumer|2018}}. Gʻarbda vizantiyaliklar bilan barqaror tinchlik kelishuvidan soʻng Xusrav I oʻz eʼtiborini Sharqiy [[Eftaliylar|eftalitlarga]] qaratib, bobosining oʻlimi uchun qasos olishga muvaffaq boʻldi. Xusrav islohotlari ostida Sosoniylarning harbiy qudrati oshgan taqdirda ham, sosoniylar [[Eftaliylar|eftalitlarga]] yakka oʻzi hujum qilishdan xavotirda edilar va ittifoqchilar qidirdilar. Ularning javobi [[Koʻkturklar|Göktürklarning]] [[Markaziy Osiyo|Oʻrta Osiyoga]] bostirib kirishi shaklida boʻldi{{Sfn|Baumer|2018}}. [[Turkiy xalqlar|Turkiy xalqlarning]] Oʻrta Osiyoga koʻchishi ularni tezda eftaliylarga tabiiy dushman va raqobatchiga aylantirdi. Eftalitlar harbiy qudratga ega edilar, ammo ularda koʻp jabhalarda jang qilish uchun tashkilot yoʻq edi. Firdavsiyning „[[Shohnoma]]“dagi maʼlumotlariga koʻra, eftalitlarga [[Balx]], Shugʻnon, Amol, Zamm, [[Firdavsiy|Xuttal]], [[Termiz]] va Vashgird qoʻshinlari yordam bergan<ref>{{kitob manbasi|last=Dani|first=Ahmad Hasan|title=History of Civilizations of Central Asia: The crossroads of civilizations, A.D. 250 to 750|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-103211-0|page=176|url=https://books.google.com/books?id=883OZBe2sMYC&pg=PA176|language=en}}</ref>. Sosoniylar va turklar ittifoq tuzib, eftaliylarning tartibsizligi va tarqoqligidan foydalanib, ularga qarshi ikki tarafdan hujumga kirishdilar. Natijada turklar [[Amudaryo|Oks daryosining]] shimolidagi hududni, sosoniylar esa daryoning janubidagi yerlarni qoʻshib oldilar{{Sfn|Frye|1984}}. == Oqibatlari == Jangdan soʻng Eftalitlar imperiyasi vayron boʻldi va bir qancha kichik saltanatlarga boʻlinib ketdi, masalan, [[Chagʻoniyon|Chagʻoniyonda]] Eftalit shahzodasi Fagʻoniy hukmronlik qilgan. Gʻadfar va uning odamlari janubga qarab Sosoniylar hududiga qochib ketishdi va u yerda panoh topishdi{{Sfn|Rezakhani|2017}}. Bu orada turk [[Xoqon|xoqoni]] [[Istami xoqon|Sinjibu eftaliy]] zodagonlari bilan kelishuvga erishdi va Fagʻoniyni yangi eftaliylar podshosi etib tayinladi{{Sfn|Rezakhani|2017}}. Bu Xusrav I ga yoqmadi, u turkiylarning eftaliylar bilan hamkorligini sharqdagi hukmronligi uchun xavf tugʻdiradi, deb hisobladi va shu tariqa [[Girkaniya|Gurgandagi sosoniy]] -turkiy chegarasi tomon yurdi. U yerga yetib borgach, uni Sinjibu turkiy delegati kutib oldi va unga sovgʻalar taqdim etdi{{Sfn|Rezakhani|2017}}. U yerda Xusrav oʻzining obroʻ-eʼtibori va harbiy qudratini tasdiqladi va turklarni u bilan ittifoq tuzishga koʻndiradi. Ittifoq [[Ktesifon|Fagʻoniyni]] Ktesifondagi Sosoniylar saroyiga yuborishni va Eftalitlar shohi boʻlganligi uchun Xusravning roziligini olishini shart qilib qoʻygan shartnomani oʻz ichiga olgan{{Sfn|Rezakhani|2017}}. Fagʻoniy va uning Chagʻoniyon saltanati shu tariqa [[Amudaryo|Oxusni]] sosoniylar va turklarning sharqiy chegarasi qilib belgilagan Sosoniylar imperiyasining vassaliga aylandi.{{Sfn|Litvinsky|Dani|1996}}{{Sfn|Bivar|2003}} Biroq bundan keyin turklar va sosoniylar oʻrtasidagi doʻstona munosabatlar tezda buzildi. Turklar ham, sosoniylar ham [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻlida]], gʻarb va uzoq sharq oʻrtasidagi savdoda hukmronlik qilishni xohladilar{{Sfn|Frye|1984}}. 568-yilda [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya imperiyasiga]] ittifoq tuzish va Sosoniylar imperiyasiga ikki tomonlama hujum qilishni taklif qilish uchun turk elchisi yuborilgan, ammo bundan hech narsa chiqmagan{{Sfn|Dingas|Winter|2007}}. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Eftal-fors urushlari]] [[Turkum:560]] [[Turkum:Oʻzbekiston harbiy tarixi]] trfjdcqmegi4u1z2m2q5bsdk5ykd6dc 0 749946 6192532 6191059 2026-07-04T04:03:27Z Umarxon III 18267 + 6192532 wikitext text/x-wiki {{ futbol liga mavsumi bilgiqutisi | image = [[File:Coca-Cola Uzbekistan Super League 2019.png|290px]] | pixels = | caption = Logotipi | competition = | season = 28 | winners = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | premiers = | promoted = | relegated = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] | Dissolved = | continentalcup1 = [[AFC Osiyo Elita Chempionlar Ligasi|Osiyo Chempionlar Ligasi]] guruh bosqichi | continentalcup1 qualifiers = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | continentalcup2 = Osiyo Chempionlar Ligasi saralash bosqichi | continentalcup2 qualifiers = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]<br>[[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] | matches = 182 | total goals = 457 | average goals = | league topscorer = [[Dragan Ćeran]] (17 gol) | biggest home win = Paxtakor '''8–0''' Qizilqum (2019-yil 21-iyun, Toshkent) | biggest away win = Buxoro '''0–5''' Paxtakor (2019-yil 16-iyun, Buxoro) | highest scoring = Paxtakor '''8–0''' Qizilqum (2019-yil 21-iyun, Toshkent) | longest wins = | longest unbeaten = Paxtakor (16 ta) | longest winless = | longest losses = Dinamo (12 ta) | highest attendance = '''25727''', Navbahor-Soʻgʻdiyona (2019-yil 4-may, Namangan) | lowest attendance = '''246''', OKMK-Qizilqum (2019-yil 27-noyabr, Olmaliq) | attendance = 1006921 | average attendance = 5532 | prevseason = [[Futbol boʻyicha 2018-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2018]] | nextseason = [[Futbol boʻyicha 2020-yilgi Oʻzbekiston Superligasi|2020]] | extra information = <!-- boshqa maʼlumotlar--> | updated = <!-- soʻnggi maʼlumot--> }} '''Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi''' (<nowiki>Футбол бўйича 2019-йилги Ўзбекистон Суперлигаси</nowiki>) — [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi]] tomonidan oʻtkazilgan futbol boʻyicha [[Futbol boʻyicha Oʻzbekiston chempionati — Superliga|Oʻzbekiston chempionatining]] 28-mavsumi<ref>{{Veb manbasi|url=https://sports.uz/news/view/hafta-voqealari-29-12-2019|sarlavha=Ҳафта воқеалари|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221005220145/https://sports.uz/news/view/hafta-voqealari-29-12-2019|arxivsana=2022-10-05|qaralgan sana=2023-05-16}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/uz/news/252866|sarlavha=Биласизми? Бу мавсум "Сурхон" дарвозасига пенальти тепилмади, "Бунёдкор" ва "Пахтакор" 9тадан пенальти тепди |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230731232212/https://championat.asia/uz/news/252866|arxivsana=2023-07-31 |qaralgan sana=2023-07-31 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10076 |sarlavha=PEPSI 2019-yilgi O'zbekiston Superligasining bosh homiysi hisoblanadi. |sana=2019-yil 25-fevral}}</ref>. == Mavsum voqealari == Samarqandning Dinamo klubi Superligaga qaytgan. [[5-mart]] kuni [[Coca-Cola ichimligi (Oʻzbekiston)|Coca-Cola Uzbekistan]] shirkati 2019-yilgi mavsum uchun Superliga hamda Oʻzbekiston Kubogining titul homiysiga aylandi<ref>{{Cite web |title=UzPFL |url=https://t.me/uzpfl/7724 |access-date=2026-06-25 |website=Telegram}}</ref>. Bu mavsumdan boshlab, har bir tur uchrashuvlarida jamoalarning qanday rangdagi libosda maydonga chiqishlari Professional futbol ligasi tomonidan belgilab beriladigan boʻldi. Professional futbol ligasi matbuot xizmati Futbol TV HD kanali bilan yaqindan hamkorlik qildi. [[7-mart]] kuni mavsum logotipi tasdiqlandi<ref>{{Cite web |title=UzPFL |url=https://t.me/uzpfl/7754 |access-date=2026-06-25 |website=Telegram}}</ref>. [[8-mart]] kuni Superliga klublari uchun transfer oynasi rasman yopildi<ref>{{Cite web |title=UzPFL |url=https://t.me/uzpfl/7765 |access-date=2026-06-25 |website=Telegram}}</ref>. Mavsumning ilk uchrashuvi Navoiyda kechdi. Unda Qizilqum klubi qisqa tanaffusdan soʻng elitaga qaytgan „Andijon“ klubiga qarshi bahs olib bordi. Mavsumning ilk goli [[Oybek Qilichev]] tomonidan kiritildi<ref>{{Cite web |title=UzPFL |url=https://t.me/uzpfl/7826 |access-date=2026-06-25 |website=Telegram}}</ref>. == Jamoalar == <section begin="map" /> {{Location map+|Uzbekistan|width=530|float=right|caption='''Oʻzbekiston Superligasi 2019''' jamoalarining joylashuvi|places={{Location map~ |Uzbekistan |lat=41.31379 |long=69.26743 |label='''Toshkent''' |position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.21337 |long=69.27914 |label=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]]|position=bottom}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=38.83824 |long=65.81386 |label=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] }} {{location map~ |Uzbekistan |lat=41.57057 |long=64.20712 |label= [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.99963 |long=71.59382 |label=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |position=top }} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.84531 |long=69.59999 |label=[[AGMK|AGMK]] }} {{location map~ |Uzbekistan |lat=39.76852 |long=64.42568 |label=[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]]}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.38670 |long=71.77836 |label=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |position=right}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.11404 |long=67.82897 |label= [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=37.216667 |long=67.283333 |label=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]]|position=left}} {{Location map~ |Uzbekistan |lat=40.266667 |long=66.816667 |label=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]]|position=top}} {{location map~ |Uzbekistan |lat=40.31430 |long=70.5633 |label= [[Qoʻqon 1912]]|position=top}} {{Location map~ |Uzbekistan |mark=TransparentPlaceholder.png |lat=40 |long=56 |label='''Toshkent&nbsp;jamoalari:'''<br />[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]]<br />[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]<br />[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]}}}}<section end="map" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" |+ !Jamoa !Murabbiy !Manzil !Uy stadioni !Sigʻimi !Forma homiysi !Klub bosh homiysi |- |[[AGMK]] |{{flagicon|UZB}} [[Mirjalol Qosimov]] |[[Olmaliq]] |[[OKMK (stadion)|AGMK Stadium]] |12,000 |Joma |[[Olmaliq kon-metallurgiya kombinati|OKMK]] |- |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]] |[[Andijon]] |[[Bobur stadioni]] |18,360 |[[Adidas]] |[[GM Uzbekistan]] |- |[[Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |[[Toshkent]] |[[Bunyodkor stadioni]] |34,000 |[[Nike]] |[[Uzbekistan GTL]], {{nobreak|Driver's Village¹}} |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|TJK}} [[Muhsin Muhammadiyev]] |[[Buxoro]] |[[Buxoro Sport Majmuasi]] |22,700 |[[Joma]] |[[Buxoro neftni qayta ishlash zavodi|BNQIZ]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|UZB}} [[Noʻmon Hasanov]] |[[Qoʻqon]] |[[Qoʻqon „Markaziy“ stadioni|Qoʻqon stadioni]] |10,500 |[[Adidas]] | |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |[[Toshkent]] |[[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]] |8,000 |Joma |{{nobreak|Orient Finance Bank, [[Uztelecom]]¹}} |- |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{flagicon|UZB}} [[Andrey Shipilov]] |[[Bekobod]] |[[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] |15,000 |[[Adidas]] |[[Oʻzbekiston metallurgiya kombinati aksiyadorlik birlashmasi|Oʻzmetkombinat]] |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|UZB}} [[Roʻziqul Berdiyev]] |[[Qarshi]] |[[Qarshi markaziy stadioni]] |16,000 |Adidas |[[Uzbekistan GTL]] |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|RUS}} [[Andrey Kanchelskis]] |[[Namangan]] |[[Navbahor markaziy stadioni]] |22,000 |Adidas | |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]] |[[Toshkent]] |[[Paxtakor markaziy stadioni]] |35,000 |Adidas |{{flagicon|Switzerland}} Red Metal AG Amalco Group Company, {{nobreak|Euroasia Insurance¹}} |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |[[Jizzax (shahar)|Jizzax]] |[[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] |11,650 |[[Nike]] |[[Oʻzbekenergo]] |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|UZB}} [[Hamidjon Aktamov]] |[[Zarafshon]] |[[Progress (stadion)|Progress]] |12,500 |[[Adidas]] |[[Navoiy kon-metallurgiya kombinati]] {{nobreak|NKMK¹}} |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|TKM}} [[Toshmurod Ogʻamurodov]] |[[Samarqand]] |[[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |13,800 |Joma |Agromir Buildings |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surkhon]] |{{flagicon|UZB}} [[Andrey Miklyayev]] |[[Termiz]] |[[Alpomish (stadion)|Alpomish]] |6,000 |Adidas |Oʻzbekgidroenergo |} * <small>¹Boshqa tomonda</small> === Murabbiylar almashuvi === {| class="wikitable sortable" !Jamoa !Ketgan murabbiy !Ketish sababi !Sanasi !Jadvaldagi oʻrni !Kelgan murabbiy !Tayinlov sanasi |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|UZB}} [[Sergey Lushan]] |Almashgan |{{dts|2019|4|13|format=dmy}} |12 |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |{{dts|2019|4|16|format=dmy}} |- |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{flagicon|UZB}} [[Eldor Sakayev]] |Almashgan |{{dts|2019|5|30|format=dmy}} |11 |{{flagicon|RUS}} [[Aleksandr Xomyakov]] |{{dts|2019|6|3|format=dmy}} |- |Buxoro |{{flagicon|UZB}} [[Baxtiyor Ashurmatov]] |Almashgan |{{dts|2019|6|3|format=dmy}} |13 |{{flagicon|TJK}} [[Muhsin Muhamadiyev]] |{{dts|2019|6|9|format=dmy}}<ref>{{cite web|title=МУХСИН МУХАММАДИЕВ НАЗНАЧЕН ГЛАВНЫМ ТРЕНЕРОМ КЛУБА БУХАРА|url=http://fft.tj/muhsin-muhammadiev-naznachen-glavnym-trenerom-kluba-buhara/|website=fft.tj/|publisher=Football Federation Tajikistan|access-date=14 June 2019|language=ru|date=9 June 2019}}</ref> |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|RUS}} [[Andrey Fyodorov]] |Almashgan |{{dts|2019|6|20|format=dmy}} |2 |{{flagicon|UZB}} [[Samvel Babayan]] |{{dts|2019|6|22|format=dmy}} |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|RUS}} [[Andrey Kanchelskis]] |Almashgan |{{dts|2019|6|20|format=dmy}} |6 |{{flagicon|SRB}} [[Dejan Đurđević]] |{{dts|2019|6|24|format=dmy}} |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|SRB}} [[Dejan Đurđević]] |Almashgan |{{dts|2019|9||format=dmy}} |7 |{{flagicon|RUS}} [[Andrey Kanchelskis]] |{{dts|2019|9||format=dmy}} |- |Dinamo |{{flagicon|UZB}} [[Davron Fayziyev]] |Almashgan |{{dts|2019|9|25|format=dmy}} |10 |{{flagicon|TKM}} [[Toshmurod Ogʻamurodov]] |{{dts|2019|9|25|format=dmy}} |} == Chet ellik futbolchilar == {{see also|O‘zbekistonda to‘p surgan xorijlik futbolchilar}} Chet ellik oʻyinchilar soni har bir Superliga jamoasi uchun beshtadan iborat. Bir jamoa har bir oʻyinda maydonda faqat besh nafar xorijlik futbolchidan foydalanishi mumkin. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" !Klub !Oʻyinchi 1 !Oʻyinchi 2 !Oʻyinchi 3 !Oʻyinchi 4 !OFK futbolchilari !Sobiq futbolchilar |- |[[AGMK]] |{{flagicon|GEO}} [[Elguja Grigalashvili]] |{{flagicon|MNE}} [[Igor Zonjić]] | | | |{{flagicon|SRB}} [[Miroljub Kostić]] {{flagicon|SRB}} [[Marko Zoćević]] {{flagicon|BLR}} [[Vladislav Kasminin]] |- |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |{{flagicon|SRB}} [[Radosav Aleksić]] |{{flagicon|UKR}} [[Vitaliy Mirniy]] | | | |{{flagicon|KGZ}} [[Ahliddin Isroilov]] |- |[[Bunyodkor]] |{{flagicon|RUS}} [[Dmitriy Ostrovskiy]] |{{flagicon|UKR}} [[Yevgeniy Chumak]] | | | | |- |[[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |{{flagicon|CAN}} [[Milovan Kapor]] |{{flagicon|GEO}} '''[[Jaba Lipartia]]''' |{{flagicon|GEO}} [[Vili Isiani]] |{{flagicon|RUS}} [[Artyom Kulesha]] |{{flagicon|TJK}} '''[[Fathullo Fathulloyev]]''' |{{flagicon|MNE}} '''[[Ivan Fatić]]''' {{flagicon|UKR}} [[Vladimir Baenko]] |- |[[Qoʻqon 1912]] |{{flagicon|SRB}} [[Marko Milić]] | | | | |{{flagicon|SRB}} [[Bojan Knežević]] {{flagicon|SRB}} [[Milosh Nikolich|Bojan Knežević]] {{flagicon|FRA}} [[Olivier Bonnes]] |- |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|NIC}} [[Ariagner Smith]] |{{flagicon|SRB}} '''[[Jovan Đokić]]''' |{{flagicon|SRB}} [[Igor Jelić]] | |{{flagicon|TKM}} '''[[Arslonmurat Amanov]]''' |{{flagicon|SRB}} [[Filip Rajevac]] |- |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |{{flagicon|RUS}} [[Andrey Shipilov Andreyvich|Andrei Shipilov]] |{{flagicon|RUS}} [[Sergey Tumasyan]] | | | | |- |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] | | | | | | |- |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|RUS}} [[Ivan Solovyov]] |{{flagicon|RUS}} [[Igor Golban]] |{{flagicon|SRB}} [[Slavko Lukić]] |{{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Kasyan]] |{{flagicon|TJK}} [[Amirbek Joʻraboyev]] |{{flagicon|TKM}} [[Elman Tagayev]] |- |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|MNE}} '''[[Marko Simić]]''' |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] | | | |{{flagicon|ISR}} [[Gidi Kanyuk]] |- |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|GEO}} [[Kaxa Maxaradze]] |{{flagicon|SRB}} [[Nikola Milinković]] |{{flagicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrović]] | |{{flagicon|KGZ}} [[Sherzod Shokirov]] | |- |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |{{flagicon|GEO}} '''[[Mate Vatsadze]]''' |{{flagicon|GEO}} '''[[Lasha Totadze]]''' |{{flagicon|RUS}} [[Yevgeniy Cheremisin]] |{{flagicon|RUS}} [[Ruslan Margiyev]] |{{flagicon|AUS}} [[Steven Lustica]] |{{flagicon|GEO}} [[Elguja Grigalashvili]] {{flagicon|NIC}} [[Ariagner Smith]] |- |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] | | | | | | |- |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |{{flagicon|BRA}} [[Douglas Nascimento]] |{{flagicon|BRA}} [[Lucas Cunha]] |{{flagicon|SRB}} [[Vladimir Bubanja]] |{{flagicon|SRB}} [[Darko Stanojević]] | | |} '''Qalin shriftda:''' Milliy terma jamoa safida oʻynagan futbolchilar. == Turnir jadvali == <onlyinclude><!--To include this table in a page, use {{:2019 Uzbekistan Super League|transcludesection=League table}} -->{{#invoke:sports table|main|style=WDL |section=League table |source=[http://www.pfl.uz Oʻzbekiston Professional Futbol Ligasi] <!--Update team positions here--> |team1=PAK |team2=LOK |team3=BUN |team4=SOG |team5=MET |team6=SUR |team7=NAS |team8=NAV |team9=AGM |team10=AND |team11=KOK |team12=BUK |team13=QIZ |team14=DIN <!--Update team results here and then (if needed positions above)--> |update=complete |win_AGM=9 |draw_AGM=5 |loss_AGM=12 |gf_AGM=36 |ga_AGM=37 |status_AGM= <!-- AGMK --> |win_AND=6 |draw_AND=10 |loss_AND=10 |gf_AND=23 |ga_AND=37 |status_AND= <!-- Andijon --> |win_BUK=5 |draw_BUK=9 |loss_BUK=12 |gf_BUK=18 |ga_BUK=37 |status_BUK= <!-- Bukhoro --> |win_BUN=12 |draw_BUN=7 |loss_BUN=7 |gf_BUN=37 |ga_BUN=33 |status_BUN=Q <!-- Bunyodkor --> |win_DIN=6 |draw_DIN=6 |loss_DIN=14 |gf_DIN=25 |ga_DIN=47 |status_DIN=R <!-- Dinamo Samarqand --> |win_KOK=6 |draw_KOK=8 |loss_KOK=12 |gf_KOK=31 |ga_KOK=45 |status_KOK= <!-- Kokand 1912 --> |win_LOK=13 |draw_LOK=10 |loss_LOK=3 |gf_LOK=40 |ga_LOK=17 |status_LOK=Q <!-- Lokomotiv --> |win_MET=9 |draw_MET=8 |loss_MET=9 |gf_MET=33 |ga_MET=26 |status_MET= <!-- Metallurg --> |win_NAS=9 |draw_NAS=6 |loss_NAS=11 |gf_NAS=34 |ga_NAS=27 |status_NAS= <!-- Nasaf --> |win_NAV=7 |draw_NAV=11 |loss_NAV=8 |gf_NAV=26 |ga_NAV=23 |status_NAV= <!-- Navbahor --> |win_PAK=22 |draw_PAK=3 |loss_PAK=1 |gf_PAK=75 |ga_PAK=18 |status_PAK=C <!-- Pakhtakor --> |win_QIZ=5 |draw_QIZ=9 |loss_QIZ=12 |gf_QIZ=24 |ga_QIZ=48 |status_QIZ= <!-- Qizilqum --> |win_SOG=11 |draw_SOG=7 |loss_SOG=8 |gf_SOG=29 |ga_SOG=29 |status_SOG= <!-- Sogdiana --> |win_SUR=10 |draw_SUR=5 |loss_SUR=11 |gf_SUR=26 |ga_SUR=33 |status_SUR= <!-- Surkhon --> |result1=CLGS |result2=CLP2 |result3=CLP2 |result14=REL |name_AGM=[[AGMK|AGMK]] |name_AND=[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |name_BUK=[[Buxoro (futbol klubi)|Bukhoro]] |name_BUN=[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |name_DIN=[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |name_KOK=[[Qoʻqon 1912]] |name_LOK=[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |name_MET=[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |name_NAS=[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |name_NAV=[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |name_PAK=[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |name_QIZ=[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |name_SOG=[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |name_SUR=[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |show_limit=5 |class_rules=1) ball; 2) gol farqi; 3) urilgan gollar soni. |res_col_header=Q |col_CLGS=green1 |text_CLGS=Osiyo chempionlar ligasi guruh bosqichiga yoʻllanma |col_CLP2=green2 |text_CLP2=Osiyo chempionlar ligasining 2-bosqich saralashiga yoʻllanma |col_REL=red1 |text_REL=[[Oʻzbekiston Pro ligasi]]ga tushib ketgan |note_res_CLP2=Liga chempioni Paxtakor ham 2019-yilgi O‘zbekiston kubogi sohibi bo‘lganligi sababli, liga 3-o‘rinlari OChL 2-bosqichiga yo‘llanma oldi. }}</onlyinclude> === 1-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|8|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/7826 Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Oybek Qilichev|Qilichev]] {{goal|22}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Sherali Joʻrayev (futbolchi, 1988)|Joʻrayev]] {{goal|66}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |referee = Viktor Serazitdinov }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–1 |report = [https://t.me/uzpfl/7870 Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Amirjon Safarov|Safarov]] {{goal|51}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|12}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |referee = Zokir Qodirov }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/1-TUR.%20SURXON%20-%20METALLURG.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Sherzod Hakimov|Hakimov]] {{goal|6}} |team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals2 = * [[Abbos Otaxonov|Otaxonov]] {{goal|89}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |referee = Ahrol Risqullayev }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|9|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/1-TUR.%20AGMK%20-%20BUXORO.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]] |location = [[Olmaliq]] |referee = [[Valentin Kovalenko]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/1-TUR.%20NAVBAHOR%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Oston Oʻrunov|Oʻrunov]] {{goal|22}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shahboz Erkinov|Erkinov]] {{goal|68}} |stadium = TDTU |location = [[Toshkent]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/1-TUR.%20SO%27G%27DIYONA%20-%20BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Sherzod Hakimov|Hakimov]] {{goal|6}} |team2 = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Abbos Otaxonov|Otaxonov]] {{goal|89}} |stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] |location = [[Jizzax]] |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/1-TUR.%20PAXTAKOR%20-%20LOKOMOTIV.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Igor Sergeyev|Sergeyev]] {{goal|53}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|62||63}} |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Arslonmurat Amanov|Amanov]] {{goal|74}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} === 2-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20QIZILQUM%20-%20AGMK.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Ariagner Smith|Smith]] {{goal|1}} * [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|50||69}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Dilshod Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|44}} |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |referee = [[Aziz Asimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20METALLURG%20-%20BUXORO.pdf Hisobot] |team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals1 = * [[Sergey Tumasyan|Tumasyan]] {{goal|34}} * [[Server Jeparov|Jeparov]] {{goal|74}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = [[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] |location = [[Bekobod]] |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|30|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20SURXON%20-%20DINAMO.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Sherzod Hakimov|Hakimov]] {{goal|2}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|30|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20LOKOMOTIV%20-%20NAVBAHOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|64}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = |stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Viktor Serazitdinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|31|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 1–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20BUNYODKOR%20-%20PAXTAKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Mirjahon Mirahmadov|Mirahmadov]] {{goal|17}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dostonbek Hamdamov|Hamdamov]] {{goal|35}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|63}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|31|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20QO%27QON-1912%20-%20ANDIJON.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |referee = [[Hasan Roʻziyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|3|31|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/2-TUR.%20NASAF%20-%20SO%27G%27DIYONA.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|7}} * [[Bobir Davlatov|Davlatov]] {{goal|53}} * [[Islom Kenjaboyev|Kenjaboyev]] {{goal|79}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Arslonmurat Amanov|Amanov]] {{goal|74}} |stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |location = [[Qarshi]] |referee = [[Zokir Qodirov]] }} === 3-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 4–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20LOKOMOTIV%20-%20ANDIJON.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Anzur Ismoilov|Ismoilov]] {{goal|50}} * [[Igor Jelić|Jelić]] {{goal|72}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|72}} * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|89}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Lokomotiv |location = [[Toshkent]] |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20PAXTAKOR-NASAF.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|12}} * [[Yegor Krimets|Krimets]] {{goal|90+3}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Vladimir Kozak|Kozak]] {{goal|54}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Aziz Asimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20DINAMO-METALLURG.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Ixtiyor Toshpoʻlatov|Toshpoʻlatov]] {{goal|19}} * [[Mirkomil Lokayev|Loqayev]] {{goal|64}} |team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals2 = * [[Muzaffar Muzaffarov|Muzaffarov]] {{goal|27}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–3 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20NAVBAHOR-BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Oleksandr Kasyan|Kasyan]] {{goal|64}} * [[Abbos Gʻulomov|Gʻulomov]] {{goal|79}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Jasurbek Jaloliddinov|Jaloliddinov]] {{goal|5}} * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|37||85}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|6|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 7–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20AGMK-QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Zafar Polvonov|Polvonov]] {{goal|10||37||76||80||92}} * [[Dilshod Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|33||74}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Murod Xolmuhammedov|Xolmuhammedov]] {{goal|56}} |stadium = OKMK |location = [[Toshkent]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20BUXORO-QIZILQUM.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Doston Ibragimov|Ibragimov]] {{goal|27}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Ariagner Smith|Smith]] {{goal|5}} |stadium = [[Buxoro Sport Majmuasi|Buxoro]] |location = [[Buxoro]] |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|7|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–3 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/3-TUR.%20SO%27G%27DIYONA-SURXON.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Shavkat Salomov|Salomov]] {{goal|10||14}} * [[Sherzod Hakimov|Hakimov]] {{goal|32}} |stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] |location = [[Jizzax]] |referee = [[Vadim Agishev]] }} === 4-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 4–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20METALLURG%20-%20QIZILQUM.pdf Hisobot] |team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals1 = * [[Stanislav Andreyev|Andreyev]] {{goal|19}} * [[Zohid Abdullayev|Abdullayev]] {{goal|35||38}} * [[Bahrom Abdurahimov|Abdurahimov]] {{goal|90+2}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Mirjalol Qosimov (futbolchi, 1995)|Qosimov]] {{goal|26}} |stadium = Metallurg |location = [[Bekobod]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20NASAF%20-%20NAVBAHOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Oleksandr Kasyan|Kasyan]] {{goal|31}} |stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |location = [[Qarshi]] |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20%20DINAMO-SO%27G%27DIYONA.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Qadamboy Nurmatov|Nurmatov]] {{goal|51}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |referee = [[Olim Toʻychiboyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|13|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20BUNYODKOR%20-%20ANDIJON.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Jasurbek Jaloliddinov|Jaloliddinov]] {{goal|56}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20SURXON%20-PAXTAKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |referee = [[Zokir Qodirov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20LOKOMOTIV%20-%20AGMK.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|43}} * [[Islom Toʻxtaxoʻjayev|Toʻxtaxoʻjayev]] {{goal|45+1}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Zafar Polvonov|Polvonov]] {{goal|4}} |stadium = TDTU |location = [[Toshkent]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|14|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–3 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/4-TUR.%20QO%27QON-1912%20-%20BUXORO.pdf Hisobot] |team1 = [[Qoʻqon 1912]] |goals1 = * [[Murod Xolmuhammedov|Xolmuhammedov]] {{goal|68}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = * [[Asadbek Sobirjonov|Sobirjonov]] {{goal|25}} * [[Doston Ibragimov|Ibragimov]] {{goal|40}} * [[Ivan Nagayev|Nagayev]] {{goal|58}} |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |referee = [[Viktor Serazitdinov]] }} === 5-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20ANDIJON%20-%20NASAF.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|1}} * [[Roʻzimboy Ahmedov|Ahmedov]] {{goal|40||57}} |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Humoyun Murtozoyev|Murtozoyev]] {{goal|18}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20PAXTAKOR%20-%20DINAMO.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Javohir Siddiqov|Siddiqov]] {{goal|76}} * [[Jaloliddin Masharipov|Masharipov]] {{goal|81}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 0–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20BUXORO%20-%20LOKOMOTIV.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Arslonmurat Amanov|Amanov]] {{goal|15}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|29}} |stadium = Buxoro SM |location = [[Buxoro]] |referee = [[Vadim Agishev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20QIZILQUM%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Murod Xolmuhammedov|Xolmuhammedov]] {{goal|90}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|20|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20AGMK%20-%20BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Lutfulla Toʻrayev|Toʻrayev]] {{goal|39}} |stadium = OKMK |location = [[Olmaliq]] |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 3–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20NAVBAHOR%20-%20SURXON.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Obid Joʻraboyev|Joʻraboyev]] {{goal|75}} * [[Azim Ahmedov|Ahmedov]] {{goal|89}} * [[Oleksandr Kasyan|Kasyan]] {{goal|90+3}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = Istiqlol |location = [[Fargʻona]] |referee = [[Viktor Serazitdinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|21|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/5-TUR.%20SO%27G%27DIYONA%20-%20METALLURG.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|24}} * [[Elyor Orifov|Orifov]] {{goal|64}} |team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals2 = * [[Bahodir Pardayev|Pardayev]] {{goal|76}} |stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] |location = [[Jizzax]] |referee = [[Zokir Qodirov]] }} === 6-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20DINAMO%20-%20NAVBAHOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Qadamboy Nurmatov|Nurmatov]] {{goal|36}} * [[Sardor Eminov|Eminov]] {{goal|45}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Slavko Lukić|Lukić]] {{goal|25}} * [[Oleksandr Kasyan|Kasyan]] {{goal|47}} |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 4–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20NASAF%20-%20AGMK.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Humoyun Murtozoyev|Murtozoyev]] {{goal|9||14}} * [[Bobir Davlatov|Davlatov]] {{goal|66}} * [[Dilshod Saitov|Saitov]] {{goal|58}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |location = [[Qarshi]] |referee = [[Valentin Kovalenko]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20BUXORO%20-%20BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = * [[Ivan Nagayev|Nagayev]] {{goal|48}} * [[Doston Ibragimov|Ibragimov]] {{goal|52}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|40||69}} |stadium = Buxoro SM |location = [[Buxoro]] |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20LOKOMOTIV%20-%20QIZILQUM.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Jamshid Iskanderov|Iskanderov]] {{goal|3}} * [[Islom Toʻxtaxoʻjayev|Toʻxtaxoʻjayev]] {{goal|31}} * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|72}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Jovan Đokić|Đokić]] {{goal|71|o.g.}} |stadium = Lokomotiv |location = [[Toshkent]] |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20METALLURG%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals1 = * [[Muzaffar Muzaffarov|Muzaffarov]] {{goal|35}} * [[Stanislav Andreyev|Andreyev]] {{goal|52}} * [[Bahodir Pardayev|Pardayev]] {{goal|80}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Shahboz Erkinov|Erkinov]] {{goal|28}} |stadium = [[Metallurg (Stadion, Bekobod)|Metallurg]] |location = [[Bekobod]] |referee = Ahrol Risqullayev }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|27|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20SO%27GDIYONA%20-%20PAXTAKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Nikola Milinković|Milinković]] {{goal|89}} |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|73}} * [[Jaloliddin Masharipov|Masharipov]] {{goal|83}} |stadium = Soʻgʻdiyona |location = [[Jizzax]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|4|29|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/6-TUR.%20SURXON%20-%20ANDIJON.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = |stadium = Surxon |location = [[Termiz]] |referee = [[Ilgiz Tantashev]] }} === 7-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|1|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20PAXTAKOR%20-%20METALLURG.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|12||37}} |team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals2 = * [[Islombek Isoqjonov|Isoqjonov]] {{goal|11}} |stadium = Paxtakor |location = [[Toshkent]] |referee = [[Akobirxoʻja Shukurullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|2|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20LOKOMOTIV%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|4}} * [[Diyor Turopov|Turopov]] {{goal|28}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Oybek Rustamov|Rustamov]] {{goal|30}} * [[Shahboz Erkinov|Erkinov]] {{goal|90}} |stadium = Lokomotiv |location = [[Toshkent]] |referee = [[Hasan Roʻziyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 3–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20NAVBAHOR%20-%20SO%27G%27DIYONA.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Slavko Lukić|Lukić]] {{goal|8}} * [[Oleksandr Kasyan|Kasyan]] {{goal|18||31}} |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Sanjar Rashidov|Rashidov]] {{goal|90}} |stadium = Navbahor |location = [[Namangan]] |referee = [[Viktor Serazitdinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|4|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20BUXORO%20-%20NASAF.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals2 = * [[Humoyun Murtozoyev|Murtozoyev]] {{goal|65}} |stadium = [[Buxoro Sport Majmuasi|Buxoro SM]] |location = [[Buxoro]] |referee = [[Zokir Qodirov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20ANDIJON%20-%20DINAMO.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = * [[Abror Xusinov|Xusinov]] {{goal|16}} * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|45}} |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = * [[Shohruxbek Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|7}} * [[Mirkomil Lokayev|Lokayev]] {{goal|87}} |stadium = Bobur |location = [[Andijon]] |referee = [[Vadim Agishev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20AGMK%20-%20SURXON.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = * [[Dilshod Joʻrayev|Joʻrayev]] {{goal|41}} * [[Sanʼat Shixov|Shixov]] {{goal|88}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = |stadium = [[OKMK (stadion)|OKMK]] |location = [[Olmaliq]] |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|5|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 1–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/7-TUR.%20QIZILQUM%20-%20BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Elguja Grigalashvili|Grigalashvili]] {{goal|64}} |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Yoshlar sport majmuasi|Yoshlar]] |location = [[Navoiy]] |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} === 8-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20SO%27G%27DIYONA%20-%20ANDIJON.pdf Hisobot] |team1 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Daniel Nasriddinov|Nasriddinov]] {{goal|31}} * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|68}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Shahzod Ubaydullayev|Ubaydullayev]] {{goal|68}} |stadium = [[Soʻgʻdiyona (stadion)|Soʻgʻdiyona]] |location = [[Jizzax]] |referee = [[Hasan Roʻziyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|10|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 1–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20NASAF%20-%20QIZILQUM.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Humoyun Murtozoyev|Murtozoyev]] {{goal|51}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Murodbek Bobojonov|Bobojonov]] {{goal|49}} |stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |location = [[Qarshi]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20DINAMO%20-%20AGMK.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Shohruxbek Abdurahmonov|Abdurahmonov]] {{goal|48}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = |stadium = [[Dinamo (stadion, Samarqand)|Dinamo]] |location = [[Samarqand]] |referee = [[Valentin Kovalenko]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|11|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 2–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20PAXTAKOR%20-%20NAVBAHOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|20||53}} |team2 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals2 = * [[Oston Oʻrunov|Oʻrunov]] {{goal|59}} * [[Abdujamol Isroilov|Isroilov]] {{goal|82}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Zokir Qodirov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20BUNYODKOR%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals1 = * [[Xurshid Gʻiyosov|Gʻiyosov]] {{goal|13||85}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Suhrob Berdiyev|Berdiyev]] {{goal|64}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Temur Toʻxtasinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 1–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20SURXON%20-%20BUXORO...pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Anvar Gʻofurov|Gʻofurov]] {{goal|23}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|12|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/8-TUR.%20METALLURG%20-%20LOKOMOTIV.pdf Hisobot] |team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = |stadium = Metallurg |location = [[Bekobod]] |referee = [[Aziz Asimov]] }} === 10-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|16|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 0–3 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20ANDIJON%20-%20PAXTAKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals1 = |team2 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals2 = * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|45+2}} * [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|81||85}} |stadium = [[Istiqlol (stadion)|Istiqlol]] |location = [[Fargʻona]] |referee = [[Shavkat Nasibullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|17|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20LOKOMOTIV%20-%20BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = |stadium = [[Lokomotiv stadioni (Toshkent)|Lokomotiv]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Ahrol Risqullayev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 2–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20NASAF%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = * [[Humoyun Murtozoyev|Murtozoyev]] {{goal|55||57}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = |stadium = [[Qarshi markaziy stadioni|Qarshi]] |location = [[Qarshi]] |referee = [[Vadim Agishev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|18|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 1–3 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20QIZILQUM%20-%20SURXON.pdf Hisobot] |team1 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals1 = * [[Alisher Sanoyev|Sanoyev]] {{goal|78}} |team2 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals2 = * [[Darko Stanojević|Stanojević]] {{goal|19}} * [[Abdul Aziz Yusupov|Yusupov]] {{goal|38||64}} |stadium = Yoshlar |location = [[Navoiy]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 0–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20AGMK%20-%20SO%27G%27DIYONA.pdf Hisobot] |team1 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals1 = |team2 = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals2 = * [[Shahboz Joʻrabekov|Joʻrabekov]] {{goal|4}} * [[Kaxa Maxaradze|Maxaradze]] {{goal|88}} |stadium = [[Bunyodkor stadioni|Bunyodkor]] |location = [[Olmaliq]] |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20NAVBAHOR%20-%20METALLURG.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = |team2 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals2 = |stadium = [[Navbahor markaziy stadioni|Navbahor]] |location = [[Namangan]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|19|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/9-TUR.%20BUXORO%20-DINAMO.pdf Hisobot] |team1 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals1 = |team2 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals2 = |stadium = Buxoro SM |location = [[Buxoro]] |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} === 9-tur === {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 1 |score = 2–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR.%20DINAMO%20-%20QIZILQUM.pdf Hisobot] |team1 = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |goals1 = * [[Qadamboy Nurmatov|Nurmatov]] {{goal|7}} * [[Amirjon Safarov|Safarov]] {{goal|75}} |team2 = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] |goals2 = * [[Alisher Sanoyev|Sanoyev]] {{goal|14||52}} |stadium = Dinamo |location = [[Samarqand]] |referee = [[Ravshan Irmatov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 2 |score = 2–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR.SURXON%20-%20QO%27QON-1912.pdf Hisobot] |team1 = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |goals1 = * [[Abdul Aziz Yusupov|Yusupov]] {{goal|10}} * [[Darko Stanojević|Stanojević]] {{goal|84}} |team2 = [[Qoʻqon 1912]] |goals2 = * [[Suhrob Berdiyev|Berdiyev]] {{goal|22}} |stadium = [[Surxon sport majmuasi|Surxon]] |location = [[Termiz]] |referee = [[Viktor Serazitdinov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 3 |score = 1–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR.%20NAVBAHOR%20-%20ANDIJON.pdf Hisobot] |team1 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |goals1 = * [[Roʻzimboy Ahmedov|Ahmedov]] {{goal|79}} |team2 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |goals2 = * [[Aziz Ibragimov|Ibragimov]] {{goal|18}} |stadium = Navbahor |location = [[Namangan]] |referee = [[Ahrol Risqulloyev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|25|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 4 |score = 0–2 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR.%20METALLURG%20-%20BUNYODKOR.pdf Hisobot] |team1 = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |goals1 = |team2 = [[Bunyodkor (futbol klubi)|Bunyodkor]] |goals2 = * [[Nurillo Toʻxtasinov|Toʻxtasinov]] {{goal|35}} * [[Mirjahon Mirahmadov|Mirahmadov]] {{goal|65}} |stadium = Metallurg |location = [[Bekobod]] |referee = [[Jasur Muxtorov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 5 |score = 4–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR.%20PAXTAKOR%20-%20AGMK.pdf Hisobot] |team1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |goals1 = * [[Igor Sergeyev|Sergeyev]] {{goal|5}} * [[Dragan Ćeran|Ćeran]] {{goal|17}} * [[Marko Simić|Simić]] {{goal|32}} * [[Marat Bikmayev|Bikmayev]] {{goal|76}} |team2 = [[OKMK (futbol klubi)|OKMK]] |goals2 = * [[Zafar Polvonov|Polvonov]] {{goal|49}} |stadium = [[Paxtakor markaziy stadioni|Paxtakor]] |location = [[Toshkent]] |referee = [[Vadim Agishev]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 6 |score = 2–0 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR.%20SO%27G%27DIYONA%20-%20BUXORO.pdf Hisobot] |team1 =[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |goals1 = * [[Shoxruz Norxonov|Norxonov]] {{goal|26||55}} |team2 = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] |goals2 = |stadium = Soʻgʻdiyona |location = [[Jizzax]] |referee = [[Sherzod Qosimov]] }} {{Football box collapsible |id = |date = {{Start date|2019|5|26|df=y}} |time = [[Oʻzbekiston vaqti|UZT]] ([[UTC+5]]) |round = 7 |score = 0–1 |report = [https://test.pfl.uz/docs/Qaydnomalar-2022/Superliga-2019/10-TUR%20NASAF%20-%20LOKOMOTIV.pdf Hisobot] |team1 = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |goals1 = |team2 = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |goals2 = * [[Temurxoʻja Abduxoliqov|Abduxoliqov]] {{goal|21}} |stadium = Qarshi |location = [[Qarshi]] |referee = [[Asker Najafaliyev]] }} == Turlar boʻyicha jadval == {{#invoke:sports rbr table|table|sortable = y|legendpos = br|update = [[2019-yil]] [[30-noyabr]] <!--Update team positions here--> |team1=PAK |team2=LOK |team3=BUN |team4=SOG |team5=MET |team6=SUR |team7=NAS |team8=AGM |team9=NAV |team10=AND |team11=KOK |team12=BUK|team13=QIZ |team14=DIN |pos_AGM = 11/12/ 5/ 9/13/14/10/11/11/12/12/10/10/11/11/10/12/12/10/11/10/ 9/ 9/ 9/ 8/ 8 |pos_AND = 3/ 8/12/13/11/10/11/12/13/11/11/12/13/12/12/11/11/13/13/10/ 9/10/10/11/11/10 |pos_BUK = 12/13/11/ 7/10/ 9/12/13/12/13/13/14/12/13/13/13/14/14/14/13/12/13/13/13/13/12 |pos_BUN = 13/14/ 9/ 6/ 3/ 4/ 6/ 3/ 5/ 4/ 3/ 6/ 5/ 4/ 3/ 3/ 3/ 3/ 3/ 3/ 3/ 3/ 4/ 3/ 3/ 3 |pos_DIN = 4/10/ 8/ 5/ 7/ 7/ 7/ 5/ 7/ 8/ 8/ 7/ 7/ 8/ 9/ 9/ 9/ 9/11/12/14/14/14/14/14/14 |pos_KOK = 5/ 9/13/14/12/13/14/14/14/14/14/13/14/14/14/14/13/10/ 9/ 9/11/12/11/10/10/11 |pos_LOK = 14/ 7/ 3/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2/ 2 |pos_MET = 6/ 4/ 7/ 4/ 5/ 3/ 4/ 7/ 8/ 9/ 9/ 9/ 9/ 9/ 8/ 8/ 8/ 8/ 8/ 8/ 8/ 8/ 8/ 7/ 7/ 5 |pos_NAS = 7/ 2/ 6/10/14/ 8/ 5/ 8/ 4/ 7/ 7/ 5/ 4/ 3/ 4/ 4/ 4/ 5/ 5/ 6/ 7/ 6/ 5/ 6/ 6/ 7 |pos_NAV = 8/11/14/11/ 6/ 6/ 3/ 4/ 6/ 6/ 6/ 4/ 3/ 5/ 6/ 6/ 6/ 6/ 7/ 7/ 6/ 7/ 7/ 8/ 9/ 9 |pos_PAK = 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1/ 1 |pos_QIZ = 9/ 3/ 4/ 8/ 9/12/ 9/ 9/10/10/10/11/11/10/10/12/10/11/12/14/13/11/12/12/12/13 |pos_SOG = 2/ 6/10/12/ 8/11/13/10/ 9/ 5/ 5/ 8/ 8/ 7/ 5/ 5/ 5/ 4/ 4/ 4/ 4/ 4/ 3/ 4/ 4/ 4 |pos_SUR = 10/ 5/ 2/ 3/ 4/ 5/ 8/ 6/ 3/ 3/ 4/ 3/ 6/ 6/ 7/ 7/ 7/ 7/ 6/ 5/ 5/ 5/ 6/ 5/ 5/ 6 <!--Update team qualifications here (defined below)--> |result1 = <!--Depending on cup winners--> <!--|result=--> |result2 = |result12 = |result13 = |result14 = <!--Team definitions (wikilinks in table)--> | name_AGM = [[AGMK|AGMK]] | name_AND = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | name_BUK = [[Buxoro (futbol klubi)|Bukhoro]] | name_BUN = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | name_DIN = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] | name_KOK = [[Qoʻqon 1912]] | name_LOK = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] | name_MET = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] | name_NAS = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] | name_NAV = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] | name_PAK = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | name_QIZ = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] | name_SOG = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] | name_SUR = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | color_1 = gold |text_1 = Peshqadam va OFK chempionlar ligasi guruh bosqichiga saralash | color_2 = green1 |text_2 = Osiyo Chempionlar Ligasining 2-bosqich saralash bosqichi | color_3 = green1 |text_3 = Osiyo Chempionlar Ligasining 3-bosqich saralash bosqichi | color_14 = red1 |text_14 = Oʻzbekiston Pro ligasiga tushib ketish | color_red | [[Uzbekistan Pro League]] | source = [http://www.pfl.uz OʻzPFL] }} == Natijalar == {{#invoke:sports results|main|update=future | source = [https://t.me/FAUzbekistan Futbol assotsiatsiyasi] | matches_style = FBR | team1=AGM |team2=AND |team3=BUK |team4=BUN |team5=KOK |team6=LOK |team7=MET |team8=NAS |team9=NAV |team10=PAK |team11=QIZ |team12=SOG |team13=DIN |team14=SUR | name_AGM = [[AGMK|AGMK]] | name_AND = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | name_BUK = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] | name_BUN = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | name_DIN = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] | name_KOK = [[Qoʻqon 1912]] | name_LOK = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] | name_MET = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] | name_NAS = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] | name_NAV = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] | name_PAK = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | name_QIZ = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] | name_SOG = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] | name_SUR = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | match_AGM_AND = 2–2 | match_AGM_BUK = 0–0 | match_AGM_BUN = 0–1 | match_AGM_KOK = 7–1 | match_AGM_LOK = 1–1 | match_AGM_MET = 1–1 | match_AGM_NAS = 2–1 | match_AGM_NAV = 1–1 | match_AGM_PAK = 0–3 | match_AGM_QIZ = 4–1 | match_AGM_SOG = 0–2 | match_AGM_DIN = 3–1 | match_AGM_SUR = 2–0 | match_AND_AGM = 1–2 | match_AND_BUK = 2–0 | match_AND_BUN = 1–1 | match_AND_KOK = 1–1 | match_AND_LOK = 0–4 | match_AND_MET = 1–1 | match_AND_NAS = 3–1 | match_AND_NAV = 0–1 | match_AND_PAK = 0–3 | match_AND_QIZ = 1–0 | match_AND_SOG = 0–0 | match_AND_DIN = 2–2 | match_AND_SUR = 2–1 | match_BUK_AGM = 2–1 | match_BUK_AND = 1–0 | match_BUK_BUN = 2–2 | match_BUK_KOK = 0–1 | match_BUK_LOK = 0–2 | match_BUK_MET = 0–0 | match_BUK_NAS = 0–1 | match_BUK_NAV = 0–0 | match_BUK_PAK = 0–5 | match_BUK_QIZ = 1–1 | match_BUK_SOG = 1–1 | match_BUK_DIN = 0–0 | match_BUK_SUR = 0–2 | match_BUN_AGM = 0–2 | match_BUN_AND = 1–0 | match_BUN_BUK = 1–1 | match_BUN_KOK = 2–1 | match_BUN_LOK = 1–1 | match_BUN_MET = 1–0 | match_BUN_NAS = 1–1 | match_BUN_NAV = 2–1 | match_BUN_PAK = 1–2 | match_BUN_QIZ = 2–1 | match_BUN_SOG = 2–2 | match_BUN_DIN = 4–2 | match_BUN_SUR = 3–0 | match_KOK_AGM = 1–3 | match_KOK_AND = 0–0 | match_KOK_BUK = 1–3 | match_KOK_BUN = 3–0 | match_KOK_LOK = 1–1 | match_KOK_MET = 2–3 | match_KOK_NAS = 1–0 | match_KOK_NAV = 1–1 | match_KOK_PAK = 1–2 | match_KOK_QIZ = 1–2 | match_KOK_SOG = 1–2 | match_KOK_DIN = 2–2 | match_KOK_SUR = 2–1 | match_LOK_AGM = 2–1 | match_LOK_AND = 4–0 | match_LOK_BUK = 2–0 | match_LOK_BUN = 0–0 | match_LOK_KOK = 2–2 | match_LOK_MET = 1–1 | match_LOK_NAS = 1–0 | match_LOK_NAV = 1–0 | match_LOK_PAK = 0–0 | match_LOK_QIZ = 3–1 | match_LOK_SOG = 2–0 | match_LOK_DIN = 2–0 | match_LOK_SUR = 5–1 | match_MET_AGM = 2–1 | match_MET_AND = 0–2 | match_MET_BUK = 2–0 | match_MET_BUN = 0–2 | match_MET_KOK = 3–1 | match_MET_LOK = 0–0 | match_MET_NAS = 0–1 | match_MET_NAV = 1–0 | match_MET_PAK = 1–2 | match_MET_QIZ = 4–1 | match_MET_SOG = 0–1 | match_MET_DIN = 5–0 | match_MET_SUR = 2–0 | match_NAS_AGM = 4–0 | match_NAS_AND = 3–0 | match_NAS_BUK = 1–2 | match_NAS_BUN = 3–1 | match_NAS_KOK = 2–0 | match_NAS_LOK = 0–1 | match_NAS_MET = 1–2 | match_NAS_NAV = 0–1 | match_NAS_PAK = 1–2 | match_NAS_QIZ = 1–1 | match_NAS_SOG = 3–1 | match_NAS_DIN = 1–2 | match_NAS_SUR = 2–0 | match_NAV_AGM = 0–1 | match_NAV_AND = 1–1 | match_NAV_BUK = 3–1 | match_NAV_BUN = 2–3 | match_NAV_KOK = 1–1 | match_NAV_LOK = 0–1 | match_NAV_MET = 0–0 | match_NAV_NAS = 1–1 | match_NAV_PAK = 0–1 | match_NAV_QIZ = 0–1 | match_NAV_SOG = 3–1 | match_NAV_DIN = 1–0 | match_NAV_SUR = 3–0 | match_PAK_AGM = 4–1 | match_PAK_AND = 5–1 | match_PAK_BUK = 5–0 | match_PAK_BUN = 2–3 | match_PAK_KOK = 3–1 | match_PAK_LOK = 3–1 | match_PAK_MET = 2–1 | match_PAK_NAS = 2–1 | match_PAK_NAV = 2–2 | match_PAK_QIZ = 8–0 | match_PAK_SOG = 3–0 | match_PAK_DIN = 2–0 | match_PAK_SUR = 3–1 | match_QIZ_AGM = 3–1 | match_QIZ_AND = 1–1 | match_QIZ_BUK = 1–1 | match_QIZ_BUN = 1–0 | match_QIZ_KOK = 0–1 | match_QIZ_LOK = 1–1 | match_QIZ_MET = 1–1 | match_QIZ_NAS = 0–0 | match_QIZ_NAV = 1–2 | match_QIZ_PAK = 0–5 | match_QIZ_SOG = 1–1 | match_QIZ_DIN = 2–1 | match_QIZ_SUR = 1–3 | match_SOG_AGM = 1–0 | match_SOG_AND = 2–2 | match_SOG_BUK = 2–0 | match_SOG_BUN = 2–1 | match_SOG_KOK = 2–2 | match_SOG_LOK = 1–0 | match_SOG_MET = 2–1 | match_SOG_NAS = 1–1 | match_SOG_NAV = 0–0 | match_SOG_PAK = 1–2 | match_SOG_QIZ = 1–0 | match_SOG_DIN = 3–0 | match_SOG_SUR = 0–3 | match_DIN_AGM = 1–0 | match_DIN_AND = 0–1 | match_DIN_BUK = 0–3 | match_DIN_BUN = 1–2 | match_DIN_KOK = 0–1 | match_DIN_LOK = 2–1 | match_DIN_MET = 2–1 | match_DIN_NAS = 1–1 | match_DIN_NAV = 2–2 | match_DIN_PAK = 1–4 | match_DIN_QIZ = 2–2 | match_DIN_SOG = 1–0 | match_DIN_SUR = 2–1 | match_SUR_AGM = 1–0 | match_SUR_AND = 0–0 | match_SUR_BUK = 1–0 | match_SUR_BUN = 2–0 | match_SUR_KOK = 2–1 | match_SUR_LOK = 1–1 | match_SUR_MET = 1–1 | match_SUR_NAS = 1–3 | match_SUR_NAV = 0–0 | match_SUR_PAK = 0–0 | match_SUR_QIZ = 2–0 | match_SUR_SOG = 1–0 | match_SUR_DIN = 1–0 }} === Oʻynagan oʻyin boʻyicha natijalar === {{#invoke:Sports rbr table|table|sortable = y |team1 = AGM |team2 = AND |team3 = BUK |team4 = BUN |team5 = KOK |team6 = LOK |team7 = MET |team8 = NAS |team9 = NAV |team10 = PAK |team11 = QIZ |team12 = SOG |team13 = DIN |team14 = SUR <!--Team definitions (wikilinks in table)--> | name_AGM = [[AGMK|AGMK]] | name_AND = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | name_BUK = [[Buxoro (futbol klubi)|Buxoro]] | name_BUN = [[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] | name_DIN = [[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] | name_KOK = [[Qoʻqon 1912]] | name_LOK = [[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] | name_MET = [[Metallurg Bekobod|Metallurg]] | name_NAS = [[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] | name_NAV = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] | name_PAK = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | name_QIZ = [[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] | name_SOG = [[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] | name_SUR = [[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] <!--Update team results here. Dont forget to update the date (update parameter)--> |update = 2019-yil 1-dekabr |res_AGM = D/ L/ W/ L/ L/ L/ W/ L/ L/ L/ D/ W/ D/ L/ D/ W/ L/ L/ W/ L/ W/ W/ D/ W/ W/L |res_AND = D/ D/ L/ L/ W/ D/ D/ L/ L/ D/ D/ L/ L/ W/ D/ W/ L/ L/ D/ W/ W/ L/ D/ L/ D/W |res_BUK = D/ L/ D/ W/ L/ D/ L/ L/ D/ L/ L/ L/ W/ L/ D/ L/ D/ W/ L/ W/ D/ L/ L/ D/ D/W |res_BUN = L/ L/ W/ W/ W/ D/ L/ W/ D/ W/ D/ L/ W/ W/ W/ L/ W/ D/ L/ W/ D/ L/ D/ W/ W/D |res_DIN = D/ L/ W/ W/ L/ D/ D/ W/ D/ D/ D/ W/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ L/ W/W |res_KOK = D/ D/ L/ L/ W/ L/ D/ L/ L/ L/ D/ D/ L/ L/ L/ W/ W/ W/ W/ D/ L/ L/ W/ L/ D/D |res_LOK = L/ W/ W/ W/ W/ W/ D/ D/ D/ W/ W/ L/ W/ L/ W/ D/ W/ D/ D/ D/ D/ W/ D/ W/ W/D |res_MET = D/ W/ L/ W/ L/ W/ L/ D/ D/ L/ D/ L/ D/ W/ W/ L/ L/ W/ D/ L/ W/ L/ D/ W/ D/W |res_NAS = D/ W/ L/ L/ L/ W/ W/ D/ W/ L/ D/ W/ W/ W/ L/ W/ L/ L/ D/ L/ L/ W/ D/ L/ D/L |res_NAV = D/ L/ L/ W/ W/ D/ W/ D/ D/ D/ D/ W/ W/ L/ D/ L/ W/ L/ L/ D/ W/ D/ D/ L/ L/D |res_PAK = W/ W/ W/ D/ W/ W/ W/ D/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ W/ L/D |res_QIZ = D/ W/ D/ L/ L/ L/ W/ D/ L/ D/ D/ L/ L/ W/ L/ L/ W/ L/ D/ L/ D/ W/ D/ D/ L/L |res_SOG = W/ L/ L/ L/ W/ L/ L/ W/ W/ W/ D/ D/ L/ W/ W/ W/ D/ W/ D/ D/ L/ W/ W/ L/ D/D |res_SUR = D/ W/ W/ D/ L/ D/ L/ W/ W/ W/ L/ W/ L/ L/ L/ D/ L/ W/ W/ W/ L/ D/ L/ W/ L/L |legendpos = b |color_W = green1 |color_D = yellow1 |color_L = red1 |text_W = Win |text_D = Draw |text_L = Loss |source = }} == Toʻpurarlar == === Eng yaxshi toʻpurarlar === {{updated|2019-yil 1-dekabr holatiga ko‘ra}} {| class="wikitable" style="text-align:left" !№ !Futbolchi !Klub !Gol |- !1 | align="left" |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] | align="left" |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{center|23}} |- !2 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Igor Sergeyev]] | align="left" |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{center|17}} |- !3 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]] | align="left" |[[AGMK]] |{{center|15}} |- !4 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]] | align="left" |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{center|14}} |- !5 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Xurshid G‘iyosov]] | align="left" |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |{{center|12}} |- ! rowspan="2" |6 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]] | align="left" |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |11 |- | align="left" |{{flagicon|GEO}} [[Elguja Grigalashvili]] | align="left" |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]/[[AGMK]] |- !8 | align="left" |{{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Kasyan]] | align="left" |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{center|10}} |- ! rowspan="2" |9 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] | align="left" |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |9 |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Shoxruz Norxonov]] | align="left" |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |- ! rowspan="2" |11 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Marat Bikmayev]] | align="left" |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |8 |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Murod Xolmuhammedov]] | align="left" |[[Qoʻqon 1912]] |- ! rowspan="3" |13 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Abdul Aziz Yusupov]] | align="left" |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] | rowspan="3" style="text-align:center;" |7 |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] | align="left" |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Mirjahon Mirahmadov]] | align="left" |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |- ! rowspan="4" |16 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Shahboz Erkinov]] | align="left" |[[Qoʻqon 1912]] | rowspan="4" style="text-align:center;" |6 |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Nurillo Toʻxtasinov]] | align="left" |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] | align="left" |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Suhrob Berdiyev]] | align="left" |[[Qoʻqon 1912]] |- ! rowspan="6" |20 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Stanislav Andreyev]] | align="left" |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] | rowspan="6" style="text-align:center;" |5 |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Zohid Abdullayev]] | align="left" |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Muzaffar Muzaffarov]] | align="left" |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Bahodir Pardayev]] | align="left" |[[Metallurg Bekobod|Metallurg]] |- | align="left" |{{flagicon|GEO}} [[Kaxa Maxaradze]] | align="left" |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Qadamboy Nurmatov]] | align="left" |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |- ! rowspan="5" |26 | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Masharipov]] | align="left" |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | rowspan="5" style="text-align:center;" |4 |- | align="left" |{{flagicon|TKM}} [[Arslonmurat Amanov]] | align="left" |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Islom Toʻxtaxoʻjayev]] | align="left" |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |- | align="left" |{{flagicon|NIC}} [[Ariagner Smith]] | align="left" |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]]/[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |- | align="left" |{{flagicon|UZB}} [[Shavkat Salomov]] | align="left" |[[Surxon (futbol klubi)|Surxon]] |} === Xet-triklar === {{main|Oʻzbekiston Superligasidagi xet-triklar roʻyxati}} {| class="wikitable" !Futbolchi !Klub !Raqib klub ! style="text-align:center" |Natija !Sana |- |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]] ⁵ |[[AGMK]] |[[Qoʻqon 1912]] | align="center" |7-1 (H) |{{dts|2019|04|07|format=dmy}} |- |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |[[Nurafshon (futbol klubi)|Buxoro]] | align="center" |5-0 (A) |{{dts|2019|06|14|format=dmy}} |- |{{flagicon|UZB}} [[Igor Sergeyev]] |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] | align="center" |8-0 (H) |{{dts|2019|06|21|format=dmy}} |- |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | align="center" |5-1 (H) |{{dts|2019|08|27|format=dmy}} |- |{{flagicon|UZB}} [[Zafar Polvonov]] |[[AGMK]] |[[Qizilqum (futbol klubi)|Qizilqum]] | align="center" |4-1 |{{dts|2019|11|27|format=dmy}} |} == Muhlislar tashrifi == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center;" |+'''2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi ishtirokchilari''' !Bosqich !Umumiy !{{Tooltip|GP.|Oʻynalgan oʻyinlar}} !Oʻrtacha |- ! scope="row" |1 |60,689 |7 |8,670 |- ! scope="row" |2 |61,996 |7 |8,856 |- ! scope="row" |3 |49,055 |7 |7,008 |- ! scope="row" |4 |49,463 |7 |7,066 |- ! scope="row" |5 |51,251 |7 |7,321 |- ! scope="row" |6 |52,535 |7 |7,505 |- ! scope="row" |7 |69,595 |7 |9,942 |- ! scope="row" |8 |51,758 |7 |7,394 |- ! scope="row" |9 |39,834 |7 |5,690 |- ! scope="row" |10 |54,284 |7 |7,754 |- ! scope="row" |11 |32,970 |7 |4,710 |- ! scope="row" |12 |41,799 |7 |5,971 |- ! scope="row" |13 |- |- |- |- |- style="background:#f4faff;" |Umumiy |615,169 |84 |7,323 |} == Mukofotlar == === Oylik mukofotlar === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Oy ! colspan="2" |Oyning eng yaxshi murabbiyi ! colspan="2" |Oyning eng yaxshi futbolchisi ! colspan="2" |Oyning eng yaxshi darvozaboni ! colspan="2" |Oyning eng chiroyli goli |- !Murabbiy !Klub !Futbolchi !Klub !Futbolchi !Klub !Futbolchi !Klub |- !Mart |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]]<ref>{{cite news |date=2019-04-03 |title=март ойининг энг яхши мураббийи - Шота Арвеладзе |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/MDYjabwM}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10421 |sarlavha=Лучший тренер марта – Шота Арвеладзе |sana=11.04.2019}}</ref> |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]<ref>{{cite news |date=2019-04-03 |title=март ойининг энг яхши футболчиси - Драган Черан |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/ZEVSLGOL}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10422 |sarlavha=Лучший футболист марта – Драган Черан |sana=11.04.2019}}</ref> |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Botirali Ergashev]]<ref>{{cite news |date=2019-04-03 |title=март ойининг энг яхши дарвозабони - Ботирали Эргашев |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/W5yH93DU}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10418 |sarlavha=Лучший вратарь марта – Ботирали Эргашев |sana=11.04.2019}}</ref> |[[Dinamo (futbol klubi, Samarqand)|Dinamo]] |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]<ref>{{cite news |date=2019-04-03 |title=март ойининг энг чиройли голи муаллифи - Драган Черан |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/SRbRZjAz}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10413 |sarlavha=Автор самого красивого гола марта – Драган Черан |sana=10.04.2019}}</ref> |Paxtakor |- !Aprel |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]]<ref>{{cite news |date=2019-05-06 |title=апрель ойининг энг яхши мураббийи - Вадим Абрамов |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/ymYtRyNA}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10776 |sarlavha=Лучший тренер апреля – Вадим Абрамов |sana=10.05.2019}}</ref> |[[Bunyodkor PFK|Bunyodkor]] |{{flagicon|UZB}} [[Temurxoʻja Abduxoliqov]]<ref>{{cite news |date=2019-05-06 |title=апрель ойининг энг яхши футболчиси - Темурхўжа Абдухолиқов |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/QclTZ9us}}</ref> |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|UZB}} [[Sanjar Quvvatov]]<ref>{{cite news |date=2019-05-06 |title=апрель ойининг энг яхши дарвозабони - Санжар Қувватов |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia/t/I0eQwza4}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10779 |sarlavha=Лучший вратарь апреля – Санжар Кувватов |sana=10.05.2019}}</ref> |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Doston Ibragimov]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/10778 |sarlavha=Автор самого красивого гола апреля – Достон Ибрагимов |sana=10.05.2019}}</ref><ref>{{cite news |date=2019-05-06 |title=апрель ойининг энг чиройли голи муаллифи - Достон Ибрагимов |language=uz |publisher=championat.asia |url=https://championat.asia}}</ref> |Buxoro |- !May |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/11119 |sarlavha=Лучший тренер мая – Улугбек Бакаев |sana=11.06.2019}}</ref> |[[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]] |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/11117 |sarlavha=Лучший футболист мая – Драган Черан |sana=11.06.2019}}</ref> |Pakhtakor |{{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/11120 |sarlavha=Лучший вратарь мая – Абдувохид Нематов |sana=11.06.2019}}</ref> |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |{{flagicon|SRB}} [[Slavko Lukić]]<ref>{{Veb manbasi |url=https://test.pfl.uz/ru/m/news/view/11118 |sarlavha=Автор самого красивого гола мая – Славко Лукич |sana=11.06.2019}}</ref> |Navbahor |- !Iyun |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]] |Paxtakor |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Umidjon Ergashev]] |Navbahor |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |Paxtakor |- !Iyul |{{flagicon|UZB}} [[Ulugʻbek Baqoyev]] |Soʻgʻdiyona |{{flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Masharipov]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Eldorbek Suyunov]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Oybek Qilichev]] |[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] |- !Avgust |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]] |Paxtakor |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |Paxtakor |{{flagicon|SRB}} [[Milan Mitrović (futbolchi, 1991)|Milan Mitrovic]] |Soʻgʻdiyona |{{flagicon|UZB}} [[Muzaffar Muzaffarov]] |Metallurg |- !Sentyabr |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Dostonbek Hamdamov]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Oʻtkir Yusupov]] |[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] |{{flagicon|UZB}} [[Shahzod Ubaydullayev]] |Andijon |- !Oktyabr |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Igor Sergeyev]] |Paxtakor |{{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Nematov]] |Nasaf |{{flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] |Lokomotiv |- !Noyabr |{{flagicon|UZB}} [[Vadim Abramov]] |Bunyodkor |{{flagicon|UZB}} [[Nurillo Toʻxtasinov]] |Bunyodkor |{{flagicon|UZB}} [[Ignatiy Nesterov]] |[[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]] |{{flagicon|SRB}} [[Darko Stanojević]] |Surxon |} === Yillik mukofotlar === 2019-yilgi Oʻzbekiston Superligasi taqdirlash marosimi 2019-yil 24-dekabr kuni boʻlib oʻtdi<ref>{{cite web|url=https://championat.asia/t/tNZZZTND|title=Йилнинг энг яхшиларини тақдирлаш маросими бўлиб ўтди|access-date=2019-12-24}}</ref>. {| class="wikitable" !Mukofot !Gʻolib !Jamoa |- |'''Eng yaxshi futbolchi''' |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |- |'''Oltin butsa sohibi''' |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |- |'''Eng yaxshi darvozabon''' |{{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] |[[Nasaf (futbol klubi)|Nasaf]] |- |'''Eng yaxshi yosh futbolchi''' |{{flagicon|UZB}} [[Jasurbek Jaloliddinov]] |[[FC Bunyodkor|Bunyodkor]] |- |'''Eng yaxshi murabbiy''' |{{flagicon|GEO}} [[Shota Arveladze]] |[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] |- |'''Eng chiroyli gol''' |{{flagicon|UZB}} [[Muzaffar Muzaffarov]] |[[Metallurg Bekobod]] |- |'''Eng yaxshi hakam''' | colspan="2" style="text-align:center;" |[[Valentin Kovalenko]] |- |'''Fair Play''' | colspan="2" style="text-align:center;" |[[Nasaf (futbol klubi)|FC Nasaf]] |} {| class="wikitable" ! colspan="12" |Mavsumning eng yaxshi futbolchilar — XI |- |'''Darvozabon''' | colspan="11" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Abduvohid Neʼmatov]] ([[Nasaf (futbol klubi)|FC Nasaf]]) |- |'''Himoyachi''' | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Farruh Sayfiyev]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) | colspan="1" align="center" |{{flagicon|RUS}} [[Igor Golban]] ([[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]) | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Sardor Qulmatov]] ([[Soʻgʻdiyona (futbol klubi)|Soʻgʻdiyona]]) | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Hojiakbar Alijonov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) |- |'''Yarim himoyachi''' | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Jaloliddin Masharipov]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Sanjar Qodirqulov]] ([[FC Bunyodkor]]) | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Jamshid Iskanderov]] ([[Lokomotiv (futbol klubi, Toshkent)|Lokomotiv]]) | colspan="1" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Xurshid G‘iyosov]] ([[FC Bunyodkor]]) |- |'''Hujumchi''' | colspan="2" align="center" |{{flagicon|SRB}} [[Dragan Ćeran]] ([[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]) | colspan="2" align="center" |{{flagicon|UZB}} [[Humoyun Murtozoyev]] ([[Nasaf (futbol klubi)|FC Nasaf]]) |} == Yana qarang == * [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro ligasi]] * [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Kubogi]] * [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Liga Kubogi]] * [[Futbol boʻyicha 2019-yilgi Oʻzbekiston Pro-B ligasi]] == Manbalar == {{Manbalar}} {{Oʻzbekiston Superligasi}}{{Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari}}{{Oʻzbekiston Superligasi chempionlari}} [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi mavsumlari]] [[Turkum:Oʻzbekiston futbol ligalari 2019-yilda]] [[Turkum:2019-yilda Oʻzbekiston futboli]] 2sumkcess9lcojdxilyime7037l7m8c 0 758970 6192661 5818942 2026-07-04T06:02:04Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Fan]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192661 wikitext text/x-wiki {{Tarixiy davlat|p1=Bagirma (sultonligi)|p2=Bornu|flag_p2=Flag of the Bornu Empire.svg|p3=Vadai (Saltanat)|flag_p3=CentralEastAfrica1750.png|p4=Rabixa az-Zubayra davlati|flag_p4=|s1=Chad|flag_s1=Flag of Chad.svg|s2=|flag_s2=|s3=|flag_s3=|s4=|flag_s4=|Этап11=|nomi=Chad|oʻz nomi={{lang-fr|Tchad}}|holati=Fransiya koloniyasi|tashkil_topdi=[[1900]]|barham_topdi=[[1960]]|poytaxti=[[Njamena]]|tili=[[Fransuz tili]]|xarita=ChadMap.svg|oʻlchami=300px|izohi=Chadning xaritasi|dini=[[Islom]]|valyutasi=[[Frank]]|madhiya=[[La Marseillaise]]}} '''Fransuz Chadi''' — [[Chad]] Respublikasi tarixidagi 1900-yildan 1960-yilgacha boʻlgan davr, bu hudud [[Fransiya]] nazorati ostida boʻlgan. Fransiya 1887-yildan [[Markaziy Afrika]] hududlari tamon harakat qilishni boshlagan edi va ushbu davrda koʻplab mustamlaka hududlarga ega boʻlishni boshlagan<ref>[https://warspot.ru/21551-chad-voyny Chad voyni] 31-iyl 2022-yil</ref>. == Fransiyaning Chadni bosib olishi == 1893-yilda [[Chad (koʻl)|Chad koʻli]] hududida joylashgan Bornu davlati Rabih az-Zubayr tomonidan bosib olindi. Oʻsha yili Rabih az-Zubayr Masenyani (Bagirmi sultonligining poytaxti) yoqib yuborganidan soʻng, 25-bagirmi sultoni Abd ar-Rahmon Gvaranga yordam soʻrab fransuzlarga murojaat qildi va 1897-yilda fransuz protektoratini qabul qildi. 1900-yilda fransuz qoʻshinlari Chad koʻliga keldi. 1900-yil 22-aprelda Kusseriy jangi boʻlib, natijada Rabih az-Zubayr halok boʻldi va uning davlati quladi. 1900-yil sentabrda Fransiya hukumati tomonidan Chad harbiy hududi tuzildi. 1909—1911 yillarda Vaday sultonligi fransuzlar tomonidan bosib olindi. == Ikkinchi jahon urushidan oldin Chad == 1903-yilda Ubangi-Shari mustamlakasi tashkil topdi. 1906-yilda Chad harbiy hududi Oubangi-Shari koloniyasi bilan birlashtirilib, „Oubangi-Shari-Chad“ koloniyasi tashkil etildi. 1910-yilda Ubangi-Shari-Chad, Oʻrta Kongo va Gabon koloniyalari Fransiya Ekvatorial Afrika Federatsiyasiga birlashtirildi. 1911-yilda Agadir inqirozini hal qilish doirasida Fransiya Germaniyaga Ubangi-Sharining gʻarbiy qismini, evaziga [[Germaniya]] Fransiyaga Germaniya Kamerunining shimoliy-sharqiy qismini Chad koʻli hududida berdi. [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Germaniyaga berilgan hududlar Oubangi-Shari va Chadga qaytarildi. 1915-yilda Ubangi-Shari Chaddan alohida koloniyaga ajratildi. Shu bilan birga, ammo Chad mustamlakasining oʻzi mustaqil maqom olmadi, ammo toʻgʻridan-toʻgʻri [[Brazzavil|Brazzavildan]] boshqarildi. Biroq, bunday masofaviy boshqaruv noqulay boʻlib chiqdi va 1920-yildan Chad uchun [[Njamena|Fort-Lamida]] qarorgohi bilan alohida leytenant gubernator lavozimi joriy etildi. Chad Fransiya tomonidan aholi hisobiga armiya uchun taʼminot bazasi va Britaniya tomonidan bosib olingan Sudan tomonidan harbiy tahdid yuzaga kelgan taqdirda Fransiya Ekvatorial Afrikasini himoya qilishga qodir harbiy hudud sifatida koʻrilgan. 1906-yildayoq fransuzlar Chadda strategik ahamiyatga ega boʻlgan temir yoʻl loyihalarini ishlab chiqishga kirishdilar, biroq mustamlaka hududida birorta ham temir yoʻl liniyasi qurilmadi. Chad [[Fransiya mustamlaka imperiyasi|fransuz mustamlaka imperiyasining]] eng kambagʻal nuqtaridan biri edi va kam sonli yevropaliklar mahalliy mustamlaka maʼmuriyatida xizmat qilishni xohlashdi — masalan, 1928-yilda Chad maʼmuriy boʻlinmalarining 42%da rasmiy boshqaruv mavjud emas edi. Koloniyada joylashgan uchta armiya batalonlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kichik mustamlaka hokimiyatlari hech boʻlmaganda qandaydir jamoat tartibini saqlash bilan cheklanib qolishdi yoki vaziyatni shunchaki kuzatib borishdi. Chadning shimoli va sharqida hokimiyat mahalliy qabilalar va urugʻlar hayotiga umuman aralashmaslikka harakat qildi. 1923-yilda Kanem, Salamat va Gera prefekturalarida mahalliy qabilalar [[Senegal|Senegaldan]] [[Makka|Makkaga]] ketayotgan ziyoratchilarni asirga olib, qullikka sotganlarida, mustamlaka maʼmuriyati aholi ustidan nazoratni kuchaytirdi. 1928-yildan beri Chadning Fransiya mustamlaka imperiyasidagi roli keskin oʻzgardi. Rasmiylar fransuz shirkatlariga koloniyada [[Paxta tozalash sanoati|paxta tozalash]] va neft zavodlarini qurish majburiyati evaziga paxta yetishtirish va terib olishda monopoliya beradi. 1935-yilda Fransiya va [[Italiya]] oʻrtasida shartnoma tuzildi, unga koʻra shimoli-sharqiy chegara chizigʻi Chaddan Italiyaning Liviya koloniyasiga oʻtkazildi. Fransiya parlamenti ushbu shartnomani ratifikatsiya qilishdan bosh tortdi, biroq u Chad va Liviya oʻrtasidagi kelajakdagi hududiy nizoga asos boʻldi. == Ikkinchi jahon urushi paytida Chad == [[Fayl:Félix_Éboué_and_Charles_DeGaulle.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/F%C3%A9lix_%C3%89bou%C3%A9_and_Charles_DeGaulle.jpg/220px-F%C3%A9lix_%C3%89bou%C3%A9_and_Charles_DeGaulle.jpg|right|thumb| Ebue general-gubernatori Charlz de Gollni Chadda kutib oldi. 1940-yil 15-oktabr.]] Dunyoda kuchayib borayotgan keskinlik munosabati bilan 1938-yilda tajribali mustamlaka boshqaruvchisi Feliks Ebue [[Chad]] gubernatori etib tayinlandi. 1940-yil iyun oyida Fransiya taslim boʻlganidan keyin u tabiiy bozori Britaniya Nigeriyasi boʻlgan Chadning iqtisodiy hayotini taʼminlash muammosiga duch keldi. 1940—yil iyul oyida u [[Charles de Gaulle|general de Goll]] bilan bogʻlanib, Fransiya unga ishonib topshirilgan hududning mudofaasi va hayotining shartlarini aytib, Ozod Fransiyaga rasman qoʻshilish niyatini eʼlon qildi. 1940-yil 26-avgustda [[Lagos (Nigeriya)|Lagosda]] boʻlib oʻtgan yigʻilishda Eboue gubernatori va Chad hududi qoʻshinlari qoʻmondoni polkovnik Marchand Chadning general de Goll harakatiga qoʻshilganligini eʼlon qilgan edi. Chad polkovnik Lekler qoʻmondonligi ostida erkin fransuz kuchlari uchun bazaga aylandi. 1941-yil boshida Chad hududidan Kufraga reyd amalga oshirildi va 1942—1943 yillarda Fezzan yurishi oʻtkazildi. == Ikkinchi jahon urushidan keyin Chad == Ikkinchi [[Ikkinchi Jahon urushi|jahon urushidan soʻng,]] Toʻrtinchi Fransiya Respublikasi oʻz mustamlakalarining siyosiy huquqlarini kengaytira boshladi, Fransiya Ekvatorial Afrikasi Fransiya Ittifoqiga kirdi. 1946-yilda Afrika koloniyalarining tub aholisi cheklangan fuqarolik huquqlariga ega boʻldi. 1956-yilda faqat maslahat vakolatiga ega boʻlgan hududiy majlislar saylandi. 1958-yilda [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya Beshinchi Respublikasi]] tashkil etilganda, Fransiya Ittifoqi Fransiya hamjamiyatiga aylantirildi va Fransiya Ekvatorial Afrikasi rasmiy ravishda oʻz faoliyatini toʻxtatdi va Markaziy Afrika Respublikalari Ittifoqiga aylandi. Uning tarkibiga kirgan hududlarda referendumlar oʻtkazildi va mustamlakalar yangi tuzilmaga qoʻshilish yoqlab ovoz berdi. 1958-yil 1-dekabrda Chad mustamlakasi „Chad Respublikasi“ nomini oldi. Indochinadagi urushda magʻlub boʻlish va [[Jazoir|Jazoirda]] keskinlikning kuchayishi natijasida Fransiya konstitutsiyasiga Fransiya hamjamiyatining aʼzolariga oʻz konstitutsiyalarini oʻzgartirishga ruxsat beruvchi oʻzgartirishlar kiritildi. 1960-yil 11-avgustda [[Chad]] Respublikasi mustaqillikka erishdi. Hozirgi vaqtda Fransiya Chad davlatida va mintaqada xavfsizlikni saqlash maqsadida AQSh bilan keng koʻlamli demokratik islohatlar olib bormoqda<ref>[https://foreignpolicy.com/2021/05/24/france-macron-chad-deby-democracy-g5-sahel/ How France Undermines Democracy in Chad — Foreign Policy] 31-iyul 2022-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Afrika]] [[Turkum:Chad]] [[Turkum:Fransiya]] [[Turkum:Mustamlakalar]] [[Turkum:Jahon urushi]] [[Turkum:Tarix]] hfh5t6k7c6z41u4l8gtqppx8y67cqpk 6192662 6192661 2026-07-04T06:02:11Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192662 wikitext text/x-wiki {{Tarixiy davlat|p1=Bagirma (sultonligi)|p2=Bornu|flag_p2=Flag of the Bornu Empire.svg|p3=Vadai (Saltanat)|flag_p3=CentralEastAfrica1750.png|p4=Rabixa az-Zubayra davlati|flag_p4=|s1=Chad|flag_s1=Flag of Chad.svg|s2=|flag_s2=|s3=|flag_s3=|s4=|flag_s4=|Этап11=|nomi=Chad|oʻz nomi={{lang-fr|Tchad}}|holati=Fransiya koloniyasi|tashkil_topdi=[[1900]]|barham_topdi=[[1960]]|poytaxti=[[Njamena]]|tili=[[Fransuz tili]]|xarita=ChadMap.svg|oʻlchami=300px|izohi=Chadning xaritasi|dini=[[Islom]]|valyutasi=[[Frank]]|madhiya=[[La Marseillaise]]}} '''Fransuz Chadi''' — [[Chad]] Respublikasi tarixidagi 1900-yildan 1960-yilgacha boʻlgan davr, bu hudud [[Fransiya]] nazorati ostida boʻlgan. Fransiya 1887-yildan [[Markaziy Afrika]] hududlari tamon harakat qilishni boshlagan edi va ushbu davrda koʻplab mustamlaka hududlarga ega boʻlishni boshlagan<ref>[https://warspot.ru/21551-chad-voyny Chad voyni] 31-iyl 2022-yil</ref>. == Fransiyaning Chadni bosib olishi == 1893-yilda [[Chad (koʻl)|Chad koʻli]] hududida joylashgan Bornu davlati Rabih az-Zubayr tomonidan bosib olindi. Oʻsha yili Rabih az-Zubayr Masenyani (Bagirmi sultonligining poytaxti) yoqib yuborganidan soʻng, 25-bagirmi sultoni Abd ar-Rahmon Gvaranga yordam soʻrab fransuzlarga murojaat qildi va 1897-yilda fransuz protektoratini qabul qildi. 1900-yilda fransuz qoʻshinlari Chad koʻliga keldi. 1900-yil 22-aprelda Kusseriy jangi boʻlib, natijada Rabih az-Zubayr halok boʻldi va uning davlati quladi. 1900-yil sentabrda Fransiya hukumati tomonidan Chad harbiy hududi tuzildi. 1909—1911 yillarda Vaday sultonligi fransuzlar tomonidan bosib olindi. == Ikkinchi jahon urushidan oldin Chad == 1903-yilda Ubangi-Shari mustamlakasi tashkil topdi. 1906-yilda Chad harbiy hududi Oubangi-Shari koloniyasi bilan birlashtirilib, „Oubangi-Shari-Chad“ koloniyasi tashkil etildi. 1910-yilda Ubangi-Shari-Chad, Oʻrta Kongo va Gabon koloniyalari Fransiya Ekvatorial Afrika Federatsiyasiga birlashtirildi. 1911-yilda Agadir inqirozini hal qilish doirasida Fransiya Germaniyaga Ubangi-Sharining gʻarbiy qismini, evaziga [[Germaniya]] Fransiyaga Germaniya Kamerunining shimoliy-sharqiy qismini Chad koʻli hududida berdi. [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Germaniyaga berilgan hududlar Oubangi-Shari va Chadga qaytarildi. 1915-yilda Ubangi-Shari Chaddan alohida koloniyaga ajratildi. Shu bilan birga, ammo Chad mustamlakasining oʻzi mustaqil maqom olmadi, ammo toʻgʻridan-toʻgʻri [[Brazzavil|Brazzavildan]] boshqarildi. Biroq, bunday masofaviy boshqaruv noqulay boʻlib chiqdi va 1920-yildan Chad uchun [[Njamena|Fort-Lamida]] qarorgohi bilan alohida leytenant gubernator lavozimi joriy etildi. Chad Fransiya tomonidan aholi hisobiga armiya uchun taʼminot bazasi va Britaniya tomonidan bosib olingan Sudan tomonidan harbiy tahdid yuzaga kelgan taqdirda Fransiya Ekvatorial Afrikasini himoya qilishga qodir harbiy hudud sifatida koʻrilgan. 1906-yildayoq fransuzlar Chadda strategik ahamiyatga ega boʻlgan temir yoʻl loyihalarini ishlab chiqishga kirishdilar, biroq mustamlaka hududida birorta ham temir yoʻl liniyasi qurilmadi. Chad [[Fransiya mustamlaka imperiyasi|fransuz mustamlaka imperiyasining]] eng kambagʻal nuqtaridan biri edi va kam sonli yevropaliklar mahalliy mustamlaka maʼmuriyatida xizmat qilishni xohlashdi — masalan, 1928-yilda Chad maʼmuriy boʻlinmalarining 42%da rasmiy boshqaruv mavjud emas edi. Koloniyada joylashgan uchta armiya batalonlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kichik mustamlaka hokimiyatlari hech boʻlmaganda qandaydir jamoat tartibini saqlash bilan cheklanib qolishdi yoki vaziyatni shunchaki kuzatib borishdi. Chadning shimoli va sharqida hokimiyat mahalliy qabilalar va urugʻlar hayotiga umuman aralashmaslikka harakat qildi. 1923-yilda Kanem, Salamat va Gera prefekturalarida mahalliy qabilalar [[Senegal|Senegaldan]] [[Makka|Makkaga]] ketayotgan ziyoratchilarni asirga olib, qullikka sotganlarida, mustamlaka maʼmuriyati aholi ustidan nazoratni kuchaytirdi. 1928-yildan beri Chadning Fransiya mustamlaka imperiyasidagi roli keskin oʻzgardi. Rasmiylar fransuz shirkatlariga koloniyada [[Paxta tozalash sanoati|paxta tozalash]] va neft zavodlarini qurish majburiyati evaziga paxta yetishtirish va terib olishda monopoliya beradi. 1935-yilda Fransiya va [[Italiya]] oʻrtasida shartnoma tuzildi, unga koʻra shimoli-sharqiy chegara chizigʻi Chaddan Italiyaning Liviya koloniyasiga oʻtkazildi. Fransiya parlamenti ushbu shartnomani ratifikatsiya qilishdan bosh tortdi, biroq u Chad va Liviya oʻrtasidagi kelajakdagi hududiy nizoga asos boʻldi. == Ikkinchi jahon urushi paytida Chad == [[Fayl:Félix_Éboué_and_Charles_DeGaulle.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/F%C3%A9lix_%C3%89bou%C3%A9_and_Charles_DeGaulle.jpg/220px-F%C3%A9lix_%C3%89bou%C3%A9_and_Charles_DeGaulle.jpg|right|thumb| Ebue general-gubernatori Charlz de Gollni Chadda kutib oldi. 1940-yil 15-oktabr.]] Dunyoda kuchayib borayotgan keskinlik munosabati bilan 1938-yilda tajribali mustamlaka boshqaruvchisi Feliks Ebue [[Chad]] gubernatori etib tayinlandi. 1940-yil iyun oyida Fransiya taslim boʻlganidan keyin u tabiiy bozori Britaniya Nigeriyasi boʻlgan Chadning iqtisodiy hayotini taʼminlash muammosiga duch keldi. 1940—yil iyul oyida u [[Charles de Gaulle|general de Goll]] bilan bogʻlanib, Fransiya unga ishonib topshirilgan hududning mudofaasi va hayotining shartlarini aytib, Ozod Fransiyaga rasman qoʻshilish niyatini eʼlon qildi. 1940-yil 26-avgustda [[Lagos (Nigeriya)|Lagosda]] boʻlib oʻtgan yigʻilishda Eboue gubernatori va Chad hududi qoʻshinlari qoʻmondoni polkovnik Marchand Chadning general de Goll harakatiga qoʻshilganligini eʼlon qilgan edi. Chad polkovnik Lekler qoʻmondonligi ostida erkin fransuz kuchlari uchun bazaga aylandi. 1941-yil boshida Chad hududidan Kufraga reyd amalga oshirildi va 1942—1943 yillarda Fezzan yurishi oʻtkazildi. == Ikkinchi jahon urushidan keyin Chad == Ikkinchi [[Ikkinchi Jahon urushi|jahon urushidan soʻng,]] Toʻrtinchi Fransiya Respublikasi oʻz mustamlakalarining siyosiy huquqlarini kengaytira boshladi, Fransiya Ekvatorial Afrikasi Fransiya Ittifoqiga kirdi. 1946-yilda Afrika koloniyalarining tub aholisi cheklangan fuqarolik huquqlariga ega boʻldi. 1956-yilda faqat maslahat vakolatiga ega boʻlgan hududiy majlislar saylandi. 1958-yilda [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya Beshinchi Respublikasi]] tashkil etilganda, Fransiya Ittifoqi Fransiya hamjamiyatiga aylantirildi va Fransiya Ekvatorial Afrikasi rasmiy ravishda oʻz faoliyatini toʻxtatdi va Markaziy Afrika Respublikalari Ittifoqiga aylandi. Uning tarkibiga kirgan hududlarda referendumlar oʻtkazildi va mustamlakalar yangi tuzilmaga qoʻshilish yoqlab ovoz berdi. 1958-yil 1-dekabrda Chad mustamlakasi „Chad Respublikasi“ nomini oldi. Indochinadagi urushda magʻlub boʻlish va [[Jazoir|Jazoirda]] keskinlikning kuchayishi natijasida Fransiya konstitutsiyasiga Fransiya hamjamiyatining aʼzolariga oʻz konstitutsiyalarini oʻzgartirishga ruxsat beruvchi oʻzgartirishlar kiritildi. 1960-yil 11-avgustda [[Chad]] Respublikasi mustaqillikka erishdi. Hozirgi vaqtda Fransiya Chad davlatida va mintaqada xavfsizlikni saqlash maqsadida AQSh bilan keng koʻlamli demokratik islohatlar olib bormoqda<ref>[https://foreignpolicy.com/2021/05/24/france-macron-chad-deby-democracy-g5-sahel/ How France Undermines Democracy in Chad — Foreign Policy] 31-iyul 2022-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Afrika]] [[Turkum:Chad]] [[Turkum:Fransiya]] [[Turkum:Mustamlakalar]] [[Turkum:Jahon urushi]] jt9wqzoujy587mleopab3ow8raul8fa 6192663 6192662 2026-07-04T06:02:34Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Fransiya]] olib tashlandi; [[Turkum:Fransiya tarixi]] qoʻshildi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192663 wikitext text/x-wiki {{Tarixiy davlat|p1=Bagirma (sultonligi)|p2=Bornu|flag_p2=Flag of the Bornu Empire.svg|p3=Vadai (Saltanat)|flag_p3=CentralEastAfrica1750.png|p4=Rabixa az-Zubayra davlati|flag_p4=|s1=Chad|flag_s1=Flag of Chad.svg|s2=|flag_s2=|s3=|flag_s3=|s4=|flag_s4=|Этап11=|nomi=Chad|oʻz nomi={{lang-fr|Tchad}}|holati=Fransiya koloniyasi|tashkil_topdi=[[1900]]|barham_topdi=[[1960]]|poytaxti=[[Njamena]]|tili=[[Fransuz tili]]|xarita=ChadMap.svg|oʻlchami=300px|izohi=Chadning xaritasi|dini=[[Islom]]|valyutasi=[[Frank]]|madhiya=[[La Marseillaise]]}} '''Fransuz Chadi''' — [[Chad]] Respublikasi tarixidagi 1900-yildan 1960-yilgacha boʻlgan davr, bu hudud [[Fransiya]] nazorati ostida boʻlgan. Fransiya 1887-yildan [[Markaziy Afrika]] hududlari tamon harakat qilishni boshlagan edi va ushbu davrda koʻplab mustamlaka hududlarga ega boʻlishni boshlagan<ref>[https://warspot.ru/21551-chad-voyny Chad voyni] 31-iyl 2022-yil</ref>. == Fransiyaning Chadni bosib olishi == 1893-yilda [[Chad (koʻl)|Chad koʻli]] hududida joylashgan Bornu davlati Rabih az-Zubayr tomonidan bosib olindi. Oʻsha yili Rabih az-Zubayr Masenyani (Bagirmi sultonligining poytaxti) yoqib yuborganidan soʻng, 25-bagirmi sultoni Abd ar-Rahmon Gvaranga yordam soʻrab fransuzlarga murojaat qildi va 1897-yilda fransuz protektoratini qabul qildi. 1900-yilda fransuz qoʻshinlari Chad koʻliga keldi. 1900-yil 22-aprelda Kusseriy jangi boʻlib, natijada Rabih az-Zubayr halok boʻldi va uning davlati quladi. 1900-yil sentabrda Fransiya hukumati tomonidan Chad harbiy hududi tuzildi. 1909—1911 yillarda Vaday sultonligi fransuzlar tomonidan bosib olindi. == Ikkinchi jahon urushidan oldin Chad == 1903-yilda Ubangi-Shari mustamlakasi tashkil topdi. 1906-yilda Chad harbiy hududi Oubangi-Shari koloniyasi bilan birlashtirilib, „Oubangi-Shari-Chad“ koloniyasi tashkil etildi. 1910-yilda Ubangi-Shari-Chad, Oʻrta Kongo va Gabon koloniyalari Fransiya Ekvatorial Afrika Federatsiyasiga birlashtirildi. 1911-yilda Agadir inqirozini hal qilish doirasida Fransiya Germaniyaga Ubangi-Sharining gʻarbiy qismini, evaziga [[Germaniya]] Fransiyaga Germaniya Kamerunining shimoliy-sharqiy qismini Chad koʻli hududida berdi. [[Birinchi jahon urushi|Birinchi jahon urushidan]] keyin Germaniyaga berilgan hududlar Oubangi-Shari va Chadga qaytarildi. 1915-yilda Ubangi-Shari Chaddan alohida koloniyaga ajratildi. Shu bilan birga, ammo Chad mustamlakasining oʻzi mustaqil maqom olmadi, ammo toʻgʻridan-toʻgʻri [[Brazzavil|Brazzavildan]] boshqarildi. Biroq, bunday masofaviy boshqaruv noqulay boʻlib chiqdi va 1920-yildan Chad uchun [[Njamena|Fort-Lamida]] qarorgohi bilan alohida leytenant gubernator lavozimi joriy etildi. Chad Fransiya tomonidan aholi hisobiga armiya uchun taʼminot bazasi va Britaniya tomonidan bosib olingan Sudan tomonidan harbiy tahdid yuzaga kelgan taqdirda Fransiya Ekvatorial Afrikasini himoya qilishga qodir harbiy hudud sifatida koʻrilgan. 1906-yildayoq fransuzlar Chadda strategik ahamiyatga ega boʻlgan temir yoʻl loyihalarini ishlab chiqishga kirishdilar, biroq mustamlaka hududida birorta ham temir yoʻl liniyasi qurilmadi. Chad [[Fransiya mustamlaka imperiyasi|fransuz mustamlaka imperiyasining]] eng kambagʻal nuqtaridan biri edi va kam sonli yevropaliklar mahalliy mustamlaka maʼmuriyatida xizmat qilishni xohlashdi — masalan, 1928-yilda Chad maʼmuriy boʻlinmalarining 42%da rasmiy boshqaruv mavjud emas edi. Koloniyada joylashgan uchta armiya batalonlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kichik mustamlaka hokimiyatlari hech boʻlmaganda qandaydir jamoat tartibini saqlash bilan cheklanib qolishdi yoki vaziyatni shunchaki kuzatib borishdi. Chadning shimoli va sharqida hokimiyat mahalliy qabilalar va urugʻlar hayotiga umuman aralashmaslikka harakat qildi. 1923-yilda Kanem, Salamat va Gera prefekturalarida mahalliy qabilalar [[Senegal|Senegaldan]] [[Makka|Makkaga]] ketayotgan ziyoratchilarni asirga olib, qullikka sotganlarida, mustamlaka maʼmuriyati aholi ustidan nazoratni kuchaytirdi. 1928-yildan beri Chadning Fransiya mustamlaka imperiyasidagi roli keskin oʻzgardi. Rasmiylar fransuz shirkatlariga koloniyada [[Paxta tozalash sanoati|paxta tozalash]] va neft zavodlarini qurish majburiyati evaziga paxta yetishtirish va terib olishda monopoliya beradi. 1935-yilda Fransiya va [[Italiya]] oʻrtasida shartnoma tuzildi, unga koʻra shimoli-sharqiy chegara chizigʻi Chaddan Italiyaning Liviya koloniyasiga oʻtkazildi. Fransiya parlamenti ushbu shartnomani ratifikatsiya qilishdan bosh tortdi, biroq u Chad va Liviya oʻrtasidagi kelajakdagi hududiy nizoga asos boʻldi. == Ikkinchi jahon urushi paytida Chad == [[Fayl:Félix_Éboué_and_Charles_DeGaulle.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/F%C3%A9lix_%C3%89bou%C3%A9_and_Charles_DeGaulle.jpg/220px-F%C3%A9lix_%C3%89bou%C3%A9_and_Charles_DeGaulle.jpg|right|thumb| Ebue general-gubernatori Charlz de Gollni Chadda kutib oldi. 1940-yil 15-oktabr.]] Dunyoda kuchayib borayotgan keskinlik munosabati bilan 1938-yilda tajribali mustamlaka boshqaruvchisi Feliks Ebue [[Chad]] gubernatori etib tayinlandi. 1940-yil iyun oyida Fransiya taslim boʻlganidan keyin u tabiiy bozori Britaniya Nigeriyasi boʻlgan Chadning iqtisodiy hayotini taʼminlash muammosiga duch keldi. 1940—yil iyul oyida u [[Charles de Gaulle|general de Goll]] bilan bogʻlanib, Fransiya unga ishonib topshirilgan hududning mudofaasi va hayotining shartlarini aytib, Ozod Fransiyaga rasman qoʻshilish niyatini eʼlon qildi. 1940-yil 26-avgustda [[Lagos (Nigeriya)|Lagosda]] boʻlib oʻtgan yigʻilishda Eboue gubernatori va Chad hududi qoʻshinlari qoʻmondoni polkovnik Marchand Chadning general de Goll harakatiga qoʻshilganligini eʼlon qilgan edi. Chad polkovnik Lekler qoʻmondonligi ostida erkin fransuz kuchlari uchun bazaga aylandi. 1941-yil boshida Chad hududidan Kufraga reyd amalga oshirildi va 1942—1943 yillarda Fezzan yurishi oʻtkazildi. == Ikkinchi jahon urushidan keyin Chad == Ikkinchi [[Ikkinchi Jahon urushi|jahon urushidan soʻng,]] Toʻrtinchi Fransiya Respublikasi oʻz mustamlakalarining siyosiy huquqlarini kengaytira boshladi, Fransiya Ekvatorial Afrikasi Fransiya Ittifoqiga kirdi. 1946-yilda Afrika koloniyalarining tub aholisi cheklangan fuqarolik huquqlariga ega boʻldi. 1956-yilda faqat maslahat vakolatiga ega boʻlgan hududiy majlislar saylandi. 1958-yilda [[Beshinchi Fransiya respublikasi|Fransiya Beshinchi Respublikasi]] tashkil etilganda, Fransiya Ittifoqi Fransiya hamjamiyatiga aylantirildi va Fransiya Ekvatorial Afrikasi rasmiy ravishda oʻz faoliyatini toʻxtatdi va Markaziy Afrika Respublikalari Ittifoqiga aylandi. Uning tarkibiga kirgan hududlarda referendumlar oʻtkazildi va mustamlakalar yangi tuzilmaga qoʻshilish yoqlab ovoz berdi. 1958-yil 1-dekabrda Chad mustamlakasi „Chad Respublikasi“ nomini oldi. Indochinadagi urushda magʻlub boʻlish va [[Jazoir|Jazoirda]] keskinlikning kuchayishi natijasida Fransiya konstitutsiyasiga Fransiya hamjamiyatining aʼzolariga oʻz konstitutsiyalarini oʻzgartirishga ruxsat beruvchi oʻzgartirishlar kiritildi. 1960-yil 11-avgustda [[Chad]] Respublikasi mustaqillikka erishdi. Hozirgi vaqtda Fransiya Chad davlatida va mintaqada xavfsizlikni saqlash maqsadida AQSh bilan keng koʻlamli demokratik islohatlar olib bormoqda<ref>[https://foreignpolicy.com/2021/05/24/france-macron-chad-deby-democracy-g5-sahel/ How France Undermines Democracy in Chad — Foreign Policy] 31-iyul 2022-yil</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Afrika]] [[Turkum:Chad]] [[Turkum:Fransiya tarixi]] [[Turkum:Mustamlakalar]] [[Turkum:Jahon urushi]] rw26a3kvo6ue77shfqh715xvpphwocd 3 759036 6192171 5967438 2026-07-03T12:33:24Z Mirzoulugʻbek 8698 6192171 wikitext text/x-wiki == Xush kelibsiz == {{hello|[[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]])}} [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 09:29, 31-Iyul 2022 (UTC) {{/Arxiv}} == Help == I recently translated [[G'azo genotsidi|this]] article and need help improving it; my Uzbek is not very good. Thank you. [[Foydalanuvchi:جودت|جودت]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:جودت|munozara]]) 18:48, 2026-yil 15-mart (UTC) == Maqola mavzusi boʻyicha == Hurmatli @[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] Viki Ramazonni sevadi tanlovi davomida fountainga kiritilgan bir necha maqolani mavzuga aloqador emas deya baholamagansiz. Ammo ushbu maqolalar tanlovning tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan joy olgan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:54, 2026-yil 23-mart (UTC) :Shaxsiyat haqidagi maqolalar boʻlganligi uchun tanlovning kishilar boʻyicha tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan topa olmagan edim. Topilganlari va kamchiligi yoʻqlari baholandi. Eʼtibordan qochirgan boʻlsam kerak. Tuzatib qoʻyaman. Eslatganingiz uchun rahmat! [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:46, 2026-yil 23-mart (UTC) :Iloji boʻlsa baholanmaganlar tavsiya etilgan maqolalarning qaysi boʻlimida ekanligini yoza olasizmi. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:56, 2026-yil 23-mart (UTC) ::@[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] tanlov doirasida yaratilgan maqolalarning bari [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Ramadan_2026/List_of_Articles/Figures/1 shaxslar/arboblar] bo'limidan olingan edi. Yana bir eslatma 0 ball bilan baholagan va mavzuga doir emas deyilgan 4 maqola ham shu bo'limdan olingan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:28, 2026-yil 24-mart (UTC) <div style="background-color: #fff8f8; border: 1px solid #bb2222; border-left: 5px solid #bb2222; padding: 15px; margin: 10px 0; border-radius: 4px; font-family: sans-serif;"> <div style="float: left; margin-right: 15px; margin-bottom: 5px;">[[Fayl:Ambox warning pn.svg|45px|link=|Ogohlantirish]]</div> <div> '''Sifatsiz avtomat tarjimalar boʻyicha ogohlantirish!''' Assalomu alaykum. Vikipediyada amalga oshirayotgan tahrirlaringiz va ommaviy ravishda kiritayotgan maqolalaringiz tahlil qilinganda, ularning aksariyati tahrir qilinmagan, xom '''avtomat tarjima (mashina tarjimasi)''' ekanligi aniqlandi. Maqolalardagi gaplarning tuzilishi oʻzbek tilining tabiiy nutq va imlo qoidalariga mos kelmaydi (masalan, ''"Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ..."'' kabi jumlalar). Vikipediya qoidalariga koʻra, bunday maqolalar loyiha sifatini tushiradi va tezda oʻchirish mezonlariga ([[Vikipediya:Tezda oʻchirish mezonlari|VP:TO'M]]) tushadi. * Sizdan avtomat tarjima vositalaridan chiqqan matnlarni toʻgʻridan-toʻgʻri saqlashni zudlik bilan toʻxtatishingizni talab qilamiz. * Har bir yaratilayotgan maqolani jonli oʻzbek tili qoidalariga moslab, qoʻlda chuqur tahrirlashingiz shart. Agar ogohlantirishga qaramay, sifatsiz va avtomat tarjimadagi maqolalarni xuddi shunday tezlikda ommaviy kiritishda davom etsangiz, loyiha tozaligini saqlash maqsadida hisobingiz adminlar tomonidan **tahrirlashdan toʻsib qoʻyiladi (bloklanadi)**. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:33, 2026-yil 3-iyul (UTC) </div> <div style="clear: both;"></div> </div> n3vvezsaoykndk9242s17o4fnkqg0ad 6192179 6192171 2026-07-03T12:57:01Z Ahror Akramovich 75193 /* Maqola mavzusi boʻyicha */ Javob 6192179 wikitext text/x-wiki == Xush kelibsiz == {{hello|[[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]])}} [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 09:29, 31-Iyul 2022 (UTC) {{/Arxiv}} == Help == I recently translated [[G'azo genotsidi|this]] article and need help improving it; my Uzbek is not very good. Thank you. [[Foydalanuvchi:جودت|جودت]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:جودت|munozara]]) 18:48, 2026-yil 15-mart (UTC) == Maqola mavzusi boʻyicha == Hurmatli @[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] Viki Ramazonni sevadi tanlovi davomida fountainga kiritilgan bir necha maqolani mavzuga aloqador emas deya baholamagansiz. Ammo ushbu maqolalar tanlovning tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan joy olgan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:54, 2026-yil 23-mart (UTC) :Shaxsiyat haqidagi maqolalar boʻlganligi uchun tanlovning kishilar boʻyicha tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan topa olmagan edim. Topilganlari va kamchiligi yoʻqlari baholandi. Eʼtibordan qochirgan boʻlsam kerak. Tuzatib qoʻyaman. Eslatganingiz uchun rahmat! [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:46, 2026-yil 23-mart (UTC) :Iloji boʻlsa baholanmaganlar tavsiya etilgan maqolalarning qaysi boʻlimida ekanligini yoza olasizmi. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:56, 2026-yil 23-mart (UTC) ::@[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] tanlov doirasida yaratilgan maqolalarning bari [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Ramadan_2026/List_of_Articles/Figures/1 shaxslar/arboblar] bo'limidan olingan edi. Yana bir eslatma 0 ball bilan baholagan va mavzuga doir emas deyilgan 4 maqola ham shu bo'limdan olingan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:28, 2026-yil 24-mart (UTC) <div style="background-color: #fff8f8; border: 1px solid #bb2222; border-left: 5px solid #bb2222; padding: 15px; margin: 10px 0; border-radius: 4px; font-family: sans-serif;"> <div style="float: left; margin-right: 15px; margin-bottom: 5px;">[[Fayl:Ambox warning pn.svg|45px|link=|Ogohlantirish]]</div> <div> '''Sifatsiz avtomat tarjimalar boʻyicha ogohlantirish!''' Assalomu alaykum. Vikipediyada amalga oshirayotgan tahrirlaringiz va ommaviy ravishda kiritayotgan maqolalaringiz tahlil qilinganda, ularning aksariyati tahrir qilinmagan, xom '''avtomat tarjima (mashina tarjimasi)''' ekanligi aniqlandi. Maqolalardagi gaplarning tuzilishi oʻzbek tilining tabiiy nutq va imlo qoidalariga mos kelmaydi (masalan, ''"Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ..."'' kabi jumlalar). Vikipediya qoidalariga koʻra, bunday maqolalar loyiha sifatini tushiradi va tezda oʻchirish mezonlariga ([[Vikipediya:Tezda oʻchirish mezonlari|VP:TO'M]]) tushadi. * Sizdan avtomat tarjima vositalaridan chiqqan matnlarni toʻgʻridan-toʻgʻri saqlashni zudlik bilan toʻxtatishingizni talab qilamiz. * Har bir yaratilayotgan maqolani jonli oʻzbek tili qoidalariga moslab, qoʻlda chuqur tahrirlashingiz shart. Agar ogohlantirishga qaramay, sifatsiz va avtomat tarjimadagi maqolalarni xuddi shunday tezlikda ommaviy kiritishda davom etsangiz, loyiha tozaligini saqlash maqsadida hisobingiz adminlar tomonidan **tahrirlashdan toʻsib qoʻyiladi (bloklanadi)**. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:33, 2026-yil 3-iyul (UTC) </div> <div style="clear: both;"></div> </div> :Assalomu alaykum. Yaxshimisiz Mirzoulugʻbek ogʻa. Ogohlantirishingiz uchun rahmat. Shuni maʼlum qilmoqchimanki, men maqolalarni avtomat tarjima usulida yaratmayman. Yaʼni toʻgʻridan-toʻgʻri joylash usulida emas. Qilgan tarjimalarimni asosan Tilmoch saytida tekshirib olaman. Tarjima jarayonida turli manbalardan foydalanaman, ammo har bir maqolani oʻzim tahrir qilib, oʻzbek tiliga moslashtiraman. Mening maqsadim Oʻzbekcha Vikipediya sifatini oshirish. Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ deb olganimda ichki havola qismida Pennin Alp togʻlari|Pennin Alp shaklida olganman sababi vikipediyaning Alplar maqolasida Alplar yoki Alp togʻlari deb berilgan shunga Alp togʻlarini ichki havolaga olgandim. Shu joyida uni asosiy qismga chiqarishim kerakka oʻxshaydi. Takliflar uchun rahmat. Yuqorida aytilgan kamchilikni toʻgʻirlab qoʻyaman. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 12:57, 2026-yil 3-iyul (UTC) kudcko8xomaxmkhfee2c8e8wwob45sd 6192265 6192179 2026-07-03T15:12:53Z Ahror Akramovich 75193 /* Maqola mavzusi boʻyicha */ Javob 6192265 wikitext text/x-wiki == Xush kelibsiz == {{hello|[[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]])}} [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 09:29, 31-Iyul 2022 (UTC) {{/Arxiv}} == Help == I recently translated [[G'azo genotsidi|this]] article and need help improving it; my Uzbek is not very good. Thank you. [[Foydalanuvchi:جودت|جودت]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:جودت|munozara]]) 18:48, 2026-yil 15-mart (UTC) == Maqola mavzusi boʻyicha == Hurmatli @[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] Viki Ramazonni sevadi tanlovi davomida fountainga kiritilgan bir necha maqolani mavzuga aloqador emas deya baholamagansiz. Ammo ushbu maqolalar tanlovning tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan joy olgan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:54, 2026-yil 23-mart (UTC) :Shaxsiyat haqidagi maqolalar boʻlganligi uchun tanlovning kishilar boʻyicha tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan topa olmagan edim. Topilganlari va kamchiligi yoʻqlari baholandi. Eʼtibordan qochirgan boʻlsam kerak. Tuzatib qoʻyaman. Eslatganingiz uchun rahmat! [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:46, 2026-yil 23-mart (UTC) :Iloji boʻlsa baholanmaganlar tavsiya etilgan maqolalarning qaysi boʻlimida ekanligini yoza olasizmi. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:56, 2026-yil 23-mart (UTC) ::@[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] tanlov doirasida yaratilgan maqolalarning bari [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Ramadan_2026/List_of_Articles/Figures/1 shaxslar/arboblar] bo'limidan olingan edi. Yana bir eslatma 0 ball bilan baholagan va mavzuga doir emas deyilgan 4 maqola ham shu bo'limdan olingan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:28, 2026-yil 24-mart (UTC) <div style="background-color: #fff8f8; border: 1px solid #bb2222; border-left: 5px solid #bb2222; padding: 15px; margin: 10px 0; border-radius: 4px; font-family: sans-serif;"> <div style="float: left; margin-right: 15px; margin-bottom: 5px;">[[Fayl:Ambox warning pn.svg|45px|link=|Ogohlantirish]]</div> <div> '''Sifatsiz avtomat tarjimalar boʻyicha ogohlantirish!''' Assalomu alaykum. Vikipediyada amalga oshirayotgan tahrirlaringiz va ommaviy ravishda kiritayotgan maqolalaringiz tahlil qilinganda, ularning aksariyati tahrir qilinmagan, xom '''avtomat tarjima (mashina tarjimasi)''' ekanligi aniqlandi. Maqolalardagi gaplarning tuzilishi oʻzbek tilining tabiiy nutq va imlo qoidalariga mos kelmaydi (masalan, ''"Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ..."'' kabi jumlalar). Vikipediya qoidalariga koʻra, bunday maqolalar loyiha sifatini tushiradi va tezda oʻchirish mezonlariga ([[Vikipediya:Tezda oʻchirish mezonlari|VP:TO'M]]) tushadi. * Sizdan avtomat tarjima vositalaridan chiqqan matnlarni toʻgʻridan-toʻgʻri saqlashni zudlik bilan toʻxtatishingizni talab qilamiz. * Har bir yaratilayotgan maqolani jonli oʻzbek tili qoidalariga moslab, qoʻlda chuqur tahrirlashingiz shart. Agar ogohlantirishga qaramay, sifatsiz va avtomat tarjimadagi maqolalarni xuddi shunday tezlikda ommaviy kiritishda davom etsangiz, loyiha tozaligini saqlash maqsadida hisobingiz adminlar tomonidan **tahrirlashdan toʻsib qoʻyiladi (bloklanadi)**. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:33, 2026-yil 3-iyul (UTC) </div> <div style="clear: both;"></div> </div> :Assalomu alaykum. Yaxshimisiz Mirzoulugʻbek ogʻa. Ogohlantirishingiz uchun rahmat. Shuni maʼlum qilmoqchimanki, men maqolalarni avtomat tarjima usulida yaratmayman. Yaʼni toʻgʻridan-toʻgʻri joylash usulida emas. Qilgan tarjimalarimni asosan Tilmoch saytida tekshirib olaman. Tarjima jarayonida turli manbalardan foydalanaman, ammo har bir maqolani oʻzim tahrir qilib, oʻzbek tiliga moslashtiraman. Mening maqsadim Oʻzbekcha Vikipediya sifatini oshirish. Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ deb olganimda ichki havola qismida Pennin Alp togʻlari|Pennin Alp shaklida olganman sababi vikipediyaning Alplar maqolasida Alplar yoki Alp togʻlari deb berilgan shunga Alp togʻlarini ichki havolaga olgandim. Shu joyida uni asosiy qismga chiqarishim kerakka oʻxshaydi. Takliflar uchun rahmat. Yuqorida aytilgan kamchilikni toʻgʻirlab qoʻyaman. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 12:57, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Tarjimalarimdagi barcha Alplari bilan bogʻliq anglashilmovchilik tuzatildi. Qolganlari koʻrib chiqilmoqda. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 15:12, 2026-yil 3-iyul (UTC) 0kpa293t4ij55nkjizy6g0ss7diwzgr 6192340 6192265 2026-07-03T16:26:50Z Ahror Akramovich 75193 Replaced content with "== Xush kelibsiz == {{hello|[[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]])}} [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 09:29, 31-Iyul 2022 (UTC) {{/Arxiv}}" 6192340 wikitext text/x-wiki == Xush kelibsiz == {{hello|[[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]])}} [[Foydalanuvchi:Optima D|Optima D]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Optima D|munozara]]) 09:29, 31-Iyul 2022 (UTC) {{/Arxiv}} ljsas3qxd9ph60i0uo7mnrsejzory65 2 759037 6192307 5999198 2026-07-03T15:37:48Z Ahror Akramovich 75193 6192307 wikitext text/x-wiki == Qoʻshimcha foydalanuvchi sahifa == * [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] {{#babel:uz-N|ru-2|en-3}}{{Foydalanuvchi Kino loyihasi}} hk6uvwajd2fgtf2smuc93agj3fec4x9 6192308 6192307 2026-07-03T15:38:45Z Ahror Akramovich 75193 6192308 wikitext text/x-wiki == Qoʻshimcha foydalanuvchi sahifa == * [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] {{#babel:uz-N|ru-2|en-3}}{{Foydalanuvchi Kino loyihasi}}{{User Shveysariya loyihasi}} ipyq76u0bc6a669q84jkjtm9xaodikc 6192309 6192308 2026-07-03T15:40:04Z Ahror Akramovich 75193 6192309 wikitext text/x-wiki == Qoʻshimcha foydalanuvchi sahifa == * [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] {{#babel:uz-N|ru-2|en-3}}{{Foydalanuvchi Kino loyihasi}}{{User Shveysariya loyihasi}}{{User Shaxmat loyihasi}} 9cpmrlaoi2o9pgwxyb8srf2ndprlq6l 6192311 6192309 2026-07-03T15:41:37Z Ahror Akramovich 75193 6192311 wikitext text/x-wiki == Qoʻshimcha foydalanuvchi sahifa == * [[User:Divandagi ekspert|Divandagi ekspert]] {{#babel:uz-N|ru-2|en-3}}{{Foydalanuvchi Kino loyihasi}}{{User Shveysariya loyihasi}}{{User Shaxmat loyihasi}}{{User Musiqa}} hk8x3ja71d6fvjpz1xmqscyw0foqino 0 760829 6192448 5232437 2026-07-03T18:48:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192448 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Forest Park td (2019-07-31) 011 - Richmond Hill Gate.jpg|thumb|War Memorial Drive]]   '''War Memorial Drive''' - [[Janubiy Avstraliya]] poytaxti [[Adelaida]] shahridagi bog'lovchi yo'l. U Princess shosse yaqinidagi Bundeys yo'lidan boshlanadi, Torrens daryosi bo'ylab g'arbiy yo'nalishda, Adelaida hayvonot bog'i, Adelaida universiteti, Adelaida Oval va Bonython bog'idan Shimoliy Adelaidaga o'tadi.<ref>{{kitob manbasi|title=Adelaide and surrounds street directory 2021.|date=2020|location=Ultimo, N.S.W.|isbn=0731932412|edition=59th}}</ref> Yo'lda muhim avstraliyaliklar va urush qahramonlarining ko'plab haykallari bor. Drayv bag'ishlangan va [[Birinchi jahon urushi]] qahramonlari va qurbonlari sharafiga nomlangan.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=War Memorial Drive|url=https://monumentaustralia.org.au/themes/culture/display/50023-war-memorial-drive|ish=Monument Australia|kirish sanasi=17-iyun 2021-yil|til=English|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2021-06-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210624195954/https://monumentaustralia.org.au/themes/culture/display/50023-war-memorial-drive}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Adelaide War Memorial Drive, SA|url=https://placesofpride.awm.gov.au/memorials/261675|ish=Places of Pride|kirish sanasi=17-iyun 2021-yil|til=en}}</ref> == Tarix == Yo'lning Frome Road va Ser Edvin Smit avenyusi o'rtasidagi birinchi qismi 1919-yilda ochilgan<ref>{{yangiliklar manbasi |date=30-oktabr 1919-yil |title=WAR MEMORIAL DRIVE. Official opening |pages=1 |work=[[The Express and Telegraph]] |publisher=National Library of Australia |location=South Australia |url=http://nla.gov.au/nla.news-article210604047 |access-date=18-iyun 2021-yil}}</ref> U qaytib kelgan askarlar tomonidan, Adelaida shahar kengashi, federal hukumat mablag'lari va lord meri Charlz Gloverning xayr-ehsoni bilan qurilgan. Qirol Uilyam yo'lidan Montefiore yo'ligacha bo'lgan yo'lning ikkinchi bosqichi 1920-yilda qurilgan<ref>{{veb manbasi|muallif=Adelaide Parks Lands Preservation Association|sarlavha=Angas Gardens|url=https://adelaidecityexplorer.com.au/items/show/260|ish=Adelaide City Explorer|kirish sanasi=18-iyun 2021-yil|til=en}}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} esh5295e7gfk5tmtx03pd8e4ys25gq5 0 764428 6192497 5928622 2026-07-04T00:05:12Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 2 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192497 wikitext text/x-wiki Xavfsiz [[oʻsmalar]] odatda zararsiz, lekin ularning kelib chiqish organdagi normal hujayra [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] oʻxshash boʻlgan hujayralardan iborat emas. Ushbu oʻsmalar ular paydo boʻlgan hujayra yoki toʻqima turi bilan nomlanadi. Oʻsma boʻlgan toʻqima turlariga"-oma" qoʻshimchasi qoʻshiladi (ammo -sarsoma yoki -blastoma emas, odatda saraton deb nomlanadi). Xavfsiz oʻsmalar qoʻshni toʻqimalarni bosib olish yoki tanaga tarqalish yoʻli bilan rivojlanadi. Xavfsiz oʻsmalar odatda sekinroq oʻsadi, olib tashlanganda oʻsmaydi. Oʻsish sur’ati xavfli oʻsmalarga qaraganda koʻproq farqlanadi.Hujayralar koʻproq normal xususiyatlarga ega. Ular odatda tashqi sirt bilan oʻralgan (tolali qobiq) biriktiruvchi toʻqima yoki tarkibida epiteliy boʻlishi mumkin. == Turlari == Xavfsiz oʻsmalar juda xilma-xildir. Baʼzi oʻsmalar havfsiz boʻlsada hayot uchun xavfli gormonlarni ishlab chiqaradi. '''[[Insulinoma]]'''- koʻp miqdorda insulin ishlab chiqarishi mumkin gipoglikemiya. '''[[Gipofiz adenomalari]]'''- gormonlarning yuqori darajasiga olib kelishi mumkin. Oʻsish gormoni va insulinga oʻxshash oʻsish omili-1 sabab boʻlgan akromegaliyaga olib keladi. '''[[Ichak intussusepsiya]]'''- yoʻgʻon ichakda turli xil yaxshi oʻsmalar bilan paydo boʻlishi mumkin. Kosmetik effektlar, ayniqsa, teri oʻsmalari bilan paydo boʻlishi mumkin. Bu oʻsmaga chalingan odamga psixologik, kosmetik yoki ijtimoiy noqulaylik tugʻdiradi. Qon tomir toʻqimalarining oʻsmalarida qon ketishi mumkin, bu baʼzi holatlarda anemiyaga olib keladi. '''[[Lipoma]]'''- yogʻ hujayralarining odatdagi yaxshi xulqli oʻsmasi(lipotsitlar). '''[[Xondroma]]'''- xaftaga hosil qiluvchi hujayralarning yaxshi oʻsmasi(xondrositlar). '''[[Adenoma]]''' -bez hosil qiluvchi hujayralarning yaxshi oʻsmalari. '''[[Jigar adenomasi]]'''- (yaxshi xulqli oʻsma gepatotsitlar, yoki jigar hujayralar). '''[[Teratoma|Teratomalar]]'''- [[qalqonsimon bez]], teri, asab, miya kabi koʻplab hujayralarni oʻz ichiga oladi. Ular jinsiy hujayralardan kelib chiqadi. '''[[Hamartomalar]]'''- nisbatan normal boʻlgan havfsiz oʻsmalar guruhidan. '''[[Melanoma]]'''- pigmentli teri hujayralari saratoni yoki melanotsitlar. '''[[Seminaroma]]'''-erkak jinsiy hujayralarining saratoni. '''[[Gemangioma]]'''- qon tomirlarida hosil bo'ladigan xavfsiz oʻsma. Bolalarning badanida bu kabi o'smalar ko'p uchraydi. Uning vaqtida davolanmasligi va rivojlanishi organizmda bir qancha muommolarni keltirib chiqarishi mumkin. Bundan tashqari gemangioma tug‘ma bo‘lishi ham mumkin. Yirik gemangiomalar organizmda tromblar hosil qiladi.[[Teri teglar]]<nowiki/>i, [[vokal akkord poliplar]]<nowiki/>i va yoʻgʻon ichakning [[giperplastik poliplari]] koʻpincha benign deb ataladi, ular normal toʻqimalarning ortiqcha oʻsishi natijasida hosil bo'ladi. == Tasiri == Xavfsiz oʻsmalar [[metastaz]] bermasada yoki mahalliy darajada yuqmasa ham baʼzi turlari sogʻliqqa salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Xavfsiz oʻsmalarning oʻsishi "ommaviy taʼsir" yaʼni toʻqimalarni siqib chiqaradigan va asab ziyoniga olib keladigan, tana hududiga qon quyilishini kamaytiradigan, toʻqima oʻlimi (nekroz) va organlarning shikastlanishi kabilarga olib keladi. Agar oʻsma yopiq joyda boʻlsa, oʻsmaning sogʻlikka taʼsiri yanada sezilarli boʻlishi mumkin. '''Xavfsiz o‘smalarning salbiy taʼsirini quyidagicha taʼriflanadi:''' — Organizmning nozik yerlarida joylashgan xavfsiz o‘smalar juda kattalashib ketishi mumkin. Bunday holatlar koʻpincha, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda uchraydi. Gemangioma taʼsirida yosh bolalarda nafas olish qiyinlashib qoladi, ko‘rish, eshitish, hid bilish layoqati shikastlanishi kuzatiladi. Xavfsiz o‘smalar yirik qon tomirlari yoki arteriyalar ustida joylashgan bo‘lsa, qon aylanish tizimini izdan chiqaradi, qon tomirlarining elastikligiga salbiy taʼsir qiladi. — Teri ustida joylashgan oʻsmalarni bexosdan tirnab yuborish mumkin. Bunday hol yuz bersa yaraga infeksiyalar tushadi. Qandli diabet kasalligi bor bemorlarda xavfsiz o‘smalar infeksiyalanish sababli yara uzoq vaqtgacha bitmasligi mumkin. To'qimaning joylashuvi va turiga qarab oʻsmalar asemptomatik(hech qanday belgisiz) boʻlishi yoki oʻziga xos alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Ular tashqi tomondan oʻsib, katta va yumaloq massalarni hosil qilad. Bu esa „ommaviy effekt“ deb nomlanuvchi omilga sabab bo'ladi. Ushbu oʻsish ta'sirida mahalliy toʻqimalar, organlar siqilishi kelib chiqishi mumkin. Bu koʻplab taʼsirlarga olib keladi, masalan, kanallarning bloklanishi, qon oqimining pasayishi(ishemiya), toʻqima oʻlimi(nekroz). == Joylashuvi == Havfsiz oʻsmalar terida, bosh suyagi, nafas olish yoʻllari, sinus yoki suyaklar ichida paydo bo'ladi. Paydo bo'lgan shish endokrin toʻqimalarning maʼlum darajada koʻpayishi mumkin boʻlgan garmonlaridir. Bunga misollar qalqonsimon bez adenomalari va adrenokortikal adenomalar kiradi. Baʼzi bir holatlarda gemangioma teri sathining ichki qismida chuqur joylashadi. Bunday vaziyatlarda xavfsiz o‘smaning borligini xuddi shikastlanishdan so‘ng hosil bo‘ladigan ko‘kimtir rangli dog‘dan aniqlash mumkin. Mutaxassislarning eʼtirof etishicha, baʼzida gemangiomalarni xol va [[kandillomalar]](so‘gal)dan farqlash qiyin kechadi. Teri qatlamlarida hosil bo'ladigan oʻsmalar asosan, yuz yoki bo‘yin sohalarida uchraydi. Bunday holatlarda kapillyarlar o‘smasi haqida so‘z yuritiladi. Teri yuzasidagi o'smalar xol, nor, dog‘, och pushti yoki qizil rangda yaxshi ko‘rinadi. Odatda bu o‘smalar og‘riq bermaydi. Havfsiz oʻsmalarning aksariyati hayot uchun xavf tugʻdirmasa ham, ularning koʻp turlari saratonga aylanish ehtimoli bor. Zararli sifatida tanilgan oʻsmalar zararli ta'sirlar bilan rivojlanishi mumkin. Shu sababli va boshqa sogʻliqqa mumkin boʻlgan salbiy taʼsirlar tufayli baʼzi havfsiz oʻsmalar jarrohlik yoʻli bilan olib tashlanadi. == Statistika == Statistik maʼlumotlarga qaraganda, yangi tug‘ilgan go‘daklarning 2-12% gemangioma aniqlanadi. Bu turdagi o‘smalar 7:1 nisbatda qiz bolalarda ko‘proq uchraydi. 80% holatlarda gemangioma tananing bir sohasida paydo bo‘ladi. 20% holatlarda xavfsiz o‘sma tananing bir qancha joyida uchrashishi mumkin.<ref>https://soglom.uz/archives/1241?imlo=l{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Harakterli xususiyatlari == Xavfsiz o‘smalar uchun xarakterli bo‘lgan xususiyat shuki, ular faollik fazasida juda tez kattalashib boradi. Boshqa xildagi o‘smalardan farqli o‘laroq, gemangiomalar xavfli o‘simtalarga aylanmaydi. Xavfsiz o‘smalar 2-4 haftada bir marotaba o‘sadi, 2-6 oyda o‘sishdan to‘xtaydi, 6-12 oyda qaytadan kichiklashib boradi. == Rivojlanishi == Yosh bolalarda paydo bo‘ladigan o‘sma rivojlanish jarayonida ikkita xavfli davr bor: 2-4 va 6-8 oyligida gemangioma tez o‘sishga moyil bo‘ladi. Bola bir yoshga to‘lgach, o‘simta rivojlanishdan to‘xtaydi. Chaqaloq va kichik yoshli bolalarda xavfsiz o‘smani o‘z vaqtida aniqlash uchun ota-onalar quyidagi to‘rt alomatga jiddiy eʼtibor qaratish tavsiya etiladi. '''1)''' Jarayonning ilk bosqichida yangi tug‘ilgan chaqaloqning tanasi, aksariyat hollarda bolaning yuzida, tirnalish iziga o‘xshash och qizg‘ish rangli dog‘ paydo bo‘ladi '''2)''' Qizg‘ish rangli dog‘ paydo bo‘lgan vaqtdan boshlab ikkinchi kundan dog‘ning rangi o‘zgaradi (u yanada qizilroq bo‘la boshlaydi). '''3)''' Kun sayin qizg‘ish rangli dog‘ kattalashib boradi. '''4)''' Tanadagi dog‘ atrofida pushti rangli halqa paydo bo‘lsa, bu xavfli alomat hisoblanadi. Bu gemangiomaning ichkariga tomon o‘sishni boshlaganini bildiradi. Garchi shunday hol yuz bersa, o‘simta teri osti qatlamlarini, shu yerda joylashgan aʼzolarni shikastlashi mumkin. == Davolash == Agar o'sma hayot uchun muhim bo‘lgan aʼzolar(jinsiy aʼzo, boshdagi liqildoq, ko‘z, burun, og‘iz) yaqinida joylashgan bo‘lsagina unga muz yordamida mahalliy taʼsir ko‘rsatish mumkin. Xavfsiz o‘smani jarrohlik yo‘li bilan yo‘qotishning samarali usullaridan biri bu shikastlangan qon tomirlarini lazer nuri yordamida olib tashlash([[koagulyasiya]]) hisoblanadi. Bu usul yordamida jarrohlik opreatsiyasi bajarilganida kasallikning qaytalanish ehtimoli sezilarli darajagacha kamayadi. Lazerning avzalliklaridan biri: tanada hech qanday chandiqlar qolmaydi, ikki-uch haftagacha shish saqlanib qolishi mumkin. Koagulyasiya gemangioma teri ostiga 2 millimetrgacha o'sgan bo‘lsagina tavsiya etiladi. Xavfsiz o‘smani davolash xususida shifokorga murojaat qilgan bemor organizmdagi barcha o‘zgarishlar, hissiy holatlar, klinik alomatlar haqida so‘zlab berishi kerak. O‘sma qachon paydo bo‘ldi, bemor qanday shart-sharoitlarda uni aniqladi, u qancha vaqt davomida rivojlanmoqda, tanada yana boshqa shu kabi o‘smalar bormi yoki yo‘qmi, bu kabi savollarga javob boʻlishi kerak. == Davolashning yangi usuli == Saraton kasalligi yangi yoʻllar bilan davo topadi. Angliyadagi tadqiqotlarda, olimlar, immunitetni faoliyatga oʻtkazib, saraton hujayralarini bartaraf qilish yoʻlini topdi. Bemorning DNKsi va oʻsimtani tekshirlib kishiga xos davolash uslubi belgilanadi. Bundan oldin ham mutaxassislar saraton hujayralarini bartaraf qilish uchun immunitetdan foydalanishga uringan, lekin bunga muvaffaq boʻla olmagan.<ref>https://www.trt.net.tr/uzbek/dunyo/2016/03/04/saraton-kasalligi-yangi-yo-llar-bilan-davo-topadi-444412</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * https://www.trt.net.tr/uzbek/dunyo/2016/03/04/saraton-kasalligi-yangi-yo-llar-bilan-davo-topadi-444412 * https://soglom.uz/archives/1241?imlo=l{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://najodshifo.uz/uz/onkolog {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201029173823/http://najodshifo.uz/uz/onkolog |date=2020-10-29 }} * https://avitsenna.uz/xavfli-osma/ r0y63hpdom4u4wdodcg3wq0ld757m62 0 764610 6192293 6081105 2026-07-03T15:25:39Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192293 wikitext text/x-wiki {{Kitob bilgiqutisi | nomi = Vorona i Lisitsa | tasvir = Ворона и Лиса - panoramio.jpg | izoh = | muallif = [[Ivan Krilov]] | jild_artist = | janr = [[masal]] | mamlakat = | til = ruscha | tarjimon = | bezalishi = | seriya = | nashriyot = | nashr qilingan yili = [[1808-yil]] | oʻzbek_nashr_sanasi = | betlari = | avvalgisi = | keyingisi = | isbn = | Lib = | Bosh muharrirlar = | vebsayt = | izohlar = }} „'''Vorona i Lisitsa'''“ ({{tarjima|Qargʻa va tulki}}) [[Ivan Krilov]] qalamiga mansub [[masal]]dir. Birinchi marta [[1808-yil]]da „Dramaticheskiy vestnik“ jurnalida chop etilgan<ref>И. А. Крылов. Сочинения в двух томах. Москва, «Государственное издательство художественной литературы», 1955.</ref>. == Yaratilish tarixi == Krilov [[Ezop]], [[Phaedrus]], [[Babrius]], [[Ignatiy Dikon]], [[Jean de La Fontaine]], [[Gotthold Ephraim Lessing]], P. P. Sumarokova, V. K. Trediakovskiylarda paydo boʻlgan qadimiy syujetdan foydalangan. == Syujeti == Masal axloqiy muqaddima bilan ochiladi: muallif xushomadlik yomon, zararli, lekin hamma narsa kelajak uchun emas, koʻngilda esa xushomadgoʻy hamisha burchak topadi. Keyin qayerdandir bir bo‘lak pishloq olib, yemoqchi bo‘lgan qarg‘a haqida hikoya qilinadi. Masalning asosiy qahramonlari ikkita oʻrmon yashovchisi — tulki va qargʻadir. Bir kuni qargʻa bir boʻlak pishloq olishga muvaffaq boʻladi. Qush nonushta qilish uchun shoxga oʻtiradi. Bu vaqtda tulki yugurib oʻtib ketadi. U qarg‘aning pishlogʻini payqab qoladi va uni olishga qaror qiladi. Tulki qargʻaga xushomad qiladi, uning goʻyoki gʻayrioddiy goʻzalligini maqtaydi. Tulki qargʻadan goʻyoki ajoyib ovozi bilan nimadir kuylashni soʻraydi. Axmoq, ishonuvchan qarg‘a beadab xushomadgo‘ylikka berilib, o‘zining „qo‘shiqchilik isteʼdodi“ni ko‘rsatish uchun tumshug‘ini ochadi. Qargʻa xushomadga berilib, qichqirdi, pishloq darhol tumshugʻidan tushadi. Ayyor tulki oʻljani olib, qochib ketadi. Aldangan qargʻa nonushtasiz qoladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://pacificlight.ru/uz/derevo-iz-basni-vorona-i-lisica-basnya-o-vorone-i-lisice-yumor-nervnyh/|sarlavha=https://pacificlight.ru/uz/derevo-iz-basni-vorona-i-lisica-basnya-o-vorone-i-lisice-yumor-nervnyh/}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Kitob manbasi|title=I.A.Krilov Basni Dramaturgiya|year=1982|author=I.A.Krilov|language=rus|pages=367}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.literaturus.ru/2017/10/kratkoe-soderzhanie-moral-vorona-i-lisica-krylov.html|sarlavha=Мораль басни "Ворона и лисица" https://www.literaturus.ru/2017/10/kratkoe-soderzhanie-moral-vorona-i-lisica-krylov.html}}</ref>. == Axloqiy jihati == „Vorona i Lisitsa“ ertagining axloqi shundaki, xushomadgoʻylik xavfli narsa, unga qarshi turish juda qiyin. Krilov ertakning axloqini birinchi satrlarida ifodalaydi: xushomadgoʻylik „yomon va zararli“ va bu haqda hamma biladi, lekin odamlar hali ham yomon xushomadgoʻylarning tuzogʻiga tushib qolishadi. Afsuski, odamlar koʻpincha barcha ogohlantirishlarga qaramay, xushomadgoʻylik bilan boshlarini yoʻqotadilar. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://mirstih.ru/stixi-russkix-poetov-klassikov/ivan-krylov-vorona-i-lisica-basnya.html „Vorona i Lisitsa“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210617061914/https://mirstih.ru/stixi-russkix-poetov-klassikov/ivan-krylov-vorona-i-lisica-basnya.html |date=2021-06-17 }} (ruscha) {{tashqi havolalar}} [[Turkum:Masallar]] ffmioverab422htkskki7e9bdk34jpz 0 765913 6192498 2747416 2026-07-04T00:12:23Z Xqbot 1850 Fixing double redirect from [[Iordaniya aviatsiyasi]] to [[Jordan Aviation]] 6192498 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Jordan Aviation]] lu5840uqm78uiopr197yd09zawb5z6a 0 767171 6192371 5461105 2026-07-03T16:30:34Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192371 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Vietnamese passport.jpg|thumb]] [[Vyetnam]] '''pasportlari''' (Vetnamcha: ''Hộ chiếu Việt Nam'') [[Vyetnam]] fuqarolariga xalqaro sayohatni osonlashtirish va shaxsini tasdiqlash uchun beriladi. Bu fuqarolarga Vetnamdan erkin chiqib ketish va qayta kirish imkonini beradi; viza talablariga muvofiq boshqa mamlakatlarga va boshqa mamlakatlarga sayohat qilish Vetnamning chet eldagi konsullik xodimlaridan yordam olish. Barcha Vyetnam pasportlari faqat Immigratsiya departamenti (''Cục Quản lý Xuất nhập cảnh)'' tomonidan Jamoat xavfsizligi vazirligi nomidan beriladi. Ushbu pasportni faqat Vetnam fuqarolari olishlari mumkin. Pasport oʻn yil davomida amal qiladi.<ref>{{Veb manbasi|muallif=luatvietnam.vn|sarlavha=Law 49/2019/QH14 of National Assembly of the Socialist Republic of Vietnam date issued 22/11/2019|url=https://english.luatvietnam.vn/aw-no-49-2019-qh14-dated-november-22-2019-of-the-national-assembly-on-the-exit-entry-of-vietnamese-citizens-179056-Doc1.html|kirish sanasi=2022-07-28|ish=english.luatvietnam.vn|til=English}}</ref> Qonunga koʻra, amaldagi muddati oʻtmagan Vetnam pasporti Vetnam fuqaroligining ishonchli dalilidir va shuning uchun identifikatsiya qilish uchun (masalan, Vetnam ichida uchish<ref>{{Veb manbasi|muallif=luatvietnam.vn|sarlavha=Circular 13/2019/TT-BGTVT of Ministry of Transport date issued 29/03/2019|url=https://english.luatvietnam.vn/ircular-no-13-2019-tt-bgtvt-dated-march-29-2019-of-the-ministry-of-transport-on-detailing-the-vietnams-aviation-security-program-and-aviation-secu-171806-Doc1.html|kirish sanasi=2022-07-28|ish=english.luatvietnam.vn|til=English}}</ref>) uchun Milliy ID karta oʻrniga foydalanish mumkin. == Tarixi == Pasportlar birinchi marta Shimoliy Vyetnamda 1959-yilda pasportni tartibga soluvchi birinchi qonun kuchga kirgan paytda chiqarilgan.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Circular No. 389-TTg dated October 27, 1959 of the Prime Minister on detailing the issuance of Vietnamese passport|url=https://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=897|ish=Vietnam National Database of Legislation|til=Vietnamese|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2023-04-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230411074903/https://vbpl.vn/TW/Pages/vbpq-toanvan.aspx?ItemID=897}}</ref> Qonun hujjatlariga muvofiq, pasportning amal qilish muddati 3 yilni tashkil etgan va u uzaytirilishi mumkin boʻlgan, lekin dastlabki berilgan kundan boshlab 5 yildan ortiq bo‘lmagan muddatga faqat 18 va undan katta yoshdagilar uchun edi. 1966-yilda Shimoliy Vetnam hukumati pasport olish huquqini cheklovchi yangi qonun qabul qildi. Faqat „rasmiy maqsadlarda“ boshqa davlatga chiquvchilar uchun mumkin edi, shu jumladan: * Mutaxassislar va mutaxassislar * Vetnam axborot agentligida ishlaydigan jurnalistlar * Chet elda tahsil olayotgan talabalar oddiy pasport olish huquqiga ega edi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Nghị định 38-CP cấp hộ chiếu công vụ và hộ chiếu phổ thông cho những người đi ra nước ngoài về việc công|url=https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Quyen-dan-su/Nghi-dinh-38-CP-cap-ho-chieu-cong-vu-va-ho-chieu-pho-thong-cho-nhung-nguoi-di-ra-nuoc-ngoai-ve-viec-cong-18624.aspx|kirish sanasi=2022-07-28|ish=thuvienphapluat.vn|til=Vietnamese}}</ref> == Ilova == 2022-yil 1-iyul holatiga ko‘ra, Vyetnam pasportiga ariza berish jarayoni 2 usulda amalga oshiriladi — to‘liq onlayn va gibrid (onlayn va oflayn). Bungacha Vyetnamda pasport olish uchun ariza toʻliq oflayn usulda olib borilgan, bunda fuqarolar immigratsiya idorasiga kelib, oddiy Vyetnam pasportini olish uchun hujjatlarni topshirishgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://dichvucong.bocongan.gov.vn/bocongan/bothutuc/tthc?matt=26270|sarlavha=Cổng Dịch vụ công Bộ Công an|kirish sanasi=2022-08-04|arxivsana=2022-08-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220803000812/https://dichvucong.bocongan.gov.vn/bocongan/bothutuc/tthc?matt=26270}}</ref> Usullardan qatʼi nazar, pasport berish uchun ariza shakli talab qilingan. === Shakllari === Pasport uchun ariza shaklining 2 turi mavjud: {| class="wikitable" |+ !Shakl ! Muvofiqlik |- | TK-01 | Vetnam fuqarolari uchun Vetnam '''ichida''' pasport olish uchun ariza topshirgan va quyidagi talablardan '''kamida bittasiga''' javob berishi kerak: * Ariza beruvchiga ilgari hech qachon Vetnam pasporti berilmagan * Ariza beruvchining soʻnggi Vyetnam pasporti muddati tugagan, shikastlangan yoki oʻgʻirlangan * Ariza beruvchi 16 yoshdan katta * Ariza beruvchining oldingi pasporti berilgan paytda u 16 yoshga toʻlmagan edi |- | TK-02 | Vetnamdan tashqarida pasport olish uchun ariza topshirgan Vetnam fuqarolari uchun. |} == Toʻlovlari == Vyetnam pasporti qayta ishlash toʻlovlari boʻyicha dunyodagi eng arzonlaridan biri hisoblanadi. 2022-yil holatiga koʻra, birinchi marta pasport olish yoki yangilash narxi (agar arizachining eng oxirgi pasporti shikastlanmagan boʻlsa va ariza bilan birga taqdim etilishi mumkin boʻlsa) 200 000 [[Dong|Vetnam đồng (VND)]] ni tashkil qilgan; taxminan 7 AQSh dollari va agar arizachining oxirgi pasporti shikastlangan yoki oʻgʻirlangan boʻlsa, 400 000 [[Dong|Vetnam đồng (VND)]] .<ref>{{Veb manbasi|url=http://vbpl.vn/FileData/TW/Lists/vbpq/Attachments/118526/VanBanGoc_219_2016_TT-BTC.pdf|nashriyot=Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật|sarlavha=Quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí, lệ phí trong lĩnh vực xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, cư trú tại Việt Nam|kirish sanasi=June 1, 2017|qaralgan sana=2022-08-04|arxivsana=2021-08-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210831002110/http://vbpl.vn/FileData/TW/Lists/vbpq/Attachments/118526/VanBanGoc_219_2016_TT-BTC.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Thông tư 25/2021/TT-BTC phí lệ phí xuất cảnh nhập cảnh quá cảnh cư trú tại Việt Nam|url=https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thue-Phi-Le-Phi/Thong-tu-25-2021-TT-BTC-phi-le-phi-xuat-canh-nhap-canh-qua-canh-cu-tru-tai-Viet-Nam-471407.aspx|kirish sanasi=2022-07-29|ish=thuvienphapluat.vn}}</ref> == Viza talablari == 2022-yil 29-iyul holatiga ko‘ra, Vyetnam fuqarolari 55 mamlakat va hududlarga vizasiz kirishlari mumkin boʻlgan, [[Viza|Viza cheklovlari indeksi]] bo‘yicha Vetnam pasporti dunyoda 92-o‘rinni egalladi. <ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Passport Index|url=https://www.henleyglobal.com/passport-index|kirish sanasi=2022-07-29|ish=Henley & Partners|til=en}}</ref> === Maʼlumotlar sahifasi === [[Fayl:Biodata_page_of_Vietnamese_passport.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Biodata_page_of_Vietnamese_passport.jpg/220px-Biodata_page_of_Vietnamese_passport.jpg|thumb| Hozirgi Vyetnam pasportining maʼlumotlar sahifasi (2022-yil)]] Toʻrtinchi sahifada pasport egasining maʼlumotlari (vizual tekshirish zonasi) va mashinada oʻqiladigan zona: * Toʻliq ism (Ism va familiya oʻrtasida hech qanday farq yoʻq) * Millati (''VIỆT'' NAM/ Vyetnam) * Tugʻilgan kuni * Jins (M yoki F) * ID karta № * Berilgan sana * Quyidagi sanagacha foydalanilsin * Kim tomonidan berilgan * Mashinada oʻqiladigan zona == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://xuatnhapcanh.gov.vn/en Vetnam jamoat xavfsizligi vazirligi — Immigratsiya departamenti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220312140007/https://xuatnhapcanh.gov.vn/en |date=2022-03-12 }} [[Turkum:Vyetnam]] [[Turkum:Pasport]] ouiorcha5cxnp102ll27gqiillbexi1 0 773432 6192782 6123823 2026-07-04T09:04:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192782 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Elena Belova<ref name=AFC>{{Veb manbasi|url=http://stats.the-afc.com/player/22624|title=BELOVA ELENA|website=AFC|access-date=26-iyun 2020-yil|arxivsana=2025-02-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250223023156/https://stats.the-afc.com/player/22624}}</ref> | tasvir = | izoh = | toʻliqism = | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1985|05|06|df=y}}<ref name=S>{{Veb manbasi|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/194351|language=uz|title=Ayollar futboli va futzal mavsumi: "Sevinch" ilk Superliganing ilk chempioni boʻlmoqchi |trans-title=Womenʼs football and futsal season: Sevinch wants to become the first champion of the first Super League|date=26-mart 2018-yil|access-date=26-iyun 2020-yil|website=Std.uz}}</ref> | tavallud_joyi = Oʻzbekiston | boʻyi = | pozitsiya = [[Darvozabon (futbol)|Darvozabon]]<ref name=SW>{{Soccerway|97462|accessdate=26-iyun 2020-yil}}</ref> | joriyklub = | yillar1 = | klublar1 = | milliyyillar1 = 2009 | milliyjamoa1 = [[Oʻzbekiston ayollar milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston]] | milliyisht1 = 2 | milliygollar1 = 0 | ntupdate = 29-aprel 2009-yil | boshliqyillar1 = 2018 | boshliqklublar1 = [[Sevinch (ayollar futbol klubi)|Sevinch]] }} '''Elena Belova''' ({{lang-uz|Yelena Belova}}, 1985-yil 6-mayda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik darvozabonlar murabbiyi va [[Darvozabon (futbol)|darvozabon]] sifatida oʻynagan sobiq futbolchi hisoblanadi. U [[Oʻzbekiston ayollar milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston ayollar terma jamoasi]] aʼzosi boʻlgan edi. == Xalqaro martabasi == Belova 2010-yilgi ayollar oʻrtasidagi Osiyo kubogi saralash bosqichida Oʻzbekiston terma jamoasi safida ishtirok etgan. == Yana qarang == * [[Oʻzbekiston ayollar terma jamoasi futbolchilari roʻyxati]] == Manbalar == {{Manbalar}} {{DEFAULTSORT:Belova, Yelena}} [[Turkum:1985-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:6-mayda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ayol futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston ayollar terma jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:Ayollar futboli darvozabonlari]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik ayol futzalchilar]] [[Turkum:Futbolda darvozabonlar murabbiyi]] [[Turkum:XX asrda Oʻzbekiston ayollari]] [[Turkum:XXI asrda Oʻzbekiston ayollari]] 1kw0icyg0i1v3b62yhr26o8rxliqej3 0 773898 6192199 6123371 2026-07-03T13:32:35Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192199 wikitext text/x-wiki {{Shaxmatchi | Ism = Vladimir Dvorkovich | Asl ism = {{lang-ru|Владимир Яковлевич Дворкович}} | Tasvir = | Hajm = | Izoh = | Tugilgan sanasi = [[1937-yil]] [[30-dekabr]] | Tugilgan joyi = [[Taganrog]], SSSR {{flagicon|SSSR}} | Vafot sanasi = {{vafot sanasi va yoshi|2005|6|29|1937|12|30}} | Vafot joyi = [[Moskva]], Rossiya {{flagicon|RUS}} | Yashash joyi = | Unvoni = | Maksimal reytingi= | Dolzarb reytingi = | Mukofotlari = | Vebsayti = }} '''Vladimir Yakovlevich Dvorkovich''' ([[1937-yil]] [[30-dekabr]], [[Taganrog]] — [[2005-yil]] [[29-iyun]], [[Moskva]]) — xalqaro shaxmat [[hakam]]i, Rossiya shaxmat federatsiyasi hakamlar hay’ati raisi. == Biografiyasi == [[1937-yil]] [[30-dekabr]]da [[Taganrog]] shahrida 31-sonli aviatsiya zavodining iqtisodchisi Yakov Isakovich Dvorkovich oilasida tugʻilgan. Taganrogdagi «A.P. Chexov» nomidagi № 2-sonli oʻrta maktabda oʻqigan<ref name="Энциклопедия Таганрога — 1998">Ensiklopediya Taganroga. — Taganrog: Anton, 1998. — 624 s. — ISBN 5-88040-017-4.</ref>. 1960-yilda Taganrog pedagogika institutining fizika-matematika fakultetini tamomlagan. 1960-yillarda Taganrog radiotexnika institutida fizika kafedrasida ishlagan. 1982-yildan 1984-yilgacha SSSR shaxmat federatsiyasining ijrochi kotibi boʻlib faoliyat yuritgan. [[FIDE]] tomonidan tan olingan va tasdiqlangan individual koeffitsientlarni hisoblash tizimi muallifi (T. L. Shmulyan bilan hammualliflikda). U jahon chempioni [[Garri Kasparov]]ning murabbiylar jamoasi aʼzosi edi. U yuzlab shaxmat turnirlarida bosh hakami boʻlgan. Umrining soʻnggi yillarida asosiy ishidan tashqari „Exo Moskvi“ radiostansiyasida shaxmat boʻyicha doimiy ekspert boʻlib ishlagan. == Vladimir Dvorkovich kitoblari == * ''Dvorkovich V.'' Shaxmat boʻyicha qoʻllanma. — M .: Jismoniy tarbiya va sport, 1983. — 126 b. * ''Dvorkovich V.'' Shaxmat boʻyicha qoʻllanma [Tarjima]. — Boku: Azerneshr, 1987. — 138 b. * Vladas Mikenas. / ''Tuz. — V. Ya. Dvorkovich'' — M .: Jismoniy tarbiya va sport, 1988. — 160 b. == Iqtiboslar == {{Quote|1=Vladimir Yakovlevich ketganidan keyin u yashagan va bizning umumiy shaxmat ishimizga foyda keltirgan davr ham oʻtib ketdi.|4=[[Vladimir Kramnik|V. Kramnik]]}} == Xotira == * 2006-yildan beri [[Taganrog]]da har yili „Vladimir Dvorkovich xotirasiga“ shaxmat turniri oʻtkazib kelinmoqda<ref>''Chernobay V.'' Memorial Dvorkovicha: podrobnosti i mneniya // Taganrogskaya pravda. — 2008. — 15 avg.</ref>. * [[Moskva]]da 2005-yildan buyon „Vladimir Dvorkovich nomidagi shaxmat zali“ mavjud. * 2007-yilda „Dvorkovich koeffitsienti“ xotiralar kitobi nashr etildi (muharrir-tuzuvchi Gagik Karapetyan). == Oilasi == * [[Arkadiy Dvorkovich|Dvorkovich, Arkadiy Vladimirovich]] — oʻgʻli, rus davlat arbobi, iqtisodchi. 2012-yildan 2018-yilgacha Rossiya Federatsiyasi Bosh vazirining oʻrinbosari. 2018-yil 3-oktyabrdan [[FIDE|Xalqaro shaxmat federatsiyasi (FIDE)]] prezidenti. * Dvorkovich, Mixail Vladimirovich — oʻgʻli, [[PR]] sohasi arbobi, oʻzining ommaviy norozilik harakatlari bilan tanilgan<ref>{{Veb manbasi|sana=2013-10-07|url=http://www.newsru.com/russia/07oct2013/dvorkovich_putin.html|sarlavha=«С Днём Рождения, Ультралорд!»: Михаил Дворкович задержан за несанкционированное поздравление Путина|nashriyot=[[NEWSru]]|kirish sanasi=2013-12-04|arxivsana=2013-11-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131120021116/http://www.newsru.com/russia/07oct2013/dvorkovich_putin.html}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * FSR veb-saytida [https://ruchess.ru/persons_of_day/vladimir_dvorkovich_pd/ Vladimir Dvorkovichning tarjimai holi] * [http://chessdvor.ru/ Vladimir Dvorkovich shaxmat zalining rasmiy sayti] * [https://web.archive.org/web/20160305034928/http://www.64.ru/?/ru/news/item=958 V. Ya. Dvorkovich xotirasiga] — „64 — shaxmat sharhi“, 2006-yil * [https://view.publitas.com/p222-10551/wiki_dvorkovich_1_64_01_2008/ Shaxmat hakami haqida bir soʻz] — „64 — shaxmat sharhi“, No 1/2008 * [https://view.publitas.com/p222-10551/wiki_dvorkovich_2/ Va umuman hayot qismlarga boʻlib ketadi] * [http://chess-news.ru/node/20279 Dvorkovich mehmonxonasida Yuriy Razuvaev haqidagi kitob taqdim etiladi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220119021757/http://chess-news.ru/node/20279 |date=2022-01-19 }} {{DEFAULTSORT:Dvorkovich, Vladimir}} [[Turkum:Moskvada vafot etganlar]] [[Turkum:2005-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:29-iyunda vafot etganlar]] [[Turkum:1937-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:30-dekabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:Rossiya shaxmatchilari]] [[Turkum:Shaxmat grossmeysterlari]] [[Turkum:Shaxmat nazariyotchilari]] [[Turkum:Shaxmat]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]] [[Turkum:SSSRda tugʻilganlar]] 2qwlumqap01n3nbwbn8kgtj0slfium5 0 776299 6192216 6123401 2026-07-03T14:02:05Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192216 wikitext text/x-wiki {{xatolar}} '''Vladimir Yeliferevich Nakoryakov''' ([[1935-yil]] [[26-iyul]], Petrovsk-Zabaykal — [[2018-yil]] [[1-aprel]], [[Novosibirsk]]) - sovet va rus olimi, oʻqituvchi, termofizika va fizika [[gidrodinamika]] sohasi mutaxassisi. [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] Fanlar akademiyasi akademigi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Skonchalsya sibirskiy akademik Vladimir Nakoryakov |url=http://tayga.info/139728 |qaralgan sana=2022-08-15 |arxivsana=2022-09-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220924111611/https://tayga.info/139728 }}</ref>. {{Olim bilgiqutisi|tasvir= }} == Hayoti == [[1935]]–[[26-iyul|yil 26-iyulda]] Petrovsk-Zabaykalskiy shahri(hozirgi [[Zabaykal oʻlkasi]]) da tugʻilgan. Uning otasi [[1937-yil]]da otib tashlangan. [[Tomsk universiteti|Tomsk politexnika institutini]] tamomlagan. PhD<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/63944/9#pict|sarlavha=Каталог РНБ|qaralgan sana=30-aprel 2017-yil|arxivsana=1-oktabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191001161638/http://nlr.ru/e-case3/sc2.php/web_gak/lc/63944/9#pict}}</ref>. 1982−1985-yillarda Novosibirsk davlat [[Rektor|universiteti rektori]]. 1985–1990-yillarda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] Fanlar akademiyasining Sibir boʻlimi Prezidiumi raisi oʻrinbosari. 1986–1997-yillarda SSSR Fanlar akademiyasining (RAS) Sibir boʻlimining Issiqlik fizikasi instituti direktori. [[Fan doktori|Texnika fanlari doktori]] (1971), dissertatsiya mavzusi: „Ovoz maydonida issiqlik va massa almashinuvi“. [[Professor]] (1976). 1981-yilda fanlar akademiyasining [[mexanika]] mutaxassisligi boʻyicha muxbir aʼzosi. 1987-yilda esa [[energetika]] mutaxassisligi boʻyicha haqiqiy aʼzo etib saylangan. '''Ilmiy unvonlari:''' [[Fan doktori|Texnika fan doktori]](1971), dissertatsiya mavzusi: „Ovoz maydonida issiqlik va massa almashinuvi“. [[Professor]](1976). === Ilmiy faoliyat === U energetika texnologiyalarining fizik-texnik asoslari nazariyasini rivojlantirishga katta hissa qoʻshdi: gaz-suyuqlik oqimlarida gidrodinamika va issiqlik uzatish, ikki fazali muhitlarning toʻlqin dinamikasi, koʻp fazali tizimlarda statsionar boʻlmagan jarayonlar, konvektiv issiqlik va gʻovakli muhitda massa oʻtkazish, yonish va issiqlik va massa uzatish. Keyinchalik Nakoryakovning ilmiy qiziqishlari yonilgʻi hujayralari va vodorod generatorlari uchun nazariya va tajribalarni oʻz ichiga oldi. == Mukofotlar va unvonlar == * [[„Shon-sharaf belgisi“ ordeni|"Shon-sharaf belgisi" ordeni]] (1970) * IV darajali [["Vatanga xizmatlari uchun" ordeni]] ([[1999|1999-yil]] [[4-iyun|4-iyun]]) — ''mahalliy fanni rivojlantirishga, yuqori malakali kadrlar tayyorlashga qoʻshgan ulkan hissasi uchun va Rossiya Fanlar akademiyasining 275 yilligi munosabati bilan''<ref>{{Veb manbasi|url=http://kremlin.ru/acts/bank/13952|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 4 июня 1999 года № 701 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников Российской академии наук»|nashriyot=// Официальный сайт Президента России|qaralgan sana=25-avgust 2016-yil|arxivsana=17-dekabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161217010703/http://kremlin.ru/acts/bank/13952}}</ref> * [[Doʻstlik ordeni (Rossiya)|Doʻstlik ordeni]] ([[2007|2007-yil]] [[15-may|15-may]]) — ''Sibirda akademik fanning shakllanishi va rivojlanishiga qoʻshgan ulkan hissasi uchun''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/25532|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 15 мая 2007 № 635 «О награждении государственными наградами Российской Федерации работников Сибирского отделения Российской академии наук»|qaralgan sana=1-aprel 2018-yil|arxivsana=15-avgust 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170815181942/http://www.kremlin.ru/acts/bank/25532}}</ref> * III darajali „Vatanga xizmatlari uchun“ ordeni ([[2016|2016-yil]] [[15-fevral|15-fevral]]) — ''fan, taʼlim, malakali mutaxassislar tayyorlashga qoʻshgan ulkan hissasi va koʻp yillik samarali mehnati uchun''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/40528/page/3|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 15 февраля 2016 № 59 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»|qaralgan sana=24-iyun 2018-yil|arxivsana=27-aprel 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210427143144/http://www.kremlin.ru/acts/bank/40528/page/3}}</ref> * medallar * 1983-yil fan va texnika sohasidagi SSSR Davlat mukofoti ([[1983|1983-yil]] [[27-oktabr| 27-oktyabr]]) — ''1952-1982 yillarda nashr etilgan „Gaz-suyuqlik tizimlarining toʻlqin dinamikasi“ seriyasi uchun''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&ts=E214D1AAEDD0E2416AF1F4C6E81FD872&cacheid=3070E6E3AA820CB51BEC62F30D9A3D2E&mode=splus&base=ESU&n=40622&rnd=0.19620588578601783#028146049817783747|sarlavha=Постановление ЦК КПСС, Совмина СССР от 27 октября 1983 года № 1043 «О присуждении Государственных премий СССР 1983 года в области науки и техники»|qaralgan sana=1-aprel 2018-yil|arxivsana=14-iyul 2022-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220714093729/http://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&ts=E214D1AAEDD0E2416AF1F4C6E81FD872&cacheid=3070E6E3AA820CB51BEC62F30D9A3D2E&mode=splus&base=ESU&n=40622&rnd=0.19620588578601783#028146049817783747}}</ref> * 1990-yil fan va texnika sohasidagi RSFSR Davlat mukofoti ([[1990|1990-yil]] [[3-aprel|3-aprel]]) — ''bir fazali va ikki fazali oqimlarda barqaror boʻlmagan uzatishning bir qator eksperimental va nazariy tadqiqotlari uchun''<ref>{{Veb manbasi|url=https://naukaprava.ru/catalog/1/119/125/748/14318?view=1|sarlavha=Постановление Совета Министров РСФСР от 3 апреля 1990 года № 109 «О присуждении Государственных премий РСФСР 1990 года в области науки и техники»|qaralgan sana=1-aprel 2018-yil|arxivsana=2-aprel 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180402035322/https://naukaprava.ru/catalog/1/119/125/748/14318?view=1}}</ref> * Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2013-yildagi fan va texnologiya sohasidagi mukofoti ([[2014|2014-yil]] [[20-fevral|20-fevral]]) — ''assimilyatsiya qiluvchi issiqlik transformatorlarini ishlab chiqish va joriy etish uchun''<ref>{{Veb manbasi|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201402280003?index=2&rangeSize=1|sarlavha=Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 февраля 2014 № 230-р «О присуждении премий Правительства Российской Федерации 2013 года в области науки и техники»|qaralgan sana=1-aprel 2018-yil|arxivsana=2-aprel 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180402035349/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201402280003?index=2&rangeSize=1}}</ref> * " Global energiya " xalqaro mukofoti — „Issiqlik va energiya texnologiyalarining fizik-texnik asoslari — gidrodinamika, issiqlik uzatish, koʻp fazali muhitda statsionar boʻlmagan va toʻlqinli jarayonlar“ loyihasi uchun (2007) == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * Profil Vladimira Yeliferevicha Nakoryakova na ofitsialnom sayte RAN * [http://www.prometeus.nsc.ru/science/schools/nakoryak/ Podrobnaya informatsiya na sayte SO RAN] * [http://prometeus.nsc.ru/elibrary/2007pers/182-183.ssi Biografiya] v spravochnike SO RAN * [http://www.oem.ras.ru/index.php?m=Struct&f=DisplaySecMember&p=33 Biografiya na sayte OEMMPU RAN] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241127234355/http://www.oem.ras.ru/index.php?m=Struct&f=DisplaySecMember&p=33 |date=2024-11-27 }} * [http://www.nakoryakov.blogspot.ru/ Blog akademika V. Ye. Nakoryakova] * [http://www.expert.ru/dossier/people/289843/ Intervyu i publikatsii v jurnale „Ekspert“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121206195251/http://expert.ru/dossier/people/289843/ |date=6-dekabr 2012-yil }} * ''Kutateladze S. S.'' [http://www.nsc.ru/HBC/hbc.phtml?5+558+1/ Stezya i xleb uchyonogo] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210503141625/http://www.nsc.ru/HBC/hbc.phtml?5%20558%201%2F |date=3-may 2021-yil }} // „Nauka v Sibiri“ № 30-31 (2765—2766) 5-avgusta 2010 g. * Zavorin A. S., Kuznesov G. V. Vklad nauchnoy shkoli akademika V. Ye. Nakoryakova v teplofiziku i teplotexniku = Contribution of the scientific school of academician V. E. Nakoryakov in thermophysics and heat engineering // Izvestiya Tomskogo politexnicheskogo universiteta [Izvestiya TPU]. — 2015. — T. 326, № 7 : Injiniring georesursov. — S. 130—137. * [http://www.mathnet.ru/rus/person87421 Yego stati] na Math-Net.Ru {{DEFAULTSORT:Nakoryakov, Vladimir}} [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari]] [[Turkum:Rossiyaning Doʻstlik ordeni sohiblari]] [[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 4-darajali ordeni sohiblari]] [[Turkum:Vatan oldidagi xizmatlari uchun 3-darajali ordeni sohiblari]] [[Turkum:2018-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:1935-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:26-iyulda tugʻilganlar]] g8iwjl0pc9r44qn0oy46zo4lff3ync8 0 776830 6192444 6123521 2026-07-03T18:45:31Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192444 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|ismi=Wangari Muta Maathai|portret=Wangari Maathai in 2001.jpg|tavsif=Maathai 2005-yilda|kasbi=Siyosatchi, jamoatchilik faoli|faoliyat_yillari=1972—2011-yillar|tavallud sanasi=1940-yil 1-aprel|tavallud joyi=Keniya|fuqaroligi=Keniya fuqarosi|vafot sanasi=2011-yil|vafot joyi=Nayrobi|turmush oʻrtogʻi=Mvangi Mathai|bolalari=Vanjira, Muta |mukofotlari=Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti}} '''Wangarĩ Muta Maathai''' (1940-yil 1-aprel&nbsp;— 2011-yil 25-sentyabr) Keniyalik ijtimoiy, ekologik va siyosiy faol va Tinchlik uchun [[Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti|Nobel mukofotini]] qoʻlga kiritgan birinchi afrikalik ayol<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Rice |first=Xan |date=26-sentabr 2011-yil |title=Wangari Maathai, Nobel Peace Prize Winner Dies |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2011/sep/26/wangari-maathai-nobel-winner-dies |url-status=live |access-date=13-aprel 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413114647/https://www.theguardian.com/world/2011/sep/26/wangari-maathai-nobel-winner-dies |archive-date=13-aprel 2019-yil |issn=0261-3077}}</ref>. Kennedi havo kemasidan foyda oluvchi sifatida u Qoʻshma Shtatlarda tahsil oldi, Sent-Sxolastikada bakalavr darajasini va Pitsburg universitetida magistr darajasini oldi. U Sharqiy va Markaziy Afrikada falsafa doktori boʻlgan birinchi ayol boʻlib, Keniyadagi Nayrobi universitetida PhD darajasini oldi. 1977-yilda Maathai „Yashil kamar harakati“<ref name="greenbelt obit">{{yangiliklar manbasi |last=Rice |first=Xan |date=26-sentabr 2011-yil |title=Wangari Maathai, Nobel peace prize winner, dies at 71 |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai |url-status=live |access-date=13-aprel 2019-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023210710/http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai |archive-date=23-oktabr 2019-yil |issn=0261-3077}}</ref><ref name="greenbelt bio">{{veb manbasi|url=http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai/biography|sarlavha=Biography {{!}} The Green Belt Movement|ish=www.greenbeltmovement.org|til=en|kirish sanasi=23-may 2018-yil|arxivsana=24-may 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180524004349/http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai/biography}}</ref> ekologik nodavlat tashkilotiga asos solib, koʻchatlar ekish, atrof- muhitni muhofaza qilish va [[ayollar huquqlari]]ga eʼtibor qaratdi. 1984-yilda u „Keniyadagi ekologik munozarani oʻrmonlarni qayta tiklash uchun ommaviy harakatlarga aylantirgani uchun“ — „Toʻgʻri yashash“ mukofotiga sazovor boʻldi. Maathai Keniya parlamentining aʼzosi etib saylangan va 2003-yilning yanvaridan 2005-yilning noyabrigacha prezident Mvay Kibaki hukumatida atrof-muhit va tabiiy resurslar boʻyicha vazir yordamchisi lavozimida ishlagan. U [[Kelajak Jahon Kengashi|Butunjahon kelajak kengashining]] faxriy maslahatchisi edi. Akademik va bir nechta kitoblar muallifi sifatida Maathai nafaqat faol, balki ekologiya, rivojlanish, gender tengligi va Afrika madaniyati va dinlari haqida fikr yuritishga katta hissa qoʻshgan ziyoli ham edi<ref>{{kitob manbasi|last=Muhonja|first=Besi Brillian|url=https://www.worldcat.org/oclc/1155925037|title=Radical utu : critical ideas and ideals of Wangari Muta Maathai|year=2020|isbn=978-0-89680-507-1|location=Athens, Ohio|oclc=1155925037|accessdate=13-avgust 2021-yil}}</ref><ref>{{kitob manbasi|last=Musila|first=Grace|url=https://www.worldcat.org/oclc/1148322483|title=Wangari Maathai's Registers of freedom|publisher=HSRC Press|others=Grace A. Musila|year=2020|isbn=978-0-7969-2574-9|location=Cape Town|oclc=1148322483|accessdate=13-avgust 2021-yil}}</ref>. Maathai 2011-yil 25-sentyabrda tuxumdon saratoni asoratlaridan vafot etdi. == Bolaligi va taʼlim olishi == Maathai 1940-yil 1-aprelda Keniya koloniyasining markaziy togʻli qismida joylashgan Nyeri tumani<ref>{{veb manbasi|url=https://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai|sarlavha=Wangari Maathai {{!}} The Green Belt Movement|ish=www.greenbeltmovement.org|til=en|kirish sanasi=13-aprel 2019-yil|arxivsana=23-oktabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191023210710/http://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai}}</ref> Ihithe qishlogʻida tugʻilgan. Uning oilasi Keniyadagi eng gavjum etnik guruh boʻlgan Kikuyu edi va bu hududda bir necha avlodlar yashagan. Taxminan 1943-yilda Maathai oilasi otasi ish topgan Nakuru shahri yaqinidagi Rift vodiysidagi Oq fermaga koʻchib oʻtdi<ref>''Unbowed'', pp. 14-15.</ref>. 1947-yilning oxirida u onasi bilan Ihithega qaytib keldi, chunki uning ikki akasi qishloqdagi boshlangʻich maktabda oʻqiydi va otasi ishlagan fermada maktab yoʻq edi. Uning otasi fermada qoldi<ref>''Unbowed'', p. 29.</ref>. Koʻp oʻtmay, sakkiz yoshida u Ihithe boshlangʻich maktabiga akalari bilan qoʻshildi. 11 yoshida Maathai Nyeri shahridagi Mathari katolik missiyasi qoshidagi Sent Sesiliyaning oʻrta boshlangʻich [[Internat maktab|maktabiga]] koʻchib oʻtdi<ref>''Unbowed'', p. 53.</ref>. Maathai toʻrt yil davomida Sent-Sesiliya maktabida oʻqidi. Bu vaqt ichida u ingliz tilini yaxshi oʻrgangan va katolik dinini qabul qilgan. U Maryam legioni bilan shugʻullangan, uning aʼzolari „odamlarga xizmat qilib, Xudoga xizmat qilishga“ harakat qilgan<ref>''Unbowed'', pp. 60-61.</ref>. Muqaddas Sesiliyada tahsil olayotganda, u davom etayotgan Mau Mau qoʻzgʻolonidan panoh topgan, bu esa onasini oʻz uylaridan Ihithedagi favqulodda qishloqqa koʻchirishga majbur qilgan<ref>''Unbowed'', pp. 63-69.</ref>. 1956-yilda u yerda oʻqishni tugatganida, u oʻz sinfida birinchi oʻrinni egalladi va Keniyadagi yagona katolik oʻrta maktabiga, Limurudagi Loreto oʻrta maktabiga qabul qilindi<ref>''Unbowed'', p. 69.</ref>. Sharqiy Afrika mustamlakachiligining oxiri yaqinlashar ekan, Tom Mboya kabi keniyalik siyosatchilar Gʻarb davlatlarida taʼlimni istiqbolli talabalarga taqdim etish yoʻllarini taklif qilishdi. Oʻsha paytda Amerika Qoʻshma Shtatlari senatori [[John Kennedy|Jon F. Kennedi]] Kennedi Havo yoki Airlift Afrika nomi bilan mashhur boʻlgan tashabbusni boshlagan kichik Jozef P. Kennedi jamgʻarmasi orqali bunday dasturni moliyalashtirishga rozi boʻldi. Maathai 1960-yil sentyabr oyida Qoʻshma Shtatlarda oʻqish uchun tanlangan 300 ga yaqin keniyaliklardan biriga aylandi<ref>''Unbowed'', pp. 73-74.</ref> U [[Atchison (Kansas)|Kanzas shtatining Atchison shahridagi]] Sent-Sxolastika togʻi kollejida (hozirgi Benedikt kollejida) oʻqish uchun stipendiya oldi, u yerda kattalar uchun biologiya, kimyo va nemis tillari kichiklar uchun ixtisoslashtirilgan edi<ref>''Unbowed'', p. 79.</ref>. 1964-yilda bakalavr darajasini olgandan soʻng, u Pitsburg universitetida biologiya boʻyicha magistrlik darajasini olish uchun tahsil oldi. Uning aspiranturada oʻqishi Afrika-Amerika instituti tomonidan moliyalashtirildi<ref>''Unbowed'', p. 92.</ref> va [[Pitsburg]]da boʻlgan vaqtida u birinchi boʻlib atrof-muhitni tiklash harakatini boshlab berdi, mahalliy ekologlar shaharni havo ifloslanishidan tozalashga harakat qilganda<ref>''Unbowed'', pp. 93-94.</ref>. 1966-yil yanvar oyida Maathai biologiya fanlari boʻyicha magistr darajasini oldi va Nayrobidagi Universitet kollejida zoologiya professori ilmiy yordamchisi lavozimiga tayinlandi<ref>''Unbowed'', pp. 94-95.</ref>. Keniyaga qaytib kelgach, Maathai oʻzining familiyasini tashlab, tugʻilgan nomi ''Vangarĩ Muta'' bilan tanishishni afzal koʻrdi<ref>''Unbowed'', p. 96.</ref>. U yangi ish boshlash uchun universitetga kelganida, unga bu ish boshqa birovga berilganligi haqida xabar berishdi. Maathai buni jins va qabilaviy tarafkashlik tufayli deb hisoblagan<ref>''Unbowed'', p. 101.</ref>. Ikki oylik ish izlashdan soʻng, Germaniyaning Gissen universiteti professori Reynhold Hofman unga universitet kolleji veterinariya tibbiyoti fakultetida yangi tashkil etilgan veterinariya anatomiyasi kafedrasining [[Gistologiya|mikroanatomiya]] boʻlimida ilmiy xodim boʻlib ishlashni taklif qildi. Nayrobi<ref>''Unbowed'', p. 102.</ref>. 1966-yil aprel oyida u Amerikada oʻqigan yana bir keniyalik Mvangi Mathai bilan uchrashadi, u keyinchalik Mvangi Mathaiga turmushga chiqadi boʻladi<ref>''Unbowed'', p. 105.</ref>. Shuningdek, u shaharda kichik bir doʻkonni ijaraga oladi va opalari ishlagan umumiy doʻkon tashkil qiladi. 1967-yilda professor Hofmanning taklifi bilan u doktorlik darajasini olish uchun Germaniyaning Gissen universitetiga yoʻl oldi. U Gissen va [[Lyudvig Maksimilian nomidagi Myunxen universiteti|Myunxen universitetlarida tahsil olgan]]. 1969-yilning bahorida u Nayrobiga qaytib keldi va [[Nayrobi]]dagi Universitet kollejida yordamchi oʻqituvchi sifatida oʻqishni davom ettirdi. May oyida Mvangi Mathai bilan turmush quradi<ref>''Unbowed'', pp. 106-109.</ref>. Oʻsha yilning oxirida u birinchi farzandiga homilador boʻldi va uning eri parlamentdagi oʻrin uchun kurashdi va yutqazdi. Saylov paytida uni chet elga joʻnatgan dasturni yaratishda muhim rol oʻynagan Tom Mboya oʻldirildi. Bu Prezident Kenyatta Keniyada koʻp partiyaviy demokratiyani samarali ravishda tugatishiga olib keldi. Koʻp oʻtmay, uning birinchi oʻgʻli Vaveru tugʻildi<ref>''Unbowed'', pp. 109-11.</ref>. 1971-yilda u Nayrobi Universitet kollejida veterinariya anatomiyasi boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini olgan birinchi [[Sharqiy Afrika]]lik ayol boʻldi, keyingi yili esa Nayrobi universitetiga aylandi. U „qoramollarda jinsiy bezlarning rivojlanishi va differensiatsiyasi“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini tugatgan<ref>''Unbowed'', p. 112.</ref>. Uning qizi [[Wanjira Mathai]] 1971-yil dekabr oyida tugʻilgan. == Faollik va siyosiy hayot == === 1972-1977: Faoliyatning boshlanishi === Maathai Nayrobida dars berishni davom ettirdi, 1975-yilda anatomiya boʻyicha katta oʻqituvchi, 1976-yilda veterinariya anatomiyasi kafedrasi mudiri va 1977-yilda dotsent boʻldi. U Nayrobidagi ushbu lavozimlarga tayinlangan birinchi ayol edi. Bu vaqt mobaynida u universitet xodimlarida ishlayotgan ayollarga teng imtiyozlar berish uchun kampaniya olib bordi, imtiyozlar boʻyicha muzokaralar olib borish uchun universitetning akademik xodimlar uyushmasini kasaba uyushmasiga aylantirishga harakat qildi. Sudlar bu taklifni rad etdi, biroq uning teng imtiyozlar haqidagi koʻplab talablari keyinchalik qondirildi<ref>''Unbowed'', pp. 114-118.</ref>. Nayrobi universitetidagi ishidan tashqari, Maathai 1970-yillarning boshlarida bir qator fuqarolik tashkilotlarining ishida ishtirok etdi. U [[Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy Harakati|Keniya Qizil Xoch Jamiyatining]] Nayrobi boʻlimining aʼzosi boʻlib, 1973-yilda uning direktori boʻlgan. U Keniya universiteti ayollari uyushmasining aʼzosi edi. 1974-yilda Atrof-muhit bilan aloqa markazi tashkil etilgandan soʻng, Maathai mahalliy kengash aʼzosi boʻlishni soʻradi va oxir-oqibat boshqaruv raisi boʻldi. Atrof-muhit boʻyicha aloqa markazi 1972-yilda [[Stokgolm]]da boʻlib oʻtgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining inson muhiti boʻyicha konferensiyasidan soʻng shtab-kvartirasi Nayrobida tashkil etilgan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit boʻyicha dasturi (UNEP) ishida nodavlat tashkilotlarning ishtirokini ragʻbatlantirish uchun ishladi. Maathai, shuningdek, Keniya Ayollar Milliy Kengashiga (NCWK) qoʻshildi<ref>''Unbowed'', pp. 119-122.</ref>. Ushbu turli xil koʻngillilar uyushmalaridagi ishi tufayli Maathai Keniyadagi aksariyat muammolarning ildizi atrof-muhitning buzilishi ekanligi ayon boʻldi<ref>''Unbowed'', pp. 124-125.</ref>. 1974-yilda Maathai oilasida uchinchi farzandi, oʻgʻli Muta tugʻildi. Uning turmush oʻrtogʻi Langʻata saylov okrugi vakili boʻlish umidida yana parlamentdagi oʻrin uchun kurash olib bordi va gʻalaba qozondi. Saylov kampaniyasi davomida u Keniyada oʻsib borayotgan ishsizlikni cheklash uchun ish topishga vaʼda bergan edi. Ushbu vaʼdalar Maathayni atrof-muhitni tiklash gʻoyalarini ishsizlarni ish bilan taʼminlash bilan bogʻlashga olib keldi va Envirocare Ltd. kompaniyasining asos solishiga olib keldi, bu jarayonga oddiy odamlarni jalb qilgan holda atrof-muhitni muhofaza qilish uchun daraxt ekish bilan shugʻullanardi. Bu uning Karura oʻrmonidagi davlat daraxtzori bilan birgalikda birinchi koʻchatzorini barpo qilishiga olib keldi. Envirocare asosan moliyalashtirish bilan bogʻliq koʻplab muammolarga duch keldi va oxir-oqibat muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Biroq, Envirocare va uning Atrof-muhit bilan aloqalar markazidagi ishi boʻyicha suhbatlar orqali UNEP Maathayni 1976-yil iyun oyida Habitat I deb nomlanuvchi BMTning aholi punktlari boʻyicha birinchi konferensiyasiga yuborish imkonini berdi<ref>''Unbowed'', pp. 125-129.</ref> 1977-yilda Maathai NCWK bilan Habitat I-da ishtirok etishi haqida gapirdi. U kelgusida daraxt ekishni taklif qildi, kengash buni qoʻllab-quvvatladi. 1977-yil 5-iyunda Butunjahon atrof-muhitni muhofaza qilish kuni munosabati bilan NCWK Nayrobi shahri markazidagi Kenyatta xalqaro konferensiya markazidan shahar chetidagi Kamukunji bogʻiga yurish qildi va u yerda tarixiy jamoat rahbarlari sharafiga yettita daraxt ekishdi. Bu Yashil kamar harakatining birinchi tadbiri edi<ref>''Unbowed'', pp. 130-132.</ref>. Maathai Keniya ayollarini butun mamlakat boʻylab daraxt koʻchatlarini ekishga, yaqin atrofdagi oʻrmonlardan bu hududda oʻsgan daraxtlarni yetishtirish uchun urugʻlarni qidirishga undadi. U ayollarga keyinchalik boshqa joyga ekilgan har bir koʻchat uchun ozgina pul toʻlashga rozi boʻldi<ref>''Unbowed'', pp. 134-137.</ref>. Oʻzining 2010-yilgi ''"Yerni toʻldirish: oʻzimizni va dunyoni davolash uchun maʼnaviy qadriyatlar'' " kitobida u „Yashil kamar“ harakatining taʼsirini muhokama qilib, guruhning fuqarolik va atrof-muhit boʻyicha seminarlarida „jamoalarning oʻz harakatlari uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga olishi va bu muammoni hal qilish uchun safarbar qilish muhimligini“ tushuntirdi. ularning mahalliy ehtiyojlarini qondirish" va qoʻshimcha qilishdi: „Biz hammamiz oʻz mahallalarimiz, mintaqalarimiz va mamlakatlarimizda va butun dunyoda oʻzgarishlar qilish uchun koʻp mehnat qilishimiz kerak. Bu biz qattiq mehnat qilishimiz, bir-birimiz bilan hamkorlik qilishimiz va oʻzimizni oʻzgartirish uchun yaxshiroq agent qilishimiz kerakligini anglatadi.“ Ushbu kitobda u diniy anʼanalar, jumladan mahalliy Kikuyu dini va nasroniylik bilan aniq shugʻullanadi va ularni ekologik fikrlash va faollik uchun resurslar sifatida safarbar qiladi<ref>{{jurnal manbasi|last=van Klinken|first1=Adriaan|date=24-may 2021-yil|title=Wangari Maathai's Environmental Bible as an African Knowledge: Eco-spirituality, Christianity, and Decolonial Thought|journal=Eastern African Literary and Cultural Studies|pages=1–20|doi=10.1080/23277408.2021.1922129|issn=2327-7408}}</ref>. === 1977-1979: Shaxsiy muammolar === Maathai va uning eri Mvangi Mathai 1977-yilda ajralishdi. Uzoq vaqtdan soʻng, Mvangi 1979-yilda ajrashish uchun ariza berdi. Aytishlaricha, u Vangarining „ayol uchun juda kuchli fikrli“ va „uni nazorat qila olmasligiga“ ishongan. Sud hujjatlarida uni „shafqatsiz“ deb nomlashdan tashqari, u ochiqchasiga uni boshqa parlament aʼzosi bilan zinokorlikda aybladi, bu oʻz navbatida uning yuqori qon bosimiga sabab boʻldi va sudya Mvangi foydasiga qaror qildi. Suddan koʻp oʻtmay, ''Viva'' jurnaliga bergan intervyusida Maathai sudyani qobiliyatsiz yoki korrupsiyaga uchragan deb aytdi<ref name="NYTNairobiJournal" /> Keyinchalik intervyu sudyani Maathayni sudga hurmatsizlikda ayblashga majbur qildi. U aybdor deb topilib, olti oylik qamoq jazosiga hukm qilindi. Nayrobidagi Langʻata ayollar qamoqxonasida uch kun oʻtgach, uning advokati sud uni ozod qilish uchun etarli deb topgan bayonotni ishlab chiqdi. Ajralishdan koʻp oʻtmay, uning sobiq eri advokati orqali Maathai familiyasidan voz kechishni talab qilgan xat yubordi. U ismini oʻzgartirish oʻrniga qoʻshimcha „a“ qoʻshishni tanladi<ref>[http://www.economist.com/books/displaystory.cfm?story_id=7939651 „Conservation and Feminism: Africaʼs Greenheart.“] ''The Economist'', 21 September 2006.</ref><ref>''Unbowed'', pp. 139-151.</ref>.. Ajralish juda qimmatga tushdi va advokatlik toʻlovlari va erining daromadidan mahrum boʻlgan Maathai universitetdagi maoshi bilan oʻzini va bolalarini taʼminlashda qiynaldi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi orqali Afrika Iqtisodiy Komissiyasida ishlash imkoniyati paydo boʻldi. Bu ish Afrika boʻylab uzoq sayohat qilishni talab qilganligi va asosan [[Lusaka|Zambiyaning Lusaka]] shahrida joylashganligi sababli u oʻz farzandlarini oʻzi bilan olib kela olmadi. Maathai ularni sobiq eriga qoldirib, ishga kirishni tanladi. U ularni muntazam ravishda koʻrishga kelar edi, bolalar 1985-yilgacha otalari bilan birga yashadilar<ref>''Unbowed'', pp. 151-155.</ref> === 1979—1982-yillar: Siyosiy muammolar === 1979-yilda, ajrashganidan koʻp oʻtmay, Matthei Keniya Ayollar Milliy Kengashi (NCWK), mamlakatdagi koʻplab ayollar tashkilotlaridan iborat soyabon tashkiloti raisi lavozimiga nomzodini qoʻydi. Keniyaning yangi saylangan prezidenti Daniel Arap Moi mamlakatdagi kikuyu millatiga mansub, jumladan, NCWK kabi koʻngilli fuqarolik tashkilotlariga taʼsir qilish hajmini cheklashga harakat qildi. U bu saylovda uch ovoz bilan yutqazdi, lekin koʻpchilik ovoz bilan tashkilot raisi oʻrinbosari etib saylandi. Keyingi yili Maathai yana NCWK raisi lavozimiga nomzodini qoʻydi. U yana hukumat tomonidan qarshilik koʻrsatildi deb hisoblaydi. Maathai saylovda gʻalaba qozonishi maʼlum boʻlgach, Keniyadagi qishloq ayollarining koʻpchiligi vakili boʻlgan va rahbari Arap Moyga yaqin boʻlgan Maendeleo Ya Wanawake aʼzo tashkiloti NCWKdan chiqdi. Keyin Maathai raqiblarsiz NCWK raisi etib saylandi. Biroq, Maendeleo Ya Wanawake mamlakatdagi ayollar dasturlari uchun moliyaviy yordamning koʻp qismini olish uchun keldi va NCWK deyarli bankrot boʻldi. Kelajakda moliyalashtirish ancha qiyin edi, lekin NCWK atrof-muhitga eʼtiborini oshirish va oʻzining mavjudligi va ishini maʼlum qilish orqali omon qoldi. Maathai 1987-yilda nafaqaga chiqqunga qadar har yili tashkilot raisi lavozimiga qayta saylanishda davom etdi<ref>''Unbowed'', pp. 156-160.</ref> 1982-yilda uning tugʻilgan Nyeri viloyati vakili boʻlgan parlament oʻrni ochiq edi va Maathai oʻrin uchun saylovoldi tashviqotini oʻtkazishga qaror qildi. Qonun talabiga koʻra, u saylovoldi tashviqotini olib borish uchun Nayrobi universitetidagi lavozimidan ketdi. Sudlar u 1979-yildagi oxirgi prezidentlik saylovlarida ovoz berish uchun qayta roʻyxatdan oʻtmagani uchun uni oʻz nomzodini qoʻyish huquqiga ega emas deb qaror qildi. Maathai buni yolgʻon va noqonuniy deb hisobladi va ishni sudga berdi. Sud ertalab soat toʻqqizda yigʻilishi kerak edi va agar u ijobiy qaror qabul qilsa, oʻsha kuni tushdan keyin soat uchgacha Nyerida nomzodlik hujjatlarini taqdim etishi kerak edi. Sudya uni texnik shartlar boʻyicha qatnashishdan diskvalifikatsiya qildi.  U ishini qaytarishni soʻraganida, u rad etildi. U universitet turar joyida yashagani va boshqa xodim boʻlmagani uchun uni uydan chiqarib yuborishdi<ref>''Unbowed'', pp. 160-163.</ref>. === Yashil kamar harakati === Maathai 1977-yilda Keniyalik qishloq ayollari tomonidan koʻtarilgan atrof-muhit muammolariga javoban Yashil kamar harakatiga asos solgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Muthuki|first1=Janet|title=Challenging patriarchal structures: Wangari Maathai and the Green Belt Movement in Kenya|journal=Agenda|year=2006|volume=20|issue=69|pages=83–91|doi=10.1080/10130950.2006.9674752|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10130950.2006.9674752 |issn = 1013-0950 }}</ref>. U yillar oldin sotib olgan kichik uyiga koʻchib oʻtdi va yana ishga kirishdan oldin NCWKga eʼtibor qaratdi. NCWK orqali ishlash jarayonida u Norvegiya oʻrmon xoʻjaligi jamiyati ijrochi direktori Vilgelm Elsrud bilan hamkorlik qilish imkoniyatiga ega boʻldi. Maathai koordinator boʻldi. Norvegiya oʻrmon xoʻjaligi jamiyati bilan hamkorlik bilan bir qatorda, harakat Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ayollar uchun ixtiyoriy jamgʻarmasidan „urugʻlik puli“ ham olgan edi. Bu mablagʻlar harakatning kengayishiga, faoliyatni nazorat qilish uchun qoʻshimcha xodimlar yollanishiga, respublika boʻylab koʻchat ekkan ayollarga kichik miqdorda stipendiya toʻlashni davom ettirishga imkon berdi. Bu unga savodli va ekilgan koʻchatlarning aniq hisobini yurita oladigan ayollarning erlari va oʻgʻillariga ozgina stipendiya toʻlab, harakat faoliyatini yaxshilashga imkon berdi<ref>''Unbowed'', pp. 168-173.</ref>. BMT Nayrobida uchinchi global ayollar konferensiyasini oʻtkazdi. Konferensiya davomida Maathai Keniyada Yashil kamar harakatining ishlarini tasvirlash uchun seminarlar va taqdimotlar uyushtirdi. U delegatlarni pitomniklarni koʻrish va daraxt ekish uchun kuzatib bordi. U UNIFEM rahbari Peggi Snayder va BMT Bosh kotibi yordamchisi etib tayinlangan birinchi ayol Xelvi Sipila bilan uchrashdi. Konferensiya Yashil kamar harakati uchun mablagʻni kengaytirishga yordam berdi va harakatning Keniyadan tashqarida oʻrnatilishiga olib keldi. 1986-yilda YUNEP tomonidan moliyalashtirilgan holda, harakat butun Afrika boʻylab kengaydi va Pan-Afrika Yashil kamar tarmogʻining asoslanishiga olib keldi. Afrikaning oʻn besh mamlakatidan 45 nafar vakil keyingi uch yil davomida oʻz mamlakatlarida choʻllanish, oʻrmonlarning kesilishi, suv inqirozi va qishloq ochligiga qarshi kurashish uchun shunga oʻxshash dasturlarni qanday tashkil etishni oʻrganish uchun Keniyaga sayohat qildi. Harakatga ommaviy axborot vositalarida berilgan eʼtibor Maathai koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlishiga olib keldi. Biroq, Keniya hukumati Yashil kamar harakati NCWKdan ajralib turishini talab qildi, chunki ikkinchisi atrof-muhitga emas, balki faqat ayollar muammolariga eʼtibor qaratishi kerak. Shu sababli, 1987-yilda Maathai NCWK raisi lavozimini tark etdi va eʼtiborni yangi alohida nodavlat tashkilotga qaratdi<ref>''Unbowed'', pp. 175-179.</ref>. === Hukumat aralashuvi === 1980-yillarning ikkinchi yarmida Keniya hukumati Maathai va Yashil kamar harakatiga qarshi chiqdi. Yagona partiyaviy rejim harakatning demokratik huquqlar borasidagi koʻpgina pozitsiyalariga qarshi chiqdi. Hukumat toʻqqiz kishidan ortiq guruhlarning hukumat litsenziyasisiz yigʻilishlarini taqiqlovchi mustamlaka davridagi qonunni qoʻlladi. 1988-yilda Yashil kamar harakati saylovchilarni saylovda roʻyxatga olish, konstitutsiyaviy islohotlar va soʻz erkinligini taʼminlash kabi demokratiya tarafdori faoliyatini amalga oshirdi. Maathaining soʻzlariga koʻra, hukumat hokimiyatni saqlab qolish uchun saylovlarda firibgarlik qilgan<ref>''Unbowed'', pp. 180-183.</ref>. 1989-yil oktabr oyida Maathai Uxuru bogʻida 60 qavatli Kenya Times Media Trust Complex qurish rejasi haqida bilib oldi. Majmua KANU shtab-kvartirasi, ''Kenya Times'' gazetasi, savdo markazi, ofislar, auditoriya, galereyalar, savdo markazlari va 2000 ta mashina uchun toʻxtash joyini joylashtirish uchun moʻljallangan edi. Rejaga prezident Daniel Arap Moyning katta haykali ham kiritilgan. Maathai, jumladan, ''Keniya Tayms gazetasiga'', Prezident devoniga, Nayrobi shahar komissiyasiga, viloyat komissariga, atrof-muhit va tabiiy resurslar vaziriga, YUNEP va Atrof-muhit bilan aloqalar markazi xalqaro tashkiloti ijrochi direktorlariga norozilik sifatida koʻplab xatlar yozgan. [[UNESCO|Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti]] (YUNESKO) ijrochi direktori, jamoat ishlari vazirligi va xalqaro xavfsizlik va boshqaruv departamentidagi doimiy kotibga xatlar keldi. U Nayrobidagi Britaniya oliy komissari ser Jon Jonsonga xat yozib, uni loyihaning asosiy aktsiyadori Robert Maksvell bilan aralashib, Uxuru bogʻidagi minora qurilishini [[Hyde Park|Xayd-park]] yoki Markaziy Parkdagi bunday qurilishga tenglashtirishni soʻradi. bunga chidab boʻlmasdi<ref>''Unbowed'', pp. 184-188.</ref>.   Hukumat uning soʻrovlari va eʼtirozlariga javob berishdan bosh tortdi, aksincha, ommaviy axborot vositalari orqali Maathai „aqldan ozgan ayol“ deb javob berdi; Uxuru bogʻidagi loyihani inkor etish jamoat bogʻining kichik bir qismidan koʻproq qismini oladi; va loyihani faqat „jahillar“ tomonidan qarshi chiqqan „yaxshi va ajoyib meʼmorchilik asari“ deb eʼlon qilish. 1989-yil 8-noyabrda parlament Maathaining xatti-harakatlaridan norozilik bildirdi, uning xorijiy tashkilotlarga yozgan maktublaridan shikoyat qildi va Yashil kamar harakatini soxta tashkilot va uning aʼzolarini „ajrashganlar toʻdasi“ deb atadi. Ular agar Maathai yevropaliklarga yozishni juda qulay deb bilsa, ehtimol u Yevropada yashashi kerakligini taklif qilishdi<ref>''Unbowed'', pp. 190-193.</ref>. Maathai noroziliklariga, shuningdek, butun shahar boʻylab oʻsib borayotgan xalq noroziligiga qaramay, 1989-yil 15-noyabrda Uxuru bogʻida majmua qurilishi uchun zamin buzildi. Maathai Keniya Oliy sudiga qurilishni toʻxtatish toʻgʻrisida buyruq berishni soʻradi, ammo ish 11-dekabrda bekor qilindi. Prezident Daniel Arap Moi loyihaga oid birinchi ommaviy izohlarida loyihaga qarshi chiqqanlarning „boshlarida hasharotlar“ borligini aytdi. 12-dekabr kuni Uxuru bogʻida, Britaniyadan mustaqillikni nishonlash marosimida nutq soʻzlagan Prezident Moi Maathai afrikalik anʼanalarda toʻgʻri ayol boʻlishni va erkaklarni hurmat qilishni va jim boʻlishni taklif qildi<ref>''Unbowed'', p. 196.</ref>. Hukumat uni ofisini boʻshatishga majbur qildi va „Yashil kamar“ harakati uning uyiga koʻchirildi. Hukumat „Yashil kamar“ harakatining faoliyatini tekshirish maqsadida uni yopishga harakat qildi. Hukumatning saʼy-harakatlariga qaramay, uning noroziliklari va ommaviy axborot vositalarida hukumatning javobi toʻplanganligi xorijiy investorlarni 1990-yil yanvar oyida loyihani bekor qilishga olib keldi<ref>''Unbowed'', pp. 193-203.</ref> 1992-yil yanvar oyida Maathai va boshqa demokratiya tarafdorlari eʼtiboriga odamlarning roʻyxati suiqasd uchun moʻljallanganligi va hukumat tomonidan homiylik qilingan davlat toʻntarishi ehtimoli borligi keldi. Roʻyxatda Maathai ismi bor edi. Demokratiyani tiklash forumi (FORD) nomi bilan tanilgan demokratiya tarafdori guruh ommaviy saylovlar oʻtkazishga chaqirib, ommaviy axborot vositalariga oʻz maʼlumotlarini taqdim etdi. Oʻsha kuni kechqurun Maathai ularning aʼzolaridan biri hibsga olingani haqida ogohlantirish oldi. Maathai oʻz uyida toʻsiq qoʻyishga qaror qildi. Oradan koʻp oʻtmay politsiya yetib keldi va uyni oʻrab oldi. Politsiya uning derazalariga oʻrnatgan panjaralarni kesib, ichkariga kirib, uni hibsga olishidan oldin u uch kun qamalda edi. U va hibsga olingan boshqa demokratiya tarafdorlari gʻarazli mish-mishlar tarqatish, fitna va davlatga xiyonat qilishda ayblangan. Bir yarim sutka qamoqda oʻtirgandan soʻng ular sud majlisiga olib kelindi va garov evaziga qoʻyib yuborildi. Turli xalqaro tashkilotlar va sakkiz senator (jumladan, Al Gor va Edvard Kennedi) Keniya hukumatiga demokratiya tarafdorlariga qarshi ayblovlarni asoslash yoki AQSh bilan munosabatlarga putur yetkazish uchun bosim oʻtkazishdi. 1992-yil noyabr oyida Keniya hukumati ayblovlarni olib tashladi<ref>''Unbowed'', pp. 208-215.</ref>. 1992-yil 28-fevralda, garov evaziga ozod qilinganda, Maathai va boshqalar hukumatga siyosiy mahbuslarni ozod qilish uchun bosim oʻtkazish uchun Ozodlik burchagi deb nomlagan Uxuru bogʻining bir burchagida ochlik eʼlon qilishda qatnashdilar. Toʻrt kunlik ochlik eʼlonidan soʻng, 1992-yil 3-martda politsiya namoyishchilarni majburan chiqarib yubordi. Maathai va yana uch kishi politsiya tomonidan hushidan ketib, kasalxonaga yotqizilgan. Prezident Daniel Arap Moi uni „aqldan ozgan ayol“ va „mamlakat tartibi va xavfsizligiga tahdid“ deb atadi. Hujum xalqaro tanqidlarga uchradi. [[Amerika Qoʻshma Shtatlari davlat departamenti|AQSh Davlat departamenti]] zoʻravonlik va ochlik eʼlon qilganlarning majburan chiqarib yuborilishidan „chuqur xavotirda“ ekanini aytdi. Mahbuslar ozod etilmaganida, namoyishchilar — asosan qamoqdagilarning onalari — oʻz noroziliklarini Uxuru bogʻi qarshisidagi Keniyadagi Anglikan arxiyepiskopi joylashgan All Saints soboriga koʻchirishdi. U yerda norozilik davom etdi, Maathai tez-tez oʻz hissasini qoʻshdi, 1993-yil boshigacha mahbuslar nihoyat ozod qilindi<ref>''Unbowed'', pp. 217-225.</ref>. Bu vaqt ichida Maathai xalqaro miqyosda turli mukofotlar bilan taqdirlandi, ammo Keniya hukumati uning ishini qadrlamadi. 1991-yilda u San-Fransiskoda Goldman atrof-muhit mukofotini va Londonda ochlik loyihasining etakchilik uchun Afrika mukofotini oldi. [[CNN]] Goldman mukofoti haqida uch daqiqalik segmentni efirga uzatdi, ammo u Keniyada efirga uzatilganda, bu segment uzilib qoldi. 1992-yil iyun oyida Uxuru bogʻidagi uzoq davom etgan norozilik namoyishi paytida Maathai va Prezident Arap Moi [[Rio-de-Janeyro]]ga BMTning Atrof-m"uhit va rivojlanish boʻyicha konferensiyasi (Yer sammiti) uchun borishdi. Keniya hukumati Maathayni ayollarni ragʻbatlantirishda va ularni Ozodlik burchagida yechinishga undaganlikda ayblab, uni sammitda nutq soʻzlashga ruxsat bermaslikka chaqirdi. Shunga qaramay, Maathai sammitda bosh matbuot kotibi etib saylandi<ref>''Unbowed'. she was a good person ', pp. 226-228.''</ref>. == „Demokratiyaga intiling“ == 1992-yilda Keniyada boʻlib oʻtgan birinchi koʻp partiyaviy saylovlar paytida Maathai Keniyada muxolifatni birlashtirish va adolatli saylovlar uchun harakat qildi. Demokratiyani tiklash forumi (FORD) FORD-Keniya (Oginga Odinga boshchiligidagi) va FORD-Asili (Kennet Matiba boshchiligida) ga boʻlingan; sobiq vitse-prezident Mvay Kibaki hukmron Keniya Afrika milliy ittifoqi (KANU) partiyasidan chiqib, Demokratik partiyani tuzdi. Maathai va boshqa koʻpchilik bunday boʻlinib ketgan muxolifat KANUning mamlakat ustidan nazoratini saqlab qolishiga olib keladi, deb ishonishgan, shuning uchun ular muxolifatni birlashtirish uchun Oʻrta Ground guruhini tuzdilar. Maathai uning raisi etib saylandi. Shuningdek, saylov paytida Maathai va unga oʻxshash muxolifat aʼzolari Erkin va adolatli saylovlar uchun harakatni tuzdilar. Ularning urinishlariga qaramay, muxolifat birlasha olmadi va hukmron KANU partiyasi parlament ustidan nazoratni saqlab qolgan holda saylovda gʻalaba qozonish uchun qoʻrqitish va davlat boshqaruvidagi ommaviy axborot vositalaridan foydalangan<ref>''Unbowed'', pp. 230-235.</ref>. Keyingi yili butun Keniyada etnik toʻqnashuvlar sodir boʻldi. Maathai, ularni koʻp partiyaviy demokratiya uchun jiddiy oqibatlar haqida ogohlantirgan hukumat qoʻzgʻatganiga ishondi. Maathai doʻstlari va matbuot vakillari bilan ularni jangni toʻxtatishga undash uchun zoʻravonlik joylariga sayohat qildi. „Yashil kamar“ harakati bilan u „tinchlik daraxtlarini“ ekdi, biroq koʻp oʻtmay uning harakatlariga hukumat qarshilik koʻrsatdi. Mojaro hududlari „borish taqiqlangan hududlar“ deb belgilangan va 1993-yil fevral oyida prezident Maathai Kikuyuslarni Kalenjinlarga hujum qilishga undagan varaqalar tarqatishni uyushtirganini daʼvo qildi. Uning doʻsti va tarafdori doktor Makanga oʻgʻirlab ketilgandan soʻng, Maathai yashirinishni tanladi. Maathai yashirinib yurganida, yaqinda sobiq Sovet rahbari [[Mixail Gorbachyov]] tomonidan asos solingan ekologik tashkilot — Yashil Xoch xalqaro tashkilotining Tokiodagi yigʻilishiga taklif qilindi. Maathai ishtirok eta olmasligini aytdi, chunki u hukumat uning mamlakatni tark etishiga ishonmaydi va u yashiringan edi, Gorbachev Keniya hukumatiga uning erkin sayohat qilishiga ruxsat berish uchun bosim oʻtkazdi. Prezident Arap Moi sayohatini cheklashni rad etdi va Tokiodagi uchrashuvga juda kech boʻlsa ham, unga mamlakatni tark etishga ruxsat berildi. Maathai yana xalqaro miqyosda tan olindi va u 1993-yil aprel oyida Edinburg medalini olish uchun Shotlandiyaga uchib ketdi. May oyida u Jeyn Addams xalqaro ayollar yetakchiligi mukofotini olish uchun Chikagoga bordi, iyun oyida esa BMTning Venadagi Inson huquqlari boʻyicha Butunjahon konferensiyasida qatnashdi<ref>''Unbowed'', pp. 235-252.</ref>. 1997-yilgi saylovlar paytida Maathai hukmron partiyani magʻlub etish uchun yana muxolifatni birlashtirishni xohladi. Noyabr oyida, saylovga ikki oydan kamroq vaqt qolganida, u Liberal partiyadan nomzod sifatida parlament va prezidentlikka nomzod boʻlishga qaror qildi. Uning niyatlari matbuotda keng soʻroqqa tutilgan; Koʻpchilik u shunchaki „Yashil kamar“ harakatini boshqarishi va siyosatdan uzoqlashishi kerak, deb oʻylardi. Saylov kuni ommaviy axborot vositalarida Maathai saylovdan voz kechgani va boshqa nomzodni maʼqullagani haqidagi mish-mish tarqaldi. Maathai kam ovoz toʻpladi va saylovda yutqazdi<ref>''Unbowed'', pp. 254-259.</ref>. 1998-yilning yozida Maathai hukumatning Nayrobidan tashqaridagi Karura oʻrmonidagi katta jamoat erlarini xususiylashtirish va uni siyosiy tarafdorlarga berish rejasi haqida bilib oldi. Maathai hukumat va matbuotga maktublar orqali bunga norozilik bildirdi. U Yashil kamar harakati bilan Karura oʻrmoniga borib, daraxt ekib, oʻrmonning yoʻq qilinishiga qarshi chiqdi. 1999-yil 8-yanvarda Maathai, oltita muxolifat deputati, jurnalistlar, xalqaro kuzatuvchilar va Yashil kamar aʼzolari va tarafdorlari, jumladan, bir guruh namoyishchilar norozilik sifatida daraxt ekish uchun oʻrmonga qaytishdi. Oʻrmonga kirishni katta guruh odamlar qoʻriqlashdi. U golf maydoni uchun tozalash uchun belgilangan hududga daraxt ekishga uringanida, guruh hujumga uchradi. Namoyishchilarning koʻpchiligi, jumladan Maathai, toʻrt deputat, jurnalistlarning bir qismi va nemis ekologlari jarohatlangan. U politsiyaga hujum haqida xabar berganida, ular hujumchilarni hibsga olish uchun u bilan birga oʻrmonga qaytishdan bosh tortdilar. Biroq, hujum Maathai tarafdorlari tomonidan tasvirga olingan va bu voqea xalqaro norozilikni keltirib chiqargan<ref>''Unbowed'', pp. 261-270.</ref>. Nayrobida talabalarning norozilik namoyishlari boshlandi va bu guruhlarning baʼzilari politsiya tomonidan zoʻravonlik bilan parchalandi. Norozilik namoyishlari 1999-yil 16-avgustgacha davom etdi, oʻshanda prezident barcha davlat yerlarini ajratishni taqiqlashini eʼlon qilgan<ref>''Unbowed'', pp. 270-271.</ref>. 2001-yilda hukumat yana umumiy oʻrmon yerlarini olib, uni oʻz tarafdorlariga berishni rejalashtirdi. 2001-yil 7-martda Keniya togʻi yaqinidagi Vangʻuru qishlogʻida bunga norozilik bildirish va petitsiya imzolarini yigʻish paytida Maathai yana hibsga olindi. Ertasi kuni, uning hibsga olinishiga xalqaro va xalq noroziligidan soʻng, u hech qanday ayblovsiz qoʻyib yuborildi. 2001-yil 7-iyulda, Saba Saba kunini nishonlash uchun Nayrobidagi Uhuru bogʻidagi Ozodlik burchagida daraxt ekishdan koʻp oʻtmay, Maathai yana hibsga olindi. Oʻsha kuni kechqurun u yana ayblovsiz qoʻyib yuborildi<ref>''Unbowed'', pp. 280-284.</ref>. 2002-yil yanvar oyida Maathai Doroti Makkluski [[Yale universiteti|Yel universitetining]] oʻrmon xoʻjaligi va atrof-muhitni oʻrganish maktabida tabiatni muhofaza qilish boʻyicha tashrif buyuruvchi xodimi sifatida dars berishga qaytdi. U 2002-yil iyunigacha u yerda qoldi va Yashil kamar harakati faoliyatiga qaratilgan barqaror rivojlanish kursini oʻqidi<ref>''Unbowed'', pp. 284-285.</ref>. === Parlamentga saylov === Keniyaga qaytib kelgach, Maathai 2002-yilgi saylovlarda yana parlament saylovlarida qatnashdi, bu safar muxolifatni birlashtirgan soyabon tashkilot boʻlgan Milliy Kamalak koalitsiyasi nomzodi sifatida. 2002-yil 27-dekabrda Rainbow koalitsiyasi hukmron partiya Keniya Afrika milliy ittifoqini magʻlub etdi va Tetu saylov okrugida Maathai 98 % ovoz bilan gʻalaba qozondi<ref>''Unbowed'', pp. 286-289.</ref>. 2003-yil yanvar oyida u Atrof-muhit va tabiiy resurslar vazirligiga vazir yordamchisi etib tayinlandi va bu lavozimda 2005-yilning noyabrigacha ishladi U 2003-yilda Keniyaning Mazingira Yashillar partiyasini asos solgan, bu nomzodlarga Yashil kamar harakati tomonidan yaratilgan tabiatni muhofaza qilish platformasida qatnashish imkonini beradi. Afrikaning Yashil partiyalari federatsiyasi va Global Yashillar federatsiyasining aʼzosi<ref>''Unbowed'', p. 260.</ref>. == 2004-yil Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti == Vangari Maathai „barqaror rivojlanish, demokratiya va tinchlikka qoʻshgan hissasi“ uchun 2004-yilda Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlangan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=The Nobel Peace Prize 2004|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2004/maathai/26050-wangari-maathai-nobel-lecture-2004/|kirish sanasi=20-iyul 2020-yil|nashriyot=Nobel Foundation|til=en-US|arxivsana=29-iyul 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200729180651/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2004/maathai/26050-wangari-maathai-nobel-lecture-2004/}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Africa's Nobel Prize winners: A list|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/africa-nobel-prize-winners-list-191116072848445.html|kirish sanasi=20-iyul 2020-yil|nashriyot=Al Jazeera|arxivsana=19-iyul 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200719182515/https://www.aljazeera.com/news/2019/11/africa-nobel-prize-winners-list-191116072848445.html}}</ref>. Maathai nufuzli mukofotni qoʻlga kiritgan birinchi afrikalik ayol edi<ref>{{veb manbasi|ism=Christina|muallif=Maxouris|sarlavha=Black History Month: 10 black women you should know about|url=https://www.cnn.com/2019/02/23/us/african-american-women-in-history/index.html|kirish sanasi=20-iyul 2020-yil|nashriyot=CNN|sana=23-fevral 2019-yil|arxivsana=20-iyul 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200720133539/https://www.cnn.com/2019/02/23/us/african-american-women-in-history/index.html}}</ref>. Nobel vasiyatiga koʻra, Tinchlik mukofoti oʻtgan yili „xalqlar oʻrtasidagi birodarlik uchun, doimiy urushlarni yoʻq qilish yoki qisqartirish, tinchlikni saqlash va targʻib qilish uchun eng koʻp yoki eng yaxshi ish qilgan kishiga beriladi“. 1901-yildan 2018-yilgacha Nobel mukofoti ayollarga atigi 52 ta, erkaklarga esa 852 ta Nobel mukofoti berilgan. Uning katta saʼy-harakatlari tufayli Vangari Maathai Tinchlik mukofotini qoʻlga kiritgan birinchi afrikalik ayol va birinchi ekolog boʻldi. == OITSga qarshi fitna nazariyasi == Keniyaning ''The Standard'' gazetasida Maathai OIV / OITSni " Gʻarb olimlari tomonidan Afrika aholisini yoʻq qilish uchun ataylab yaratilgan " deb daʼvo qililishi, koʻplab bahs-munozaralar paydo boʻlishiga sabab boʻldi<ref name="rferl.org">{{veb manbasi|muallif=Sindelar|ism=Daisy|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/12/bf4adbd1-fba8-4ae6-b68b-fa5bcb171f1a.html|sarlavha=World: Africa's First Female Nobel Peace Laureate Accepts Award Amid Controversy Over AIDS stupidRemarks|nashriyot=Radio Free Europe/Radio Liberty|sana=10-dekabr 2004-yil|kirish sanasi=28-sentabr 2011-yil|arxivsana=15-iyun 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080615232502/http://www.rferl.org/featuresarticle/2004/12/bf4adbd1-fba8-4ae6-b68b-fa5bcb171f1a.html}}</ref>. Maathai bu daʼvolarni rad etdi, ammo ''The Standard'' oʻz yozganlarida turib oldi<ref name="rferl.org" /> 2004-yilda ''[[Time (jurnal)|Time]]'' jurnaliga bergan intervyusida, ushbu xabarga oid savollarga Maathai shunday javob berdi: „OITSni kim yaratgan va u biologik vositami yoki yoʻqmi, men bilmayman. Lekin men bilamanki, bunday narsalar oydan kelmaydi. Men har doim odamlarga haqiqatni aytish muhim deb oʻylaganman, lekin menimcha, baʼzi bir haqiqat borki, uni oshkor qilmaslik kerak“ va u nimani nazarda tutganini soʻrashganda, u davom etdi: „Men OITSni nazarda tutyapman. Ishonchim komilki, odamlar qayerdan kelganini bilishadi. Ishonchim komilki, bu maymunlardan kelib chiqmagan.“<ref>[https://web.archive.org/web/20070312045031/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901041018-713166,00.html „10 Questions: Wangari Maathai“]. ''Time''. Retrieved 3 May 2009.</ref>. == 2005-2011: Keyingi hayoti == [[Fayl:GordonBrownWangariMaathai.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/GordonBrownWangariMaathai. JPG/220px-GordonBrownWangariMaathai. JPG|thumb| Maathai Nayrobida Moliya vazirligi kansleri (keyinchalik [[Birlashgan Qirollik bosh vaziri|Bosh vazir]]) [[Gordon Brown|Gordon Braun]] bilan 2005-yilda]] [[Fayl:Maathai_and_Obama_in_Nairobi.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Maathai_and_Obama_in_Nairobi.jpg/220px-Maathai_and_Obama_in_Nairobi.jpg|thumb| Maathai va AQSh senatori [[Barack Obama|Barak Obama]] 2006-yilda [[Nayrobi]]da]] 2005-yilda Yaponiyaga qilgan sayohatidan soʻng<ref>Suzuki, Yasushi and Kar, Rabi, „India-Japan Cultural Distance on the Mottainai Ethics“ in ''Towards a Common Future'', Lexington Books, 2018. p. 138—139.</ref> Maathai buddistlarning yaponcha atamasi boʻlgan ''mottainai'' chiqindilarni kamaytirish falsafasining gʻayratli tarafdoriga aylandi<ref>Kinefuchi, Etsuko, „Wangari Maathai and Mottainai“ in ''The Rhetorical Legacy of Wangari Maathai'', Lexington Books, 2018. p. 156—157.</ref>. 2005-yil 28-martda Maathai Afrika Ittifoqining Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy kengashining birinchi prezidenti etib saylandi va Kongo havzasi oʻrmon ekotizimini himoya qilishga qaratilgan tashabbus uchun yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi<ref>''Unbowed'', p. 295.</ref>. 2006-yilda u 2006-[[Qishki Olimpiada oʻyinlari 2006 ochilish marosimi|yilgi qishki Olimpiya oʻyinlarining ochilish marosimida]] sakkizta bayroqdorlardan biri boʻlgan. Shuningdek, 2006-yil 21-mayda u Konnektikut kollejida faxriy doktor unvoniga sazovor boʻldi va u yerda nutq soʻzladi. U Xalqaro choʻllar va choʻllanish yili dasturini qoʻllab-quvvatladi. 2006-yil noyabr oyida u Birlashgan Millatlar Tashkilotining Milliard daraxti kampaniyasiga boshchilik qildi. Maathai Nobel Tinchlik mukofoti laureatlari Jodi Uilyams, Shirin Ebadi, Rigoberta Menchu Tum, Betti Uilyams va Mairead Korrigan Maguayr bilan birga Nobel ayollar tashabbusi asoschilaridan biri edi. Shimoliy Amerika va Janubiy Amerika, Yevropa, Yaqin Sharq va Afrikani ifodalovchi olti nafar ayol oʻz tajribalarini adolat va tenglik bilan tinchlik uchun birlashgan saʼy-harakatlarda birlashtirishga qaror qilishdi. Nobel ayollar tashabbusining maqsadi butun dunyoda ayollar huquqlarini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha olib borilayotgan ishlarni kuchaytirishga yordam berishdir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.nobelwomensinitiative.org|sarlavha=Nobel Women's Initiative|ish=Nobel Women's Initiative|til=en-US|kirish sanasi=27-aprel 2018-yil|arxivsana=17-sentabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190917044453/http://www.nobelwomensinitiative.org/}}</ref>. 2006-yil avgust oyida oʻsha paytdagi AQSh senatori [[Barack Obama|Barak Obama]] Keniyaga safar qildi. Uning otasi Maathai bilan bir xil dastur orqali Amerikada taʼlim olgan. U va senator Nayrobidagi Uhuru bogʻida uchrashib, birgalikda daraxt ekishdi. Obama matbuot erkinligini hurmat qilishga chaqirib, „Matbuot erkinligi bu bogʻni parvarish qilishdek gap, uni doimo parvarish qilish va avaylash kerak. Fuqarolar buni qadrlashlari kerak, chunki biz hushyor boʻlmasak, bu yoʻqolib ketishi mumkin boʻlgan narsalardan biridir“. U Prezident [[George W. Bush|Jorj Bushning]] Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqlim oʻzgarishi boʻyicha doiraviy konventsiyasiga (UNFCCC) va uning shoʻba tashkiloti Kioto protokoliga qoʻshilishdan bosh tortganini alohida taʼkidlab, global ekologik yoʻqotishlardan afsusda ekanligini aytgan edi<ref>[https://web.archive.org/web/20120513050233/http://mg.co.za/article/2006-08-28-obama-press-freedom-is-like-tending-a-garden Obama: 'Press freedom is like tending a gardenʼ]. ''Mail & Guardian'' (South Africa), 28 August 2006. Retrieved 3 May 2009.</ref>. Maathai 2007-yil noyabr oyida Milliy birlik partiyasining parlament nomzodlari uchun oʻtkazilgan birlamchi saylovlarida magʻlub boʻldi va uning oʻrniga kichikroq partiyadan nomzod sifatida qatnashishni tanladi. U 2007-yil dekabr oyida boʻlib oʻtgan parlament saylovlarida magʻlub boʻlgan. U oʻz saylov okrugida prezidentlik saylovlarida (rasman Mvay Kibaki gʻalaba qozongan, biroq muxolifat tomonidan bahsli) ovozlarni qayta sanab oʻtishga chaqirib, har ikki tomon ham natijalar adolatli ekanini his qilishi kerakligini va firibgarlik alomatlari borligini aytdi. 2009-yilda u Afrikadagi boshqaruvning kuchli va zaif tomonlari, oʻz tajribasi va Afrika kelajagi uchun atrof-muhitni muhofaza qilishning markaziy oʻrni haqidagi tushunchalari bilan „Afrika uchun qiyinchilik“ ni nashr etdi. 2009-yil iyun oyida Maathai PeaceByPeace.com saytini birinchi tinchlik qahramonlaridan biri deb nomlandi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.peacebypeace.com/heroes/view/id/88|sarlavha=Peace Heroes: Wangari Maathai|sana=26-iyun 2009-yil|ish=PeaceByPeace|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110715061009/http://www.peacebypeace.com/heroes/view/id/88|arxivsana=15-iyul 2011-yil}}</ref>. 2011-yilda vafot etgunga qadar Maathai Afrika bilan Yevropa parlamentariylari assotsiatsiyasining (AWEPA) taniqli maslahat kengashida<ref>{{veb manbasi|url=http://awepa.org/index.php/en/about-us/organisational-structure/eminent-advisory-board.html|sarlavha=Eminent Advisory Board|ish=awepa.org|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130524015248/http://www.awepa.org/index.php/en/about-us/organisational-structure/eminent-advisory-board.html|arxivsana=24-may 2013-yil}}</ref> ishlagan. Wangarĩ Maathai 2011-yil 25-sentyabrda Nayrobidagi kasalxonada davolanayotganda tuxumdon saratonidan kelib chiqqan asoratlardan vafot etdi<ref name="Death">{{yangiliklar manbasi |date=26-sentabr 2011-yil |title=Kenya's Nobel laureate Wangari Maathai dies aged 71 |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15056502 |url-status=live |access-date=26-sentabr 2011-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926181907/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-15056502 |archive-date=26-sentabr 2011-yil}}</ref>. U Nayrobidagi Vangari Maathai tinchlik va atrof-muhitni oʻrganish institutida dafn etilgan. == Wangarĩ Maathai Oʻrmon chempioni mukofoti == 2012-yilda Oʻrmonlar boʻyicha hamkorlikdagi hamkorlik CPF, xalqaro oʻrmon masalalari boʻyicha ishlaydigan 14 tashkilot, kotibiyat va muassasalardan iborat xalqaro konsortsium, ilk Wangarĩ Maathai Forest Champion mukofotini taqdim etdi. Gʻoliblar orasida: * 2012-yil — Narayan Kaji Shrestha, Kurshida Begumga faxriy yorliq bilan<ref>{{veb manbasi|muallif=FAO Media Centre|sarlavha=New international forestry award|url=http://www.fao.org/news/story/en/item/158734/icode|nashriyot=Food and Agriculture Organization of the United Nations|kirish sanasi=22-noyabr 2012-yil|arxivsana=14-noyabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121114185745/http://www.fao.org/news/story/en/item/158734/icode/}}</ref> * 2014-yil — Marta Isabel Pati Ruiz Korzo, Chut Wutty sharafiga sazovor boʻlgan<ref>{{veb manbasi|muallif=CIFOR Corporate News|sarlavha=Mexican environmentalist winner of 2014 Wangari Maathai Award|url=http://www.cifor.org/corporate-news/mexican-environmentalist-winner-2014-wangari-maathai-award/|nashriyot=Center for International Forestry Research|kirish sanasi=9-oktabr 2014-yil|arxivsana=12-oktabr 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141012034858/http://www.cifor.org/corporate-news/mexican-environmentalist-winner-2014-wangari-maathai-award/}}</ref> * 2015-yil — Gertrude Kabusimbi Kenyangi<ref>{{veb manbasi|muallif=FAO Media Centre|sarlavha=Ugandan community leader receives top forestry prize|url=http://www.fao.org/news/story/en/item/328330/icode/|nashriyot=Food and Agriculture Organization of the United Nations|kirish sanasi=10-sentabr 2015-yil|arxivsana=15-sentabr 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150915020200/http://www.fao.org/news/story/en/item/328330/icode/}}</ref> * 2017-yil — Mariya Margarida Ribeiro da Silva, braziliyalik oʻrmon xoʻjaligi faoli<ref>{{yangiliklar manbasi |date=20-dekabr 2017-yil |title=Brazilian activist wins international forest champion award |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-brazil-landrights-prize-idUSKBN1EE2BW |url-status=live |access-date=8-mart 2021-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20220510215828/https://www.reuters.com/article/us-brazil-landrights-prize-idUSKBN1EE2BW |archive-date=10-may 2022-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.cpfweb.org/77034/en/|sarlavha=Collaborative Partnership on Forests|muallif=Nations|ism=Food and Agriculture Organization of the United|ish=cpfweb.org|til=en|kirish sanasi=27-fevral 2018-yil|arxivsana=27-fevral 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180227094314/http://www.cpfweb.org/77034/en/}}</ref> == Oʻlimdan keyin tan olinishi == [[Fayl:MaathaiMemorialGardenPitt.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/MaathaiMemorialGardenPitt.jpg/220px-MaathaiMemorialGardenPitt.jpg|right|thumb| Wangarĩ Maathai yodgorlik daraxtlari va Pitsburg universitetidagi bogʻ]] 2012-yilda Vangarĩ bogʻi Vashingtonda ochildi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.awesomefoundation.org/en/projects/13449-wangari-gardens|sarlavha=The Awesome Foundation : Wangari Gardens|ish=awesomefoundation.org|til=en|kirish sanasi=27-fevral 2018-yil|arxivsana=27-fevral 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180227153756/http://www.awesomefoundation.org/en/projects/13449-wangari-gardens}}</ref>. Wangarĩ Gardens — bu 55 dan ortiq bog 'joylaridan iborat boʻlgan mahalliy aholi uchun 2,7 gektarlik jamoat bogʻi loyihasi. Ushbu jamoat bogʻi Wangarĩ Maathai merosini va uning jamiyatni jalb qilish va atrof-muhitni muhofaza qilish missiyasini hurmat qiladi. Wangarĩ bogʻlari jamoat bogʻi, yoshlar bogʻi, ochiq sinf, changlatuvchilar uyasi va umumiy mevali daraxtlar bogʻi, sabzavot bogʻi, oʻtlar bogʻi, rezavorlar bogʻi va qulupnay yamoqlaridan iborat. Bog 'majmuasi ichida shaxsiy bogʻlar va jamoat bogʻlari mavjud. Shaxsiy yer uchastkalari bogʻdan 1,5 mil uzoqlikda yashovchi aholi uchun mavjud. Shaxsiy er uchastkalari egalari har oyda 1 soatlik bogʻlarni saqlashga hissa qoʻshishlari shart. Jamoat bogʻlari va bogʻlari uchastka egalari va koʻngillilar tomonidan parvarish qilinadi va hamma zavqlanish va hosil olish uchun ochiqdir. Wangarĩ bogʻlari Yashil kamar harakati yoki Wangarĩ Maathai jamgʻarmasi bilan bevosita aloqasi yoʻq, lekin Vangarĩ Maathai va uning ishi va atrof-muhitga boʻlgan ishtiyoqidan ilhomlangan<ref>{{yangiliklar manbasi |date=26-fevral 2012-yil |title=Why Wangari? |language=en-US |work=Wangari Gardens |url=https://wangarigardens.wordpress.com/wangari-maathai/ |url-status=live |access-date=27-fevral 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227153914/https://wangarigardens.wordpress.com/wangari-maathai/ |archive-date=27-fevral 2018-yil}}</ref>. 2013-yil 25-sentyabrda Wangarĩ Maathai daraxtlari va bogʻi Pitsburg universitetining Taʼlim sobori maysazoriga bagʻishlandi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Wereschagin |first=Mike |date=25-sentabr 2013-yil |title=Pitt honors student, eventual Nobel Peace Prize winner, who influenced Kenyan culture |work=Pittsburgh Tribune-Review |url=http://triblive.com/news/adminpage/4770772-74/kenya-maathai-university |url-status=live |access-date=26-sentabr 2013-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926225253/http://triblive.com/news/adminpage/4770772-74/kenya-maathai-university |archive-date=26-sentabr 2013-yil}}</ref>. Yodgorlik Maathaining "atrof-muhitga boʻlgan sadoqatini, uning „Yashil kamar harakati“ ga asos solganini, Keniya va Pitsburgdagi ildizlarini" ifodalovchi ikkita qizil chinor va dumaloq shaklda ekilgan gul bogʻini oʻz ichiga oladi. „Dunyo ayollari va bolalari“ oʻrtada „bir kichik urugʻ dunyoni qanday oʻzgartirishi mumkin“ degan maʼnoni anglatuvchi manzarali chinor bilan<ref>{{yangiliklar manbasi |date=26-sentabr 2013-yil |title=Garden dedication |volume=46 |work=University Times |issue=3 |url=http://www.utimes.pitt.edu/?p=27677 |url-status=live |access-date=19-oktabr 2014-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405020400/http://www.utimes.pitt.edu/?p=27677 |archive-date=5-aprel 2015-yil}}</ref>. 2015-yilda [[UNESCO|YuNESKO]] Afrika tarixidagi ayollar boʻyicha YuNESKO seriyasining bir qismi sifatida " ''Vangari Maathai va yashil kamar harakati'' " grafik romanini nashr etdi<ref>{{veb manbasi|muallif=UNESCO|sarlavha=UNESCO Women in Africa History|url=https://en.unesco.org/womeninafrica/map|kirish sanasi=29-oktabr 2021-yil|nashriyot=UNESCO|arxivsana=29-oktabr 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211029151734/https://en.unesco.org/womeninafrica/map}}</ref>. Kitob sinf xonalarida shaxsiy yoki ommaviy foydalanish uchun moʻljallangan badiiy va vizual talqin sifatida<ref>{{veb manbasi|muallif=UNESCO|sarlavha=How to Use this Website|url=https://en.unesco.org/womeninafrica/how-use-website|kirish sanasi=29-oktabr 2021-yil|nashriyot=UNESCO|arxivsana=7-iyun 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150607085439/http://en.unesco.org/womeninafrica/how-use-website}}</ref> Maathai va u boshlagan harakat haqida hikoya qiladi<ref>{{kitob manbasi|last=Ofoego|first=Obioma|url=https://digitallibrary.un.org/record/830153|title=Wangari Maathai and the Green Belt Movement /|date=2015|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-100117-8|language=en|accessdate=29-oktabr 2021-yil}}</ref>. == Tanlangan nashrlar == * {{kitob manbasi|title=The Green Belt Movement: Sharing the Approach and the Experience|url=https://books.google.com/books?id=4bDghrBcXzUC|year=2004|publisher=Lantern Books|isbn=978-1-59056-040-2}}; (1985) * ''The bottom is heavy too: even with the Green Belt Movement : the Fifth Edinburgh Medal Address'' (1994) * ''Bottle-necks of development in Africa'' (1995) * ''The Canopy of Hope: My Life Campaigning for Africa, Women, and the Environment'' (2002) * ''Unbowed: A Memoir'' (2006) {{ISBN|9780307492333}} * ''Reclaiming rights and resources women, poverty and environment'' (2007) * ''Rainwater Harvesting'' (2008) * ''State of the world’s minorities 2008: events of 2007'' (2008) * {{kitob manbasi|title=The Challenge for Africa|url=https://books.google.com/books?id=491pIPi13vEC|year=2010|publisher=Anchor Books|isbn=978-0-307-39028-8}}; (2009) * ''Moral Ground: Ethical Action for a Planet in Peril''. (2010) chapter Nelson, Michael P. and Kathleen Dean Moore (eds.). Trinity University Press, {{ISBN|9781595340665}} * ''Replenishing the Earth'' (2010) {{ISBN|978-0-307-59114-2}} == Yana qarang == * [[Wanjira Mathai]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari}} {{DEFAULTSORT:Maathai, Wangari}} [[Turkum:Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari]] [[Turkum:2011-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1940-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:Ayollar Nobel mukofoti laureatlari]] 5gwgb818dt8bm7u6dj7bkt3vjjjrmer 0 777347 6192783 6123832 2026-07-04T09:15:33Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192783 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi|ism=Yelena Mixaylovna Lisacheva|tavallud_sana=1973-yil 25-noyabr|toʻliqism=Лисачёва Елена Михайловна|tavallud_joyi=Lisacheva, Elena Mixaylovna|boʻyi=169 sm|pozitsiya=Yarim himoyachi|milliyjamoa1=Rossiya|milliygollar1=0|milliyisht1=33|klublar1=Voljanka|klublar2=Voljanka|klublar3=Lada|klublar4=Nadejda (Noginsk)|klublar5=Ryazan-VDV|klublar6=Nika (Qozon)|yillar1=1990—1991|yillar2=1992—1995|yillar3=1996—2003|yillar4=2004—2005|yillar5=2006—2008|yillar6=2001}} '''Yelena Mixaylovna Lisacheva''' (1973-yil 25-noyabr)— sovet rus [[Futbol|futbolchisi]], [[Yarimhimoyachi (futbol)|yarim himoyachi]].U [[Rossiya milliy futbol terma jamoasi|Rossiya terma jamoasida]] oʻynagan. 1999-yilgi jahon chempionati ishtirokchisi. Futbol boʻyicha Rossiya sport ustasi (1997), futzal boʻyicha Rossiya sport ustasi (2010). Chuvash davlat pedagogika institutining jismoniy tarbiya fakultetini tamomlagan (1997). 2017-yildan — Moskvaning „Molniya“ klubining bolalar murabbiyi<ref>{{veb manbasi|url=https://club-km.ru/tournament16319/official/208324|sarlavha=Елена Лисачева|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=11-aprel 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200411080606/https://club-km.ru/tournament16319/official/208324}}</ref>. == Jamoalardagi faoliyati == Cheboksari ishlab chiqarish birlashmasi futbol boʻlimi oʻquvchisi<ref name="ab1">{{veb manbasi|url=http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5026|sarlavha=Лисачёва Елена Михайловна|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=13-aprel 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200413102909/http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=5026}}</ref>. 1990-yilda u [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] ayollar chempionatining birinchi qur’a tashlash marosimida ishtirok etgan „Voljanka Cheboksari“ klubining oʻyinchisi boʻldi. Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin u Voljanka uchun Rossiya chempionatida oʻynashni davom ettirdi, u yerda Lisacheva keyingi toʻrt yil davomida oʻynadi. Ikki marta mavsum yakuniga koʻra 33 nafar eng yaxshi ayol futbolchi roʻyxatiga kiritilgan (1993,1994)<ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/champ/under2003/33best_1993.html|sarlavha=33 лучшие футболистки по итогам сезона 1993 г.|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=17-sentabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200917002711/http://www.womenfootball.ru/champ/under2003/33best_1993.html}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/champ/under2003/33best_1994.html|sarlavha=33 лучшие футболистки по итогам сезона 1994 г.|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=2-iyun 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190602014409/http://www.womenfootball.ru/champ/under2003/33best_1994.html}}</ref>. 1996-yilda u Togliattining " Lada " oʻyinchisiga aylandi, u bilan 1996-yilgi chempionatning bronza medali sovrindori boʻldi, ikki marta chempionatning kumush medallarini qoʻlga kiritdi va Rossiya kubogini qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.rsssf.com/tablesr/rus-wom03.html|sarlavha=Russia 2003 Women|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=20-fevral 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200220112732/http://www.rsssf.com/tablesr/rus-wom03.html}}</ref>.U 1999-yilgi mavsumning 33 ta eng yaxshi ayol futbolchisi roʻyxatiga kiritilgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/champ/under2003/33best_1999.html|sarlavha=33 лучшие футболистки по итогам сезона 1999 г.|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=8-oktabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20201008112137/http://www.womenfootball.ru/champ/under2003/33best_1999.html}}</ref>. Shundan soʻng u Noginsk „Nadejda“ ga koʻchib oʻtdi. 2005-yilgi mavsumda u jamoaga Rossiya chempionatida uchinchi boʻlishga yordam berdi. 2006-yilda u Ryazan-VDV klubining futbolchisiga aylandi va u yerda uch yil oʻynadi. Jamoa bilan birgalikda u 2007 va 2008-yillarda Kuban bahori turnirida qatnashgan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/news/2008/0039.html|sarlavha=«Кубанская весна» 2008|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=3-aprel 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200403050911/http://www.womenfootball.ru/news/2008/0039.html}}</ref>. 2007-yilda ushbu turnirning eng yaxshi yarim himoyachisi deb tan olingan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/news/2007/0039.html|sarlavha=«КУБАНСКАЯ ВЕСНА-2007»: ФИНАЛ|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=30-avgust 2007-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070830031710/http://www.womenfootball.ru/news/2007/0039.html}}</ref>. 2011-yilda u birinchi divizionda „Nika Kazan“ jamoasida oʻynagan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/teams/nika2011.html|sarlavha=ПЕРВЕНСТВО РОССИИ СРЕДИ ЖЕНСКИХ КЛУБОВ И КОМАНД ПЕРВОГО ДИВИЗИОНА 2011 ГОД|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=17-may 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160517225047/http://www.womenfootball.ru/teams/nika2011.html}}</ref>. == Jamoa karyerasi == U Rossiya terma jamoasida oʻynagan.1993-yilda Gretsiyaga qarshi oʻrtoqlik turnirida bitta oʻyin (2:2) va 1993-yilgi Yevropa chempionatiga Ukrainaga qarshi (2:0) saralash bosqichida bitta oʻyin oʻtkazdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.womenfootball.ru/nt/allgames/games_nt_1993.html|sarlavha=Матчи национальной женской сборной России по футболу в 1993 году|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=12-avgust 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190812032142/http://www.womenfootball.ru/nt/allgames/games_nt_1993.html}}</ref>. 1995 va 1997-yillarda Yevropa chempionati saralash turnirlarida qatnashgan. Har bir saralashda u uchtadan oʻyin oʻtkazdi. 1999-yilda Yuriy Bystritskiy Lisachevani rossiyaliklar 1/4 finalga chiqqan AQShda boʻlib oʻtgan 1999-yilgi Jahon chempionati uchun milliy terma jamoaning arizasiga kiritdi.Lisacheva zaxira oʻyinchisi boʻlgan va turnirda birorta ham oʻyin oʻtkazmagan.2001-yilgi Yevropa chempionati uchun saralashda u Serbiyaga qarshi bitta oʻyin oʻtkazdi (4: 0). == Futzal == 2009-yilda u „Voljanka“ futzal klubini tashkil qilib, uning oʻyin murabbiyi boʻldi. Yil davomida jamoa ikki karra Rossiya kubogi (2009, 2010), 2010-yilda Yevropa kubogi gʻolibi va Rossiya chempionatining kumush medali sovrindori<ref name="ab1"/><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Sostav komandi „VOLJANKA“ (Cheboksari) |url=http://old-sport.cap.ru/sitemap.aspx?id=636458 |qaralgan sana=2022-08-17 |arxivsana=2023-11-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231109115559/https://old-sport.cap.ru/sitemap.aspx?id=636458 }}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=35123001|sarlavha=ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ ЖЕНСКОГО ФУТБОЛА В ЧУВАШИИ|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=11-aprel 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200411080601/https://www.elibrary.ru/item.asp%3Fid%3D35123001}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=http://sovch.chuvashia.com/?p=35152|sarlavha=«Волжанке» досталось серебро|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=23-yanvar 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210123171940/http://sovch.chuvashia.com/?p=35152}}</ref> boʻlishga muvaffaq boʻldi. Rossiya kubogidagi gʻalaba uchun u futzal boʻyicha sport ustasi unvonini oldi<ref>[http://www.grani21.ru/index.php?q=hotnews/14-chuvashskih-sportsmenov-stali-masterami-sporta-rossii 14 chuvashskix sportsmenov stali masterami sporta Rossii]</ref>. 2014-yilda [[Tatyana Yegorova|Tatyana Egorova]] xotirasiga bagʻishlangan futzal turnirida u Samara CSK VVS jamoasida oʻynadi va turnirning eng yaxshi futbolchisi deb topildi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.niasam.ru/Sport/V-Samare-sostoyalsya-futbolnyj-turnir-pamyati-Tatyany-Egorovoj--FOTO42932.html|sarlavha=В Самаре состоялся футбольный турнир памяти Татьяны Егоровой|qaralgan sana=11-aprel 2020-yil|arxivsana=11-aprel 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200411080605/https://www.niasam.ru/Sport/V-Samare-sostoyalsya-futbolnyj-turnir-pamyati-Tatyany-Egorovoj--FOTO42932.html}}</ref>. == Yutuqlar == ; „Lada“ * Rossiya chempionatining kumush medali sovrindori (2): 2002, 2003 * Rossiya chempionatining bronza medali sovrindori: 1996-yil * Rossiya kubogi gʻolibi: 2003-yil ; „Nadejda“ * Rossiya chempionatining bronza medali sovrindori: 2005-yil == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.womenfootball.ru/wfphp/Get_player_info.php?player_id=142 Womenfootball.ru saytidagi profil] * [https://rfs.ru/national-womens/players/lisatcheva RFU veb-saytidagi profil] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1973-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:25-noyabrda tugʻilganlar]] 6t2ag7m5qz1qdrjwh7w87lo2ky5j2fd 0 777797 6192791 6123849 2026-07-04T09:57:25Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192791 wikitext text/x-wiki '''Yeo Jia Min''' ({{Lang-zh|杨佳敏}}, pinyin: Yáng Jiāmǐn; 1999-yil 1-fevralda tugʻilgan) — [[singapur]]lik [[badminton]]chi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Players: Jia Min Yeo|url=http://bwfbadminton.com/player/83822/jia-min-yeo|nashriyot=[[Badminton World Federation]]|kirish sanasi=20-oktabr 2016-yil}}</ref>. U sobiq jahon yoshlari reytingida va BWF reyting tizimida birinchi oʻrinni egallagan oʻsmirlar hamda kattalar toifalarida birinchi singapurlik hisoblanadi. {{Badmintonchi bilgiqutisi|name=Yeo Jia Min<br />杨佳敏|image=1 yeo jiamin 2022.jpg|image_size=250px|caption=Yeo 2022-yil Singapur ochiq turnirida|birth_name=|country=Singapur|birth_date={{tugʻilgan sanasi va yoshi|df=yes|1999|2|1}}|birth_place=Singapur|residence=|height=1.64 m|weight=55 kg|years_active=|coach=Kelvin Ho|event=Ayollar yakkaliklari|highest_ranking=16|date_of_highest_ranking=7-dekabr 2021|current_ranking=18|date_of_current_ranking=2-avgust 2022|medaltemplates={{MedalSport|Ayollar badmintoni }} {{MedalCountry | {{SGP}} }} {{MedalCompetition | Hamdoʻstlik oʻyinlari }} {{MedalBronze |2022 Birmingem | Ayollar yakkaliklari }} {{MedalBronze | 2022 Birmingem | Aralash jamoa}} {{MedalCompetition | Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlari }} {{MedalBronze | 2015 Singapur |Ayollar jamoasi }} {{MedalBronze | 2017 Kuala Lumpur| Ayollar jamoasi }} {{MedalBronze | 2019 Filippin | Ayollar jamoasi }} {{MedalBronze | 2021 Vetnam | Ayollar jamoasi }} {{MedalCompetition | Oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatlari }} {{MedalBronze | 2017 Jakarta | Qizlar yakkaliklari }}}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> == Yoshligi == Yeo Singapurda malayziyalik-xitoylik emigrantlar oilasida tugʻilgan, ular [[Singapur]]ga koʻchib oʻtgan va bu yerda doimiy rezident boʻlgan edi<ref name=":0">{{veb manbasi|sarlavha=Future world-beaters|url=http://www.asiaone.com/news/sports/future-world-beaters|kirish sanasi=26-may 2017-yil|nashriyot=[[AsiaOne]]}}</ref>. U bolaligida ota-onasi bilan birga Singapur fuqarosiga aylandi<ref name=":0" />. Yeo yetti yoshida badminton oʻynashni boshlagan, u badmintonni koʻpincha ota-onasi bilan oʻynagan. Keyin Yeo Bukit Panjangdagi Assumption ingliz maktabida sobiq milliy badmintonchi Tan Eng Han qoʻl ostida rasmiy mashgʻulotlarni boshladi<ref name="syjmfor3t">{{yangiliklar manbasi |date=30-oktabr 2016-yil |title=Shuttler Yeo Jia Min focused on rising to the top |work=Yahoo! News |url=https://sg.news.yahoo.com/shuttler-yeo-jia-min-focused-on-rising-to-the-top-073959326.html}}</ref>. Toʻqqiz yoshida u 2008-yilgi Cheers Age Group badminton chempionatida qatnashdi va 11 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi chempionlik unvonini qoʻlga kiritdi. 10 yoshida Yeo 2009-yilda Li-Ning yoshlar xalqaro musobaqasida Singapurni himoya qilganida, 11 yoshgacha boʻlgan bolalar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida xalqaro gʻalabani qoʻlga kiritdi. 2012-yil iyun oyida u professional badmintonchi boʻlish niyatida Bukit Timahdagi Nanyang qizlar oʻrta maktabidan Woodlandsdagi sportga yoʻnaltirilgan Singapur sport maktabiga oʻtdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=S'porean Yeo Jia Min, 23, who has been playing badminton for 16 years, says she's ok not playing badminton|url=https://mothership.sg/2022/02/yeo-jia-min-interview/|ish=Mothership.sg|kirish sanasi=29-aprel 2022-yil}}</ref>. == Faoliyati == === 2012-2014: Yoshlar va kattalar davrasida sinov === 2012-yilda Yeo uchta oʻsmirlar chempionatida, badminton boʻyicha 17 yoshgacha boʻlgan va 15 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida, oʻsmirlar oʻrtasida aralash jamoa jahon chempionatida hamda oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida Eye-Level kuboklarda ishtirok etdi. U yakkalik va juftlik yoʻnalishlarida oʻynadi va 15 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi Badminton Osiyo chempionatida oʻzining eng yaxshi koʻrsatkichi bilan chorak finalga chiqdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton Asia Youth U17 & U15 Championships 2012|url=https://bwfbadminton.com/results/1710/badminton-asia-youth-u17-u15-championships-2012/feed/feed/#YEO%20JIA%20MIN|ish=bwfbadminton.com|kirish sanasi=29-aprel 2022-yil}}</ref>. 2013-yilda, 14 yoshida, Yeo Singapur ochiq turnirida birinchi marta kattalar toifasida ishtirok etdi va u ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida oʻz hamyurti Liang Xiaoyuga ikki oʻyinda 17-21, 11-21 hisobida magʻlub boʻldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Li Ning Singapore Open 2013 - Match 103|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/match.aspx?id=061f27b5-e782-4146-b16e-6c6766d0eb96&match=103|ish=bwf.tournamentsoftware.com|kirish sanasi=30-aprel 2022-yil}}</ref>. Ayollar oʻrtasidagi juftlik bahslarida Yeo Eleyn Chua Yi Ling bilan hamkorlik qildi va birinchi davrada koreyalik Chang Ye Na hamda Kim So Yon juftligi uni 20-22, 11-21 hisobida magʻlubiyatga uchratdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Li Ning Singapore Open 2013 - Match 324|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/match.aspx?id=061f27b5-e782-4146-b16e-6c6766d0eb96&match=324|ish=bwf.tournamentsoftware.com|kirish sanasi=30-aprel 2022-yil}}</ref>. Oʻsha yili Yeo 17 yoshgacha va 15 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻrtasidagi Badminton Osiyo chempionatida qatnashdi va 15 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida gʻolib chiqdi. 2014-yilda u turli yoʻnalishlar boʻyicha kattalar va oʻsmirlar oʻrtasidagi bir necha turnirlarda qatnashdi. Uning eng yaxshi natijasi Germaniya oʻsmirlar ochiq chempionatining qizlar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida qayd etilgan boʻlib, Yeo yarim finalda oʻsha paytdagi xitoylik Qin Jinjingga 33 daqiqada 16-21, 18-21 hisobida yutqazib qoʻydi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Yonex German Junior 2014|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/tournament/329a5e09-5b17-4b3d-a43a-191d3b42db35/matches/20140308|ish=bwf.tournamentsoftware.com|kirish sanasi=30-aprel 2022-yil}}</ref>. === 2015-2017: Birinchi kattalar toifasidagi gʻalabasi va jahon yoshlari reytingida № 1 === 2015-yilda Yeo Germaniya oʻsmirlar ochiq chempionatida yana qizlar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida yarim finalga chiqdi, biroq u daniyalik [[Mia Blichfeldt]]ga yutqazib qoʻydi. Iyun oyida u oʻzining birinchi Janubi- Sharqiy Osiyo oʻyinlarida qatnashdi va ayollar oʻrtasidagi umumjamoa hisobida bronza medalini qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton - Women's Team|url=http://results.seagames2015.com/eng/zz/engzz_badminton_event_overview_womens_team_w400.htm|kirish sanasi=11-iyun 2015-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150613191925/http://results.seagames2015.com/eng/zz/engzz_badminton_event_overview_womens_team_w400.htm|arxivsana=13-iyun 2015-yil}}</ref>. Avgust oyida u Singapur xalqaro seriyasida indoneziyalik Gregoriya Mariska Tunjungga 20-22, 15-21 hisobida yutqazib, ikkinchi oʻrinni egalladi<ref name="sis15">{{veb manbasi|sarlavha=OUE Singapore International Series 2015|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/winners.aspx?id=555F7302-FDDD-4668-82F7-5E0B5AF34858|ish=bwf.tournamentsoftware.com|kirish sanasi=30-aprel 2022-yil}}</ref>. Oktabr oyida Yeo Indoneziyaning Kudus shahrida oʻtkazilgan badminton 17 yoshgacha boʻlgan va 15 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida ikkita chempionlikni qoʻlga kiritdi. U 17 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi yakkalik bahslari finalida indoneziyalik Shri Fatmavatini 21-15, 21-13 hisobida magʻlub etdi. Keyin u hamyurti Kristal Vong Jia Ying bilan juftlik bahslarida hamkorlik qilib, yaponiyalik Natsu Saito va Rumi Yoshidani 21:18, 21:18 hisobida magʻlub etgan holda, 17 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasidagi juftlik chempionligini qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Jia Min Yeo|url=http://www.badmintonasia.org/updates/players-profile/jia-min-yeo|nashriyot=Badminton Asia|kirish sanasi=26-may 2017-yil|qaralgan sana=2022-08-17|arxivsana=2022-02-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220206191512/https://www.badmintonasia.org/updates/players-profile/jia-min-yeo}}</ref>. 2016-yilda Yeo Vetnam ochiq Grand Prisi turnirida yaponiyalik Ayumi Mineni ikkita ketma-ket oʻyinda magʻlub etib, karyerasidagi birinchi kattalik toifasidagi gʻalabasini qoʻlga kiritdi<ref name="vie16">{{yangiliklar manbasi |date=25-iyul 2016-yil |title=Badminton: 17-year-old Yeo Jia Min takes first title in Vietnam Open GP |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-17-year-old-yeo-jia-min-takes-first-title-in-vietnam-open-gp}}</ref>. U Indoneziyaning [[Jakarta|Jakarta shahrida]] boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Grand Prida oʻz muvaffaqiyatini yana bir gʻalaba bilan davom ettirdi. U yerda Yeo keskin kurashlarga boy boʻlgan ikkita oʻyinda koreyalik Kim Ga Yunni 21-19, 21-19 hisobida magʻlub etib, 35 daqiqada finalda gʻalaba qozondi<ref>{{yangiliklar manbasi |date=18-sentabr 2016-yil |title=Badminton: Rising star Yeo Jia Min captures U-19 title in Indonesia |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-rising-star-yeo-jia-min-captures-u-19-title-in-indonesia}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Pembangunan Jaya Raya Yonex Sunrise Junior Grand Prix 2016 (Under 19)|url=https://badmintonstatistics.net/Tournament?tournamentid=BB653B66-7080-43B8-9B98-37D1CBC9D744|ish=badmintonstatistics.net|kirish sanasi=30-aprel 2022-yil}}</ref>. 2017-yilda Yeo oʻsmirlar oʻrtasidagi turnirlarda oʻzining yaxshi oʻyinini davom ettirdi va mart oyida boʻlib oʻtgan Niderlandiya oʻsmirlar ochiq chempionatida tailandlik [[Phittayaporn Chaiwan|Pattarasuda Chaiwanni]] ikki oʻyinda magʻlub etdi<ref>{{yangiliklar manbasi |date=6-mart 2017-yil |title=Yeo Jia Min wins Dutch Junior title, her third U-19 crown |work=todayonline.com |url=https://www.todayonline.com/sports/yeo-jia-min-wins-dutch-junior-title-her-third-u-19-crown |access-date=2022-08-17 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405105659/https://www.todayonline.com/sports/yeo-jia-min-wins-dutch-junior-title-her-third-u-19-crown |url-status=dead }}</ref>. Keyingi haftada u Germaniya oʻsmirlar ochiq chempionati finaliga chiqdi, ammo yaponiyalik Xirari Mizuiga yutqazdi. Iyun oyida Yeo malayziyalik Go Jin Veyni ortda qoldirib, qizlar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida birinchi marta Singapurlik badmintonchi sifatida oʻsmirlar yoki kattalar toifasida birinchi oʻrinni egalladi va BWF reyting tizimida yuqori oʻrinni band etdi<ref>{{veb manbasi|sana=2017-06-11|sarlavha=Badminton: Singapore's Yeo Jia Min tops world junior ranking|url=https://www.channelnewsasia.com/news/sport/badminton-singapores-yeo-jia-min-is-new-junior-number-1-8931264|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170611234550/https://www.channelnewsasia.com/news/sport/badminton-singapores-yeo-jia-min-is-new-junior-number-1-8931264|arxivsana=11-iyun 2017-yil|kirish sanasi=2021-11-16|nashriyot=Channel NewsAsia}}</ref>. Iyul oyida Yeo oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatida yarim final bosqichiga chiqqanidan keyin bronza medalini qoʻlga kiritdi. Biroq, u 63 daqiqa davom etgan uch setlik marafon bahsida bu safar Chaiwanga magʻlub boʻldi<ref name="ajc17">{{veb manbasi|sarlavha=Asian Juniors SF – Sweet Revenge|url=https://www.badzine.net/2017/07/asian-juniors-sf-sweet-revenge/|ish=badzine.net|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. Avgust oyida u [[Janubi-Sharqiy Osiyo]] oʻyinlarida ikkinchi ayollar jamoasi bronza medalini qoʻlga kiritdi, bunda Singapur ayollar jamoalari musobaqasining yarim finaliga chiqdi, ammo yakunda gʻolib boʻlgan Tailandga 0:3 hisobida yutqazdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Yeo Jia Min|url=https://www.myactivesg.com/team-singapore/athletes/y/yeo-jia-min|nashriyot=Singapore Sports Council|kirish sanasi=12-aprel 2018-yil|qaralgan sana=2022-08-17|arxivsana=2018-07-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180707232720/https://www.myactivesg.com/team-singapore/athletes/y/yeo-jia-min}}</ref>. === 2018-2020: Ikki World Tour gʻalabasi === 2018-yil aprel oyida Yeo Avstraliyaning Queensland shtatidagi Gold Coast shahrida boʻlib oʻtgan birinchi Hamdoʻstlik oʻyinlarida ishtirok etdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Participants: Jia Min Yeo|url=https://results.gc2018.com/en/badminton/athlete-profile-n6021271-jia-min-yeo.htm|nashriyot=Gold Coast 2018|kirish sanasi=12-aprel 2018-yil|qaralgan sana=2022-08-17|arxivsana=2018-07-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180707230609/https://results.gc2018.com/en/badminton/athlete-profile-n6021271-jia-min-yeo.htm}}</ref>. Iyun oyida u Moʻgʻuliston xalqaro seriyasida qatnashdi va yarim finalda gonkonglik Joy Xuan Dengdan ketma-ket ikkita setda, 15-21, 13-21 hisobida magʻlubiyatni qabul qilib oldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Mongolia International Series 2018|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/tournament/8f1bdba2-1d91-41b8-9f12-4a0ea009fa97/matches/20180630#Yeo%20Jia%20Min|nashriyot=bwf.tournamentsoftware.com|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. Keyingi haftada Yeo Rossiyaning [[Gatchina]] shahrida boʻlib oʻtgan White Nights xalqaro tanlovining finaliga chiqdi<ref name="wn18">{{veb manbasi|sarlavha=Alimov and Davletova victorious on home soil|url=http://www.badmintoneurope.com/cms/default.aspx?clubid=4685&cmsid=239&pageid=5381&m=6314994|nashriyot=badmintoneurope.com|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. U yerda Yeo Deng bilan yana bir bor uchrashdi va 51 daqiqada 7-21, 21-13, 17-21 hisoblarida uch set davom etgan qiziqarli oʻyinda unga yutqazdi. Avgust oyida Yeo Vetnamda oʻzining yaxshi oʻyinini davom ettirdi va uch yil ichida ikkinchi Vetnam ochiq turniri chempionligini qoʻlga kiritdi. U finalda xitoylik Xan Yueni 21-19, 21-19 hisobida magʻlub etib, gʻalabasini taminladi<ref name="vie18">{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: World No. 92 Yeo Jia Min upsets China's 37th-ranked Han Yue to win Vietnam Open women's singles|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-world-no-92-yeo-jia-min-upsets-chinas-37th-ranked-han-yue-to-win-vietnam-open-womens|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. Bu, shuningdek, BWF 2018-yilda turnirlarni rebrending qilganidan soʻng, uning jahon boʻylab birinchi muvaffaqiyati ham edi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=The BWF’s new era: How the World Tour is taking badminton to new heights|url=https://www.sportspromedia.com/from-the-magazine/bwf-world-tour-badminton-new-heights/|nashriyot=sportspromedia.com|kirish sanasi=3-may 2022-yil}}</ref>. Sentabr oyida Yeo Haydarobod ochiq turnirida ishtirok etdi va yarim finalga chiqdi, ammo u yana Dengga yutqazdi, oʻsha yili safarda shu raqibi uni uchinchi marta magʻlubiyatga uchratgan edi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Sameer Verma beats Gurusaidutt to enter final of Hyderabad Open badminton|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/sameer-verma-beats-gurusaidutt-to-enter-final-of-hyderabad-open-badminton/articleshow/65734165.cms|nashriyot=indiatimes.com|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. 2019-yilda Yeo oʻzining birinchi Butun Angliya ochiq turnirida oʻynadi va birinchi bosqichda Xitoyning sobiq Olimpiada chempioni [[Li Xuerui]] tomonidan ikkita oʻyinda, 19-21, 20-22 hisobida magʻlubiyatga uchratildi. Avgust oyida u Haydarobod ochiq turnirida gʻalaba qozonib, yilning birinchi muvaffaqiyatini qoʻlga kiritdi. Finalda u koreyalik iqtidorli [[An Se-young]]ni 73 daqiqa davom etgan 12-21, 21-17, 21-19 hisobidagi mashaqqatli uchta oʻyinda magʻlub etdi<ref name="hyd19">{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: Singapore’s Yeo wins women’s title at Hyderabad Open, compatriot Loh finishes runner-up in men’s singles|url=https://www.channelnewsasia.com/sport/badminton-yeo-jia-min-wins-title-hyderabad-open-loh-kean-yew-864556|nashriyot=CNA|kirish sanasi=4-may 2022-yil|arxivsana=2022-05-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220504085919/https://www.channelnewsasia.com/sport/badminton-yeo-jia-min-wins-title-hyderabad-open-loh-kean-yew-864556}}</ref>. Oʻsha oyda BWF boʻyicha jahon chempionatida Yeo uchinchi raundda Vetnamlik Vu Thi Trangni shiddatli 72 daqiqalik jangda 21-15, 14-21, 21-16 hisobida magʻlubiyatga uchratib, chorak finalga chiqqan Singapurlik birinchi ayol badmintonchi boʻlib tarixga kirdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: Singapore's Yeo Jia Min creates history by reaching world championships quarters|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-singapores-yeo-jia-min-creates-history-by-reaching-world-championships-quarters|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. Yeo turnirning ikkinchi bosqichida 2013-yilgi jahon chempioni, jahonning birinchi raqamli oʻyinchisi Akane Yamaguchiga qarshi oʻynagan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: Singapore's Yeo Jia Min beats world No 1 Akane Yamaguchi|url=https://www.todayonline.com/singapore/badminton-singapores-yeo-jia-min-beats-world-no-1-akane-yamaguchi|nashriyot=todayonline.com|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>, chorak finalda tailandlik [[Ratchanok Intanon]] bilan uchrashdi, ammo ketma-ket ikkita oʻyinda 17-21, 11-21 hisobida unga yutqazdi va shu bilan oʻz oʻyinlarini medalsiz yakunladi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=S'pore's Yeo Jia Min falls to world no. 6 in Badminton World Championships|url=https://mothership.sg/2019/08/yeo-jia-min-loss-ratchanok/|nashriyot=mothership.sg|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. Filippinning [[Manila|Manila shahrida]] boʻlib oʻtgan yil yakunida boʻyicha Janubi-Sharqiy Osiyo oʻyinlarida Singapur ayollar terma jamoasi musobaqasining yarim finaliga chiqqanidan soʻng, Yeo uchinchi ayollar jamoasi toifasidagi bronza medaliga davogarlikni qoʻlga kiritdi, ammo Indoneziyaga 1:3 hisobida yutqazib qoʻydi. [[COVID-19 pandemiyasi]] tufayli 2020-yil badminton mavsumi qisqartirildi va Yeo atigi beshta turnirda qatnasha oldi. Uning bu paytdagi eng yaxshi natijasi badminton boʻyicha Osiyo jamoalar chempionatida boʻlib, Singapur ayollar terma jamoasi musobaqaning chorak finaliga chiqdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Women's team Quarter-finals – Singapore vs. South Korea|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/teammatch.aspx?id=AD641BA1-C5A5-4F18-8813-A8384C09D9AD&match=71|nashriyot=bwf.tournamentsoftware.com|kirish sanasi=4-may 2022-yil}}</ref>. === 2021: Olimpiada === Yeo bu mavsumni Yonex Tailand ochiq va Toyota Tailand ochiq musobaqalarida; World Tourning Tailand bosqichida boshladi, u birinchi raundda mos ravishda Ratchanok Intanonga va ikkinchi raundda [[An Se-young]]ga yutqazdi. Iyun oyida Yeo BWF ning Tokio reytingida 17-oʻrinni egallaganidan keyin oʻzining birinchi Olimpiada oʻyinlari uchun yoʻllanmaga sazovor boʻldi<ref>{{veb manbasi|muallif=Mohan|ism=Matthew|sana=7-iyun 2021-yil|sarlavha=Badminton: Singapore's Loh Kean Yew and Yeo Jia Min qualify for Tokyo Olympics|url=https://www.channelnewsasia.com/news/sport/badminton-team-sg-loh-kean-yew-yeo-jia-min-tokyo-olympics-14967240|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210607140814/https://www.channelnewsasia.com/news/sport/badminton-team-sg-loh-kean-yew-yeo-jia-min-tokyo-olympics-14967240|arxivsana=7-iyun 2021-yil|kirish sanasi=15-iyul 2021-yil|nashriyot=Channel NewsAsia}}</ref>. Iyul oyida u kechiktirilgan Tokio-2020 Olimpiadasida qatnashdi, ammo pley-offga chiqa olmadi. 22 yoshli Yeo hissiyotga berilib ketdi va mahalliy OAV ga bergan intervyusida oʻyinlarni tark etgani uchun uzr soʻrab yigʻladi. Guruh bosqichidagi birinchi oʻyinida u ketma-ket ikkita oʻyinda meksikalik Haramara Gaytanni 21-7, 21-10<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Olympics: Singapore shuttler Yeo Jia Min off to a winning start|url=https://tnp.straitstimes.com/sports/team-singapore/olympics-singapore-shuttler-yeo-jia-min-winning-start|nashriyot=The New Paper|kirish sanasi=7-may 2022-yil|qaralgan sana=2022-08-17|arxivsana=2022-11-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221130013807/https://tnp.straitstimes.com/sports/team-singapore/olympics-singapore-shuttler-yeo-jia-min-winning-start}}</ref> hisobida magʻlub etdi, ammo keyingi oʻyinda koreyalik Kim Ga Yunga 13-21, 14-21 hisobida imkoniyatni boy berdi. Bu uning Olimpiadadagi chiqishlarini tugatdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Olympics: Singapore's Yeo Jia Min exits badminton singles after loss to South Korean|url=https://www.straitstimes.com/sport/olympics-singapores-yeo-jia-min-exits-badminton-singles-after-loss-to-south-korean|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. Olimpiadadan soʻng Yeo Daniya, [[Fransiya]] va Germaniyada boʻlib oʻtgan World Tourning Yevropa bosqichida oʻynadi. Daniya ochiq chempionatida u birinchi bosqichda xitoylik Xe Bing Jiaoga 14-21, 17-21 hisobida imkoniyatni boy berdi. Fransiya ochiq chempionatida Yeo chorak finalga chiqdi, ammo [[An Se-young]]ga 11-21, 17-21 hisobida yutqazdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: Singapore's Yeo falls to Korean world No. 8 An in French Open q-finals|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-singapores-yeo-falls-to-korean-world-no-8-an-in-french-open-q-finals|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. Germaniyada boʻlib oʻtgan Hylo ochiq musobaqasida u yilning birinchi finaliga chiqishga muvaffaq boʻldi, biroq Yeo beshinchi raqam ostida tasniflangan tailandlik Busanan Ongbamrungphanga ketma-ket ikkita oʻyinda 10-21, 14-21 hisobida magʻlub boʻldi<ref name="hylo21">{{veb manbasi|sarlavha=Singapore's Loh Kean Yew wins men's singles title at Hylo Open, Yeo Jia Min finishes second|url=https://www.todayonline.com/singapore/singapores-loh-kean-yew-wins-mens-singles-title-hylo-open-yeo-jia-min-finishes-second|nashriyot=todayonline.com|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. Noyabr oyida Yeo Balida boʻlib oʻtgan Indonesia Masters va Indoneziya ochiq musobaqalarida ishtirok etdi. U chorak finalda sobiq raqibi [[Phittayaporn Chaiwan]] va ikkinchi raundda Akane Yamaguchi tomonidan nokautga uchradi. Dekabr oyida Yeo mavsumni yakunlangan [[BWF World Tour]] finalida ishtirok etgan va saralanishdan oʻtgan birinchi singapurlik boʻldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: Yeo Jia Min becomes first Singaporean to qualify for BWF World Tour Finals|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-yeo-jia-min-becomes-first-singaporean-to-qualify-for-bwf-world-tour-finals|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. U Akane Yamaguchi bilan oʻynab turnirdagi debyutini qildi, ammo unga 11-21, 14-21 hisobida magʻlub boʻldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: S'pore's Yeo beaten by Japan's world No. 3 Yamaguchi in Tour Finals debut|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-spores-yeo-beaten-by-japans-world-no-3-yamaguchi-in-tour-finals-debut|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. Keyin Yeo oʻng tizzasidan olgan jarohati tufayli 7-21, 9-15 hisobida ortda qolayotgan Busanan Ongbamrungphanga qarshi keyingi oʻyinda nafaqaga chiqishiga toʻgʻri keldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: S'pore's Yeo Jia Min out of World Tour Finals after retiring against world No. 12 Busanan|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-spores-yeo-jia-min-out-of-world-tour-finals-after-retiring-against-world-no-12|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. Yil oxirida Ispaniyaning [[Huelva]] shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida 15-raqamli Yeo ikkinchi raundda shotlandiyalik Kirsty Gilmourga 53 daqiqa davom etgan uch setli jangda 15-21, 21-8, 15-21 hisobida magʻlub boʻldi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Badminton: S'pore's Loh Kean Yew eases past Wraber to make World C'ships last-16|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-spores-loh-kean-yew-eases-past-wraber-to-make-world-cships-last-16|nashriyot=The Straits Times|kirish sanasi=7-may 2022-yil}}</ref>. === 2022: Hamdoʻstlik oʻyinlari sovrindori === 2022-yilda Yeo Supanida Katethongga qarshi chorak final oʻyinini oʻtkazmasdan oldin 2022-yilgi Hindiston ochiq musobaqasidan chiqdi, chunki dastlab uning isitmasi yuqori boʻlgani haqida xabar berilgan edi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.channelnewsasia.com/sport/yeo-jia-min-withdraws-india-open-high-fever-badminton-2435706|sarlavha=Singapore badminton player Yeo Jia Min withdraws from India Open after ʻhigh fever’|ish=CNA}}</ref>. Singapurga qaytib kelgach, u [[COVID-19 koronavirus infeksiyasi|COVID-19]] virusini yuqtirgani aniqlandi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.straitstimes.com/sport/badminton-spores-yeo-jia-min-tests-positive-for-covid-19-after-india-open|sarlavha=Badminton: S'pore's Yeo Jia Min tests positive for virus, 3 others also pull out of India event &#124; The Straits Times|ism=Hermes|muallif=Auto|sana=17-yanvar 2022-yil|nashriyot=The Straits Times}}</ref>. 2022-yilgi Singapur ochiq chempionatida Yeo Pornpawee Chochuwongga qarshi ringga chiqishdan oldin 1/8 finalga chiqdi<ref>https://olympics.com/en/news/loh-kean-yew-sindhu-quarters-singapore-open-results</ref>. 2022-yilgi Hamdoʻstlik oʻyinlarida Yeo bronza medalini qoʻlga kiritdi, Singapur aralash jamoaviy musobaqada Angliyani 3:0 hisobida magʻlub etib, bronza medaliga sazovor boʻlgan edi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=England lose in badminton mixed team bronze match|url=https://www.bbc.com/sport/commonwealth-games/62396873|ish=[[BBC Sport]]|kirish sanasi=3-avgust 2022-yil|sana=2-avgust 2022-yil}}</ref>. Bir necha kundan soʻng Yeo ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida shotlandiyalik Kirsty Gilmourni 21-14, 22-20 hisobida magʻlub etib, navbatdagi bronza medaliga egalik qildi<ref>{{veb manbasi|muallif=Kwek|ism=Kimberly|sana=8-avgust 2022-yil|sarlavha=C'wealth Games: Yeo Jia Min wins S'pore's first badminton women's singles medal since 2002|url=https://www.straitstimes.com/sport/cwealth-games-yeo-jia-min-wins-spores-first-badminton-womens-singles-medal-since-2002|kirish sanasi=8-avgust 2022-yil|ish=[[The Straits Times]]}}</ref>. == Mukofotlari == Yeo Singapur Milliy Olimpiada Qoʻmitasining (SNOC) 2020-yilgi faxriy mukofotini olgan<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Singapore Sports Awards|url=http://www.singaporeolympics.com/singapore-sports-awards/|nashriyot=[[Singapore National Olympic Council]]|kirish sanasi=13-fevral 2022-yil}}</ref>. == Yutuqlari == === Hamdoʻstlik oʻyinlari === ''Ayollar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Joy ! Raqib ! Hisob ! Natija ! Manba |- style="background:#FFE4B5" | align="center" | 2022 | align="left" | Milliy koʻrgazma markazi, [[Birmingem]], Angliya | align="left" |{{Flagicon|SCO}} [[Kirsty Gilmour]] | align="left" | 21-14, 22-20 | style="text-align:left; background:white" |[[Fayl:Med_3.png|alt=Bronze|Bronza]] '''Bronza''' | style="text-align:center; background:white" |<ref>{{veb manbasi|sana=7-avgust 2022-yil|sarlavha=Results – Women's Singles Bronze Medal Match|url=https://b2022-pdf.microplustimingservices.com/BDM/2022-08-07/BDMWSINGLES-----------FNL-000200--__C73_1.0.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220807171736/https://b2022-pdf.microplustimingservices.com/BDM/2022-08-07/BDMWSINGLES-----------FNL-000200--__C73_1.0.pdf|nashriyot=Commonwealth Games Federation|arxivsana=7-avgust 2022-yil|kirish sanasi=7-avgust 2022-yil}}</ref> |} === Oʻsmirlar oʻrtasidagi Osiyo chempionati === ''Qizlar uchun yakkalik'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Joy ! Raqib ! Hisob ! Natija |- style="background:#AABBCC" | align="center" | 2017 | align="left" | Jaya Raya Sport Hall oʻquv markazi, [[Jakarta]], Indoneziya | align="left" |{{Flagicon|THA}} [[Phittayaporn Chaiwan|Pattarasuda Chaiwan]] | align="left" | 21-15, 17-21, 17-21 | style="text-align:left; background:white" |[[Fayl:Med_3.png|alt=Bronze|Bronza]] '''Bronza''' |} === BWF World Tour (2 ta gʻalaba, 1 ta ikkinchi oʻrin) === 2017-yil 19-martda eʼlon qilingan va 2018-yilda amalga oshirilgan BWF World Tour<ref>{{veb manbasi|muallif=Alleyne|ism=Gayle|sarlavha=BWF Launches New Events Structure|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|nashriyot=[[Badminton World Federation]]|sana=19-mart 2017-yil|kirish sanasi=29-noyabr 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|arxivsana=1-dekabr 2017-yil}}</ref> [[Butunjahon Badminton Federatsiyasi|Badminton Butunjahon Federatsiyasi]] (BWF) tomonidan ruxsat etilgan elita badminton turnirlari seriyasidir. BWF World Tour olti darajaga boʻlingan, yaʼni World Tour Finals, Super 1000, Super 750, Super 500, Super 300 (HSBC World Tour qismi) va BWF Tour Super 100<ref>{{veb manbasi|muallif=Sukumar|ism=Dev|sarlavha=Action-Packed Season Ahead!|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|nashriyot=Badminton World Federation|sana=10-yanvar 2018-yil|kirish sanasi=15-yanvar 2018-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|arxivsana=13-yanvar 2018-yil}}</ref>. ''Ayollar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Daraja ! Raqib ! Hisob ! Natija |- | align="center" | 2018 | align="left" | Vetnam ochiq turniri | align="left" | Super 100 | align="left" |{{Flagicon|CHN}} [[Han Yue|Xan Yue]] | 21-19, 21-19 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- | align="center" | 2019 | align="left" | Haydarobod ochiq turniri | align="left" | Super 100 | align="left" |{{Flagicon|KOR}} [[An Se-young|Se-young]] | 12-21, 21-17, 21-19 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |- | align="center" | 2021 | align="left" | Hylo ochiq turniri | align="left" | Super 500 | align="left" |{{Flagicon|THA}} [[Busanan Ongbumrungpan|Busanan Ongbamrungphan]] | 10-21, 14-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}} '''Ikkinchi oʻrin''' |} === BWF Grand Prisi (1 ta gʻalaba) === BWF Grand Prisi ikki darajaga ega edi: Grand Pri va Grand Pri Oltin. Bu [[Butunjahon Badminton Federatsiyasi|Badminton Butunjahon Federatsiyasi]] (BWF) tomonidan ruxsat etilgan va 2007 va 2017-yillar oraligʻida oʻtkazilgan badminton turnirlari seriyasi hisoblanadi. ''Ayollar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Raqib ! Hisob ! Natija |- style="background:#D4F1C5" | align="center" | 2016 | align="left" | Vetnam ochiq turniri | align="left" |{{Flagicon|JPN}} [[Ayumi Mine|Ayumi koni]] | align="left" | 21-14, 21-17 | style="text-align:left; background:white" |{{Oltin1}} '''Gʻolib''' |} : {{Color box|#FFFF67}} [[BWF Gran-prisi Oltin va Gran-pri|BWF Grand Pri Oltin]] turnirlari : {{Color box|#D4F1C5}} [[BWF Gran-prisi Oltin va Gran-pri|BWF Grand Pri]] turnirlari === BWF xalqaro musobaqalari/seriyalari (2 ta ikkinchi oʻrin) === ''Ayollar yakkaliklari'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Yil ! Turnir ! Raqib ! Hisob ! Natija |- style="background:#D5D5D5" | align="center" | 2015 | align="left" | Singapur xalqaro turniri | align="left" |{{Flagicon|Indoneziya}} [[Gregoria Mariska Tunjung|Gregoriya Mariska Tunjung]] | align="left" | 20-22, 15-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}} '''Ikkinchi oʻrin''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" | 2018 | align="left" | White Nights | align="left" |{{Flagicon|HKG}} [[Deng Xuan|Quvonch Xuan Deng]] | align="left" | 7-21, 21-13, 17-21 | style="text-align:left; background:white" |{{Kumush2}} '''Ikkinchi oʻrin''' |} : {{Color box|#D8CEF6}} [[BWF xalqaro tanlovi|BWF xalqaro musobaqasi]] turnirlari : {{Color box|#D5D5D5}} [[BWF xalqaro seriyasi]] turnirlari == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1999-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Singapur badmintonchilari]] 0pxpqaokbatkkdob7oy2zj37u59ez64 0 779030 6192712 6179924 2026-07-04T06:24:56Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192712 wikitext text/x-wiki '''Kamerun''' - 1884-yildan 1916-yilgacha hozirgi [[Kamerun|Kamerun Respublikasi]] hududida [[Germaniya imperiyasi|Germaniya imperiyasining]] [[Afrika]] mustamlakasi edi. Kamerun, shuningdek, [[Gabon|Gabonning]] shimoliy qismlari va [[Kongo Respublikasi|Kongo]] [[Markaziy Afrika Respublikasi|Markaziy Afrika Respublikasining]] gʻarbiy qismlari, [[Chad|Chadning]] janubi-gʻarbiy qismlari va [[Nigeriya|Nigeriyaning]] uzoq sharqiy qismlarini oʻz ichiga olgan. == Tarixi == [[Fayl:Cameroon_boundary_changes.PNG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Cameroon_boundary_changes.PNG/300px-Cameroon_boundary_changes.PNG|left|thumb|300x300px|'''Kamerun &#x2013; 1901-1972:''']] {{Legend|#ff8040|Kamerun}}{{Legend|red|Britaniya Kameruni}}{{Legend|blue|Fransiya Kameruni}}{{Legend|green|Mustaqil Kamerun}} === Kolonizatsiyadan oldingi yillar (1868-1883) === Kamerun daryosi atrofidagi<ref>now the [[Wouri River]] delta</ref> Duala hududida<ref>present-day [[Douala]]</ref> birinchi nemis savdo punkti 1868-yilda [[Gamburg]] savdo kompaniyasi C. Woermann tomonidan tashkil etilgan. Firmaning [[Gabon|Gabondagi]] asosiy agenti Yoxannes Tormälen oʻz faoliyatini Kamerun daryosi atrofigacha kengaytirgan. 1874-yilda [[Liberiya|Liberiyadagi]] Woermann agenti Vilgelm Yantsen bilan birgalikda ikki savdogar oʻzlarining Jantzen &amp;amp; Thormählen kompaniyasini tashkil etishdi<ref>Washausen, Helmut (1968). ''Hamburg und die Kolonialpolitik des Deutschen Reiches 1880 bis 1890'' ['Hamburg and Colonial Politics of the German Empireʼ]. p. 66. Hamburg: Hans Christians Verlag. {{OCLC|186017338}}.</ref>. [[Gʻarbiy Afrika|Gʻarbiy Afrikadagi]] ushbu kompaniyalarning ikkalasi ham oʻzlarining yelkanli kemalari va paroxodlari bilan yuk tashish sohasini kengaytirdi va Gamburg va Duala oʻrtasida rejalashtirilgan yoʻlovchi va yuk tashish xizmatini ochdi<ref name=":1">{{kitob manbasi|url=https://www.worldcat.org/oclc/19981143|title=Introduction to the history of Cameroon : nineteenth and twentieth centuries|date=1989|publisher=St. Martin's Press|others=M. Z. Njeuma|isbn=0-312-03644-2|location=New York|pages=|oclc=19981143}}</ref>. Bu kompaniyalar va boshqalar mahalliy boshliqlardan keng yer maydonlarini olib, tizimli plantatsiyalar, jumladan, banan yetishtirishni boshladilar. Kamerun hududi 1884-yildan oldingi yillarda Britaniya imperiyasining norasmiy nazorati ostida edi, shuningdek, Buyuk Britaniya bilan savdo operatsiyalari ham katta edi<ref name=":0">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. Oxir-oqibat, bu kompaniyalar qirollik himoyasi uchun tashviqotni boshlaydilar. 1884-yilga kelib, Adolf Vuerman barcha Gʻarbiy Afrika kompaniyalarining vakili sifatida imperator tashqi ishlar idorasiga Germaniya imperiyasi tomonidan „himoya“ soʻrab murojaat qildi<ref name=":2">{{kitob manbasi|url=https://www.worldcat.org/oclc/19981143|title=Introduction to the history of Cameroon : nineteenth and twentieth centuries|date=1989|publisher=St. Martin's Press|others=M. Z. Njeuma|isbn=0-312-03644-2|location=New York|pages=|oclc=19981143}} </ref>. Bu, bir qator boshqa omillar qatorida, imperator kansleri [[Otto von Bismarck|Otto fon Bismarkning]] koloniya tashkil etilishini maʼqullashiga olib keldi. ==== Mustamlaka qilib olishdan koʻzlangan maqsadlar ==== 1880-yillarga qadar Bismark koʻp yillar davomida Afrikada mustamlakachilik tashabbuslari gʻoyasiga qarshilik qilgan. Bu, birinchi navbatda, Bismarkning Yevropaning oʻzida nemis manfaatlarini qoʻllab-quvvatlashga eʼtibor qaratganligi, ayniqsa mustamlaka manfaatlarini himoya qila oladigan harbiy infratuzilmaning yoʻqligi bilan bogʻliq edi. Bundan tashqari, Germaniya koloniya taʼminlaydigan resurslarga muhtoj emas edi, asosan oʻzini oʻzi taʼminlaydi, shuning uchun koloniya faqat iqtisodiy drenaj sifatida ishlaydi. Bu nuqtai nazar 1880-yillarning boshlarida turli xil ichki bosimlar tufayli oʻzgaradi<ref name=":3">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Blackshire-Belay|first1=Carol Aisha|date=1992|title=German Imperialism in Africa The Distorted Images of Cameroon, Namibia, Tanzania, and Togo|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002193479202300207|journal=Journal of Black Studies|language=en|volume=23|issue=2|pages=235–236|doi=10.1177/002193479202300207|issn=0021-9347}}</ref>. Ushbu oʻzgarishga turtki boʻlgan ikkita asosiy omil Germaniyadagi iqtisodiy manfaatlar bosimi va keyinchalik Afrika uchun kurash deb ataladigan narsadan mahrum boʻlish xavotirlari edi. Siyosiy tomondan, koloniyalar milliy gʻurur nuqtasiga aylandi, chunki nemislar boshqa xalqlarning mustamlakalari borligini koʻrdilar va ular milliy obroʻ-eʼtibor sifatida shunday boʻlishi kerak deb oʻylashdi<ref name=":4">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. Bir necha hukumat amaldorlari bu pozitsiyani egalladilar. Tijoriy tomondan, Kamerunda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar (Adolf Vuermann kabi) Germaniyaning rasmiy mustamlakasi tomonidan himoya va qoʻllab-quvvatlashni xohlashdi va koʻplab nemis ishlab chiqaruvchilari oʻzlarining ortiqcha tovarlari uchun yangi bozorlarni qidirdilar<ref name=":5">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. Bu bosimlar oxir-oqibat Bismark bilan yakunlanadi va boshqalar qatorida Kamerun koloniyasini barpo etishga imkon beradi<ref name=":6">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. === Dastlabki mustamlakachilik (1884-1889/90) === Nemis „Kamerun protektorati“ning rasmiy boshlanishi 1884-yil 17-avgustda boʻlgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Diduk|first1=Susan|date=1993|title=European Alcohol, History, and the State in Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/525506|journal=African Studies Review|volume=36|issue=1|pages=1|doi=10.2307/525506|jstor=525506|issn=0002-0206}}</ref>. Gustav Nachtigal iyul oyida [[Duala]] shahriga kelgan va oʻsha paytda Germaniyaning savdo operatsiyalari markazi boʻlgan Duala atrofidagi mintaqaning bir qator hukmdorlari bilan shartnoma tuzgan edi. U yerdan u Kamerunning boshqa qismlariga joʻnab, savdo-sotiq yaxshi yoʻlga qoʻyilgan daryolar atrofidagi mintaqalarning bir qator qabilalari bilan keyingi shartnomalarni tuzadi. Bu Germaniya nazoratini kengaytirishning bir usuli sifatida shartnomalardan foydalanish tendentsiyasini oʻrnatadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Schaper|first1=Ulrike|date=2016-09-02|title=David Meetom: Interpreting, Power and the Risks of Intermediation in the Initial Phase of German Colonial Rule in Cameroon|url=https://doi.org/10.1080/03086534.2016.1229259|journal=The Journal of Imperial and Commonwealth History|volume=44|issue=5|pages=752–776|doi=10.1080/03086534.2016.1229259|issn=0308-6534}}</ref>. Yuqorida aytib oʻtilganidek, mustamlaka uchun asosiy motivlardan biri nemis korporatsiyalari Kamerunda oʻzlarining iqtisodiy manfaatlarini kengaytirishga intilishlari edi. Bismark bu haqiqatdan xabardor boʻlgan va toʻgʻridan-toʻgʻri boshqariladigan koloniyaning katta xarajatlaridan xavotirlanib, Kamerunda allaqachon faoliyat yuritayotgan kompaniyalarga „Charted“ maqomini berishni tanladi<ref name=":7">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. Shunday qilib, dastlabki hukumat koloniyada oʻzini namoyon qilgan yirik nemis savdo kompaniyalari va konsessiya kompaniyalari qoʻliga tushdi. Biroq, oxir-oqibat, kompaniyalar oʻzlarining maʼmuriy vazifalarini unchalik yaxshi bajarmayotgani maʼlum boʻldi. Ularning muvaffaqiyatsiz boʻlishiga turli omillar sabab boʻlgan, biroq ular orasida birinchi navbatda mahalliy savdogarlar bilan davom etayotgan toʻqnashuvlar boʻlgan, chunki savdogarlar ichkariga koʻchib oʻta boshlagan. Bu shunchalik yomonlashdiki, nemis hukumati ishga kirishib, rasman hokimiyatni egallashini talab qildi<ref name=":9">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. === Mustamlakachilikning ekspansion davri (1890-1906) === Bundan buyon mustamlakalarni boshqarish nemis hokimiyati qoʻlida boʻladi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, koloniyaga eʼtibori oʻzgarishsiz qoldi: plantatsiya sanoati va nemis kompaniyalarining savdosini qoʻllab-quvvatlash edi. Shunday qilib, bu safar qishloq xoʻjaligi sanoatida katta kengayish kuzatildi va savdo imkoniyatlarini yaxshilash va nemislarning Afrikaning ichki qismiga kirishini yaxshilash uchun Kamerunning dengizga chiqish imkoni boʻlmagan hududlarini kengaytirishga harakat qilindi<ref name=":10">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. Nemis gubernatorlarining eng koʻzga koʻringanlari va Kamerundagi nemis merosini aniqlash uchun kelgan odam 1895—1906-yillarda (va bundan oldin bir necha marta) boshqargan Jesko Von Puttkammer boʻladi<ref name=":11">{{kitob manbasi|last=Anthony|first=Ndi|url=https://books.google.com/books?id=yQUJAwAAQBAJ&dq=Southern-West+Cameroon+History&pg=PP1|title=Southern West Cameroon Revisited Volume Two: North-South West Nexus 1858–1972|date=2014|publisher=Langaa RPCIG|isbn=978-9956-791-32-3|pages=|language=en}}</ref>. Aynan Puttkammer nemis xulq-atvorini boshlagan, bu ularga mustamlakachilar sifatida shafqatsizlik va qattiqqoʻllik obroʻsini beradi. Oʻz davrida u Bali kabi mahalliy xalqlarga qarshi bir qator harbiy yurishlarni boshqargan va nemis ekspansiyasini oqlaydigan „shartnoma“ ga Germaniya urinishlarini rad etganlarni majburlagan<ref name=":12">{{kitob manbasi|last=Terretta|first=Meredith|url=https://books.google.com/books?id=oVHQAQAAQBAJ&dq=Nation+of+Outlaws%2C+State+of+Violence+%3A+Nationalism%2C+Grassfields+Tradition%2C+and+State+Building+in+Cameroon&pg=PR7|title=Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon|date=2013|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4472-6|pages=|language=en}}</ref>. Koʻpincha, u bu odamlarga qarshi toʻgʻridan-toʻgʻri harakat qilmadi, aksincha, boshqa raqib mahalliy kuchlarni kuchaytirishga va ularni „Germaniya tomonidan himoyalangan“ deb belgilashga va ularni qurollantirishga tayandi. Bu guruhlar oʻzlarining yangi kuchlari va qurol-yarogʻlarini nemislarning oʻzlari hech qachon aralashmasdan, muxolif xalqlarni zabt etish uchun ishlatadilar. Biroq, nemislar qoʻshilishganda, bu shafqatsiz boʻlib, koʻpincha agar ularning rahbari rozi boʻlmasa, ularga taslim boʻlganlarni jazolash uchun oʻz yoʻlidan chiqib ketishdi va bosib olingan xalqlarning oʻndan bir qismini qul qilib olishdi<ref name=":14">{{kitob manbasi|last=Terretta|first=Meredith|url=https://books.google.com/books?id=oVHQAQAAQBAJ&dq=Nation+of+Outlaws%2C+State+of+Violence+%3A+Nationalism%2C+Grassfields+Tradition%2C+and+State+Building+in+Cameroon&pg=PR7|title=Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon|date=2013|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4472-6|pages=|language=en}}</ref>. Puttkamer gubernatorligining ikkinchi koʻzga koʻringan xususiyati, plantatsiyalarni kengayishiga olib keladi. Bu muammoga aylandi, chunki plantatsiyalarda ishchilarga qaraganda dalalar koʻproq edi, shuning uchun ishchi kuchi yetishmas edi. Buni hal qilish uchun Puttkamer odamlarni yangi hududlarni zabt etganda yoki qoʻzgʻolonni bostirishga majbur boʻlganda olib ketishdan tashqari, yuqorida aytib oʻtilgan „odam guruhlarini“ yaratdi<ref name=":15">{{kitob manbasi|last=Anthony|first=Ndi|url=https://books.google.com/books?id=yQUJAwAAQBAJ&dq=Southern-West+Cameroon+History&pg=PP1|title=Southern West Cameroon Revisited Volume Two: North-South West Nexus 1858–1972|date=2014|publisher=Langaa RPCIG|isbn=978-9956-791-32-3|pages=|language=en}}</ref>. Keyinchalik bu odamlar oʻlim darajasi juda yuqori boʻlgan ogʻir majburiy mehnatga jalb qilinadi. Intizomning ekstremal shakllari ham qoʻllangan, jumladan qoʻllarni kesish, jinsiy aʼzolar, koʻzlarni kesish va boshini kesish. Kesilgan oyoq-qoʻllar koʻpincha yigʻilib, oʻlim isboti sifatida mahalliy hokimiyatlarga koʻrsatilgan<ref name=":17">{{kitob manbasi|last=Terretta|first=Meredith|url=https://books.google.com/books?id=oVHQAQAAQBAJ&dq=Nation+of+Outlaws%2C+State+of+Violence+%3A+Nationalism%2C+Grassfields+Tradition%2C+and+State+Building+in+Cameroon&pg=PR7|title=Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon|date=2013|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4472-6|pages=|language=en}}</ref>. Puttkammer oʻz lavozimidan ketganidan keyin ham davom etgan bu amaliyotlar nemis mustamlakachilik davrini tavsiflaydi<ref name=":18">{{jurnal manbasi|last=Njung|first1=George|date=2019|title=The British Cameroons mandate regime: The roots of the twenty-first-century political crisis in Cameroon." The American Historical Review 124, no. 5 (2019): 1715–1722.|url=https://academic.oup.com/ahr/article/124/5/1715/5672976?login=true|journal=The American Historical Review|volume=124}}</ref>. === Yakuniy yillar (1907-1916) === [[Fayl:Mont_manengoumba.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Mont_manengoumba.jpg/220px-Mont_manengoumba.jpg|thumb| Manenguba togʻi]] Puttkamer oʻz lavozimini tark etgach, tajovuzkor harakatlar kamroq bajarilgan (hudud qoʻshilsa ham koʻproq diplomatik vositalar orqali) va koloniya rivojlanishga koʻproq eʼtibor qaratila boshlandi<ref name=":19">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. Imperator xazinasidan subsidiyalar olib, koloniya qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini bozorga olib chiqish uchun [[Duala]] port shahridan ikkita temir yoʻl qurildi. Shimoliy chiziq 160 km, Manenguba togʻlarigacha va 300 km magistral Nyong daryosi boʻylab Makakga bordi<ref>This line was later extended to the current Cameroon capital of [[Yaoundé]].</ref>. Kamerun protektorati 1911-yilda Fes shartnomasi bilan hal qilingan Agadir inqirozini hal qilishning bir qismi sifatida Yangi Kamerun (nemischa: Neukamerun) bilan kengaytirildi<ref>{{kitob manbasi|last=Dibie|first=Robert A.|url=https://books.google.com/books?id=fkgrDwAAQBAJ&dq=german+cameroon+treaty+of+fez&pg=PA291|title=Business and Government Relations in Africa|date=2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-79266-0|pages=|language=en}}</ref>. === Kamerunning mustamlaka sifatida yoʻqolishi === Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] boshlanganda, [[Fransiya]], [[Belgiya]] va [[Buyuk Britaniya oroli|Britaniya]] qoʻshinlari 1914-yilda Germaniya mustamlakasini bosib olishdi va Kamerun yurishi paytida uni toʻliq egallab olishdi<ref name=":20">{{jurnal manbasi|last=Elango|first1=Lovett|date=1985|title=The Anglo-French "Condominium" in Cameroon, 1914–1916: The Myth and the Reality|url=https://www.jstor.org/stable/218801|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=18|issue=4|pages=657–673|doi=10.2307/218801|jstor=218801|issn=0361-7882}}</ref>. Germaniya magʻlubiyatga uchragach, [[Versal sulh shartnomasi|Versal shartnomasi]] hududni Buyuk Britaniya va Fransiya boshqaruvi ostidagi [[Millatlar ligasi|Millatlar Ligasining]] ikkita mandatiga (B klassi) ajratdi. Fransiya Kamerun va Britaniya Kamerun qismi 1961-yilda [[Kamerun]] sifatida qayta birlashdi. Shunisi eʼtiborga loyiqki, bu Germaniyaning Kamerundagi ishtirokini tugatmadi, chunki koʻplab nemis plantatsiyalari egalari oʻz plantatsiyalarini 1920 va 30-yillarda sotib olishgan<ref name=":22">{{jurnal manbasi|last=Njung|first1=George|date=2019|title=The British Cameroons mandate regime: The roots of the twenty-first-century political crisis in Cameroon." The American Historical Review 124, no. 5 (2019): 1715–1722.|url=https://academic.oup.com/ahr/article/124/5/1715/5672976?login=true|journal=The American Historical Review|volume=124}}</ref>. Germaniya Kamerundan toʻliq chiqib ketgunga qadar [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushigacha]] vaqt kerak boʻldi. ==== Galereya ==== <gallery widths="200px" heights="160px"> Fayl:Bundesarchiv Bild 137-003056, Kamerun, Deutscher Landvermesser.jpg|Kamerundagi nemis geodezikchisi, 1884-yil Fayl:Bundesarchiv Bild 163-161, Kamerun, Duala, Polizeitruppe.jpg|Kayzerning tugʻilgan kunida [[Douala|Dualadagi]] politsiyachilar, 1901-yil Fayl:Bundesarchiv Bild 137-034473, Kamerun, bei Tiko, Bananen-Verladung.jpg|Germaniyaga eksport qilish uchun yuklangan banan, 1912-yil </gallery> == Kamerun uchun rejalashtirilgan belgilar == 1914-yilda German colonies uchun taklif qilingan gerb va bayroqlar uchun bir qator loyihalar ishlab chiqildi. Biroq, dizaynlar tugatilishi va amalga oshirilishidan oldin [[Birinchi jahon urushi]] boshlandi va belgilar urush boshlangandan keyin hech qachon ishlatilmadi.<div style="text-align: center;"><gallery> Fayl:Flag of Deutsch-Kamerun.svg|Taklif etilgan bayroq Fayl:Proposed Coat of Arms Kamerun 1914.svg|Taklif etilgan gerb </gallery></div> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * http://www.numismondo.net/pm/cmr/index1.htm [[Turkum:Kamerun]] [[Turkum:Germaniya]] [[Turkum:Imperatorlar]] [[Turkum:Britaniya]] [[Turkum:Fransiya]] [[Turkum:Davlat]] [[Turkum:Davlat gerblari]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha gerblar]] k8mqg0r5pt3whrwh381t6fjxtmmkig4 6192720 6192712 2026-07-04T06:27:22Z Janob Mirzaolim 64438 /* Havolalar */ 6192720 wikitext text/x-wiki '''Kamerun''' - 1884-yildan 1916-yilgacha hozirgi [[Kamerun|Kamerun Respublikasi]] hududida [[Germaniya imperiyasi|Germaniya imperiyasining]] [[Afrika]] mustamlakasi edi. Kamerun, shuningdek, [[Gabon|Gabonning]] shimoliy qismlari va [[Kongo Respublikasi|Kongo]] [[Markaziy Afrika Respublikasi|Markaziy Afrika Respublikasining]] gʻarbiy qismlari, [[Chad|Chadning]] janubi-gʻarbiy qismlari va [[Nigeriya|Nigeriyaning]] uzoq sharqiy qismlarini oʻz ichiga olgan. == Tarixi == [[Fayl:Cameroon_boundary_changes.PNG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Cameroon_boundary_changes.PNG/300px-Cameroon_boundary_changes.PNG|left|thumb|300x300px|'''Kamerun &#x2013; 1901-1972:''']] {{Legend|#ff8040|Kamerun}}{{Legend|red|Britaniya Kameruni}}{{Legend|blue|Fransiya Kameruni}}{{Legend|green|Mustaqil Kamerun}} === Kolonizatsiyadan oldingi yillar (1868-1883) === Kamerun daryosi atrofidagi<ref>now the [[Wouri River]] delta</ref> Duala hududida<ref>present-day [[Douala]]</ref> birinchi nemis savdo punkti 1868-yilda [[Gamburg]] savdo kompaniyasi C. Woermann tomonidan tashkil etilgan. Firmaning [[Gabon|Gabondagi]] asosiy agenti Yoxannes Tormälen oʻz faoliyatini Kamerun daryosi atrofigacha kengaytirgan. 1874-yilda [[Liberiya|Liberiyadagi]] Woermann agenti Vilgelm Yantsen bilan birgalikda ikki savdogar oʻzlarining Jantzen &amp;amp; Thormählen kompaniyasini tashkil etishdi<ref>Washausen, Helmut (1968). ''Hamburg und die Kolonialpolitik des Deutschen Reiches 1880 bis 1890'' ['Hamburg and Colonial Politics of the German Empireʼ]. p. 66. Hamburg: Hans Christians Verlag. {{OCLC|186017338}}.</ref>. [[Gʻarbiy Afrika|Gʻarbiy Afrikadagi]] ushbu kompaniyalarning ikkalasi ham oʻzlarining yelkanli kemalari va paroxodlari bilan yuk tashish sohasini kengaytirdi va Gamburg va Duala oʻrtasida rejalashtirilgan yoʻlovchi va yuk tashish xizmatini ochdi<ref name=":1">{{kitob manbasi|url=https://www.worldcat.org/oclc/19981143|title=Introduction to the history of Cameroon : nineteenth and twentieth centuries|date=1989|publisher=St. Martin's Press|others=M. Z. Njeuma|isbn=0-312-03644-2|location=New York|pages=|oclc=19981143}}</ref>. Bu kompaniyalar va boshqalar mahalliy boshliqlardan keng yer maydonlarini olib, tizimli plantatsiyalar, jumladan, banan yetishtirishni boshladilar. Kamerun hududi 1884-yildan oldingi yillarda Britaniya imperiyasining norasmiy nazorati ostida edi, shuningdek, Buyuk Britaniya bilan savdo operatsiyalari ham katta edi<ref name=":0">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. Oxir-oqibat, bu kompaniyalar qirollik himoyasi uchun tashviqotni boshlaydilar. 1884-yilga kelib, Adolf Vuerman barcha Gʻarbiy Afrika kompaniyalarining vakili sifatida imperator tashqi ishlar idorasiga Germaniya imperiyasi tomonidan „himoya“ soʻrab murojaat qildi<ref name=":2">{{kitob manbasi|url=https://www.worldcat.org/oclc/19981143|title=Introduction to the history of Cameroon : nineteenth and twentieth centuries|date=1989|publisher=St. Martin's Press|others=M. Z. Njeuma|isbn=0-312-03644-2|location=New York|pages=|oclc=19981143}} </ref>. Bu, bir qator boshqa omillar qatorida, imperator kansleri [[Otto von Bismarck|Otto fon Bismarkning]] koloniya tashkil etilishini maʼqullashiga olib keldi. ==== Mustamlaka qilib olishdan koʻzlangan maqsadlar ==== 1880-yillarga qadar Bismark koʻp yillar davomida Afrikada mustamlakachilik tashabbuslari gʻoyasiga qarshilik qilgan. Bu, birinchi navbatda, Bismarkning Yevropaning oʻzida nemis manfaatlarini qoʻllab-quvvatlashga eʼtibor qaratganligi, ayniqsa mustamlaka manfaatlarini himoya qila oladigan harbiy infratuzilmaning yoʻqligi bilan bogʻliq edi. Bundan tashqari, Germaniya koloniya taʼminlaydigan resurslarga muhtoj emas edi, asosan oʻzini oʻzi taʼminlaydi, shuning uchun koloniya faqat iqtisodiy drenaj sifatida ishlaydi. Bu nuqtai nazar 1880-yillarning boshlarida turli xil ichki bosimlar tufayli oʻzgaradi<ref name=":3">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Blackshire-Belay|first1=Carol Aisha|date=1992|title=German Imperialism in Africa The Distorted Images of Cameroon, Namibia, Tanzania, and Togo|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/002193479202300207|journal=Journal of Black Studies|language=en|volume=23|issue=2|pages=235–236|doi=10.1177/002193479202300207|issn=0021-9347}}</ref>. Ushbu oʻzgarishga turtki boʻlgan ikkita asosiy omil Germaniyadagi iqtisodiy manfaatlar bosimi va keyinchalik Afrika uchun kurash deb ataladigan narsadan mahrum boʻlish xavotirlari edi. Siyosiy tomondan, koloniyalar milliy gʻurur nuqtasiga aylandi, chunki nemislar boshqa xalqlarning mustamlakalari borligini koʻrdilar va ular milliy obroʻ-eʼtibor sifatida shunday boʻlishi kerak deb oʻylashdi<ref name=":4">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. Bir necha hukumat amaldorlari bu pozitsiyani egalladilar. Tijoriy tomondan, Kamerunda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar (Adolf Vuermann kabi) Germaniyaning rasmiy mustamlakasi tomonidan himoya va qoʻllab-quvvatlashni xohlashdi va koʻplab nemis ishlab chiqaruvchilari oʻzlarining ortiqcha tovarlari uchun yangi bozorlarni qidirdilar<ref name=":5">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. Bu bosimlar oxir-oqibat Bismark bilan yakunlanadi va boshqalar qatorida Kamerun koloniyasini barpo etishga imkon beradi<ref name=":6">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. === Dastlabki mustamlakachilik (1884-1889/90) === Nemis „Kamerun protektorati“ning rasmiy boshlanishi 1884-yil 17-avgustda boʻlgan<ref>{{jurnal manbasi|last=Diduk|first1=Susan|date=1993|title=European Alcohol, History, and the State in Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/525506|journal=African Studies Review|volume=36|issue=1|pages=1|doi=10.2307/525506|jstor=525506|issn=0002-0206}}</ref>. Gustav Nachtigal iyul oyida [[Duala]] shahriga kelgan va oʻsha paytda Germaniyaning savdo operatsiyalari markazi boʻlgan Duala atrofidagi mintaqaning bir qator hukmdorlari bilan shartnoma tuzgan edi. U yerdan u Kamerunning boshqa qismlariga joʻnab, savdo-sotiq yaxshi yoʻlga qoʻyilgan daryolar atrofidagi mintaqalarning bir qator qabilalari bilan keyingi shartnomalarni tuzadi. Bu Germaniya nazoratini kengaytirishning bir usuli sifatida shartnomalardan foydalanish tendentsiyasini oʻrnatadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Schaper|first1=Ulrike|date=2016-09-02|title=David Meetom: Interpreting, Power and the Risks of Intermediation in the Initial Phase of German Colonial Rule in Cameroon|url=https://doi.org/10.1080/03086534.2016.1229259|journal=The Journal of Imperial and Commonwealth History|volume=44|issue=5|pages=752–776|doi=10.1080/03086534.2016.1229259|issn=0308-6534}}</ref>. Yuqorida aytib oʻtilganidek, mustamlaka uchun asosiy motivlardan biri nemis korporatsiyalari Kamerunda oʻzlarining iqtisodiy manfaatlarini kengaytirishga intilishlari edi. Bismark bu haqiqatdan xabardor boʻlgan va toʻgʻridan-toʻgʻri boshqariladigan koloniyaning katta xarajatlaridan xavotirlanib, Kamerunda allaqachon faoliyat yuritayotgan kompaniyalarga „Charted“ maqomini berishni tanladi<ref name=":7">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. Shunday qilib, dastlabki hukumat koloniyada oʻzini namoyon qilgan yirik nemis savdo kompaniyalari va konsessiya kompaniyalari qoʻliga tushdi. Biroq, oxir-oqibat, kompaniyalar oʻzlarining maʼmuriy vazifalarini unchalik yaxshi bajarmayotgani maʼlum boʻldi. Ularning muvaffaqiyatsiz boʻlishiga turli omillar sabab boʻlgan, biroq ular orasida birinchi navbatda mahalliy savdogarlar bilan davom etayotgan toʻqnashuvlar boʻlgan, chunki savdogarlar ichkariga koʻchib oʻta boshlagan. Bu shunchalik yomonlashdiki, nemis hukumati ishga kirishib, rasman hokimiyatni egallashini talab qildi<ref name=":9">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. === Mustamlakachilikning ekspansion davri (1890-1906) === Bundan buyon mustamlakalarni boshqarish nemis hokimiyati qoʻlida boʻladi. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, koloniyaga eʼtibori oʻzgarishsiz qoldi: plantatsiya sanoati va nemis kompaniyalarining savdosini qoʻllab-quvvatlash edi. Shunday qilib, bu safar qishloq xoʻjaligi sanoatida katta kengayish kuzatildi va savdo imkoniyatlarini yaxshilash va nemislarning Afrikaning ichki qismiga kirishini yaxshilash uchun Kamerunning dengizga chiqish imkoni boʻlmagan hududlarini kengaytirishga harakat qilindi<ref name=":10">{{kitob manbasi|last=Linden|first=Mieke van der|url=https://brill.com/view/book/9789004321199/BP000007.xml|title=Chapter 7: German Cameroon|date=2016|publisher=Brill Nijhoff|isbn=978-90-04-32119-9|language=en}}</ref>. Nemis gubernatorlarining eng koʻzga koʻringanlari va Kamerundagi nemis merosini aniqlash uchun kelgan odam 1895—1906-yillarda (va bundan oldin bir necha marta) boshqargan Jesko Von Puttkammer boʻladi<ref name=":11">{{kitob manbasi|last=Anthony|first=Ndi|url=https://books.google.com/books?id=yQUJAwAAQBAJ&dq=Southern-West+Cameroon+History&pg=PP1|title=Southern West Cameroon Revisited Volume Two: North-South West Nexus 1858–1972|date=2014|publisher=Langaa RPCIG|isbn=978-9956-791-32-3|pages=|language=en}}</ref>. Aynan Puttkammer nemis xulq-atvorini boshlagan, bu ularga mustamlakachilar sifatida shafqatsizlik va qattiqqoʻllik obroʻsini beradi. Oʻz davrida u Bali kabi mahalliy xalqlarga qarshi bir qator harbiy yurishlarni boshqargan va nemis ekspansiyasini oqlaydigan „shartnoma“ ga Germaniya urinishlarini rad etganlarni majburlagan<ref name=":12">{{kitob manbasi|last=Terretta|first=Meredith|url=https://books.google.com/books?id=oVHQAQAAQBAJ&dq=Nation+of+Outlaws%2C+State+of+Violence+%3A+Nationalism%2C+Grassfields+Tradition%2C+and+State+Building+in+Cameroon&pg=PR7|title=Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon|date=2013|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4472-6|pages=|language=en}}</ref>. Koʻpincha, u bu odamlarga qarshi toʻgʻridan-toʻgʻri harakat qilmadi, aksincha, boshqa raqib mahalliy kuchlarni kuchaytirishga va ularni „Germaniya tomonidan himoyalangan“ deb belgilashga va ularni qurollantirishga tayandi. Bu guruhlar oʻzlarining yangi kuchlari va qurol-yarogʻlarini nemislarning oʻzlari hech qachon aralashmasdan, muxolif xalqlarni zabt etish uchun ishlatadilar. Biroq, nemislar qoʻshilishganda, bu shafqatsiz boʻlib, koʻpincha agar ularning rahbari rozi boʻlmasa, ularga taslim boʻlganlarni jazolash uchun oʻz yoʻlidan chiqib ketishdi va bosib olingan xalqlarning oʻndan bir qismini qul qilib olishdi<ref name=":14">{{kitob manbasi|last=Terretta|first=Meredith|url=https://books.google.com/books?id=oVHQAQAAQBAJ&dq=Nation+of+Outlaws%2C+State+of+Violence+%3A+Nationalism%2C+Grassfields+Tradition%2C+and+State+Building+in+Cameroon&pg=PR7|title=Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon|date=2013|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4472-6|pages=|language=en}}</ref>. Puttkamer gubernatorligining ikkinchi koʻzga koʻringan xususiyati, plantatsiyalarni kengayishiga olib keladi. Bu muammoga aylandi, chunki plantatsiyalarda ishchilarga qaraganda dalalar koʻproq edi, shuning uchun ishchi kuchi yetishmas edi. Buni hal qilish uchun Puttkamer odamlarni yangi hududlarni zabt etganda yoki qoʻzgʻolonni bostirishga majbur boʻlganda olib ketishdan tashqari, yuqorida aytib oʻtilgan „odam guruhlarini“ yaratdi<ref name=":15">{{kitob manbasi|last=Anthony|first=Ndi|url=https://books.google.com/books?id=yQUJAwAAQBAJ&dq=Southern-West+Cameroon+History&pg=PP1|title=Southern West Cameroon Revisited Volume Two: North-South West Nexus 1858–1972|date=2014|publisher=Langaa RPCIG|isbn=978-9956-791-32-3|pages=|language=en}}</ref>. Keyinchalik bu odamlar oʻlim darajasi juda yuqori boʻlgan ogʻir majburiy mehnatga jalb qilinadi. Intizomning ekstremal shakllari ham qoʻllangan, jumladan qoʻllarni kesish, jinsiy aʼzolar, koʻzlarni kesish va boshini kesish. Kesilgan oyoq-qoʻllar koʻpincha yigʻilib, oʻlim isboti sifatida mahalliy hokimiyatlarga koʻrsatilgan<ref name=":17">{{kitob manbasi|last=Terretta|first=Meredith|url=https://books.google.com/books?id=oVHQAQAAQBAJ&dq=Nation+of+Outlaws%2C+State+of+Violence+%3A+Nationalism%2C+Grassfields+Tradition%2C+and+State+Building+in+Cameroon&pg=PR7|title=Nation of Outlaws, State of Violence: Nationalism, Grassfields Tradition, and State Building in Cameroon|date=2013|publisher=Ohio University Press|isbn=978-0-8214-4472-6|pages=|language=en}}</ref>. Puttkammer oʻz lavozimidan ketganidan keyin ham davom etgan bu amaliyotlar nemis mustamlakachilik davrini tavsiflaydi<ref name=":18">{{jurnal manbasi|last=Njung|first1=George|date=2019|title=The British Cameroons mandate regime: The roots of the twenty-first-century political crisis in Cameroon." The American Historical Review 124, no. 5 (2019): 1715–1722.|url=https://academic.oup.com/ahr/article/124/5/1715/5672976?login=true|journal=The American Historical Review|volume=124}}</ref>. === Yakuniy yillar (1907-1916) === [[Fayl:Mont_manengoumba.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Mont_manengoumba.jpg/220px-Mont_manengoumba.jpg|thumb| Manenguba togʻi]] Puttkamer oʻz lavozimini tark etgach, tajovuzkor harakatlar kamroq bajarilgan (hudud qoʻshilsa ham koʻproq diplomatik vositalar orqali) va koloniya rivojlanishga koʻproq eʼtibor qaratila boshlandi<ref name=":19">{{jurnal manbasi|last=Ardener|first1=Edwin|date=1962|title=The Political History of Cameroon|url=https://www.jstor.org/stable/40393427|journal=The World Today|volume=18|issue=8|pages=341–350|jstor=40393427|issn=0043-9134}}</ref>. Imperator xazinasidan subsidiyalar olib, koloniya qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini bozorga olib chiqish uchun [[Duala]] port shahridan ikkita temir yoʻl qurildi. Shimoliy chiziq 160 km, Manenguba togʻlarigacha va 300 km magistral Nyong daryosi boʻylab Makakga bordi<ref>This line was later extended to the current Cameroon capital of [[Yaoundé]].</ref>. Kamerun protektorati 1911-yilda Fes shartnomasi bilan hal qilingan Agadir inqirozini hal qilishning bir qismi sifatida Yangi Kamerun (nemischa: Neukamerun) bilan kengaytirildi<ref>{{kitob manbasi|last=Dibie|first=Robert A.|url=https://books.google.com/books?id=fkgrDwAAQBAJ&dq=german+cameroon+treaty+of+fez&pg=PA291|title=Business and Government Relations in Africa|date=2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-79266-0|pages=|language=en}}</ref>. === Kamerunning mustamlaka sifatida yoʻqolishi === Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi]] boshlanganda, [[Fransiya]], [[Belgiya]] va [[Buyuk Britaniya oroli|Britaniya]] qoʻshinlari 1914-yilda Germaniya mustamlakasini bosib olishdi va Kamerun yurishi paytida uni toʻliq egallab olishdi<ref name=":20">{{jurnal manbasi|last=Elango|first1=Lovett|date=1985|title=The Anglo-French "Condominium" in Cameroon, 1914–1916: The Myth and the Reality|url=https://www.jstor.org/stable/218801|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=18|issue=4|pages=657–673|doi=10.2307/218801|jstor=218801|issn=0361-7882}}</ref>. Germaniya magʻlubiyatga uchragach, [[Versal sulh shartnomasi|Versal shartnomasi]] hududni Buyuk Britaniya va Fransiya boshqaruvi ostidagi [[Millatlar ligasi|Millatlar Ligasining]] ikkita mandatiga (B klassi) ajratdi. Fransiya Kamerun va Britaniya Kamerun qismi 1961-yilda [[Kamerun]] sifatida qayta birlashdi. Shunisi eʼtiborga loyiqki, bu Germaniyaning Kamerundagi ishtirokini tugatmadi, chunki koʻplab nemis plantatsiyalari egalari oʻz plantatsiyalarini 1920 va 30-yillarda sotib olishgan<ref name=":22">{{jurnal manbasi|last=Njung|first1=George|date=2019|title=The British Cameroons mandate regime: The roots of the twenty-first-century political crisis in Cameroon." The American Historical Review 124, no. 5 (2019): 1715–1722.|url=https://academic.oup.com/ahr/article/124/5/1715/5672976?login=true|journal=The American Historical Review|volume=124}}</ref>. Germaniya Kamerundan toʻliq chiqib ketgunga qadar [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushigacha]] vaqt kerak boʻldi. ==== Galereya ==== <gallery widths="200px" heights="160px"> Fayl:Bundesarchiv Bild 137-003056, Kamerun, Deutscher Landvermesser.jpg|Kamerundagi nemis geodezikchisi, 1884-yil Fayl:Bundesarchiv Bild 163-161, Kamerun, Duala, Polizeitruppe.jpg|Kayzerning tugʻilgan kunida [[Douala|Dualadagi]] politsiyachilar, 1901-yil Fayl:Bundesarchiv Bild 137-034473, Kamerun, bei Tiko, Bananen-Verladung.jpg|Germaniyaga eksport qilish uchun yuklangan banan, 1912-yil </gallery> == Kamerun uchun rejalashtirilgan belgilar == 1914-yilda German colonies uchun taklif qilingan gerb va bayroqlar uchun bir qator loyihalar ishlab chiqildi. Biroq, dizaynlar tugatilishi va amalga oshirilishidan oldin [[Birinchi jahon urushi]] boshlandi va belgilar urush boshlangandan keyin hech qachon ishlatilmadi.<div style="text-align: center;"><gallery> Fayl:Flag of Deutsch-Kamerun.svg|Taklif etilgan bayroq Fayl:Proposed Coat of Arms Kamerun 1914.svg|Taklif etilgan gerb </gallery></div> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * http://www.numismondo.net/pm/cmr/index1.htm [[Turkum:Kamerun]] [[Turkum:Germaniya tarixi]] m2zbp5w3cwd4neo0krhn02jw6f5b4f5 0 780306 6192541 6123730 2026-07-04T04:49:05Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192541 wikitext text/x-wiki {{Basketbolchi bilgiqutisi | name = Yakob Pöltl | image = Jakob Poeltl (39692527595).jpg | image_size = | caption = Pöltl [[Toronto Raptors]] jamosida, 2018 | number = 25 | team = San Antonio Spurs | position = Markaziy oʻyinchi | league = [[Milliy Basketbol Assotsiatsiyasi|NBA]] | birth_date = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1995|10|15}} | birth_place = [[Vienna]], [[Avstriya]] | height_ft = 7 | height_in = 1 | weight_lb = 245 | college = [[Utah]] (2014—2016) | draft_year = 2016 | draft_round = 1 | draft_pick = 9 | draft_team = '''Toronto Raptors''' | career_start = 2013 | highlights = * '''Pete Newell Big Man Award''' mukofoti: (2016) * '''Kareem Abdul-Jabbar Award''' mukofoti: (2016) }} '''Yakob Pöltl''' (baʼzan '''Jakob Poeltl''' deb yoziladi, ''Yakob Poʻltl deb talaffuzi qilinadi)'' (1995-yil 15-oktyabrda tugʻilgan) — [[Milliy Basketbol Assotsiatsiyasi|Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining]] (MBA) „[[San Antonio Spurs|San Antonio Spurs]]“ jamoasi uchun [[avstriya]]lik professional [[Basketbol|basketbolchi]]. Yakob Pöltl Utah Utes uchun kollej basketboli oʻynagan. Utes uchun ikkinchi yilida, Pöltl konsensus ikkinchi All-Amerika jamoasi edi va Kareem Abdul-Jabbar mukofoti va Pit Nuwell Big Man mukofotini qoʻlga kiritdi. Mavsumdan soʻng 2016-yilgi NBA loyihasi eʼlon qildi, u yerda [[Toronto Raptors]] uni birinchi bosqichda toʻqqizinchi umumiy tanlov bilan tanladi. Yakob Pöltl 2018-yilning iyul oyida „shporlar“ga almashtirilgan edi. == Yoshlik yillari == Pöltl [[Avstriya]]ning [[Vena (shahar)|Vena shahrida]] tugʻilgan. Uning ikkala ota-onasi ham Avstriya milliy [[voleybol]] jamoalarining aʼzolari edi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Myerberg |first=Paul |date=21-mart 2015-yil |title=Jakob Poeltl's path to Utah is paved with promise |work=USAToday.com |url=https://www.usatoday.com/story/sports/ncaab/2015/03/21/ncaa-tournament-utah-center-jakob-poeltl-austria/25125279/ |access-date=21-mart 2015-yil}}</ref>. Uning ota-onasi basketbolni tanladi, chunki uning bolaligida Venadagi uyi yonida yoshlar basketboli dasturi bor edi<ref name="Eisenberg">{{veb manbasi|ism=Jeff|muallif=Eisenberg|url=https://sports.yahoo.com/blogs/ncaab-the-dagger/how-utah-landed-fast-rising-nba-prospect-jakob-poeltl-212544604.html|sarlavha=How Utah landed fast-rising NBA prospect Jakob Poeltl|ish=Yahoo.com|nashriyot=[[Yahoo! Sports]]|sana=8-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=14-aprel 2016-yil|arxivsana=2017-05-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170518084730/https://sports.yahoo.com/blogs/ncaab-the-dagger/how-utah-landed-fast-rising-nba-prospect-jakob-poeltl-212544604.html}}</ref>. Pöltl Vena DC Timberwolves yoshlar dasturida etti yil oʻynadi. Yakob Pöltl 2013—2014 yillarda Avstriya Bundesligasining Arkadiya Traiskirchen Lions jamoasida bir yil oʻynadi<ref name="Eisenberg" />. == Kollejga ishga qabul qilinishi == Pöltl Qoʻshma Shtatlarda 2013-yilgi FIBA 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatigacha nisbatan nomaʼlum edi. Utah universiteti yordamchisi Endi Xill Makedoniya (hozirgi [[Shimoliy Makedoniya]])da boʻlib oʻtgan turnirga asosan boshqa jamoalarning potentsial imkoniyatlarini aniqlash uchun bordi, faqat Avstriyaning Niderlandiyaga qarshi dastlabki oʻyinini koʻrdi. Pöltlning 15 ribaundlik oʻyinini koʻrganidan soʻng, Xill Pöltlni [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlardagi]] kollej basketboli oʻynashga qiziqish bildira boshladi. Pöltl turnir davomida ochkolar va ribaundlar boʻyicha oʻrtacha dubl-dabl qayd etdi va Avstriya ikkinchi darajali B divizionida 1-6 oʻynagan va 22 jamoa ichida 20-oʻrinni egallaganiga qaramay, ikkinchi umumturnir jamoasiga kiritildi<ref name="Eisenberg"/>. Pöltl bir nechta NCAA Division I dasturlariga qiziqishni boshladi va uni professional martaba va AQSh kollejida taʼlim olish oʻrtasida qaror qabul qilishga majbur qildi. 2014-yilgi intervyusida Pöltl qaror qabul qilish jarayonining bir qismini ochib berdi:<ref name="Eisenberg"/><blockquote>''Agar men Yevropada professional boʻlganimda, ehtimol, universitetga oʻqish va diplom olish imkoniyatim boʻlmasdi… Men bir vaqtning oʻzida basketbol va taʼlim olishim mumkin edi [AQShda]. Bundan tashqari, men oʻsha paytda 100 foiz professional basketbolga tayyor emas edim deb oʻylayman.''</blockquote>2014-yilda Pöltl Utahga kollej basketboli oʻynashni vaʼda qildi, bu koʻp jihatdan ularning murabbiylar shtabi bilan oʻzaro munosabatlari tufayli<ref name="Eisenberg"/><ref>{{veb manbasi|url=http://www.utahutes.com/news/2014/4/25/Utah_Men_s_Basketball_Adds_Jakob_Poeltl.aspx|sarlavha=UTAH MEN'S BASKETBALL ADDS JAKOB POELTL|ish=UtahUtes.com|sana=25-aprel 2014-yil|qaralgan sana=25-aprel 2014-yil}}</ref>. Utah bosh murabbiyi Larri Kristkovyak I divizionning uchta bosh murabbiyi va ikkita yordamchi murabbiydan biri boʻlib, uni shaxsan jalb qilish uchun Venaga borgan va 5000 mil (8000km) dan ortiq masofani bosib oʻtgan. == Kollejdagi sport faoliyati == Pöltl oʻzining birinchi yilidayoq boshlovchiga aylandi va birinchi oʻyinida Yakob Pöltl 18 ochko va 10 ta ribaund oldi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Sorensen |first=Mike |date=11-mart 2016-yil |title=The puzzle of Poeltl — will he stay or will he go? |work=DeseretNews.com |url=http://www.deseretnews.com/article/865623984/The-puzzle-of-Poeltl-2-will-he-stay-or-will-he-go.html?pg=all |access-date=11-mart 2016-yil |archive-date=3-mart 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303225347/https://www.deseretnews.com/article/865623984/The-puzzle-of-Poeltl-2-will-he-stay-or-will-he-go.html?pg=all |url-status=dead }}</ref>. 2015—2016 yilgi ikkinchi mavsumida Yakob Pöltl 11-fevralda Neysmit kubogi uchun 35 kishilik oʻrta mavsum kuzatuv roʻyxatiga kiritildi<ref>{{yangiliklar manbasi |last=Payne |first=Terrence |date=11-fevral 2016-yil |title=Naismith Trophy midseason list announced |work=[[Fox Sports]] |url=http://www.foxsports.com/college-basketball/story/oklahoma-sooners-buddy-hield-lsu-tigers-ben-simmons-naismith-trophy-35-finalists-021116 |access-date=19-fevral 2016-yil}}</ref>. 2016-yil 7-mart kuni Pöltl ''Pac-12 yilning eng yaxshi futbolchis''i va ''All-Pac-12 birinchi jamoasi'' deb topildi. Keyinchalik Yakob Pöltl Pit Nyuell Big Man mukofoti va Karim Abdul-Jabbor mukofoti sovrindori deb topildi<ref name="San Diego Union-Tribune 2016">{{veb manbasi|sarlavha=Utah center Jakob Poeltl declares for NBA draft|ish=San Diego Union-Tribune|sana=13-aprel 2016-yil|url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-utah-center-jakob-poeltl-declares-for-nba-draft-2016apr13-story.html|kirish sanasi=8-may 2021-yil}}</ref>. 2016-yil 13-aprelda Pöltl NBA loyihasida ishtirok etishini eʼlon qildi va oʻzining soʻnggi ikki yillik kollej huquqidan voz kechdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/mens-college-basketball/story/_/id/15196805/utah-center-jakob-poeltl-declares-nba-draft|sarlavha=Utah center Jakob Poeltl declares for NBA draft|ish=ESPN.com|sana=13-aprel 2016-yil|qaralgan sana=30-aprel 2016-yil}}</ref><ref>{{yangiliklar manbasi |last=Goon |first=Kyle |date=13-aprel 2016-yil |title=Utah basketball: Jakob Poeltl will enter 2016 NBA draft |work=[[The Salt Lake Tribune]] |url=http://www.sltrib.com/home/3772983-155/utah-basketball-jakob-poeltl-will-enter?fullpage=1 |access-date=30-aprel 2016-yil}}</ref>. == Professional faoliyati == === Toronto Raptors (2016—2018) === 2016-yil 23-iyun kuni Pöltl [[Toronto Raptors]] tomonidan 2016-yilgi NBA loyihasida toʻqqizinchi umumiy tanlov bilan tanlab olindi va [[Milliy Basketbol Assotsiatsiyasi|NBAga]] tuzilgan birinchi avstriyalik boʻldi<ref>{{veb manbasi|ism=Lori|muallif=Ewing|url=http://www.cbc.ca/sports/basketball/nba/toronto-raptors-nba-draft-1.3650225|sarlavha=NBA Draft: Toronto Raptors draft Jakob Poeltl 9th|ish=CBC.ca|sana=23-iyun 2016-yil|qaralgan sana=23-iyun 2016-yil}}</ref>. 2016-yil 9-iyulda Yakob Pöltl Raptors bilan yangi miqyosdagi shartnoma imzoladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.nba.com/raptors/press-releases/rapssignpoeltlsiakam|sarlavha=Raptors Sign First Round Picks Poeltl & Siakam|ish=NBA.com|sana=9-iyul 2016-yil|qaralgan sana=9-iyul 2016-yil}}</ref>. Yakob Pöltl 2016-yil 26-oktyabrda Raptors safida mavsumning ochilish uchrashuvida debyut qildi va NBAda oʻynagan birinchi avstriyalik boʻldi. Yakob Pöltl [[Detroit Pistons|Detroit Pistons]] ustidan 109-91 hisobida gʻalaba qozongan kort vaqtining 12:47 vaqtida ikki ochko bilan yakunladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400899382|sarlavha=DeRozan's 40 leads Raptors to 109-91 win over Pistons|ish=ESPN.com|sana=26-oktabr 2016-yil|qaralgan sana=27-oktabr 2016-yil}}</ref>. Oʻzining yangi mavsumi davomida Pöltl Torontoning D-ligadagi filiali Raptors 905 ga bir nechta topshiriqlar oldi<ref>{{veb manbasi|url=http://dleague.nba.com/assignments/|sarlavha=2016—2017 NBA Assignments|ish=NBA.com|qaralgan sana=21-mart 2017-yil|arxivsana=26-yanvar 2017-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170126075350/http://dleague.nba.com/assignments/}}</ref>. 2017-yil 21-oktyabrda Pöltl Philadelphia 76ers ustidan 128-94 hisobida gʻalaba qozonib, oʻsha paytdagi eng yuqori 14 ochkoni qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400974778|sarlavha=DeRozan scores 30 as Raptors rout 76ers 128-94|ish=ESPN.com|sana=21-oktabr 2017-yil|qaralgan sana=21-oktabr 2017-yil}}</ref>. 1-dekabr kuni Yakob Pöltl sakkizta gol urish urinishlarining barchasini amalga oshirdi va [[Indiana]] Peysers ustidan 120-115 hisobida gʻalaba qozongan holda faoliyatidagi eng yuqori 18 ochkoga ega boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975070|sarlavha=DeMar DeRozan scores 26 points, Raptors top Pacers 120-115|ish=ESPN.com|sana=1-dekabr 2017-yil|qaralgan sana=2-dekabr 2017-yil}}</ref>. Pöltl 2017—2018 yilgi mavsumni yakuniy sakkizta oʻyinda soʻnggi 39 zarbasidan 34 tasini amalga oshirgan holda yakunladi. U, shuningdek, Raptorsning barcha 82 ta mavsumiy bahslarida maydonga tushgan yagona [[Futbol|futbolchi]] edi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=400975967|sarlavha=Ellington sets Heat record, Miami tops Toronto 116-109|ish=ESPN.com|sana=11-aprel 2018-yil|qaralgan sana=11-aprel 2018-yil}}</ref>. === San-Antonio Spurs (2018-yildan hozirgacha) === 2018-yil 18-iyulda Pöltl DeMar DeRozan va himoyalangan 2019-yilgi birinchi davra tanlovi bilan birgalikda Kauxi Leonard va Denni Grin evaziga [[San Antonio Spurs|San-Antonio Spursga]] almashtirildi<ref name="trade">{{veb manbasi|sarlavha=Spurs obtain DeMar Derozan, Jakob Poeltl and first round pick from Raptors in exchange for Kawhi Leonard and Danny Green|url=https://www.nba.com/spurs/spurs-obtain-demar-derozan-jakob-poeltl-and-first-round-pick-raptors-exchange-kawhi-leonard-and|ish=NBA.com|kirish sanasi=18-iyul 2018-yil|sana=18-iyul 2018-yil}}</ref>. 2018-yilning 17-oktyabr kuni „shporlar“ safidagi debyutida, [[Minnesota]] Timbervolvz ustidan 112-108 hisobida gʻalaba qozongan Pöltl sakkiz daqiqada toʻrt ochko, toʻrtta ribaund va ikkita assist qayd etdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/boxscore?gameId=401070699|sarlavha=Timberwolves vs. Spurs – Box Score|ish=ESPN.com|sana=17-oktabr 2018-yil|qaralgan sana=17-oktabr 2018-yil}}</ref>. Yakob Pöltl oʻzining beshinchi karerasini 2017-yil 14-fevraldan beri Toronto bilan boshlagan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401070699|sarlavha=DeRozan leads Spurs past Wolves 112-108; Butler scores 23|ish=ESPN.com|sana=17-oktabr 2018-yil|qaralgan sana=17-oktabr 2018-yil}}</ref>. 4-dekabr kuni Yakob Pöltl „[[Utah Jazz]]“ga 139-105 hisobida magʻlub boʻlib, faoliyatidagi eng yuqori 20 ochkoni qoʻlga kiritdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.espn.com/nba/recap?gameId=401071035|sarlavha=Mitchell nets 20, Gobert adds 18 as Jazz beat Spurs 139-105|ish=ESPN.com|sana=4-dekabr 2018-yil|qaralgan sana=4-dekabr 2018-yil}}</ref>. 2020-yilning 24-noyabr kuni „[[San Antonio Spurs|San-Antonio Spurs“]] Pöltl bilan yana shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Spurs re-sign Jakob Poeltl|url=https://www.nba.com/spurs/news/spurs-re-sign-jakob-poeltl|sana=24-noyabr 2020-yil|ish=NBA.com|qaralgan sana=24-noyabr 2020-yil}}</ref>. 2021-yil 17-mart kuni Pöltl „[[Chicago Bulls|Chicago Bullz]]“ ustidan 106-99 hisobida gʻalaba qozonib, 20 ochko va 16 ribaund bilan ketma-ket ikkinchi dubl-dablini qayd etdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Spurs' Jakob Poeltl: Puts up 20 and 16 in win|url=https://www.cbssports.com/fantasy/basketball/news/spurs-jakob-poeltl-puts-up-20-and-16-in-win/|kirish sanasi=27-aprel 2021-yil|ish=CBSSports.com|til=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi|sarlavha=Poeltl has 20 points, 16 rebounds as Spurs rally past Bulls|url=https://sports.yahoo.com/poeltl-20-points-16-rebounds-024932728.html|kirish sanasi=27-aprel 2021-yil|ish=sports.yahoo.com|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-08-21|arxivsana=2021-04-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210427005120/https://sports.yahoo.com/poeltl-20-points-16-rebounds-024932728.html}}</ref>. == Faoliyat statistikasi == {{NBA oʻyinchi statistikasi afsonasi}} === NBA === ==== Muntazam mavsum ==== {{NBA oʻyinchisi statistikasi boshlanishi}} |- | style="text-align:left;"|{{NBA yili|2016}} | style="text-align:left;"|[[2016–17 Toronto Raptors season|Toronto]] | 54 || 4 || 11.6 ||.583 || {{Sort|-|—}} ||.544 || 3.1 ||.2 ||.3 ||.4 || 3.1 |- | style="text-align:left;"|{{NBA yili|2017}} | style="text-align:left;"|[[2017–18 Toronto Raptors season|Toronto]] | '''82''' || 0 || 18.6 || '''.659''' ||.500 || '''.594''' || 4.8 ||.7 ||.5 || 1.2 || 6.9 |- | style="text-align:left;"|{{NBA yili|2018}} | style="text-align:left;"|[[2018–19 San Antonio Spurs season|San Antonio]] | 77 || 24 || 16.5 ||.645 || {{Sort|-|—}} ||.533 || 5.3 || 1.2 ||.4 ||.9 || 5.5 |- | style="text-align:left;"|{{NBA yili|2019}} | style="text-align:left;"|[[2019–20 San Antonio Spurs season|San Antonio]] | 66 || 18 || 17.7 ||.624 || {{Sort|-|—}} ||.465 || 5.7 || 1.8 ||.6 || 1.4 || 5.6 |- | style="text-align:left;"|{{NBA yili|2020}} | style="text-align:left;"|[[2020–21 San Antonio Spurs season|San Antonio]] | 69 || 51 || 26.7 ||.616 || — ||.508 || 7.9 || 1.9 || '''.7''' || '''1.8''' || 8.6 |- | style="text-align:left;"|{{NBA yili|2021}} | style="text-align:left;"|[[2021–22 San Antonio Spurs season|San Antonio]] | 68 || '''67''' || '''29.0''' ||.618 || '''1.000''' ||.495 || '''9.3''' || '''2.8''' || '''.7''' || 1.7 || '''13.5''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"|Career | 416 || 164 || 20.2 ||.628 ||.667 ||.518 || 6.1 || 1.4 ||.5 || 1.3 || 7.3 {{S-end}} ==== Pley-off ==== {{NBA oʻyinchisi statistikasi boshlanishi}} |- | style="text-align:left;"|[[2017 -yilgi NBA pley-offlari|2017]] | style="text-align:left;"|[[2016–17 Toronto Raptors season|Toronto]] | 6 || 0 || 4.3 ||.455 || {{Sort|-|—}} ||.000 || 2.0 ||.0 ||.2 ||.2 || 1.7 |- | style="text-align:left;"|[[2018 -yilgi NBA pley-offlari|2018]] | style="text-align:left;"|[[2017–18 Toronto Raptors season|Toronto]] | '''9''' || 0 || 15.6 ||.548 ||.000 || '''.789''' || 4.0 ||.7 || '''.3''' ||.4 || 5.4 |- | style="text-align:left;"|[[2019 -yilgi NBA pley-offlari|2019]] | style="text-align:left;"|[[2018–19 San Antonio Spurs season|San Antonio]] | 7 || '''7''' || '''25.3''' || '''.638''' ||.000 ||.556 || '''7.7''' || '''1.7''' || '''.3''' || '''.7''' || '''7.3''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"|Career | 22 || 7 || 15.6 ||.577 ||.000 ||.667 || 4.6 ||.8 ||.3 ||.5|| 5.0 {{S-end}} === Kollej === {{NBA oʻyinchisi statistikasi boshlanishi}} |- | style="text-align:left;"|[[2014–15 NCAA I divizioni erkaklar basketboli mavsumi|2014—2015]] | style="text-align:left;"|[[2014–15 Utah Utes men's basketball team|Utah]] | 34 || 34 || 23.3 || '''.681''' ||.000 ||.444 || 6.8 ||.7 ||.4 || '''1.9''' || 9.1 |- | style="text-align:left;"|[[2015–16 NCAA I divizioni erkaklar basketboli mavsumi|2015—2016]] | style="text-align:left;"|[[2015–16 Utah Utes men's basketball team|Utah]] | '''36''' || '''36''' || '''30.4''' ||.646 || {{Sort|-|—}} || '''.689''' || '''9.1''' || '''1.9''' || '''.6''' || 1.6 || '''17.2''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"|Career | 70 || 70 || 26.9 ||.658 ||.000 ||.605 || 8.0 || 1.3 ||.5 || 1.7 || 13.3 {{S-end}} == Shaxsiy hayoti == 2022-yil 25-fevralda ''Wordle'' soʻzni taxmin qilish oʻyiniga oʻxshash ''Poeltl'' nomli oʻyin chiqdi<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Meet the creator of POELTL, the Wordle clone taking NBA fans by storm {{!}} Sporting News|url=https://www.sportingnews.com/us/nba/news/creator-poeltl-wordle-clone-nba/eldhhu2nrdkupnrhndsdy909|kirish sanasi=28-fevral 2022-yil|ish=www.sportingnews.com|til=inglizcha}}</ref>. Pöltl nomi bilan atalgan oʻyinda oʻyinchilar atigi sakkizta urinishdan foydalanib, kunlik NBA oʻyinchisini taxmin qilishga harakat qilishadi<ref>{{veb manbasi|sana=28-fevral 2022-yil|sarlavha=What is Poeltl? New daily guessing game named after former Utah Runnin’ Ute|url=https://www.deseret.com/2022/2/28/22954784/what-is-poeltl-wordle-jakob-poeltl-daily-guessing-games-san-antonio-spurs-utah-utes-mathler-globle|kirish sanasi=28-fevral 2022-yil|ish=Deseret|til=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi|sana=25-fevral 2022-yil|sarlavha=Poeltl, the NBA version of Wordle, is here and it's awesome|url=https://ftw.usatoday.com/lists/wordle-nba-version-poeltl-game|kirish sanasi=28-fevral 2022-yil|ish=For The Win|til=inglizcha}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1995-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Avstriya basketbolchilari]] igc3r50iv83jnlog7saxh8plkkcawsb 0 782765 6192405 3536184 2026-07-03T17:55:37Z InternetArchiveBot 58913 3 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192405 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" |+ class="infobox-title summary" id="4" |WPS Office | colspan="2" class="infobox-image" | |- | colspan="2" class="infobox-image" |<div class="mw-collapsible mw-collapsed " style="box-sizing:border-box;width:100%;font-size:95%;padding:4px;border:none;"><div style="font-size:100%;line-height:1.6;font-weight:bold;background:transparent;text-align:left;;background:gainsboro;text-align:center">Ekran tasviri</div><div class="mw-collapsible-content" style="background:transparent;text-align:left;;text-align:center"> <div class="infobox-caption">WPS Office matn protsessorining ekran tasviri 2022-yil iyul oyida Flatpak versiyasidan foydalangan holda KDE Neon Linux tarqatishda olingan. </div></div></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Asoschisi | class="infobox-data" |[[Kingsoft]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Birinchi chiqishi | class="infobox-data" |1988<span class="noprint">&#x3B;&#x20;34 yil oldin</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">1988</span>)</span> |- style="display: none;" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Oxirgi versiyasi | class="infobox-data" |<div style="margin:0px;">WPS Office for Windows (v.11.2.0.10296) / Sentabr&nbsp;10, 2021<span class="noprint">&#x3B;&#x20;11 oy oldin</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-09-10</span>)</span></div> |- style="display:none" | colspan="2" | |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Yozilgan tili | class="infobox-data" |[[Delphi (dasturlash tili)|Delphi]], [[C (dasturlash tili)|C]]/[[C++]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Platformasi | class="infobox-data" |[[Microsoft Windows]], [[Android]], [[iOS]], Linux, HarmonyOS ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" | | class="infobox-data" | |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Turi | class="infobox-data" |Office suite |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Litsenziya | class="infobox-data" |[[Proprietar dasturiy taʼminot|Proprietar]] * '''Shaxsiy:''' Tekin * '''Biznes:''' Tijoriy |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap;" |Sayt | class="infobox-data" |<span class="url">[http://wps.com/ wps.com]</span> |} '''WPS Office''' (Writer, Presentation and Spreadsheets qisqartmasi,<ref>{{veb manbasi|url=http://www.ksosoft.com/office/354-wps-office-and-wps-extension.html#.Uz3N4VeNHIU|sarlavha=What is WPS Office and. wps File Format - Kingsoft Office|nashriyot=Ksosoft.com|kirish sanasi=2014-08-19|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2018-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180915001811/http://www.ksosoft.com/office/354-wps-office-and-wps-extension.html#.Uz3N4VeNHIU}}</ref> avval '''Kingsoft Office''' nomi bilan tanilgan) — [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X|macOS]], Linux,<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Free Office Software for Linux {{!}} WPS Office Online|url=https://www.wps.com/office/linux/|kirish sanasi=2022-06-29|ish=WPS|til=en}}</ref> [[iOS]], [[Android]],<ref name="android">{{veb manbasi|url=http://www.kingsoftstore.com/kingsoft-office-android.html|sarlavha=Download Kingsoft free office app for Android|ish=Kingsoftstore.com|kirish sanasi=11-yanvar 2014-yil|arxivsana=2014-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140704153832/http://www.kingsoftstore.com/kingsoft-office-android.html}}</ref> va HarmonyOS uchun dasturiy ta'minot sifatida Kingsoft tomonidan ishlab chiqilgan. Bundan tashqari, u Fire planshetlarida oldindan o'rnatilgan bo'ladi. WPS Office uchta asosiy komponentdan iborat: WPS Writer, WPS Presentation va WPS Spreadsheet.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.wps.com|sarlavha=WPS Office Home Page|nashriyot=wps.com}}</ref> 2022-yilga kelib WPS Office oylik faol foydalanuvchilari soni 494 millionga yetdi va 1,2 milliarddan ortiq marotaba oʻrnatildi.<ref>{{veb manbasi|url=https://www.businesswire.com/news/home/20190910005579/en/Kingsoft-Office-Launches-WPS-Office-2020-UK|sarlavha=Kingsoft Office Launches WPS Office 2020 in the UK with Apple's Recommendation|sana=10-sentabr 2019-yil}}</ref><ref>{{veb manbasi|url=https://www.wps.com/about-us/|sarlavha=About WPS Office|ish=Kingsoft Office|sana=21-iyun 2021-yil}}</ref> Asosiy versiyadan foydalanish bepul. To'liq xususiyatli professional versiya ham abonent to'lovi evaziga mavjud. WPS Office 2016 2016-yilda chiqarilgan.<ref>{{veb manbasi|url=http://wps.com/press/WPSOffice2016|sarlavha=WPS Office Officially Releases WPS 2016 for Windows|nashriyot=wps.com|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2018-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180915084705/https://www.wps.com/press/WPSOffice2016}}</ref> 2019-yildan boshlab Linux versiyasi Kingsoftning o'zi emas, balki ko'ngillilar jamoasi tomonidan ishlab chiqilgan va qo'llab-quvvatlangan.<ref>{{yangiliklar manbasi |date=2019-04-02 |title=WPS Office for Linux Update Available to Download - OMG! Ubuntu! |language=en-US |work=OMG! Ubuntu! |url=https://www.omgubuntu.co.uk/2019/04/wps-office-for-linux-just-got-an-update |access-date=2019-09-19}}</ref> Mahsulot [[Xitoy|Xitoyda]] "WPS" va "WPS Office" nomi ostida uzoq vaqtdan beri rivojlanish tarixiga ega. Bir muncha vaqt Kingsoft to'plamni xalqaro bozor uchun "KSOffice" deb belgiladi, ammo keyinroq "WPS Office"ga qaytdi. WPS Office 2005 versiyasi chiqqandan beri foydalanuvchi interfeysi [[Microsoft Office]] mahsulotlariga o'xshaydi va u o'z fayllariga qo'shimcha ravishda Microsoft hujjat formatlarini ham qo'llab-quvvatlaydi. == Tarixi == === Kelib chiqishi === WPS Office dastlab 1988-yilda DOS tizimlarida ishlaydigan va o'sha paytdagi [[Hong Kong|Gongkong]] Kingsun COMPUTER CO. tomonidan sotilgan so'z protsessori sifatida [[:zh:Super-WPS|Super-WPSmēngīngīngín]] (Super-WPS Word Processing System, keyin shunchaki WPS deb nomlanuvchi) nomi bilan tanilgan. Bu materik Xitoy bozori uchun mo'ljallangan va ishlab chiqilgan birinchi xitoy tilidagi so'z protsessor edi. === Erta tarixi === Microsoft Office kompaniyasining raqobatiga duch kelgan Kingsoft bosh dasturiy ta'minot arxitektori Pak Kvan Kau (mángkwan Kau) Microsoft Windows uchun WPS 97 ni ishlab chiqishda yordam berish uchun shaxsiy hisobidan 4 million [[Xitoy yuani|renminbini]] o'tkazib yubordi. 1997-yilda WPS 97 chiqarildi. Keyingi versiya WPS 2000 ikki yildan so'ng chiqariladi. Ikkala mahsulot ham 32-bitli Windows platformalarida ishlash imkoniyatiga ega 16-bitli Windows platformasi uchun ishlab chiqilgan. 2001-yil may oyida Kingsoft WPS Office 2001 nomi ostida to'liq ofis to'plamini ishga tushirdi, u elektron jadval va taqdimot ilovalari bilan birga matn protsessorini o'z ichiga oladi. 2002-yilda WPS Office 2002 chiqarildi va ofis to'plamiga elektron pochta mijozi qo'shildi. WPS Office 2002 o'rnatilgan ofis mahsulotlari bilan interfeys mosligini saqlashga qaratilgan. 2003-yilda WPS Office 2003 chiqarildi. Xitoy hukumati Kingsoft ofis dasturiy ta'minotini hukumatning turli bo'linmalari uchun standartga aylantirdi. ''WPS Office Storm'' deb nomlangan ofis to'plamining 2004-yildagi timsoli 2004-yil oxirida chiqarilgan. U Microsoft Office fayl formatlari bilan to'liq orqaga qarab muvofiqlikni taklif qilishini da'vo qildi. Oldingi versiyalardan farqli o'laroq, WPS Storm [[OpenOffice.org]]ga asoslangan va Microsoft Windows-dan boshqa operatsion tizimlarni qo'llab-quvvatlaydigan birinchi WPS Office to'plami edi. Kingsoft o'zining matndan matnga va matndan nutqqa texnologiyasini WPS Office Storm-ga integratsiya qilish uchun [[Intel]] va [[IBM]] bilan hamkorlik qildi. 2007-yilda Kingsoft Office 2007 chiqarildi. Bu ingliz va yapon tillarini qo'llab-quvvatlagan holda xalqaro bozorlarga chiqishga harakat qilgan birinchi versiya edi. Mahalliy xitoy tilidagi versiyasi WPS Office nomi ostida davom etdi. 2009-yilda Kingsoft Office 2009 chiqarildi. U Microsoft Office bilan muvofiqlikni oshirdi, shu jumladan yangi 2007-versiya fayl formatlarinini ham qabul qila boshladi. 2010-yilda Kingsoft Office 2010 chiqarildi. 2011-yilda Kingsoft Office Xitoy hukumati tomonidan moliyalashtirildi<ref name="funding">{{veb manbasi|url=http://www.wps.com|sarlavha=WPS Office Software: free office software, professional office software|ish=wps.com|kirish sanasi=11-yanvar 2014-yil}}</ref> va Xitoyning markaziy vazirliklaridan keyingi buyurtmalar oldi.<ref name="orders">{{veb manbasi|url=http://www.thefreelibrary.com/Kingsoft+WPS+Office+Receives+Further+Orders+from+Central+Ministries.-a0256796819|sarlavha=Kingsoft WPS Office Receives Further Orders from Central Ministries|ish=Free Online Library|sana=19-may 2011-yil|nashriyot=Kingsoft Office Software Corporation Limited|kirish sanasi=11-yanvar 2014-yil}}</ref> Kingsoft Office Suite Free 2012 2011-yilda chiqarilgan. Kingsoft Office Professional 2012 va Kingsoft Office Standard 2012 Android uchun Kingsoft Office-dan tashqari<ref name="2012_announcements">{{veb manbasi|url=http://www.marketwatch.com/story/kingsoft-corporation-released-three-editions-of-kingsoft-office-2012-2012-02-27|sarlavha=Archived copy|ish=www.marketwatch.com|kirish sanasi=3-fevral 2022-yil|arxivurl=https://archive.today/20130128080506/http://www.marketwatch.com/story/kingsoft-corporation-released-three-editions-of-kingsoft-office-2012-2012-02-27|arxivsana=28-yanvar 2013-yil}}</ref> 2012-yil fevral oyida sotuvga chiqarildi.<ref name="android_google_play">{{veb manbasi|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=cn.wps.moffice_eng|sarlavha=Kingsoft Office + PDF - FREE!|ish=Google Play|sana=31-dekabr 2013-yil|nashriyot=Kingsoft Office Software Corporation Limited|kirish sanasi=11-yanvar 2014-yil}}</ref> Android uchun dastlabki versiyada hujjatlar, elektron jadvallar va taqdimotlar yaratish kabi standart matn protsessor funksiyalari mavjud edi. 2012-yil 28-martda Kingsoft Linux uchun WPS ishlab chiqilayotganini eʼlon qildi. Bu WPS Storm va WPS 2005 dan keyin uchinchi WPS Linux mahsulotidir. U noldan Qt ramkasi asosida ishlab chiqilgan bo'lib, Windows bilan iloji boricha mos keladi. Kingsoft Office 2013ning bepul va pullik versiyalari 2013-yil 4-iyunda chiqarildi. Ular uchta dasturdan iborat: Writer, Spreadsheets va Presentation, ular Microsoft Word, Excel va PowerPoint dasturlariga o'xshash.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.ksosoft.com/office-2013-has-been-released.html|sarlavha=Kingsoft Office 2013 has been released|ish=Kingsoft Office|arxivsana=10-iyun 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130610174833/http://www.ksosoft.com/office-2013-has-been-released.html|kirish sanasi=22-yanvar 2014-yil}}</ref> Linux uchun WPS Office Alpha 18 patch 1 2015-yil 11-iyunda chiqarildi. === 2014-yildan hozirgi kungacha === 2014-yil 6-iyun kuni Kingsoft Office-ning barcha mahsulotlari WPS Office deb oʻzgartirildi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.kingsoftstore.com/news/3322-kingsoft-office-change-name-to-wps-office.html|sarlavha=Kingsoft Office Change Name to WPS Office|ish=Kingsoft Office|kirish sanasi=22-sentabr 2014-yil|arxivsana=2014-08-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140807060126/http://www.kingsoftstore.com/news/3322-kingsoft-office-change-name-to-wps-office.html}}</ref> 2014-yil 16-dekabrda Windows uchun WPS Office 2014, 9.1.0.4932 tuzilmasi baʼzi funksiyalar uchun oylik 3 [[AQSh dollari|AQSh dollari miqdorida]] toʻlov evaziga obuna modeli sifatida chiqarildi. Bepul versiya asosiy xususiyatlarni taqdim etdi va Microsoft Office.doc,.xls va.ppt fayl formatlarini qo'llab-quvvatladi. Premium pullik versiyalar Microsoft Office fayllari uchun to'liq moslikni ta'minladi. Rasmiy ravishda faqat pullik 2014 versiyasi fayllarni.docx,.xlsx va.pptx formatlarida saqlashni qo'llab-quvvatladi, lekin, aslida, bepul versiya ham ushbu formatlarni qo'llab-quvvatladi (2013-yildagi bepul versiya kabi).<ref>{{veb manbasi|sarlavha=WPS Office for Windows|url=http://www.wps.com/windows/|nashriyot=WPS Office|kirish sanasi=21-dekabr 2014-yil|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2015-03-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150315035211/http://www.wps.com/windows/}}</ref> 2016-yilning 21-iyunida Windows uchun WPS Office 2016 Freemium dasturiy taʼminoti sifatida foydalanish mumkin boʻldi.<ref>{{veb manbasi|url=http://wps.com/press/freemium|sarlavha=WPS Office Implements Freemium Version of Software|ish=wps.com|kirish sanasi=21-iyun 2016-yil|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2016-10-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161006185200/http://wps.com/press/freemium}}</ref> 2017-yil 28-may kuni Kingsoft tvitterida Linux versiyasi toʻxtab qolgani haqida [[Twitter|yozdi]]<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omgubuntu.co.uk/2017/05/wps-office-linux-on-halt|sarlavha=Linux Users Shouldn't Expect Further Updates to WPS Office…|muallif=Joey Sneddon|sana=28-may 2017-yil|ish=OMG! Ubuntu!|kirish sanasi=21-iyul 2017-yil}}</ref>, biroq bir necha kundan keyin buni rad etdi, tvitni oʻchirib tashladi va boshqa alfa versiyasini chiqardi. Kingsoft shuningdek, 2017-yil oxiriga kelib Linux hamjamiyatiga kirishi va uni saqlab qolishda davom etishiga imkon berish uchun WPS Office for Linux-ni ochiq manbaga aylantirishga ishora qildi, ammo keyinchalik bu tvitni ham oʻchirib tashladi.<ref>{{veb manbasi|url=http://www.omgubuntu.co.uk/2017/05/wps-office-for-linux-to-continue|sarlavha=Kingsoft Say WPS Office for Linux Will Continue To Be Updated After all|muallif=Joey Sneddon|sana=31-may 2017-yil|ish=OMG! Ubuntu!|kirish sanasi=21-iyul 2017-yil}}</ref> Hech bo'lmaganda 2022-yil iyun oyidan boshlab Linuxning to'liq ishlaydigan bepul "WPS 2021" versiyasini WPS veb-saytidan foydalanuvchi uchun bepul yuklab olish mumkin edi.<ref>{{veb manbasi|sarlavha=Free Office Software for Linux {{!}} WPS Office Online|url=https://www.wps.com/office/linux/|kirish sanasi=2022-06-29|ish=WPS|til=en}}</ref> WPS Office 2019 2019-yil 6-mayda chiqarildi. U yangi integratsiya va shaxsiylashtirilgan xususiyatlarni, shuningdek, PDF formatini to'liq qo'llab-quvvatladi. == Nashrlar == WPS Office bir nechta operatsion tizimlar uchun versiyalarga ega. Unda quyidagi nashrlar mavjud: * [[Microsoft Windows|Windows]] * [[Mac OS X|macOS]] * Linux ([[Fedora Core|Fedora]], CentOS, OpenSUSE, [[Ubuntu]], [[Linux Mint|Mint]], Knoppix) — Dastlab 32 va 64 bitli tizimlarni qoʻllab-quvvatlaydi, biroq 32-bitli tizimlarni qoʻllab-quvvatlash 2019-yil iyulidan toʻxtatilgan.<ref>{{veb manbasi|url=http://wps-community.org/downloads|sarlavha=Downloads - WPS Office Community|ish=wps-community.org|kirish sanasi=2019-07-08|qaralgan sana=2022-08-25|arxivsana=2019-07-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190703190952/http://wps-community.org/downloads}}</ref> * [[Android]] * [[iOS]] * HarmonyOS Yuqoridagilardan tashqari, WPS Office veb-versiyasiga ham ega. WPS Office 2016 Professional uchun umrbod litsenziyani 79,99 dollarga sotib olish mumkin.<ref name="Compare WPS Office">{{veb manbasi|sarlavha=Compare WPS Office|url=https://www.wps.com/office-compare/|nashriyot=WPS Office|kirish sanasi=23-avgust 2017-yil}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;" |+WPS Office litsenziyalash ! Mahsulot nomi ! Narxi ! Versiya |- ! WPS Office bepul | Ozod | - |- ! WPS Premium | Yiliga 29,99 AQSh dollari | 10.2.0.7478 |- ! WPS Uy va Talaba | Yiliga 44,99 AQSh dollari | - |- ! WPS Office litsenziyasi | Yiliga 44,99 AQSh dollari | - |- |} == Fayl formati == 2017-yil aprel oyida Windows uchun WPS Office 2016 Free v10.2.0.5871 versiyasini ko'rib chiqishga ko'ra, dastur barcha [[Microsoft Office]] hujjat formatlarini (doc, docx, xls, xlsx va boshqalar) ochadi va saqlaydi).<ref name="wpsrevtw">{{veb manbasi|url=http://www.techworld.com/download/office-business/wps-office-2016-free-v10205871-3330664/|sarlavha=WPS Office 2016 Free v10.2.0.5871|ish=Techworld.com|sana=15-iyun 2017-yil|muallif=Mike Williams|kirish sanasi=21-iyul 2017-yil}}</ref> * Matnli hujjat formatlari: wps, wpt, doc, dot, docx, dotx, docm, dotm * XML hujjat formatlari: xml, htm, html, mht, mhtm, mhtml * Elektron jadval hujjat formatlari: et, ett, xls, xlsx, xlt, xltx, csv, xlsm, xltm, xlsb, ets * Slayd-shou hujjat formatlari: ppt, pot, pps, dps, dpt, pptx, potx, ppsx, pptm, potm, ppsm, dpss == Manbalar == [[Turkum:WPS]] [[Turkum:Windows]] 1spgravstqsiz43100fj4118uoe2xl6 0 783309 6192478 6123629 2026-07-03T21:28:21Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192478 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Volodymyr Klychko (Vladimir Klitschko) of Ukraine at the 59th Munich Security Conference in Munich on 17 February 2023 - (cropped).jpg|thumb|2023]] '''Vladimir Klichko''' ({{Lang-uk|Володимир Володимирович Кличко|Volodymyr Volodymyrovych Klychko}}) — 1976-yil 25-martda tavallud topgan. {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed infobox biography vcard" |+ |- | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-size:125%; font-weight:bold;" |<div class="nickname" lang="uk"><span class="nobold">Volodimir Klichko</span><br /><br /><small>Ukraincha: Volodymyr Klychko</small></div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Tugʻilgan yili va hududi | class="infobox-data" |<span style="display:none"> (<span class="bday">1976-03-25</span>) </span>1976-yil 25-mart<span class="noprint ForceAgeToShow"> (46 yosh)</span><br /><br /><div class="birthplace" style="display:inline">[[Semey|Semipalatinsk]], [[Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Qozogʻiston SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]]<br /><br />(Hozirgi Semey, [[Qozogʻiston]])</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Farzandlari | class="infobox-data" |1 ta |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Millati | class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[Fayl:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]</span> [[Ukraina|Ukrain]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Xizmat joyi | class="infobox-data" |Ukrain Armiyasi |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Xizmat yillari | class="infobox-data" |2022 - yildan hozirgi kungacha |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right: 1em" |Janglar/urushlar | class="infobox-data" |[[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|2022-yil Rossiyaning Ukrainaga bosqini]] |- style="display:none" | colspan="2" | |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |'''Boks faoliyati''' |- ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">Taxallus(lar)i</span> | class="infobox-data nickname" |Dr. Steelhammer |- ! class="infobox-label" scope="row" |Vazn(lar) | class="infobox-data" |Ogʻir vazn |- ! class="infobox-label" scope="row" |Boʻyi | class="infobox-data" |1.98 m (6 ft 6 in) |- ! colspan="2" class="infobox-header" |Boxing record |- ! class="infobox-label" scope="row" |Umumiy janglari | class="infobox-data" |69 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Gʻalabalari | class="infobox-data" |64 |- ! class="infobox-label" scope="row" |KO bilan gʻalaba | class="infobox-data" |53 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Magʻlubiyati | class="infobox-data" |5 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Veb-sayti | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[http://klitschko.com/ Official website]</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q18797#P856|text-top|frameless|10x10px|Edit this at Wikidata]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" |<div class="mw-collapsible " style="text-align:center; font-size:95%"> <div style="line-height:1.6em; font-weight:bold; background-color:#ccf; font-size:105%; background-color:transparent;"><div style="margin:0 4em;"></div></div>Medal rekordi<div class="mw-collapsible-content" style="font-size:105%;"> {| style="width:100%; background-color:#f9f9f9; color:#000000; font-weight:normal;" | |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;" |Erkaklar oʻrtasidagi havaskor boks |- ! colspan="3" class="adr" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;" |<span class="country-name"><span class="flagicon">[[Fayl:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]</span></span> <span class="country-name">[[Ukraina|Ukraina vakili]]</span> |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;" |[[Olimpiada oʻyinlari]] |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |[[Fayl:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal — first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" | <span class="nowrap">1996-yil Atlanta</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |Super-ogʻir vazn |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;" |[[Boks boʻyicha Yevropa chempionati|European Championships]] |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |[[Fayl:Silver_medal_icon_(S_initial).svg|link=|16x16px|Silver medal — second place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" | <span class="nowrap">1996-yil Vejle</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |Super-ogʻir vazn |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;" |Junior European Championships |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |[[Fayl:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal — first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" | <span class="nowrap">1993-yil Saloniki</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |Ogʻir vazn |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;" |Military World Championships |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |[[Fayl:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal — first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" | <span class="nowrap">1995-yil Ariccia</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |Ogʻir vazn |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;" |Junior World Championships |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |[[Fayl:Silver_medal_icon_(S_initial).svg|link=|16x16px|Silver medal — second place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" | <span class="nowrap">1994-yil Turkiya</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |Ogʻir vazn |} </div></div> |- style="display:none" | colspan="2" | |} Ukrainalik sobiq professional bokschi, 1996-yildan 2017-yilgacha musobaqalarda ishtirok etgan. Klichko ikki marta ogʻir vazn toifasida jahon chempioni. Jumladan WBA (Super), IBF, [[WBO]], IBO va Ring kamarlarini qoʻlga kiritgan. Strategik va aqlli bokschi Klichko barcha davrlarning eng yaxshi ogʻir vazn chempionlaridan biri hisoblanadi<ref>Hauser, Thomas (19 April 2017). [https://www.ringtv.com/488242-ring-greatest-heavyweight-time/ „From the Ring: The Greatest Heavyweight of All Time“]. The Ring. Retrieved 10 August 2017.</ref><ref>Iole, Kevin (3 August 2017). [https://sports.yahoo.com/wladimir-klitschko-one-greatest-heavyweights-time-184757620.html „Why Wladimir Klitschko is one of the greatest heavyweights of all time“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231227022734/https://sports.yahoo.com/wladimir-klitschko-one-greatest-heavyweights-time-184757620.html |date=2023-12-27 }}. Yahoo! Sports. [[Yahoo!]]. Retrieved 10 August 2017.</ref><ref>Rafael, Dan (4 August 2017). [http://www.espn.co.uk/boxing/story/_/id/20243553/anthony-joshua-ordered-make-mandatory-defenses-ibf-wba-titles-wake-wladimir-klitschko-retirement „Anthony Joshua ordered to make mandatory defenses of IBF, WBA titles“]. [[ESPN]]. Retrieved 10 August 2017.</ref><ref>[https://www.telegraph.co.uk/boxing/2016/03/06/ranking-the-15-greatest-heavyweight-boxers-of-all-time/wladimir-klitschko/ „Ranking the 15 greatest heavyweight boxers of all time“]. The Daily Telegraph. Telegraph Media Group. 3 August 2017. Retrieved 10 August 2017.</ref>. U oʻzining ajoyib [[nokaut]] kuchi bilan mashhur boʻlib, kuchli zarba, toʻgʻri oʻng qoʻl va chap ilgak, qoʻl tezligi, atletizm, shuningdek, ajoyib oyoq harakati va oʻz oʻlchamidagi bokschilar uchun odatiy boʻlmagan harakatchanligi bilan ajralib turgan<ref>[http://www.myboxingcoach.com/wladimir-klitschko/ Wladimir Klitschko — An Analysis of the Surgeon at Work]. Myboxingcoach.com (21 March 2012). Retrieved on 2015-11-28.</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Klitschko-Haye broken down by expert trainer James Gogue |url=http://www.fightsaga.com/news/item/887-Klitschko-Haye-broken-down-by-expert-trainer-James-Gogue |kirish sanasi=2022-08-26 |arxivsana=2019-04-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190423112158/https://www.fightsaga.com/news/item/887-Klitschko-Haye-broken-down-by-expert-trainer-James-Gogue }}</ref><ref>[http://www.skysports.com/joshua/news/34644/10815683/31 Joshua vs Klitschko: David Haye and Adam Booth reveal the difficulty of facing Wladimir Klitschko]</ref><ref>[https://www.boxinginsider.com/headlines/fighting-klitschko-what-its-actually-like-to-box-wladimir/ Fighting Klitschko: What Itʼs Actually Like To Box Wladimir]</ref>.[[Fayl:Wladimir_Klitschko_(2008-12-13).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Wladimir_Klitschko_%282008-12-13 %29.jpg/220px-Wladimir_Klitschko_%282008-12-13 %29.jpg|left|thumb| Klichkoga qarshi [[Hasim Rahman|Rahmon jangi]], 2008-yil|289x289px]]Havaskor sifatida Klichko 1996-yilgi Olimpiya oʻyinlarida Ukrainani himoya qilib, superogʻir vazn toifasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. Professional bokschiga aylangach, 2000-yilda Kris Berdni magʻlub etib, WBO vazn toifasida chempionlikni qoʻlga kiritgan. Klichkoning chempion sifatidagi ilk magʻlubiyati 2003-yilda Korri Sandersga qarshi jangda boʻlgan, keyin esa 2004-yilda Lamon Bryusterga nokaut bilan magʻlub boʻlgan. Aynan shu vaqt ichida Klichko Emanuel Styuardni murabbiy sifatida yolladi, u 2012-yilda Styuardning vafotigacha davom etgan sakkiz yil davomida yetakchilikni qoʻldan chiqarmadi. Xususan, Styuard Klichkoning 1995-yildan 2003-yilgacha Lennoks Lyuis bilan qilganidek, tajovuzkor zarbachidan koʻproq himoyaga yoʻnaltirilgan bokschiga oʻtishiga hissa qoʻshgan.[[Fayl:Klitschko-gesf-2018-7931_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Klitschko-gesf-2018-7931_%28cropped%29.jpg/220px-Klitschko-gesf-2018-7931_%28cropped%29.jpg|thumb| Klichko 2018-yilda|left|275x275px]]2004-yildan 2015-yilgacha Vladimir va uning ukasi [[Vitaliy Klichko]] (oʻzi koʻp karra jahon chempioni) ogʻir vazn toifasidagi boksda ustunlik qilishgan, bu davr odatda divizionning „Klichko davri“ deb nomlanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.sherdog.com/news/articles/Boxing-Wladimir-Klitschkos-Loss-Signals-End-of-Era-96845|sarlavha=Boxing: Wladimir Klitschkoʻs Loss Signals End of Era|muallif=Sherdog.com|ish=Sherdog}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.boxinginsider.com/columns/can-mariusz-wach-end-the-klitschko-era-of-dominance/|sarlavha=Can Mariusz Wach End The Klitschko Era of Dominance? - BoxingInsider.com|sana=6 November 2012}}</ref>. 2006-yilda Vladimir Berdni revansh jangida magʻlub etib, IBF va IBO chempionligini qoʻlga kiritib, ogʻir vazn toifasida jahon chempionligining bir qismini qaytarib olishga erishgan. U 2008-yilda Sulton Ibrohimovni magʻlub etib, ikkinchi WBO chempioni boʻlgan. 2009-yilda [[Ruslan Chagayev|Ruslan Chagaevni]] mag‘lubiyatga uchratganidan so‘ng Klichko Ring unvoniga sazovor bo‘lgan hamda oxirgi marta 2011-yilda Devid Xeydan WBA unvonini qo‘lga kiritgan. 2015-yil sentabr oyida Klichko „BoxRec“ tomonidan „Dunyoning eng yaxshi faol bokschisi“ deb topilgan. Klichko 2013-yil oktabr oyida Aleksandr Povetkinni magʻlub etganidan soʻng va 2015-yil noyabrida [[Tyson Fury|Tayson Fyuriga]] magʻlub boʻlgunga qadar Transmilliy boks reytingi kengashi tomonidan chiziqli chempion sifatida tan olingan<ref name="tbrb-wlad">{{Veb manbasi|url=https://www.tbrb.org/successions/|sarlavha=TBRB: Successions|ish=tbrb.org|kirish sanasi=20 April 2020}}</ref>.[[Fayl:VladimirVitaliy.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/VladimirVitaliy.jpg/220px-VladimirVitaliy.jpg|thumb| Vladimir va Vitaliy ogʻir vazn toifasida barcha unvonlarga ega, 2012-yil. Chapdan oʻngga: Ring, IBF, IBO, [[WBO]], WBC va WBA .|left|284x284px]] Klichkoning ogʻir vazn toifasida jahon chempioni boʻlgan davrida uning janglari muntazam ravishda 300-500 million tomoshabinni tashkil etgan<ref name="klitschko-global-1">{{Veb manbasi|url=https://news.obozrevatel.com/ukr/sport/box/volodimira-klichka-vklyuchili-do-mizhnarodnoi-zali-bokserskoi-slavi/amp.htm|sarlavha=Володимира Кличка внесли до Міжнародної зали боксерської слави|ish=obozrevatel.com|kirish sanasi=12 December 2020}}</ref><ref name="klitschko-global-2">{{Veb manbasi|url=https://tsn.ua/prosport/providni-krayini-yevropi-boryutsya-za-biy-brativ-klichkiv.html|sarlavha=Провідні країни Європи борються за бій братів Кличків|ish=tsn.ua|sana=31 October 2011|kirish sanasi=7 May 2021|til=Ukrainian}}</ref><ref name="klitschko-global-3">{{Veb manbasi|url=https://fakty.com.ua/ua/fakty-sport/20210325-yak-klychko-pereformatuvav-svoyu-biznes-kar-yeru/|nashriyot=ICTV|sarlavha=Життя – це боротьба за звання чемпіона: як Кличко переформатував бізнес-кар'єру|sana=25 March 2021|kirish sanasi=4 September 2021|til=Ukrainian|arxivsana=2021-09-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210904172405/https://fakty.com.ua/ua/fakty-sport/20210325-yak-klychko-pereformatuvav-svoyu-biznes-kar-yeru/amp/}}</ref><ref name="klitschko-global-4">{{Veb manbasi|url=https://topsport.bg/box/nay-gledanoto-predavane-za-2014-g-e-bitkata-mezhdu-kobrata-i-klichko.html|sarlavha=Най-гледаното предаване за 2014 г. е битката между Кобрата и Кличко|sana=5 February 2015|kirish sanasi=29 September 2021|til=Bulgarian}}</ref><ref name="klitschko-global-5">{{Veb manbasi|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/za-pravo-provecti-boj-klichko-corevnujutcja-evropejckie-horoda-37250.html|sarlavha=За право провести бой Кличко соревнуются европейские города|nashriyot=|sana=30 October 2011|kirish sanasi=5 July 2022|til=Russian|qaralgan sana=2022-08-26|arxivsana=2021-05-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210506165026/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/za-pravo-provecti-boj-klichko-corevnujutcja-evropejckie-horoda-37250.html}}</ref><ref name="klitschko-global-6">{{Veb manbasi|url=https://gazeta.ua/ru/articles/life/_30-shagov-nezavisimosti-istoriya-uspehov-i-porazhenij-v-yarkih-foto/1047950|sarlavha=30 шагов Независимости: история успехов и поражений в ярких фото|sana=18 August 2021|kirish sanasi=5 September 2021|til=Russian}}</ref>. Klichko ogʻir vazn toifasida jahon chempioni sifatida 4382 kun boʻlgan va ogʻir vazn toifasida jahon chempionligi uchun eng koʻp jangchilar 23 yoshida magʻlub boʻlgan<ref name="business-insider-sg">{{Veb manbasi|url=https://www.businessinsider.sg/wladimir-klitschko-plotting-boxing-comeback-2019-10|sarlavha=Wladimir Klitschko is plotting a spectacular boxing comeback, and he wants to break an old heavyweight record|muallif=Business Insider Singapore|ish=businessinsider.sg|kirish sanasi=2022-08-26|arxivsana=2019-11-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191110192101/https://www.businessinsider.sg/wladimir-klitschko-plotting-boxing-comeback-2019-10/}}</ref><ref name="boxing-records">{{Veb manbasi|url=https://sport.24tv.ua/volodimiru_klichku__44_naykrashhi_nokauti_boksera_n1303940|sarlavha=Володимиру Кличку – 44: найкращі нокаути боксера|kirish sanasi=5 February 2021|til=Ukrainian}}</ref><ref name="klitschko-rekord">{{Veb manbasi|url=https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/ukraina-sdelala-svoy-vybor-nazvan-luchshiy-bokser-v-istorii-1580204.html|sarlavha=Украина сделала свой выбор! Назван лучший боксер в истории страны|kirish sanasi=28 April 2022|til=ru|qaralgan sana=2022-08-26|arxivsana=2021-10-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211021171725/https://sport.segodnya.ua/sport/boxing/ukraina-sdelala-svoy-vybor-nazvan-luchshiy-bokser-v-istorii-1580204.html}}</ref><ref name="klitschko-rekord2">{{Veb manbasi|url=https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2022-04-25/wladimir-kliczko-wroci-na-ring-jesli-wojna-sie-skonczy/|sarlavha=Władimir Kliczko wróci na ring? "Jeśli wojna się skończy..."|nashriyot=Polsat Sport|kirish sanasi=30 April 2022|til=pl}}</ref><ref name="klitschko-reuters">{{Yangiliklar manbasi |date=20 May 2020 |title=Fury 'mentally happy' to be in ring, eyes Klitschko-like reign |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-boxing-heavyweight-fury-idUSKBN22W0OR |access-date=8 February 2021}}</ref>. Shuningdek, u professional boks tarixida eng koʻp gʻalaba qozonish va yagona chempionatda unvonni himoya qilish boʻyicha rekordlarga ega<ref name="Владимир Кличко">{{Veb manbasi|url=https://boxing-video.com/boxer/vladimir-klichko/|sarlavha=Владимир Кличко|sana=6 August 2019|kirish sanasi=12 December 2020|til=ru}}</ref>. 2011-yilda Vladimir va Vitaliy [[Guinness rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] ogʻir vazn toifasida jahon chempioni unvonini qoʻlga kiritgan aka-uka juftligi sifatida kirishgan (oʻsha paytda 30 ta; 2020-yil holatiga koʻra 40 ta) <ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 December 2011 |title=Boxing legends Oscar De La Hoya Mike Tyson and Floyd Mayweather snag Guinness World Records at WBC convention |work=Guinness World Records |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2011/12/boxing-legends-oscar-de-la-hoya-mike-tyson-and-floyd-mayweather-snag-guinness-world-records-at-wbc-convention}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ukrinform.net/rubric-sports/2549878-klitschko-brothers-included-in-guinness-world-records.html|sarlavha=Klitschko brothers included in Guinness World Records|sana=2 October 2018}}</ref>. Klichko 2021-yilgi Xalqaro boks shon-shuhrat zaliga kiritilgan<ref name="ibhof-class-2021-1">{{Veb manbasi|url=https://sport.ua/uk/news/516744-s-meyvezerom-vladimir-klichko-vklyuchen-v-mezhdunarodniy-zal-bokserskoy-slavy|sarlavha=Володимир Кличко включений до Міжнародного залу боксерської слави|ish=sport.ua|kirish sanasi=16 December 2020|til=uk}}</ref><ref name="ibhof-class-2021-2">{{Veb manbasi|url=https://www.boxingscene.com/mayweather-klitschko-ward-elected-international-boxing-hall-fame--154071|sarlavha=Mayweather, Klitschko, Ward Elected To International Boxing Hall of Fame|ish=boxingscene.com|kirish sanasi=16 December 2020}}</ref>. Klichko Semipalatinsk shahrida (hozirgi [[Semey]]), [[Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Qozogʻiston SSR]] (hozirgi [[Qozogʻiston]]) davlatida dunyoga kelgan<ref name="boxrec">[http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=7035&cat=boxer Wladimir Klitschko — Boxer]. Boxrec.com. Retrieved 19 November 2014.</ref><ref>Vester, Mark. [http://www.boxingscene.com/wladimir-klitschko-fan-borat--6348 „Wladimir Klitschko A Fan of Borat“], BoxingScene.com, 22 November 2006</ref>. U Nadejda Ulyanovna va Vladimir Rodionovich Klichkoning (1947-2011) o‘g‘li hisoblanadi. Klichko Sovet Harbiy-havo kuchlari [[General-mayor|general-mayori]], Ukrainaning Sharqiy Germaniyadagi harbiy attashesi boʻlgan. U ogʻir vazn toifasida sobiq WBC, WBO va Ring jurnali chempioni boʻlgan, hozirgi Kiyev meri [[Vitaliy Klichko|Vitaliy Klichkoning]] ukasi. Klichkoning buvisi [[Ashkenazilar|yahudiy]] millatiga mansub boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.jpost.com/international/article-700968|sarlavha=Kyiv's mayor learns from the IDF how to defend Ukraine}}</ref>. Uning otasi 1986-yilda [[Chernobil AESdagi halokat|Chernobil halokati]] oqibatlarini bartaraf etish uchun mas’ul qoʻmondonlardan biri boʻlgan va keyinchalik saraton kasalligi bilan ogʻrigan. Aka-uka Klichkolar 1980-yildan 1985-yilgacha Chexoslovakiyada yashagan, otasi esa Sovet bosqinchi kuchlari safida xizmat qilgan. Ular [[Bogemiya|Shimoliy]] Chexiyadagi Mimon shahridagi sovet askarlarining bolalari uchun moʻljallangan maktabda tahsil olishgan<ref>{{Kitob manbasi|title=Šťastné děti okupantů|url=https://radiozurnal.rozhlas.cz/stastne-deti-okupantu-6300041|accessdate=2022-04-05|language=cs|last=Vavrouška, Petr|date=1 January 2011}}</ref>. Vladimir ham, Vitaliy ham sport fanlari boʻyicha fan nomzodi ilmiy darajalariga ega<ref>[http://www.klitschko.com/vitali-wladimir/wladimir-klitschko/]. Klitschko.com — Wladimir Klitschko Bio. Retrieved on 26 April 2017.</ref><ref>[http://www.klitschko.com/vitali-wladimir/vitali-klitschko/]. Klitschko.com — Vitali Klitschko Bio. Retrieved on 26 April 2017.</ref><ref name="LA Times 14 October 2015">{{Yangiliklar manbasi |last=Dwyre |first=Bill |author-link=Bill Dwyre |date=14 October 2015 |title=Boxer Wladimir Klitschko is a heavyweight deep thinker |work=Los Angeles Times |location=Los Angeles |url=https://www.latimes.com/sports/la-sp-klitschko-dwyre-20151014-column.html |access-date=3 August 2017}}</ref>. == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> [[Turkum:1976-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] 3zbxvre8zl47xyl9gy6cjnb8fyybykd 0 783960 6192796 6123869 2026-07-04T10:18:46Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192796 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi |ismi = Yevgeniy Vladimirovich Belov |tasvir = |uzunlik = |lavozimi = MDHda Rossiya Federatsiyasining doimiy vakili |boshlanish davri = [[2003-yil]] [[28-iyul]] |tugash davri = [[2009-yil]] [[14-avgust]]gacha |prezident = [[Vladimir Putin]] |premyer = |oʻtmishdoshi = [[Vyacheslav Vorobyov]] |vorisi = [[Sergey Kopeyko]] |lavozimi_2 = Rossiya Federatsiyasining Tojikistondagi favqulodda va Muxtor elchisi |boshlanish davri_2 = [[1996-yil]] [[3-oktabr]] |tugash davri_2 = [[2000-yil]] [[28-aprel]]gacha |prezident_2 = [[Boris Yeltsin]]<br>[[Vladimir Putin]] |premyer_2 = |oʻtmishdoshi_2 = [[Mechislav Senkevich]] |vorisi_2 = [[Maksim Peshkov]] |tavallud sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1942|7|18}} |tavallud joyi = {{TavalludJoyi|Krasnoyarsk}}, [[SSSR]] |mukofotlari = {{Shon-sharaf belgisi ordeni}} }} '''Yevgeniy Vladimirovich Belov''' ([[1942|1942-]][[18-iyul|yil 18 -iyul]], [[Krasnoyarsk]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] — [[2015|2015-]][[19-iyun|yil 19-iyun]], [[Moskva]], [[Rossiya]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mid.ru/bdomp/personnel-matters.nsf/81ba746fc6ca9aa8442579a30028c987/02601c85046cb6be43257e690049c473!OpenDocument|sarlavha=МИД России {{!}} 06/19/2015 {{!}} O konchine Belova Ye.V<!-- Заголовок добавлен ботом -->|kirish sanasi=2015-06-19|arxivsana=2015-06-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150619175453/http://www.mid.ru/bdomp/personnel-matters.nsf/81ba746fc6ca9aa8442579a30028c987/02601c85046cb6be43257e690049c473!OpenDocument}}</ref>) — [[Rossiya|rus]] [[Diplomat|diplomati]]. [[Rossiya Federatsiyasi Prezidentining Faxriy yorligʻi]] soʻvrindori ([[2010]]-[[17-fevral|yil)]]. == Biografiya == Yevgeniy [[1942|1942-]][[18-iyul|yil 18-iyulda]] [[Krasnoyarsk]] oʻlkasining Znamenka shahrida tavallud topgan. [[1959]]-yildan — [[Moskva viloyati]] 61-sonli mexanizatsiya boʻlimining duradgori. [[1966|1966-yil]] — Moskva energetika institutini tamomlagan. Oʻsha yildan — Moskva viloyati, Kaliningrad shahridagi eksperimental [[Muhandis|muhandislik]] markaziy konstruktorlik byurosining muhandisi. [[1970]]-yildan — [[Butunittifoq leninchi kommunistik yoshlar soyuzi|komsomol]] shahar qoʻmitasi birinchi kotibi. [[1974]]-yildan — [[Sovet Ittifoqi Kommunistik Partiyasi|KPSS]] shahar qoʻmitasining sanoat va transport boʻlimi mudiri. Soʻngra, 1977-yildan <nowiki/>[[KPSS]] Kaliningrad shahar qoʻmitasi kotibi etib tayinlangan. [[1985|1985-yil]] — SSSR Tashqi ishlar vazirligi Diplomatik akademiyasini tamomlagan. 1985-yildan esa SSSRning [[Mozambik]] Respublikasidagi elchixonasi maslahatchisi, SSSR Tashqi ishlar vazirligining katta maslahatchisi, Rossiyaning [[Turkmaniston|Turkmanistondagi]] [[Elchixona|elchixonasi]] maslahatchisi-elchisi. [[1996|1996-]][[3-oktabr|yil 3-oktyabr]] — [[2000]]-[[28-aprel|yil 28-aprel]] — Rossiya Federatsiyasining [[Tojikiston]] Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor Elchisi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/10111|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 03.10.1996 г. № 1419 "О назначении Белова Е.В. Чрезвычайным и Полномочным Послом Российской Федерации в Республике Таджикистан"|kirish sanasi=2016-08-13|arxivsana=2016-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820133714/http://www.kremlin.ru/acts/bank/10111}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/15431|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 28.04.2000 г. № 760 "О Белове Е.В."|kirish sanasi=2016-08-13|arxivsana=2016-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820132356/http://www.kremlin.ru/acts/bank/15431}}</ref>. Yevgeniy Belov [[2000]]-[[Noyabr|yil noyabrdan]] [[2003|2003-]][[Iyul|yil iyulgacha]] Rossiya Federatsiyasi Tashqi ishlar vazirligining Federatsiya, parlament va ijtimoiy-siyosiy tashkilotlar sub’ektlari bilan aloqalar departamenti direktori. [[2003]]-[[28-iyul|yil 28]]-iyul — [[2009]]-[[14-iyul|yil 14-iyul]] — Rossiya Federatsiyasining [[Minsk]] shahridagi Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligining normativ va boshqa organlaridagi doimiy vakili ([[Belarus]])<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/19767|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 28.07.2003 г. № 845 "О назначении Белова Е.В. Постоянным представителем Российской Федерации при уставных и других органах Содружества Независимых Государств в Минске, Республика Белоруссия"|kirish sanasi=2016-08-13|arxivsana=2016-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820134241/http://www.kremlin.ru/acts/bank/19767}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/29558|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 14 июля 2009 года № 802 «О Белове Е. В.»|kirish sanasi=2016-08-13|arxivsana=2016-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820132518/http://www.kremlin.ru/acts/bank/29558}}</ref>. Yevgeniy [[Fan nomzodi|Tarix fanlari nomzodi]]. Undan tashqari, u [[Fransuz tili|fransuz]] va [[Portugal tili|portugal]] tillarini yaxshi bilardi. Yevgeniy Vladimirovich Belov [[2015|2015-]][[19-iyun|yil 19-iyunda]] Moskva shahrida vafot etgan. == Diplomatik daraja == * 2-darajali favqulodda va muxtor elchi (1992-yil)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/2208|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.1992 г. № 1251 "О присвоении Белову Е. В. дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посланника 2 класса"|kirish sanasi=2016-08-13|arxivsana=2016-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820134238/http://www.kremlin.ru/acts/bank/2208}}</ref> * 1-darajali favqulodda va muxtor elchi * Favqulodda va muxtor elchi (1997-yil)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/11691|sarlavha=Указ Президента Российской Федерации от 17.11.1997 г. № 1236 "О присвоении Белову Е.В. дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посла"|kirish sanasi=2016-08-13|arxivsana=2016-08-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160820133139/http://www.kremlin.ru/acts/bank/11691}}</ref> == Mukofotlar == * [[Faxriy Ordeni (Rossiya)|"Faxriy" ordeni]] ([[1997]]-[[1-iyul|yil 1-iyul]]) — ''tojiklararo kelishuv masalalarini hal etishdagi faol ishtiroki uchun''<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Ukaz Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 1-iyulya 1997 goda № 663 „O nagrajdenii gosudarstvennimi nagradami Rossiyskoy Federatsii“ |url=http://www.pravoteka.ru/pst/1037/518423.html |qaralgan sana=2012-09-07 |arxivsana=2014-07-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140714181131/http://www.pravoteka.ru/pst/1037/518423.html }}</ref>; * [[„Shon-sharaf belgisi“ ordeni|"Shon-sharaf belgisi" ordeni]]; * [["Mehnat faxriysi" medali|"Mehnatdagi farqi uchun" medali]]; * „Vladimir Ilich Lenin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan“ medali; * [["Rossiya dengiz flotiga 300 yil" yubiley medali|"Rossiya flotiga 300 yil" yubiley medali]]; * [["Moskvaning 850 yilligi xotirasiga" medali]]; * [[„Jangovar hamdoʻstlikni mustahkamlash uchun“ medali (Rossiya Mudofaa vazirligi)|"Hamdoʻstlikni mustahkamlash uchun" medali (Rossiya Mudofaa vazirligi)]]; * II darajali „Harbiy jasorat uchun“ medali (Mudofaa vazirligi); * [[Rossiya Federatsiyasi Prezidentining Faxriy yorligʻi]] ([[2010]]-[[17-fevral|yil 17-fevral]]) — ''xalqaro hamkorlikni rivojlantirishdagi xizmatlari va koʻp yillik vijdonli mehnati uchun''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kremlin.ru/acts/bank/30647|sarlavha=Распоряжение Президента Российской Федерации от 17 февраля 2010 года № 105-рп «О награждении Почётной грамотой Президента Российской Федерации и объявлении благодарности Президента Российской Федерации»|kirish sanasi=2018-12-22|arxivsana=2018-12-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181222173445/http://www.kremlin.ru/acts/bank/30647}}</ref>; * Rossiya Federatsiyasi Prezidentining minnatdorchiligi ([[2001|2001-]][[7-mart|yil 7-mart]]) — ''Rossiya Federatsiyasining tashqi siyosatini amalga oshirishdagi xizmatlari va koʻp yillik samarali diplomatik faoliyati uchun''<ref>[https://archive.today/20120907181215/www.pravoteka.ru/pst/849/424438.html Rasporyajenie Prezidenta Rossiyskoy Federatsii ot 7 marta 2001 goda № 113-rp „O pooщrenii Belova Ye. V.“]</ref>; * Moskva viloyati, Korolev shahrining faxriy fuqarosi (2003)<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.korolev.ru/cp/r56337.html|sarlavha=Решение «О присвоении звания „Почётный гражданин города“ Белову Е. В.»|kirish sanasi=2008-08-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20050313222109/http://www.korolev.ru/cp/r56337.html|arxivsana=2005-03-13}}</ref>; * „Doʻstlik“ ordeni (Tojikiston) — ''Rossiya-Tojikiston munosabatlarini mustahkamlashdagi xizmatlari, Tojikistonda tinchlik va milliy totuvlikni oʻrnatish toʻgʻrisidagi bosh kelishuvni amalga oshirishda shaxsiy yordami uchun''; * Lenin komsomol mukofoti; * [[Dushanbe]] shahrining faxriy fuqarosi (Tojikiston). == Yana qarang == * Rossiya Federatsiyasining xalqaro tashkilotlardagi vakillari roʻyxati * Rossiya Federatsiyasining Osiyo davlatlaridagi elchilari roʻyxati == Manbalar == {{Manbalar|2}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20090215123442/http://korolev.ru/cp/belov.html Korolev shahrining rasmiy veb-saytida tarjimai hol] [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Hurmat ordeni sohiblari (Rossiya)]] [[Turkum:Moskvada vafot etganlar]] [[Turkum:2015-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:19-iyunda vafot etganlar]] [[Turkum:1942-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:18-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] 0c7s3o9lh3uytlp0pnogtocn0detqh9 0 793335 6192387 6048629 2026-07-03T17:17:56Z AnvarxonM 75105 6192387 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Breel Embolo | tasvir = 2022128160447 2022-05-08 Fussball Eintracht Frankfurt vs Borussia Mönchengladbach - Sven - 1D X MK II - 1422 - B70I7533 (cropped).jpg | izoh = Embolo 2018-yilda [[Schalke 04]] bilan mashgʻulotlarda | toʻliqism = Breel Donald Embolo<ref name="FIFA 2018">{{veb manbasi |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Switzerland |publisher=FIFA |page=30 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1997|02|14|df=y}}<ref name="FIFA 2018"/> | tavallud_joyi = [[Yaunde]], Kamerun | boʻyi = 1.87 m<ref>{{veb manbasi |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/breel-embolo/profile |title=Breel Donald Embolo {{!}} Playerprofile {{!}} Bundesliga |website=bundesliga.com |publisher=DFL |accessdate=13 December 2021 |arxivsana=2021-10-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211001213830/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/breel-embolo/profile }}</ref> | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] | joriyklub = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | klubraqami = 7 | yoshlikyillari1 = 2006—2008 | yoshlikklublari1 = [[FC Nordstern Basel|Nordstern]] | yoshlikyillari2 = 2008—2010 | yoshlikklublari2 = [[BSC Old Boys|Old Boys]] | yoshlikyillari3 = 2010—2014 | yoshlikklublari3 = [[FC Basel|Basel]] | yillar1 = 2014—2016 | klublar1 = [[FC Basel|Basel]] | isht1 = 61 | gollar1 = 21 | yillar2 = 2016—2019 | klublar2 = [[Schalke 04]] | isht2 = 48 | gollar2 = 10 | yillar3 = 2019—2022 | klublar3 = [[Borussia Mönchengladbach]] | isht3 = 88 | gollar3 = 22 | yillar4 = 2022—2025 | klublar4 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | isht4 = 66 | gollar4 = 19 | yillar5 = 2025— | klublar5 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | isht5 = 31 | gollar5 = 8 | milliyyillar1 = 2012—2013 | milliyjamoa1 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi (16 yoshgacha)|Shveysariya U16]] | milliyisht1 = 4 | milliygollar1 = 1 | milliyyillar2 = 2014—2015 | milliyjamoa2 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Shveysariya U20]] | milliyisht2 = 3 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2014—2015 | milliyjamoa3 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Shveysariya U21]] | milliyisht3 = 4 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2015— | milliyjamoa4 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] | milliyisht4 = 90 | milliygollar4 = 26 | pcupdate = 19 May 2026 | ntupdate = 2 July 2026 }} '''Breel Donald Embolo''' (talaffuzi: Bril Donald Embolo; 1997-yil 14-fevralda tugʻilgan) — professional [[futbol]]chi, [[Liga 1]]ning Monaco klubida va [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi]]da [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynaydi. Kamerunda tugʻilgan Embolo oilasi bilan Fransiyaga koʻchib oʻtdi va nihoyat Shveysariyaga joylashdi. Turli oʻsmirlar jamoalarida mashgʻulot olib borgandan soʻng, Embolo 2014-yil mart oyida Basel uchun professional debyutini oʻtkazdi va dastlabki 20 million yevro evaziga [[Schalke 04]]ga oʻtishdan oldin barcha uchta mavsumda Shveysariya Superligasida gʻolib chiqdi. [[Bundesliga]]ga koʻchib oʻtganidan koʻp oʻtmay, u toʻpigʻidan jarohat olib, deyarli bir yilga safdan chiqdi. Embolo katta xalqaro debyutini 2015-yil mart oyida oʻtkazdi va Shveysariyani [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Euro 2016]], 2018 FIFA jahon chempionati va UEFA Euro 2020da himoya qildi. == Yoshligi == Embolo 1997-yil 14-fevralda Kamerun poytaxti [[Yaunde]] shahrida tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/football/2021/may/31/breel-embolo-the-rebellious-swiss-striker-with-a-charitable-cause|sarlavha=Breel Embolo: the rebellious Swiss striker with a charitable cause|ish=Guardian|sana=31 May 2021|kirish sanasi=12 June 2021|til=en}}</ref>. Uning ota-onasi yoshligida ajrashishgan va Embolo besh yoshida onasi bilan, maktabga borish uchun Fransiyaga koʻchib oʻtdi. U yerda u Shveysariya fuqarosi boʻlgan boʻlajak turmush oʻrtogʻi bilan uchrashdi, keyingi yili oila Bazelga koʻchib oʻtdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblsp-ten-things-about-new-schalke-signing-breel-embolo.jsp|sarlavha=Ten things about new Schalke signing Breel Embolo|ish=Bundesliga|kirish sanasi=12 June 2021|til=en|qaralgan sana=2022-09-15|arxivsana=2022-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220915062150/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblsp-ten-things-about-new-schalke-signing-breel-embolo.jsp}}</ref>. Embolo 2014-yil 12-dekabrda Shveysariya fuqaroligini olgan<ref name="blick 2014-12-12">{{Veb manbasi|ism=Stefan|muallif=Kreis|yil=2014|url=http://www.blick.ch/sport/fussball/nati/buhlen-von-etoo-umsonst-fcb-star-embolo-erhaelt-den-schweizer-pass-id3342858.html|sarlavha=FCB-Star Embolo erhält den Schweizer Pass!|nashriyot=blick.ch|kirish sanasi=12 December 2014|til=de}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=FCB-Stürmer Breel Embolo erhält den Schweizer Pass|url=http://www.srf.ch/news/regional/basel-baselland/fcb-stuermer-breel-embolo-erhaelt-den-schweizer-pass|nashriyot=Schweizer Radio und Fernsehen|kirish sanasi=12 December 2014|sana=12 December 2014|til=de}}</ref>. Uning sevgilisi Naomi 2018-yil iyun oyida qizi Naliyani dunyoga keltirdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/breel-embolo-ist-vater-geworden-baby-von-freundin-naomi|sarlavha=Breel Embolo ist Vater geworden!|ish=Schweizer Illustrierte|kirish sanasi=30 June 2018|til=de}}</ref>. == Klubdagi faoliyati == === Dastlabki faoliyati === Embolo dastlabki futbol faoliyatini Nordstern bilan boshladi. Old Boys orqali u 2010-yilda Baselning yoshlar tizimiga oʻtdi. 2011–2012 va 2012–2013 mavsumlarida u Baselning 16 yoshgacha boʻlganlar jamoasida oʻynagan. U-16 terma jamoasi bilan Embolo ikki marta bu darajadagi Shveysariya chempionligini qoʻlga kiritdi<ref name="fcb 2012-06-04">{{Veb manbasi|muallif=Kiesewetter|ism=Dominik|yil=2012|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/28066|sarlavha=U16 kurz vor der Ziellinie!|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=4 June 2012|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140315172412/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/28066|arxivsana=15 March 2014}}</ref><ref name="fcb 2013-06-17">{{Veb manbasi|muallif=FC Basel 1893|yil=2013|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/30659|sarlavha=Die U16 holt das Double!|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=17 June 2013|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140315184606/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/30659|arxivsana=15 March 2014}}</ref>. U 2013-yilning eng yaxshi Basel yigiti<ref name="fcb 2013-06-04">{{Veb manbasi|muallif=FC Basel 1893|yil=2013|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10044/30637|sarlavha=Auszeichnung der "Rookies of the Year"|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=4 June 2013|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140223024150/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10044/30637|arxivsana=23 February 2014}}</ref> kabi turli individual sovrinlarni oldi. 16 yoshga toʻlganidan uch hafta oʻtgach, Embolo klub bilan birinchi professional shartnomasini imzoladi<ref name="fcb 2013-03-08">{{Veb manbasi|muallif=FC Basel 1893|yil=2013|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/29797|sarlavha=Profivertrag für U16-Stürmer Breel-Donald Embolo|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=8 March 2013|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140316004549/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/29797|arxivsana=16 March 2014}}</ref>. 2013-yilning yozida u 18 yoshgacha boʻlganlar va 21 yoshgacha boʻlganlar jamoalarida oʻynashga koʻtarildi. === FC Basel === Embolo professional debyutini 2014-yilning 13-martida St. Jakob-Parkda bo‘lib o‘tgan Yevropa ligasi 1/8 finalida [[Jeffroy Serey|Geoffroy Serey]] o‘rniga 90-daqiqada o‘rinbosar sifatida o‘tkazdi<ref name="fcb 2014-03-13">{{Veb manbasi|muallif=Marti|ism=Caspar|yil=2014|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/31927/26/7/7|sarlavha=Keine Tore zwischen Basel und Salzburg|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=13 March 2014|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140315184609/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/31927/26/7/7|arxivsana=15 March 2014}}</ref>. Red Bull Salzburgga qarshi kechgan bahsda golsiz durang qayd etildi<ref name="uefa 2014-03-13">{{Veb manbasi|muallif=Hindley|ism=Martyn|yil=2014|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2014/matches/round=2000471/match=2012658/index.html|sarlavha=Basel put breaks on Salzburg|nashriyot=UEFA.com|kirish sanasi=13 March 2014}}</ref>. Uch kundan soʻng Embolo Shveysariya Superligasidagi debyutini oʻz uyida Aarauga qarshi oʻyinda (5:0) oʻtkazdi va 85-daqiqada zaxiradan maydonga tushdi. U jamoadagi ilk golini atigi toʻrt daqiqadan soʻng kiritdi, bu oʻyindagi yakuniy gol boʻldi<ref name="four">{{Yangiliklar manbasi |last=Yokhin |first=Michael |date=22 June 2016 |title=How Breel Embolo became one of Europe's hottest prospects – but won't join Man United |work=FourFourTwo |url=http://www.fourfourtwo.com/features/how-breel-embolo-became-one-europes-hottest-prospects-wont-join-man-united |access-date=25 June 2016 |archive-date=2022-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915062159/https://www.fourfourtwo.com/features/how-breel-embolo-became-one-europes-hottest-prospects-wont-join-man-united |url-status=dead }}</ref>. 2013–2014-yilgi Superliga mavsumi oxirida u Basel bilan liga chempionligini qoʻlga kiritdi; ular 2013–2014-yilgi Shveysariya kubogi finaliga ham yetib kelishdi, ammo Embolo qoʻshimcha boʻlimdan soʻng zaxirada oʻtirdi va jamoa Zurichdan 2:0 hisobida magʻlub boʻldi. 2014-yil 4-noyabrda Embolo [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasidagi]] birinchi golini urdi va guruhda Ludogorets Razgradga qarshi oʻyinda 4:0 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Holyman |first=Ian |date=4 November 2014 |title=Embolo leads Basel to Ludogorets stroll |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/matches/round=2000548/match=2014365/postmatch/report/index.html |access-date=5 November 2014}}</ref>. Oʻsha mavsumda chempionlik yana qoʻlga kiritildi va jamoa yangi bosh murabbiy [[Paulo Sousa]] qoʻl ostida kubok finaliga chiqdi. Gʻalabani qoʻlga kiritgandan soʻng, Embolo klubning 18 yoshgacha boʻlganlar murabbiyi Raphael Wickyga qoʻngʻiroq qildi va undan kattalar mavsumi tugaganidan keyin qolgan oʻyinlarini oʻtkazishni soʻradi. 2016-yil yanvar oyi oxirida VfL Wolfsburg Embolo uchun shartnoma taklif qildi, ammo Basel buni rad etdi. Taklif 27 million yevroga yaqin ekani xabar qilingandi<ref name="goal 2016-01-27">{{Veb manbasi|ism=Joe|muallif=Wright|yil=2016|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2892/transfer-zone/2016/01/27/19725002/basel-reject-wolfsburg-bid-for-embolo|sarlavha=Basel reject Wolfsburg bid for Embolo|nashriyot=Goal.com|kirish sanasi=27 January 2016}}</ref>. [[Urs Fisher (futbolchi)|Urs Fischer]] qoʻl ostida Embolo 2015–2016-yillarda ketma-ket uchinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. 2016-yil iyun oyida Embolo ''FourFourTwo'' tomonidan „Yevropaning eng yorqin istiqbollaridan biri“ deb taʼriflangan. === Schalke 04 === [[Fayl:2018-08-17 1. FC Schweinfurt 05 vs. FC Schalke 04 (DFB-Pokal) by Sandro Halank–511.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/2018-08-17_1._FC_Schweinfurt_05_vs._FC_Schalke_04_%28DFB-Pokal%29_by_Sandro_Halank%E2%80%93511.jpg/170px-2018-08-17_1._FC_Schweinfurt_05_vs._FC_Schalke_04_%28DFB-Pokal%29_by_Sandro_Halank%E2%80%93511.jpg|thumb|2018-yil avgust oyida Schalke 04 bilan Embolo]] 2016-yil 26-iyun kuni [[Bundesliga]]ning [[Schalke 04]] jamoasi Baseldan Emboloni 20 million yevro va qo‘shimchalar evaziga besh yillik shartnomaga imzolaganini tasdiqladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 June 2016 |title=Done deal: Breel Embolo signs for German side Shalke |work=Metro |url=http://metro.co.uk/football-rumours/#5967523 |access-date=26 June 2016}}</ref>. Embolo 20-avgust kuni DFB-Pokalning birinchi davrasida oltinchi toifadagi FC 08 Villingenga qarshi oʻyinda debyut qildi va 4:1 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 August 2016 |title=Aogos schöner Türöffner, Embolos Abstauber |language=de |trans-title=Aogoʻs beautiful opener, Emboloʻs tap-in |work=kicker |url=http://www.kicker.de/news/fussball/dfbpokal/spielrunde/dfb-pokal/2016-17/1/3309917/spielbericht_fc-08-villingen-4394_fc-schalke-04-2.html |access-date=29 January 2017}}</ref>. Bir hafta oʻtgach, Embolo [[Eintracht Frankfurt]]da 1:0 hisobida magʻlubiyatga uchragan holda ligadagi debyutini oʻtkazdi va mavsumning birinchi yarmida Franco Di Santoga almashtirildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 August 2016 |title=Eintracht Frankfurt 1–0 FC Schalke 04 |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/37206908 |access-date=29 January 2017}}</ref>. Embolo 2-oktyabr kuni [[Gelsenkirchen]] klubi uchun birinchi ligadagi gollarini urdi, bu dubl [[Borussia Mönchengladbach]] ustidan 4:0 hisobida gʻalaba qozonishga yordam berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 October 2016 |title=Breel-iant Embolo leads Schalke plaudits after Gladbach rout |work=Bundesliga |url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd6n-fc-schalke-04-4-0-borussia-moenchengladbach-post-match-quotes.jsp |access-date=17 October 2016 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115070556/http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd6n-fc-schalke-04-4-0-borussia-moenchengladbach-post-match-quotes.jsp |url-status=dead }}</ref>. Oʻn bir kun oʻtgach, Embolo Augsburgga qarshi navbatdagi oʻyinda u [[Kostas Stafylidis]]ning qoʻpolligi, oyoq bilagining qattiq sinishi, sindesmozning yorilishi va medial ligamentning shikastlanishi natijasida jiddiy jarohat oldi, bu esa uni mavsumning qolgan qismida maydonga tusha olmasligiga sabab boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Uersfeld |first=Stephan |date=17 October 2016 |title=Schalke's Breel Embolo set to miss rest of season after ankle surgery |work=ESPN |url=http://www.espnfc.com/schalke-04/story/2974535/schalkes-breel-embolo-set-to-miss-rest-of-season-after-ankle-surgery |access-date=17 October 2016}}</ref>. 2017-yil 16-sentyabrda Embolo deyarli bir yillik futbolni o‘tkazib yuborib, Werder Bremenda 2:1 hisobida g‘alaba qozongan Amine Harit o‘rniga 80-daqiqada maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 September 2017 |title=Bundesliga: Breel Embolo rejoue en championnat après une année d'absence |language=fr |trans-title=Bundesliga: Breel Embolo plays in the championship again after a year of absence |publisher=RTS |url=https://www.rts.ch/sport/football/8924277-bundesliga-breel-embolo-rejoue-en-championnat-apres-une-annee-dabsence.html |access-date=9 June 2018}}</ref>. === Borussia Mönchengladbach === Embolo 2019-yil 28-iyun kuni Bundesligadagi Borussia Mönchengladbach bilan 4 yillik shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.borussia.de/english/team/news/borussia-news/news-detailansicht.html?tx_ttnews%5btt_news%5d=44143&cHash=6ab74a6cb42715f6e44f2289e83ab76e|sarlavha=Borussia sign Breel Embolo from Schalke 04|nashriyot=Borussia Mönchengladbach|sana=28 June 2019|kirish sanasi=1 July 2019|arxivsana=2019-07-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190701190216/https://www.borussia.de/english/team/news/borussia-news/news-detailansicht.html?tx_ttnews%5btt_news%5d=44143&cHash=6ab74a6cb42715f6e44f2289e83ab76e}}</ref>. U 9-avgust kuni DFB-Pokalning birinchi raundida debyut qildi va SV Sandhausenda 1:0 hisobida gʻalaba qozongan Jonas Hofmann oʻrniga tanaffusda maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 August 2019 |title=Thuram trifft beim Pflichtspieldebüt |language=German |trans-title=Thuram scores on competitive debut |work=Rheinische Post |url=https://rp-online.de/sport/fussball/borussia/borussia-moenchengladbach-marcus-thuram-schiesst-siegtor-in-sandhausen_aid-44983691 |access-date=13 June 2021}}</ref>. Oʻn besh kundan soʻng, yana zaxira oʻrindigʻidan oʻtib, u Mainz 05 bilan oʻyinda 3:1 hisobidagi gʻalabada klub uchun birinchi golini urdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 August 2019 |title=Supersub Breel Embolo inspires Borussia Mönchengladbach's come-from-behind win in Mainz |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/mainz-borussia-monchengladbach-live-line-ups-stats-ginter-mateta-embolo-6427 |access-date=13 June 2021}}</ref>. 2021-yil 27-oktyabr kuni Embolo kubokning ikkinchi bosqichida [[FC Bayern Munich]] ustidan kutilmaganda 5:0 hisobida g‘alaba qozonib, ikki marta gol urdi — bu ularning DFB-Pokaldagi eng yirik mag‘lubiyati va ''Gladbachga'' birinchi marta kubokdan chiqish imkoni edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=28 October 2021 |title=Bayern Munich suffer historic 5-0 cup thrashing to Gladbach |publisher=CNN |agency=Reuters |url=https://edition.cnn.com/2021/10/28/football/bayern-munich-borussia-moenchengladbach-cup-spt-intl/index.html |access-date=6 November 2021}}</ref>. === AS Monaco === 2022-yilning 15-iyulida Embolo 12,5 million yevro evaziga 4 yillik shartnomaga [[Liga 1]]ning Monaco klubiga qo‘shildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.asmonaco.com/en/breel-embolo-is-rouge-et-blanc/|sarlavha=Breel Embolo is 'Rouge et Blanc'|sana=15 July 2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thescore.com/deu_fed/news/2386351/amp|sarlavha=Monaco sign Swiss forward Embolo from Borussia Monchengladbach|sana=15 July 2022}}</ref>. == Xalqaro faoliyati == [[Fayl:Breel_Embolo.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Breel_Embolo.jpg/170px-Breel_Embolo.jpg|thumb| Embolo 2016-yil iyun oyida]] Embolo Shveysariya 16 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasida toʻrtta oʻyinda maydonga tushdi. U ilk xalqaro golini 2012-yilning 1-noyabrida Ukraina 16 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasiga qarshi safarda 3:0 hisobida g‘alaba qozongan o‘yinda kiritdi. Embolo Kamerun uchun ham oʻynash huquqiga ega edi, biroq 2014-yil dekabr oyida u Shveysariyaga xalqaro sadoqatiga vaʼda berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2014 |title=Breel Embolo chooses to play for Switzerland over Cameroon |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30484330 |access-date=1 April 2015}}</ref>. Embolo 2015-yil 31-mart kuni Zurichda AQShga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida 1:1 hisobida durang o‘ynagan va 56 daqiqadan so‘ng Josip Drmic [[Zurich|o‘rnini]] egallagan holda terma jamoadagi debyutini o‘tkazdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=McCarthy |first=Kyle |date=31 March 2015 |title=Switzerland 1-1 USA: Altidore sent off in friendly draw |work=Goal.com |url=http://www.goal.com/en/match/switzerland-vs-united-states/1968679/report?ICID=MP_MS_5 |access-date=1 April 2015}}</ref>. 9-oktyabr kuni u ilk xalqaro golini, San Marino ustidan 7:0 hisobida gʻalaba qozongan penaltini Alessandro Della Valle Eren [[St. Gallen|Derdiyokka]] nisbatan qoʻpollik qilganidan keyin golga aylantirdi; natijada Shveysariya [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Euro 2016ga]] yoʻl oldi. Xuddi shu oʻyinda Embolo birinchi gol uchun [[Maykl Lang (futbolchi, 1991-yilda tugʻilgan)|Michael Langga]] yordam berdi va Johan Djourou tomonidan urilgan zarbani toʻsib qoldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 October 2015 |title=Switzerland hit seven to qualify for EURO 2016 |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2014035/postmatch/report/index.html#switzerland+book+france+spot |access-date=10 October 2015}}</ref>. Embolo murabbiy Vladimir Petkovic tomonidan Fransiyadagi final turniri uchun tanlangan. Guruhning dastlabki ikki oʻyinida zaxiradan maydonga tushgan Embolo oʻyinni [[Lill]]da [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|mezbonlarga]] qarshi golsiz durang bilan boshladi va 1/16 finalda zaxiradan maydonga tushdi, 1:1 hisobida durang qayd etib, [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polshaga]] [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasida]] magʻlub boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Johnston |first=Neil |date=25 June 2016 |title=Switzerland 1-1 Poland |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36566078 |access-date=25 June 2016}}</ref>. 2018-yilgi FIFA jahon chempionati saralash bosqichida Embolo bir marta gol urib, Baseldagi sobiq klubida Yevropa chempioni [[Portugaliya milliy futbol terma jamoasi|Portugaliya]] ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=6 September 2016 |title=Switzerland 2–0 Portugal |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37217417 |access-date=9 June 2018}}</ref>. Petkovic uni Rossiyadagi final bosqichida qatnashadigan tarkibga kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kern |first=Max |date=7 June 2018 |title=Switzerland World Cup 2018 team guide: tactics, key players and expert predictions |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/07/switzerland-world-cup-2018-team-guide-tactics-key-players-vladimir-petkovic |access-date=9 June 2018}}</ref>. Embolo 2019-yil 27-mart kuni Daniyaga qarshi o‘yinda Shveysariyani 3:0 hisobida mag‘lub etib, UEFA Euro 2020 saralashida bitta gol urdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2019 |title=Qualifs Euro 2020: la Suisse laisse échapper trois buts d'avance face au Danemark |language=French |trans-title=Euro 2020 qualifiers: Switzerland let a three-goal lead slip against Denmark |publisher=RTS |url=https://www.rts.ch/sport/football/international/equipe-suisse/10320058-qualifs-euro-2020-la-suisse-laisse-echapper-trois-buts-davance-face-au-danemark.html |access-date=13 June 2021}}</ref>. 2021-yilda boʻlib oʻtgan finalda u birinchi guruh oʻyinida, [[Boku]]da [[Uels milliy futbol terma jamoasi|Uels]] bilan 1:1 hisobida durang oʻynadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Young |first=Alex |date=12 June 2021 |title=Wales 1-1 Switzerland: Kieffer Moore cancels out Breel Embolo header to earn Euros draw |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/wales-vs-switzerland-euro-2021-result-score-embolo-moore-goal-b940255.html |access-date=13 June 2021}}</ref>. == Oʻyin uslubi == [[Fayl:Loco-Shal04_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Loco-Shal04_%283%29.jpg/220px-Loco-Shal04_%283%29.jpg|thumb| Embolo 2018-yil oktabr oyida [[Lokomotiv Moskva (futbol klubi)|Moskvaning Lokomotiv klubi]] futbolchisi Benedikt Howedes bilan bellashmoqda]] [[UEFA|UEFA.com sayti]] muallifi Steffen Potter Emboloni toʻliq hujumchi sifatida maqtadi: „U kuchli, texnik jihatdan ilgʻor va hal qiluvchi. U portlovchi sur’atga ega va yakunlovchi“. Embolo bilan bir vaqtda Basel [[yarim himoyachi]]si boʻlgan [[Fabian Frei]] ham oyoqlarini yerda ushlab turgani uchun uni maqtadi.<blockquote>Menimcha, u sensatsiya — 17 yoshida shunday oʻynaydi. U menga futbolchi sifatidagi kabi inson sifatida ham yoqadi. Uning oyoqlari yerda qoladi — Embolo mavsum golini urish uchun 50 metrdan zarba bermaydi. Siz unga yaxshi maslahat bersangiz, u gʻazablanmasdan buni qabul qilishga tayyor oʻyinchi.</blockquote>Embolo oʻzining ilhomlantiruvchilaridan biri sifatida Mario Balotellini tilga oldi. Ikkala oʻyinchi ham himoyachilar orasida yashirinishni yaxshi koʻradi va ikkalasi ham jismoniy jasorat bilan bogʻliq holda ajoyib nazoratga ega<ref name="WK">{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2206596.html#wonderkids+breel+embolo|sarlavha=UEFA.com's weekly wonderkid: Breel Embolo|nashriyot=[[UEFA]]|sana=7 February 2015}}</ref>. Embolo yarim himoyada ham oʻynashi mumkin; Radio Télévision Suisse xodimi Devid Lemosning so‘zlariga ko‘ra, u bu rolda [[N'Golo Kanté|NʼGolo Kantega]] o‘xshab ketadi, yaʼni kuchidan foydalanib, to‘pni olib, hujumchilarga beradi. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {{Updated|2022-yil 11-sentabr holatiga koʻra:}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |Yevropa ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Divizion !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- | rowspan="4" |Basel |2013–2014 | rowspan="3" |Shveysariya Super ligasi |7 |1 |0 |0 |4 |0 | colspan="2" |— |11 |1 |- |2014–2015 |27 |10 |5 |6 |8 |1 | colspan="2" |— |40 |17 |- |2015–2016 |27 |10 |1 |0 |12 |3 | colspan="2" |— |40 |13 |- ! colspan="2" |Jami !61 !21 !6 !6 !24 !4 ! colspan="2" |— !91 !31 |- | rowspan="4" |[[Schalke 04]] |2016–2017 | rowspan="3" |[[Bundesliga]] |7 |2 |1 |1 |2 |0 | colspan="2" |— |10 |3 |- |2017–2018 |21 |3 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |23 |3 |- |2018–2019 |20 |5 |3 |0 |5 |1 | colspan="2" |— |28 |6 |- ! colspan="2" |Jami !48 !10 !6 !1 !7 !1 ! colspan="2" |— !61 !12 |- | rowspan="4" |Borussia Mönchengladbach |2019–2020 | rowspan="3" |Bundesliga |28 |8 |1 |0 |5 |0 | colspan="2" |— |34 |8 |- |2020–2021 |31 |5 |3 |0 |7 |1 | colspan="2" |— |41 |6 |- |2021–2022 |29 |9 |2 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |11 |- ! colspan="2" |Jami !88 !22 !6 !2 !12 !1 ! colspan="2" |— !106 !25 |- |Monaco |2022–2023 |[[Liga 1]] |7 |2 |0 |0 |3 |1 | colspan="2" |— |10 |3 |- ! colspan="3" |Faoliyati jami !204 !55 !18 !9 !46 !7 !0 !0 !268 !71 |} === Xalqaro === {{Updated|2022-yil 12-iyun holatiga koʻra}}<ref name=eufoot>{{veb manbasi |title=Breel Embolo |url=http://eu-football.info/_player.php?id=29027 |website=EU-Football.info |access-date=9 May 2016}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa va yil boʻyicha ishtirok va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Ishtirok ! Gollar |- | rowspan="8" | [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] | 2015 | 7 | 1 |- | 2016 | 10 | 1 |- | 2017 | 4 | 0 |- | 2018 | 9 | 1 |- | 2019 | 6 | 1 |- | 2020 | 4 | 0 |- | 2021 | 10 | 4 |- | 2022 | 6 | 1 |- ! colspan="2" | Jami ! 56 ! 9 |} : ''Ballar va natijalar roʻyxati birinchi boʻlib Shveysariyaning gollari soni, ballar ustuni har bir Embolo golidan keyingi ochkoni koʻrsatadi''. {| class="wikitable sortable" |+Breel Embolo tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati ! scope="col" | No. ! scope="col" | Sana ! scope="col" | Joy ! scope="col" | Ishtirok ! scope="col" | Raqib ! scope="col" | Hisob ! scope="col" | Natija ! scope="col" | Musobaqa |- | align="center" | 1 | 2015-yil 9-oktyabr | AFG Arena, [[St. Gallen]], Shveysariya | align="center" | 6 |{{Fb|SMR}} | align="center" | 6-0 | align="center" | 7-0 | UEFA Euro-2016 saralashi |- | align="center" | 2 | 2016-yil 6-sentyabr | St. Jakob-Park, [[Bazel]], Shveysariya | align="center" | 15 |{{Fb|POR}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 2-0 | 2018 FIFA jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 3 | 2018-yil 27-mart | Swissporarena, [[Luzern|Lucerne]], Shveysariya | align="center" | 23 |{{Fb|PAN}} | align="center" | 3-0 | align="center" | 6-0 | [[Oʻrtoqlik uchrashuvi]] |- | align="center" | 4 | 2019-yil 26-mart | St. Jakob-Park, Bazel, Shveysariya | align="center" | 32 |{{Fb|DEN}} | align="center" | 3-0 | align="center" | 3-3 | UEFA Euro-2020 saralashi |- | align="center" | 5 | 2021-yil 25-mart | [[Vasil Levski National stadioni|Vasil Levski milliy stadioni]], [[Sofiya]], Bolgariya | align="center" | 41 |{{Fb|BUL}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 3-1 | 2022 FIFA jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 6 | 2021-yil 12-iyun | Boku Olimpiya stadioni, [[Boku]], Ozarbayjon | align="center" | 43 |{{Fb|WAL}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 1-1 | UEFA Euro 2020 |- | align="center" | 7 | rowspan="2" | 2021-yil 12-oktyabr | rowspan="2" | LFF stadioni, [[Vilnyus]], Litva | rowspan="2" align="center" | 50 | rowspan="2" |{{Fb|LTU}} | align="center" | 1-0 | rowspan="2" align="center" | 4-0 | rowspan="2" | 2022 FIFA jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 8 | align="center" | 3-0 |- | align="center" | 9 | 2022-yil 26-mart | [[Wembley|Wembley stadioni]], [[London]], Angliya | align="center" | 51 |{{Fb|ENG}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 1-2 | [[Oʻrtoqlik uchrashuvi]] |} == Yutuqlari == '''Basel Youth''' * U16 Shveysariya chempioni: 2011–2012, 2012–2013 '''Basel''' * Shveysariya Super ligasi: 2013–2014, 2014–2015, 2015–2016 '''Individual''' * FC Bazel yilning eng yaxshi yosh futbolchisi: 2013 * Shveysariyada yilning eng yaxshi futbolchisi: 2015<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/|sarlavha=Player of the year » Switzerland|nashriyot=World Football|kirish sanasi=27 July 2019|qaralgan sana=2022-09-15|arxivsana=2019-03-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190330143837/https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{AS Monaco FC tarkibi}} {{DEFAULTSORT:Embolo, Breel}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Shveysariyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Shveysariya Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Bundesliga futbolchilari]] [[Turkum:Liga 1 futbolchilari]] [[Turkum:FC Basel futbolchilari]] [[Turkum:FC Schalke 04 futbolchilari]] [[Turkum:Borussia Mönchengladbach futbolchilari]] [[Turkum:AS Monaco FC futbolchilari]] [[Turkum:Stade Rennais FC futbolchilari]] [[Turkum:Shveysariyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Germaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Monakodagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2018 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:Mahalliylashtirilgan futbolchilar]] ev5ijm8uge4aklqi3det8do69c4wpmv 6192391 6192387 2026-07-03T17:19:11Z AnvarxonM 75105 /* Manbalar */ 6192391 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Breel Embolo | tasvir = 2022128160447 2022-05-08 Fussball Eintracht Frankfurt vs Borussia Mönchengladbach - Sven - 1D X MK II - 1422 - B70I7533 (cropped).jpg | izoh = Embolo 2018-yilda [[Schalke 04]] bilan mashgʻulotlarda | toʻliqism = Breel Donald Embolo<ref name="FIFA 2018">{{veb manbasi |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Switzerland |publisher=FIFA |page=30 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1997|02|14|df=y}}<ref name="FIFA 2018"/> | tavallud_joyi = [[Yaunde]], Kamerun | boʻyi = 1.87 m<ref>{{veb manbasi |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/breel-embolo/profile |title=Breel Donald Embolo {{!}} Playerprofile {{!}} Bundesliga |website=bundesliga.com |publisher=DFL |accessdate=13 December 2021 |arxivsana=2021-10-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20211001213830/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/breel-embolo/profile }}</ref> | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] | joriyklub = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | klubraqami = 7 | yoshlikyillari1 = 2006—2008 | yoshlikklublari1 = [[FC Nordstern Basel|Nordstern]] | yoshlikyillari2 = 2008—2010 | yoshlikklublari2 = [[BSC Old Boys|Old Boys]] | yoshlikyillari3 = 2010—2014 | yoshlikklublari3 = [[FC Basel|Basel]] | yillar1 = 2014—2016 | klublar1 = [[FC Basel|Basel]] | isht1 = 61 | gollar1 = 21 | yillar2 = 2016—2019 | klublar2 = [[Schalke 04]] | isht2 = 48 | gollar2 = 10 | yillar3 = 2019—2022 | klublar3 = [[Borussia Mönchengladbach]] | isht3 = 88 | gollar3 = 22 | yillar4 = 2022—2025 | klublar4 = [[AS Monaco FC|Monaco]] | isht4 = 66 | gollar4 = 19 | yillar5 = 2025— | klublar5 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | isht5 = 31 | gollar5 = 8 | milliyyillar1 = 2012—2013 | milliyjamoa1 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi (16 yoshgacha)|Shveysariya U16]] | milliyisht1 = 4 | milliygollar1 = 1 | milliyyillar2 = 2014—2015 | milliyjamoa2 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Shveysariya U20]] | milliyisht2 = 3 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2014—2015 | milliyjamoa3 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Shveysariya U21]] | milliyisht3 = 4 | milliygollar3 = 0 | milliyyillar4 = 2015— | milliyjamoa4 = [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] | milliyisht4 = 90 | milliygollar4 = 26 | pcupdate = 19 May 2026 | ntupdate = 2 July 2026 }} '''Breel Donald Embolo''' (talaffuzi: Bril Donald Embolo; 1997-yil 14-fevralda tugʻilgan) — professional [[futbol]]chi, [[Liga 1]]ning Monaco klubida va [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi]]da [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynaydi. Kamerunda tugʻilgan Embolo oilasi bilan Fransiyaga koʻchib oʻtdi va nihoyat Shveysariyaga joylashdi. Turli oʻsmirlar jamoalarida mashgʻulot olib borgandan soʻng, Embolo 2014-yil mart oyida Basel uchun professional debyutini oʻtkazdi va dastlabki 20 million yevro evaziga [[Schalke 04]]ga oʻtishdan oldin barcha uchta mavsumda Shveysariya Superligasida gʻolib chiqdi. [[Bundesliga]]ga koʻchib oʻtganidan koʻp oʻtmay, u toʻpigʻidan jarohat olib, deyarli bir yilga safdan chiqdi. Embolo katta xalqaro debyutini 2015-yil mart oyida oʻtkazdi va Shveysariyani [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Euro 2016]], 2018 FIFA jahon chempionati va UEFA Euro 2020da himoya qildi. == Yoshligi == Embolo 1997-yil 14-fevralda Kamerun poytaxti [[Yaunde]] shahrida tugʻilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/football/2021/may/31/breel-embolo-the-rebellious-swiss-striker-with-a-charitable-cause|sarlavha=Breel Embolo: the rebellious Swiss striker with a charitable cause|ish=Guardian|sana=31 May 2021|kirish sanasi=12 June 2021|til=en}}</ref>. Uning ota-onasi yoshligida ajrashishgan va Embolo besh yoshida onasi bilan, maktabga borish uchun Fransiyaga koʻchib oʻtdi. U yerda u Shveysariya fuqarosi boʻlgan boʻlajak turmush oʻrtogʻi bilan uchrashdi, keyingi yili oila Bazelga koʻchib oʻtdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblsp-ten-things-about-new-schalke-signing-breel-embolo.jsp|sarlavha=Ten things about new Schalke signing Breel Embolo|ish=Bundesliga|kirish sanasi=12 June 2021|til=en|qaralgan sana=2022-09-15|arxivsana=2022-09-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220915062150/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/noblsp-ten-things-about-new-schalke-signing-breel-embolo.jsp}}</ref>. Embolo 2014-yil 12-dekabrda Shveysariya fuqaroligini olgan<ref name="blick 2014-12-12">{{Veb manbasi|ism=Stefan|muallif=Kreis|yil=2014|url=http://www.blick.ch/sport/fussball/nati/buhlen-von-etoo-umsonst-fcb-star-embolo-erhaelt-den-schweizer-pass-id3342858.html|sarlavha=FCB-Star Embolo erhält den Schweizer Pass!|nashriyot=blick.ch|kirish sanasi=12 December 2014|til=de}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=FCB-Stürmer Breel Embolo erhält den Schweizer Pass|url=http://www.srf.ch/news/regional/basel-baselland/fcb-stuermer-breel-embolo-erhaelt-den-schweizer-pass|nashriyot=Schweizer Radio und Fernsehen|kirish sanasi=12 December 2014|sana=12 December 2014|til=de}}</ref>. Uning sevgilisi Naomi 2018-yil iyun oyida qizi Naliyani dunyoga keltirdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/breel-embolo-ist-vater-geworden-baby-von-freundin-naomi|sarlavha=Breel Embolo ist Vater geworden!|ish=Schweizer Illustrierte|kirish sanasi=30 June 2018|til=de}}</ref>. == Klubdagi faoliyati == === Dastlabki faoliyati === Embolo dastlabki futbol faoliyatini Nordstern bilan boshladi. Old Boys orqali u 2010-yilda Baselning yoshlar tizimiga oʻtdi. 2011–2012 va 2012–2013 mavsumlarida u Baselning 16 yoshgacha boʻlganlar jamoasida oʻynagan. U-16 terma jamoasi bilan Embolo ikki marta bu darajadagi Shveysariya chempionligini qoʻlga kiritdi<ref name="fcb 2012-06-04">{{Veb manbasi|muallif=Kiesewetter|ism=Dominik|yil=2012|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/28066|sarlavha=U16 kurz vor der Ziellinie!|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=4 June 2012|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140315172412/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/28066|arxivsana=15 March 2014}}</ref><ref name="fcb 2013-06-17">{{Veb manbasi|muallif=FC Basel 1893|yil=2013|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/30659|sarlavha=Die U16 holt das Double!|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=17 June 2013|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140315184606/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/30659|arxivsana=15 March 2014}}</ref>. U 2013-yilning eng yaxshi Basel yigiti<ref name="fcb 2013-06-04">{{Veb manbasi|muallif=FC Basel 1893|yil=2013|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10044/30637|sarlavha=Auszeichnung der "Rookies of the Year"|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=4 June 2013|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140223024150/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10044/30637|arxivsana=23 February 2014}}</ref> kabi turli individual sovrinlarni oldi. 16 yoshga toʻlganidan uch hafta oʻtgach, Embolo klub bilan birinchi professional shartnomasini imzoladi<ref name="fcb 2013-03-08">{{Veb manbasi|muallif=FC Basel 1893|yil=2013|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/29797|sarlavha=Profivertrag für U16-Stürmer Breel-Donald Embolo|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=8 March 2013|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140316004549/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/-/10247/29797|arxivsana=16 March 2014}}</ref>. 2013-yilning yozida u 18 yoshgacha boʻlganlar va 21 yoshgacha boʻlganlar jamoalarida oʻynashga koʻtarildi. === FC Basel === Embolo professional debyutini 2014-yilning 13-martida St. Jakob-Parkda bo‘lib o‘tgan Yevropa ligasi 1/8 finalida [[Jeffroy Serey|Geoffroy Serey]] o‘rniga 90-daqiqada o‘rinbosar sifatida o‘tkazdi<ref name="fcb 2014-03-13">{{Veb manbasi|muallif=Marti|ism=Caspar|yil=2014|url=http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/31927/26/7/7|sarlavha=Keine Tore zwischen Basel und Salzburg|nashriyot=FC Basel 1893|kirish sanasi=13 March 2014|til=de|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140315184609/http://www.fcb.ch/news/show/byItemID/de-de/10044/31927/26/7/7|arxivsana=15 March 2014}}</ref>. Red Bull Salzburgga qarshi kechgan bahsda golsiz durang qayd etildi<ref name="uefa 2014-03-13">{{Veb manbasi|muallif=Hindley|ism=Martyn|yil=2014|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2014/matches/round=2000471/match=2012658/index.html|sarlavha=Basel put breaks on Salzburg|nashriyot=UEFA.com|kirish sanasi=13 March 2014}}</ref>. Uch kundan soʻng Embolo Shveysariya Superligasidagi debyutini oʻz uyida Aarauga qarshi oʻyinda (5:0) oʻtkazdi va 85-daqiqada zaxiradan maydonga tushdi. U jamoadagi ilk golini atigi toʻrt daqiqadan soʻng kiritdi, bu oʻyindagi yakuniy gol boʻldi<ref name="four">{{Yangiliklar manbasi |last=Yokhin |first=Michael |date=22 June 2016 |title=How Breel Embolo became one of Europe's hottest prospects – but won't join Man United |work=FourFourTwo |url=http://www.fourfourtwo.com/features/how-breel-embolo-became-one-europes-hottest-prospects-wont-join-man-united |access-date=25 June 2016 |archive-date=2022-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915062159/https://www.fourfourtwo.com/features/how-breel-embolo-became-one-europes-hottest-prospects-wont-join-man-united |url-status=dead }}</ref>. 2013–2014-yilgi Superliga mavsumi oxirida u Basel bilan liga chempionligini qoʻlga kiritdi; ular 2013–2014-yilgi Shveysariya kubogi finaliga ham yetib kelishdi, ammo Embolo qoʻshimcha boʻlimdan soʻng zaxirada oʻtirdi va jamoa Zurichdan 2:0 hisobida magʻlub boʻldi. 2014-yil 4-noyabrda Embolo [[UEFA Chempionlar Ligasi|UEFA Chempionlar ligasidagi]] birinchi golini urdi va guruhda Ludogorets Razgradga qarshi oʻyinda 4:0 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Holyman |first=Ian |date=4 November 2014 |title=Embolo leads Basel to Ludogorets stroll |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/matches/round=2000548/match=2014365/postmatch/report/index.html |access-date=5 November 2014}}</ref>. Oʻsha mavsumda chempionlik yana qoʻlga kiritildi va jamoa yangi bosh murabbiy [[Paulo Sousa]] qoʻl ostida kubok finaliga chiqdi. Gʻalabani qoʻlga kiritgandan soʻng, Embolo klubning 18 yoshgacha boʻlganlar murabbiyi Raphael Wickyga qoʻngʻiroq qildi va undan kattalar mavsumi tugaganidan keyin qolgan oʻyinlarini oʻtkazishni soʻradi. 2016-yil yanvar oyi oxirida VfL Wolfsburg Embolo uchun shartnoma taklif qildi, ammo Basel buni rad etdi. Taklif 27 million yevroga yaqin ekani xabar qilingandi<ref name="goal 2016-01-27">{{Veb manbasi|ism=Joe|muallif=Wright|yil=2016|url=http://www.goal.com/en-gb/news/2892/transfer-zone/2016/01/27/19725002/basel-reject-wolfsburg-bid-for-embolo|sarlavha=Basel reject Wolfsburg bid for Embolo|nashriyot=Goal.com|kirish sanasi=27 January 2016}}</ref>. [[Urs Fisher (futbolchi)|Urs Fischer]] qoʻl ostida Embolo 2015–2016-yillarda ketma-ket uchinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. 2016-yil iyun oyida Embolo ''FourFourTwo'' tomonidan „Yevropaning eng yorqin istiqbollaridan biri“ deb taʼriflangan. === Schalke 04 === [[Fayl:2018-08-17 1. FC Schweinfurt 05 vs. FC Schalke 04 (DFB-Pokal) by Sandro Halank–511.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/2018-08-17_1._FC_Schweinfurt_05_vs._FC_Schalke_04_%28DFB-Pokal%29_by_Sandro_Halank%E2%80%93511.jpg/170px-2018-08-17_1._FC_Schweinfurt_05_vs._FC_Schalke_04_%28DFB-Pokal%29_by_Sandro_Halank%E2%80%93511.jpg|thumb|2018-yil avgust oyida Schalke 04 bilan Embolo]] 2016-yil 26-iyun kuni [[Bundesliga]]ning [[Schalke 04]] jamoasi Baseldan Emboloni 20 million yevro va qo‘shimchalar evaziga besh yillik shartnomaga imzolaganini tasdiqladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=26 June 2016 |title=Done deal: Breel Embolo signs for German side Shalke |work=Metro |url=http://metro.co.uk/football-rumours/#5967523 |access-date=26 June 2016}}</ref>. Embolo 20-avgust kuni DFB-Pokalning birinchi davrasida oltinchi toifadagi FC 08 Villingenga qarshi oʻyinda debyut qildi va 4:1 hisobida gʻalaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 August 2016 |title=Aogos schöner Türöffner, Embolos Abstauber |language=de |trans-title=Aogoʻs beautiful opener, Emboloʻs tap-in |work=kicker |url=http://www.kicker.de/news/fussball/dfbpokal/spielrunde/dfb-pokal/2016-17/1/3309917/spielbericht_fc-08-villingen-4394_fc-schalke-04-2.html |access-date=29 January 2017}}</ref>. Bir hafta oʻtgach, Embolo [[Eintracht Frankfurt]]da 1:0 hisobida magʻlubiyatga uchragan holda ligadagi debyutini oʻtkazdi va mavsumning birinchi yarmida Franco Di Santoga almashtirildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 August 2016 |title=Eintracht Frankfurt 1–0 FC Schalke 04 |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/37206908 |access-date=29 January 2017}}</ref>. Embolo 2-oktyabr kuni [[Gelsenkirchen]] klubi uchun birinchi ligadagi gollarini urdi, bu dubl [[Borussia Mönchengladbach]] ustidan 4:0 hisobida gʻalaba qozonishga yordam berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=12 October 2016 |title=Breel-iant Embolo leads Schalke plaudits after Gladbach rout |work=Bundesliga |url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd6n-fc-schalke-04-4-0-borussia-moenchengladbach-post-match-quotes.jsp |access-date=17 October 2016 |archive-date=2016-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161115070556/http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/blmd6n-fc-schalke-04-4-0-borussia-moenchengladbach-post-match-quotes.jsp |url-status=dead }}</ref>. Oʻn bir kun oʻtgach, Embolo Augsburgga qarshi navbatdagi oʻyinda u [[Kostas Stafylidis]]ning qoʻpolligi, oyoq bilagining qattiq sinishi, sindesmozning yorilishi va medial ligamentning shikastlanishi natijasida jiddiy jarohat oldi, bu esa uni mavsumning qolgan qismida maydonga tusha olmasligiga sabab boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Uersfeld |first=Stephan |date=17 October 2016 |title=Schalke's Breel Embolo set to miss rest of season after ankle surgery |work=ESPN |url=http://www.espnfc.com/schalke-04/story/2974535/schalkes-breel-embolo-set-to-miss-rest-of-season-after-ankle-surgery |access-date=17 October 2016}}</ref>. 2017-yil 16-sentyabrda Embolo deyarli bir yillik futbolni o‘tkazib yuborib, Werder Bremenda 2:1 hisobida g‘alaba qozongan Amine Harit o‘rniga 80-daqiqada maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 September 2017 |title=Bundesliga: Breel Embolo rejoue en championnat après une année d'absence |language=fr |trans-title=Bundesliga: Breel Embolo plays in the championship again after a year of absence |publisher=RTS |url=https://www.rts.ch/sport/football/8924277-bundesliga-breel-embolo-rejoue-en-championnat-apres-une-annee-dabsence.html |access-date=9 June 2018}}</ref>. === Borussia Mönchengladbach === Embolo 2019-yil 28-iyun kuni Bundesligadagi Borussia Mönchengladbach bilan 4 yillik shartnoma imzolagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.borussia.de/english/team/news/borussia-news/news-detailansicht.html?tx_ttnews%5btt_news%5d=44143&cHash=6ab74a6cb42715f6e44f2289e83ab76e|sarlavha=Borussia sign Breel Embolo from Schalke 04|nashriyot=Borussia Mönchengladbach|sana=28 June 2019|kirish sanasi=1 July 2019|arxivsana=2019-07-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190701190216/https://www.borussia.de/english/team/news/borussia-news/news-detailansicht.html?tx_ttnews%5btt_news%5d=44143&cHash=6ab74a6cb42715f6e44f2289e83ab76e}}</ref>. U 9-avgust kuni DFB-Pokalning birinchi raundida debyut qildi va SV Sandhausenda 1:0 hisobida gʻalaba qozongan Jonas Hofmann oʻrniga tanaffusda maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=10 August 2019 |title=Thuram trifft beim Pflichtspieldebüt |language=German |trans-title=Thuram scores on competitive debut |work=Rheinische Post |url=https://rp-online.de/sport/fussball/borussia/borussia-moenchengladbach-marcus-thuram-schiesst-siegtor-in-sandhausen_aid-44983691 |access-date=13 June 2021}}</ref>. Oʻn besh kundan soʻng, yana zaxira oʻrindigʻidan oʻtib, u Mainz 05 bilan oʻyinda 3:1 hisobidagi gʻalabada klub uchun birinchi golini urdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=24 August 2019 |title=Supersub Breel Embolo inspires Borussia Mönchengladbach's come-from-behind win in Mainz |publisher=Bundesliga |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/mainz-borussia-monchengladbach-live-line-ups-stats-ginter-mateta-embolo-6427 |access-date=13 June 2021}}</ref>. 2021-yil 27-oktyabr kuni Embolo kubokning ikkinchi bosqichida [[FC Bayern Munich]] ustidan kutilmaganda 5:0 hisobida g‘alaba qozonib, ikki marta gol urdi — bu ularning DFB-Pokaldagi eng yirik mag‘lubiyati va ''Gladbachga'' birinchi marta kubokdan chiqish imkoni edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=28 October 2021 |title=Bayern Munich suffer historic 5-0 cup thrashing to Gladbach |publisher=CNN |agency=Reuters |url=https://edition.cnn.com/2021/10/28/football/bayern-munich-borussia-moenchengladbach-cup-spt-intl/index.html |access-date=6 November 2021}}</ref>. === AS Monaco === 2022-yilning 15-iyulida Embolo 12,5 million yevro evaziga 4 yillik shartnomaga [[Liga 1]]ning Monaco klubiga qo‘shildi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.asmonaco.com/en/breel-embolo-is-rouge-et-blanc/|sarlavha=Breel Embolo is 'Rouge et Blanc'|sana=15 July 2022}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thescore.com/deu_fed/news/2386351/amp|sarlavha=Monaco sign Swiss forward Embolo from Borussia Monchengladbach|sana=15 July 2022}}</ref>. == Xalqaro faoliyati == [[Fayl:Breel_Embolo.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Breel_Embolo.jpg/170px-Breel_Embolo.jpg|thumb| Embolo 2016-yil iyun oyida]] Embolo Shveysariya 16 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasida toʻrtta oʻyinda maydonga tushdi. U ilk xalqaro golini 2012-yilning 1-noyabrida Ukraina 16 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasiga qarshi safarda 3:0 hisobida g‘alaba qozongan o‘yinda kiritdi. Embolo Kamerun uchun ham oʻynash huquqiga ega edi, biroq 2014-yil dekabr oyida u Shveysariyaga xalqaro sadoqatiga vaʼda berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2014 |title=Breel Embolo chooses to play for Switzerland over Cameroon |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/30484330 |access-date=1 April 2015}}</ref>. Embolo 2015-yil 31-mart kuni Zurichda AQShga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida 1:1 hisobida durang o‘ynagan va 56 daqiqadan so‘ng Josip Drmic [[Zurich|o‘rnini]] egallagan holda terma jamoadagi debyutini o‘tkazdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=McCarthy |first=Kyle |date=31 March 2015 |title=Switzerland 1-1 USA: Altidore sent off in friendly draw |work=Goal.com |url=http://www.goal.com/en/match/switzerland-vs-united-states/1968679/report?ICID=MP_MS_5 |access-date=1 April 2015}}</ref>. 9-oktyabr kuni u ilk xalqaro golini, San Marino ustidan 7:0 hisobida gʻalaba qozongan penaltini Alessandro Della Valle Eren [[St. Gallen|Derdiyokka]] nisbatan qoʻpollik qilganidan keyin golga aylantirdi; natijada Shveysariya [[UEFA Yevropa chempionati 2016|UEFA Euro 2016ga]] yoʻl oldi. Xuddi shu oʻyinda Embolo birinchi gol uchun [[Maykl Lang (futbolchi, 1991-yilda tugʻilgan)|Michael Langga]] yordam berdi va Johan Djourou tomonidan urilgan zarbani toʻsib qoldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 October 2015 |title=Switzerland hit seven to qualify for EURO 2016 |publisher=UEFA |url=http://www.uefa.com/uefaeuro/qualifiers/season=2016/matches/round=2000446/match=2014035/postmatch/report/index.html#switzerland+book+france+spot |access-date=10 October 2015}}</ref>. Embolo murabbiy Vladimir Petkovic tomonidan Fransiyadagi final turniri uchun tanlangan. Guruhning dastlabki ikki oʻyinida zaxiradan maydonga tushgan Embolo oʻyinni [[Lill]]da [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|mezbonlarga]] qarshi golsiz durang bilan boshladi va 1/16 finalda zaxiradan maydonga tushdi, 1:1 hisobida durang qayd etib, [[Polsha milliy futbol terma jamoasi|Polshaga]] [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasida]] magʻlub boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Johnston |first=Neil |date=25 June 2016 |title=Switzerland 1-1 Poland |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36566078 |access-date=25 June 2016}}</ref>. 2018-yilgi FIFA jahon chempionati saralash bosqichida Embolo bir marta gol urib, Baseldagi sobiq klubida Yevropa chempioni [[Portugaliya milliy futbol terma jamoasi|Portugaliya]] ustidan 2:0 hisobida g‘alaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=6 September 2016 |title=Switzerland 2–0 Portugal |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/37217417 |access-date=9 June 2018}}</ref>. Petkovic uni Rossiyadagi final bosqichida qatnashadigan tarkibga kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kern |first=Max |date=7 June 2018 |title=Switzerland World Cup 2018 team guide: tactics, key players and expert predictions |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2018/jun/07/switzerland-world-cup-2018-team-guide-tactics-key-players-vladimir-petkovic |access-date=9 June 2018}}</ref>. Embolo 2019-yil 27-mart kuni Daniyaga qarshi o‘yinda Shveysariyani 3:0 hisobida mag‘lub etib, UEFA Euro 2020 saralashida bitta gol urdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2019 |title=Qualifs Euro 2020: la Suisse laisse échapper trois buts d'avance face au Danemark |language=French |trans-title=Euro 2020 qualifiers: Switzerland let a three-goal lead slip against Denmark |publisher=RTS |url=https://www.rts.ch/sport/football/international/equipe-suisse/10320058-qualifs-euro-2020-la-suisse-laisse-echapper-trois-buts-davance-face-au-danemark.html |access-date=13 June 2021}}</ref>. 2021-yilda boʻlib oʻtgan finalda u birinchi guruh oʻyinida, [[Boku]]da [[Uels milliy futbol terma jamoasi|Uels]] bilan 1:1 hisobida durang oʻynadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Young |first=Alex |date=12 June 2021 |title=Wales 1-1 Switzerland: Kieffer Moore cancels out Breel Embolo header to earn Euros draw |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/sport/football/wales-vs-switzerland-euro-2021-result-score-embolo-moore-goal-b940255.html |access-date=13 June 2021}}</ref>. == Oʻyin uslubi == [[Fayl:Loco-Shal04_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Loco-Shal04_%283%29.jpg/220px-Loco-Shal04_%283%29.jpg|thumb| Embolo 2018-yil oktabr oyida [[Lokomotiv Moskva (futbol klubi)|Moskvaning Lokomotiv klubi]] futbolchisi Benedikt Howedes bilan bellashmoqda]] [[UEFA|UEFA.com sayti]] muallifi Steffen Potter Emboloni toʻliq hujumchi sifatida maqtadi: „U kuchli, texnik jihatdan ilgʻor va hal qiluvchi. U portlovchi sur’atga ega va yakunlovchi“. Embolo bilan bir vaqtda Basel [[yarim himoyachi]]si boʻlgan [[Fabian Frei]] ham oyoqlarini yerda ushlab turgani uchun uni maqtadi.<blockquote>Menimcha, u sensatsiya — 17 yoshida shunday oʻynaydi. U menga futbolchi sifatidagi kabi inson sifatida ham yoqadi. Uning oyoqlari yerda qoladi — Embolo mavsum golini urish uchun 50 metrdan zarba bermaydi. Siz unga yaxshi maslahat bersangiz, u gʻazablanmasdan buni qabul qilishga tayyor oʻyinchi.</blockquote>Embolo oʻzining ilhomlantiruvchilaridan biri sifatida Mario Balotellini tilga oldi. Ikkala oʻyinchi ham himoyachilar orasida yashirinishni yaxshi koʻradi va ikkalasi ham jismoniy jasorat bilan bogʻliq holda ajoyib nazoratga ega<ref name="WK">{{Veb manbasi|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2206596.html#wonderkids+breel+embolo|sarlavha=UEFA.com's weekly wonderkid: Breel Embolo|nashriyot=[[UEFA]]|sana=7 February 2015}}</ref>. Embolo yarim himoyada ham oʻynashi mumkin; Radio Télévision Suisse xodimi Devid Lemosning so‘zlariga ko‘ra, u bu rolda [[N'Golo Kanté|NʼGolo Kantega]] o‘xshab ketadi, yaʼni kuchidan foydalanib, to‘pni olib, hujumchilarga beradi. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {{Updated|2022-yil 11-sentabr holatiga koʻra:}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha ishtirok va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |Yevropa ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Divizion !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- | rowspan="4" |Basel |2013–2014 | rowspan="3" |Shveysariya Super ligasi |7 |1 |0 |0 |4 |0 | colspan="2" |— |11 |1 |- |2014–2015 |27 |10 |5 |6 |8 |1 | colspan="2" |— |40 |17 |- |2015–2016 |27 |10 |1 |0 |12 |3 | colspan="2" |— |40 |13 |- ! colspan="2" |Jami !61 !21 !6 !6 !24 !4 ! colspan="2" |— !91 !31 |- | rowspan="4" |[[Schalke 04]] |2016–2017 | rowspan="3" |[[Bundesliga]] |7 |2 |1 |1 |2 |0 | colspan="2" |— |10 |3 |- |2017–2018 |21 |3 |2 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |23 |3 |- |2018–2019 |20 |5 |3 |0 |5 |1 | colspan="2" |— |28 |6 |- ! colspan="2" |Jami !48 !10 !6 !1 !7 !1 ! colspan="2" |— !61 !12 |- | rowspan="4" |Borussia Mönchengladbach |2019–2020 | rowspan="3" |Bundesliga |28 |8 |1 |0 |5 |0 | colspan="2" |— |34 |8 |- |2020–2021 |31 |5 |3 |0 |7 |1 | colspan="2" |— |41 |6 |- |2021–2022 |29 |9 |2 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |31 |11 |- ! colspan="2" |Jami !88 !22 !6 !2 !12 !1 ! colspan="2" |— !106 !25 |- |Monaco |2022–2023 |[[Liga 1]] |7 |2 |0 |0 |3 |1 | colspan="2" |— |10 |3 |- ! colspan="3" |Faoliyati jami !204 !55 !18 !9 !46 !7 !0 !0 !268 !71 |} === Xalqaro === {{Updated|2022-yil 12-iyun holatiga koʻra}}<ref name=eufoot>{{veb manbasi |title=Breel Embolo |url=http://eu-football.info/_player.php?id=29027 |website=EU-Football.info |access-date=9 May 2016}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa va yil boʻyicha ishtirok va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Ishtirok ! Gollar |- | rowspan="8" | [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]] | 2015 | 7 | 1 |- | 2016 | 10 | 1 |- | 2017 | 4 | 0 |- | 2018 | 9 | 1 |- | 2019 | 6 | 1 |- | 2020 | 4 | 0 |- | 2021 | 10 | 4 |- | 2022 | 6 | 1 |- ! colspan="2" | Jami ! 56 ! 9 |} : ''Ballar va natijalar roʻyxati birinchi boʻlib Shveysariyaning gollari soni, ballar ustuni har bir Embolo golidan keyingi ochkoni koʻrsatadi''. {| class="wikitable sortable" |+Breel Embolo tomonidan kiritilgan xalqaro gollar roʻyxati ! scope="col" | No. ! scope="col" | Sana ! scope="col" | Joy ! scope="col" | Ishtirok ! scope="col" | Raqib ! scope="col" | Hisob ! scope="col" | Natija ! scope="col" | Musobaqa |- | align="center" | 1 | 2015-yil 9-oktyabr | AFG Arena, [[St. Gallen]], Shveysariya | align="center" | 6 |{{Fb|SMR}} | align="center" | 6-0 | align="center" | 7-0 | UEFA Euro-2016 saralashi |- | align="center" | 2 | 2016-yil 6-sentyabr | St. Jakob-Park, [[Bazel]], Shveysariya | align="center" | 15 |{{Fb|POR}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 2-0 | 2018 FIFA jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 3 | 2018-yil 27-mart | Swissporarena, [[Luzern|Lucerne]], Shveysariya | align="center" | 23 |{{Fb|PAN}} | align="center" | 3-0 | align="center" | 6-0 | [[Oʻrtoqlik uchrashuvi]] |- | align="center" | 4 | 2019-yil 26-mart | St. Jakob-Park, Bazel, Shveysariya | align="center" | 32 |{{Fb|DEN}} | align="center" | 3-0 | align="center" | 3-3 | UEFA Euro-2020 saralashi |- | align="center" | 5 | 2021-yil 25-mart | [[Vasil Levski National stadioni|Vasil Levski milliy stadioni]], [[Sofiya]], Bolgariya | align="center" | 41 |{{Fb|BUL}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 3-1 | 2022 FIFA jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 6 | 2021-yil 12-iyun | Boku Olimpiya stadioni, [[Boku]], Ozarbayjon | align="center" | 43 |{{Fb|WAL}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 1-1 | UEFA Euro 2020 |- | align="center" | 7 | rowspan="2" | 2021-yil 12-oktyabr | rowspan="2" | LFF stadioni, [[Vilnyus]], Litva | rowspan="2" align="center" | 50 | rowspan="2" |{{Fb|LTU}} | align="center" | 1-0 | rowspan="2" align="center" | 4-0 | rowspan="2" | 2022 FIFA jahon chempionati saralashi |- | align="center" | 8 | align="center" | 3-0 |- | align="center" | 9 | 2022-yil 26-mart | [[Wembley|Wembley stadioni]], [[London]], Angliya | align="center" | 51 |{{Fb|ENG}} | align="center" | 1-0 | align="center" | 1-2 | [[Oʻrtoqlik uchrashuvi]] |} == Yutuqlari == '''Basel Youth''' * U16 Shveysariya chempioni: 2011–2012, 2012–2013 '''Basel''' * Shveysariya Super ligasi: 2013–2014, 2014–2015, 2015–2016 '''Individual''' * FC Bazel yilning eng yaxshi yosh futbolchisi: 2013 * Shveysariyada yilning eng yaxshi futbolchisi: 2015<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/|sarlavha=Player of the year » Switzerland|nashriyot=World Football|kirish sanasi=27 July 2019|qaralgan sana=2022-09-15|arxivsana=2019-03-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190330143837/https://www.worldfootball.net/footballer_of_the_year/schweiz/}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} {{AS Monaco FC tarkibi}} {{Navboxes | title = Shveysariya tarkibi | bg = red | fg = white | bordercolor = #CC0000 | list1 = {{Shveysariya tarkibi 2018-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Shveysariya tarkibi 2022-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Shveysariya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{DEFAULTSORT:Embolo, Breel}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Shveysariyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Shveysariya Superligasi futbolchilari]] [[Turkum:Bundesliga futbolchilari]] [[Turkum:Liga 1 futbolchilari]] [[Turkum:FC Basel futbolchilari]] [[Turkum:FC Schalke 04 futbolchilari]] [[Turkum:Borussia Mönchengladbach futbolchilari]] [[Turkum:AS Monaco FC futbolchilari]] [[Turkum:Stade Rennais FC futbolchilari]] [[Turkum:Shveysariyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Germaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Monakodagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Yevro 2016 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2018 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:Mahalliylashtirilgan futbolchilar]] 3tu7fts1yureifav7a6p2lql2qt7fmk 0 798086 6192757 6154610 2026-07-04T07:32:45Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192757 wikitext text/x-wiki {{Tanlangan roʻyxat}} [[File:Cities in Japan.png|thumb|{{legend|#008000|Hukumat qarori bilan belgilangan shaharlar}}{{legend|#FFD350|Asosiy shaharlar}}{{legend|#00A0E8|Maxsus shaharlar}}{{legend|#FE80C0|Shaharlar}}{{legend|#5BE95B|Maxsus palatalar}}]] '''Yaponiya shaharlari roʻyxati''' — [[Yaponiya]]dagi shahar ({{lang-ja|市|shi}}) maqomiga ega boʻlgan munitsipalitetlarni oʻz ichiga oladi. Yaponiyada toʻrt turdagi shaharlar mavjud: belgilangan shahar, asosiy shahar, maxsus shahar va maxsus tumanlar. Ular Yaponiyadagi 47 ta prefekturaning bir qismi sifatida boshqariladi. Qishloq shaharlari va qishloqlaridan farqli oʻlaroq, shaharlar hech qanday prefekturasi tarkibiga kirmaydi. Amalda, har uch turdagi munitsipalitetning ham xuddi shunday majburiyatlari mavjud<ref name="tokyo">{{Veb manbasi | url= https://www.metro.tokyo.lg.jp/ENGLISH/ABOUT/STRUCTURE/structure01.htm | title= The Structure of the Tokyo Metropolitan Government: Japan’s Local Government System | nashriyot= Tokyo Metropolitan Government | sana= 14.12.2020 | language= en }}{{Oʻlikhavola|date=may 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="large">{{Veb manbasi | url= https://www.city.taito.lg.jp/index/foreignlanguage/english/index.html|Tekijä=Ohsugi, Satoru | title= The Large City System of Japan|nashriyot=Papers on the Local Governance System and its Implementationin Selected Fields in Japan No.20 | nashriyot= Council of Local Authorities for International Relations (CLAIR); Institute for Comparative Studies in Local Governance (COSLOG); National Graduate Institute for Policy Studies (GRIPS) | sana= 14.12.2020 | til= en }}</ref>. Yaponiyada jami 792 ta shahar bor (2018-yilgi holatga koʻra)<ref name="shicho">{{Veb manbasi | url= http://www.mayors.or.jp/english.php | sarlavha= Outline of the Japan Association of City Mayors | nashriyot= Japan Association of City Mayors | sana= 14.12.2020 | til= en | qaralgan sana= 2023-05-15 | arxivsana= 2023-06-07 | arxivurl= https://web.archive.org/web/20230607191558/https://www.mayors.or.jp/english.php }}</ref>. Yaponiyaning munitsipalitet hokimiyati mamlakatning Mahalliy boshqaruv qonuni (地方自治法, ''Chihō jichihō'') bilan belgilanadi. Unga koʻra, munitsipalitetlarda aholi soni 50 mingdan ortsa, shahar huquqi berilishi mumkin<ref name="kubun">{{Veb manbasi| url= https://www.soumu.go.jp/main_sosiki/jichi_gyousei/bunken/chihou-koukyoudantai_kubun.html | sarlavha= 地方公共団体の区分 | nashriyot= Ministry of Internal Affairs and Communications | sana= 14.12.2020 | til= ja}}</ref>. Bu talab munitsipal birlashmalarni ragʻbatlantirish uchun 2004-yilgi qonunda yumshatilgan<ref name="gappei">{{Veb manbasi | url= https://www.soumu.go.jp/main_content/000060970.pdf | title= 市町村の合併の特例等に関する法律の一部を改正する法律の概要 | sarlavha= Ministry of Internal Affairs and Communications | sana= 14.12.2020 | til= ja }}</ref><ref name="houritsu">{{Veb manbasi| url = http://www.shugiin.go.jp/internet/itdb_housei.nsf/html/housei/15920040526059.htm | title= 市町村の合併の特例等に関する法律 (第二章　地方自治法の特例等) | publisher= The House of Representatives, Japan | Viitattu = 14.12.2020 | til= ja }}</ref>. Aholi soni boʻyicha Yaponiyadagi eng katta shahar [[Yokohama]] boʻlib 3,5 milliondan ortiq aholiga ega, eng kichik shahar esa Utashinai hisoblanib, u atigi 3000 nafar aholiga ega. Maydoni boʻyicha eng katta shahar Takayama boʻlib, maydoni {{convert|2000|km2}} dan ortiq, eng kichigi esa atigi {{convert|5|km2}} lik Varabi shahridir<ref name="jinko">{{Veb manbasi | url= https://www.e-stat.go.jp/stat-search/file-download?statInfId=000031594311&fileKind=0 | title= 都道府県・市区町村別統計表（一覧表）2015年 | publisher= 政府統計の総合窓口（ｅ－Ｓｔａｔ） | sana= 14.12.2020 | til= ja }}</ref>. Yaponiya poytaxti Tokio 1943-yilgacha shahar boʻlgan va hozirda qonuniy metropolitan maqomiga ega prefektura hisoblanadi<ref name="large" />. Tokioning oʻzagini tashkil etuvchi maxsus tumanlar shaharlarga oʻxshash maʼmuriy maqomga ega<ref name="tokyo" /><ref name="shicho" /><ref name="taito">{{Veb manbasi | url= https://www.city.taito.lg.jp/index/foreignlanguage/english/index.html | title= About Taito City | publisher= Taito City | sana= 14.12.2020 | til= en }}</ref>. Mamlakatning boshqa yirik shaharlari uchun uchta metropoliya toifasi belgilangan boʻlib, ularga odatdagidan koʻra kengroq vakolatlar berilgan. Yaponiyaning rasmiy yirik shaharlari 20 nafarga yetadi va qonun boʻyicha ular 500000 dan ortiq aholiga ega boʻlishi kerak. Mamlakatda 60 ta Asosiy shahar mavjud boʻlib, ularning aholisi 200000 dan oshishi kerak. Bu toifalar ostida avvalroq maxsus shaharlari toifasi boʻlgan, u [[2015-yil]]da rasman bekor qilingan, biroq avval kiritilgan shaharlar uchun bu qoida amalda saqlanib qolgan, jumladan shunday turdagi 25 ta maxsus shahar mavjud<ref name="large" /><ref name="kubun" />. Yaponiyaning hozirgi munitsipal hukumati [[1889-yil]]da Meydzi restavratsiyasidan soʻng, mamlakat 15859 munitsipalitetga boʻlingan davrdan keyin tashkil topgan. Ulardan faqat 39 tasiga shahar maqomi berilgan. Keyinchalik <nowiki>XX—XXI</nowiki> asrlarda shaharlar soni oʻsishda davom etdi, ayniqsa [[1950-yil]]larda Shova davri yirik munitsipal birlashmalarig ega boʻlgan hamda <nowiki>XXI</nowiki> asrning birinchi oʻn yilligidagi Heisei davrida ularning soni 500 dan oshib ketgan. [[2014-yil]]da 1718 munitsipalitet mavjud boʻlib, ulardan 790 tasi shaharlar edi<ref name="hensen">{{Veb manbasi | url= https://www.soumu.go.jp/gapei/gapei2.html | title= 市町村数の変遷と明治・昭和の大合併の特徴 | publisher= Ministry of Internal Affairs and Communications | sana= 14.12.2020 | til= ja }}</ref>. {|class=wikitable !colspan=2|Turi!!Yaponcha nomi!!Miqdori |- |bgcolor="Moccasin"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||[[Yaponiya hukumati qarori bilan belgilangan shaharlar|Hukumat qarori bilan belgilangan shahar]]||{{large|{{lang|ja|政令指定都市}}}}||20 |- |bgcolor="PaleTurquoise"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||Asosiy shahar||{{large|{{lang|ja|中核市}}}}||62 |- |bgcolor="MistyRose"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||Sobiq maxsus shahar (2015-yilda turkum bekor qilingan)||{{large|{{lang|ja|特例市}}}}||23 |- |&nbsp;&nbsp;&nbsp;||Shahar||{{large|{{lang|ja|市}}}}||687 |- |bgcolor="Gainsboro"|&nbsp;&nbsp;&nbsp;||Maxsus tumanlar||{{large|{{lang|ja|特別区}}}}||23 |} == Roʻyxat == [[2018-yil]] holatiga koʻra, Yaponiyada 790 ta shahar va 23 ta maxsus tuman mavjud edi. {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! Shahar (Maxsus tuman) !! Yaponcha !! Prefektura !! Ramziy belgisi !! Aholi !! Maydon (km²) !! Zichlik (per km²) !! Tashkil etilgan sana ! scope="col" class=unsortable | Vebsayt !! Izohlar |- bgcolor="Moccasin" |align="left"| [[Nagoya]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|名古屋市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nagoya, Aichi.svg|30px]]}} ||2,327,557||326.45||6,860||1889-10-01||[http://www.city.nagoya.jp/]||Rasmiy metropolis <br> Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Toyohashi]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|豊橋市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toyohashi, Aichi.svg|30px]]}} ||377,045||261.35||1,443||1906-08-01||[https://web.archive.org/web/20100309065441/http://www.city.toyohashi.aichi.jp/]||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Okazaki, Aichi|Okazaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岡崎市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Okazaki, Aichi.svg|30px]]}} ||371,380||387.24||959||1916-07-01||[http://www.city.okazaki.aichi.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100107142409/http://www.city.okazaki.aichi.jp/tagengo/pgide/guide_en/index_e.html |date=2010-01-07 }}||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|一宮市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ichinomiya, Aichi.svg|30px]]}} ||375,939||113.91||3,300||1921-09-01||[http://www.city.ichinomiya.aichi.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Seto, Aichi|Seto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|瀬戸市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Seto, Aichi.svg|30px]]}} ||132,311||111.61||1,185||1929-10-01||[http://www.city.seto.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Handa (Aichi)|Handa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|半田市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Handa, Aichi.svg|30px]]}} ||117,927||47.24||2,496||1937-10-01||[http://www.city.handa.lg.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151116164547/http://www.city.handa.lg.jp/ |date=2015-11-16 }}|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Kasugai, Aichi|Kasugai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|春日井市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kasugai, Aichi.svg|30px]]}} ||300,713||92.71||3,244||1943-06-01||[http://www.city.kasugai.lg.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Toyokava, Aichi|Toyokava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊川市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toyokawa, Aichi.svg|30px]]}} ||161,595||150.71||1,072||1943-06-01||[http://www.city.toyokawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsushima, Aichi|Tsushima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|津島市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsushima, Aichi.svg|30px]]}} ||65,646||25.08||2,617||1947-03-01||[http://www.city.tsushima.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hekinan]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|碧南市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hekinan, Aichi.svg|30px]]}} ||73,024||35.86||2,036||1948-04-05||[http://www.city.hekinan.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kariya, Aichi|Kariya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|刈谷市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kariya, Aichi.svg|30px]]}} ||145,117||50.45||2,876||1950-04-01||[http://www.city.kariya.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Toyota, Aichi|Toyota]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊田市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toyota, Aichi.svg|30px]]}} ||420,286||918.47||458||1951-03-01||[http://www.city.toyota.aichi.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Anjo</span>[[Anjō]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|安城市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Anjo, Aichi.svg|30px]]}} ||176,046||86.01||2,047||1952-05-05||[http://www.city.anjo.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Nishio]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|西尾市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nishio, Aichi.svg|30px]]}} ||106,643||75.78||1,407||1953-12-15||[http://www.city.nishio.aichi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Gamagori</span>[[Gamagōri]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|蒲郡市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gamagori, Aichi.svg|30px]]}} ||82,264||56.81||1,448||1954-04-01||[http://www.city.gamagori.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Inuyama, Aichi|Inuyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|犬山市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Inuyama, Aichi.svg|30px]]}} ||75,304||74.97||1,004||1954-04-01||[http://www.city.inuyama.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tokoname]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|常滑市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tokoname, Aichi.svg|30px]]}} ||52,837||55.63||950||1954-04-01||[http://www.city.tokoname.aichi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Konan</span>[[Kōnan, Aichi|Kōnan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|江南市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Konan, Aichi.svg|30px]]}} ||100,064||30.17||3,317||1954-06-01||[http://www.city.konan.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Komaki]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|小牧市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Logo of Komaki City.svg|30px]]}} ||149,060||62.82||2,373||1955-01-01||[http://www.city.komaki.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Inazava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|稲沢市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Inazawa, Aichi.svg|30px]]}} ||137,475||79.30||1,734||1958-11-01||[http://www.city.inazawa.aichi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tokai</span>[[Tōkai, Aichi|Tōkai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東海市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tokai, Aichi.svg|30px]]}} ||106,708||43.36||2,461||1969-04-01||[http://www.city.tokai.aichi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Obu</span>[[Ōbu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|大府市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ōbu, Aichi.svg|30px]]}} ||83,097||33.68||2,467||1970-09-01||[http://www.city.obu.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Chita, Aichi|Chita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|知多市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chita, Aichi.svg|30px]]}} ||84,782||45.43||1,866||1970-09-01||[http://www.city.chita.aichi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Chiryu</span>[[Chiryū]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|知立市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chiryū, Aichi.svg|30px]]}} ||68,216||16.34||4,175||1970-12-01||[http://www.city.chiryu.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Ovariasahi]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|尾張旭市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Owariasahi, Aichi.svg|30px]]}} ||79,197||21.03||3,766||1970-12-01||[http://www.city.owariasahi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Takahama, Aichi|Takahama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高浜市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takahama, Aichi.svg|30px]]}} ||43,467||13.00||3,344||1970-12-01||[http://www.city.takahama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ivakura, Aichi|Ivakura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岩倉市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Iwakura, Aichi.svg|30px]]}} ||48,042||10.49||4,580||1971-12-01||[http://www.city.iwakura.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Toyoake]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|豊明市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toyoake, Aichi.svg|30px]]}} ||69,124||23.18||2,982||1972-08-01||[https://web.archive.org/web/20031010071331/http://www.city.toyoake.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Nisshin, Aichi|Nisshin]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日進市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nisshin, Aichi.svg|30px]]}} ||80,921||34.90||2,319||1994-10-01||[http://www.city.nisshin.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tahara, Aichi|Tahara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|田原市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tahara, Aichi.svg|30px]]}} ||66,698||188.81||353||2003-08-20||[http://www.city.tahara.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Aisai]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|愛西市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Aisai, Aichi.svg|30px]]}} ||65,481||66.63||983||2005-04-01||[http://www.city.aisai.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kiyosu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|清須市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kiyosu, Aichi.svg|30px]]}} ||56,635||13.31||4,255||2005-07-07||[https://web.archive.org/web/20100118022240/http://www.city.kiyosu.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Shinshiro]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shinshiro, Aichi.svg|30px]]}} ||51,326||499.00||103||2005-10-01||[http://www.city.shinshiro.lg.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071024121645/http://www.city.shinshiro.lg.jp/ |date=2007-10-24 }}|| |- |align="left"|[[Kitanagoya]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|北名古屋市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kitanagoya, Aichi.svg|30px]]}} ||80,112||18.37||4,361||2006-03-20||[http://www.city.kitanagoya.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Yatomi]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|弥富市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yatomi, Aichi.svg|30px]]}} || 43,145||48.92||882||2006-04-01||[https://web.archive.org/web/20060509222602/http://city.yatomi.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyoshi, Aichi|Miyoshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|みよし市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyoshi, Aichi.svg|30px]]}} ||62,001||32.11||1,930||2010-01-04||[http://www.city.aichi-miyoshi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ama (Aichi)|Ama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|あま市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ama, Aichi.svg|30px]]}} || 86,876||27.59||3,160||2010-03-22||[http://www.city.ama.aichi.jp/]|| |- |align="left"|[[Nagakute]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|長久手市}}}}||align="left"|{{flag|Aichi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nagakute, Aichi.svg|30px]]}} ||57,764||21.55||2,680||2012-01-04||[https://www.city.nagakute.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Akita, Akita|Akita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|秋田市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Akita, Akita.svg|30px]]}} ||329,287||905.67||364||1889-04-01||[http://www.city.akita.akita.jp/]||Asosiy shahar <br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|<span style="display:none">Odate</span>[[Ōdate]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大館市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Odate, Akita.svg|30px]]}} ||80,587||913.70||88.2||1951-04-01||[http://www.city.odate.akita.jp/]|| |- |align="left"|[[Kazuno, Akita|Kazuno]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鹿角市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kazuno, Akita.svg|30px]]}} ||35,543||707.34||50.2||1972-04-01||[http://www.city.kazuno.akita.jp/]|| |- |align="left"|[[Daisen, Akita|Daisen]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大仙市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Daisen, Akita.svg|30px]]}} ||91,143||866.67||105||2005-03-22||[http://www.city.daisen.akita.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210126235821/http://www.city.daisen.akita.jp/ |date=2021-01-26 }}|| |- |align="left"|[[Katagami, Akita|Katagami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|潟上市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Katagami, Akita.svg|30px]]}} ||35,460||97.96||362||2005-03-22||[http://www.city.katagami.akita.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100326092156/http://www.city.katagami.akita.jp/ |date=2010-03-26 }}|| |- |align="left"|[[Kitaakita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北秋田市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kitaakita, Akita.svg|30px]]}} ||38,543||1,152.57||33.4||2005-03-22||[http://www.city.kitaakita.akita.jp/]|| |- |align="left"|[[Oga, Akita|Oga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Oga, Akita.svg|30px]]}} ||34,194||240.80||142||2005-03-22||[https://web.archive.org/web/20071210214619/http://www2.city.oga.akita.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Yurihonjo</span>[[Yurihonjō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|由利本荘市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Yurihonjo, Akita.svg|30px]]}} ||87,525||1,209.04||72.4||2005-03-22||[http://www.city.yurihonjo.akita.jp/]|| |- |align="left"|[[Yuzava, Akita|Yuzava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yuzawa, Akita.svg|30px]]}} ||53,588||790.72||67.8||2005-03-22||[http://www.city-yuzawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Semboku, Akita|Semboku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|仙北市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Senboku, Akita.svg|30px]]}} ||30,885||1,093.64||28.2||2005-09-20||[http://www.city.semboku.akita.jp/]|| |- |align="left"|[[Yokote, Akita|Yokote]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Yokote, Akita.svg|30px]]}} ||101,234||693.60||146||2005-10-01||[http://www.city.yokote.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nikaho, Akita|Nikaho]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|にかほ市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nikaho, Akita.svg|30px]]}} ||28,422||240.61||118||2005-10-01||[http://www.city.nikaho.akita.jp/]|| |- |align="left"|[[Noshiro, Akita|Noshiro]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||align="left"|{{flag|Akita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Noshiro, Akita.svg|30px]]}} ||61,295||426.74||144||2006-03-21||[http://www.city.noshiro.akita.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191230153645/http://www.city.noshiro.akita.jp/ |date=2019-12-30 }}|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Hachinohe]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|八戸市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hachinohe Aomori.svg|30px]]}} ||241,613||305.17||792||1929-05-01||[http://www.city.hachinohe.aomori.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Kuroishi, Aomori|Kuroishi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|黒石市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kuroishi Aomori.svg|30px]]}} ||37,585||216.96||173||1954-07-01||[http://www.city.kuroishi.aomori.jp/]|| |- |align="left"|[[Misava, Aomori|Misava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三沢市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Misawa, Aomori.svg|30px]]}} ||42,535||119.97||355||1958-09-01||[http://www.city.misawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Mutsu, Aomori|Mutsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|むつ市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mutsu, Aomori.svg|30px]]}} ||62,220||863.79||72.0||1959-09-01||[http://www.city.mutsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tovada]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Towada Aomori.svg|30px]]}} ||66,834||688.60||97.1||2005-01-01||[http://www.city.towada.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsugaru, Aomori|Tsugaru]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|つがる市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsugaru, Aomori.svg|30px]]}} || 38,919||253.85||153||2005-02-11||[http://www.city.tsugaru.aomori.jp/]|| |- |align="left"|[[Goshogavara]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Goshogawara, Aomori.svg|30px]]}} ||60,788||404.58||150||2005-03-28||[http://www.city.goshogawara.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Aomori]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Aomori City Emblem.svg|30px]]}} ||305,884||824.52||371||2005-04-01||[http://www.city.aomori.aomori.jp/]|||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Hirakava, Aomori|Hirakava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|平川市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hirakawa, Aomori.svg|30px]]}} ||34,638||345.81||100||2006-01-01||[http://www.city.hirakawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hirosaki]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||align="left"|{{flag|Aomori}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hirosaki Aomori.svg|30px]]}} ||185,865||523.60||355||2006-02-27||[http://www.city.hirosaki.aomori.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Chiba, Chiba|Chiba]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|千葉市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chiba, Chiba.svg|30px]]}} ||979,768||272.08||3,450||1921-01-01||[http://www.city.chiba.jp/]||Rasmiy metropolis <br> Prefektura poytaxti |- |align="left"|<span style="display:none">Choshi</span>[[Chōshi, Chiba|Chōshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|銚子市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県銚子市市章.svg|30px]]}} || 72,348||83.91||862||1933-02-11||[http://www.city.choshi.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Ichikava, Chiba|Ichikava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|市川市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県市川市市章.svg|30px]]}} ||470,149||57.40||8,191||1934-11-03||[http://www.city.ichikawa.chiba.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20200425105135/http://www.city.ichikawa.chiba.jp/ |date=2020-04-25 }}|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Funabashi, Chiba|Funabashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|船橋市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Funabashi, Chiba.svg|30px]]}} ||586,762||85.64||6,851||1937-04-01||[http://www.city.funabashi.chiba.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061214030110/http://www.city.funabashi.chiba.jp/koho/eng/index.htm |date=2006-12-14 }}||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Tateyama, Chiba|Tateyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|館山市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県館山市市章.svg|30px]]}} || 49,987||110.21||454||1939-11-03||[http://www.city.tateyama.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Kisarazu, Chiba|Kisarazu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|木更津市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県木更津市市章.svg|30px]]}} ||123,743||138.73||892||1942-11-03||[http://www.city.kisarazu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Matsudo, Chiba|Matsudo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|松戸市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Matsudo Chiba chapter.svg|30px]]}} ||477,603||61.33||7,787||1943-04-01||[http://www.city.matsudo.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Noda, Chiba|Noda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|野田市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県野田市市章.svg|30px]]}} ||153,422||103.54||1,482||1950-05-03||[http://www.city.noda.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Mobara, Chiba|Mobara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mobara, Chiba.svg|30px]]}} ||93,032||100.01||930||1952-04-01||[http://www.city.mobara.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Narita, Chiba|Narita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|成田市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Narita, Chiba.svg|30px]]}} ||124,773||213.84||583||1954-03-31||[http://www.city.narita.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakura, Chiba|Sakura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐倉市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県佐倉市市章.svg|30px]]}} ||171,472||103.59||1,655||1954-03-31||[http://www.city.sakura.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Togane</span>[[Tōgane, Chiba|Tōgane]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東金市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Togane, Chiba.svg|30px]]}} || 61,591||89.34||689||1954-04-01||[http://www.city.togane.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Narashino, Chiba|Narashino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|習志野市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Narashino, Chiba.svg|30px]]}} ||159,758||20.99||7,611||1954-08-01||[https://web.archive.org/web/20030322104057/http://www.city.narashino.chiba.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kashiva, Chiba|Kashiva]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|柏市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県柏市市章.svg|30px]]}} ||389,036||114.90||3,386||1954-09-01||[http://www.city.kashiwa.lg.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Katsuura, Chiba|Katsuura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|勝浦市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Katsuura, Chiba.svg|30px]]}} ||21,413||94.20||227||1958-10-01||[http://www.city.katsuura.chiba.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20031011174244/http://www.city.katsuura.chiba.jp/ |date=2003-10-11 }}|| |- |align="left"|[[Ichihara, Chiba|Ichihara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ichihara, Chiba.svg|30px]]}} ||279,591||368.20||759||1963-05-01||[http://www.city.ichihara.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Nagareyama, Chiba|Nagareyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|流山市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県流山市市章.svg|30px]]}} ||156,686||35.28||4,441||1967-01-01||[http://www.city.nagareyama.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Yachiyo, Chiba|Yachiyo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八千代市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yachiyo, Chiba.svg|30px]]}} ||184,655||51.27||3,602||1967-01-01||[http://www.city.yachiyo.chiba.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071023065947/http://www.city.yachiyo.chiba.jp/ |date=2007-10-23 }}|| |- |align="left"|[[Abiko, Chiba|Abiko]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|我孫子市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Abiko, Chiba.svg|30px]]}}||133,533||43.19||3,092||1970-07-01||[http://www.city.abiko.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Kamagaya, Chiba|Kamagaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鎌ヶ谷市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kamagaya, Chiba.svg|30px]]}} ||104,564||21.11||4,953||1971-09-01||[http://www.city.kamagaya.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Kimitsu, Chiba|Kimitsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|君津市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kimitsu, Chiba.svg|30px]]}} ||89,350||318.83||280||1971-09-01||[http://www.city.kimitsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Futtsu, Chiba|Futtsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富津市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Futtsu, Chiba.svg|30px]]}} ||48,973||205.35||238||1971-09-01||[http://www.city.futtsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Urayasu, Chiba|Urayasu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|浦安市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Urayasu, Chiba.svg|30px]]}} || 159,312||17.29||9,214||1981-04-01||[http://www.city.urayasu.chiba.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130121214957/http://www.city.urayasu.chiba.jp/ |date=2013-01-21 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Yotsukaido</span>[[Yotsukaidō, Chiba|Yotsukaidō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|四街道市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:千葉県四街道市市章.svg|30px]]}} || 85,738||34.70||2,471||1981-04-01||[http://www.city.yotsukaido.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Sodegaura, Chiba|Sodegaura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|袖ヶ浦市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sodegaura, Chiba.svg|30px]]}} ||59,443||94.92||626||1991-04-01||[https://web.archive.org/web/20030806000844/http://www.city.sodegaura.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Yachimata, Chiba|Yachimata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八街市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yachimata, Chiba.svg|30px]]}} || 75,369||74.87||1,007||1992-04-01||[http://www.city.yachimata.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Inzai, Chiba|Inzai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|印西市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Inzai, Chiba.svg|30px]]}} ||60,280||53.51||1,127||1996-04-01||[https://web.archive.org/web/20030920011457/http://www.city.inzai.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Shiroi, Chiba|Shiroi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|白井市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shiroi, Chiba.svg|30px]]}} ||57,151||35.41||1,614||2001-04-01||[https://web.archive.org/web/20030927182101/http://city.shiroi.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Tomisato, Chiba|Tomisato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富里市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tomisato, Chiba.svg|30px]]}} ||51,590||53.91||957||2002-04-01||[https://web.archive.org/web/20050822172721/http://www.city.tomisato.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Kamogava, Chiba|Kamogava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kamogawa, Chiba.svg|30px]]}} ||35,792||191.30||187||2005-02-11||[http://www.city.kamogawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Asahi, Chiba|Asahi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Asahi, Chiba.svg|30px]]}} ||69,971||129.91||539||2005-07-01||[http://www.city.asahi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Isumi, Chiba|Isumi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|いすみ市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Isumi, Chiba.svg|30px]]}} ||41,605||157.50||264||2005-12-05||[http://www.city.isumi.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Sosa</span>[[Sōsa, Chiba|Sōsa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|匝瑳市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sosa, Chiba.svg|30px]]}} ||41,361||101.78||406||2006-01-23||[http://www.city.sosa.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Minamiboso</span>[[Minamibōsō, Chiba|Minamibōsō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南房総市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamiboso, Chiba.svg|30px]]}} ||43,553||230.22||189||2006-03-20||[http://www.city.minamiboso.chiba.jp/]|| |- |align="left"|[[Katori, Chiba|Katori]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|香取市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Katori, Chiba.svg|30px]]}} ||85,193||262.31||325||2006-03-27||[http://www.city.katori.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sanmu, Chiba|Sanmu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|山武市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sanmu, Chiba.svg|30px]]}} ||57,806||146.38||395||2006-03-27||[http://www.city.sammu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ōamishirasato, Chiba|Oamishirasato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大網白里市}}}}||align="left"|{{flag|Chiba}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ōamishirasato, Chiba.svg|30px]]}} ||51,176||58.06||881||2013-01-01||[http://www.city.oamishirasato.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Matsuyama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|松山市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Matsuyama, Ehime.svg|30px]]}} ||515,068||429.03||1,201||1889-12-15||[http://www.city.matsuyama.ehime.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Niihama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|新居浜市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Niihama, Ehime.svg|30px]]}} ||123,329||234.30||526||1937-11-03||[http://www.city.niihama.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shikokuchuo</span>[[Shikokuchūō]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|四国中央市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shikokuchūō, Ehime.svg|30px]]}} || 91,688||420.10||218||2004-04-01||[http://www.city.shikokuchuo.ehime.jp/]|| |- |align="left"|[[Seiyo, Ehime|Seiyo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西予市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Seiyo, Ehime.svg|30px]]}} ||43,476||514.79||84.5||2004-04-01||[http://www.city.seiyo.ehime.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Toon</span>[[Tōon, Ehime|Tōon]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東温市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tōon, Ehime.svg|30px]]}} ||35,517||211.45||168||2004-09-21||[http://www.city.toon.ehime.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Saijo</span>[[Saijō, Ehime|Saijō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Saijō, Ehime.svg|30px]]}} ||112,543||509.05||221||2004-11-01||[http://www.city.saijo.ehime.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ozu</span>[[Ōzu, Ehime|Ōzu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ozu, Ehime.svg|30px]]}} ||49,543||432.20||115||2005-01-11||[http://www.city.ozu.ehime.jp/]|| |- |align="left"|[[Imabari, Ehime|Imabari]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Imabari, Ehime.svg|30px]]}} ||170,986||419.85||407||2005-01-16||[http://www.city.imabari.ehime.jp/]|| |- |align="left"|[[Yavatahama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yawatahama, Ehime.svg|30px]]}} || 40,010||132.98||301||2005-03-28||[http://www.city.yawatahama.ehime.jp/]|| |- |align="left"|[[Iyo, Ehime|Iyo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Iyo, Ehime.svg|30px]]}} || 38,890||194.47||200||2005-04-01||[http://www.city.iyo.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Uvajima, Ehime|Uvajima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||align="left"|{{flag|Ehime}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Uwajima, Ehime.svg|30px]]}} || 86,819||469.52||185||2005-08-01||[http://www.city.uwajima.ehime.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Fukui (shahar)|Fukui]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|福井市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fukui, Fukui.svg|30px]]}} ||268,574||536.17||501||1889-04-01||[/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Tsuruga, Fukui|Tsuruga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|敦賀市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tsuruga Fukui.svg|30px]]}} || 68,188||250.75||272||1937-04-01||[http://www.ton21.ne.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220201023841/https://www.ton21.ne.jp/ |date=2022-02-01 }}|| |- |align="left"|[[Obama, Fukui|Obama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小浜市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Obama, Fukui.svg|30px]]}} ||31,486||232.86||135||1951-03-30||[https://web.archive.org/web/20051013061933/http://www.city.obama.fukui.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ono</span>[[Ōno, Fukui|Ōno]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大野市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ōno, Fukui.svg|30px]]}} ||36,763||872.30||42.1||1954-07-01||[http://www.city.ono.fukui.jp/]|| |- |align="left"|[[Katsuyama, Fukui|Katsuyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|勝山市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Katsuyama, Fukui.svg|30px]]}} ||26,333||253.68||104||1954-09-01||[http://www.city.katsuyama.fukui.jp/]|| |- |align="left"|[[Sabae, Fukui|Sabae]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鯖江市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sabae Fukui.svg|30px]]}} ||67,430||84.75||796||1955-01-15||[http://www.city.sabae.fukui.jp/]|| |- |align="left"|[[Avara, Fukui|Avara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|あわら市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Awara Fukui.svg|30px]]}} ||30,765||116.99||263||2004-03-01||[http://www.city.awara.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Echizen, Fukui|Echizen]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|越前市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Echizen Fukui.svg|30px]]}} ||87,116||230.75||378||2005-10-01||[http://www.city.echizen.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakai, Fukui|Sakai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|坂井市}}}}||align="left"|{{flag|Fukui}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakai, Fukui.svg|30px]]}} ||92,420||209.91||440||2006-03-20||[http://www.city.fukui-sakai.lg.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Fukuoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|福岡市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fukuoka, Fukuoka.svg|30px]]}} ||1,588,924||340.96||4,515||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20020120213547/http://www.city.fukuoka.jp/]||Rasmiy metropolis <br> Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kurume, Fukuoka|Kurume]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|久留米市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kurume, Fukuoka.svg|30px]]}} ||305,147||229.84||1,328||1889-04-01||[http://www.city.kurume.fukuoka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Omuta</span>[[Ōmuta, Fukuoka|Ōmuta]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大牟田市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Omuta, Fukuoka.svg|30px]]}} ||127,474||81.55||1,563||1917-03-01||[http://www.city.omuta.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Nogata</span>[[Nōgata, Fukuoka|Nōgata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|直方市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nogata, Fukuoka.svg|30px]]}} ||57,319||61.78||928||1931-01-01||[http://www.city.nogata.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Tagava, Fukuoka|Tagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|田川市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tagawa, Fukuoka.svg|30px]]}} || 50,484||54.52||926||1943-11-03||[http://www.joho.tagawa.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Yanagava, Fukuoka|Yanagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Yanagawa Fukuoka.svg|30px]]}} || 72,798||76.90||947||1952-04-01||[http://www.city.yanagawa.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Yame, Fukuoka|Yame]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八女市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yame, Fukuoka.svg|30px]]}} || 60,114||482.44||125||1954-04-01||[http://www.city.yame.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Chikugo, Fukuoka|Chikugo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|筑後市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chikugo, Fukuoka.svg|30px]]}} ||48,281||41.85||1,154||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20050911043927/http://www.city.chikugo.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Okava</span>[[Ōkava, Fukuoka|Ōkava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大川市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Okawa, Fukuoka.svg|30px]]}} || 38,266||33.61||1,139||1954-04-01||[http://www.city.okawa.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Yukuhashi, Fukuoka|Yukuhashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|行橋市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yukuhashi, Fukuoka.svg|30px]]}} || 70,064||69.83||1,003||1954-10-10||[http://www.city.yukuhashi.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Buzen, Fukuoka|Buzen]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊前市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Buzen symbol.png|30px]]}} ||27,578||111.17||248||1955-04-10||[http://www.city.buzen.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nakagava, Fukuoka|Nakagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|那珂川市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nakagawa, Fukuoka.svg|30px]]}} ||50,004||74.95||667||2018-10-01||[https://www.city.nakagawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nakama, Fukuoka|Nakama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中間市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nakama, Fukuoka.svg|30px]]}} ||45,549||15.98||2,850||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20000422061603/http://www.city.nakama.fukuoka.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|<span style="display:none">Kitakyushu</span>[[Kitakyushu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北九州市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kitakyushu, Fukuoka.svg|30px]]}} ||940,978||487.71||2,024||1963-02-10||[http://www.city.kitakyushu.lg.jp/]||Rasmiy metropoliya |- |align="left"|<span style="display:none">Ogori</span>[[Ogōri, Fukuoka|Ogōri]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小郡市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ogōri, Fukuoka.svg|30px]]}} ||58,460||45.50||1,285||1972-04-01||[http://www.city.ogori.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Chikushino, Fukuoka|Chikushino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|筑紫野市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chikushino, Fukuoka.svg|30px]]}} ||98,914||87.78||1,127||1972-04-01||[http://www.city.chikushino.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Kasuga, Fukuoka|Kasuga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|春日市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Kasuga symbol.png|30px]]}} ||107,845||14.15||7,622||1972-04-01||[http://www.city.kasuga.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Onojo</span>[[Ōnojō, Fukuoka|Ōnojō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大野城市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ōnojō, Fukuoka.svg|30px]]}} ||94,037||26.88||3,498||1972-04-01||[http://www.city.onojo.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Munakata, Fukuoka|Munakata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Munakata, Fukuoka.svg|30px]]}} ||94,877||119.66||793||1981-04-01||[http://www.city.munakata.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Dazaifu, Fukuoka|Dazaifu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|太宰府市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Dazaifu, Fukuoka.svg|30px]]}} ||68,561||29.58||2,318||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20030919150110/http://www2.city.dazaifu.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Koga, Fukuoka|Koga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|古賀市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Koga Fukuoka.svg|30px]]}} ||57,084||42.11||1,356||1997-10-01||[http://www.city.koga.fukuoka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070104031644/http://www.city.koga.fukuoka.jp/eng/ |date=2007-01-04 }}|| |- |align="left"|[[Fukutsu, Fukuoka|Fukutsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|福津市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Fukutsu Fukuoka.svg|30px]]}} ||55,123||52.70||1,046||2005-01-24||[http://www.city.fukutsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ukiha, Fukuoka|Ukiha]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|うきは市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ukiha, Fukuoka.svg|30px]]}} ||32,277||117.55||275||2005-03-20||[http://www.city.ukiha.fukuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyavaka, Fukuoka|Miyavaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宮若市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyawaka, Fukuoka.svg|30px]]}} ||30,793||139.99||220||2006-02-11||[http://www.city.miyawaka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Asakura, Fukuoka|Asakura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|朝倉市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Asakura Fukuoka.svg|30px]]}} ||57,881||246.73||235||2006-03-20||[http://www.city.asakura.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Iizuka symbol.png|30px]]}} ||132,208||214.13||617||2006-03-26||[http://www.city.iizuka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kama, Fukuoka|Kama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|嘉麻市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kama, Fukuoka.svg|30px]]}} ||44,431||135.18||329||2006-03-27||[http://www.city.kama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyama, Fukuoka|Miyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|みやま市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyama, Fukuoka.svg|30px]]}} || 42,219||105.12||402||2007-01-29||[http://www.city.miyama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|糸島市}}}}||align="left"|{{flag|Fukuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Itoshima, Fukuoka.svg|30px]]}} ||100,304||216.12||464.11||2010-01-01||[http://www.city.itoshima.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Aizuvakamatsu (Fukushima)|Aizuvakamatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|会津若松市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Aizuwakamatsu Fukushima.svg|30px]]}} ||129,388||383.03||338||1899-04-01||[http://www.city.aizuwakamatsu.fukushima.jp/.]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Fukushima, Fukushima|Fukushima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|福島市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fukuroi, Shizuoka.svg|30px]]}} || 289,355||746.43||388||1907-04-01||[http://www.city.fukushima.fukushima.jp/]||Asosiy shahar <br> Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Koriyama</span>[[Kōriyama, Fukushima|Kōriyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Koriyama Fukushima.svg|30px]]}} || 339,395||757.06||448||1924-09-01||[http://www.city.koriyama.fukushima.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170516201456/http://www.city.koriyama.fukushima.jp/063000/koho/yoran.html |date=2017-05-16 }}||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Sukagava (Fukushima)|Sukagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|須賀川市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sukagawa, Fukushima.svg|30px]]}} || 80,336||279.55||287||1954-03-31||[http://www.city.sukagawa.fukushima.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Soma</span>[[Sōma, Fukushima|Sōma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|相馬市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sōma, Fukushima.svg|30px]]}} || 38,543||197.67||195||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20100210185958/http://www.city.soma.fukushima.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Ivaki (Fukushima)|Ivaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|いわき市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iwaki Fukushima.svg|30px]]}} ||349,947||1,231.34||284||1966-10-01||[http://www.city.iwaki.fukushima.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100411210504/http://www.city.iwaki.fukushima.jp/gaikokugo/english/ |date=2010-04-11 }}||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Tamura, Fukushima|Tamura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|田村市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Tamura Fukushima chapter.svg|30px]]}} ||42,221||458.30||92.1||2005-03-01||[http://www.city.tamura.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Shirakava, Fukushima|Shirakava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shirakawa, Fukushima.svg|30px]]}} ||65,665||305.30||215||2005-11-07||[http://www.city.shirakawa.fukushima.jp/]|| |- |align="left"|[[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nihonmatsu, Fukushima.svg|30px]]}}||61,698||344.65||179||2005-12-01||[http://www.city.nihonmatsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Minamisoma</span>[[Minamisōma (Fukushima)|Minamisōma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南相馬市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamisoma, Fukushima.svg|30px]]}} || 71,761||398.50||180||2006-01-01||[http://www.city.minamisoma.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Date, Fukushima|Date]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Date Fukushima chapter.svg|30px]]}} || 67,487||265.10||255||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20060110075417/http://www.city.date.fukushima.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitakata, Fukushima|Kitakata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kitakata Fukushima.svg|30px]]}} || 54,684||554.67||98.6||2006-01-04||[http://www.city.kitakata.fukushima.jp/]|| |- |align="left"|[[Motomiya, Fukushima|Motomiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|本宮市}}}}||align="left"|{{flag|Fukushima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Motomiya Fukushima.svg|30px]]}} || 31,737||87.94||361||2007-01-01||[http://www.city.motomiya.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Gifu, Gifu|Gifu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岐阜市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gifu, Gifu.svg|30px]]}} || 412,779||202.89||2,034||1889-07-01||[http://www.city.gifu.lg.jp/]||Asosiy shahar <br> Prefektura poytaxti |- |align="left"|<span style="display:none">Ogaki</span>[[Ōgaki, Gifu|Ōgaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大垣市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ogaki Gifu.svg|30px]]}} || 163,047||206.52||789||1918-04-01||[http://www.city.ogaki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Takayama, Gifu|Takayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高山市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takayama, Gifu.svg|30px]]}} ||94,879||2,177.67||43.6||1936-11-01||[http://www.city.takayama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tajimi, Gifu|Tajimi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|多治見市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tajimi, Gifu.svg|30px]]}} ||114,866||91.24||1,259||1940-08-01||[https://web.archive.org/web/20030927115157/http://www2.city.tajimi.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Seki, Gifu|Seki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|関市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Seki Gifu.svg|30px]]}} || 92,896||472.84||196||1950-10-15||[http://www.city.seki.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Nakatsugava, Gifu|Nakatsugava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中津川市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nakatsugawa Gifu.svg|30px]]}} ||83,116||676.38||123||1952-04-01||[http://www.city.nakatsugawa.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Mino, Gifu|Mino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|美濃市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mino, Gifu.svg|30px]]}} ||22,912||117.05||196||1954-04-01||[http://www.city.mino.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Mizunami, Gifu|Mizunami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|瑞浪市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mizunami, Gifu.svg|30px]]}} ||41,556||175.00||237||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20031005144837/http://www.city.mizunami.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Hashima, Gifu|Hashima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|羽島市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hashima Gifu chapter.svg|30px]]}} ||67,167||53.64||1,252||1954-04-01||[http://www.city.hashima.gifu.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080914053231/http://www.city.hashima.gifu.jp/ |date=2008-09-14 }}|| |- |align="left"|[[Minokamo, Gifu|Minokamo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|美濃加茂市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minokamo, Gifu.svg|30px]]}} ||53,988||74.81||722||1954-04-01||[http://www.city.minokamo.gifu.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070204112654/http://www.city.minokamo.gifu.jp/home/ENGLISH/e_top.html |date=2007-02-04 }}|| |- |align="left"|[[Toki, Gifu|Toki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|土岐市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toki, Gifu.svg|30px]]}} ||61,393||116.01||529||1955-02-01||[http://www.city.toki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kakamigahara, Gifu|Kakamigahara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|各務原市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kakamigahara, Gifu.svg|30px]]}} ||145,126||87.77||1,653||1963-04-01||[http://www.city.kakamigahara.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kani, Gifu|Kani]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|可児市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kani Gifu.svg|30px]]}} ||99,318||87.60||1,134||1982-04-01||[https://web.archive.org/web/20110820225543/http://www.city.kani.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Yamagata, Gifu|Yamagata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|山県市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamagata, Gifu.svg|30px]]}} ||29,857||222.04||134||2003-04-01||[http://www.city.yamagata.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Mizuho, Gifu|Mizuho]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|瑞穂市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mizuho, Gifu.svg|30px]]}} ||51,230||28.18||1,818||2003-05-01||[http://www.city.mizuho.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hida, Gifu|Hida]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|飛騨市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hida, Gifu.svg|30px]]}}||28,112||792.31||35.5||2004-02-01||[http://www.city.hida.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Motosu, Gifu|Motosu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|本巣市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Motosu Gifu.svg|30px]]}} ||34,729||374.57||92.7||2004-02-01||[http://www.city.motosu.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Gujo</span>[[Gujō, Gifu|Gujō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|郡上市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gujo, Gifu.svg|30px]]}}||46,338||1,030.79||45.0||2004-03-01||[http://www.city.gujo.gifu.jp/]|| |- |align="left"|[[Gero, Gifu|Gero]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|下呂市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gero, Gifu.svg|30px]]}} ||37,455||851.06||44.0||2004-03-01||[http://www.city.gero.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ena, Gifu|Ena]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ena Gifu.svg|30px]]}} ||54,844||504.19||109||2004-10-25||[http://www.city.ena.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kaizu, Gifu|Kaizu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|海津市}}}}||align="left"|{{flag|Gifu}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kaizu, Gifu.svg|30px]]}}|| 38,532||112.31||343||2005-03-28||[http://www.city.kaizu.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Maebashi, Gunma|Maebashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|前橋市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Maebashi, Gunma.svg|30px]]}} ||318,058||241.22||1,319||1892-04-01||[http://www.city.maebashi.gunma.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Takasaki, Gunma|Takasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高崎市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:群馬県高崎市市章.svg|30px]]}} ||341,838||401.01||852||1900-04-01||[http://www.city.takasaki.gunma.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Kiryu</span>[[Kiryū, Gunma|Kiryū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|桐生市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:群馬県桐生市市章.svg|30px]]}} ||124,892||274.57||455||1921-03-01||[https://web.archive.org/web/20030919163928/http://www.city.kiryu.gunma.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Isesaki, Gunma|Isesaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Isesaki, Gunma.svg|30px]]}} ||204,240||139.33||1,466||1940-09-13||[http://www.city.isesaki.lg.jp/]||Maxsus shahar |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|<span style="display:none">Ota</span>[[Ōta, Gunma|Ōta]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ota, Gunma.svg|30px]]}} ||214,049||176.49||1,213||1948-05-03||[http://www.city.ota.gunma.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Numata, Gunma|Numata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|沼田市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Numata, Gunma.svg|30px]]}} ||52,319||443.37||118||1954-04-01||[http://www.city.numata.gunma.jp/]|| |- |align="left"|[[Tatebayashi, Gunma|Tatebayashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|館林市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tatebayashi, Gunma.svg|30px]]}} ||79,023||60.98||1,296||1954-04-01||[http://www.city.tatebayashi.gunma.jp/]|| |- |align="left"|[[Fujioka, Gunma|Fujioka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|藤岡市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:群馬県藤岡市市章.svg|30px]]}} || 68,710||180.09||382||1954-04-01||[http://www.city.fujioka.gunma.jp/]|| |- |align="left"|[[Shibukava, Gunma|Shibukava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shibukawa Gunma.svg|30px]]}} ||86,134||240.42||358||2006-02-20||[https://web.archive.org/web/20080604061226/http://www.city.shibukawa.gunma.jp/]|| |- |align="left"|[[Annaka, Gunma|Annaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Annaka, Gunma.svg|30px]]}} ||62,270||276.34||225||2006-03-18||[http://www.city.annaka.gunma.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070704214107/http://www.city.annaka.gunma.jp/ |date=2007-07-04 }}|| |- |align="left"|[[Tomioka, Gunma|Tomioka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tomioka Gunma.svg|30px]]}} ||53,332||122.90||434||2006-03-27||[http://www.city.tomioka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Midori, Gunma|Midori]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|みどり市}}}}||align="left"|{{flag|Gunma}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Midori, Gunma.svg|30px]]}} ||51,964||208.23||250||2006-03-27||[http://www.city.midori.gunma.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Hiroshima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|広島市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hiroshima, Hiroshima.svg|30px]]}} ||1,199,391||905.13||1,286||1889-04-01||[http://www.city.hiroshima.lg.jp/]||Rasmiy metropolis <br> Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|尾道市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Onomichi Hiroshima.svg|30px]]}} ||148,085||284.85||520||1898-04-01||[http://www.city.onomichi.hiroshima.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kure, Hiroshima|Kure]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|呉市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kure, Hiroshima.svg|30px]]}} ||246,118||353.74||696||1902-10-01||[http://www.city.kure.lg.jp/]||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Fukuyama Hiroshima.svg|30px]]}} ||461,368||518.07||891||1916-07-01||[http://www.city.fukuyama.hiroshima.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Mihara, Hiroshima|Mihara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mihara, Hiroshima.svg|30px]]}} ||103,209||471.03||219||1936-11-15||[http://www.city.mihara.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Fuchu</span>[[Fuchū, Hiroshima|Fuchū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Fuchu Hiroshima.svg|30px]]}} ||44,212||195.71||226||1954-03-31||[http://www.city.fuchu.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyoshi, Hiroshima.svg|30px]]}} ||58,264||778.19||74.9||1954-03-31||[http://www.city.miyoshi.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shobara</span>[[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shōbara, Hiroshima.svg|30px]]}} || 41,747||1,246.60||33.5||1954-03-31||[http://www.city.shobara.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Otake</span>[[Ōtake, Hiroshima|Ōtake]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大竹市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Otake, Hiroshima.svg|30px]]}} ||29,665||78.55||378||1954-09-01||[http://www.city.otake.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Takehara, Hiroshima|Takehara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|竹原市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takehara, Hiroshima.svg|30px]]}} ||29,803||118.30||252||1958-11-03||[http://www.city.takehara.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashihiroshima, Hiroshima|Higashihiroshima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東広島市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashihiroshima, Hiroshima.svg|30px]]}} ||187,711||635.32||295||1974-04-20||[http://www.city.higashihiroshima.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Hatsukaichi, Hiroshima|Hatsukaichi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|廿日市市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hatsukaichi Hiroshima.svg|30px]]}} ||115,184||489.36||235||1988-04-01||[http://www.city.hatsukaichi.hiroshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Akitakata, Hiroshima|Akitakata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|安芸高田市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Akitakata, Hiroshima.svg|30px]]}} ||32,323||537.79||60.1||2004-03-01||[http://www.akitakata.jp/]|| |- |align="left"|[[Etajima, Hiroshima|Etajima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|江田島市}}}}||align="left"|{{flag|Hiroshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Etajima, Hiroshima.svg|30px]]}} ||28,601||100.97||283||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050308025520/http://www.city.etajima.hiroshima.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Sapporo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|札幌市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sapporo, Hokkaido.svg|30px]]}} || 1,976,257||1,121.26||1,763||1922-08-01||[http://www.city.sapporo.jp/city/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190915231600/http://www.city.sapporo.jp/city/ |date=2019-09-15 }}||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Hakodate]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|函館市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hakodate, Hokkaido.svg|30px]]}} ||277,056||677.89||409||1922-08-01||[http://www.city.hakodate.hokkaido.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Otaru]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|小樽市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Otaru Hokkaido.svg|30px]]}} || 130,255||243.30||535||1922-08-01||[https://web.archive.org/web/20030920134255/http://www.city.otaru.hokkaido.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Asahikava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|旭川市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Asahikawa, Hokkaido.svg|30px]]}} ||350,511||747.60||469||1922-08-01||[http://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Muroran]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|室蘭市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Muroran, Hokkaido.svg|30px]]}} ||93,078||80.65||1,154||1922-08-01||[http://www.city.muroran.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Obihiro]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|帯広市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Obihiro, Hokkaido.svg|30px]]}} ||168,188||618.94||272||1933-04-01||[http://www.city.obihiro.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Yubari</span>[[Yūbari, Hokkaido|Yūbari]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|夕張市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yubari, Hokkaido.svg|30px]]}} ||7,205||763.07||9.44||1943-04-01||[http://www.city.yubari.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ivamizava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|岩見沢市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iwamizawa, Hokkaido.svg|30px]]}} ||89,023||481.10||185||1943-04-01||[http://www.city.iwamizawa.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Abashiri]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|網走市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ageo, Saitama.svg|30px]]}}||38,548||471.00||81.8||1947-02-11||[http://www.city.abashiri.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Rumoi, Hokkaido|Rumoi]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|留萌市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Rumoi, Hokkaido.svg|30px]]}} ||24,036||297.44||80.8||1947-10-01||[http://www.e-rumoi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tomakomai]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|苫小牧市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tomakomai, Hokkaido.svg|30px]]}} || 173,761||561.49||309||1948-04-01||[http://www.city.tomakomai.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Vakkanai]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|稚内市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Wakkanai, Hokkaido.svg|30px]]}} ||37,911||760.83||49.8||1949-04-01||[http://www.city.wakkanai.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Bibai]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|美唄市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Bibai Hokkaido.svg|30px]]}} ||25,312||277.61||91.2||1950-04-01||[http://www.city.bibai.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Ashibetsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|芦別市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ashibetsu, Hokkaido.svg|30px]]}} ||12,542||865.04||14.5||1953-04-01||[http://www.city.ashibetsu.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Ebetsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|江別市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ebetsu, Hokkaido.svg|30px]]}} ||120,940||187.57||645||1954-07-01||[http://www.city.ebetsu.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Akabira]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|赤平市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Akabira, Hokkaido.svg|30px]]}} ||9,453||129.88||72.8||1954-07-01||[http://www.city.akabira.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Monbetsu, Hokkaido|Monbetsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|紋別市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Monbetsu Hokkaido.svg|30px]]}} ||24,293||830.70||29.2||1954-07-01||[http://mombetsu.jp/]|| |- |align="left"|[[Mikasa, Hokkaido|Mikasa]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|三笠市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Mikasa Hokkaido.svg|30px]]}} ||8,029||302.52||26.5||1957-04-01||[http://www.city.mikasa.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Nemuro, Hokkaido|Nemuro]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|根室市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nemuro, Hokkaido.svg|30px]]}} ||28,923||512.63||56.4||1957-08-01||[http://www.city.nemuro.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Chitose, Hokkaido|Chitose]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|千歳市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Chitose Hokkaido.svg|30px]]}} ||94,124||594.95||158||1958-07-01||[http://www.city.chitose.hokkaido.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160905165529/http://www.city.chitose.hokkaido.jp/ |date=2016-09-05 }}|| |- |align="left"|[[Takikava, Hokkaido|Takikava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|滝川市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takikawa, Hokkaido.svg|30px]]}} || 42,815||115.82||370||1958-07-01||[http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100309110101/http://www.city.takikawa.hokkaido.jp/ |date=2010-03-09 }}|| |- |align="left"|[[Sunagava, Hokkaido|Sunagava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|砂川市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sunagawa Hokkaido.svg|30px]]}} ||16,283||78.68||207||1958-07-01||[http://www.city.sunagawa.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Utashinai]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|歌志内市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Utashinai, Hokkaido.svg|30px]]}} ||2,971||55.95||53.1||1958-07-01||[http://www.city.utashinai.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Fukagava, Hokkaido|Fukagava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|深川市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Fukagawa Hokkaido.svg|30px]]}} ||23,215||529.23||43.9||1963-05-01||[http://www.city.fukagawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Furano, Hokkaido|Furano]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|富良野市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Furano Hokkaido.svg|30px]]}} ||23,890||600.97||39.8||1966-05-01||[http://www.city.furano.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Noboribetsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|登別市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Noboribetsu, Hokkaido.svg|30px]]}} ||51,474||212.11||243||1970-08-01||[http://www.city.noboribetsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Eniva, Hokkaido|Eniva]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|恵庭市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Eniwa, Hokkaido.svg|30px]]}} ||68,754||294.87||233||1970-11-01||[http://www.city.eniwa.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Date, Hokkaido|Date]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|伊達市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Date, Hokkaido.svg|30px]]}} ||36,461||444.28||82.1||1972-04-01||[http://www.city.date.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitahiroshima, Hokkaido|Kitahiroshima]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|北広島市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kitahiroshima Hokkaido.svg|30px]]}} ||60,291||118.54||509||1996-09-01||[http://www.city.kitahiroshima.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Ishikari, Hokkaido|Ishikari]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|石狩市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ishikari, Hokkaido.svg|30px]]}} || 60,616||721.86||84.0||1996-09-01||[http://www.city.ishikari.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Shibetsu, Hokkaido|Shibetsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shibetsu, Hokkaido.svg|30px]]}} || 21,640||1,119.29||19.3||2005-09-01||[http://www.city.shibetsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kushiro]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kushiro Hokkaido.svg|30px]]}} || 182,263||1,362.75||134||2005-10-11||[https://web.archive.org/web/20060323035246/http://www.city.kushiro.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Hokuto, Hokkaido|Hokuto]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|北斗市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hokuto Hokkaido.svg|30px]]}} ||48,779||397.30||123||2006-02-01||[http://www.city.hokuto.hokkaido.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitami]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kitami Hokkaido.svg|30px]]}} || 124,291||1,427.56||87.1||2006-03-05||[http://www.city.kitami.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nayoro]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||align="left"|{{flag|Hokkaido}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nayoro Hokkaido.svg|30px]]}} ||29,869||535.23||55.8||2006-03-27||[http://www.city.nayoro.lg.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Kobe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|神戸市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kobe, Hyogo.svg|30px]]}} ||1,524,601||552.23||2,772||1889-04-01||[http://www.city.kobe.lg.jp/]||Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Himeji, Hyōgo|Himeji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|姫路市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Himeji, Hyogo.svg|30px]]}} ||536,170||534.27||1,004||1889-04-01||[http://www.city.himeji.hyogo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190907223328/http://www.city.himeji.hyogo.jp/ |date=2019-09-07 }}||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Amagasaki, Hyōgo|Amagasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Amagasaki, Hyogo.svg|30px]]}} || 461,202||49.77||9,267||1916-04-01||[http://www.city.amagasaki.hyogo.jp/]||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Akashi, Hyōgo|Akashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|明石市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Akashi, Hyogo.svg|30px]]}} ||292,162||49.24||5,933||1919-11-01||[https://web.archive.org/web/20031019194909/http://www.city.akashi.hyogo.jp/]||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Nishinomiya, Hyōgo|Nishinomiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西宮市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nishinomiya, Hyogo.svg|30px]]}} ||477,056||99.96||4,772||1925-04-01||[http://www.nishi.or.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Ashiya, Hyōgo|Ashiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|芦屋市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ashiya, Hyogo.svg|30px]]}} ||92,828||18.47||5,026||1940-11-10||[http://www.city.ashiya.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Itami, Hyōgo|Itami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊丹市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Itami, Hyogo.svg|30px]]}} ||194,488||24.97||7,789||1940-11-10||[http://www.city.itami.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Aioi, Hyōgo|Aioi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|相生市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Aioi, Hyogo.svg|30px]]}} ||31,973||90.45||353||1942-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827184359/http://www.city.aioi.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Toyooka, Hyōgo|Toyooka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toyooka, Hyogo.svg|30px]]}} || 87,555||697.66||125||1950-04-01||[http://www.city.toyooka.lg.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Kakogava, Hyōgo|Kakogava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|加古川市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kakogawa, Hyogo.svg|30px]]}} ||267,631||138.51||1,932||1950-06-15||[https://web.archive.org/web/20030930010510/http://www.city.kakogawa.hyogo.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Ako</span>[[Akō, Hyōgo|Akō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|赤穂市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ako, Hyogo.svg|30px]]}} || 51,277||126.88||404||1951-09-01||[https://web.archive.org/web/20050822230242/http://www.city.ako.hyogo.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Takarazuka, Hyōgo|Takarazuka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宝塚市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takaraduka, Hyogo.svg|30px]]}} ||222,071||101.80||2,181||1954-04-01||[http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100323000426/http://www.city.takarazuka.hyogo.jp/foreign/en/index.html |date=2010-03-23 }}||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Miki, Hyōgo|Miki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miki, Hyogo (1954–1966).svg|30px]]}} ||83,244||176.58||471||1954-06-01||[http://www.city.miki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Takasago, Hyōgo|Takasago]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高砂市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takasago, Hyogo.svg|30px]]}} || 94,198||34.40||2,738||1954-07-01||[https://web.archive.org/web/20100111064811/http://www.city.takasago.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Kavanishi, Hyōgo|Kavanishi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|川西市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kawanishi, Hyogo.svg|30px]]}} ||157,461||53.44||2,947||1954-08-01||[http://www.city.kawanishi.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Ono, Hyōgo|Ono]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小野市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ono, Hyogo.svg|30px]]}} ||49,664||92.92||534||1954-12-01||[http://www.city.ono.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Sanda, Hyōgo|Sanda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三田市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sanda, Hyogo.svg|30px]]}} || 113,600||210.22||540||1958-07-01||[http://www.city.sanda.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kasai, Hyōgo|Kasai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|加西市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kasai Hyogo.svg|30px]]}} ||48,435||150.95||321||1967-04-01||[http://www.city.kasai.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Tamba-Sasayama, Hyōgo|Tamba-Sasayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|丹波篠山市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tambasasayama, Hyogo.svg|30px]]}} ||44,345||377.61||117||1999-04-01||[http://www.city.sasayama.hyogo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100205231832/http://www.city.sasayama.hyogo.jp/ |date=2010-02-05 }}|| |- |align="left"|[[Yabu, Hyōgo|Yabu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|養父市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yabu, Hyogo.svg|30px]]}} || 27,428||422.78||64.9||2004-04-01||[http://www.city.yabu.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Tamba, Hyōgo|Tamba]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|丹波市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tanba, Hyogo.svg|30px]]}} ||69,233||493.28||140||2004-11-01||[https://web.archive.org/web/20050519012346/http://www.city.tamba.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Minamiavaji, Hyōgo|Minamiavaji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南あわじ市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamiawaji, Hyōgo.svg|30px]]}} ||51,069||229.18||223||2005-01-11||[http://www.city.minamiawaji.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Asago, Hyōgo|Asago]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|朝来市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Asago, Hyōgo.svg|30px]]}} || 34,084||402.98||84.6||2005-04-01||[http://www.city.asago.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Avaji, Hyōgo|Avaji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|淡路市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Awaji Hyogo.svg|30px]]}} ||47,849||184.21||260||2005-04-01||[http://www.city.awaji.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shiso</span>[[Shisō, Hyōgo|Shisō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宍粟市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shisō, Hyōgo.svg|30px]]}} ||42,302||658.60||64.2||2005-04-01||[http://www.city.shiso.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nishivaki, Hyōgo|Nishivaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nishiwaki, Hyōgo.svg|30px]]}} ||43,126||132.47||326||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20050831112740/http://www.city.nishiwaki.hyogo.jp/]|| |- |align="left"|[[Tatsuno, Hyōgo|Tatsuno]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|たつの市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tatsuno Hyogo.svg|30px]]}} ||80,988||210.93||384||2005-10-01||[http://www.city.tatsuno.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sumoto, Hyōgo|Sumoto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sumoto Hyogo.svg|30px]]}} ||48,631||182.47||267||2006-02-11||[http://www.city.sumoto.hyogo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100111034013/http://www.city.sumoto.hyogo.jp/ |date=2010-01-11 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Kato</span>[[Katō, Hyōgo|Katō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|加東市}}}}||align="left"|{{flag|Hyōgo}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Katō, Hyōgo.svg|30px]]}} ||39,935||157.49||254||2006-03-20||[http://www.city.kato.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Mito, Ibaraki|Mito]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|水戸市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Mito Ibaraki.svg|30px]]}} ||264,062||217.43||1,214||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20110322185051/http://www.city.mito.lg.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Hitachi, Ibaraki|Hitachi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日立市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hitachi, Ibaraki.svg|30px]]}} ||195,844||225.55||868||1939-09-01||[https://web.archive.org/web/20050904224525/http://www.city.hitachi.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsuchiura, Ibaraki|Tsuchiura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|土浦市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:茨城県土浦市市章.svg|30px]]}} ||143,986||113.82||1,265||1940-11-03||[http://www.city.tsuchiura.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Yuki</span>[[Yūki, Ibaraki|Yūki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|結城市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yuki, Ibaraki.svg|30px]]}} ||52,065||65.84||791||1954-03-15||[http://www.city.yuki.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ryugasaki</span>[[Ryūgasaki, Ibaraki|Ryūgasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|龍ヶ崎市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ryūgasaki, Ibaraki (platycodon).svg|30px]]}} ||79,295||78.20||1,014||1954-03-20||[http://www.city.ryugasaki.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Shimotsuma, Ibaraki|Shimotsuma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|下妻市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shimotsuma Ibaraki.svg|30px]]}} ||45,918||80.88||568||1954-06-01||[http://www.city.shimotsuma.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Joso</span>[[Jōsō, Ibaraki|Jōsō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|常総市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Joso Ibaraki.svg|30px]]}} || 65,858||123.52||533||1954-07-10||[http://www.city.joso.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Hitachiota</span>[[Hitachiōta, Ibaraki|Hitachiōta]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|常陸太田市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hitachiota Ibaraki.svg|30px]]}} ||58,461||372.01||157||1954-07-15||[http://www.city.hitachiota.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Takahagi, Ibaraki|Takahagi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高萩市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Takahagi Ibaraki.svg|30px]]}} || 32,031||193.65||165||1954-11-23||[http://www.city.takahagi.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitaibaraki, Ibaraki|Kitaibaraki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北茨城市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kitaibaraki, Ibaraki.svg|30px]]}} ||48,437||186.55||260||1956-03-31||[https://web.archive.org/web/20080208195100/http://www.city-kitaibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Toride, Ibaraki|Toride]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|取手市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toride, Ibaraki.svg|30px]]}} ||109,953||69.96||1,572||1970-10-01||[http://www.city.toride.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Ushiku, Ibaraki|Ushiku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|牛久市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ushiku, Ibaraki.svg|30px]]}} ||79,254||58.88||1,346||1986-06-01||[https://web.archive.org/web/20031013035340/http://www.city.ushiku.ibaraki.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Tsukuba, Ibaraki|Tsukuba]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|つくば市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tsukuba Ibaraki.svg|30px]]}} || 207,314||284.07||730||1987-11-30||[https://web.archive.org/web/20050826064935/http://www.city.tsukuba.ibaraki.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Hitachinaka, Ibaraki|Hitachinaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|ひたちなか市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hitachinaka, Ibaraki.svg|30px]]}} || 155,338||99.04||1,568||1994-11-01||[https://web.archive.org/web/20020202052204/http://www.city.hitachinaka.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Kashima, Ibaraki|Kashima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鹿嶋市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kashima, Ibaraki.svg|30px]]}} ||65,193||92.96||701||1995-09-01||[http://www.city.kashima.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Itako, Ibaraki|Itako]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|潮来市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Itako Ibaraki.svg|30px]]}} || 31,103||62.67||496||2001-04-01||[http://www.city.itako.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Moriya, Ibaraki|Moriya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|守谷市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Moriya, Ibaraki.svg|30px]]}} || 57,793||35.63||1,622||2002-02-02||[http://www.city.moriya.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Hitachiomiya</span>[[Hitachiōmiya, Ibaraki|Hitachiōmiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|常陸大宮市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hitachiomiya, Ibaraki.svg|30px]]}} ||46,729||348.38||134||2004-10-16||[http://www.city.hitachiomiya.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Naka, Ibaraki|Naka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|那珂市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Naka Ibaraki.svg|30px]]}} || 54,618||97.80||558||2005-01-21||[http://www.city.naka.ibaraki.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160823124000/http://www.city.naka.ibaraki.jp/ |date=2016-08-23 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Bando</span>[[Bandō, Ibaraki|Bandō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|坂東市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Bando Ibaraki.svg|30px]]}} || 57,128||123.18||464||2005-03-22||[http://www.city.bando.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Inashiki, Ibaraki|Inashiki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|稲敷市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Inashiki Ibaraki.svg|30px]]}} ||48,125||178.12||270||2005-03-22||[http://www.city.inashiki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Chikusei, Ibaraki|Chikusei]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|筑西市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Chikusei Ibaraki.svg|30px]]}} ||110,813||205.35||540||2005-03-28||[http://www.city.chikusei.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kasumigaura, Ibaraki|Kasumigaura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|かすみがうら市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kasumigaura, Ibaraki.svg|30px]]}} ||44,450||118.77||374||2005-03-28||[http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081017095928/http://www.city.kasumigaura.ibaraki.jp/ |date=2008-10-17 }}|| |- |align="left"|[[Kamisu, Ibaraki|Kamisu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|神栖市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kamisu, Ibaraki.svg|30px]]}} ||93,538||147.24||635||2005-08-01||[http://www.city.kamisu.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Namegata, Ibaraki|Namegata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|行方市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Namegata Ibaraki.svg|30px]]}} ||39,117||166.33||235||2005-09-02||[http://www.city.namegata.ibaraki.jp/]|| |- |align="left"|[[Koga, Ibaraki|Koga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Koga Ibaraki.svg|30px]]}} ||144,392||123.58||1,168||2005-09-12||[http://www.city.ibaraki-koga.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ishioka, Ibaraki|Ishioka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ishioka Ibaraki.svg|30px]]}} ||80,502||213.38||377||2005-10-01||[http://www.city.ishioka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakuragava, Ibaraki|Sakuragava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|桜川市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakuragawa, Ibaraki.svg|30px]]}} || 47,480||179.78||264||2005-10-01||[http://www.city.sakuragawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hokota, Ibaraki|Hokota]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鉾田市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hokota Ibaraki.svg|30px]]}} ||50,869||203.90||249||2005-10-11||[http://www.city.hokota.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kasama, Ibaraki|Kasama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kasama, Ibaraki.svg|30px]]}} ||80,646||240.27||336||2006-03-19||[http://www.city.kasama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsukubamirai, Ibaraki|Tsukubamirai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|つくばみらい市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tsukubamirai Ibaraki.svg|30px]]}} || 41,957||79.14||530||2006-03-27||[http://www.city.tsukubamirai.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Omitama, Ibaraki|Omitama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小美玉市}}}}||align="left"|{{flag|Ibaraki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Omitama Ibaraki.svg|30px]]}} ||52,834||140.21||377||2006-03-27||[http://www.city.omitama.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kanazava, Ishikava|Kanazava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|金沢市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kanazawa, Ishikawa.svg|30px]]}} ||455,595||467.77||974||1889-04-01||[http://www4.city.kanazawa.lg.jp/]||Asosiy shahar <br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Nonoichi, Ishikava|Nonoichi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|野々市市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nonoichi, Ishikawa.svg|30px]]}} ||51,976||13.56||3,800||2011-11-11||[http://www.city.nonoichi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nanao, Ishikava|Nanao]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nanao Ishikawa.svg|30px]]}} ||60,140||317.96||189||1939-07-20||[http://www.city.nanao.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Komatsu, Ishikava|Komatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小松市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Komatsu Ishikawa.svg|30px]]}} || 109,285||371.13||294||1940-12-01||[https://web.archive.org/web/20031018035511/http://www.city.komatsu.ishikawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Suzu, Ishikava|Suzu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|珠洲市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Suzu, Ishikawa.svg|30px]]}} ||13,472||247.20||54.5||1954-07-15||[http://www.city.suzu.ishikawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Hakui, Ishikava|Hakui]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|羽咋市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hakui, Ishikawa.svg|30px]]}} ||23,963||81.96||292||1958-07-01||[http://www.city.hakui.ishikawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Kahoku, Ishikava|Kahoku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|かほく市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kahoku, Ishikawa.svg|30px]]}} ||34,747||64.76||537||2004-03-01||[http://www.city.kahoku.ishikawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Hakusan, Ishikava|Hakusan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|白山市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hakusan, Ishikawa.svg|30px]]}} ||110,563||755.17||146||2005-02-01||[http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070219135937/http://www.city.hakusan.ishikawa.jp/ |date=2007-02-19 }}|| |- |align="left"|[[Nomi, Ishikava|Nomi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|能美市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nomi, Ishikawa.svg|30px]]}} ||48,106||83.85||574||2005-02-01||[http://www.city.nomi.ishikawa.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090521152917/http://www.city.nomi.ishikawa.jp/ |date=2009-05-21 }}|| |- |align="left"|[[Kaga, Ishikava|Kaga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kaga, Ishikawa.svg|30px]]}} ||73,745||306.00||241||2005-10-01||[http://www.city.kaga.ishikawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Vajima, Ishikava|Vajima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||align="left"|{{flag|Ishikava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Wajima, Ishikawa.svg|30px]]}} ||31,532||426.25||74.0||2006-02-01||[http://www.city.wajima.ishikawa.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Morioka, Ivate|Morioka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|盛岡市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Morioka, Iwate.svg|30px]]}} ||299,746||886.47||338||1889-04-01||[http://www.city.morioka.iwate.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Kamaishi, Ivate|Kamaishi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kamaishi, Iwate.svg|30px]]}} ||41,348||441.42||93.7||1937-05-05||[http://www.city.kamaishi.iwate.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ofunato</span>[[Ōfunato, Ivate|Ōfunato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大船渡市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ofunato, Iwate.svg|30px]]}} ||42,119||323.28||130||1952-04-01||[http://www.city.ofunato.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Rikuzentakata, Ivate|Rikuzentakata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|陸前高田市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Rikuzentakata, Iwate.svg|30px]]}} ||23,961||232.29||103||1955-01-01||[http://www.city.rikuzentakata.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitakami, Ivate|Kitakami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kitakami, Iwate.svg|30px]]}} ||94,806||437.55||217||1991-04-01||[http://www.city.kitakami.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyako, Ivate|Miyako]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyako, Iwate.svg|30px]]}} ||58,342||696.82||83.7||2005-06-06||[http://www.city.miyako.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Hachimantai, Ivate|Hachimantai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八幡平市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hachimantai, Iwate.svg|30px]]}} ||29,993||862.25||34.8||2005-09-01||[http://www.city.hachimantai.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ichinoseki, Ivate|Ichinoseki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ichinoseki, Iwate.svg|30px]]}} ||123,155||1,133.10||109||2005-09-20||[http://www.city.ichinoseki.iwate.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tono</span>[[Tōno, Ivate|Tōno]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tono, Iwate.svg|30px]]}} ||30,587||825.62||37.0||2005-10-01||[http://www.city.tono.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Hanamaki, Ivate|Hanamaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hanamaki, Iwate.svg|30px]]}} ||103,718||908.32||114||2006-01-01||[http://www.city.hanamaki.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Ninohe, Ivate|Ninohe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ninohe, Iwate.svg|30px]]}} ||30,685||420.31||73.0||2006-01-01||[https://web.archive.org/web/20100309140524/http://www.city.ninohe.iwate.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Oshu</span>[[Ōshū, Ivate|Ōshū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|奥州市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Oshu, Iwate.svg|30px]]}} ||128,273||993.35||129||2006-02-20||[http://www.city.oshu.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Kuji, Ivate|Kuji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kuji, Iwate.svg|30px]]}} ||37,824||623.14||60.7||2006-03-06||[http://www.city.kuji.iwate.jp/]|| |- |align="left"|[[Takizava, Ivate|Takizava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|滝沢市}}}}||align="left"|{{flag|Ivate}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takizawa, Iwate.svg|30px]]}} ||55,153||182.32||303||2014-01-01||[http://www.city.takizawa.iwate.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Takamatsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|高松市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takamatsu, Kagawa.svg|30px]]}} ||418,557||375.11||1,116||1890-02-15||[http://www.city.takamatsu.kagawa.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Marugame, Kagava|Marugame]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Marugame, Kagawa.svg|30px]]}} ||110,550||111.79||989||1899-04-01||[http://www.city.marugame.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakaide, Kagava|Sakaide]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|坂出市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakaide, Kagawa.svg|30px]]}} || 56,501||92.46||611||1942-07-01||[http://www.city.sakaide.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Zentsuji</span>[[Zentsūji, Kagava|Zentsūji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|善通寺市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Zentsuji, Kagawa.svg|30px]]}} || 35,180||39.88||882||1954-03-31||[http://www.city.zentsuji.kagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Sanuki, Kagava|Sanuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|さぬき市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sanuki, Kagawa.svg|30px]]}} || 54,832||158.90||345||2002-04-01||[http://www.city.sanuki.kagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashikagava, Kagava|Higashikagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東かがわ市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashikagawa, Kagawa.svg|30px]]}} ||34,953||153.35||228||2003-04-01||[http://www.higashikagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Kan'onji, Kagava|Kan'onji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kanonji, Kagawa.svg|30px]]}} ||64,020||117.47||545||2005-10-11||[http://www.city.kanonji.kagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Mitoyo, Kagava|Mitoyo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三豊市}}}}||align="left"|{{flag|Kagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mitoyo, Kagawa.svg|30px]]}} ||69,997||222.66||314||2006-01-01||[http://www.city.mitoyo.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kagoshima, Kagoshima|Kagoshima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kagoshima, Kagoshima.svg|30px]]}} ||605,196||547.06||1,106||1889-04-01||[http://www.city.kagoshima.lg.jp/]||Asosiy shahar <br> Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Kanoya, Kagoshima|Kanoya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kanoya, Kagoshima.svg|30px]]}} ||105,673||448.33||236||1941-05-27||[http://www.e-kanoya.net/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070918223533/http://www.e-kanoya.net/ |date=2007-09-18 }}|| |- |align="left"|[[Makurazaki, Kagoshima|Makurazaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|枕崎市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Makurazaki, Kagoshima.svg|30px]]}} ||24,400||74.88||326||1949-09-01||[https://web.archive.org/web/20030522080438/http://www.city.makurazaki.kagoshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Akune, Kagoshima|Akune]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|阿久根市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Akune, Kagoshima.svg|30px]]}} ||24,166||134.30||180||1952-04-01||[http://www.city.akune.kagoshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Izumi, Kagoshima|Izumi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Izumi, Kagoshima.svg|30px]]}} ||56,851||330.06||172||1954-04-01||[http://www.city.izumi.kagoshima.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20030928012037/http://www.city.izumi.kagoshima.jp/ |date=2003-09-28 }}|| |- |align="left"|[[Ibusuki, Kagoshima|Ibusuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ibusuki, Kagoshima.svg|30px]]}} ||45,455||149.01||305||1954-04-01||[http://www.city.ibusuki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Minamisatsuma, Kagoshima|Minamisatsuma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南さつま市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamisatsuma Kagoshima.svg|30px]]}} ||40,386||283.35||143||1954-07-15||[http://www.city.minamisatsuma.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nishinoomote, Kagoshima|Nishinoomote]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西之表市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nishinoomote, Kagoshima.svg|30px]]}} ||14,809||205.66||72.0||1958-10-01||[http://www.city.nishinoomote.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tarumizu, Kagoshima|Tarumizu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|垂水市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tarumizu, Kagoshima.svg|30px]]}} ||18,078||162.01||112||1958-10-01||[http://www.city.tarumizu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|薩摩川内市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Satsumasendai, Kagoshima.svg|30px]]}} ||100,730||683.50||147||2004-10-12||[https://web.archive.org/web/20041020012842/http://www.city.satsumasendai.kagoshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Hioki, Kagoshima|Hioki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日置市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hioki, Kagoshima.svg|30px]]}} ||51,472||253.06||203||2005-05-01||[http://www.city.hioki.kagoshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Soo, Kagoshima|Soo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|曽於市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Soo, Kagoshima.svg|30px]]}} ||41,179||390.39||105||2005-07-01||[http://www.city.soo.kagoshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Ichikikushikino, Kagoshima|Ichikikushikino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|いちき串木野市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ichikikushikino, Kagoshima.svg|30px]]}} ||32,079||112.04||286||2005-10-11||[http://www.city.ichikikushikino.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kirishima, Kagoshima|Kirishima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|霧島市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kirishima, Kagoshima.svg|30px]]}} ||127,726||603.68||212||2005-11-07||[http://www.city-kirishima.jp/]|| |- |align="left"|[[Shibushi, Kagoshima|Shibushi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|志布志市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shibushi, Kagoshima.svg|30px]]}}||34,105||289.93||118||2006-01-01||[http://www.city.shibushi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Amami, Kagoshima|Amami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|奄美市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Amami, Kagoshima.svg|30px]]}} ||48,116||306.20||157||2006-03-20||[http://www.city.amami.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Minamikyushu</span>[[Minamikyūshū, Kagoshima|Minamikyūshū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南九州市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamikyushu, Kagoshima.svg|30px]]}} ||40,891||357.85||114||2007-12-01||[http://www.city.minamikyushu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Isa, Kagoshima|Isa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊佐市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Isa, Kagoshima.svg|30px]]}} ||30,070||392.36||76.64||2008-11-01||[http://www.city.isa.kagoshima.jp/]|| |- |align="left"|[[Aira, Kagoshima|Aira]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|姶良市}}}}||align="left"|{{flag|Kagoshima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Aira, Kagoshima.svg|30px]]}} ||74,611||231.32||323||2010-03-23||[http://www.city.aira.lg.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Yokohama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|横浜市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yokohama, Kanagawa.svg|30px]]}} ||3,732,616||437.38||8,500||1889-04-01||[http://www.city.yokohama.jp/]||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Yokosuka, Kanagava|Yokosuka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|横須賀市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県横須賀市市章.svg|30px]]}} ||421,397||100.68||4,186||1907-02-15||[http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/]||Asosiy shahar |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Kavasaki, Kanagava|Kavasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|川崎市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県川崎市市章.svg|30px]]}} ||1,531,646||142.70||9,626||1924-07-01||[http://www.city.kawasaki.jp/]||Ramiy metropoliya |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Hiratsuka, Kanagava|Hiratsuka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|平塚市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県平塚市市章.svg|30px]]}} || 260,419||67.83||3,839||1932-04-01||[http://www.city.hiratsuka.kanagawa.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Kamakura, Kanagava|Kamakura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鎌倉市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県鎌倉市市章.svg|30px]]}} ||173,588||39.60||4,384||1939-11-03||[http://www.city.kamakura.kanagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Fujisava, Kanagava|Fujisava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|藤沢市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県藤沢市市章.svg|30px]]}} || 402,628||69.51||5,792||1940-10-01||[http://www.city.fujisawa.kanagawa.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Odavara, Kanagava|Odavara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小田原市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県小田原市市章.svg|30px]]}} || 198,841||114.09||1,743||1940-12-20||[http://www.city.odawara.kanagawa.jp/]||Maxsus shahar |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Chigasaki, Kanagava|Chigasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|茅ヶ崎市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県茅ヶ崎市市章.svg|30px]]}} ||231,005||35.71||6,469||1947-10-01||[http://www.city.chigasaki.kanagawa.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Zushi, Kanagava|Zushi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|逗子市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県逗子市市章.svg|30px]]}} ||58,654||17.34||3,383||1954-04-15||[http://www.city.zushi.kanagawa.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Sagamihara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|相模原市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県相模原市市章.svg|30px]]}} ||723,470||328.84||2,148||1954-11-20||[http://www.city.sagamihara.kanagawa.jp/]||Rasmiy metropoliya |- |align="left"|[[Miura, Kanagava|Miura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三浦市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県三浦市市章.svg|30px]]}} || 49,371||32.28||1,529||1955-01-01||[http://www.city.miura.kanagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Hadano, Kanagava|Hadano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|秦野市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県秦野市市章.svg|30px]]}} || 169,201||103.61||1,633||1955-01-01||[http://www.city.hadano.kanagawa.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Atsugi, Kanagava|Atsugi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|厚木市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県厚木市市章.svg|30px]]}} ||225,163||93.83||2,400||1955-02-01||[http://www.city.atsugi.kanagawa.jp/]||Maxsus shahar |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Yamato, Kanagava|Yamato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大和市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県大和市市章.svg|30px]]}} ||223,127||27.06||8,246||1959-02-01||[http://www.city.yamato.lg.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Isehara, Kanagava|Isehara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊勢原市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県伊勢原市市章.svg|30px]]}} ||100,779||55.52||1,815||1971-03-01||[http://www.city.isehara.kanagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Ebina, Kanagava|Ebina]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|海老名市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:Ebina Kanagawa chapter.svg|30px]]}} ||126,035||26.48||4,760||1971-11-01||[http://www.city.ebina.kanagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Zama, Kanagava|Zama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|座間市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県座間市市章.svg|30px]]}} ||127,582||17.58||7,257||1971-11-01||[http://www.city.zama.kanagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Minamiashigara, Kanagava|Minamiashigara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南足柄市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県南足柄市市章.svg|30px]]}} ||44,285||76.93||576||1972-04-01||[http://www.city.minamiashigara.kanagawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Ayase, Kanagava|Ayase]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|綾瀬市}}}}||align="left"|{{flag|Kanagava}}||{{center|[[Fayl:神奈川県綾瀬市市章.svg|30px]]}} ||82,083||22.28||3,684||1978-11-01||[http://www.city.ayase.kanagawa.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Kochi</span>[[Kōchi, Kōchi|Kōchi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高知市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kochi, Kochi.svg|30px]]}} ||342,944||309.22||1,109||1889-04-01||[http://www.city.kochi.kochi.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Sukumo, Kōchi|Sukumo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宿毛市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Sukumo Kochi chapter.svg|30px]]}} || 23,771||286.11||83.1||1954-03-31||[http://www.city.sukumo.kochi.jp/]|| |- |align="left"|[[Aki, Kōchi|Aki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|安芸市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Aki, Kōchi.svg|30px]]}} ||20,555||317.34||64.8||1954-08-01||[http://www.city.aki.kochi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tosashimizu, Kōchi|Tosashimizu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|土佐清水市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Tosashimizu symbol.png|30px]]}} ||12,717||266.34||47.7||1954-08-01||[http://www.city.tosashimizu.kochi.jp/]|| |- |align="left"|[[Susaki, Kōchi|Susaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|須崎市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Susaki, Kōchi.svg|30px]]}} ||25,679||135.46||190||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/19991127184937/http://city.susaki.kochi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tosa, Kōchi|Tosa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|土佐市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tosa, Kochi.svg|30px]]}} ||29,726||91.59||325||1959-01-01||[http://www.city.tosa.lg.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201030040629/http://www.city.tosa.lg.jp/ |date=2020-10-30 }}|| |- |align="left"|[[Muroto, Kōchi|Muroto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|室戸市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Muroto, Kōchi.svg|30px]]}} ||12,451||248.22||50.2||1959-03-01||[http://www.city.muroto.kochi.jp/]|| |- |align="left"|[[Nankoku, Kōchi|Nankoku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南国市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nankoku Kochi.svg|30px]]}} ||50,315||125.35||401||1959-10-01||[https://web.archive.org/web/20031008163502/http://www.city.nankoku.kochi.jp/]|| |- |align="left"|[[Shimanto, Kōchi (shahar)|Shimanto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|四万十市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shimanto Kochi.svg|30px]]}} ||37,182||632.42||58.8||2005-04-10||[http://www.city.shimanto.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kami, Kōchi|Kami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|香美市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kami, Kochi.svg|30px]]}} ||29,144||538.22||54.1||2006-03-01||[https://web.archive.org/web/20121031134322/http://www.city.kami.kochi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Konan</span>[[Kōnan, Kōchi|Kōnan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|香南市}}}}||align="left"|{{flag|Kōchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Konan, Kochi.svg|30px]]}} ||34,084||126.49||269||2006-03-01||[http://www.city.kochi-konan.lg.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Kumamoto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|熊本市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kumamoto, Kumamoto.svg|30px]]}} ||738,907||267.23||2,509||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20030423003228/http://www.city.kumamoto.kumamoto.jp/]||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Yatsushiro, Kumamoto|Yatsushiro]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八代市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Yatsushiro Kumamoto.svg|30px]]}} || 134,491||680.59||198||1940-09-01||[http://www.city.yatsushiro.kumamoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Hitoyoshi, Kumamoto|Hitoyoshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|人吉市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hitoyoshi, Kumamoto.svg|30px]]}} ||36,556||210.55||174||1942-02-11||[http://www.city.hitoyoshi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Arao, Kumamoto|Arao]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|荒尾市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Arao Kumamoto.svg|30px]]}} ||55,505||57.15||971||1942-04-01||[http://www.city.arao.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Minamata, Kumamoto|Minamata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|水俣市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamata, Kumamoto.svg|30px]]}} ||28,123||162.88||173||1949-04-01||[http://www.city.minamata.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tamana, Kumamoto|Tamana]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|玉名市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tamana, Kumamoto.svg|30px]]}} ||70,747||152.55||464||1954-04-01||[http://www.city.tamana.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Yamaga, Kumamoto|Yamaga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|山鹿市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamaga, Kumamoto.svg|30px]]}} || 56,741||299.67||189||1954-04-01||[http://www.city.yamaga.kumamoto.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20050126040213/http://city.yamaga.kumamoto.jp/ |date=2005-01-26 }}|| |- |align="left"|[[Kikuchi, Kumamoto|Kikuchi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|菊池市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kikuchi, Kumamoto.svg|30px]]}} ||51,471||276.66||186||1958-08-01||[http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110919121754/http://www.city.kikuchi.kumamoto.jp/ |date=2011-09-19 }}|| |- |align="left"|[[Uto, Kumamoto|Uto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇土市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Uto Kumamoto.svg|30px]]}} || 37,897||74.19||511||1958-10-01||[http://www.city.uto.kumamoto.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120716212732/http://www.city.uto.kumamoto.jp/ |date=2012-07-16 }}|| |- |align="left"|[[Kamiamakusa, Kumamoto|Kami-Amakusa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|上天草市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kamiamakusa Kumamoto.svg|30px]]}} ||31,051||126.13||246||2004-03-31||[https://web.archive.org/web/20090224085647/http://www.kamiamakusa-c.kumamoto-sgn.jp/]|| |- |align="left"|[[Uki, Kumamoto|Uki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇城市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Uki Kumamoto.svg|30px]]}} ||62,718||188.56||333||2005-01-15||[http://www.city.uki.kumamoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Aso, Kumamoto|Aso]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|阿蘇市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Aso, Kumamoto.svg|30px]]}} ||29,149||376.25||77.5||2005-02-11||[http://www.city.aso.kumamoto.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Koshi</span>[[Kōshi, Kumamoto|Kōshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|合志市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Koshi Kumamoto.svg|30px]]}} ||53,490||53.17||1,006||2006-02-27||[http://www.city.koshi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Amakusa, Kumamoto|Amakusa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|天草市}}}}||align="left"|{{flag|Kumamoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Amakusa, Kumamoto.svg|30px]]}} ||93,047||683.17||136||2006-03-27||[http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Kyoto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|京都市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kyoto, Kyoto.svg|30px]]}} ||1,464,890||827.90||1,800||1889-04-01||[http://www.city.kyoto.lg.jp/]||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|福知山市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fukuchiyama, Kyoto.svg|30px]]}}||80,836||552.57||146||1937-04-01||[http://www.city.fukuchiyama.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Maizuru, Kyoto|Maizuru]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|舞鶴市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Maizuru symbol.png|30px]]}} || 90,461||342.15||264||1943-05-27||[http://www.city.maizuru.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|綾部市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ayabe, Kyoto.svg|30px]]}} ||37,081||347.11||107||1950-08-01||[https://web.archive.org/web/20070210163241/http://www.city.ayabe.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Uji, Kyoto|Uji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇治市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Uji Kyoto chapter.svg|30px]]}} ||191,297||67.55||2,832||1951-03-01||[http://www.city.uji.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyazu, Kyoto|Miyazu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宮津市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Miyazu symbol.png|30px]]}} ||20,565||169.32||121||1954-06-01||[http://www.city.miyazu.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|亀岡市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Kameoka symbol.png|30px]]}} || 93,641||224.90||416||1955-01-01||[http://www.city.kameoka.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Joyo</span>[[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|城陽市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Joyo, Kyoto.svg|30px]]}} || 80,795||32.74||2,468||1972-05-03||[http://www.city.joyo.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Muko</span>[[Mukō, Kyoto|Mukō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|向日市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mukō, Kyoto.svg|30px]]}} || 55,137||7.67||7,189||1972-10-01||[http://www.city.muko.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Nagaokakyo</span>[[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長岡京市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nagaokakyō, Kyoto.svg|30px]]}} ||79,031||19.18||4,120||1972-10-01||[https://web.archive.org/web/20051125110930/http://www.city.nagaokakyo.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Yavata, Kyoto|Yavata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yawata, Kyoto.svg|30px]]}} ||73,822||24.37||3,029||1977-11-01||[http://www.city.yawata.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Kyotanabe</span>[[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|京田辺市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kyōtanabe, Kyoto.svg|30px]]}} ||65,211||42.94||1,519||1997-04-01||[http://www.kyotanabe.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121013120104/http://www.kyotanabe.jp/ |date=2012-10-13 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Kyotango</span>[[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|京丹後市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kyōtango, Kyoto.svg|30px]]}} ||60,980||501.84||122||2004-04-01||[http://www.city.kyotango.kyoto.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20121008195221/http://www.city.kyotango.kyoto.jp/ |date=2012-10-08 }}|| |- |align="left"|[[Nantan, Kyoto|Nantan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南丹市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nantan, Kyoto.svg|30px]]}} ||35,937||616.31||58.3||2006-06-01||[http://www.city.nantan.kyoto.jp/]|| |- |align="left"|[[Kizugava, Kyoto|Kizugava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|木津川市}}}}||align="left"|{{flag|Kyoto}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kizugawa, Kyoto.svg|30px]]}} ||66,783||85.12||785||2007-03-12||[http://www.city.kizugawa.lg.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Yokkaichi, Mie|Yokkaichi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|四日市市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yokkaichi, Mie.svg|30px]]}} ||306,584||205.53||1,492||1897-08-01||[http://www.city.yokkaichi.mie.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Matsusaka, Mie|Matsusaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|松阪市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Matsusaka, Mie.svg|30px]]}} || 169,571||623.82||272||1933-02-01||[http://www.city.matsusaka.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Kuvana, Mie|Kuvana]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|桑名市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kuwana, Mie.svg|30px]]}} ||140,816||136.61||1,031||1937-04-01||[http://www.city.kuwana.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Suzuka, Mie|Suzuka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鈴鹿市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Suzuka, Mie.svg|30px]]}} ||197,437||194.67||1,014||1942-12-01||[http://www.city.suzuka.mie.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070217195322/http://www.city.suzuka.mie.jp/ |date=2007-02-17 }}|| |- |align="left"|[[Nabari, Mie|Nabari]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|名張市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nabari, Mie.svg|30px]]}} ||81,184||129.76||626||1954-03-31||[http://www.city.nabari.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ovase, Mie|Ovase]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|尾鷲市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Owase, Mie.svg|30px]]}} || {21,272||193.16||110||1954-06-20||[http://www.city.owase.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kameyama, Mie|Kameyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|亀山市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kameyama, Mie.svg|30px]]}} ||50,304||190.91||263||1954-10-01||[http://www.city.kameyama.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Toba, Mie|Toba]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鳥羽市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toba, Mie.svg|30px]]}} ||22,286||107.98||206||1954-11-01||[http://www.city.toba.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Inabe, Mie|Inabe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|いなべ市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Inabe, Mie.svg|30px]]}} ||46,676||219.58||213||2003-12-01||[http://www.city.inabe.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Shima, Mie|Shima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|志摩市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shima, Mie.svg|30px]]}} ||56,758||179.70||316||2004-10-01||[http://www.city.shima.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Iga, Mie|Iga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊賀市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Iga, Mie.svg|30px]]}} ||99,662||558.17||179||2004-11-01||[http://www.city.iga.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ise, Mie|Ise]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊勢市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ise, Mie.svg|30px]]}} ||133,547||208.53||640||2005-11-01||[http://www.city.ise.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Kumano, Mie|Kumano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|熊野市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kumano, Mie.svg|30px]]}} ||20,477||373.63||54.8||2005-11-01||[http://www.city.kumano.mie.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsu, Mie|Tsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|津市}}}}||align="left"|{{flag|Mie}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsu, Mie.svg|30px]]}} ||289,215||710.81||407||2006-01-01||[http://www.info.city.tsu.mie.jp/]||Prefektura poytaxti |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Sendai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|仙台市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sendai, Miyagi.svg|30px]]}} ||1,091,407||783.54||1,314||1889-04-01||[http://www.city.sendai.jp/]||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Ishinomaki]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|石巻市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ishinomaki, Miyagi.svg|30px]]}} ||163,840||555.77||295||1933-04-01||[http://www.city.ishinomaki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Shiogama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|塩竈市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shiogama, Miyagi.svg|30px]]}} ||58,057||17.86||3,251||1941-11-23||[http://www.city.shiogama.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Shiroishi, Miyagi|Shiroishi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|白石市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shiroishi, Miyagi.svg|30px]]}} || 38,629||286.47||135||1954-04-01||[http://www.city.shiroishi.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Natori, Miyagi|Natori]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|名取市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Natori, Miyagi.svg|30px]]}} ||69,610||100.06||696||1958-10-01||[http://www.city.natori.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kakuda, Miyagi|Kakuda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|角田市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kakuda, Miyagi.svg|30px]]}} ||32,559||147.58||221||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20010124171000/http://www.city.kakuda.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tagajo</span>[[Tagajō]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|多賀城市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tagajō, Miyagi.svg|30px]]}} || 63,200||19.65||3,216||1971-11-01||[http://www.city.tagajo.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Ivanuma]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|岩沼市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iwanuma, Miyagi.svg|30px]]}} ||44,595||60.72||734||1971-11-01||[http://www.city.iwanuma.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tome, Miyagi|Tome]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|登米市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tome Miyagi.svg|30px]]}} ||86,940||536.38||162||2005-04-01||[http://www.city.tome.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kurihara, Miyagi|Kurihara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|栗原市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kurihara, Miyagi.svg|30px]]}} || 77,862||804.93||96.7||2005-04-01||[http://www.kuriharacity.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashimatsushima]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|東松島市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashimatsushima, Miyagi.svg|30px]]}} ||43,238||101.86||424||2005-04-01||[http://www.city.higashimatsushima.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kesennuma]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|気仙沼市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kesennuma Miyagi.svg|30px]]}} ||64,578||226.67||285||2006-03-31||[https://archive.today/20121205013719/http://www.city.kesennuma.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Osaki</span>[[Ōsaki, Miyagi|Ōsaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大崎市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Osaki, Miyagi.svg|30px]]}} ||137,164||796.76||172||2006-03-31||[http://www.city.osaki.miyagi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tomiya</span>[[Tomiya, Miyagi|Tomiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富谷市}}}}||align="left"|{{flag|Miyagi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tomiya Miyagi.svg|30px]]}} ||52,491||49.13||1,067||2016-10-10||[http://www.tomiya-city.miyagi.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Miyazaki (shahar)|Miyazaki]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|宮崎市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyazaki, Miyazaki.svg|30px]]}} ||369,473||596.80||619||1924-04-01||[http://www.city.miyazaki.miyazaki.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|<span style="display:none">Miyakonojo</span>[[Miyakonojō]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|都城市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyakonojo, Miyazaki.svg|30px]]}} ||169,384||653.31||259||1924-04-01||[http://www.city.miyakonojo.miyazaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Nobeoka]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|延岡市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nobeoka, Miyazaki.svg|30px]]}} || 132,480||867.97||153||1933-02-11||[http://www.city.nobeoka.miyazaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Nichinan, Miyazaki|Nichinan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日南市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nichinan, Miyazaki.svg|30px]]}} ||43,264||294.46||147||1950-01-01||[http://www.city.nichinan.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kobayashi, Miyazaki|Kobayashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小林市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kobayashi, Miyazaki.svg|30px]]}} ||40,514||474.23||85.4||1950-04-01||[https://web.archive.org/web/20100410014919/http://www.city.kobayashi.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Hyuga</span>[[Hyūga, Miyazaki|Hyūga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日向市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hyuga, Miyazaki.svg|30px]]}} ||63,066||336.29||188||1951-04-01||[http://www.city.hyuga.miyazaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Kushima, Miyazaki|Kushima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|串間市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kushima, Miyazaki.svg|30px]]}} ||21,386||294.96||72.5||1954-11-03||[https://web.archive.org/web/20110307085939/http://www.city.kushima.miyazaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Saito, Miyazaki|Saito]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西都市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Saito Miyazaki.svg|30px]]}} ||33,290||438.56||75.9||1958-11-01||[https://web.archive.org/web/20030928215807/http://www.city.saito.miyazaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Ebino, Miyazaki|Ebino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|えびの市}}}}||align="left"|{{flag|Miyazaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ebino, Miyazaki.svg|30px]]}} ||22,445||283.00||79.3||1970-12-01||[http://www.city.ebino.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Matsumoto, Nagano|Matsumoto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|松本市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Matsumoto, Nagano.svg|30px]]}} ||238,776||978.47||244||1907-05-01||[http://www.city.matsumoto.nagano.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Okaya, Nagano|Okaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岡谷市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Okaya, Nagano.svg|30px]]}} ||53,722||85.14||631||1936-04-01||[http://www.city.okaya.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Suva, Nagano|Suva]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|諏訪市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Suwa Nagano.svg|30px]]}} || 52,671||109.06||483||1941-08-10||[http://www.city.suwa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Suzaka, Nagano|Suzaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|須坂市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Suzaka Nagano.svg|30px]]}} ||53,097||149.84||354||1954-04-01||[http://www.city.suzaka.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Komoro, Nagano|Komoro]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小諸市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Komoro, Nagano.svg|30px]]}} ||45,333||98.66||459||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050105/http%3A//www.city.komoro.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Komagane, Nagano|Komagane]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|駒ヶ根市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Komagane Nagano.svg|30px]]}} || 34,696||165.92||209||1954-07-01||[http://www.city.komagane.nagano.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Omachi</span>[[Ōmachi, Nagano|Ōmachi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大町市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Omachi Nagano.svg|30px]]}} ||31,276||564.99||55.4||1954-07-01||[http://www.city.omachi.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Iiyama, Nagano|Iiyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|飯山市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iiyama Nagano.svg|30px]]}} ||24,155||202.32||119||1954-08-01||[http://www.city.iiyama.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Iida, Nagano|Iida]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|飯田市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iida Nagano.svg|30px]]}} ||107,129||658.76||163||1956-09-30||[http://www.city.iida.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Chino, Nagano|Chino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|茅野市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Chino Nagano.svg|30px]]}} ||57,363||266.41||215||1958-08-01||[http://www.city.chino.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Shiojiri, Nagano|Shiojiri]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|塩尻市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shiojiri Nagano.svg|30px]]}} ||67,781||290.13||234||1959-04-01||[https://web.archive.org/web/20010720092104/http://www.city.shiojiri.nagano.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Nagano, Nagano|Nagano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長野市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nagano Nagano.svg|30px]]}} ||365,950||834.81||438||1966-10-16||[http://www.city.nagano.nagano.jp/]||Asosiy shahar<br>Rasmiy metropolis |- |align="left"|[[Chikuma, Nagano|Chikuma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|千曲市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Chikuma Nagano.svg|30px]]}} ||63,305||119.84||528||2003-09-01||[https://web.archive.org/web/20030901020411/http://www.city.chikuma.nagano.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tomi</span>[[Tōmi, Nagano|Tōmi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東御市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tomi Nagano.svg|30px]]}} ||31,211||112.30||278||2004-04-01||[http://www.city.tomi.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Nakano, Nagano|Nakano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中野市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nakano Nagano.svg|30px]]}} ||46,295||112.06||413||2005-04-01||[http://www.city.nakano.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Saku, Nagano|Saku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐久市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Saku, Nagano.svg|30px]]}} ||100,077||423.99||236||2005-04-01||[http://www.city.saku.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Azumino, Nagano|Azumino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|安曇野市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Azumino Nagano.svg|30px]]}} || 97,084||331.82||293||2005-10-01||[http://www.city.azumino.nagano.jp]|| |- |align="left"|[[Ueda, Nagano|Ueda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|上田市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ueda, Nagano.svg|30px]]}} ||161,887||552.00||293||2006-03-06||[http://www.city.ueda.nagano.jp/]|| |- |align="left"|[[Ina, Nagano|Ina]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊那市}}}}||align="left"|{{flag|Nagano}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ina, Nagano.svg|30px]]}} ||71,937||667.81||108||2006-03-31||[http://www.inacity.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Nagasaki, Nagasaki|Nagasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長崎市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Nagasaki Nagasaki chapter.svg|30px]]}} || 448,792||406.37||1,104||1889-04-01||[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151230090651/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/ |date=2015-12-30 }}||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Sasebo, Nagasaki|Sasebo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐世保市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sasebo, Nagasaki.svg|30px]]}} ||254,650||364.00||700||1902-04-01||[https://web.archive.org/web/20040702014029/http://www.city.sasebo.nagasaki.jp/]||asosiy shahar |- |align="left"|[[Shimabara, Nagasaki|Shimabara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|島原市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shimabara, Nagasaki.svg|30px]]}} ||48,953||82.77||591||1940-04-01||[http://www.city.shimabara.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Omura</span>[[Ōmura, Nagasaki|Ōmura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大村市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Omura, Nagasaki.svg|30px]]}} ||89,650||126.34||710||1942-02-11||[http://www.city.omura.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsushima, Nagasaki|Tsushima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|対馬市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsushima, Nagasaki.svg|30px]]}} || 36,347||708.81||51.3||2004-03-01||[http://www.city.tsushima.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Iki, Nagasaki|Iki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|壱岐市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iki Nagasaki.svg|30px]]}} ||30,352||138.50||219||2004-03-01||[https://web.archive.org/web/20110516134104/http://www.city.iki.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Goto</span>[[Gotō, Nagasaki|Gotō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|五島市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Goto Nagasaki chapter.svg|30px]]}} ||42,447||420.77||101||2004-08-01||[https://web.archive.org/web/20120303101431/http://www3.city.goto.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Isahaya, Nagasaki|Isahaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|諫早市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Isahaya Nagasaki.svg|30px]]}} ||142,635||312.24||457||2005-03-01||[http://www.city.isahaya.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Saikai, Nagasaki|Saikai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西海市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Saikai Nagasaki.svg|30px]]}} || 32,737||241.95||135||2005-04-01||[http://www.city.saikai.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Hirado, Nagasaki|Hirado]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|平戸市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hirado, Nagasaki.svg|30px]]}} ||36,785||235.63||156||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20090416075114/http://www.city.hirado.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Unzen, Nagasaki|Unzen]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|雲仙市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Unzen Nagasaki.svg|30px]]}} ||48,701||206.92||235||2005-10-11||[http://www.city.unzen.nagasaki.jp/]|| |- |align="left"|[[Matsuura, Nagasaki|Matsuura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|松浦市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Matsuura, Nagasaki.svg|30px]]}} ||26,007||130.35||200||2006-01-01||[http://www.city-matsuura.jp/]|| |- |align="left"|[[Minamishimabara, Nagasaki|Minamishimabara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南島原市}}}}||align="left"|{{flag|Nagasaki}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamishimabara, Nagasaki.svg|30px]]}} ||52,347||169.88||308||2006-03-31||[http://www.city.Minamishimabara.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Nara, Nara|Nara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|奈良市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nara, Nara.svg|30px]]}} ||367,393||276.84||1,327||1898-02-01||[https://web.archive.org/web/20031008220336/http://www.city.nara.nara.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Yamatotakada, Nara|Yamatotakada]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大和高田市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamatotakada, Nara.svg|30px]]}} ||69,473||16.49||4,213||1948-01-01||[http://www.city.yamatotakada.nara.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Yamatokoriyama</span>[[Yamatokōriyama, Nara|Yamatokōriyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大和郡山市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamatokōriyama, Nara.svg|30px]]}} ||90,223||42.68||2,114||1954-01-01||[http://www.city.yamatokoriyama.nara.jp/]|| |- |align="left"|[[Tenri, Nara|Tenri]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|天理市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tenri, Nara.svg|30px]]}} ||70,702||86.37||819||1954-04-01||[http://www.city.tenri.nara.jp/]|| |- |align="left"|[[Kashihara, Nara|Kashihara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|橿原市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kashihara, Nara.svg|30px]]}} ||124,679||39.52||3,155||1956-02-11||[https://web.archive.org/web/20081212230334/http://www.city.kashihara.nara.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakurai, Nara|Sakurai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|桜井市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakurai, Nara.svg|30px]]}} ||60,699||98.92||614||1956-09-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050354/http%3A//www.city.sakurai.nara.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Gojo</span>[[Gojō, Nara|Gojō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|五條市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gojo, Nara.svg|30px]]}} ||36,002||292.05||123||1957-10-15||[http://www.city.gojo.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Gose, Nara|Gose]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|御所市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gose, Nara.svg|30px]]}} ||31,160||60.58||514||1958-03-31||[http://www.city.gose.nara.jp/]|| |- |align="left"|[[Ikoma, Nara|Ikoma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|生駒市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ikoma, Nara.svg|30px]]}} ||115,359||53.18||2,169||1971-11-01||[http://www.city.ikoma.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kashiba, Nara|Kashiba]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|香芝市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kashiba, Nara.svg|30px]]}} ||72,967||24.23||3,011||1991-10-01||[http://www.city.kashiba.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Katsuragi, Nara|Katsuragi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|葛城市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Katsuragi, Nara.svg|30px]]}} ||35,194||33.73||1,043||2004-10-01||[http://www.city.katsuragi.nara.jp/]|| |- |align="left"|[[Uda, Nara|Uda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇陀市}}}}||align="left"|{{flag|Nara}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Uda, Nara.svg|30px]]}} ||35,895||247.62||145||2006-01-01||[http://www.city.uda.nara.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Niigata, Niigata|Niigata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新潟市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Niigata, Niigata.svg|30px]]}} ||797,591||726.10||1,120||1889-04-01||[http://www.city.niigata.jp/]||Rasmiy metropolis<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Nagaoka, Niigata|Nagaoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長岡市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nagaoka Niigata chapter.svg|30px]]}} || 281,222||840.88||334||1906-04-01||[http://www.city.nagaoka.niigata.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Kashivazaki, Niigata|Kashivazaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|柏崎市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Kashiwazaki Niigata chapter.svg|30px]]}} ||93,506||442.70||211||1940-07-01||[https://web.archive.org/web/20031011010046/http://www.city.kashiwazaki.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Shibata, Niigata|Shibata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新発田市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:新潟県新発田市市章.svg|30px]]}} ||103,490||532.82||194||1947-01-01||[https://web.archive.org/web/20031017121056/http://www.city.shibata.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Ojiya, Niigata|Ojiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小千谷市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ojiya, Niigata.svg|30px]]}} || 39,304||155.12||253||1954-03-10||[http://www.city.ojiya.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Kamo, Niigata|Kamo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|加茂市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kamo, Niigata.svg|30px]]}} ||30,800||133.68||230||1954-03-10||[http://www.city.kamo.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Mitsuke, Niigata|Mitsuke]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|見附市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mitsuke, Niigata.svg|30px]]}} || 42,139||77.96||541||1954-03-31||[http://www.city.mitsuke.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Murakami, Niigata|Murakami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|村上市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kami, Kochi.svg|30px]]}} ||30,197||142.12||212||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20050828083750/http://www.city.murakami.niigata.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Myoko</span>[[Myōkō, Niigata|Myōkō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|妙高市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Myōkō, Niigata.svg|30px]]}} ||36,837||445.52||82.7||1954-11-01||[http://www.city.myoko.niigata.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|<span style="display:none">Joetsu</span>[[Jōetsu, Niigata|Jōetsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|上越市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Joetsu Niigata.svg|30px]]}} ||206,175||973.32||212||1971-04-29||[http://www.city.joetsu.niigata.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Sado, Niigata|Sado]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐渡市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Sado Niigata.svg|30px]]}} ||65,037||855.26||76.0||2004-03-01||[http://www.city.sado.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Agano, Niigata|Agano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|阿賀野市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Agano Niigata.svg|30px]]}}||46,158||192.72||240||2004-04-01||[http://www.city.agano.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Uonuma, Niigata|Uonuma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|魚沼市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Uonuma, Niigata.svg|30px]]}} || 42,334||946.93||44.7||2004-11-01||[http://www.city.uonuma.niigata.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070927014907/http://www.city.uonuma.niigata.jp/uogaku/ |date=2007-09-27 }}|| |- |align="left"|[[Minamiuonuma, Niigata|Minamiuonuma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南魚沼市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Minamiuonuma, Niigata.svg|30px]]}} ||62,518||584.82||107||2004-11-01||[http://www.city.minamiuonuma.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Itoigava, Niigata|Itoigava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|糸魚川市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Itoigawa Niigata.svg|30px]]}} ||48,653||746.24||65.2||2005-03-19||[http://www.city.itoigawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tokamachi</span>[[Tōkamachi, Niigata|Tōkamachi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|十日町市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tokamachi, Niigata.svg|30px]]}} || 60,480||589.92||103||2005-04-01||[http://www.city.tokamachi.niigata.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160129140601/http://www.city.tokamachi.niigata.jp/ |date=2016-01-29 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Sanjo</span>[[Sanjō, Niigata|Sanjō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三条市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sanjo, Niigata.svg|30px]]}} ||103,199||432.01||239||2005-05-01||[http://www.city.sanjo.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Tainai, Niigata|Tainai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|胎内市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tainai, Niigata.svg|30px]]}} ||32,165||265.18||121||2005-09-01||[http://www.city.tainai.niigata.jp/]|| |- |align="left"|[[Gosen, Niigata|Gosen]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|五泉市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gosen, Niigata.svg|30px]]}} || 55,936||351.87||159||2006-01-01||[http://www.city.gosen.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsubame, Niigata|Tsubame]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|燕市}}}}||align="left"|{{flag|Niigata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsubame, Niigata.svg|30px]]}} ||82,910||110.88||748||2006-03-20||[http://www.city.tsubame.niigata.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Oita</span>[[Ōita, Ōita|Ōita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大分市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Oita Oita.svg|30px]]}} ||467,267||501.25||932||1911-04-01||[http://www.city.oita.oita.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Beppu, Ōita|Beppu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|別府市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Beppu, Oita.svg|30px]]}} ||127,345||125.15||1,018||1924-04-01||[http://www.city.beppu.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Nakatsu, Ōita|Nakatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中津市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nakatsu Oita.svg|30px]]}} ||84,179||491.09||171||1929-04-20||[http://www.city-nakatsu.jp/]|| |- |align="left"|[[Hita, Ōita|Hita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日田市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hitachi, Ibaraki.svg|30px]]}} ||72,601||666.19||109||1940-12-11||[http://www.city.hita.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Saiki, Ōita|Saiki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐伯市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Saiki, Oita.svg|30px]]}} ||78,675||903.44||87.1||1941-04-29||[http://www.city.saiki.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Usuki, Ōita|Usuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|臼杵市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Usuki, Oita.svg|30px]]}} ||42,464||291.07||146||1950-04-01||[http://www.city.usuki.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsukumi, Ōita|Tsukumi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|津久見市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsukumi, Ōita.svg|30px]]}} || 20,561||79.53||259||1951-04-01||[http://www.city.tsukumi.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Taketa, Ōita|Taketa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|竹田市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Taketa, Oita.svg|30px]]}} ||25,449||477.59||53.3||1954-03-31||[http://www.city.taketa.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Bungotakada, Ōita|Bungotakada]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊後高田市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Bungotakada Oita.svg|30px]]}} ||24,484||206.64||118||1954-05-31||[http://www.city.bungotakada.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Usa, Ōita|Usa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇佐市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Usa Oita.svg|30px]]}} ||59,971||439.12||137||1967-04-01||[http://www.city.usa.oita.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Bungo-Ono</span>[[Bungo-Ōno, Ōita|Bungo-Ōno]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊後大野市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Bungoono, Oita.svg|30px]]}} ||40,409||603.36||67.0||2005-03-31||[http://www.bungo-ohno.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitsuki, Ōita|Kitsuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|杵築市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kitsuki, Oita.svg|30px]]}} ||33,465||280.01||120||2005-10-01||[http://www.city.kitsuki.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Yufu, Ōita|Yufu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|由布市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yufu, Oita.svg|30px]]}} ||35,298||319.16||111||2005-10-01||[http://www.city.yufu.oita.jp/]|| |- |align="left"|[[Kunisaki, Ōita|Kunisaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|国東市}}}}||align="left"|<span style="display:none">Oita</span>{{flag|Ōita}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kunisaki, Oita.svg|30px]]}} || 33,473||317.81||105||2006-03-31||[http://www.city.kunisaki.oita.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Okayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岡山市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Okayama, Okayama.svg|30px]]}} ||720,841||789.91||887||1889-06-01||[http://www.city.okayama.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kurashiki, Okayama|Kurashiki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|倉敷市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kurashiki, Okayama.svg|30px]]}} ||472,452||354.71||1,332||1928-04-01||[http://www.city.kurashiki.okayama.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Tsuyama, Okayama|Tsuyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|津山市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsuyama, Okayama.svg|30px]]}} ||109,493||506.36||216||1929-02-11||[http://www.city.tsuyama.lg.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120820085908/http://www.city.tsuyama.lg.jp/ |date=2012-08-20 }}|| |- |align="left"|[[Tamano, Okayama|Tamano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|玉野市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tamano, Okayama.svg|30px]]}} ||65,723||103.63||634||1940-08-03||[https://web.archive.org/web/20031014090840/http://www.city.tamano.okayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Kasaoka, Okayama|Kasaoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|笠岡市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kasaoka, Okayama.svg|30px]]}} ||55,987||136.03||412||1952-04-01||[http://www.city.kasaoka.okayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Ibara, Okayama|Ibara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|井原市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ibara, Okayama.svg|30px]]}} ||44,423||243.36||183||1953-04-01||[http://www.city.ibara.okayama.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Soja</span>[[Sōja, Okayama|Sōja]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|総社市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sōja, Okayama.svg|30px]]}} ||66,789||212.00||315||1954-03-31||[http://www.city.soja.okayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Takahashi, Okayama|Takahashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高梁市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takahashi, Okayama.svg|30px]]}} || 37,573||547.01||68.7||1954-05-01||[http://www.city.takahashi.okayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Niimi, Okayama|Niimi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新見市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Niimi, Okayama.svg|30px]]}} ||35,022||793.27||44.1||1954-06-01||[http://www.city.niimi.okayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Bizen, Okayama|Bizen]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|備前市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Bizen, Okayama.svg|30px]]}} ||39,117||258.23||151||1971-04-01||[http://www.city.bizen.okayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Setouchi, Okayama|Setouchi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|瀬戸内市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Setouchi, Okayama.svg|30px]]}} ||38,645||125.53||308||2004-11-01||[http://www.city.setouchi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Akaiva, Okayama|Akaiva]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|赤磐市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Akaiwa, Okayama.svg|30px]]}} || 43,742||209.43||209||2005-03-07||[http://www.city.akaiwa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Maniva, Okayama|Maniva]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|真庭市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Maniwa, Okayama.svg|30px]]}} ||50,405||828.43||60.8||2005-03-31||[http://www.city.maniwa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Mimasaka, Okayama|Mimasaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|美作市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mimasaka, Okayama.svg|30px]]}} ||31,550||429.19||73.5||2005-03-31||[http://www.city.mimasaka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Asakuchi, Okayama|Asakuchi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|浅口市}}}}||align="left"|{{flag|Okayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Asakuchi, Okayama.svg|30px]]}} ||37,108||66.46||558||2006-03-21||[http://www.city.asakuchi.okayama.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Naha, Okinava|Naha]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|那覇市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Naha, Okinawa.svg|30px]]}} ||314,162||39.23||7,963||1921-05-20||[http://www.city.naha.okinawa.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Ishigaki, Okinava|Ishigaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|石垣市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ishigaki, Okinawa.svg|30px]]}} ||46,489||229.00||195||1947-07-10||[http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Ginovan, Okinava|Ginovan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宜野湾市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ginowan, Okinawa.svg|30px]]}} || 91,233||19.70||4,569||1962-07-01||[http://www.city.ginowan.okinawa.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100318044008/http://www.city.ginowan.okinawa.jp/ |date=2010-03-18 }}|| |- |align="left"|[[Urasoe, Okinava|Urasoe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|浦添市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Urasoe, Okinawa.svg|30px]]}} || 108,052||19.09||5,516||1970-07-01||[https://web.archive.org/web/20050822223727/http://8761234.jp/]|| |- |align="left"|[[Nago, Okinava|Nago]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|名護市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nago, Okinawa.svg|30px]]}} ||60,598||210.30||278||1970-08-01||[http://www.city.nago.okinawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Itoman, Okinava|Itoman]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|糸満市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Itoman, Okinawa.svg|30px]]}} || 56,171||46.63||1,200||1971-12-01||[https://web.archive.org/web/20031010070538/http://www.city.itoman.okinawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Okinava, Okinava|Okinava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|沖縄市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Okinawa, Okinawa.svg|30px]]}} || 128,421||49.00||2,565||1974-04-01||[http://www.city.okinawa.okinawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Tomigusuku, Okinava|Tomigusuku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊見城市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tomigusuku, Okinawa.svg|30px]]}} || 54,586||19.45||2,751||2002-04-01||[http://www.city.tomigusuku.okinawa.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070309075111/http://j2k.naver.com/j2k_frame.php/korean/www.city.tomigusuku.okinawa.jp/ |date=2007-03-09 }}|| |- |align="left"|[[Uruma, Okinava|Uruma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|うるま市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Uruma Okinawa chapter.svg|30px]]}} ||114,087||86.03||1,313||2005-04-01||[https://web.archive.org/web/20050520003645/http://www.city.uruma.okinawa.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyakojima, Okinava|Miyakojima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宮古島市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyakojima, Okinawa.svg|30px]]}} ||52,777||204.54||275||2005-10-01||[http://www.city.miyakojima.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Nanjo</span>[[Nanjō, Okinava|Nanjō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南城市}}}}||align="left"|{{flag|Okinava}}||{{center|[[Fayl:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|30px]]}} ||39,458||49.70||819||2006-01-01||[http://www.city.nanjo.okinawa.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Osaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大阪市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Osaka, Osaka.svg|30px]]}} ||2,691,185||222.30||11,900||1889-04-01||[http://www.city.osaka.lg.jp/]||Rasmiy metropolis <br> Prefektura poytaxti |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Sakai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|堺市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakai, Osaka.svg|30px]]}} ||828,741||149.99||5,569||1889-04-01||[http://www.city.sakai.lg.jp/]||Rasmiy metropoliya |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Kishivada, Osaka|Kishivada]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岸和田市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kishiwada, Osaka.svg|30px]]}} || 200,538||72.24||2,776||1922-11-01||[http://www.city.kishiwada.osaka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090103101744/http://www.city.kishiwada.osaka.jp/ |date=2009-01-03 }}||Maxsus shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Toyonaka, Osaka|Toyonaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊中市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toyonaka, Osaka.svg|30px]]}} || 387,269||36.38||10,645||1936-10-15||[http://www.city.toyonaka.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Ikeda, Osaka|Ikeda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|池田市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ikeda, Osaka.svg|30px]]}} ||104,426||22.09||4,727||1939-04-29||[http://www.city.ikeda.osaka.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Suita, Osaka|Suita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|吹田市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Suita, Osaka.svg|30px]]}} ||354,600||36.11||9,820||1940-04-01||[http://www.city.suita.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Izumiotsu</span>[[Izumiōtsu, Osaka|Izumiōtsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|泉大津市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Izumiōtsu, Osaka.svg|30px]]}} || 78,014||12.80||6,095||1942-04-01||[https://web.archive.org/web/20030928055053/http://www.city.izumiotsu.osaka.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高槻市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takatsuki, Osaka.svg|30px]]}} ||354,228||105.31||3,364||1943-01-01||[https://web.archive.org/web/20121007044544/http://www.city.takatsuki.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Kaizuka, Osaka|Kaizuka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|貝塚市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kaizuka, Osaka.svg|30px]]}} ||90,447||43.99||2,056||1943-05-01||[http://www.city.kaizuka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Moriguchi, Osaka|Moriguchi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|守口市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Moriguchi, Osaka.svg|30px]]}} ||146,294||12.73||11,492||1946-11-01||[http://www.city.moriguchi.osaka.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Hirakata, Osaka|Hirakata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|枚方市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hirakata, Osaka.svg|30px]]}} ||406,201||65.08||6,242||1947-08-01||[http://www.city.hirakata.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Ibaraki, Osaka|Ibaraki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|茨木市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ibaraki, Osaka.svg|30px]]}} ||272,240||76.52||3,558||1948-01-01||[http://www.city.ibaraki.osaka.jp/]||Maxsus shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Yao, Osaka|Yao]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八尾市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yao, Osaka.svg|30px]]}} || 273,244||41.71||6,551||1948-04-01||[http://www.city.yao.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Izumisano, Osaka|Izumisano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|泉佐野市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Izumisano, Osaka.svg|30px]]}} ||99,636||55.03||1,811||1948-04-01||[http://www.city.izumisano.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tondabayashi, Osaka|Tondabayashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富田林市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tondabayashi, Osaka.svg|30px]]}} || 122,205||39.66||3,081||1950-04-01||[http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070226104118/http://www.city.tondabayashi.osaka.jp/ |date=2007-02-26 }}|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Neyagava, Osaka|Neyagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|寝屋川市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Neyagawa, Osaka.svg|30px]]}} ||239,029||24.73||9,666||1951-05-03||[http://www.city.neyagawa.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Kavachinagano, Osaka|Kavachinagano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|河内長野市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kawachinagano, Osaka.svg|30px]]}} ||114,428||109.61||1,044||1954-04-01||[http://webarchive.loc.gov/all/20020914050056/http%3A//www.city.kawachinagano.osaka.jp/]|| |- |align="left"|[[Matsubara, Osaka|Matsubara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|松原市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Matsubara, Osaka.svg|30px]]}} ||125,274||16.66||7,519||1955-02-01||[http://www.city.matsubara.osaka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070219030756/http://www.city.matsubara.osaka.jp/ |date=2007-02-19 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Daito</span>[[Daitō, Osaka|Daitō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大東市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Daito, Osaka.svg|30px]]}} ||125,847||18.27||6,888||1956-04-01||[http://www.city.daito.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Izumi, Osaka|Izumi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|和泉市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Izumi, Osaka.svg|30px]]}} ||179,352||84.98||2,110||1956-09-01||[https://web.archive.org/web/20050824110542/http://www.city.izumi.osaka.jp/]|| |- |align="left"|[[Minoh, Osaka|Minoh]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|箕面市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Minoh, Osaka.svg|30px]]}} || 127,757||47.84||2,671||1956-12-01||[http://www.city.minoh.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kashivara, Osaka|Kashivara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|柏原市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kashiwara, Osaka.svg|30px]]}} ||75,875||25.39||2,988||1958-10-01||[http://www.city.kashiwara.osaka.jp/]|| |- |align="left"|[[Habikino, Osaka|Habikino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|羽曳野市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Habikino, Osaka.svg|30px]]}} ||118,281||26.44||4,474||1959-01-15||[http://www.city.habikino.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kadoma, Osaka|Kadoma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|門真市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kadoma, Osaka.svg|30px]]}} ||130,026||12.28||10,588||1963-08-01||[http://www.city.kadoma.osaka.jp/]|| |- |align="left"|[[Settsu, Osaka|Settsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|摂津市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Settsu, Osaka.svg|30px]]}} ||84,330||14.88||5,667||1966-11-01||[http://www.city.settsu.osaka.jp/]|| |- |align="left"|[[Takaishi, Osaka|Takaishi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高石市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takaishi, Osaka.svg|30px]]}} ||60,077||11.35||5,293||1966-11-01||[http://www.city.takaishi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Fujiidera, Osaka|Fujiidera]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|藤井寺市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fujiidera, Osaka.svg|30px]]}} ||65,892||8.89||7,412||1966-11-01||[http://www.city.fujiidera.osaka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070416203514/http://www.city.fujiidera.osaka.jp/ |date=2007-04-16 }}|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Higashiosaka</span>[[Higashiōsaka, Osaka|Higashiōsaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東大阪市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashiosaka.svg|30px]]}} ||509,157||61.81||8,237||1967-02-01||[https://web.archive.org/web/20031005161739/http://www.city.higashiosaka.osaka.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Sennan, Osaka|Sennan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|泉南市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sennan, Osaka.svg|30px]]}} ||64,916||48.48||1,339||1970-07-01||[http://www.city.sennan.osaka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070211222511/http://www.city.sennan.osaka.jp/ |date=2007-02-11 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shijonavate</span>[[Shijōnavate, Osaka|Shijōnavate]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|四條畷市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shijōnawate, Osaka.svg|30px]]}} || 57,239||18.74||3,054||1970-07-01||[http://www.city.shijonawate.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Katano, Osaka|Katano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|交野市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Katano, Osaka.svg|30px]]}} ||77,853||25.55||3,047||1971-11-03||[http://www.city.katano.osaka.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Osakasayama</span>[[Ōsakasayama, Osaka|Ōsakasayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大阪狭山市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Osakasayama, Osaka.svg|30px]]}} ||58,661||11.86||4,946||1987-10-01||[http://www.city.osakasayama.osaka.jp/]|| |- |align="left"|[[Hannan, Osaka|Hannan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|阪南市}}}}||align="left"|{{flag|Osaka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hannan, Osaka.svg|30px]]}} ||56,853||36.10||1,575||1991-10-01||[http://www.city.hannan.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tosu, Saga|Tosu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鳥栖市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tosu, Saga.svg|30px]]}} ||66,842||71.73||932||1954-04-01||[http://www.city.tosu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Imari, Saga|Imari]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊万里市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Imari, Saga.svg|30px]]}} ||57,604||254.99||226||1954-04-01||[http://www.city.imari.saga.jp/]|| |- |align="left"|[[Kashima, Saga|Kashima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鹿島市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kashima, Saga.svg|30px]]}} ||31,326||112.10||279||1954-04-01||[https://web.archive.org/web/20100505115227/http://www.city.kashima.saga.jp/]|| |- |align="left"|[[Taku, Saga|Taku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|多久市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Taku, Saga.svg|30px]]}} ||22,165||96.93||229||1954-05-01||[http://www.city.taku.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Karatsu, Saga|Karatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|唐津市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Karatsu, Saga.svg|30px]]}} ||129,194||487.45||265||2005-01-01||[http://www.city.karatsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ogi, Saga|Ogi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小城市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ogi Saga.svg|30px]]}} ||45,516||95.85||475||2005-03-01||[http://www.city.ogi.lg.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Saga, Saga|Saga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐賀市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Saga, Saga.svg|30px]]}} ||239,932||431.42||556||2005-10-01||[http://www.city.saga.lg.jp/]||Maxsus shahar <br> Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Ureshino, Saga|Ureshino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|嬉野市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ureshino Saga.svg|30px]]}} ||29,644||126.51||234||2006-01-01||[http://www.city.ureshino.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Takeo, Saga|Takeo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|武雄市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Takeo Saga.svg|30px]]}} || 50,788||195.44||260||2006-03-01||[http://www.city.takeo.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kanzaki, Saga|Kanzaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|神埼市}}}}||align="left"|{{flag|Saga}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kanzaki Saga.svg|30px]]}} ||33,449||125.01||268||2006-03-20||[http://www.city.kanzaki.saga.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kavagoe, Saitama|Kavagoe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|川越市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kawagoe, Saitama.svg|30px]]}} ||335,693||109.16||3,075||1922-12-01||[http://www.city.kawagoe.saitama.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070213071307/http://www.city.kawagoe.saitama.jp/ |date=2007-02-13 }}||Asosiy shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Kavaguchi, Saitama|Kavaguchi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|川口市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県川口市市章.svg|30px]]}} ||552,883||61.97||8,922||1933-04-01||[http://www.city.kawaguchi.lg.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Gyoda</span>[[Gyōda, Saitama|Gyōda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|行田市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gyoda, Saitama.svg|30px]]}} ||87,462||67.37||1,298||1949-05-03||[http://www.city.gyoda.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Chichibu, Saitama|Chichibu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|秩父市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chichibu, Saitama.svg|30px]]}} ||69,139||577.69||120||1950-04-01||[http://www.city.chichibu.lg.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Tokorozava, Saitama|Tokorozava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|所沢市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tokorozawa, Saitama.svg|30px]]}} ||338,560||71.99||4,703||1950-11-03||[http://www.city.tokorozawa.saitama.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|<span style="display:none">Hanno</span>[[Hannō, Saitama|Hannō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|飯能市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県飯能市市章.svg|30px]]}} ||84,053||193.16||435||1954-01-01||[http://www.city.hanno.saitama.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070219024658/http://www.city.hanno.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}|| |- |align="left"|[[Kazo, Saitama|Kazo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|加須市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kazo, Saitama.svg|30px]]}} ||67,862||59.40||1,142||1954-05-03||[http://www.city.kazo.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashimatsuyama, Saitama|Higashimatsuyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東松山市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashimatsuyama, Saitama.svg|30px]]}} ||90,840||65.33||1,390||1954-07-01||[http://www.city.higashimatsuyama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sayama, Saitama|Sayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|狭山市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県狭山市市章.svg|30px]]}} ||156,634||49.04||3,194||1954-07-01||[http://www.city.sayama.saitama.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Hanyu</span>[[Hanyū, Saitama|Hanyū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|羽生市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県羽生市市章.svg|30px]]}} ||56,820||58.55||970||1954-09-01||[http://www.city.hanyu.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Konosu</span>[[Kōnosu, Saitama|Kōnosu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鴻巣市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kōnosu, Saitama.svg|30px]]}} || 119,768||67.49||1,775||1954-09-30||[http://www.city.kounosu.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Ageo, Saitama|Ageo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|上尾市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ageo, Saitama.svg|30px]]}}||222,479||45.55||4,884||1958-07-15||[http://www.city.ageo.lg.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|<span style="display:none">Soka</span>[[Sōka, Saitama|Sōka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|草加市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Soka, Saitama.svg|30px]]}} ||237,964||27.42||8,678||1958-11-01||[http://www.city.soka.saitama.jp/]||Maxsus shahar |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Koshigaya, Saitama|Koshigaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|越谷市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Koshigaya, Saitama.svg|30px]]}} ||318,592||60.31||5,283||1958-11-03||[http://www.city.koshigaya.saitama.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Varabi, Saitama|Varabi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|蕨市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県蕨市市章.svg|30px]]}} || 70,410||5.10||13,806||1959-04-01||[http://www.city.warabi.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Toda, Saitama|Toda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|戸田市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Toda, Saitama.svg|30px]]}} ||118,591||18.17||6,527||1966-10-01||[http://www.city.toda.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Iruma, Saitama|Iruma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|入間市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Iruma, Saitama.svg|30px]]}} ||148,203||44.74||3,313||1966-11-01||[http://www.city.iruma.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Asaka, Saitama|Asaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|朝霞市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Asaka, Saitama.svg|30px]]}} ||126,902||18.38||6,904||1967-03-15||[https://web.archive.org/web/20031020205457/http://www.city.asaka.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Shiki, Saitama|Shiki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|志木市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shiki, Saitama.svg|30px]]}} || 68,531||9.06||7,564||1970-10-26||[http://www.city.shiki.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Vako</span>[[Vakō, Saitama|Vakō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|和光市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Wako, Saitama.svg|30px]]}} ||78,575||11.04||7,117||1970-10-31||[http://www.city.wako.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Niiza, Saitama|Niiza]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新座市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Niiza, Saitama.svg|30px]]}} || 155,926||22.80||6,839||1970-11-01||[http://www.city.niiza.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Okegava, Saitama|Okegava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|桶川市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Okegawa, Saitama.svg|30px]]}} ||74,703||25.26||2,957||1970-11-03||[https://web.archive.org/web/20080114142555/http://www.city.okegawa.lg.jp/index01.html]|| |- |align="left"|[[Kuki, Saitama|Kuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|久喜市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Kuki Saitama chapter.svg|30px]]}} || 71,667||25.35||2,827||1971-10-01||[https://web.archive.org/web/20050827001932/http://www.city.kuki.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Kitamoto, Saitama|Kitamoto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北本市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kitamoto, Saitama.svg|30px]]}} || 69,903||19.84||3,523||1971-11-03||[http://www.city.kitamoto.saitama.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070224215300/http://www.city.kitamoto.saitama.jp/ |date=2007-02-24 }}|| |- |align="left"|[[Yashio, Saitama|Yashio]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八潮市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Yashio Saitama chapter.svg|30px]]}} ||78,601||18.03||4,359||1972-01-15||[http://www.city.yashio.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Fujimi, Saitama|Fujimi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富士見市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fujimi, Saitama.svg|30px]]}} ||105,286||19.70||5,344||1972-04-10||[http://www.city.fujimi.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Misato, Saitama (shahar)|Misato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三郷市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Misato, Saitama.svg|30px]]}} ||128,956||30.16||4,276||1972-05-03||[http://www.city.misato.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hasuda, Saitama|Hasuda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|蓮田市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hasuda, Saitama.svg|30px]]}} || 63,375||27.27||2,324||1972-10-01||[http://www.city.hasuda.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakado, Saitama|Sakado]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|坂戸市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakado, Saitama.svg|30px]]}} ||99,680||40.97||2,433||1976-09-01||[http://www.city.sakado.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Satte, Saitama|Satte]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|幸手市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Satte, Saitama.svg|30px]]}} ||53,485||33.95||1,575||1986-10-01||[http://www.city.satte.saitama.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20070219054705/http://www.city.satte.saitama.jp/ |date=2007-02-19 }}|| |- |align="left"|[[Tsurugashima, Saitama|Tsurugashima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鶴ヶ島市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsurugashima, Saitama.svg|30px]]}} || 70,131||17.73||3,955||1991-09-01||[http://www.city.tsurugashima.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hidaka, Saitama|Hidaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日高市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hidaka, Saitama.svg|30px]]}} ||55,454||47.50||1,167||1991-10-01||[http://www.city.hidaka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Yoshikava, Saitama|Yoshikava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|吉川市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yoshikawa, Saitama.svg|30px]]}} || 63,050||31.62||1,994||1996-04-01||[http://www.city.yoshikawa.saitama.jp/]|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Saitama, Saitama|Saitama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|さいたま市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Saitama, Saitama.svg|30px]]}} || 1,324,854||217.49||5,483||2001-05-01||[http://www.city.saitama.jp/]||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Kumagaya, Saitama|Kumagaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|熊谷市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県熊谷市市章.svg|30px]]}} || 204,853||159.88||1,281||2005-10-01||[http://www.city.kumagaya.lg.jp/]||Maxsus shahar |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Kasukabe, Saitama|Kasukabe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|春日部市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kasukabe, Saitama.svg|30px]]}} ||236,854||65.98||3,590||2005-10-01||[http://www.city.kasukabe.lg.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Fujimino, Saitama|Fujimino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|ふじみ野市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fujimino, Saitama.svg|30px]]}} ||103,724||14.67||7,070||2005-10-01||[http://www.city.fujimino.saitama.jp/]|| |- |align="left"|[[Fukaya, Saitama|Fukaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|深谷市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fukaya, Saitama.svg|30px]]}} || 146,128||137.58||1,062||2006-01-01||[http://www.city.fukaya.saitama.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Honjo</span>[[Honjō, Saitama|Honjō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|本庄市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Honjo, Saitama.svg|30px]]}} ||81,805||89.71||912||2006-01-10||[http://www.city.honjo.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shiraoka</span>[[Shiraoka, Saitama|Shiraoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|白岡市}}}}||align="left"|{{flag|Saitama}}||{{center|[[Fayl:埼玉県白岡町町章.svg|30px]]}} ||51,684||24.92||2,070||2012-10-01||[http://www.city.shiraoka.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Otsu</span>[[Ōtsu, Shiga|Ōtsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大津市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ōtsu, Shiga.svg|30px]]}} ||329,024||464.10||709||1898-10-01||[https://web.archive.org/web/20000622004441/http://www.city.otsu.shiga.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Hikone, Shiga|Hikone]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|彦根市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hikone, Shiga.svg|30px]]}} ||110,945||196.84||564||1937-02-11||[http://www.city.hikone.shiga.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110501090525/http://www.city.hikone.shiga.jp/ |date=2011-05-01 }}|| |- |align="left"|[[Kusatsu, Shiga|Kusatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|草津市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kusatsu, Shiga.svg|30px]]}} ||123,512||67.92||1,818||1954-10-15||[http://www.city.kusatsu.shiga.jp/]|| |- |align="left"|[[Moriyama, Shiga|Moriyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Moriyama, Shiga.svg|30px]]}} ||74,263||54.81||1,355||1970-07-01||[http://www.city.moriyama.shiga.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161023173417/http://www.city.moriyama.shiga.jp/ |date=2016-10-23 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ritto</span>[[Rittō, Shiga|Rittō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|栗東市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Rittō, Shiga (no text).svg|30px]]}} ||62,353||52.75||1,182||2001-10-01||[https://web.archive.org/web/20011003204425/http://www.city.ritto.shiga.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Koka</span>[[Kōka, Shiga|Kōka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|甲賀市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kōka, Shiga.svg|30px]]}} ||94,007||481.69||195||2004-10-01||[https://web.archive.org/web/20080206022438/http://www.city.koka.shiga.jp/]|| |- |align="left"|[[Yasu, Shiga|Yasu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|野洲市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yasu, Shiga.svg|30px]]}} ||49,821||81.07||615||2004-10-01||[http://www.city.yasu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Konan, Shiga|Konan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|湖南市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Konan, Shiga.svg|30px]]}} ||55,144||70.49||782||2004-10-01||[http://www.city.konan.shiga.jp/]|| |- |align="left"|[[Takashima, Shiga|Takashima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高島市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Takashima, Shiga.svg|30px]]}} || 52,967||693.00||76.4||2005-01-01||[http://www.city.takashima.shiga.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060218063311/http://www.city.takashima.shiga.jp/ |date=2006-02-18 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Higashiomi</span>[[Higashiōmi, Shiga|Higashiōmi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東近江市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashiōmi, Shiga.svg|30px]]}} ||117,487||388.58||302||2005-02-11||[http://www.city.higashiomi.shiga.jp/]|| |- |align="left"|[[Maibara, Shiga|Maibara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|米原市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Maibara, Shiga.svg|30px]]}} ||40,757||250.46||163||2005-02-14||[http://www.city.maibara.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nagahama, Shiga|Nagahama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長浜市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nagahama, Shiga.svg|30px]]}} ||113,079||681.02||166||2006-02-13||[http://www.city.nagahama.shiga.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20161230232547/http://www.city.nagahama.shiga.jp/ |date=2016-12-30 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Omihachiman</span>[[Ōmihachiman, Shiga|Ōmihachiman]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|近江八幡市}}}}||align="left"|{{flag|Shiga}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ōmihachiman, Shiga.svg|30px]]}} ||81,456||177.45||459||2010-03-21||[http://www.city.omihachiman.shiga.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Matsue, Shimane|Matsue]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|松江市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Matsue, Shimane.svg|30px]]}} ||195,875||530.27||369||1889-04-01||[http://www.city.matsue.shimane.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180125141356/http://www.city.matsue.shimane.jp/ |date=2018-01-25 }}||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Izumo, Shimane|Izumo]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|出雲市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Izumo Shimane.svg|30px]]}} ||146,115||543.48||269||1941-11-03||[http://www.city.izumo.shimane.jp/]|| |- |align="left"|[[Masuda, Shimane|Masuda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|益田市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Masuda.svg|30px]]}} || 50,980||733.16||69.5||1952-08-01||[http://www.city.masuda.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Yasugi, Shimane|Yasugi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|安来市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Yasugi Shimane.svg|30px]]}} ||42,997||420.97||102||1954-04-01||[http://www.city.yasugi.shimane.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Gotsu</span>[[Gōtsu, Shimane|Gōtsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|江津市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gōtsu, Shimane.svg|30px]]}} ||26,958||268.51||100||1954-04-01||[http://www.city.gotsu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Unnan, Shimane|Unnan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|雲南市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Unnan Shimane.svg|30px]]}} ||43,269||553.37||78.2||2004-11-01||[http://www.city.unnan.shimane.jp/]|| |- |align="left"|[[Hamada, Shimane|Hamada]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|浜田市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hamada, Shimane.svg|30px]]}} ||61,325||689.60||88.9||2005-10-01||[http://www.city.hamada.shimane.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Oda</span>[[Ōda, Shimane|Ōda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大田市}}}}||align="left"|{{flag|Shimane}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Oda Shimane.svg|30px]]}} ||39,593||436.11||90.8||2005-10-01||[http://www.city.ohda.lg.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100904074354/http://www.city.ohda.lg.jp/ |date=2010-09-04 }}|| |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Shizuoka, Shizuoka|Shizuoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|静岡市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shizuoka, Shizuoka.svg|30px]]}} || 710,944||1,388.78||512||1889-04-01||[http://www.city.shizuoka.jp/]||Rasmiy metropoliya<br>Prefektura poytaxti |- bgcolor="Moccasin" |align="left"|[[Hamamatsu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|浜松市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Hamamatsu Shizuoka chapter.svg|30px]]}} ||690,881||1,511.17||537||1911-07-01||[https://web.archive.org/web/20100521073237/http://www.city.hamamatsu.shizuoka.jp/]||Rasmiy metropoliya |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Numazu, Shizuoka|Numazu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|沼津市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県沼津市市章.svg|30px]]}} || 206,818||187.11||1,105||1923-07-01||[http://www.city.numazu.shizuoka.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Atami, Shizuoka|Atami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|熱海市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県熱海市市章.svg|30px]]}} ||40,524||61.56||658||1937-04-10||[https://web.archive.org/web/20120426053204/http://www.city.atami.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Mishima, Shizuoka|Mishima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三島市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県三島市市章.svg|30px]]}} || 112,320||62.13||1,808||1941-04-29||[http://www.city.mishima.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Fujinomiya, Shizuoka|Fujinomiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富士宮市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県富士宮市市章.svg|30px]]}} ||122,122||314.81||388||1942-06-01||[http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20081025001740/http://www.city.fujinomiya.shizuoka.jp/ |date=2008-10-25 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ito</span>[[Itō, Shizuoka|Itō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊東市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県伊東市市章.svg|30px]]}} ||72,038||124.13||580||1947-08-10||[http://www.city.ito.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Shimada, Shizuoka|Shimada]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|島田市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shimada, Shizuoka.svg|30px]]}} ||95,762||195.40||490||1948-01-01||[http://www.city.shimada.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Ivata, Shizuoka|Ivata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|磐田市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Iwata Shizuoka.svg|30px]]}} ||172,583||164.08||1,052||1948-04-01||[http://www.city.iwata.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Yaizu, Shizuoka|Yaizu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|焼津市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県焼津市市章.svg|30px]]}} ||120,331||46.01||2,615||1951-03-01||[http://www.city.yaizu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kakegava, Shizuoka|Kakegava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|掛川市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kakegawa, Shizuoka.svg|30px]]}} ||118,660||265.63||447||1954-03-31||[https://web.archive.org/web/20110414054930/http://www.city.kakegawa.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Fujieda, Shizuoka|Fujieda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|藤枝市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fujieda, Shizuoka.svg|30px]]}} ||129,637||140.74||921||1954-03-31||[http://www.city.fujieda.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Gotemba, Shizuoka|Gotemba]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|御殿場市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県御殿場市市章.svg|30px]]}} ||88,078||194.63||453||1955-02-11||[http://www.city.gotemba.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Fukuroi, Shizuoka|Fukuroi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|袋井市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fukuroi, Shizuoka.svg|30px]]}} || 85,163||108.56||784||1958-11-03||[http://www.city.fukuroi.shizuoka.jp/]|| |- bgcolor="MistyRose" |align="left"|[[Fuji, Shizuoka|Fuji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|富士市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fuji, Shizuoka.svg|30px]]}} ||237,279||214.10||1,108||1966-11-01||[http://www.city.fuji.shizuoka.jp/]||Maxsus shahar |- |align="left"|[[Shimoda, Shizuoka|Shimoda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|下田市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shimoda, Shizuoka.svg|30px]]}} || 25,784||104.70||246||1971-01-01||[http://www.city.shimoda.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Susono, Shizuoka|Susono]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|裾野市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:静岡県裾野市市章.svg|30px]]}} ||53,740||138.39||388||1971-01-01||[http://www.city.susono.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Kosai, Shizuoka|Kosai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|湖西市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kosai.svg|30px]]}} ||44,545||55.08||809||1972-01-01||[http://www.city.kosai.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Izu, Shizuoka|Izu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊豆市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Izu, Shizuoka.svg|30px]]}}||35,911||363.97||98.7||2004-04-01||[http://www.city.izu.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Omaezaki, Shizuoka|Omaezaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|御前崎市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Omaezaki Shizuoka.svg|30px]]}} ||35,015||65.85||532||2004-04-01||[http://www.city.omaezaki.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Kikugava, Shizuoka|Kikugava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|菊川市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kikugawa, Shizuoka.svg|30px]]}} ||47,702||94.24||506||2005-01-17||[http://www.city.kikugawa.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Izunokuni, Shizuoka|Izunokuni]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|伊豆の国市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Izunokuni, Shizuoka.svg|30px]]}} ||49,711||94.71||525||2005-04-01||[http://www.city.izunokuni.shizuoka.jp/]|| |- |align="left"|[[Makinohara, Shizuoka|Makinohara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|牧之原市}}}}||align="left"|{{flag|Shizuoka}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Makinohara, Shizuoka.svg|30px]]}} ||49,726||111.50||446||2005-10-11||[http://www.city.makinohara.shizuoka.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Utsunomiya, Tochigi|Utsunomiya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇都宮市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Utsunomiya, Tochigi.svg|30px]]}} ||507,833||416.84||1,218||1896-04-01||[http://www.city.utsunomiya.tochigi.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Ashikaga, Tochigi|Ashikaga]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|足利市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Ashikaga, Tochigi.svg|30px]]}} ||157,793||177.82||887||1921-01-01||[http://www.city.ashikaga.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tochigi, Tochigi|Tochigi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|栃木市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Tochigi Tochigi chapter.svg|30px]]}} || 81,601||122.06||669||1937-04-01||[https://web.archive.org/web/20100305195542/http://www.city.tochigi.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kanuma, Tochigi|Kanuma]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鹿沼市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:栃木県鹿沼市市章.svg|30px]]}} || 103,690||490.62||211||1948-10-10||[http://www.city.kanuma.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|[[Oyama, Tochigi|Oyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小山市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Oyama, Tochigi.svg|30px]]}} ||162,283||171.61||946||1954-03-31||[http://www.city.oyama.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|[[Mooka, Tochigi|Mooka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|真岡市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mooka, Tochigi.svg|30px]]}} ||66,705||111.76||597||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20030919052800/http://www.city.moka.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Otawara</span>[[Ōtavara, Tochigi|Ōtavara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大田原市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Otawara Tochigi chapter.svg|30px]]}} ||78,563||354.12||222||1954-12-01||[http://www.city.ohtawara.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|[[Yaita, Tochigi|Yaita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|矢板市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Yaita, Tochigi municipal emblem.svg|30px]]}} || 35,462||170.66||208||1958-11-01||[http://www.city.yaita.tochigi.jp/]|| |- |align="left"|[[Nasushiobara, Tochigi|Nasushiobara]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|那須塩原市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:那須塩原市章.svg|30px]]}} ||115,633||592.82||195||2005-01-01||[http://www.city.nasushiobara.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sano, Tochigi|Sano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|佐野市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sano, Tochigi.svg|30px]]}}|| 123,034||356.07||346||2005-02-28||[http://www.city.sano.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakura, Tochigi|Sakura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|さくら市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Sakura Tochigi chapter.svg|30px]]}} ||42,403||125.46||338||2005-03-28||[http://www.city.tochigi-sakura.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nasukarasuyama, Tochigi|Nasukarasuyama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|那須烏山市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Symbol Nasukarasuyama Tochigi.svg|30px]]}} ||30,433||174.42||174||2005-10-01||[http://www.city.nasukarasuyama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Shimotsuke, Tochigi|Shimotsuke]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|下野市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Shimotsuke Tochigi.svg|30px]]}} || 59,459||74.58||797||2006-01-10||[http://www.city.shimotsuke.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Nikko</span>[[Nikkō, Tochigi|Nikkō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日光市}}}}||align="left"|{{flag|Tochigi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nikko, Tochigi.svg|30px]]}} ||92,181||1,449.87||63.6||2006-03-20||[http://www.city.nikko.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Tokushima, Tokushima|Tokushima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|徳島市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tokushima, Tokushima.svg|30px]]}} ||266,370||191.39||1,392||1889-10-01||[http://www.city.tokushima.tokushima.jp/]||Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Naruto, Tokushima|Naruto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|鳴門市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Naruto, Tokushima.svg|30px]]}} ||62,453||135.46||461||1947-03-15||[http://www.city.naruto.tokushima.jp/]|| |- |align="left"|[[Komatsushima, Tokushima|Komatsushima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小松島市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Komatsushima, Tokushima.svg|30px]]}} ||41,540||45.24||918||1951-06-01||[http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120204062523/http://www.city.komatsushima.tokushima.jp/ |date=2012-02-04 }}|| |- |align="left"|[[Anan, Tokushima|Anan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|阿南市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Anan, Tokushima.svg|30px]]}} ||77,099||279.39||276||1958-05-01||[http://www.city.anan.tokushima.jp/]|| |- |align="left"|[[Yoshinogava, Tokushima|Yoshinogava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|吉野川市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yoshinogawa, Tokushima.svg|30px]]}} ||44,905||144.19||311||2004-10-01||[http://www.city.yoshinogawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Mima, Tokushima|Mima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|美馬市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mima, Tokushima.svg|30px]]}} ||33,520||367.38||91.2||2005-03-01||[http://www.city.mima.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ava, Tokushima|Ava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|阿波市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Awa, Tokushima.svg|30px]]}} ||40,303||190.97||211||2005-04-01||[http://www.city.awa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Miyoshi, Tokushima|Miyoshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三好市}}}}||align="left"|{{flag|Tokushima}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Miyoshi, Tokushima.svg|30px]]}} ||30,998||721.48||42.96||2006-03-01||[http://www.city-miyoshi.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120722042934/http://www.city-miyoshi.jp/ |date=2012-07-22 }}|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Hachioji</span>[[Hachiōji, Tokio|Hachiōji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|八王子市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hachiōji, Tokyo.svg|30px]]}} ||567,367||186.31||3,045||1917-09-01||[http://www.city.hachioji.tokyo.jp/]||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Tachikava, Tokio|Tachikava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|立川市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tachikawa, Tokyo.svg|30px]]}} ||175,639||24.38||7,204||1940-12-01||[http://www.city.tachikawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Musashino, Tokio|Musashino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|武蔵野市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Musashino, Tokyo.svg|30px]]}} || 138,516||10.73||12,909||1947-11-03||[http://www.city.musashino.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Mitaka, Tokio|Mitaka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|三鷹市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Mitaka, Tokyo.svg|30px]]}} ||180,797||16.50||10,957||1950-11-03||[http://www.city.mitaka.tokyo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061026011433/http://www.city.mitaka.tokyo.jp/ |date=2006-10-26 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Ome</span>[[Ōme, Tokio|Ōme]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|青梅市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:東京都青梅市市章.svg|30px]]}} ||141,708||103.26||1,372||1951-04-01||[https://web.archive.org/web/20100117054805/http://www.city.ome.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Fuchu</span>[[Fuchū, Tokio|Fuchū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|府中市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Tiedosto:東京都府中市市章.svg|30px]]}} ||248,445||29.34||8,468||1954-04-01||[http://www.city.fuchu.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Akishima, Tokio|Akishima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|昭島市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Akishima, Tokyo.svg|30px]]}} ||111,763||17.33||6,449||1954-05-01||[http://www.city.akishima.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Chofu</span>[[Chōfu, Tokio|Chōfu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|調布市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Chōfu, Tokyo.svg|30px]]}} ||219,053||21.53||10,174||1955-04-01||[http://www.city.chofu.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Machida, Tokio|Machida]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|町田市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Machida, Tokyo.svg|30px]]}} ||413,786||71.63||5,777||1958-02-01||[http://www.city.machida.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Koganei, Tokio|Koganei]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小金井市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Koganei, Tokyo.svg|30px]]}} ||115,116||11.33||10,160||1958-10-01||[http://www.city.koganei.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kodaira, Tokio|Kodaira]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小平市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kodaira, Tokyo.svg|30px]]}} ||185,829||20.46||9,083||1962-10-01||[http://www.city.kodaira.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Hino, Tokio|Hino]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|日野市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hino, Tokyo.svg|30px]]}} ||179,482||27.53||6,520||1963-11-03||[http://www.city.hino.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashimurayama, Tokio|Higashimurayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東村山市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashimurayama, Tokyo.svg|30px]]}} ||146,585||17.17||8,537||1964-04-01||[http://www.city.higashimurayama.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Kokubunji, Tokio|Kokubunji]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|国分寺市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kokubunji, Tokyo.svg|30px]]}} ||118,801||11.48||10,349||1964-11-03||[http://www.city.kokubunji.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Kunitachi, Tokio|Kunitachi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|国立市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kunitachi, Tokyo.svg|30px]]}} || 73,362||8.15||9,001||1967-01-01||[http://www.city.kunitachi.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Fussa, Tokio|Fussa]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|福生市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fussa, Tokyo.svg|30px]]}} ||60,413||10.24||5,900||1970-07-01||[http://www.city.fussa.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Komae, Tokio|Komae]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|狛江市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Komae, Tokyo.svg|30px]]}} ||78,237||6.39||12,244||1970-10-01||[http://www.city.komae.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashiyamato, Tokio|Higashiyamato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東大和市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashiyamato, Tokyo.svg|30px]]}} ||81,445||13.54||6,015||1970-10-01||[http://www.city.higashiyamato.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kiyose, Tokio|Kiyose]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|清瀬市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kiyose, Tokyo.svg|30px]]}} ||73,518||10.19||7,215||1970-10-01||[http://www.city.kiyose.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Higashikurume, Tokio|Higashikurume]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東久留米市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Higashikurume, Tokyo.svg|30px]]}} ||115,405||12.92||8,932||1970-10-01||[http://www.city.higashikurume.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Musashimurayama, Tokio|Musashimurayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|武蔵村山市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Musashimurayama, Tokyo.svg|30px]]}} ||68,333||15.37||4,446||1970-11-03||[http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100126164716/http://www.city.musashimurayama.tokyo.jp/ |date=2010-01-26 }}|| |- |align="left"|[[Tama, Tokio|Tama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|多摩市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tama, Tokyo.svg|30px]]}} ||149,404||21.08||7,087||1971-11-01||[http://www.city.tama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Inagi, Tokio|Inagi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|稲城市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Inagi, Tokyo.svg|30px]]}} ||80,772||17.97||4,495||1971-11-01||[http://www.city.inagi.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Hamura, Tokio|Hamura]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|羽村市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hamura, Tokyo.svg|30px]]}} ||56,984||9.91||5,750||1991-11-01||[http://www.city.hamura.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|[[Akiruno, Tokio|Akiruno]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|あきる野市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Akiruno, Tokyo.svg|30px]]}} ||80,268||73.34||1,094||1995-09-01||[http://www.city.akiruno.tokyo.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Nishitokyo</span>[[Nishitōkyō, Tokio|Nishitōkyō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|西東京市}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nishitokyo, Tokyo.svg|30px]]}} ||207,270||15.85||13,160||2001-01-21||[http://www.city.nishitokyo.lg.jp/]|| |- bgcolor="LightSlateGray" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari AA</span>[[Tokiodagi maxsus tumanlar]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|東京特別区部}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||9,375,104||621.81||13,890|| || || |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Adachi, Tokio|Adachi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|足立区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||629,392||53.20||11,830||1947-03-13||[http://www.city.adachi.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Arakava, Tokio|Arakava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|荒川区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||194,777||10.20||18,262||1947-03-13||[http://www.city.arakawa.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Bunkyō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|文京区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||194,933||11.31||16,009||1947-03-13||[http://www.city.bunkyo.lg.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Chiyoda, Tokio|Chiyoda]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|千代田区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||43,802||11.64||3,763||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011182823/http://city.chiyoda.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Chūō, Tokio|Chūō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中央区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||104,997||10.15||10,344||1947-03-13||[http://www.city.chuo.lg.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Edogava, Tokio|Edogava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|江戸川区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||661,386||49.86||13,264||1947-03-13||[http://www.city.edogawa.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Itabashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|板橋区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||529,059||32.17||16,445||1947-03-13||[http://www.city.itabashi.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Katsushika]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|葛飾区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||428,066||34.84||12,286||1947-03-13||[http://www.city.katsushika.lg.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Kita, Tokio|Kita]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||330,646||20.59||15,885||1947-03-13||[http://www.city.kita.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Kōtō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|江東区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||436,337||39.80||10,963||1947-03-13||[http://www.city.koto.lg.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Meguro]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|目黒区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||267,798||14.70||18,217||1947-03-13||[http://www.city.meguro.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Minato, Tokio|Minato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|港区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||205,196||20.34||10,088||1947-03-13||[http://www.city.minato.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Nakano, Tokio|Nakano]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中野区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||312,939||15.59||20,097||1947-03-13||[http://www.city.tokyo-nakano.lg.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Nerima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|練馬区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||744,026||48.16||14,580||1947-08-01||[http://www.city.nerima.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span><span style="display:none">Ota</span>[[Ōta, Tokio|Ōta]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大田区}}}}||align="left"|{{flag|Tokyo}}||-||716,413||59.46||11,345||1947-03-13||[http://www.city.ota.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Setagaya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|世田谷区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||939,099||58.08||14,728||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20020926224343/http://www.city.setagaya.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Shibuya]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|渋谷区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||205,512||15.11||13,337||1947-03-13||[http://www.city.shibuya.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Shinagava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|品川区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||353,887||22.72||15,576||1947-03-13||[http://www.city.shinagawa.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Shinjuku]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新宿区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||309,463||18.23||16,975||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20100514200320/http://www.city.shinjuku.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Suginami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|杉並区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||534,981||34.02||15,725||1947-03-13||[http://www.city.suginami.tokyo.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131027233626/http://www.city.suginami.tokyo.jp/ |date=2013-10-27 }}|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Sumida, Tokio|Sumida]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|墨田区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||237,433||13.75||16,079||1947-03-13||[http://www.city.sumida.lg.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Taitō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|台東区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||168,277||10.08||16,139||1947-03-13||[https://web.archive.org/web/20031011164358/http://www.city.taito.tokyo.jp/]|| |- bgcolor="Gainsboro" |align="left"|<span style="display:none">Tokio tumanlari</span>[[Toshima]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|豊島区}}}}||align="left"|{{flag|Tokio}}||-||256,009||13.01||19,428||1947-03-13||[http://www.city.toshima.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Tottori (shahar)|Tottori]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|鳥取市}}}}||align="left"|{{flag|Tottori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tottori, Tottori.svg|30px]]}} ||200,315||765.66||262||1889-10-01||[http://www.city.tottori.lg.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Yonago]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|米子市}}}}||align="left"|{{flag|Tottori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yonago, Tottori.svg|30px]]}} ||149,140||132.21||1,128||1927-04-01||[http://www.city.yonago.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kurayoshi, Tottori|Kurayoshi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|倉吉市}}}}||align="left"|{{flag|Tottori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kurayoshi, Tottori.svg|30px]]}} ||51,453||272.15||189||1953-10-01||[http://www.city.kurayoshi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakaiminato, Tottori|Sakaiminato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|境港市}}}}||align="left"|{{flag|Tottori}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakaiminato, Tottori.svg|30px]]}} || 35,908||28.79||1,247||1956-04-01||[http://www.city.sakaiminato.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Toyama (shahar)|Toyama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|富山市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Toyama, Toyama.svg|30px]]}} ||421,116||1,241.85||339||1889-04-01||[http://www.city.toyama.toyama.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Uozu, Toyama|Uozu]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|魚津市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[File:Emblem of Uozu, Toyama.svg|30px]]}}||45,945||200.63||229||1952-04-01||[http://www.city.uozu.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Himi, Toyama|Himi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|氷見市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Himi, Toyama.svg|30px]]}} || 53,316||230.47||231||1952-08-01||[http://www.city.himi.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Namerikava, Toyama|Namerikava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|滑川市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Namerikawa, Toyama.svg|30px]]}} ||33,789||54.61||619||1954-03-01||[http://www.city.namerikawa.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Tonami, Toyama|Tonami]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|砺波市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tonami, Toyama.svg|30px]]}} || 49,396||126.96||389||1954-04-01||[http://www.city.tonami.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Oyabe, Toyama|Oyabe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|小矢部市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Oyabe, Toyama.svg|30px]]}} ||32,656||134.11||244||1962-08-01||[http://www.city.oyabe.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Nanto, Toyama|Nanto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南砺市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nanto Toyama.svg|30px]]}} ||57,061||668.86||85.3||2004-11-01||[http://www.city.nanto.toyama.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20051201124816/http://www.city.nanto.toyama.jp/webapps/www/english/index.html |date=2005-12-01 }}|| |- |align="left"|[[Takaoka, Toyama|Takaoka]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|高岡市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Takaoka Toyama.svg|30px]]}} || 178,965||209.38||855||2005-11-01||[http://www.city.takaoka.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Imizu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|射水市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Imari, Saga.svg|30px]]}} ||94,691||109.18||867||2005-11-01||[http://www.city.imizu.toyama.jp/]|| |- |align="left"|[[Kurobe, Toyama|Kurobe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|黒部市}}}}||align="left"|{{flag|Toyama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kurobe, Toyama.svg|30px]]}} ||42,612||426.34||99.9||2006-03-31||[https://web.archive.org/web/20110511173958/http://kurobe.city.kurobe.toyama.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Vakayama (shahar)|Vakayama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|和歌山市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Wakayama, Wakayama.svg|30px]]}} ||372,175||209.23||1,779||1889-04-01||[http://www.city.wakayama.wakayama.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Kainan, Vakayama|Kainan]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|海南市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kainan, Wakayama.svg|30px]]}} ||55,877||101.18||552||1934-05-01||[http://www.city.kainan.wakayama.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210210075705/http://www.city.kainan.wakayama.jp/ |date=2021-02-10 }}|| |- |align="left"|[[Tanabe, Vakayama|Tanabe]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|田辺市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tanabe, Wakayama.svg|30px]]}} || 80,478||1,026.77||78.4||1942-05-20||[http://www.city.tanabe.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Gobo</span>[[Gobō, Vakayama|Gobō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|御坊市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Gobo, Wakayama.svg|30px]]}} ||26,335||43.93||599||1954-04-01||[http://www.city.gobo.wakayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Arida, Vakayama|Arida]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|有田市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Arida, Wakayama.svg|30px]]}} ||31,194||36.92||845||1956-05-01||[http://www.city.arida.lg.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shingu</span>[[Shingū, Vakayama|Shingū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新宮市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shingū, Wakayama.svg|30px]]}} || 32,654||255.43||128||2005-10-01||[https://web.archive.org/web/20070116052751/http://www2.city.shingu.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Kinokava, Vakayama|Kinokava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|紀の川市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kinokawa, Wakayama.svg|30px]]}} ||67,192||228.24||294||2005-11-07||[http://www.city.kinokawa.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hashimoto, Vakayama|Hashimoto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|橋本市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hashimoto, Wakayama.svg|30px]]}} ||67,505||130.31||518||2006-03-01||[http://www.city.hashimoto.wakayama.jp/]|| |- |align="left"|[[Ivade, Vakayama|Ivade]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|岩出市}}}}||align="left"|{{flag|Vakayama}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Iwade, Wakayama.svg|30px]]}} ||51,843||38.50||1,347||2006-04-01||[http://www.city.iwade.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Yamagata (shahar)|Yamagata]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|山形市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamagata, Yamagata.svg|30px]]}} || 255,370||381.34||670||1889-04-01||[https://web.archive.org/web/20031019034152/http://www.city.yamagata.yamagata.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Yonezava, Yamagata|Yonezava]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|米沢市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yonezawa, Yamagata.svg|30px]]}} ||91,704||548.74||167||1889-04-01||[http://www.city.yonezawa.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shinjo</span>[[Shinjō, Yamagata|Shinjō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|新庄市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shinjō, Yamagata.svg|30px]]}} ||39,808||223.08||178||1949-04-01||[http://www.city.shinjo.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|[[Sagae]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|寒河江市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sagae, Yamagata.svg|30px]]}} || 43,299||139.08||311||1954-08-01||[http://www.city.sagae.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|[[Kaminoyama]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|上山市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Kaminoyama, Yamagata.svg|30px]]}} || 35,086||240.95||146||1954-10-01||[https://web.archive.org/web/20100325194842/http://www.city.kaminoyama.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|[[Murayama, Yamagata|Murayama]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|村山市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Murayama, Yamagata.svg|30px]]}} || 27,586||196.83||140||1954-11-01||[http://www.city.murayama.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nagai, Yamagata|Nagai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長井市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nagai, Yamagata.svg|30px]]}} ||30,285||214.69||141||1954-11-15||[http://www.city.nagai.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Tendo</span>[[Tendō, Yamagata|Tendō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|天童市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Tendo Yamagata.svg|30px]]}} ||63,470||113.01||562||1958-10-01||[https://web.archive.org/web/20100613015952/http://www.city.tendo.yamagata.jp/] |- |align="left"|[[Higashine]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|東根市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Higashine Yamagata.svg|30px]]}} ||46,141||207.17||223||1958-11-03||[http://www.city.higashine.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|[[Obanazava]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|尾花沢市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Obanazawa Yamagata.svg|30px]]}} ||19,937||372.32||53.5||1959-04-10||[http://www.city.obanazawa.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Nan'yo</span>[[Nan'yō, Yamagata|Nan'yō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南陽市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Nanyo, Yamagata.svg|30px]]}} ||34,542||160.70||215||1967-04-01||[http://www.city.nanyo.yamagata.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsuruoka]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|鶴岡市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Tsuruoka, Yamagata.svg|30px]]}} ||140,097||1,311.51||107||2005-10-01||[http://www.city.tsuruoka.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Sakata, Yamagata|Sakata]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|酒田市}}}}||align="left"|{{flag|Yamagata}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Sakata, Yamagata.svg|30px]]}}|| 114,964||602.79||191||2005-11-01||[http://www.city.sakata.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Ube, Yamaguchi|Ube]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|宇部市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Ube Yamaguchi.svg|30px]]}} ||176,370||287.69||613||1921-11-01||[http://www.city.ube.yamaguchi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Hofu</span>[[Hōfu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|防府市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hofu, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||116,393||188.59||617||1936-08-25||[http://www.city.hofu.yamaguchi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kudamatsu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|下松市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kudamatsu, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||54,026||89.36||605||1939-11-03||[https://web.archive.org/web/20080212033246/http://www.city.kudamatsu.yamaguchi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Shunan</span>[[Shūnan]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|周南市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shunan, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||150,299||656.25||229||2003-04-21||[http://www.city.shunan.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Hikari, Yamaguchi|Hikari]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|光市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hikari, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||53,274||91.94||579||2004-10-04||[http://www.city.hikari.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|[[Shimonoseki]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|下関市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Shimonoseki, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||286,073||716.06||400||2005-02-13||[http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20141020094055/http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/seisaku/kokusai/gaikoku/ |date=2014-10-20 }}||Asosiy shahar |- |align="left"|[[Yanai, Yamaguchi|Yanai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|柳井市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yanai, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||35,438||139.90||253||2005-02-21||[http://www.city-yanai.jp/]|| |- |align="left"|[[Hagi, Yamaguchi|Hagi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|萩市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hagi, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||55,831||698.87||79.9||2005-03-06||[http://www.city.hagi.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Nagato, Yamaguchi|Nagato]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|長門市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Nagato Yamaguchi.svg|30px]]}} ||39,825||357.92||111||2005-03-22||[http://www.city.nagato.yamaguchi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">San'yo-Onoda</span>[[San'yō-Onoda]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|山陽小野田市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of San'yō-Onoda, Yamaguchi.svg|30px]]}} || 65,523||132.99||493||2005-03-22||[http://www.city.sanyo-onoda.lg.jp/]|| |- |align="left"|[[Yamaguchi (shahar)|Yamaguchi]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|山口市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamaguchi, Yamaguchi.svg|30px]]}} || 192,008||730.23||263||2005-10-01||[http://www.city.yamaguchi.lg.jp/]||Prefektura poytaxti |- |align="left"|[[Ivakuni]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|岩国市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Iwakuni, Yamaguchi.svg|30px]]}} ||146,885||872.71||168||2006-03-20||[http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20090926071949/http://www.city.iwakuni.yamaguchi.jp/ |date=2009-09-26 }}|| |- |align="left"|[[Mine, Yamaguchi|Mine]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|美祢市}}}}||align="left"|{{flag|Yamaguchi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Mine Yamaguchi.svg|30px]]}} ||23,140||234.56||98.7||2008-03-21||[http://www2.city.mine.lg.jp/]|| |- bgcolor="PaleTurquoise" |align="left"|<span style="display:none">Kofu</span>[[Kōfu]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|甲府市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:山梨県甲府市市章.svg|30px]]}} ||199,374||212.41||939||1889-07-01||[http://www.city.kofu.yamanashi.jp/]||Asosiy shahar<br>Prefektura poyataxti |- |align="left"|[[Fujiyoshida]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|富士吉田市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:山梨県富士吉田市市章.svg|30px]]}} ||51,879||121.83||426||1951-03-20||[http://www.city.fujiyoshida.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Tsuru, Yamanashi|Tsuru]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|都留市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:山梨県都留市市章.svg|30px]]}} ||34,439||161.58||213||1954-04-29||[http://www.city.tsuru.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Otsuki</span>[[Ōtsuki, Yamanashi|Ōtsuki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|大月市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:山梨県大月市市章.svg|30px]]}} || 29,869||280.30||107||1954-08-08||[http://www.city.otsuki.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Nirasaki, Yamanashi|Nirasaki]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|韮崎市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:山梨県韮崎市市章.svg|30px]]}} || 33,539||143.73||233||1954-10-10||[https://web.archive.org/web/20040630220735/http://www.city.nirasaki.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Minami-Alplari, Yamanashi|Minami-Alplari]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|南アルプス市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of MinamiAlps, Yamanashi.svg|30px]]}} ||72,295||264.06||274||2003-04-01||[http://www.city.minami-alps.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Kai, Yamanashi|Kai]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|甲斐市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Kai, Yamanashi.svg|30px]]}} ||74,077||71.94||1,030||2004-09-01||[http://www.city.kai.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Fuefuki]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|笛吹市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Fuefuki, Yamanashi.svg|30px]]}} ||71,184||201.92||353||2004-10-12||[http://www.city.fuefuki.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Hokuto, Yamanashi|Hokuto]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|北杜市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Hokuto, Yamanashi.svg|30px]]}} ||47,754||602.89||79.2||2004-11-01||[http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|[[Uenohara]]|| align="left" |{{large|{{lang|ja|上野原市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:上野原市市章.svg|30px]]}} ||28,295||170.65||166||2005-02-13||[http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20151107094120/http://www.city.uenohara.yamanashi.jp/ |date=2015-11-07 }}|| |- |align="left"|[[Yamanashi, Yamanashi|Yamanashi]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|山梨市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Yamanashi, Yamanashi.svg|30px]]}} || 38,202||289.87||132||2005-03-22||[http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20000901231441/http://www.city.yamanashi.yamanashi.jp/ |date=2000-09-01 }}|| |- |align="left"|<span style="display:none">Koshu</span>[[Kōshū, Yamanashi|Kōshū]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|甲州市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Emblem of Koshu, Yamanashi.svg|30px]]}} || 35,072||264.01||133||2005-11-01||[http://www.city.koshu.yamanashi.jp/]|| |- |align="left"|<span style="display:none">Chuo</span>[[Chūō, Yamanashi|Chūō]]||align="left"|{{large|{{lang|ja|中央市}}}}||align="left"|{{flag|Yamanashi}}||{{center|[[Fayl:Symbol of Chuo Yamanashi.svg|30px]]}} ||31,875||31.81||1,002||2006-02-20||[http://www.city.chuo.yamanashi.jp/]|| |} ==Shaharlar== {| class="wikitable sortable" !Shahar!!Yaponcha nomi!!Prefektura!!Tashkil topgan sana!!Tugatilgan vaqti!!Birlashtirilgan boʻlinma |- |Moriyama||{{large|{{lang|ja|守山市}}}}||Aichi||1954-06-01||1963-02-15||[[Nagoya]]ga birlashtirildi |- |[[Bisai, Aichi|Bisai]]||{{large|{{lang|ja|尾西市}}}}||Aichi||1955-01-01||2005-04-01||[[Ichinomiya, Aichi|Ichinomiya]]ga birlashtirildi |- |Shinshiro {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|新城市}}}}||Aichi||1958-11-01||2005-10-01||Hōrai, Tsukude bilan birlashtirildi → [[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] {{small|(joriy)}} |- |[[Honjō, Akita|Honjō]]||{{large|{{lang|ja|本荘市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-05-22||Chōkai, Higashiyuri, Ivaki, Nishime, Ōuchi, Yashima, Yuri bilan birlashtirildi → [[Yurihonjō]] |- |[[Ōmagari, Akita|Ōmagari]]||{{large|{{lang|ja|大曲市}}}}||Akita||1954-05-03||2005-03-22||Kamioka, Kyōva, Nakasen, Nishisenboku, Ōta, Semboku, Nangai → [[Daisen, Akita|Daisen]] bilan birlashtirildi |- |Yuzava {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|湯沢市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||Inakava, Minase, Ogachi bilan birlashtirildi → [[Yuzava, Akita|Yuzava]] {{small|(joriy)}} |- |Oga {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|男鹿市}}}}||Akita||1954-03-31||2005-03-22||Vakami bilan birlashtirildi → [[Oga, Akita|Oga]] {{small|(current)}} |- |Yokote {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|横手市}}}}||Akita||1951-04-01||2005-10-01||Hiraka+Jūmonji, Masuda, Omonogava, Ōmori, Sannai, Taiyū bilan birlashtirildi → [[Yokote, Akita|Yokote]] {{small|(joriy)}} |- |Noshiro {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|能代市}}}}||Akita||1940-10-01||2005-10-01||Futatsui bilan birlashtirildi → [[Noshiro, Akita|Noshiro]] {{small|(joriy)}} |- |Tovada {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|十和田市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||Tovadako bilan birlashtirildi → [[Tovada, Aomori|Tovada]] {{small|(joriy)}} |- |Goshogavara {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|五所川原市}}}}||Aomori||1955-02-01||2005-03-28||Kanagi, Shiura bilan birlashtirildi → [[Goshogavara, Aomori|Goshogavara]] {{small|(joriy)}} |- |Aomori {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|青森市}}}}||Aomori||1898-04-01||2005-04-01||Namioka bilan birlashtirildi → [[Aomori, Aomori|Aomori]] {{small|(joriy)}} |- |Hirosaki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|弘前市}}}}||Aomori||1889-04-01||2006-11-15||Ivaki, Sōma bilan birlashtirildi → [[Hirosaki]] {{small|(joriy)}} |- |Ichihara {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|市原市}}}}||Chiba||1963-05-01||1967-10-01||Nansō, Kamo bilan birlashtirildi → [[Ichihara, Chiba|Ichihara]] {{small|(joriy)}} |- |Mobara {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|茂原市}}}}||Chiba||1952-04-01||1972-05-01||Honnō bilan birlashtirildi → [[Mobara]] {{small|(joriy)}} |- |Kamogava {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|鴨川市}}}}||Chiba||1971-03-31||2005-02-11||Amatsukominato bilan birlashtirildi → [[Kamogava, Chiba|Kamogava]] {{small|(joriy)}} |- |Asahi {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|旭市}}}}||Chiba||1954-07-01||2005-07-01||Hikata, Iioka, Unakami bilan birlashtirildi → [[Asahi, Chiba|Asahi]] {{small|(joriy)}} |- |[[Yōkaichiba, Chiba|Yōkaichiba]]||{{large|{{lang|ja|八日市場市}}}}||Chiba||1954-07-01||2006-01-23||Nosaka bilan birlashtirildi → [[Sōsa]] |- |[[Savara, Chiba|Savara]]||{{large|{{lang|ja|佐原市}}}}||Chiba||1951-03-15||2006-03-27||Kurimoyo, Omigava, Yamada bilan birlashtirildi → [[Katori, Chiba|Katori]] |- |[[Iyomishima, Ehime|Iyomishima]]||{{large|{{lang|ja|伊予三島市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||Kavanoe, Doi, Shingū bilan birlashtirildi → [[Shikokuchūō]] |- |[[Kavanoe, Ehime|Kavanoe]]||{{large|{{lang|ja|川之江市}}}}||Ehime||1954-11-01||2004-04-01||Iyomishima, Doi, Shingū bilan birlashtirildi → [[Shikokuchūō]] |- |Saijō {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|西条市}}}}||Ehime||1941-04-29||2004-11-01||Tōyo, Komatsu, Tanbara bilan birlashtirildi → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(current)}} |- |[[Tōyo, Ehime|Tōyo]]||{{large|{{lang|ja|東予市}}}}||Ehime||1972-10-01||2004-11-01||Saij, Komatsu, Tanbara bilan birlashtirildi → [[Saijō, Ehime|Saijō]] {{small|(joriy)}} |- |[[Hōjō, Ehime|Hōjō]]||{{large|{{lang|ja|北条市}}}}||Ehime||1958-11-01||2005-01-01||[[Matsuyama, Ehime|Matsuyama]] bilan birlashtirildi |- |Ōzu {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|大洲市}}}}||Ehime||1954-09-01||2005-01-11||Hijikava, Nagahama, Kavabe bilan birlashtirildi → [[Ōzu, Ehime|Ōzu]] {{small|(joriy)}} |- |Imabari {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|今治市}}}}||Ehime||1920-02-11||2005-01-16||Hakata, Kamiura, Kikuma, Miyakubo, Namikata, [[Ōmishima, Ehime|Ōmishima]] Ōnishi, Tamagava, Yoshiumi, Asakura, Sekizen bilan birlashtirildi → [[Imabari, Ehime|Imabari]] {{small|(joriy)}} |- |Yavatahama {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|八幡浜市}}}}||Ehime||1935-02-11||2005-04-01||Honai bilan birlashtirildi → [[Yavatahama, Ehime|Yavatahama]] {{small|(joriy)}} |- |Iyo {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|伊予市}}}}||Ehime||1955-01-01||2005-04-01||Nakayama, Futami bilan birlashtirildi→ [[Iyo, Ehime|Iyo]] {{small|(joriy)}} |- |Uvajima {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|宇和島市}}}}||Ehime||1921-08-01||2005-08-01||Mima, Tsushima, Yoshida bilan birlashtirildi→ [[Uvajima, Ehime|Uvajima]] {{small|(joriy)}} |- |[[Takefu, Fukui|Takefu]]||{{large|{{lang|ja|武生市}}}}||Fukui||1948-04-01||2005-1001||Imadate bilan birlashtirildi → [[Echizen, Fukui|Echizen]] |- |[[Moji-ku, Kitakyūshū|Moji]]||{{large|{{lang|ja|門司市}}}}||Fukuoka||1899-04-01||1963-02-10||Kokura, Tobata, Yahata, Vakamatsu bilan birlashtirildi → [[Kitakyushu]] |- |[[Kokura]]||{{large|{{lang|ja|小倉市}}}}||Fukuoka||1900-04-01||1963-02-10||Moji, Tobata, Yahata, Vakamatsu bilan birlashtirildi → [[Kitakyushu]] |- |[[Tobata-ku, Kitakyūshū|Tobata]]||{{large|{{lang|ja|戸畑市}}}}||Fukuoka||1924-09-01||1963-02-10||Moji, Kokura, Yahata, Vakamatsu bilan birlashtirildi → [[Kitakyushu]] |- |[[Yahata, Fukuoka|Yahata]]||{{large|{{lang|ja|八幡市}}}}||Fukuoka||1917-03-01||1963-02-10||Moji, Kokura, Tobata, Vakamatsu bilan birlashtirildi → [[Kitakyushu]] |- |[[Vakamatsu-ku, Kitakyūshū|Vakamatsu]]||{{large|{{lang|ja|若松市}}}}||Fukuoka||1914-04-01||1963-02-10||Moji, Kokura, Tobata, Yahata bilan birlashtirildi → [[Kitakyushu]] |- |Iizuka {{small|(avvalgi A)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1932-01-20||1963-04-01||Kobukuro, Futase, Chinzei bilan birlashtirildi → Iizuka {{small|(avvalgi B)}} |- |Munakata||{{large|{{lang|ja|宗像市}}}}||Fukuoka||1981-04-01||2003-04-01||Genkai bilan birlashtirildi→ [[Munakata, Fukuoka|Munakata]] {{small|(joriy)}} |- |Yanagava||{{large|{{lang|ja|柳川市}}}}||Fukuoka||1952-04-01||2005-03-21||Yamato, Mitsuhashi bilan birlashtirildi → [[Yanagava, Fukuoka|Yanagava]] {{small|(joriy)}} |- |[[Amagi, Fukuoka|Amagi]]||{{large|{{lang|ja|甘木市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-20||Asakura, Haki bilan birlashtirildi → [[Asakura, Fukuoka|Asakura]] |- |Iizuka {{small|(avvalgi B)}}||{{large|{{lang|ja|飯塚市}}}}||Fukuoka||1963-04-01||2006-03-26||Chikuho, Honami, Kaita, Shōnai bilan birlashtirildi → [[Iizuka, Fukuoka|Iizuka]] {{small|(joriy)}} |- |[[Yamada, Fukuoka|Yamada]]||{{large|{{lang|ja|山田市}}}}||Fukuoka||1954-04-01||2006-03-27||Inatsuki, Kaho, Usui bilan birlashtirildi → [[Kama, Fukuoka|Kama]] |- |[[Maebaru, Fukuoka|Maebaru]]||{{large|{{lang|ja|前原市}}}}||Fukuoka||1992-10-01||2010-01-01||Nijō, Shima bilan birlashtirildi → [[Itoshima, Fukuoka|Itoshima]] |- |Kōriyama {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|郡山市}}}}||Fukushima||1924-09-01||1965-05-01||Nishida, Nakata bilan birlashtirildi → [[Kōriyama]] {{small|(joriy)}} |- |Taira||{{large|{{lang|ja|平市}}}}||Fukushima||1937-06-01||1966-10-01||Ivaki {{small|(avvalgi)}}, Jōban, Uchigō, Nakoso bilan birlashtirildi → [[Ivaki, Fukushima|Ivaki]] {{small|(joriy)}} |- |Ivaki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|磐城市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||Taira, Jōban, Uchigō, Nakoso bilan birlashtirildi → [[Ivaki, Fukushima|Ivaki]] {{small|(joriy)}} |- |Jōban||{{large|{{lang|ja|常磐市}}}}||Fukushima||1954-03-31||1966-10-01||Taira, Ivaki {{small|(avvalgi)}}, Uchigō, Nakoso bilan birlashtirildi → [[Ivaki, Fukushima|Ivaki]] {{small|(joriy)}} |- |Uchigō||{{large|{{lang|ja|内郷市}}}}||Fukushima||1954-10-01||1966-10-01||Taira, Ivaki {{small|(avvalgi)}}, Jōban, Nakoso bilan birlashtirildi → [[Ivaki, Fukushima|Ivaki]] {{small|(joriy)}} |- |Nakoso||{{large|{{lang|ja|勿来市}}}}||Fukushima||1955-04-29||1966-10-01||Taira, Ivaki {{small|(avvalgi)}}, Jōban, Uchigō bilan birlashtirildi → [[Ivaki, Fukushima|Ivaki]] {{small|(joriy)}} |- |Shirakava {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|白河市}}}}||Fukushima||1949-04-01||2005-11-07||Taishin, Higashi, Omotegō bilan birlashtirildi → [[Shirakava, Fukushima|Shirakava]] {{small|(joriy)}} |- |Nihonmatsu {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|二本松市}}}}||Fukushima||1958-10-01||2005-12-01||Adachi, Ivashiro, Tōva bilan birlashtirildi → [[Nihonmatsu, Fukushima|Nihonmatsu]] {{small|(current)}} |- |[[Haramachi, Fukushima|Haramachi]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Fukushima||1954-03-20||2006-01-01||Kashima, Odaka bilan birlashtirildi → [[Minamisōma]] |- |Kitakata {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|喜多方市}}}}||Fukushima||1954-03-31||2006-01-04||Shiokava, Yamato, Atsushiokanō, Takasato bilan birlashtirildi → [[Kitakata, Fukushima|Kitakata]] {{small|(joriy)}} |- |Ena {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|恵那市}}}}||Gifu||1954-04-01||2004-10-25||Akechi, Ivamura, Kamiyahagi, Yamaoka, Kushihara bilan birlashtirildi → [[Ena, Gifu|Ena]] {{small|(joriy)}} |- |Isesaki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|伊勢崎市}}}}||Gunma||1940-09-13||2005-01-01||Akabori, Sakai, Azuma bilan birlashtirildi → [[Isesaki, Gunma|Isesaki]] {{small|(joriy)}} |- |Ōta {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|太田市}}}}||Gunma||1948-05-03||2005-03-28||Nitta, Ojima, Yabuzukahon bilan birlashtirildi → [[Ōta, Gunma|Ōta]] {{small|(joriy)}} |- |Shibukava {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|渋川市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-02-20||Ikaho, Komochi, Onogami, Akagi, Kitatachibana bilan birlashtirildi → [[Shibukava, Gunma|Shibukava]] {{small|(joriy)}} |- |Annaka {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|安中市}}}}||Gunma||1958-11-01||2006-03-18||Matsuida bilan birlashtirildi → [[Annaka, Gunma|Annaka]] {{small|(joriy)}} |- |Tomioka {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|富岡市}}}}||Gunma||1954-04-01||2006-03-27||Myōgi bilan birlashtirildi → [[Tomioka, Gunma|Tomioka]] {{small|(joriy)}} |- |Fukuyama {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|福山市}}}}||Hiroshima||1916-07-01||1966-05-01||Matsunaga bilan birlashtirildi → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(joriy)}} |- |Matsunaga||{{large|{{lang|ja|松永市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||1966-05-01||Fukuyama {{small|(avvalgi)}} bilan birlashtirildi → [[Fukuyama, Hiroshima|Fukuyama]] {{small|(joriy)}} |- |Miyoshi||{{large|{{lang|ja|三次市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2004-04-01||Kisa, Mirasaka, Miva, Funo, Kimita, Sakugi, Kōnu bilan birlashtirildi → [[Miyoshi, Hiroshima|Miyoshi]] {{small|(joriy)}} |- |Mihara||{{large|{{lang|ja|三原市}}}}||Hiroshima||1936-11-15||2005-03-22||Daiva, Kui, Hongō bilan birlashtirildi → [[Mihara, Hiroshima|Mihara]] {{small|(joriy)}} |- |Shōbara||{{large|{{lang|ja|庄原市}}}}||Hiroshima||1954-03-31||2005-03-31||Hiva, Kuchiva, Saijō, Takano, Tōjō, Sōryō bilan birlashtirildi → [[Shōbara, Hiroshima|Shōbara]] {{small|(joriy)}} |- |[[Innoshima, Hiroshima|Innoshima]]||{{large|{{lang|ja|原町市}}}}||Hiroshima||1953-05-01||2006-01-10||Setoda bilan birlashtirildi [[Onomichi, Hiroshima|Onomichi]] |- |Kushiro {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|釧路市}}}}||Hokkaido||1922-08-01||2005-10-11||Akan, Onbetsu bilan birlashtirildi → [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] {{small|(joriy)}} |- |Kitami {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|北見市}}}}||Hokkaido||1942-06-10||2006-03-05||Rubeshibe, Tanno, Tokoro bilan birlashtirildi → [[Kitami, Hokkaido|Kitami]] {{small|(joriy)}} |- |Shibetsu {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|士別市}}}}||Hokkaido||1954-07-01||2005-09-01||Asahi bilan birlashtirildi → [[Shibetsu, Hokkaido|Shibetsu]] {{small|(joriy)}} |- |Nayoro {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|名寄市}}}}||Hokkaido||1956-04-01||2006-03-27||Fūren bilan birlashtirildi → [[Nayoro, Hokkaido|Nayoro]] {{small|(joriy)}} |- |Kameda||{{large|{{lang|ja|亀田市}}}}||Hokkaido||1971-11-01||1973-12-01||[[Hakodate, Hokkaido|Hakodate]]ga birlashtirildi |- |Amagasaki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|尼崎市}}}}||Hyōgo||||1936-04-01|| |- |Miki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|三木市}}}}||Hyōgo||||1954-07-01|| |- |Toyooka {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|豊岡市}}}}||Hyōgo||||2005-04-01|| |- |Nishivaki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|西脇市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01|| |- |Tatsuno||{{large|{{lang|ja|龍野市}}}}||Hyōgo||||2005-10-01|| |- |Sumoto {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|洲本市}}}}||Hyōgo||||2006-02-11|| |- |Katsuta||{{large|{{lang|ja|勝田市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01|| |- |Nakaminato||{{large|{{lang|ja|那珂湊市}}}}||Ibaraki||||1994-11-01|| |- |[[Ivai, Ibaraki|Ivai]]||{{large|{{lang|ja|岩井市}}}}||Ibaraki||||2005-03-22|| |- |[[Shimodate, Ibaraki|Shimodate]]||{{large|{{lang|ja|下館市}}}}||Ibaraki||||2005-03-28|| |- |Koga {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|古河市}}}}||Ibaraki||||2005-09-12|| |- |Ishioka {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|石岡市}}}}||Ibaraki||||2005-10-01|| |- |Kasama {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|笠間市}}}}||Ibaraki||||2006-03-19|| |- |Nanao {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|七尾市}}}}||Ishikava||||2004-10-01|| |- |[[Mattō, Ishikava|Mattō]]||{{large|{{lang|ja|松任市}}}}||Ishikava||||2005-02-01|| |- |Kaga {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|加賀市}}}}||Ishikava||||2005-10-01|| |- |Vajima {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|輪島市}}}}||Ishikava||||2006-02-01|| |- |Ichinoseki {{small|(avvalgi A)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Ivate||||1955-01-01|| |- |Kamaishi {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|釜石市}}}}||Ivate||||1955-04-01|| |- |Kitakami {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|北上市}}}}||Ivate||||1991-04-01|| |- |Miyako {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|宮古市}}}}||Ivate||||2005-06-06|| |- |Ichinoseki {{small|(avvalgi B)}}||{{large|{{lang|ja|一関市}}}}||Ivate||||2005-09-20|| |- |Tōno {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|遠野市}}}}||Ivate||||2005-10-01|| |- |Hanamaki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|花巻市}}}}||Ivate||||2006-01-01|| |- |Ninohe {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|二戸市}}}}||Ivate||||2006-01-01|| |- |[[Mizusava, Ivate|Mizusava]]||{{large|{{lang|ja|水沢市}}}}||Ivate||||2006-02-20|| |- |[[Esashi, Ivate|Esashi]]||{{large|{{lang|ja|江刺市}}}}||Ivate||||2006-02-20|| |- |Kuji {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|久慈市}}}}||Ivate||||2006-03-06|| |- |Marugame {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|丸亀市}}}}||Kagava||||2005-03-22|| |- |Kan'onji {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|観音寺市}}}}||Kagava||||2005-10-11|| |- |Kagoshima {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|鹿児島市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29|| |- |Taniyama||{{large|{{lang|ja|谷山市}}}}||Kagoshima||||1967-04-29|| |- |Sendai {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|川内市}}}}||Kagoshima||||2004-10-12|| |- |[[Kushikino, Kagoshima|Kushikino]]||{{large|{{lang|ja|串木野市}}}}||Kagoshima||||2005-10-11|| |- |[[Kaseda, Kagoshima|Kaseda]]||{{large|{{lang|ja|加世田市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07|| |- |[[Kokubu, Kagoshima|Kokubu]]||{{large|{{lang|ja|国分市}}}}||Kagoshima||||2005-11-07|| |- |Kanoya {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|鹿屋市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01|| |- |Ibusuki {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|指宿市}}}}||Kagoshima||||2006-01-01|| |- |Izumi {{small|(avvalgi)}}||{{large|{{lang|ja|出水市}}}}||Kagoshima||||2006-03-13|| |- |[[Naze, Kagoshima|Naze]]||{{large|{{lang|ja|名瀬市}}}}||Kagoshima||||2006-03-20|| |- |[[Ōkuchi, Kagoshima|Ōkuchi]]||{{large|{{lang|ja|大口市}}}}||Kagoshima||||2008-11-01|| |- |[[Yuzhno-Sakhalinsk|Toyohara]]||{{large|{{lang|ja|豊原市}}}}||Karafuto||1937-07-01||1949-06-01||[[Karafuto prefekturasi|Karafuto]] SSSRning suveren huquqlaridan voz kechdi |- |[[Hatogaya]]||{{large|{{lang|ja|鳩ヶ谷市}}}}||Saitama||1967-03-01||2011-10-11||[[Kavaguchi, Saitama|Kavaguchi]]ga birlashtirildi |- |[[Ōmiya, Saitama|Ōmiya]]||{{large|{{lang|ja|大宮市}}}}||Saitama||1940-11-03||2001-05-01||[[Saitama, Saitama|Saitama]]ga birlashtirildi |- |[[Imaichi, Tochigi|Imaichi]]||{{large|{{lang|ja|今市市}}}}||Tochigi||1954-03-31||2006-03-20||[[Nikkō]]ga birlashtirildi |- |[[Tokio]]||{{large|{{lang|ja|東京市}}}}||Tokyo-fu||1889-05-01||1943-07-01||[[Tokio prefekturasi|Tokyo-fu]] bilan birlashtirildi → [[Tokio|Tokyo Metropolisi]] {{small|(qarang [[Tokioning maxsus palatalari|Maxsus palatalar]])}} |- |[[Akigava, Tokio|Akigava]]||{{large|{{lang|ja|秋川市}}}}||Tokyo||1972-05-05||1995-09-01||Itsukaichi bilan birlashtirildi → [[Akiruno, Tokio|Akiruno]] |- |[[Tanashi, Tokio|Tanashi]]||{{large|{{lang|ja|田無市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21|Hōya bilan birlashtirildi → [[Nishitōkyō, Tokio|Nishitōkyō]] |- |[[Hōya, Tokio|Hōya]]||{{large|{{lang|ja|保谷市}}}}||Tokyo||1967-01-01||2001-01-21||Tanashi bilan birlashtirildi → [[Nishitōkyō, Tokio|Nishitōkyō]] |} ==Manba maʼlumotlari== {| class="wikitable" ! Prefektura !! Aholi soni !! Manba |- |Aichi||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.aichi.jp/toukei/ 月報　あいちの人口]. Toyokawa's data is adopted the total of Otowa, Mito, and Toyokawa before the recent merger.</ref> |- |Akita||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1132639874531&SiteID=0 美の国あきたネット [秋田県の人口と世帯(月報)過去データ&#93;<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071018231802/http://www.pref.akita.lg.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1132639874531&SiteID=0 |date=2007-10-18 }}</ref> |- |Aomori||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |title=青森県人口移動統計調査 |access-date=2008-02-16 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115557/http://www.pref.aomori.lg.jp/tokei/major/jinko.html |url-status=dead }}</ref> |- |Chiba||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html 毎月常住人口調査月報インデックス<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071014143831/http://www.pref.chiba.lg.jp/syozoku/b_toukei/joujuujinkou/census-j.html |date=2007-10-14 }}</ref> |- |Ehime||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm 愛媛県統計BOX 推計人口] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080308113720/http://www.pref.ehime.jp/toukeibox/toukeika-01.htm |date=2008-03-08 }}</ref> |- |Fukui||2008-01-01||<ref>[http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html 福井県の人口と世帯（推計）] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080214003845/http://toukei.pref.fukui.jp/www/toppage/0000000000000/APM03000.html |date=2008-02-14 }}</ref> |- |Fukuoka||2008-01-01||<ref>[http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html 月報「福岡県の人口と世帯（推計）」] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080205185609/http://www.toukei.pref.fukuoka.jp/search/1/1004.html |date=2008-02-05 }}</ref> |- |Fukushima||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=ふくしま統計情報ボックス 福島県の推計人口<!-- Bot generated title --> |url=http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html |qaralgan sana=2022-09-23 |arxivsana=2012-02-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120212135609/http://www.pref.fukushima.jp/toukei/html/01/m-jinko/gepo.html }}</ref> |- |Gifu||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm 岐阜県統計課（岐阜県の人口・世帯数 調査結果）<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071014004928/http://www.pref.gifu.lg.jp/pref/s11111/data/jinko/jinko.htm#new |date=2007-10-14 }}</ref> |- |Gunma||2008-01-01||<ref>[http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm 基本統計・群馬県移動人口調査<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071102214607/http://toukei.pref.gunma.jp/IDJ.htm |date=2007-11-02 }}</ref> |- |Hiroshima||2008-01-01||<ref>[http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm 推計人口（甲調査）第３表] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080221101232/http://db1.pref.hiroshima.jp/data/geppou/jinkou/saisin/jinkou_gaiyou.htm |date=2008-02-21 }}</ref> |- |Hokkaidō||2012-03-31||<ref>[http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ss/tuk/900brr/index2.htm 住民基本台帳人口・世帯数]</ref> |- |Hyōgo||2008-01-01||<ref>[http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html 兵庫県/推計人口<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20071013000756/http://web.pref.hyogo.jp/ac08/ac08_5_000000004.html |date=2007-10-13 }}</ref> |- |Ibaraki||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm 茨城県の人口と世帯（推計）<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080325190656/http://www.pref.ibaraki.jp/tokei/betu/jinko/getsu/index.htm |date=2008-03-25 }}</ref> |- |Ishikava||2008-01-01||<ref>[http://toukei.pref.ishikawa.jp/search/min.asp?sc_id=10 いしかわ統計指標ランド 石川県の統計情報ポータルサイト<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Ivate||2008-01-01||<ref>[http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&C=I002 毎月人口推計の概要] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060218143311/http://www2.pref.iwate.jp/h/hp0206/ToukeiDB.nsf/A_ResultChousa?OpenAgent&C=I002 |date=2006-02-18 }}</ref> |- |Kagava||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm 統計速報(香川県推計人口及び人口移動)<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080129073738/http://www.pref.kagawa.jp/toukei/Population.htm |date=2008-01-29 }}</ref> |- |Kagoshima||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html 鹿児島県毎月推計人口] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080311024207/http://www.pref.kagoshima.jp/tokei/bunya/jinko/suikei/index.html |date=2008-03-11 }}</ref> |- |Kanagava||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html 神奈川県の人口と世帯 : 神奈川県<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }}</ref> |- |Kōchi||2008-02-29||<ref>[http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm 住民基本台帳人口移動] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080226085040/http://www.pref.kochi.jp/~toukei/index.htm |date=2008-02-26 }}</ref> |- |Kumamoto||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm 熊本県の人口と世帯数 月報<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://archive.today/20011120195824/http://www.pref.kumamoto.jp/statistics/jinko/jinko/geppo.htm |date=2001-11-20 }}</ref> |- |Kyoto||2008-01-01||<ref>{{veb manbasi |url=http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |title=京都府統計データ・京都府推計人口 |access-date=2008-03-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080225175115/http://www.pref.kyoto.jp/tokei/data/a0300i.html |archive-date=2008-02-25 }}</ref> |- |Mie||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.mie.jp/DATABOX/library.htm#jinko みえDataBox（データライブラリ）毎月調査<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080306000722/http://www.pref.mie.jp/databox/library.htm |date=2008-03-06 }}</ref> |- |Miyagi||2008-01-01||<ref>[https://wayback.archive-it.org/all/20110322131800/http://www.pref.miyagi.jp/toukei/toukeidata/zinkou/jinkou/suikei_top/suikei_top.htm 宮城県/統計課/統計データ/宮城県推計人口（月報）<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Miyazaki||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html 市町村別人口と世帯数] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080219020019/http://www.pref.miyazaki.lg.jp/contents/org/honbu/toukei/jinko-setai/index.html |date=2008-02-19 }}</ref> |- |Nagano||2008-01-01||<ref>[http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm 毎月人口異動調査結果] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080614041638/http://www3.pref.nagano.jp/toukei1/jinkou/jinkou_1.htm |date=2008-06-14 }}</ref> |- |Nagasaki||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm 長崎県公式ウェブサイト｜長崎県の統計長崎県統計課のホームページへようこそ世帯数と推計人口<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080212081140/http://www.pref.nagasaki.jp/toukei/new_date/nen_geppou/tuki/kokuseichousa/suikei/suikei.htm |date=2008-02-12 }}</ref> |- |Nara||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |title=各種人口統計<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080118064416/http://www.pref.nara.jp/pro/toukei/group/jinkou/jinkou.htm |archive-date=2008-01-18 |url-status=dead }}</ref> |- |Niigata||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html 新潟県庁：新潟県人口移動調査（推計人口および人口移動）<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080221042515/http://www.pref.niigata.lg.jp/tokei/1194797750548.html |date=2008-02-21 }}</ref> |- |Ōita||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.oita.jp/10800/chosakekka/jinko/index.html 各種統計調査結果／毎月流動人口調査<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Okayama||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=岡山県統計管理課　毎月流動人口調査 |url=http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 |qaralgan sana=2022-09-23 |arxivsana=2011-11-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20111106122221/http://www.pref.okayama.jp/soshiki/kakuka.html?sec_sec1=15 }}</ref> |- |Okinava||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.okinawa.jp/toukeika/estimates/estidata.html 沖縄県推計人口データ一覧（Excel形式）<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Osaka||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=大阪府毎月推計人口 |url=http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html |qaralgan sana=2022-09-23 |arxivsana=2013-11-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131106023139/http://www.pref.osaka.jp/toukei/jinkou/index.html }}</ref> |- |Saga||2008-01-01||<ref>[https://archive.today/20121219095948/http://www.pref.saga.lg.jp/toukei/php3/houkokusyo/hou_nen.php3?nendo_number=2001&sessionid= 推計人口(月報・年報)<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Saitama||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html 埼玉県推計人口] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080221164805/http://www.pref.saitama.lg.jp/A01/BP00/03.html |date=2008-02-21 }}</ref> |- |Shiga||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/#jinko 滋賀県/滋賀県の人口と世帯数<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080216061821/http://www.pref.shiga.jp/data/population/renew/ |date=2008-02-16 }}</ref> |- |Shimane||2008-01-01||<ref>[http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp しまね統計情報データベース　新着情報 今月の統計 推計人口（市町村別）] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080410125028/http://www.toukeika.pref.shimane.jp/toukei/st0/st0100.asp |date=2008-04-10 }}</ref> |- |Shizuoka||2008-01-01||<ref>[http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ 統計センターしずおか　静岡県人口推計] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20080203204758/http://toukei.pref.shizuoka.jp/tokei/ |date=2008-02-03 }}</ref> |- |Tochigi||2008-01-01||<ref>[https://web.archive.org/web/20070918144152/http://www.pref.tochigi.jp/pref/toukei/toukei/popu1.html 栃木県毎月人口推計速報/栃木県<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Tokushima||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |title=徳島県の統計情報 推計人口 |access-date=2008-02-09 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174645/http://www.pref.tokushima.jp/Statistics.nsf/ |url-status=dead }}</ref> |- |Tokio||2008-01-01||<ref>[http://www.toukei.metro.tokyo.jp/jsuikei/js-index.htm 東京都の人口推計トップページ<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Tottori||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.tottori.lg.jp/dd.aspx?menuid=9974 鳥取県人口移動調査/とりネット/鳥取県公式サイト<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Toyama||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.toyama.jp/sections/1015/lib/jinko/index.html 人口移動調査<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Vakayama||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.wakayama.lg.jp/prefg/020300/suikei/index.html 毎月推計人口]</ref> |- |Yamagata||2008-01-01||<ref>[https://archive.today/20070519180118/http://www.pref.yamagata.jp/ou/somu/020052/jinkou.html 山形県の人口と世帯数（月報）（推計）の統計表電子データについて — 山形県ホームページ<!-- Bot generated title -->]</ref> |- |Yamaguchi||2008-01-01||<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=山口県/統計分析課/人口・人口移動統計調査（平成20年3月1日現在）<!-- Bot generated title --> |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html |qaralgan sana=2022-09-23 |arxivsana=2018-07-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20180713202913/http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a12500/jinko/jinko.html }}</ref> |- |Yamanashi||2008-01-01||<ref>[http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html 山梨県統計データバンク　aa04000<!-- Bot generated title -->] {{webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20060517044252/http://www.pref.yamanashi.jp/toukei/DB/EDA/A/dbaa04000.html |date=2006-05-17 }}</ref> |} * Hudud ko'rsatkichlari [http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/title.htm Yaponiya geografik tadqiqot instituti] 1-noyabr 2007-yil holatiga koʻra olingan. * Har bir prefektura aholisining manba veb-saytlari [[:ja:Template:língínínín/doc]] boʻyicha olingan. ==Yana qarang== * [[Aholisi boʻyicha Yaponiya shaharlari (1889)]] * [[Yaponiya munitsipalitetlari]] * [[Yaponiyadagi shahar taxalluslari roʻyxati]] * [[Aholi boʻyicha Yaponiyadagi metropoliyalar roʻyxati]] * [[Yaponiyadagi shaharlar roʻyxati]] * [[Yaponiyadagi qishloqlar roʻyxati]] == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Yaponiya shaharlari|*]] 1huwffzqlxkzei0o2ion8pv717oumup 0 798453 6192463 4382411 2026-07-03T20:24:01Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192463 wikitext text/x-wiki {{Websayt bilgiqutisi | name = WikiLeaks | logo = Wikileaks logo.svg | screenshot = | type = Hujjatlarni saqlash | language = Ingliz tili; individual jo'natmalarning tarjimalari mavjud | country_of_origin = Avstraliya | owner = The Sunshine Press<ref name="aboutwikileaks">{{veb manbasi |url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |date= |accessdate=2009-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks%3AAbout |archivedate=2008-03-14 }}</ref> | author = Julian Assanj | revenue = | url = {{url|wikileaks.org}} | commercial = Yoʻq }} '''WikiLeaks''' ({{talaffuz|vikiliks}}) — xalqaro notijorat tashkilot boʻlib, anonim manbalardan olingan yoki bu maʼlumotlar sizib chiqqanda maxfiy maʼlumotlarni eʼlon qiladi<ref>Editors, The (16 August 2012). „WikiLeaks — The New York Times“. Topics.nytimes.com. Archived from the original on 2012-09-16. Retrieved 24 August 2012. https://web.archive.org/web/20130512040308/http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/organizations/w/wikileaks/</ref><ref name="hrono1600">{{Veb manbasi|url=http://www.wikileaks.org/About.html|sarlavha=«About». WikiLeaks. Archived from the original on 11 October 2012. Retrieved 11 October 2012|kirish sanasi=2013-12-18|arxivsana=2012-10-11|arxivurl=https://www.webcitation.org/6BKUgyMIN?url=http://www.wikileaks.org/About.html}}</ref>. 2006-yilda Sunshine Press tomonidan ishga tushirilgan [[Vebsayt|sayt]] yaratuvchilari saytning birinchi yilida toʻplangan 1,2 million hujjatdan iborat axborot bazasiga ega ekanligini daʼvo qilishgan<ref>["Wikileaks has 1.2 million documents?". WikiLeaks. Archived from the original on 16 February 2008. Retrieved 28 February 2008., https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks%3AAbout#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F, https://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F]</ref>. WikiLeaks asoschisi, bosh muharriri va direktori avstraliyalik internet jurnalisti va teleboshlovchi Julian Assanjdir. Julian Assanjning yagona tan olingan hamkorlari Kristinn Xrafnsson, Jozef Farrell, Metyu Xarsford va Sara Xarrisondir. Hrafnsson, shuningdek, Assanj bilan birga Sunshine Press Productions aʼzosi hisoblanadi. Loyihaning maqsadi „maʼlumotlarning sizib chiqishi tufayli mavjud boʻlgan hujjatlarni kuzatib boʻlmaydigan nashr qilish va tahlil qilish“ deb eʼlon qilingan. Navigatsiya uchun [[HTTPS|HTTPS protokoli]] yordamida xavfsiz kirish mumkin. Nomiga qaramay, Wikileaks [[wiki]] emas: ruxsatsiz oʻquvchilar uning mazmunini oʻzgartira olmaydi. Lekin kimda ilova bor bo‘lsa va uni „muharrir“ga yuborsa, anonim maʼlumot manbasiga aylanishi mumkin. Tashkilot bir qator muhim hujjatlarni eʼlon qildi, shundan soʻng bu hujjatlardagi maʼlumotlar gazetalarning birinchi sahifalarida paydo boʻldi. Dastlabki nashrlarda [[Afgʻonistondagi urush (2001–2021)|Afgʻoniston urushi]] xarajatlari va [[Keniya|Keniyadagi]] korrupsiya hisoboti kabi hujjatlar mavjud edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Channing, Joseph |date=2007-09-09 |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |work=The New York Sun |url=http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |access-date=2008-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221133936/http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |archive-date=2014-02-21}}</ref>. 2010-yil aprelida WikiLeaks 2007-yil 12-iyulda Bag‘dod havo hujumi tasvirlarini eʼlon qildi, unda Reuters jurnalistlari va boshqalar AH-64 Apache vertolyoti tomonidan halok bo‘ldi. Oʻsha yilning iyul oyida WikiLeaks „Afgʻon urushi kundaliklari“ni, Afgʻonistondagi urush haqidagi ilgari erishib boʻlmaydigan 76 900 dan ortiq hujjatlar toʻplamini chiqardi<ref name="AssociatedPressNews">{{Yangiliklar manbasi |date=2010-08-07 |title=WikiLeaks to publish new documents |work=MSNBC |agency=Associated Press |url=http://www.msnbc.msn.com/id/38606166/ns/us_news-security/ |access-date=2010-12-05 |archive-url=https://www.webcitation.org/5ukvPaEhj?url=http://www.msnbc.msn.com/id/38606166/ns/us_news-security/ |archive-date=2010-12-05}}</ref>. 2010-yil oktabr oyida tashkilot yirik nashrlar bilan hamkorlikda „Iroq dosyesi“ sarlavhasi ostida deyarli 400 000 hujjatni chop etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Rogers, Simon |date=2010-10-23 |title=Wikileaks Iraq: data journalism maps every death |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2010/oct/23/wikileaks-iraq-data-journalism |access-date=2012-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107113804/http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2010/oct/23/wikileaks-iraq-data-journalism |archive-date=2011-01-07}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Rogers, Simon |date=2010-10-25 |title=Wikileaks Iraq: what's wrong with the data? |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2010/oct/25/wikileaks-iraq-data |access-date=2012-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609222435/http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2010/oct/25/wikileaks-iraq-data |archive-date=2013-06-09}}</ref>. 2011-yil aprel oyida WikiLeaks [[Guantanamo qamoqxonasi|Guantanamodagi hibs lagerida saqlanayotgan mahbuslarga]] oid 779 ta maxfiy faylni chop etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Leigh, David |last2=Ball, James |last3=Burke, Jason |date=2011-04-25 |title=Guantánamo files lift lid on world's most controversial prison |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/25/guantanamo-files-lift-lid-prison |access-date=2011-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110626230514/http://www.guardian.co.uk/world/2011/apr/25/guantanamo-files-lift-lid-prison |archive-date=2011-06-26}}</ref>. WikiLeaks saytidagi yirik nashrlardan oldin tahrirlangan parchalar va asosiy [[Ommaviy axborot vositalari|ommaviy axborot vositalarida]] reklamalar mavjud. Misol uchun, CFR aʼzosi Devid Sanger Sulzbergerning The [[The New York Times|New York Times gazetasida]] „sızıntılar“ ni nashr qilish uchun javobgardir. [[Federal tekshirishlar byurosi|FQB]] saytdagi ayrim materiallarni tekshirmoqda. [[Fayl:Julian_Assange_(1).jpg|thumb|200px|[[Julian Assange]] tashkilotning dastlabki aʼzosi va WikiLeaks veb-saytini yaratuvchisi.]] [[Fayl:Bilbao_-_Ribera_de_Deusto_04.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Bilbao_-_Ribera_de_Deusto_04.JPG/220px-Bilbao_-_Ribera_de_Deusto_04.JPG|thumb| Ispan tilida [[Bilbao|Bilbaodagi]] [[Graffitlar|graffiti]] : „WikiLeaks. Biz bilmoqchimiz“]] == Rus tilida soʻzlashuvchi auditoriya uchun Wikileaks == Rusiyzabon auditoriya uchun Wikileaks yoʻnalishi ishlab chiqilmoqda. Rossiyada WikiLeaks hujjatlari WikiLeaks bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq, Russian Reporter jurnali tomonidan chop etilgan va sharhlangan . Shuningdek, " Novaya gazeta <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.novayagazeta.ru/data/2010/144/13.html|sarlavha=Ассанж на оба ваших дома|muallif=[[Анин, Роман|Роман Анин]]|sana=2010-12-22|ish=Политика|nashriyot=[[Новая газета|«Новая газета»]], №|kirish sanasi=2013-06-18|til=|arxivsana=2013-10-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131007022649/http://www.novayagazeta.ru/politics/276.html}}</ref> WikiLeaks bilan rasmiy hamkorlikni eʼlon qildi. == WikiLeaks uchun mobil ilovalar == 2010-yil 18-dekabrda rossiyalik dasturchi Igor Barinovning [[IOS|Apple iOS ilovasi]] [[Apple Inc.|Apple]] App Store senzurasi tomonidan tasdiqlangan. Ammo [[2010-yil]] [[21-dekabr]]da Wikileaks ilovasi ilovalar katalogidan olib tashlandi. 2010-yil 22-dekabrda Rossiyaning iRafa studiyasi [[Android]] uchun WikiLeaks veb-saytini oʻqish uchun ilovani chiqardi. Ilovaning mohiyati WikiLeaks veb-sayti va [[Twitter]] tasmalarida #WikiLeaks xeshtegi yordamida maqolalarni oʻqish imkoniyatidir. Ijtimoiy tarmoqlarda maqolaga havolani almashish yoki uni elektron pochta orqali yuborish mumkin. Ilova OS 1.6 va undan yuqori versiyaga ega har qanday [[Android]] qurilmalarida ishlaydi. Ilovani chiqarishdan maqsad WikiLeaks va Julian Assanj mudofaa fondiga xayriya yig‘ishdir. == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:Fikr bildirish erkinligi]] [[Turkum:MediaWiki vebsaytlari]] adgbbze70hqi3hosiotxgvbhtwv5w29 0 815743 6192586 5266123 2026-07-04T05:19:10Z Archaeodontosaurus 4148 6192586 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |''Zantedeschia'' |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:(MHNT) Zantedeschia elliottiana.jpg|frameless]] |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |''[[Zantedeschia elliottiana]]'' |- style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |Ilmiy tasniflash |- | |Oʻsimliklar |- | |Yuksak oʻsimliklar |- | |Guli oʻsimliklar |- | |Bir urugʻpallalilar |- | |[[Alismatales]] |- | |[[Araceae]] |- | |[[Aroideae]] |- | |[[Zantedeschia|Zantedeschieae]] |- | |''[[Zantedeschia]]''<br /><br /><small>[[Spreng.]] <br /><br /><small>''Syst. Veg.'' 3: 756, 765 (1826</small>)<ref name="kew">[http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do;jsessionid=94E7B62C8AA0E8D63C18D94773F394B9 ''Zantedeschia'' Spreng.] in [http://apps.kew.org/ World Checklist of Selected Plant Families], [[Royal Botanic Gardens, Kew]]</ref></small> |- style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" | |- | colspan="2" style="text-align: center" |''Zantedeschia aethiopica'' ([[Carl Linnaeus|L.]]) Spreng<ref><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="408">[http://botany.si.edu/ing/ "Index Nominum Genericorum"]<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="409"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">19 April</span> 2014</span>.</span></cite></ref><br /><br /><div style="font-size: 85%;"></div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb (180,250,180)" | |- | colspan="2" style="text-align: left" | |} '''''Zantedeschia''''' {{IPAc-en|ˌ|z|æ|n|t|ᵻ|ˈ|d|ɛ|s|k|i|ə}}<ref>''Sunset Western Garden Book,'' 1995:606–607</ref> — [[Aroid oʻsimliklar|Araceae]] [[Urugʻ (zoologiya)|oilasiga]] [[Oila (biologiya)|mansub]], [[Gulli oʻsimliklar|gulli oʻsimliklarning]] sakkiz turidan iborat turkum, vatani [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikadan]] [[Malavi|Malavigacha]]. Turkum [[Antarktida|Antarktidadan]] tashqari barcha qitʼalarga olib kirilgan. Umumiy nomlari ''Z. aethiopica'' uchun '''arum nilufar,''' ''Z. elliottiana'', ''Z.'' '''rehmannii''' uchun kalla va kalla [[Piyozgul|nilufar]]. Bu turkum vakillari [[Loladoshlar|Liliaceae]], ''Arums'', ''Callas'' ([[Aroid oʻsimliklar|Araceaedagi]] tegishli turkumlar) turkumlariga aloqador emas. Turkumga mansub turlar va [[Nav|navlar]] rang-barang gullari, barglari uchun juda qadrlanadi. Odatda [[:Turkum:Angliya o'simliklari|bezak oʻsimliklari]] sifatida oʻstiriladi. == Tavsif == ''Zantedeschia'' turlari - [[Ildizpoya|ildizpoyali]], koʻp yillik oʻt oʻsimliklar, baʼzi turlari, masalan, ''Zantedeschia aethiopica'', boʻyi 1,2 m gacha oʻsadi, ''Zantedeschia rehmannii'' esa 60 sm dan oshmaydi<ref name="mor"/><ref name="witwat">{{Veb manbasi|url=http://www.plantzafrica.com/plantwxyz/zantedeschaeth.htm|sarlavha=Zantedeschia aethiopica (L.) Spreng.|ism=Alice|muallif=Aubrey|nashriyot=[[Witwatersrand National Botanical Garden]]|yil=2001|qaralgan sana=9-aprel 2014-yil|arxivsana=2010-07-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100730181439/http://www.plantzafrica.com/plantwxyz/zantedeschaeth.htm}}</ref>. '''[[Ildiz (oʻsimlik)|Ildizlari]]''' popuk ildiz tizimli<ref name="mor" />. '''[[Poya|Poyasining]]''' yer osti qismi [[ildizpoya]] yoki [[Tuganak|ildiz]] deb taʼriflanadi. [[Fayl:Zantedeschia_leaf.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Zantedeschia_leaf.jpg/220px-Zantedeschia_leaf.jpg|thumb| Makulyatsiyali barg shakli]] [[Fayl:Zantedeschia_lanceolate_leaf.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Zantedeschia_lanceolate_leaf.jpg/220px-Zantedeschia_lanceolate_leaf.jpg|thumb| To'lqinsimon barg shakli]] '''[[Barg|Barglari]]''': Barglari uzun, shimgichli, tagida qobiq bilan qoplangan, uzunligi 15 smdan (''Zantedeschia rehmannii'') dan 1,5 m gacha (''Zantedeschia aethiopica''). Barg shakllari oddiy, choʻzilgan va turli shakllarga ega. Barglari toʻq yashil rangda, patli tomirli (pinnate) va tik yoki toʻlqinsimon chetlari bilan yoyilgan boʻlishi mumkin. Baʼzi turlarida shaffof dogʻlar bor (makulyatsiya). {| class="wikitable" |+1-jadval: ''Zantedeschia'' turlarining barglarining tavsiflovchi xususiyatlari<ref name="mor"/> ! style="background: #ccf" | Turlar ! style="background: #ccf" | Barg shakli ! style="background: #ccf" | Barg hajmi ! style="background: #ccf" | Makulyatsiya |- | ''Z. aethiopica'' | style="text-align:center" | Yumurtasimon | style="text-align:center" | 15–45×10–25&nbsp;sm | style="text-align:center" | kamdan-kam |- | style="border-bottom: 3px solid grey" | ''Z. odorata'' | style="text-align:center; border-bottom: 3px solid grey" | Yumurtasimon shaklda | style="text-align:center; border-bottom: 3px solid grey" | | style="text-align:center; border-bottom: 3px solid grey" | yoʻq |- | Z. albomaculata | style="text-align:center" | Choʻzinchoq | style="text-align:center" | 20–50×6–8&nbsp;sm | style="text-align:center" | kamdan-kam |- | ''Z. albomaculata''subsp. ''makrokarpa'' | style="text-align:center" | Uchburchak | style="text-align:center" | 18–20×5–7&nbsp;sm | style="text-align:center" | siyrak |- | ''Z. valida'' | style="text-align:center" | Yumurtasimon | style="text-align:center" | | style="text-align:center" | yoʻq |- | ''Z. elliottiana'' | style="text-align:center" | Orbikulyar tuxumsimon | style="text-align:center" | 22×18&nbsp;sm | style="text-align:center" | hozir |- | ''Z. jucunda'' | style="text-align:center" | Uchburchak | style="text-align:center" | | style="text-align:center" | zich |- | ''Z. pentlandii'' | style="text-align:center" | Choʻzinchoq-elliptikdan choʻzinchoq-nayzasimon | style="text-align:center" | | style="text-align:center" | kamdan-kam hollarda |- | ''Z. rehmannii'' | style="text-align:center" | Lansetsimon | style="text-align:center" | 20–30×3&nbsp;sm | style="text-align:center" | yoʻq |} [[Fayl:Calla_lily.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Calla_lily.jpg/220px-Calla_lily.jpg|thumb| ''[[Kalla|Zantedeschia aethiopica]]'' ning gullashi, markaziy, sariq spadiksni o'rab turgan oq bo'lakni ko'rsatadi.]] '''[[Toʻpgul|Gullash]]''': Gullari yakka psevdantiy (yolgʻon gul) shaklida, oq yoki sariq rangdagi (ixtisoslashgan gulbarg kabi) voronkaga oʻxshash, markazida barmoqsimon spadiksli haqiqiy gullarni olib yuradi. Spathe va spadix ikkalasi ham goʻshtli gul poyasida barglar ustida yoki tepasida olib boriladi<ref name="mor">{{Veb manbasi|url=http://www.callacouncil.org.nz/e_books.asp?id=show&s=&pID=1&cID=160|nashriyot=New Zealand Calla Council|sarlavha=The genus Zantedeschia. Botanical Classification and Morphology|yil=2006|muallif=K.A. Funnell|qaralgan sana=21-aprel 2014-yil|arxivsana=24-aprel 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140424142649/http://www.callacouncil.org.nz/e_books.asp?id=show&s=&pID=1&cID=160}}</ref>. '''[[Gul|Gullar]]''': ''Zantedeschia'' bir uyli boʻlib, unda alohida erkak (staminat) va urgʻochi (pistillate) gullari („nomukammal“ yoki „bir jinsli“ gullar)<ref name="mor" /> bor. {| class="wikitable" |+2-jadval: ''Zantedeschia'' turlarining inflorescences tavsiflovchi xususiyatlari<ref name="mor"/> ! style="background: #ccf" | Turlar ! style="background: #ccf" | Shaffof rang ! style="background: #ccf" | Gullash davri ! style="background: #ccf" | Tomoq qorayib ketdi |- | ''Z. aethiopica'' | style="text-align:center" | oq-pushti | style="text-align:center" | kech qish - kech bahor | style="text-align:center" | Yoʻq |- | style="border-bottom: 3px solid grey" | ''Z. odorata'' | style="text-align:center; border-bottom: 3px solid grey" | oq | style="text-align:center; border-bottom: 3px solid grey" | kech qish - kech bahor | style="text-align:center; border-bottom: 3px solid grey" | Yoʻq |- | ''Z. albomaculata'' subsp. ''albomaculata'' | style="text-align:center" | oq-och sariq-marjon pushti | style="text-align:center" | kech qish | style="text-align:center" | Ha |- | ''Z. albomaculata''subsp. ''makrokarpa'' | style="text-align:center" | sariq | style="text-align:center" | yoz | style="text-align:center" | Ha |- | ''Z. valida'' | style="text-align:center" | krem | style="text-align:center" | yoz | style="text-align:center" | Ha |- | ''Z. elliottiana'' | style="text-align:center" | oltin-sariq | style="text-align:center" | yoz | style="text-align:center" | Ha |- | ''Z. jucunda'' | style="text-align:center" | oltin-sariq | style="text-align:center" | yoz | style="text-align:center" | Ha |- | ''Z. pentlandii'' | style="text-align:center" | limon-xrom sariq | style="text-align:center" | yoz | style="text-align:center" | Ha |- | ''Z. rehmannii'' | style="text-align:center" | oq-pushti-toʻq qizil | style="text-align:center" | yoz | style="text-align:center" | Yoʻq |} == Taksonomiya == ''Zantedeschia'' - Zantedeschieae oilasiga mansub yagona turkum<ref name="kew-book">{{Kitob manbasi|last=Mayo|first=Simon|title=The Genera of Araceae|date=1997-yil yanvar|publisher=Royal Botanic Gardens Kew|isbn=1-900347-22-9}}</ref>. === Turlar === [[Fayl:Zantedeschia_albomaculata_at_the_HUG.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Zantedeschia_albomaculata_at_the_HUG.jpg/220px-Zantedeschia_albomaculata_at_the_HUG.jpg|thumb| ''Zantedeschia albomaculata'']] [[Fayl:Zantedeschia_albumaculata_LIH.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Zantedeschia_albumaculata_LIH.png/220px-Zantedeschia_albumaculata_LIH.png|thumb| ''Zantedeschia albomaculata'', ''L'Illustration Horticole'' v.7 dan (1860), Charlz Antuan Lemaire (1801-1871) va Ambroise Verschaffelt (1825-1886)]] [[Fayl:Zantedeschia_-_Calla_Lilly1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Zantedeschia_-_Calla_Lilly1.jpg/220px-Zantedeschia_-_Calla_Lilly1.jpg|thumb| ''Zantedeschia elliottiana'']] [[Fayl:Pink_Calla_Lily_Zantedeschia_rehmannii_2000px.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/82/Pink_Calla_Lily_Zantedeschia_rehmannii_2000px.jpg/220px-Pink_Calla_Lily_Zantedeschia_rehmannii_2000px.jpg|thumb| ''Zantedeschia rehmannii'']] Hozirda sakkiz tur tan olingan:<ref name="apweb">{{Veb manbasi|url=http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/|sarlavha=Angiosperm Phylogeny Website|qaralgan sana=19-aprel 2014-yil|ism=Peter F.|muallif=Stevens}}</ref><ref name="kew"/><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ville-ge.ch/musinfo/bd/cjb/africa/recherche.php|sarlavha=African flowering plants database|qaralgan sana=7-noyabr 2008-yil|nashriyot=Conservatoire et Jardin Botaniques Ville de Genève}}</ref> * ''[[Kalla|Zantedeschia aethiopica]]'' – ulkan oq arum nilufar yoki oddiy arum nilufar vatani Janubiy Afrika, Esvatini, Lesoto * ''Zantedeschia albomaculata'' <small>(</small> – dogʻli nilufar – Janubiy Afrika shimolidan Nigeriya va Tanzaniyagacha keng tarqalgan * ''Zantedeschia elliottiana'' – sariq yoki oltin arum zambaklar – Janubiy Afrikaning Mpumalanga provinsiyasi * ''Zantedeschia jucunda'' - Janubiy Afrikaning shimolidagi Leolo togʻlari * ''Zantedeschia odorata'' - Gʻarbiy Keyp viloyati * ''Zantedeschia pentlandii'' - Janubiy Afrikaning Mpumalanga provinsiyasi * ''Zantedeschia rehmannii'' – pushti arum nilufar Janubiy Afrika, Esvatini, Mozambik * ''Zantedeschia valida'' - Janubiy Afrikaning KvaZulu-Natal viloyati === Etimologiya === Bu turkumning nomi italiyalik botanik Jovanni Zantedeschi (1773—1846) sharafiga berilgan. == Tarqalishi va yashash joyi == Barcha turlar markaziy va janubiy [[Afrika]], [[Nigeriya]] [[Tanzaniya]] va [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrikada]] endemikdir. ''Z. aethiopica'' tabiiy sharoitda botqoqli joylarda oʻsadi. Muntazam sugʻorilganda uzluksiz oʻsadi va kichik sovuq davrlarida omon qolishi mumkin. ''Z. aethiopica'' juda kuchli va mustahkam oʻsimlik boʻlib, koʻplab tuproqlarda oʻsishga qodir, ildizpoyalari bilan koʻpayadi. ''Z. odorata'' noyob tur boʻlib, ''Z. aethiopica'' ga oʻxshaydi, lekin bargli va freziyaga oʻxshab hidli, Janubiy Afrikaning bir necha joylariga [[Endemiklar|endemik]]. ''Z. albomaculata'' keng tarqalgan va oʻzgaruvchan tur boʻlib, Janubiy Afrikadan shimoldan [[Keniya|Keniyagacha]] oʻsadi. ''Z. jucunda'' va ''Z. pentlandii'' - yirik sariq gulli gulli kamyob turlar. ''Z. rehmannii'' - qilich shaklidagi barglari bilan pushti gulli tur. ''Z. elliotiana'' faqat bogʻdorchilik manbalaridan maʼlum. === Yashash joyi === ''Z. aethiopica'' tabiiy sharoitda botqoqli joylarda oʻsadi. Muntazam sugʻorilganda va oziqlanganda uzluksiz oʻsadi va kichik sovuqlarda ham omon qoladi. ''Z. aethiopica'' juda kuchli va mustahkam oʻsimlik boʻlib, koʻplab tuproqlarda va yashash muhitida oʻsishga qodir. == Kultivatsiya == Barcha ''Zantedeschia'' katta, koʻzga koʻrinadigan gullarni hosil qiladi va koʻpincha [[:Turkum:Angliya o'simliklari|manzarali oʻsimliklar]] sifatida oʻstiriladi. ''Zantedeschia'' nisbatan chidamli oʻsimlikdir. Chidamlilik nuqtai nazardan, ikkita guruhni koʻrib chiqish mumkin: katta oq gullari (arum liliyalar) boʻlgan o ta chidamli guruh va sariq, toʻq sariq, pushti va binafsha kabi oq dogʻli barglari va gullari (kalla liliyalad) bilan kamroq bardoshli guruh. === Qattiq shakllar (arum liliyalar) === Bularga ''Zantedeschia aethiopica'' va ''Zantedeschia pentlandii'' va ulardan olingan navlar kiradi. ''Zantedeschia aethiopica'' va uning baʼzi qarindoshlari qishda -23°C dan past haroratlarda omon qolishi mumkin. ''Z. pentlandii'' duragaylariga «Millenium Gold» kiradi<ref>[http://www.pacificcallas.com/Callalilymillenniumgoldbulbs.htm Pacific Callas: Millennium Gold]</ref>. === Tender shakllari (kalla liliyalar) === Eng nozik namunalarga asosan ''Zantedeschia elliotiana'' va ''Zantedeschia'' rehmanniidan olingan navlar kiradi. Bu kamroq bardoshli shakllar qishki haroratda faqat -12°C gacha omon qolishi mumkin. ''Z. elliotiana'', ''Z. jucunda'', ''Z. pentlandii'' va ''Z.'' rehmannii oʻrtasidagi tur va duragaylar oʻsishi uchun 25°C optimal haroratga ega<ref name="Funnell, K.A 1993. p.683-739">Funnell, K.A. 1993. </ref>. [[Fayl:Zantedeschia_Neon_Amour_1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Zantedeschia_Neon_Amour_1.jpg/220px-Zantedeschia_Neon_Amour_1.jpg|thumb| ''Zantedeschia'' × ''rehmanii'' "Neon Amour"]] [[Fayl:Zantedeschia_'Lemon_Drop'.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Zantedeschia_%27Lemon_Drop%27.JPG/220px-Zantedeschia_%27Lemon_Drop%27.JPG|thumb| ''Zantedeschia elliotiana'' × ''maculata'' "Limon tomchisi"]] ''Z. rehmannii'' duragaylariga 'Ametistʼ,<ref>[http://www.pacificcallas.com/CallalilyAmethystbulbs.htm Pacific Callas: Amethyst]</ref> 'Kristal Blush'<ref>[http://www.pacificcallas.com/Callalilycrystalblushbulbs.htm Pacific Callas: Crystal Blush]</ref> va 'Neon Amour'<ref>[http://www.pacificcallas.com/CallalilyNeonAmourbulbs.htm Pacific Callas: Neon Amour]</ref> kiradi. ''Z. elliotiana'' × ''Z.'' rehmannii gibridiga esa 'Blazeʼ misol boʻladi<ref>[http://www.pacificcallas.com/CallalilyBlazebulbs.htm Pacific Callas: Blaze]</ref>. ''Z. elliotiana'' × ''Z. maculata'' duragaylariga «Limon tomchisi» kiradi<ref>[http://www.pacificcallas.com/CallalilyLemonDropbulbs.htm Pacific Callas: Lemon Drop]</ref>. ''Z. elliotiana'' duragaylariga «Quyosh chaqnashi» kiradi<ref>[http://www.pacificcallas.com/CallalilySolarFlarebulbs.htm Pacific Callas: Solar Flare]</ref>. == Toksiklik == ''Zantedeschia'', qichishishni keltirib chiqaradi. ''Zantedeschia'' turlari kalsiy oksalat kristallari mavjudligi sababli zaharli hisoblanadi. Oʻsimlikning barcha qismlari zaharli boʻlib, odatda mahalliy qichishish xususiyati yoki ogʻizda yonish hissi, qusish va diareya keltirib chiqaradi<ref name="slaughter">{{jurnal manbasi|title=Poisonous plants in New Zealand: a review of those that are most commonly enquired about to the National Poisons Centre|journal=The New Zealand Medical Journal|volume=125|issue=1367|pages=87–118|date=2012-yil dekabr|pmid=23321887|url=http://journal.nzma.org.nz/journal/abstract.php?id=5483|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130109171029/http://journal.nzma.org.nz/journal/abstract.php?id=5483|archivedate=2013-01-09}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.esc.nsw.gov.au/Weeds/Sheets/herbs/H%20Arum%20lily.htm|sarlavha=Arum or calla lily (Zantedeschia aethiopica)|qaralgan sana=18-noyabr 2007-yil|muallif=Miles, Jackie|sana=12-sentabr 2002-yil|ish=South Coast Weeds|nashriyot=Eurobodalla Shire Council|arxivurl=https://archive.today/20120729131721/http://www.esc.nsw.gov.au/Weeds/Sheets/herbs/H%20Arum%20lily.htm|arxivsana=2012-07-29}}</ref>. Biroq, barglar baʼzan pishiriladi va isteʼmol qilinadi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Plants for a Future: Zantedeschia aethiopica - (L.)Spreng. |url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Zantedeschia+aethiopica |qaralgan sana=2022-10-24 |arxivsana=2022-10-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221024192211/https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Zantedeschia+aethiopica }}</ref>. == Foydalanish == [[Fayl:Wedding_bouquet.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Wedding_bouquet.jpg/220px-Wedding_bouquet.jpg|thumb| Zantedeschiadan tayyorlangan kelin guldastasi]] Kaliforniya va [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyadagi]] seleksionerlar yangi gibrid navlarni ishlab chiqarishni davom ettirmoqdalar. ''Z. aethiopica'' dan olingan oq kalla deb ataladigan nav. Sariq, toʻq sariq, qizil, binafsha rang soyali gullarga ega barcha navlar asosan ''Z. albomaculata'', ''Z. pentlandii'', ''Z. elliottiana'' va ''Z. rehmanni'' dan olingan. == Madaniyat == Zantedeschia guli [[Rivera Diyego|Diyego Riveraning]] koʻplab sanʼat asarlarida tasvirlangan. Bu gul rassom Jorjiya OʻKifning sevimli mavzusi edi. Viktoriya davrida qatʼiy ijtimoiy kodlar mavjud edi va gullar his-tuygʻularni ifodalash uchun eng yaxshi vosita deb hisoblangan. Gullar orqali xabarlarini nozik tarzda yetkazishgan, gul sovgʻa qilishning har bir jihati oʻziga xos maʼnolarga ega edi. Har bir gul turi oʻziga xos, ramziy maʼno bilan bogʻliq edi. Kalla nilufarining ayol jinsiy aʼzolariga oʻxshashligi tufayli, kalla nilufarini sovgʻa qilish oʻzaro yaqinlik qilish xabarini yetkazib bergan<ref>"Calla Lily Meaning & Cala Lily Flower Symbols in the Language of Flowers." </ref>. == Manbalar == {{manbalar}} qbi6akmytjvsipnwanxf9qhx3wqy13u 0 816001 6192402 5958272 2026-07-03T17:30:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192402 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Boat by the water - Hoi An (16922189291).jpg|thumb|311x311px| Hội An — 15-asrdan 19-asrgacha boʻlgan savdo porti]] [[Fayl:Golden_Bridge_(Vietnam).jpg|thumb| Bana tepaligidagi Oltin koʻprik]] [[Fayl:Cable_car_station_going_Fansipan.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Cable_car_station_going_Fansipan.jpg/220px-Cable_car_station_going_Fansipan.jpg|thumb| Sapa, Fansipan shahrida joylashgan teleferik stansiyasi: Hind-Xitoy [[Hindixitoy|yarim orolidagi]] eng baland togʻ]] [[Fayl:Son_Doong_Cave_DB_(3).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Son_Doong_Cave_DB_%283%29.jpg/220px-Son_Doong_Cave_DB_%283%29.jpg|thumb| Hang Sơn Đoòng — hajmi boʻyicha dunyodagi eng katta maʼlum boʻlgan gʻor oʻtish joyi. U shunchalik kattaki, ichida oʻzining yer osti oʻrmoni va ekotizimi ham mavjud]] [[Fayl:Marble_Mountain_Gate,_Da_Nang.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Marble_Mountain_Gate%2C_Da_Nang.jpg/220px-Marble_Mountain_Gate%2C_Da_Nang.jpg|thumb| Marmar togʻlarga olib boradigan darvoza — mashhur sayyohlik maskani]] [[Fayl:Ban_Gioc_-_Detian_Falls2.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Ban_Gioc_-_Detian_Falls2.jpg/220px-Ban_Gioc_-_Detian_Falls2.jpg|thumb| Ban Gioc sharsharasi — Shimoliy Vyetnamda joylashgan ulkan sharsharalar]] [[Fayl:BaiDinh_Dien_TamThe.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/BaiDinh_Dien_TamThe.JPG/220px-BaiDinh_Dien_TamThe.JPG|alt=|thumb| Bay Đính ibodatxonasi — Vetnam boʻylab buddist ziyoratchilar uchun mashhur manzil]] [[Fayl:Halong_bay_vietnam.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Halong_bay_vietnam.JPG/220px-Halong_bay_vietnam.JPG|alt=|thumb| Long Bay]] [[Fayl:Hue_Vietnam_Citadel-of-Huế-01.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Hue_Vietnam_Citadel-of-Hu%E1%BA%BF-01.jpg/220px-Hue_Vietnam_Citadel-of-Hu%E1%BA%BF-01.jpg|thumb| Imperial City, Huế — [[Vyetnam|Vyetnamning]] sobiq imperator poytaxti]] '''Vyetnamda turizm''' zamonaviy Vyetnam iqtisodiyotining tarkibiy qismidir. 2019-yilda [[Vyetnam]] 2000-yildagi 2,1 milliondan tezlik bilan oʻsib, 18 million nafar xalqaro tashrifni qabul qildi. Vyetnam milliy turizm boshqarmasi mamlakatga valyuta olib keladigan turizm sanoatini diversifikatsiya qilish boʻyicha uzoq muddatli rejaga amal qilmoqda<ref name="cp">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Vietnam.pdf Vietnam country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (Dekabr 2005). </ref>. Soʻnggi yillarda Vyetnamga sayyohlar kelishi ortib bormoqda. 2008-yilda Vyetnam 4,218 million xalqaro sayyohni qabul qilgan boʻlsa, 2009-yilda bu koʻrsatkich 3,8 millionni tashkil etdi, yaʼni sayyohlar oqimi bu yilda 11 foizga kamaydi. 2012-yilda Vyetnam 6,84 million sayyohni qabul qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.vietnamtourism.gov.vn/english/index.php?cat=012041&itemid=6308|sarlavha=Vietnam National Administration of Tourism|muallif=TITC|qaralgan sana=11-iyun 2015-yil|arxivsana=2012-06-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120622065645/http://www.vietnamtourism.gov.vn/english/index.php?cat=012041&itemid=6308}}</ref>. Bu 2011-yildagi 6 million xalqaro tashrifchi koʻrsatkichidan 13 foizga koʻp, 2011-yildagi sayyohlar soni esa 2010-yildagiga nisbatan 2 million tashrif buyuruvchiga koʻpdir. 2016-yilda Vyetnam 10 million xalqaro tashrif buyuruvchini qabul qildi, bu oʻtgan yilga nisbatan 26 foizga koʻpdir<ref name="vnat2011">{{Veb manbasi|sarlavha=International visitors to Vietnam in December and 12 months of 2011|url=http://www.vietnamtourism.gov.vn/english/index.php?cat=012040&itemid=5143|ish=Vyetnam milliy turizm boshqarmasi|qaralgan sana=26-yanvar 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140720074241/http://www.vietnamtourism.gov.vn/english/index.php?cat=012040&itemid=5143|arxivsana=20 July 2014}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Statistics for 2010|url=http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=621&ItemID=10835|ish=Bosh statistika boshqarmasi|qaralgan sana=26-yanvar 2012-yil}}</ref>. == Iqtisodiyotda turizm == Vyetnamda turizm muhim ahamiyatga ega. Vyetnam sayyohlar, madaniyat va [[Tabiat|tabiatni]] sevuvchilar, plyajni sevuvchilar, harbiy askarlar va faxriylar uchun Janubi-Sharqiy Osiyodagi yangi sayyohlik maskaniga aylandi. Mahalliy va xalqaro turoperatorlar etnik guruhlarga sayohatlar: piyoda va velosiped sayohatlari, fotografiya sayohatlari, baydarka sayohatlari va koʻplab boshqa mamlakatlarga sayohatlarni, xususan, qoʻshni [[Kambodja]], [[Laos]] hamda [[Tailand|Tailandga]] sayohatlarni taklif qilishadi. 1997-yildan buyon xorijlik sayyohlar mamlakatda bemalol sayohat qilishlari mumkin boʻlgan. Vyetnam iqtisodiyoti agrar iqtisodiyotdan xizmat koʻrsatish iqtisodiyotiga aylangan. [[Yalpi ichki mahsulot|Yalpi ichki mahsulotning]] uchdan bir qismidan koʻprogʻi mehmonxona va umumiy ovqatlanish sanoati hamda transportni oʻz ichiga olgan xizmatlar sohasiga toʻgʻri keladi. Mamlakat iqtisodiyotida ishlab chiqarish va qurilish (28 foiz), qishloq va baliqchilik (20 foiz) hamda togʻ-kon sanoati (10 foiz) ancha kichikroq ulushga ega<ref>{{jurnal manbasi|last=Painter|first1=Martin|title=Public administration reform in Vietnam: problems and prospects|url=http://doi.wiley.com/10.1002/pad.249|journal=Public Administration and Development|language=inglizcha|volume=23|issue=3|pages=259–271|doi=10.1002/pad.249|issn=0271-2075}}</ref>. Turizm yalpi ichki mahsulotning 4,5 foizini tashkil qiladi (2007-yil holatiga koʻra). Ogʻir sanoat va shaharsozlikdan soʻng Vyetnamdagi xorijiy sarmoyalarning katta qismi turizmga, ayniqsa mehmonxona loyihalariga toʻgʻri kelgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Wirtschaftsentwicklung Vietnam 2008|url=http://www.gtai.de/ext/anlagen/PubAnlage_5861.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110719034908/http://www.gtai.de/ext/anlagen/PubAnlage_5861.pdf|arxivsana=19 July 2011|qaralgan sana=12-iyun 2010-yil}}</ref>. Butunjahon turizm va sayohat kengashining odatiy hisobotiga koʻra, Vyetnamda turizm yalpi ichki mahsulotga 6,6 foiz hissa qoʻshib, 279,287 milliard VND (03/2016) ni tashkil etdi, bu qiymat esa oʻz navbatida transport, koʻngilochar, oshxona va boshqa tegishli sohalarni rivojlantirishga muhim hissa qoʻshmoqda. == Turizm statistikasi == === Xalqaro tashrif buyuruvchilar === Maʼlumotlar manbai: Madaniyat, sport va turizm vazirligi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Tourism Statistics|url=http://vietnamtourism.gov.vn/english/index.php/items/13551|ish=Vyetnam milliy turizm boshqarmasi|qaralgan sana=26-yanvar 2012-yil}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Yil ! Kelgan turistlar ! Oʻzgarish |- | 2022/8 | align="right" | 1 440 968 | 1372,1 %<ref name="Tourism Statistics">{{Veb manbasi|sarlavha=Tourism Statistics|url=https://vietnamtourism.gov.vn/english/index.php/statistic/international|kirish sanasi=18-yanvar 2022-yil}}</ref> |- | 2021 | align="right" | 3.500 | 0,1 % |- | 2020/3 | align="right" | 3 686 779 | 1,9 % |- | 2019 | align="right" | 18 008 591 | 16,2 % |- | 2018 | align="right" | 15 497 791 | 19,9 %<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Tourism Statistics|url=http://vietnamtourism.gov.vn/index.php/items/28014|kirish sanasi=2-yanvar 2018-yil}}</ref> |- | 2017 | align="right" | 12 922 151 | 29,1 %<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Tourism Statistics|url=http://vietnamtourism.gov.vn/english/index.php/items/12453|ish=Vyetnam milliy turizm boshqarmasi|qaralgan sana=2-yanvar 2018-yil}}</ref> |- | 2016 | align="right" | 10 012 735 | 26 % |- | 2015 | align="right" | 7 943 651 | 0,9 % |- | 2014 | align="right" | 7 874 312 | 4 % |- | 2013 | align="right" | 7 572 352 | 10,60 % |- | 2012 | align="right" | 6 847 678 | 10,8 % |- | 2011 | align="right" | 6 014 032 | 19,1 % |- | 2010 | align="right" | 5 049 855 | 34,8 % |- | 2009 | align="right" | 3 772 359 | −10,9 % |- | 2008 | align="right" | 4 253 740 | 0,6 % |- | 2007 | align="right" | 4 171 564 | 16 % |- | 2006 | align="right" | 3 583 486 | 3 % |- | 2005 | align="right" | 3 467 757 | 18,4 % |- | 2004 | align="right" | 2 927 876 | 20,5 % |- | 2003 | align="right" | 2 429 600 | −7,6 % |- | 2002 | align="right" | 2 628 200 | 12,8 % |- | 2001 | align="right" | 2 330 800 | 8,9 % |- | 2000 | align="right" | 2 140 100 | 20,0 % |- | 1999 | align="right" | 1 781 800 | 17,2 % |- | 1998 | align="right" | 1 520 100 | −11,4 % |- | 1997 | align="right" | 1 715 600 | 6,7 % |- | 1996 | align="right" | 1 607 200 | 18,9 % |- | 1995 | align="right" | 1 351 300 | |} === Vyetnamga 29 ta davlatdan eng koʻp xalqaro tashrif buyuruvchilar === Maʼlumotlar manbai: Madaniyat, sport va turizm vazirligi<ref>{{Veb manbasi|url=http://vietnamtourism.gov.vn/english/index.php/items/9968|sarlavha=International visitors to Viet Nam in December and 12 months of 2018|nashriyot=Vietnamtourism.gov.vn|qaralgan sana=28-iyun 2017-yil}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Oʻrin !Mamlakat !3/2020 !2019 !2018 !2017 !2016 !2015 !2014 !2013 !2012 !2011 |- |1 |{{Flagcountry|China}} |871,819 |5,806,425 |4,966,468 |4,008,253 |2,696,848 |1,780,918 |1,947,236 |1,907,794 |1,428,693 |1,416,804 |- |2 |{{Flagcountry|South Korea}} |819,089 |4,290,802 |3,485,406 |2,415,245 |1,543,883 |1,112,978 |847,958 |748,727 |700,917 |536,408 |- |3 |{{Flagcountry|Russia}} |244,966 |646,524 |606,637 |574,164 |433,987 |338,843 |364,873 |298,126 |174,287 |101,600 |- |4 |{{Flagcountry|Japan}} |200,346 |951,962 |826,674 |798,119 |740,592 |671,379 |647,956 |604,050 |576,386 |481,519 |- |5 |{{Flagcountry|Taiwan}} |192,216 |926,744 |714,112 |616,232 |507,301 |438,704 |388,998 |398,990 |409,385 |361,051 |- |6 |{{Flagcountry|USA}} |172,706 |746,171 |687,226 |614,117 |552,644 |491,249 |443,776 |432,228 |443,826 |439,872 |- |7 |{{Flagcountry|Thailand}}* |125,725 |509,802 |349,310 |301,587 |266,984 |214,645 |246,874 |268,968 |225,866 |181,820 |- |8 |{{Flagcountry|Cambodia}}* |120,430 |227,910 |202,954 |222,614 |211,949 |227,074 |404,159 |342,347 |331,939 |423,440 |- |9 |{{Flagcountry|Malaysia}}* |116,221 |606,206 |540,119 |480,456 |407,574 |346,584 |332,994 |339,510 |299,041 |233,132 |- |10 |{{Flagcountry|Australia}} |92,227 |383,511 |386,934 |370,438 |320,678 |303,721 |321,089 |319,636 |289,844 |289,762 |- |11 |{{Flagcountry|United Kingdom}} |81,433 |315,084 |298,114 |283,537 |254,841 |212,798 |202,256 |184,663 |170,346 |156,300 |- |12 |{{Flagcountry|France}} |74,480 |287,655 |279,659 |255,369 |240,808 |211,636 |213,745 |209,946 |219,721 |211,444 |- |13 |{{Flagcountry|Germany}} |61,465 |226,792 |213,986 |199,872 |176,015 |149,079 |142,345 |97,673 |106,068 |45,000 |- |14 |{{Flagcountry|Singapore}}* |51,726 |308,969 |286,246 |277,658 |257,041 |236,547 |202,436 |195,760 |196,225 |172,500 |- |15 |{{Flagcountry|Canada}} |41,807 |159,121 |149,535 |138,242 |122,929 |105,670 |104,291 |104,973 |113,563 |TBA |- |16 |{{Flagcountry|Philippines}}* |36,969 |179,190 |151,641 |133,543 |110,967 |99,757 |103,403 |100,501 |99,192 |TBA |- |17 |{{Flagcountry|Laos}}* |36,810 |98,492 |120,009 |141,588 |137,004 |113,992 |136,636 |122,873 |150,678 |118,500 |- |18 |{{Flagcountry|Sweden}} |21,857 |50,704 |49,723 |44,045 |37,679 |32,025 |32,466 |31,493 |35,735 |TBA |- |19 |{{Flagcountry|Indonesia}}* |21,446 |106,688 |87,941 |81,065 |69,653 |62,240 |68,628 |70,390 |60,857 |TBA |- |20 |{{Flagcountry|Netherlands}} |18,265 |81,092 |77,300 |72,277 |64,712 |52,967 |49,120 |47,413 |45,862 |TBA |- |21 |{{Flagcountry|Italy}} |17,774 |70,798 |65,562 |58,041 |51,265 |40,291 |36,427 |32,143 |31,337 |TBA |- |22 |{{Flagcountry|Denmark}} |14,444 |42,043 |39,926 |34,720 |30,996 |27,414 |27,029 |25,649 |27,970 |TBA |- |23 |{{Flagcountry|Spain}} |11,783 |83,597 |77,071 |69,528 |57,957 |44,932 |40,716 |33,183 |31,305 |TBA |- |24 |{{Flagcountry|Switzerland}} |10,845 |36,577 |34,541 |33,123 |31,475 |28,750 |29,738 |28,423 |28,740 |TBA |- |25 |{{Flagcountry|Finland}} |9,994 |21,480 |22,785 |18,236 |15,953 |15,043 |13,831 |14,660 |16,204 |TBA |- |26 |{{Flagcountry|New Zealand}} |9,470 |47,088 |49,854 |49,115 |42,588 |31,960 |33,120 |30,957 |26,621 |TBA |- |27 |{{Flagcountry|Norway}} |8,958 |28,037 |26,134 |24,293 |23,110 |21,425 |22,708 |21,157 |19,928 |TBA |- |28 |{{Flagcountry|Belgium}} |7,452 |34,187 |31,382 |29,144 |26,231 |23,939 |23,227 |21,572 |18,914 |TBA |- |29 |{{Flagcountry|Hong Kong}} |3,780 |51,618 |62,208 |47,721 |34,613 |TBA |14,601 |10,232 |13,383 |TBA |- ! colspan="2" |Jami !3,686,779 !18,008,591 !15,497,791 !12,922,151 !10,012,735 !7,943,651 !7,874,312 !7,572,352 !6,847,678 !6,014,032 |} <nowiki>*</nowiki> [[Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasi|ASEANdagi]] davlat == Manzillar va diqqatga sazovor joylar == [[Fayl:La_Terrasse,_Sofitel_Metropole_-_2022-09-02_02.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/La_Terrasse%2C_Sofitel_Metropole_-_2022-09-02_02.jpg/220px-La_Terrasse%2C_Sofitel_Metropole_-_2022-09-02_02.jpg|thumb| Metropôle Hanoi mehmonxonasi]] === Vyetnam milliy bogʻlari === Vyetnamda 31 ta milliy bogʻ mavjud: Ba Bể, Ba Vi, Bạch Mã, Bái Tử Long, Ban En, Bidoup Núi Ba, Bù Gia Mập, Cát Bà, Cát Tiên, Chư Mom Ray, Chư Yang Sin, Côn Đảo, Cúc Phương, Hoang Liên, Kon Ka Kinh, Lò Gò-Xa Mát, Cape Cà Mau, Núi Chua, Phong Nha-Kẻ Bang, Phú Quốc, Phước Bình, Pù Mát, Tam Đảo, Tràm Chim, U Minh Hạ, U Minh Thượng, Vũ Quang, Xuân Sơn, Xuân Thủy, Yok Đôn. === Jahon merosi obyektlari === [[Fayl:Paradise_cave.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Paradise_cave.JPG/220px-Paradise_cave.JPG|right|thumb| Phong Nha-Kẻ Bang milliy bogʻidagi Thiên Đường gʻori, Quảng Bình provinsiyasi]] Huế, Hội An, Mỹ Son (Quảng Nam viloyati), Ha Long Bay (Quảng Ninh viloyati), Phong Nha-Kẻ Bang milliy bogʻi (Quảng Bình viloyati), Imperial Citadel of Thăi Long ([[Xanoy]]) va Citadel of the Hồ Dynasty (Thanh Hóa viloyati). Hạ Long Bay koʻrfazi dunyoning yangi yetti tabiiy moʻjizasidan biridir. === Inson va biosfera dasturi === Vyetnamda dunyo biosfera rezervati boʻlgan sakkizta zona mavjud: Châu thổ sông Hồng (Ninh Bình, [[Namdin]], Thai Bình), Cát Bà milliy bogʻi ([[Xayfon]]), gʻarbiy Nghệ An, Cu Lao Cham dengiz parki, Cape Cà Mau milliy bogʻi (Cà Mau), Cát Tien milliy bogʻi (Đồng Nai) va Cần Giờ ([[Xoshimin|Xoshimin shahri]]).  === Milliy turistik hudud === [[Vyetnam|Vyetnamda]] hozirda 21 ta milliy sayyohlik hududlari mavjud boʻlib, ular davlat tomonidan tan olingan: Sa Pa (Lào Cai), Ba Bể (Bắc Kạn), Hạ Long Bay — Cát Ba oroli (Quảng Ninh, [[Xayfon]]), Ba Vì milliy bogʻi ([[Xanoy]]), Parfume Pagoda ([[Xanoy]]), Cổ Loa Citadel ([[Xanoy]]), Tam Cốc-Bích Động (Ninh Bình), Kim Liên (Nghệ An), Phong Nha-Kẻ Bang milliy bogʻi (Quảng Bình), Xoshimin yoʻli (Quảng Trị), Lăng Cô — Hải Vân Pass — Non Nuoc (Thừa Thiên-Huế va [[Danang]]), Hội An (Quảng Nam), Van Phong Bay (Khánh Hòa), Phan Thiết — Mũi Né (Bình Thuận), Dankia — Yellow Springs, Tuyền Lâm koʻli (Lâm Đồng), Cần Giờ Mangrove oʻrmoni ([[Xoshimin|Xoshimin shahri]]), Côn Đảo (Bà Rịa-Vũng Tàu), Long Hai plyaji (Bà Rịa-Vũng Tau), Phú Quốc (Kiên Giang), Cape Cà Mau biosfera qoʻriqxonasi (Cà Mau). === Shaharlar === 2014-yildan beri [[Xanoy]] doimiy ravishda [[TripAdvisor]] tomonidan dunyoning eng yaxshi oʻnta yoʻnalishlari qatoriga kiritib kelinadi: 2014-yilda 8-oʻrin<ref>{{Veb manbasi|muallif=Life|url=http://www.businessinsider.com/tripadvisors-most-popular-travel-destinations-2014-4?op=1|sarlavha=TripAdvisor's Most Popular Travel Destinations|nashriyot=Business Insider|sana=8-aprel 2014-yil|qaralgan sana=28-iyun 2017-yil}}</ref>, 2015-yilda 4-oʻrin<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cnn.com/2015/03/24/travel/gallery/tripadvisor-top-world-destinations-2015/|sarlavha=TripAdvisor's picks: World's top 25 destinations &#124; CNN Travel|ish=CNN|sana=24-mart 2015-yil|qaralgan sana=28-iyun 2017-yil}}</ref> va 2016-yilda 8-oʻrinni egallagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cnn.com/2016/03/21/travel/tripadvisor-top-world-destinations-2016-feat/|sarlavha=TripAdvisor picks world's top 10 destinations – CNN.com &#124; CNN Travel|ish=CNN|sana=22-mart 2016-yil|qaralgan sana=28-iyun 2017-yil}}</ref>. 2014-yilda [[Xanoy]], Hội An va [[Xoshimin|Xoshimin shaharlari]] TripAdvisorning 2014-yilgi Traveller’s Choice mukofotlari tanlovida Osiyoning eng yaxshi 25 ta shahri yoʻnalishi boʻyicha qatnashdi. Tanlovda [[Xanoy]] ikkinchi, Hội An oʻninchi va [[Xoshimin|Xoshimin shahri]] oʻn sakkizinchi oʻrinni egalladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.tripadvisor.com/TravelersChoice-Destinations-cTop-g2|sarlavha=Best Destinations in Asia – Travelers' Choice Awards – TripAdvisor|qaralgan sana=11-iyun 2015-yil}}</ref>. 2017-yilda Đà Lạt [[CNN]] tomonidan Osiyoning eʼtibordan chetda qolgan joylari roʻyxatiga kiritilgan. == Xalqaro turistlarning kelishi == === Xalqaro aeroportlar === Havo sayohati Vyetnamga xalqaro tashrif buyuruvchilar uchun sayohatning eng mashhur shaklidir; 2013-yilda jami 7,6 million xalqaro turistlarning qariyb 6 millioni havo orqali kelgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://vietnamtourism.gov.vn/english/index.php/items/6709|sarlavha=International visitors to Viet Nam in December and 12 months of 2013 – Vietnam National Administration of Tourism|muallif=TITC|sana=26-dekabr 2013-yil|ish=Tổng cục Du lịch Việt Nam|qaralgan sana=11-iyun 2015-yil}}</ref>. Xoshimin shahriga xizmat koʻrsatadigan Tan Son Nhat xalqaro aeroporti eng koʻp tashrif buyuruvchilar soniga ega aeroportdir. Boshqa tomondan, Xanoyga xizmat koʻrsatadigan Noi Bay xalqaro aeroporti zamonaviy xalqaro terminal ochilganidan keyin quruqlik maydoni va umumiy sigʻimi boʻyicha eng yirik aeroportga aylandi. Boshqa yirik aeroportlar orasiga Da Nang xalqaro aeroporti, Cam Ranh xalqaro aeroporti va Cat Bi xalqaro aeroporti kiradi. Mamlakat 2020-yil mart oyida COVID-19 pandemiyasini tan oldi va barcha turistik vizalarni berishni toʻxtatdi, ammo, 2020-yil sentyabr holatiga koʻra, mamlakat hali ham 2022-yilgacha xorijlik sayyohlar uchun yopiq<ref>{{Veb manbasi|url=https://e.vnexpress.net/news/news/over-100-arrive-in-vietnam-on-first-commercial-flight-in-six-months-4167324.html|sarlavha=Over 100 arrive in Vietnam on first commercial flight in six months - VnExpress International}}</ref> va yoʻllarni Osiyo davlatlaridagi sayyohlar uchun cheklangan miqdorda qayta ochish rejalashtirilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=https://e.vnexpress.net/news/news/vietnam-proposes-tourism-travel-bubbles-within-asean-4159761.html|sarlavha=Vietnam proposes tourism travel bubbles within ASEAN - VnExpress International}}</ref>. == Harbiy turizm == [[Fayl:Cú_Chi.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/C%C3%BA_Chi.jpg/220px-C%C3%BA_Chi.jpg|right|thumb| Amerikalik sayyoh Vyetnam urushi paytida Vetkong partizanlari tomonidan qurilgan Cu Chi tunnellaridan oʻtmoqda, bu hozirda mashhur sayyohlik maskanidir]] [[Fayl:Mỹ_Sơn_(5679130023).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/M%E1%BB%B9_S%C6%A1n_%285679130023%29.jpg/220px-M%E1%BB%B9_S%C6%A1n_%285679130023%29.jpg|thumb|220x220px| Mỹ Sơn — Markaziy Vyetnamdagi qadimiy Champa hindu ibodatxonalari]] Ming yillar davomida urushlar zamonaviy Vyetnam boʻlgan yerlarda yashagan odamlarning oʻziga xosligi va madaniyatini shakllantirishda katta rol oʻynagan. Qadimgi Vyetnamdan Birinchi Indochina urushi va [[Vyetnam urushi|Ikkinchi Indochina urushigacha]] koʻplab tarixiy joylar saqlanib qolgan. Eng mashhur qadimiy joylar: * Ho sulolasining qal’asi * Hue imperator shahri * Mỹ Sơn Birinchi va Ikkinchi Indochina urushidan qolgan ('''Vyetnam urushi''') sayyohlar uchun eng diqqatga sazovor joylar: * Củ Chi tunnellari * Urush qoldiqlari muzeyi * Vyetnam harbiy tarixi muzeyi * Hoa Lo qamoqxonasi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.tripsavvy.com/vietnam-war-sites-of-interest-1630012|sarlavha=Vietnam War Sites of Interest|ish=TripSavvy|qaralgan sana=3-yanvar 2019-yil|arxivsana=2019-01-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190103210555/https://www.tripsavvy.com/vietnam-war-sites-of-interest-1630012}}</ref> == Koʻngilli sayohat dasturlari == Saigon Hotpot, Dana Dragon Free va Hanoi Kids kabi turli sayyohlik guruhlari chet ellik sayohatchilar uchun bepul sayohat yoʻriqnomalarini taklif qiladi. == Xavotirlar == Vyetnam sayohat qilish uchun xavfsiz mamlakat boʻlsa-da, mamlakatda firibgarliklar muammo boʻlib qolmoqda. Vyetnam sayyohlik sanoati muvaffaqiyatli kengayishiga qaramay, turistlar mamlakatda soxta soliqlar, pul almashtirish, oʻgʻrilik bilan bogʻliq muammolarga duch kelgan. Bu tashvishlar Vyetnam turizmini yanada rivojlantirish imkoniyatiga toʻsqinlik qiladi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Pike|ism=Matthew|sarlavha=11 Common Tourist Scams to Avoid in Vietnam|url=https://theculturetrip.com/asia/vietnam/articles/11-common-tourist-scams-to-avoid-in-vietnam/|kirish sanasi=13-avgust 2020-yil|ish=Culture Trip|qaralgan sana=2022-10-24|arxivsana=2022-10-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221024125528/https://theculturetrip.com/asia/vietnam/articles/11-common-tourist-scams-to-avoid-in-vietnam/}}</ref>. == Vyetnamda tashqi turizm == Dunyo boʻylab sayohat va turizm, asosan, Xitoyning oʻrta ierarxiyasidan ortib borayotgan qiziqish tufayli oshdi. Janubi-Sharqiy Osiyo soʻnggi yillarda jozibador sayyohlik yoʻnalishi boʻlib, bu u yerda joylashgan mamlakatlar uchun iqtisodiy imkoniyatlarni kuchaytirdi. Vyetnam bunday tendensiyadan katta foyda koʻrdi. COVID pandemiyasidan oldin turizmga boʻlgan talab har yili taxminan 4 foizga (2019—2029) oʻsishi prognoz qilingan edi<ref>"WTTC. 2019. Travel & Tourism Economic Impact 2019: World"</ref>. 2018-yilda Janubi-Sharqiy Osiyoning sayyohlik yoʻnalishida 130 milliondan ortiq xalqaro tashrif buyurgan<ref>"UNWTO. 2019. World Tourism Barometer"</ref>. (jami xalqaro tashrif buyuruvchilar oqimining 9,3 foizi) va mintaqaning jahon bozoridagi ulushi 2030-yilga kelib 10,4 foizgacha (yoki 187 million tashrif buyuruvchi) yanada kengayishi kutilmoqda<ref>"UNWTO. 2011. Towards Tourism 2030"</ref>. Shu bilan birga, COVID xitoylik sayohatchilarning sayohatga boʻlgan ishonchiga qanday taʼsir qilishini hech kim taxmin qila olmaydi. Pandemiyadan oldin xitoylik sayohatchilar soni 2012- va 2017-yillar orasida har yili 21,7 % ga oʻsgan<ref>"UNWTO. 2018. Outbound Tourism Statistics Database"</ref>. Vyetnam xilma-xil tabiati va madaniyati tufayli juda mashhur sayyohlik joyidir. Jahon iqtisodiy forumining (WEF) maʼlumotlariga koʻra, Vyetnam oʻzining tabiiy va milliy manbalariga koʻra 120 mamlakat ichida 32-oʻrinni egalladi va Indoneziya hamda Tailanddan keyin 2017-yilgi Turizm raqobatbardoshligi indeksida Janubi-Sharqiy Osiyo mintaqasi qatoriga kiradi. Vyetnam sayyohlarga sakkizta UNESCOning Jahon merosi obyektlaridan, turli xil goʻzal okeanlar va plyajlardan boshlab keng koʻlamli tadbirlarni taklif qilishi mumkin. Vyetnamda Xanoy, Xoshimin va Danang kabi shaharlar mavjud boʻlib, ular shaharni sevuvchilar uchun qiziqarli tungi hayot, savdo markazlari va boy hamda xilma-xil koʻcha taomlarini taklif qila oladi. Bundan tashqari, Vyetnam hukumati turizmni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim maqsadi sifatida birinchi oʻringa qoʻymoqda. Maqsad Vyetnamni Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng yaxshi manzilga aylantirishdir. Maqsadga erishish uchun hozirda hukumat 2018—2030-yillarga moʻljallangan innovatsion turizm strategiyasini tayyorlamoqda. Janubi-Sharqiy Osiyodagi koʻplab davlatlar, jumladan, Vyetnam ham iqtisodiy rivojlanish rejasida turizmni rivojlantirishga eʼtibor qaratadi. Vyetnam raqobatdosh ustunlikka ega boʻlgan bozor segmentlariga eʼtibor qaratish strategiyasi tufayli oʻn yildan ortiq vaqt ichida ichki va xalqaro turizmda oʻsishga erishdi. Xususan, Vyetnamga kelgan koʻp millatli sayyohlar soni 2008-yildagi 4,2 milliondan 2018-yilda 15,5 millionga toʻrt baravar oshgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=GENERAL STATISTICS OFFICE|url=https://www.gso.gov.vn/en/homepage/|kirish sanasi=29-aprel 2021-yil|ish=Vietnam General Statistics Office (GSO)}}</ref>. Xalqaro kelishlar yiliga oʻrtacha 9 % dan 25 % gacha koʻtariladi, shuning uchun aviakompaniya va avtomobil yoʻllari kabi sayohat transporti sohalari ham sezilarli darajada oshdi. Mahalliy sayyohlar bilan kuchli oʻsishga erishgani sababli hukumat mintaqadagi turizmga boʻlgan talabni qoʻlga kiritadi. Natijada, Vyetnam jahon sayyohlik xaritasida Osiyoning Tailand, Xitoy, Yaponiya kabi mashhur sayyohlik mamlakatlari bilan taqqoslanadigan yorqin nuqta boʻlib kelgan va shunday boʻlib qolmoqda. Ushbu imtiyozlarga qaramay, Vyetnamdagi turizm sanoati nisbatan raqobatbardosh tarzda hali ham jiddiy zaif tomonlarga ega. Hukumat tomonidan turizm sohasiga ajratilgan xarajatlar nisbatan past boʻlib, bu 2017-yilda davlat xarajatlarining 1,4 foizini tashkil etadi. Vyetnamda turizm industriyasi strategik ahamiyatga ega boʻlsa-da, bu sohadagi oʻzgarishlar haqidagi qarashlar sezilarli darajada oʻzgarmadi. Chiqindilarni begʻaraz utilizatsiya qilish, dengiz hayotini, oʻrmon hayvonlarini muhofaza qilish va atrof-muhitning ifloslanishi bu tutunsiz sanoatga jiddiy taʼsir koʻrsatadigan muammolar boʻlib qolmoqda. Chet ellik sayyohlar bilan bogʻliq yana bir asosiy toʻsiq viza rejimidir. Hukumat hali ham vizalar borasida ochiq mamlakat emas, chunki u dunyoning atigi 24 ta davlatini ruxsatnomalardan ozod qilgan, bu esa odamlarning Vyetnamga jalb etilishini kamaytiradi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=MyVietnamVisa|url=https://www.myvietnamvisa.com/vietnam-visa-exemption.html|kirish sanasi=29-aprel 2021-yil}}</ref>. Biroq, [[COVID-19 pandemiyasi]] Vyetnam turizmiga kuchli taʼsir koʻrsatdi, chunki bu davrda barcha xalqaro tijorat reyslarga Vyetnamdagi barcha xalqaro aeroportlarga qoʻnish taqiqlangan. Turizm sanoatining asosiy daromad manbai boʻlgan xalqaro sayyohlar 2020-yilda keskin kamaydi. 2020-yil oktyabr oyida parvozlar soni oldingi yilning shu davriga nisbatan 80 foizga kamaydi. Mehmonxona xonalari sigʻimi atigi 30 % ni tashkil qildi. Chet ellik sayyohlarning Vyetnamga kela olmasligi turizm sanoati va iqtisodiyotning daromadiga katta taʼsir koʻrsatadi, chunki bu guruh mahalliy sayyohlarga qaraganda ancha koʻp mablagʻ sarflar edi. 2019-yilda turizm sanoati mamlakat yalpi ichki mahsulotining 12 % ni tashkil qilgan<ref>"Total revenue from tourists 2000 — 2018"{{Veb manbasi|sarlavha=Ministry of Culture, Sports and Tourism|url=https://www.vietnamtourism.gov.vn|kirish sanasi=29-aprel 2021-yil}}</ref>, xalqaro tashrif buyuruvchilar atigi 17 % ni tashkil etgan boʻlsa-da, lekin ular turizm sohasidan tushgan foydaning yarmidan koʻpini taʼminlagan: oʻrtacha har bir xorijiy sayyoh 673 AQSH dollarini, mahalliy sayyohlar esa bor-yoʻgʻi 61 AQSh dollarini sarflaydi. 2014—2019-yillarda turizm sohasida 660 ming ish oʻrni yaratildi<ref>"Global economic trends & impacts in 2020"{{Veb manbasi|sarlavha=World Travel & Travel Council (WTTC)|url=https://www.wttc.org|kirish sanasi=29-aprel 2021-yil}}</ref> va sayyohlik xarajatlarining pasayishi oziq-ovqat, ichimliklar hamda chakana savdo tarmoqlarini ham ogʻir vaziyatga olib keldi. Hukumat COVID-19 epidemiyasini yaxshi nazorat qilish uchun „jamiyatda 0 ta holat“ siyosatini qoʻlladi va shuningdek, mamlakatdagi eng past COVID-19 oʻlim koʻrsatkichiga ega boʻldi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Our world data|url=https://ourworldindata.org/covid-exemplar-vietnam|kirish sanasi=29-aprel 2021-yil}}</ref>. Ichki ragʻbatlantirish dasturlari nafaqat vyetnamliklarga, balki mamlakatda doimiy yashovchi chet elliklarga ham qaratilgan. Vyetnam sayyohlik kompaniyalari, sayyohlik korxonalari va butun mamlakat boʻylab aholining sayohatga boʻlgan talablarini oshirdi. Vyetnamda inson salomatligi, sport turizmi, davolash, ekologiya, yoga, tabiatga mos turizmga yoʻnaltirilgan turizm mahsulotlari tobora koʻpayib va rivojlanib bormoqda, shu bois mahalliy sayyohlar ham oʻsib bormoqda. Hozirgi davrda mamlakatda sayohat qilish uchun juda koʻp imkoniyatlar mavjud. == Yana qarang == * [[Vetnam viza tizimi|Vetnamning viza siyosati]] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Turizm]] [[Turkum:Sayohat]] [[Turkum:Vyetnam]] 5yqn42ktk3p58xc8a79hnuxk6dwa7o6 10 816415 6192697 3111143 2026-07-04T06:18:06Z Too Classy for This World 127495 6192697 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = KDE |title = [[KDE]] |state = {{{state|autocollapse}}} |image = [[File:KDE logo (2).svg|60px]] |listclass = hlist |group1 = [[KDE dasturiy ta'minot kompilyatsiyasi|Dasturiy taʼminot<br /> kompilyatsiya]] |list1 = * [[K Ish stoli muhiti 1|KDE 1]] * [[K Ish stoli muhiti 2|KDE 2]] * [[K Ish stoli muhiti 3|KDE 3]] * [[KDE dasturiy ta'minot kompilyatsiyasi 4|KDE SC 4]] ** [[KDE Plasma 5]] ** [[KDE Frameworklar]] ** [[KDE Ilovalar|KDE Gear]] |group2 = [[KDE ilovalari ro'yxati|Ilovalar<br />KDE tomonidan yaratilgan]] |list2style = padding:0;<!--subgroups in use--> |list2 = {{Navbox|child |group1 = Dasturlar rivojlanib<br> borishi |list1 = * [[Cervisia]] * [[KDevelop]] * [[KImageMapEditor]] * [[Quanta Plus]] * [[Umbrello UML Modeller|Umbrello]] |group2 = [[KDE ta'lim loyihalari|Ta'lim]] |list2 = * [[Cantor (dastur)|Cantor]] * [[GCompris]] * [[KAlgebra]] * [[Kanagram]] * [[KBibTeX]] * [[KGeography]] * [[KHangMan]] * [[Kig (dastur)|Kig]] * [[Kiten (dastur)|Kiten]] * [[KLettres]] * [[KmPlot]] * [[KStars]] * [[KTouch]] * [[KTurtle]] * [[KWordQuiz]] * [[LabPlot]] * [[Marble (dastur)|Marble]] * [[RKWard]] * [[Step (dastur)|Step]] |group4 = Grafika uchun dasturlar |list4 = * [[digiKam]] * [[Gwenview]] * [[Karbon (dastur)|Karbon]] * [[KColorEdit]] * [[KolourPaint]] * [[KPhotoAlbum]] * [[Krita]] * [[Spectacle (dastur)|Spectacle]] * [[Skanlite]] |group5 = Internet dasturlari |list5 = * [[Angelfish (veb brauzer)|Angelfish]] * [[Falkon]] * [[KGet]] * [[Konqueror]] ([[Rekonq]]) * [[Kontact]] * [[Konversation]] * [[Kopete]] * [[KTorrent]] |group6 = Multimedia dasturlari |list6 = * [[Amarok (dastur)|Amarok]] * [[Dragon Player]] * [[JuK]] * [[K3b]] * [[Kaffeine]] * [[Kdenlive]] |group7 = Office dasturlari |list7 = * [[Okular]] * '''[[Calligra Suite]]''' ** [[Calligra Words|Words]] ** [[Calligra Sheets|Sheets]] ** [[Calligra Stage|Stage]] ** [[Calligra Flow|Flow]] ** [[Karbon (dastur)|Karbon]] ** [[Kexi]] ** [[Calligra Plan|Plan]] * [[Kile]] * [[KMyMoney]] * [[Kontact]] * [[KPilot]] * [[Tellico (dastur)|Tellico]] * [[Trojitá]] |group8 = Sistema dasturlari |list8 = * [[Discover (dastur)|Discover]] * [[Dolphin (fayl boshqaruvchisi)|Dolphin]] * [[KDE Partition Manager]] * [[KDE System Guard]] * [[Kinfocenter|KInfoCenter]] * [[Konsole]] * [[Yakuake]] |group9 = Utilit dasturlar |list9 = * [[Ark (dastur)|Ark]] * [[Filelight]] * [[KAlarm]] * [[Kate (text editor)|Kate]] * [[KCalc]] * [[KGPG]] * [[Klipper]] * [[Krusader]] * [[KRename]] * [[KWallet]] * [[KWrite]] * [[KDE Connect]] }} |group6 = [[KDE platformasi|Platforma]] |list6 = {{Navbox|child | group1 = Foydalanuvchi interfeysi | list1 = {{Navbox|child |group1 = Hozirgi paytda ishlayotgan dasturlar |list1 = * [[KDE Plasma 5]] * [[KWin]] * [[Plasma Mobil]] * [[Plasma Bigscreen]] |group3 = To'xtatilgan dasturlar |list3 = * [[KDesktop]] * [[Kicker (KDE)|Kicker]] * [[SuperKaramba]] * [[KDE Plasma 4]] * [[KSnapshot]] * [[Oxygen loyihasi]] * [[commons:Crystal Clear|Crystal loyihasi]] }} |group2 = Hozirgi paytda ishlayotgan dasturlar |list2 = * [[KWin]] * [[SDDM]] (5–) * [[Qt (dastur)|Qt]] * [[KDE Frameworks 5]] (5–) ** [[Akonadi]] ** [[Flake (KDE)|Flake]] ** [[KJS (dastur)|KJS]] ** [[KHTML]] ** [[KIO]] ** [[ThreadWeaver]] ** [[KIPI]] ** [[KParts]] ** [[Kross (dastur)|Kross]] ** [[Phonon (dastur)|Phonon]] ** [[Solid (KDE)|Solid]] ** [[Sonnet (dastur)|Sonnet]] ** [[XMLGUI]] |group3 = To'xtatilgan dasturlar |list3 = * KDElibs (–3) * [[DCOP]] (3) * [[KDE Platform 4]] (4) * [[KDM]] (–4) * [[NEPOMUK]] (4.13) * [[Strigi]] | group4 = [[freedesktop.org]]<br /><small>(shared)</small> | list4 = * [[AppStream]] * [[D-Bus]] * [[GStreamer]] * [[NetworkManager]] * [[Poppler (dastur)|Poppler]] * [[Wayland]] * [[X.Org Server]] * [[PulseAudio]] }} |group10 = Foydalanuvchilar |list10 = * [[KDE e.V.]] * [[Akademy]] * [[KDE.News]] * [[Konqi]] |group12 = Insonlar |list12 = * [[Matthias Kalle Dalheimer]] * [[Matthias Ettrich]] * [[Adriaan de Groot (dasturlash dasturi)|Adriaan de Groot]] * [[Frank Karlitschek]] * [[Celeste Lyn Paul]] * [[Nuno Pinheiro]] * [[Cornelius Schumacher]] * [[David Vignoni]] | belowclass = hlist | below = * {{Icon|CAT}} [[:Turkum:KDE|Turkum]] }} 5eznreba6ws10xgwrzi4uf7qngj3rmd 0 817332 6192708 6057926 2026-07-04T06:23:47Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Tarix]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192708 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Georg V''' (talaffuzi: Jorj Frederik Ernest Albert: 1865-yil 3-iyunda tugʻilgan - 1936-yil 20-yanvar vafot etgan) [[Dominion|Britaniya hukmronliklari]] qiroli va [[Hindiston]] imperatori boʻlgan. Buvisi [[Victoria|Qirolicha Viktoriya]] davrida tugʻilgan. Jorj Uels shahzodasi Albert Edvardning ikkinchi oʻgʻli edi. 1877-yildan 1892-yilgacha Jorj Qirollik dengiz flotida xizmat qilgan. 1892-yil boshida akasi toʻsatdan vafot etgan keyin u toʻgʻridan-toʻgʻri taxtga oʻtirgan. 1901-yilda Viktoriya vafotidan soʻng Jorjning otasi Edvard VII taxtga oʻtirgan va Jorj Uels shahzodasi etib tayinlangan. 1910-yilda otasining oʻlimidan soʻng, u qirol imperatori boʻlgan. Jorj hukmronligi davrida [[sotsializm]], [[kommunizm]], [[fashizm]], Irlandiya respublikachiligi va Hindiston mustaqillik harakatining yuksalishi kuzatgan. 1920-yillarning boshlarida oʻzining hududiy choʻqqisiga chiqqan [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] siyosiy manzarasini tubdan oʻzgartirgan. [[Birinchi jahon urushi]] (1914-1918-yil) natijasida uning birinchi amakivachchalari [[Nikolay II|rossiyalik Nikolay II]] [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|va germaniyalik Vilgelm II]] imperiyalari qulagan. Britaniya imperiyasi esa eng samarali darajada kengaygan. 1917-yilda Jorj [[Vindzorlar sulolasi|Vindzor uyining]] birinchi monarxi boʻlgan. 1924-yilda birinchi [[Leyboristlar partiyasi|Mehnat]] vazirligini tayinlangan. 1931-yildagi Vestminster Nizomi imperiya hukmronliklarini [[Millatlar Hamdoʻstligi|Britaniya Millatlar Hamdo‘stligi]] tarkibidagi alohida mustaqil davlatlar sifatida tan olingan. Jorj oʻzining keyingi hukmronligi davrida chekish bilan bogʻliq sogʻliq muammolaridan aziyat chekgan. 1936-yil yanvar oyida vafot etganidan keyin uning oʻrniga toʻngʻich oʻgʻli [[Edvard VIII]] kelgan. Oʻsha yilning dekabr oyida Edvard taxtdan voz kechgan. == Erta hayoti va taʼlimi == Jorj 1865-yil 3-iyunda [[London|Londonning]] Marlboro uyida tugʻilgan. U Vindzor qal’asida 1865-yil 7-iyulda Kenterberi arxiyepiskopi Charlz Longli tomonidan suvga choʻmgan{{Efn|His godparents were the [[George V of Hanover|King of Hanover]] (Queen Victoria's cousin, for whom [[Prince Edward of Saxe-Weimar-Eisenach]] stood proxy); the [[Ernest II, Duke of Saxe-Coburg and Gotha|Duke of Saxe-Coburg and Gotha]] (Prince Albert's brother, for whom the [[Lord President of the Council]], [[Granville Leveson-Gower, 2nd Earl Granville|Earl Granville]], stood proxy); the [[Ernst Leopold, 4th Prince of Leiningen|Prince of Leiningen]] (the Prince of Wales's half-cousin); the [[Frederick VIII of Denmark|Crown Prince of Denmark]] (the Princess of Wales's brother, for whom the [[Lord Chamberlain]], [[John Townshend, 1st Earl Sydney|Viscount Sydney]], stood proxy); the [[Louise of Hesse-Kassel|Queen of Denmark]] (George's maternal grandmother, for whom Queen Victoria stood proxy); the [[Prince George, Duke of Cambridge|Duke of Cambridge]] (Queen Victoria's cousin); the [[Princess Augusta of Hesse-Kassel|Duchess of Cambridge]] (Queen Victoria's aunt, for whom George's aunt [[Princess Helena of the United Kingdom|Princess Helena]] stood proxy); and [[Princess Louis of Hesse and by Rhine]] (George's aunt, for whom her sister [[Princess Louise, Duchess of Argyll|Princess Louise]] stood proxy)<ref>''[[The Times]]'' (London), Saturday, 8 July 1865, p. 12.</ref>.}}. [[Fayl:King_George_V_of_the_United_Kingdom_as_a_boy,_1870.jpg|alt=Boy wearing a sailor suit|left|thumb| Jorj yosh bolaligida, 1870-yil]] U otasi va katta akasi shahzoda Albert Viktordan keyin taxt uchun uchinchi oʻrinni egallagan. Jorj 17 yoshda boʻlgan. Albert Viktordan bir necha oy kichik va ikki shahzoda birga oʻqigan. Jon Neale Dalton 1871-yilda ularning oʻqituvchisi etib tayinlangan. 1877-yil sentyabrida Jorj 12 yoshda edi. 1879-yildan boshlab uch yil davomida qirol aka-uka HMS xizmat qilgan. Ular [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] Karib dengizi, Janubiy Afrika va [[Avstraliya|Avstraliyadagi]] mustamlakalariga sayohat qilishdi va [[Norfolk|Norfolk, Virjiniya]] Janubiy Amerika, [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]], Misr va Sharqiy Osiyoga tashrif buyurishgan. 1881-yilda Yaponiyaga tashrifi chogʻida Jorj mahalliy rassomning qoʻlida koʻk va qizil ajdahoni tatuirovka qilgan<ref>Rose, p. 13</ref>. Dalton oʻzlarining sayohatlari haqida „''HMS Bacchante kruiz''“ nomli hisobot yozgan<ref>Rose, p. 14; Sinclair, p. 55</ref>. [[Melburn]] va [[Sidney]] oʻrtasida Dalton afsonaviy arvoh kemasi  „''Uchar gollandiyalik''“ ni koʻrganini qayd etgan<ref>Rose, p. 11</ref><ref>Clay, p. 92; Rose, pp. 15-16</ref>. Lozannadan keyin aka-uka ajralishgan. Albert Viktor Kembrijdagi Triniti kollejida oʻqigan. U butun dunyo boʻylab sayohat qildi, Britaniya imperiyasining koʻplab hududlariga tashrif buyurgan. Uning soʻnggi faol xizmati 1891-1892-yillarda qoʻmondon boʻlgan<ref>Sinclair, p. 69</ref>. == Nikohi == U yerda oʻzining amakivachchasi Edinburg malikasi Mari bilan yaqinlashdi va uni sevib qoldi. Uning buvisi, otasi va amakisi oʻyinni maʼqulladilar, ammo onasi va xolasi  Uels malikasi va Edinburg gertsoginyasi Mariya Aleksandrovna bunga qarshi chiqgan. Uels malikasi oilani juda nemisparast deb hisobladi. Onasining rahbarligi ostida Mari Jorjga turmush qurishni taklif qilganda rad etgan. U 1893-yilda Ruminiyaning boʻlajak qiroli Ferdinandga turmushga chiqgan<ref>Pope-Hennessy, pp. 250-251</ref>. York gertsogi sifatida Jorj turli xil davlat vazifalarini bajargan. 1901-yil 22-yanvarda qirolicha Viktoriya vafotidan soʻng Jorjning otasi qirol Edvard VII sifatida taxtga oʻtirgan <ref>Rose, p. 42</ref>. Jorj Kornuoll gertsogi unvonini meros qilib oldi va oʻsha yilning qolgan qismida Kornuoll va York gertsogi sifatida tanilgan<ref>Rose, pp. 44-45</ref>. == Uels shahzodasi == York gertsogi sifatida Jorj turli xil davlat vazifalarini bajargan. 1901-yil 22-yanvarda qirolicha Viktoriya vafotidan soʻng Jorjning otasi qirol Edvard VII sifatida taxtga oʻtirgan<ref>Rose, p. 42</ref><ref>Rose, pp. 44-45</ref>. 1901-yilda gertsog va gersoginya [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasini]] gastrol qilishgan. Ularning safari Gibraltar, Malta, Port Said, [[Adan (shahar)|Aden]], Seylon, [[Singapur]], Avstraliya, [[Yangi Zelandiya]], Mavrikiy, Janubiy Afrika, [[Kanada]] va Nyufaundlend koloniyasini oʻz ichiga olgan. 1899-1902-yillardagi [[Angliya-Burlar urushi|Janubiy Afrika urushidagi]] ishtirokini mukofotlash uchun ishlab chiqilgan. Jorj mustamlakachi qoʻshinlarga minglab maxsus ishlab chiqilgan Janubiy Afrika urushi medallarini taqdim etgan. Koʻplab oq Cape [[Afrikanerlar|Afrikanerlari]] namoyish va xarajatlardan norozi boʻlishgan. Ingliz tilidagi matbuotdagi tanqidchilar oilalar ogʻir qiyinchiliklarga duch kelgan bir paytda juda katta xarajatlarni qoralaganlar<ref>{{Citation|first1=Phillip|last=Buckner|title=The Royal Tour of 1901 and the Construction of an Imperial Identity in South Africa|journal=South African Historical Journal|date=November 1999|volume=41|pages=324–348|doi=10.1080/02582479908671897}}</ref>. Avstraliyada gertsog Avstraliya Hamdoʻstligi tashkil etilgandan keyin [[Avstraliya Parlementi|Avstraliya parlamentining]] birinchi sessiyasini ochgan<ref>Rose, pp. 43-44</ref>. Yangi Zelandiyaning sayyohlar va potentsial immigrantlar uchun jozibadorligini reklama qilish boʻlgan<ref>{{Citation|first1=Judith|last=Bassett|title='A Thousand Miles of Loyalty': the Royal Tour of 1901|journal=New Zealand Journal of History|date=1987|volume=21|issue=1|pages=125–138}}; {{Citation|editor1-first=W. H.|editor1-last=Oliver|title=The Oxford History of New Zealand|year=1981|pages=206–208}}</ref>. 1901-yil 9-noyabrda Jorj Uels shahzodasi va Chester grafi etib tayinlangan<ref>{{Citation|url=https://www.princeofwales.gov.uk/titles-and-heraldry|title=Previous Princes of Wales|publisher=Household of HRH The Prince of Wales|access-date=19 March 2018|archivedate=19 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200419231207/https://www.princeofwales.gov.uk/titles-and-heraldry}}</ref>. Qirol Edvard oʻgʻlini kelajakdagi qirollik roliga tayyorlashni xohlagan. Qirolicha Viktoriya davlat ishlaridan chetlatgan Edvardning oʻzidan farqli oʻlaroq, otasi Jorjga davlat hujjatlaridan keng foydalanish huquqini bergan<ref>Clay, p. 244; Rose, p. 52</ref>. Jorj va Meri toj kiyish marosimi 22-da Vestminster abbatligida boʻlib oʻtgan. 1911-yil iyun va Londonda Imperiya festivali tomonidan nishonlanilgan. Iyul oyida qirol va qirolicha [[Irlandiya oroli|Irlandiyaga]] besh kun tashrif buyurishdi; minglab odamlar oʻz kortejlari yoʻnalishi boʻylab quvnoq kutib olishgan<ref>{{Citation|last=Rayner, Gordon|date=10 November 2010|title=How George&nbsp;V was received by the Irish in 1911|journal=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/8121389/How-George-V-was-received-by-the-Irish-in-1911.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418083422/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/8121389/How-George-V-was-received-by-the-Irish-in-1911.html|archivedate=18 April 2018}}</ref><ref>{{Citation|title=The queen in 2011&nbsp;... the king in 1911|date=11 May 2011|journal=[[the Irish Examiner]]|url=http://www.irishexaminer.com/analysis/the-queen-in-2011-the-king-in-1911-154342.html|access-date=13 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813194225/http://www.irishexaminer.com/analysis/the-queen-in-2011-the-king-in-1911-154342.html|archivedate=13 August 2014}}</ref>. 1911-yilda qirol va qirolicha Dehli Durbarga Hindistonga sayohat qilishgan va Hindiston imperatori sifatida hind ulugʻvorlari va shahzodalari yigʻilgan auditoriyaga taqdim etilgan.&nbsp; Jorj marosimda Hindistonning yangi yaratilgan Imperator tojini kiyib, Hindiston poytaxti [[Kalkutta|Kalkuttadan]] [[Dehli|Dehliga]] koʻchirilishini eʼlon qilgan. U Dehli Durbarida boʻlgan yagona Hindiston imperatori boʻlgan. U oʻtkir va tajribali otishmachi boʻlgan<ref>Rose, pp. 39-40</ref>. 1913-yil dekabrda u olti soat ichida mingdan ortiq qirgʻovulni otgan<ref>Rose, p. 87; Windsor, pp. 86-87</ref>. === Milliy siyosati === Jorj siyosiy notinch davrda taxtni meros qilib olgan<ref>Rose, p. 115</ref>. [[David Lloyd George|Lloyd Jorjning]] xalq byudjeti oʻtgan yili [[Konservatorlar partiyasi|konservatorlar]] va ittifoqchilar hukmronlik [[Lordlar palatasi|qiladigan Lordlar palatasi]] tomonidan rad etilgan<ref>Rose, pp. 112-114</ref>. 1910-yil yanvar oyida boʻlib oʻtgan umumiy saylovlardan soʻng, konservativ tengdoshlar hukumat saylov mandatiga ega boʻlgan byudjetni ovoz berishsiz qabul qilishga ruxsat bergan<ref>Rose, p. 114</ref>. Qirolning ikki shaxsiy kotibi, liberal Lord Knollis va ittifoqchi lord Stamfordham, Jorjga qarama-qarshi maslahatlar berishgan<ref name="R120" /><ref>{{Citation|first1=Frank|last=Hardy|date=May 1970|title=The King and the constitutional crisis|journal=History Today|volume=20|issue=5|pages=338–347}}</ref>. Knollis Jorjga Vazirlar Mahkamasi talablarini qabul qilishni maslahat bergan va Jorjga isteʼfoni qabul qilishini maslahat bergan<ref name="R120">Rose, pp. 120, 141</ref>. 1910-yilgi umumiy saylovlar liberallarni Irlandiya millatchi partiyasining koʻmagiga bogʻliq boʻlgan ozchilik hukumati sifatida tark etdi. Jorj 1914-yil iyul oyida Bukingem saroyida kelishuvga erishish uchun yigʻilishini chaqirgan<ref>Rose, pp. 152-153, 156-157</ref>. Toʻrt kundan soʻng konferentsiya kelishuvsiz yakunlangan<ref name="dnb" /><ref>Rose, p. 157</ref>. Buyuk Britaniya va Irlandiyadagi siyosiy oʻzgarishlar Yevropadagi voqealarga taʼsir qildi va Irlandiyaning hukmronligi masalasi urush davomida toʻxtatilgan<ref name="dnb" /><ref>Rose, p. 158</ref>. === Birinchi jahon urushi === 1914-yil 4-avgustda qirol oʻz kundaligida shunday deb yozgan edi: „Men Germaniya bilan urush eʼlon qilish uchun soat 10:45da kengash oʻtkazdim. Bu dahshatli falokat, lekin bu bizning aybimiz emas.&nbsp;. . . Ollohim, tez orada tugaydi“ <ref>Nicolson, p. 247</ref>. 1914-yildan 1918-yilgacha Angliya va uning ittifoqchilari [[Germaniya imperiyasi]] boshchiligidagi [[markaziy kuchlar]] bilan [[Birinchi jahon urushi|urush]] olib borishgan. Britaniya jamoatchiligi uchun urushning barcha dahshatlarini timsol qilish uchun kelgan nemis kayzer Vilgelm II qirolning birinchi amakivachchasi edi. Qirolning otasi tomonidan bobosi Saks-Koburg va Gota shahzodasi Albert edi; shuning uchun qirol va uning bolalari nemis unvonlariga ega boʻlganlar. Germaniyaning Vyurtemberg gersoglarining avlodi boʻlgan Tek gersogining qizi boʻlgan. Britaniyaning „<nowiki/>[[Oʻzga sayyoraliklar|oʻzga sayyoralik]] va ilhomlantirmaydigan sudi“ haqida yozganida, Jorj shunday javob bergani: „Men ilhomlantirmagan boʻlishim mumkin, lekin agar men begona boʻlsam, laʼnatlanadi“<ref>Nicolson, p. 308</ref>. 1917-yil 17-iyulda Jorj Britaniya [[Sulola|qirollik uyining]] nomini nemis tilidagi Saks-Koburg va Gota [[Vindzorlar sulolasi|uyidan Vindzor]] uyiga oʻzgartirgan qirollik deklaratsiyasini chiqarib, ingliz millatchiligini tinchitgan. Uning barcha britaniyalik qarindoshlari nemis unvonlari va uslublaridan voz kechib, ingliz tilidagi familiyalarni qabul qilishgan. Jorj oʻzining erkak qarindoshlariga Britaniya tengdoshlarini berib, tovon toʻlagan<ref>Rose, pp. 174-175</ref>. == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1865-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] [[Turkum:Avstraliya davlat rahbarlari]] j6uhs4ymecnucgv8p3o23whko62ms35 6192709 6192708 2026-07-04T06:23:58Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Pages with unreviewed translations]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192709 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''Georg V''' (talaffuzi: Jorj Frederik Ernest Albert: 1865-yil 3-iyunda tugʻilgan - 1936-yil 20-yanvar vafot etgan) [[Dominion|Britaniya hukmronliklari]] qiroli va [[Hindiston]] imperatori boʻlgan. Buvisi [[Victoria|Qirolicha Viktoriya]] davrida tugʻilgan. Jorj Uels shahzodasi Albert Edvardning ikkinchi oʻgʻli edi. 1877-yildan 1892-yilgacha Jorj Qirollik dengiz flotida xizmat qilgan. 1892-yil boshida akasi toʻsatdan vafot etgan keyin u toʻgʻridan-toʻgʻri taxtga oʻtirgan. 1901-yilda Viktoriya vafotidan soʻng Jorjning otasi Edvard VII taxtga oʻtirgan va Jorj Uels shahzodasi etib tayinlangan. 1910-yilda otasining oʻlimidan soʻng, u qirol imperatori boʻlgan. Jorj hukmronligi davrida [[sotsializm]], [[kommunizm]], [[fashizm]], Irlandiya respublikachiligi va Hindiston mustaqillik harakatining yuksalishi kuzatgan. 1920-yillarning boshlarida oʻzining hududiy choʻqqisiga chiqqan [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] siyosiy manzarasini tubdan oʻzgartirgan. [[Birinchi jahon urushi]] (1914-1918-yil) natijasida uning birinchi amakivachchalari [[Nikolay II|rossiyalik Nikolay II]] [[Wilhelm II (Germaniya imperatori)|va germaniyalik Vilgelm II]] imperiyalari qulagan. Britaniya imperiyasi esa eng samarali darajada kengaygan. 1917-yilda Jorj [[Vindzorlar sulolasi|Vindzor uyining]] birinchi monarxi boʻlgan. 1924-yilda birinchi [[Leyboristlar partiyasi|Mehnat]] vazirligini tayinlangan. 1931-yildagi Vestminster Nizomi imperiya hukmronliklarini [[Millatlar Hamdoʻstligi|Britaniya Millatlar Hamdo‘stligi]] tarkibidagi alohida mustaqil davlatlar sifatida tan olingan. Jorj oʻzining keyingi hukmronligi davrida chekish bilan bogʻliq sogʻliq muammolaridan aziyat chekgan. 1936-yil yanvar oyida vafot etganidan keyin uning oʻrniga toʻngʻich oʻgʻli [[Edvard VIII]] kelgan. Oʻsha yilning dekabr oyida Edvard taxtdan voz kechgan. == Erta hayoti va taʼlimi == Jorj 1865-yil 3-iyunda [[London|Londonning]] Marlboro uyida tugʻilgan. U Vindzor qal’asida 1865-yil 7-iyulda Kenterberi arxiyepiskopi Charlz Longli tomonidan suvga choʻmgan{{Efn|His godparents were the [[George V of Hanover|King of Hanover]] (Queen Victoria's cousin, for whom [[Prince Edward of Saxe-Weimar-Eisenach]] stood proxy); the [[Ernest II, Duke of Saxe-Coburg and Gotha|Duke of Saxe-Coburg and Gotha]] (Prince Albert's brother, for whom the [[Lord President of the Council]], [[Granville Leveson-Gower, 2nd Earl Granville|Earl Granville]], stood proxy); the [[Ernst Leopold, 4th Prince of Leiningen|Prince of Leiningen]] (the Prince of Wales's half-cousin); the [[Frederick VIII of Denmark|Crown Prince of Denmark]] (the Princess of Wales's brother, for whom the [[Lord Chamberlain]], [[John Townshend, 1st Earl Sydney|Viscount Sydney]], stood proxy); the [[Louise of Hesse-Kassel|Queen of Denmark]] (George's maternal grandmother, for whom Queen Victoria stood proxy); the [[Prince George, Duke of Cambridge|Duke of Cambridge]] (Queen Victoria's cousin); the [[Princess Augusta of Hesse-Kassel|Duchess of Cambridge]] (Queen Victoria's aunt, for whom George's aunt [[Princess Helena of the United Kingdom|Princess Helena]] stood proxy); and [[Princess Louis of Hesse and by Rhine]] (George's aunt, for whom her sister [[Princess Louise, Duchess of Argyll|Princess Louise]] stood proxy)<ref>''[[The Times]]'' (London), Saturday, 8 July 1865, p. 12.</ref>.}}. [[Fayl:King_George_V_of_the_United_Kingdom_as_a_boy,_1870.jpg|alt=Boy wearing a sailor suit|left|thumb| Jorj yosh bolaligida, 1870-yil]] U otasi va katta akasi shahzoda Albert Viktordan keyin taxt uchun uchinchi oʻrinni egallagan. Jorj 17 yoshda boʻlgan. Albert Viktordan bir necha oy kichik va ikki shahzoda birga oʻqigan. Jon Neale Dalton 1871-yilda ularning oʻqituvchisi etib tayinlangan. 1877-yil sentyabrida Jorj 12 yoshda edi. 1879-yildan boshlab uch yil davomida qirol aka-uka HMS xizmat qilgan. Ular [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasining]] Karib dengizi, Janubiy Afrika va [[Avstraliya|Avstraliyadagi]] mustamlakalariga sayohat qilishdi va [[Norfolk|Norfolk, Virjiniya]] Janubiy Amerika, [[Oʻrta dengiz|Oʻrta yer dengizi]], Misr va Sharqiy Osiyoga tashrif buyurishgan. 1881-yilda Yaponiyaga tashrifi chogʻida Jorj mahalliy rassomning qoʻlida koʻk va qizil ajdahoni tatuirovka qilgan<ref>Rose, p. 13</ref>. Dalton oʻzlarining sayohatlari haqida „''HMS Bacchante kruiz''“ nomli hisobot yozgan<ref>Rose, p. 14; Sinclair, p. 55</ref>. [[Melburn]] va [[Sidney]] oʻrtasida Dalton afsonaviy arvoh kemasi  „''Uchar gollandiyalik''“ ni koʻrganini qayd etgan<ref>Rose, p. 11</ref><ref>Clay, p. 92; Rose, pp. 15-16</ref>. Lozannadan keyin aka-uka ajralishgan. Albert Viktor Kembrijdagi Triniti kollejida oʻqigan. U butun dunyo boʻylab sayohat qildi, Britaniya imperiyasining koʻplab hududlariga tashrif buyurgan. Uning soʻnggi faol xizmati 1891-1892-yillarda qoʻmondon boʻlgan<ref>Sinclair, p. 69</ref>. == Nikohi == U yerda oʻzining amakivachchasi Edinburg malikasi Mari bilan yaqinlashdi va uni sevib qoldi. Uning buvisi, otasi va amakisi oʻyinni maʼqulladilar, ammo onasi va xolasi  Uels malikasi va Edinburg gertsoginyasi Mariya Aleksandrovna bunga qarshi chiqgan. Uels malikasi oilani juda nemisparast deb hisobladi. Onasining rahbarligi ostida Mari Jorjga turmush qurishni taklif qilganda rad etgan. U 1893-yilda Ruminiyaning boʻlajak qiroli Ferdinandga turmushga chiqgan<ref>Pope-Hennessy, pp. 250-251</ref>. York gertsogi sifatida Jorj turli xil davlat vazifalarini bajargan. 1901-yil 22-yanvarda qirolicha Viktoriya vafotidan soʻng Jorjning otasi qirol Edvard VII sifatida taxtga oʻtirgan <ref>Rose, p. 42</ref>. Jorj Kornuoll gertsogi unvonini meros qilib oldi va oʻsha yilning qolgan qismida Kornuoll va York gertsogi sifatida tanilgan<ref>Rose, pp. 44-45</ref>. == Uels shahzodasi == York gertsogi sifatida Jorj turli xil davlat vazifalarini bajargan. 1901-yil 22-yanvarda qirolicha Viktoriya vafotidan soʻng Jorjning otasi qirol Edvard VII sifatida taxtga oʻtirgan<ref>Rose, p. 42</ref><ref>Rose, pp. 44-45</ref>. 1901-yilda gertsog va gersoginya [[Britaniya imperiyasi|Britaniya imperiyasini]] gastrol qilishgan. Ularning safari Gibraltar, Malta, Port Said, [[Adan (shahar)|Aden]], Seylon, [[Singapur]], Avstraliya, [[Yangi Zelandiya]], Mavrikiy, Janubiy Afrika, [[Kanada]] va Nyufaundlend koloniyasini oʻz ichiga olgan. 1899-1902-yillardagi [[Angliya-Burlar urushi|Janubiy Afrika urushidagi]] ishtirokini mukofotlash uchun ishlab chiqilgan. Jorj mustamlakachi qoʻshinlarga minglab maxsus ishlab chiqilgan Janubiy Afrika urushi medallarini taqdim etgan. Koʻplab oq Cape [[Afrikanerlar|Afrikanerlari]] namoyish va xarajatlardan norozi boʻlishgan. Ingliz tilidagi matbuotdagi tanqidchilar oilalar ogʻir qiyinchiliklarga duch kelgan bir paytda juda katta xarajatlarni qoralaganlar<ref>{{Citation|first1=Phillip|last=Buckner|title=The Royal Tour of 1901 and the Construction of an Imperial Identity in South Africa|journal=South African Historical Journal|date=November 1999|volume=41|pages=324–348|doi=10.1080/02582479908671897}}</ref>. Avstraliyada gertsog Avstraliya Hamdoʻstligi tashkil etilgandan keyin [[Avstraliya Parlementi|Avstraliya parlamentining]] birinchi sessiyasini ochgan<ref>Rose, pp. 43-44</ref>. Yangi Zelandiyaning sayyohlar va potentsial immigrantlar uchun jozibadorligini reklama qilish boʻlgan<ref>{{Citation|first1=Judith|last=Bassett|title='A Thousand Miles of Loyalty': the Royal Tour of 1901|journal=New Zealand Journal of History|date=1987|volume=21|issue=1|pages=125–138}}; {{Citation|editor1-first=W. H.|editor1-last=Oliver|title=The Oxford History of New Zealand|year=1981|pages=206–208}}</ref>. 1901-yil 9-noyabrda Jorj Uels shahzodasi va Chester grafi etib tayinlangan<ref>{{Citation|url=https://www.princeofwales.gov.uk/titles-and-heraldry|title=Previous Princes of Wales|publisher=Household of HRH The Prince of Wales|access-date=19 March 2018|archivedate=19 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200419231207/https://www.princeofwales.gov.uk/titles-and-heraldry}}</ref>. Qirol Edvard oʻgʻlini kelajakdagi qirollik roliga tayyorlashni xohlagan. Qirolicha Viktoriya davlat ishlaridan chetlatgan Edvardning oʻzidan farqli oʻlaroq, otasi Jorjga davlat hujjatlaridan keng foydalanish huquqini bergan<ref>Clay, p. 244; Rose, p. 52</ref>. Jorj va Meri toj kiyish marosimi 22-da Vestminster abbatligida boʻlib oʻtgan. 1911-yil iyun va Londonda Imperiya festivali tomonidan nishonlanilgan. Iyul oyida qirol va qirolicha [[Irlandiya oroli|Irlandiyaga]] besh kun tashrif buyurishdi; minglab odamlar oʻz kortejlari yoʻnalishi boʻylab quvnoq kutib olishgan<ref>{{Citation|last=Rayner, Gordon|date=10 November 2010|title=How George&nbsp;V was received by the Irish in 1911|journal=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/8121389/How-George-V-was-received-by-the-Irish-in-1911.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418083422/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/8121389/How-George-V-was-received-by-the-Irish-in-1911.html|archivedate=18 April 2018}}</ref><ref>{{Citation|title=The queen in 2011&nbsp;... the king in 1911|date=11 May 2011|journal=[[the Irish Examiner]]|url=http://www.irishexaminer.com/analysis/the-queen-in-2011-the-king-in-1911-154342.html|access-date=13 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140813194225/http://www.irishexaminer.com/analysis/the-queen-in-2011-the-king-in-1911-154342.html|archivedate=13 August 2014}}</ref>. 1911-yilda qirol va qirolicha Dehli Durbarga Hindistonga sayohat qilishgan va Hindiston imperatori sifatida hind ulugʻvorlari va shahzodalari yigʻilgan auditoriyaga taqdim etilgan.&nbsp; Jorj marosimda Hindistonning yangi yaratilgan Imperator tojini kiyib, Hindiston poytaxti [[Kalkutta|Kalkuttadan]] [[Dehli|Dehliga]] koʻchirilishini eʼlon qilgan. U Dehli Durbarida boʻlgan yagona Hindiston imperatori boʻlgan. U oʻtkir va tajribali otishmachi boʻlgan<ref>Rose, pp. 39-40</ref>. 1913-yil dekabrda u olti soat ichida mingdan ortiq qirgʻovulni otgan<ref>Rose, p. 87; Windsor, pp. 86-87</ref>. === Milliy siyosati === Jorj siyosiy notinch davrda taxtni meros qilib olgan<ref>Rose, p. 115</ref>. [[David Lloyd George|Lloyd Jorjning]] xalq byudjeti oʻtgan yili [[Konservatorlar partiyasi|konservatorlar]] va ittifoqchilar hukmronlik [[Lordlar palatasi|qiladigan Lordlar palatasi]] tomonidan rad etilgan<ref>Rose, pp. 112-114</ref>. 1910-yil yanvar oyida boʻlib oʻtgan umumiy saylovlardan soʻng, konservativ tengdoshlar hukumat saylov mandatiga ega boʻlgan byudjetni ovoz berishsiz qabul qilishga ruxsat bergan<ref>Rose, p. 114</ref>. Qirolning ikki shaxsiy kotibi, liberal Lord Knollis va ittifoqchi lord Stamfordham, Jorjga qarama-qarshi maslahatlar berishgan<ref name="R120" /><ref>{{Citation|first1=Frank|last=Hardy|date=May 1970|title=The King and the constitutional crisis|journal=History Today|volume=20|issue=5|pages=338–347}}</ref>. Knollis Jorjga Vazirlar Mahkamasi talablarini qabul qilishni maslahat bergan va Jorjga isteʼfoni qabul qilishini maslahat bergan<ref name="R120">Rose, pp. 120, 141</ref>. 1910-yilgi umumiy saylovlar liberallarni Irlandiya millatchi partiyasining koʻmagiga bogʻliq boʻlgan ozchilik hukumati sifatida tark etdi. Jorj 1914-yil iyul oyida Bukingem saroyida kelishuvga erishish uchun yigʻilishini chaqirgan<ref>Rose, pp. 152-153, 156-157</ref>. Toʻrt kundan soʻng konferentsiya kelishuvsiz yakunlangan<ref name="dnb" /><ref>Rose, p. 157</ref>. Buyuk Britaniya va Irlandiyadagi siyosiy oʻzgarishlar Yevropadagi voqealarga taʼsir qildi va Irlandiyaning hukmronligi masalasi urush davomida toʻxtatilgan<ref name="dnb" /><ref>Rose, p. 158</ref>. === Birinchi jahon urushi === 1914-yil 4-avgustda qirol oʻz kundaligida shunday deb yozgan edi: „Men Germaniya bilan urush eʼlon qilish uchun soat 10:45da kengash oʻtkazdim. Bu dahshatli falokat, lekin bu bizning aybimiz emas.&nbsp;. . . Ollohim, tez orada tugaydi“ <ref>Nicolson, p. 247</ref>. 1914-yildan 1918-yilgacha Angliya va uning ittifoqchilari [[Germaniya imperiyasi]] boshchiligidagi [[markaziy kuchlar]] bilan [[Birinchi jahon urushi|urush]] olib borishgan. Britaniya jamoatchiligi uchun urushning barcha dahshatlarini timsol qilish uchun kelgan nemis kayzer Vilgelm II qirolning birinchi amakivachchasi edi. Qirolning otasi tomonidan bobosi Saks-Koburg va Gota shahzodasi Albert edi; shuning uchun qirol va uning bolalari nemis unvonlariga ega boʻlganlar. Germaniyaning Vyurtemberg gersoglarining avlodi boʻlgan Tek gersogining qizi boʻlgan. Britaniyaning „<nowiki/>[[Oʻzga sayyoraliklar|oʻzga sayyoralik]] va ilhomlantirmaydigan sudi“ haqida yozganida, Jorj shunday javob bergani: „Men ilhomlantirmagan boʻlishim mumkin, lekin agar men begona boʻlsam, laʼnatlanadi“<ref>Nicolson, p. 308</ref>. 1917-yil 17-iyulda Jorj Britaniya [[Sulola|qirollik uyining]] nomini nemis tilidagi Saks-Koburg va Gota [[Vindzorlar sulolasi|uyidan Vindzor]] uyiga oʻzgartirgan qirollik deklaratsiyasini chiqarib, ingliz millatchiligini tinchitgan. Uning barcha britaniyalik qarindoshlari nemis unvonlari va uslublaridan voz kechib, ingliz tilidagi familiyalarni qabul qilishgan. Jorj oʻzining erkak qarindoshlariga Britaniya tengdoshlarini berib, tovon toʻlagan<ref>Rose, pp. 174-175</ref>. == Izohlar == {{manbalar|group=lower-alpha}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1865-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Avstraliya davlat rahbarlari]] 2bf0zpzj8eviwxajk2pmz5oniafm1dg 8 817514 6192174 5815288 2026-07-03T12:43:14Z Mirzoulugʻbek 8698 6192174 json application/json { "Mentors": { "10920": { "message": "Salom! 2012-yildan beri vikiga hissa qoʻshib kelaman. Savollaringiz boʻlsa, qoʻlimdan kelgancha yordam berishga tayyorman. ", "weight": 2, "username": "Nataeva" }, "33427": { "message": "Salom! Vikipediyaga xush kelibsiz! Biror savolingiz boʻlsa, tortinmasdan soʻrang. Qoʻlimdan kelganicha yordam berishga harakat qilaman.", "weight": 2, "username": "Malikxan" }, "118689": { "username": "Bekipediya", "weight": 2, "message": "Assalomu alaykum! Men sizga Vikipediyada toʻgʻri va sifatli tahrirlar qilishni oʻrganishingizda koʻmaklashaman. Biror narsaga tushunmasangiz, darhol menga murojaat qilishingiz mumkin." } } } 16psjs7ltevg7ih8fq495jzhcmjfp2h 0 817760 6192458 6140480 2026-07-03T19:50:08Z HyBoxwood 258880 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 6192458 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar|Nomi=Xitoy — Yaponiya munosabatlari|Mamlakat1=Xitoy|Mamlakat2=Yaponiya|Tasvir=China_Japan_Locator.png|Rang1=green|Rang2=orange|vakolatxona1=[[Xitoy]] elchixonasi [[Tokio]]da|vakolatxona2=[[Yaponiya]] elchixonasi [[Pekin]]da|elchisarlavha1=Elchi Kong Xuanyou|elchi1=|elchisarlavha2=Elchi Hideo Tarumi }} '''Xitoy — Yaponiya munosabatlari''' ([[Xitoy tili|xitoycha:]] 中日關係, {{lang-ja|日中関係}}) — [[Xitoy]] va [[Yaponiya]] oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Xitoy va Yaponiyani geografik jihatdan [[Sharqiy Xitoy dengizi]] ajralib turadi. Xitoy Yaponiya madaniyatiga, arxitekturasiga, diniga, falsafasiga, huquq va [[Xitoy yozuvi|yozuviga]] katta taʼsir koʻrsatgan. XIX asrning oʻrtalarida Gʻarb davlatlari Yaponiyani yopiq eshiklar siyosatini tugatishga majbur qilgandan soʻng, Yaponiya modernizatsiya ([[Meydzi isin|Meydzi tiklanishi]]) sari harakat qila boshladi va Xitoyni eskirgan sivilizatsiya sifatida koʻrdi. Xitoy 1840—1860-yillardagi afyun urushlari va ingliz-fransuz ekspeditsiyalarida maʼlum boʻlganidek gʻarb bosqinchilariga qarshi kurasha olmagan. . Yaponiya Xitoyga qarshi urush jinoyatlarini tan olishdan bosh tortgani va jinoyatlari uchun tovon toʻlashdan bosh tortgani sababli Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi munosabatlar vaqti-vaqti bilan keskinlashgan. Bu taniqli yapon rasmiylarining revizionist sharhlarida va [[1937|1937-yilgi]] Nankin qirgʻini voqealarini toʻliq qayta koʻrib chiqqan tarix kitoblarida ham yaqqol koʻrinadi. [[Shinzō Abe|Sindzo Abe]] [[2006-yil]] sentyabr oyida Yaponiya Bosh vaziri lavozimini egallaganidan keyin Xitoy-Yaponiya munosabatlari iliqlashdi — oktyabr oyida u [[Pekin]]da Xitoyning oliy rahbari [[Hu Jintao|Xu Szintao]] bilan uchrashdi va bu tashrifni ikki oʻrtasidagi sovuq munosabatlardagi „burilish nuqtasi“ deb atadi. Ikki mamlakat va oʻsha paytdagi Xitoy bosh vaziri Ven Jiabao buni „umid oynasi“ deb taʼrifladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1168981980|sarlavha=Time: Чего хочет Китай, и чего боится? {{!}} TsentrAziya<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=10-noyabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131110122705/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1168981980|arxivsana=2013-11-10}}</ref>. Uchrashuv vaqtida Xitoy-Yaponiya qoʻshma tarixiy tadqiqoti oʻtkazildi, natijada [[2010]] -yilda Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushi davrida]] Yaponiya harbiylari tomonidan Xitoyda sodir etilgan jinoyatlarga yangicha nazar tashlaydigan hisobot taqdim etildi. Biroq, [[2010-yil]] boshida Yaponiya Xitoyni muhim noyob yer metallari zahiralari bilan taʼminlashdan bosh tortishda ayblagani sababli munosabatlar keskin sovuqlashdi. Xitoy va Yaponiya dunyoning yirik iqtisodiyotlari boʻlib, mos ravishda ikkinchi va uchinchi oʻrinlarni egallaydi. [[2008|2008-yilda]] Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi savdo hajmi 266,4 milliard dollarga koʻtarildi. Yaʼni 12,5 ga oʻsish % ga erishildi. [[2007]]- yilda Xitoy va Yaponiyani asosiy savdo sheriklariga aylantirdi. Xitoy, shuningdek, [[2009-yil]]da yapon tovarlarining eng yirik importchisi edi. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" !Umumiy ism !{{Bayroq|China}} !{{Bayroq|Japan}} |- ! Rasmiy nomi ! Xitoy Xalq Respublikasi ! Yaponiya |- | Bayroq | style="text-align:center" |{{Flagicon|China}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Japan}} |- | Gerb | style="text-align:center" |[[Fayl:中華人民共和國國徽.svg|103x103px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:Imperial_Seal_of_Japan.svg|95x95px]] |- | Aholi | 1 403 500 650 | 126 672 000 |- | Hudud | 9 596 961&nbsp;km ² (3 705 407 sq mi) | 377 972&nbsp;km ² (145 936 kv mil) |- | Aholi zichligi | 146,24/km ² (63,1/kv mi) | 335/km ² (857/kv mi) |- | [[Davlat poytaxtlari roʻyxati|Poytaxt]] | [[Pekin]] | [[Tokio]] |- | Eng katta shahar | [[Shanxay]] — 24 183 300 (35 000 000 metro) | [[Tokio]] — 13 617 444 (38 140 000 metro) |- | Hukumat | [[Unitar davlat|Unitar]] bir partiyali [[Sotsialistik davlatlar|sotsialistik]] [[respublika]] | [[Unitar davlat|Unitar]] dominant-partiyaviy [[Parlamentarizm|parlament]] [[konstitutsiyaviy monarxiya]] |- | Tashkil etilgan | 1949-yil 1-oktyabr (Xitoy Xalq Respublikasining eʼlon qilinishi) 1982-yil 4-dekabr (hozirgi konstitutsiya) | Miloddan avvalgi 660-yil (Imperator sulolasi tashkil etilgan) 1890-yil 29-noyabr (Meydzi konstitutsiyasi) 1947-yil 3-may (hozirgi konstitutsiya) |- | Birinchi rahbar | [[Sin Shixuandi|Imperator Sin Shixuandi]] (Imperator Xitoy) Rais [[Mao Zedong|Mao Szedun]] ([[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]]) | [[Jimmu|Imperator Jimmu]] |- | Hozirgi rahbar (lar) | Bosh kotib va [[Xitoy Xalq Respublikasi raisi|Prezident]] [[Xi Jinping|Si Szinpin]] Bosh vazir [[Li Keqiang|Li Ketsyan]] | [[Yaponiya imperatori|Imperator]] [[Naruhito|Naruxito]] Bosh vazir Fumio Kisida |- | Hukmron siyosiy partiya | Xitoy Kommunistik partiyasi <small>(bir partiyaviy davlat)</small> | Liberal <small>-demokratik partiya (hukmron partiya tizimi)</small> |- | Rasmiy tillar | Xitoy | [[Yapon tili|Yapon]] |- | Valyuta | [[Xitoy yuani]] | [[Iyena|Yapon yeni]] |- | [[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|YaIM (nominal)]] | 14,216 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 10,153 dollar) | 5,154 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 40 846 dollar) |- | [[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|YaIM]] | 27,438 trillion dollar (jon boshiga 19,559 dollar) | 5,747 trillion dollar (jon boshiga 44,227 dollar) |- | [[Inson kamoloti indeksi|Inson taraqqiyoti indeksi]] | 0,761 (<span style="color:#006000;">baland</span>) | 0,919 (<span style="color:#006000;">juda yuqori</span>) |- | Harbiy xarajatlar | 209 milliard dollar (2021)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.globalfirepower.com/countries-comparison-detail.asp?form=form&country1=china&country2=united-states-of-america&Submit=COMPARE|sarlavha=Comparison Results of World Military Strengths|ish=GlobalFirepower|qaralgan sana=20-yanvar 2020-yil}}</ref> | 47 milliard dollar (2021) |- | Harbiy xizmatchilar | 3 205 000 (aholining 0,23 %) * 2 035 000 (faol) * 510 000 (zaxira) * 660 000 (harbiylashtirilgan) | 309 000 (aholining 0,2 %) * 240 000 (faol) * 55 000 (zaxira) * 14 000 (harbiylashtirilgan) |- |} == Munosabatlar tarixi == === Xitoyning tarixiy yozuvlarida Yaponiya haqida birinchi eslatma. 1-300 yillar. === [[Yaponiya geografiyasi|Yapon arxipelagi]] haqida birinchi eslatma Xitoy tarixiy matnlarida [[57]]-yilda Xou Xanshu tomonidan qoldirilgan boʻlib, manbada [[Xan (sulola)|Xan sulolasidan]] boʻlgan Xitoy imperatori Va xalqining Na mamlakatiga (qadimgi yaponlar kabi) oltin muhr berganligi qayd etilgan. Ushbu muhrning oʻzi XIX asrda Kyushu shahrida topilgan. Oʻshandan beri Yaponiya Xitoy tarixiy matnlarida bir necha bor eslatib oʻtilgan: dastlab alohida holatlarda, lekin Yaponiya davlatining mintaqada kuchayishi bilan, tobora koʻproq qayd etilgan. Xitoyning birinchi imperatori [[Sin Shixuandi]] Yaponiyaga abadiy hayot eliksirini qidirish uchun bir necha yuz kishini yuborgani maʼlum. III asrda xitoylik sayohatchilar Yaponiya aholisiga [[Chjango|Chjango davrida]] Vu davlatining (hozirgi XXR [[Szyansu]] va [[Chjetszyan|Chjeszyan]] provinsiyalarida joylashgan) [[Van (unvon)|van]] (hukmdor)i boʻlgan Vu Tayboning avlodlari ekanliklarini xabar qilishgan. Ular Vu urf-odatlari, jumladan, tish tortish, tatuirovka qilish, chaqaloqlarni orqalarida koʻtarish misollarini yozib olganlar. Oʻsha davrdagi boshqa yozuvlar shuni koʻrsatadiki, yaponlar allaqachon tan olingan odatlarga ega boʻlganlar. Bunga ibodat paytida qarsak chalish, yogʻoch likopchalarda ovqatlanish va xom baliq isteʼmol qilish kiradi (shuningdek, [[Szyansu|Jiangsu]] va [[Chjetszyan|Zhejiang]] anʼanasi). Kofun davri anʼanalari yozuvlarda qadimiy loy tepalik qabrlar sifatida aks ettirilgan. Vey sulolasi tomonidan „Va xalqi afsonasi“ da eslatib oʻtilgan birinchi yaponiyalik Ximiko — ayol shaman, Yamatay deb nomlangan yuzta davlatning hukmdori hisoblangan. Zamonaviy tilshunos tarixchilar Yamatay aslida Yamato deb talaffuz qilinganligini daʼvo qiladilar. === Xitoy boshqaruv modelining Yaponiya madaniyatiga kiritilishi 600-900 yillar === [[Suy]] va [[Tan]] sulolalari davrida [[Yaponiya]] Shimoliy- Sharqiy Osiyoda mustaqil davlat sifatida oʻz poydevorini qoʻyish uchun Xitoydagi imperator elchixonalariga koʻp sonli talabalarini yuborgan. [[Tan|Tan sulolasi]] va [[Yaponiya]] bilan yaqin ittifoqchilik aloqalariga ega boʻlgan Silla davlati ittifoqi hujumi ostida Koreya konfederativ qirolligi Baekje qulaganidan soʻng, [[Yaponiya]] mintaqadagi oʻz mavqeini mustahkamlashga harakat qilgan, chunki [[Koreya yarim oroli]]dagi vaziyat Yaponiyani xalqaro munosabatlarining muvaffaqiyatli rivojlanishiga toʻsqinlik qilardi. Xitoydan Baekje orqali Yaponiyaga borgan muhim elementlar buddizm taʼlimotlari, Xitoy anʼanalari va madaniyati, byurokratiya, arxitektura va shaharsozlik edi. [[Kimono|Yapon kimonolari]] Tan sulolasi kiyimlariga juda oʻxshash boʻlgan va koʻpchilik olimlarning fikricha, yaponiyaliklar Tan sulolasi imperator oilasi singari kiyim-kechak kiyishni boshlaganlar. Yaponiya poytaxti [[Kioto]], Xitoyning poytaxti [[Sian|Changʻan]] shahrida boʻlgani kabi, Feng Shui qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan. Xeyan davrida [[buddizm]] [[sintoizm]] bilan birga asosiy dinga aylandi. X asrda Xitoy hukumati tuzilmasi jiddiy oʻzgarishlarga uchradi. === Xitoy-Yaponiya jangi haqida birinchi manba === [[663|663-yilda]] Pekkang daryosidagi jang boʻlib oʻtgan — bu Xitoy-Yaponiya munosabatlari tarixidagi birinchi qurolli toʻqnashuv hisoblanadi. Bu jang bir tomonda Xitoyning [[Tan|Tan imperiyasi]] va Koreyaning Silla davlati ittifoqchi kuchlari, ikkinchi tomondan esa Yaponiyaning Yamato davlati koalitsiya kuchlari va Koreyaning sobiq Baekje davlati koʻngillilari oʻrtasida boʻlgan. Jang [[Koreya yarim oroli]]da Uch Qirollik davrining tugashini va Baekje davlatining qulashini belgiladi. Jang Koreya yarim orolining uchta qirolligidan biri boʻlgan Silla davlati bilan bogʻliq boʻlib, Silla shu tariqa mintaqada oʻz hukmronligini oʻrnatishga harakat qilgan. Bu davrda uchta Koreya qirolligi orasida eng kattasi boʻlgan [[Koguryo]] Baekjening ittifoqchisi edi. Yamato davlati (Yaponiya) Yaponiyaning sharqiy va shimolida [[Aynlar]]ga qarshi harbiy yurishni boshqargan tajribali general [[Abe no Hirafu]] boshchiligidagi 30 000 askarini yuborib, Baekcheni qoʻllab-quvvatladi. Sillaning harbiy harakatlari Baekjeni bosib olishga qaratilgan edi. Natijada, bir tomonda [[Tan]] va Silla, ikkinchi tomonda Baekje va Yamato ittifoqlari oʻrtasida jang mojarolari kelib chiqqan. Bu jang Yamato uchun katta magʻlubiyat boʻldi. Silla va Tan imperiyasining ittifoqchi kuchlari floti tomonidan 300 ga yaqin Yamato kemalari yoʻq qilingan. Shunday qilib, dengizdagi magʻlubiyat tufayli Yamato Baekjeni qoʻllab-quvvatlay olmadi, bu tez orada oʻsha yili Baekji davlatini qulashiga olib keldi. Baekjeni magʻlubiyatga uchratgandan soʻng, Silla va Tan imperiyasi oʻz kuchlarini [[668]]-yilda qulagan kuchli raqib [[Koguryo]]ga qarshi jamladi. Silla Baekjening raqibi va Yamatoga qarshi dushmanlik kayfiyatida boʻlgan, chunki Yamato tomonidan Baekjeni qoʻllab-quvvatlash siyosati Silla birlashgandan keyin ham davom etgan (taxminan [[670]]- va [[730]]-yillar oraligʻida tanaffus bilan). Yamato bir muncha vaqt yakkalanib qoldi, bu esa uni [[Osiyo]] materigi bilan aloqa oʻrnatish uchun dushman Sillani chetlab oʻtib, yanada ishonchli va xavfsiz yoʻl izlashga majbur qilgan. === 1950-yillar === [[1949|1949-yilda]] Xitoy Xalq [[Xitoy|Respublikasi]] (XXR) eʼlon qilinganidan soʻng, Yaponiya bilan aloqalar koʻplab faoliyat sohalaridagi dushmanlikdan iliq va yaqin munosabatlarga oʻtdi. Garchi Yaponiya [[Ikkinchi jahon urushi]]da magʻlub boʻlgan va armiyasini tarqatib yuborgan boʻlsa-da, XXR hali ham Yaponiya hududida AQSh harbiy kuchlari mavjudligi sababli uni potensial tahdid sifatida koʻrgan. XXRning xitoy-yapon munosabatlarida tashvishlanishining sabablaridan biri Yaponiyaning mumkin boʻlgan remilitarizatsiyasi edi. Boshqa tomondan, Yaponiya XXRning oʻsib borayotgan iqtisodiyoti va harbiy qudrati haqida tashvishda edi. [[Sovet-Xitoy doʻstlik, ittifoq va oʻzaro yordam shartnomasi|Doʻstlik, ittifoqchilik va oʻzaro yordam toʻgʻrisidagi Xitoy-Sovet shartnomasida]] tomonlar bir-birini Yaponiya va uning ittifoqchilari hujumidan himoya qilish shartini kelishib olgan. Shubhasiz, XXR [[Koreys urushi|Koreya urushida]] foydalanilgan Amerika harbiy bazalari Yaponiya hududida joylashganligidan xavotirda edi. [[1951|1951-yilda]] [[Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yaponiya oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlik va xavfsizlik shartnomasi|AQSh-Yaponiya oʻzaro hamkorlik va xavfsizlik kafolatlari]] toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi, bu Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi munosabatlarni yanada murakkablashtirdi. Tinchlik shartnomasi tuzilgandan keyin Yaponiya Xitoy bilan munosabatlarini yanada yomonlashdi. Yaponiya, aksariyat Gʻarb davlatlari kabi, [[Taypey]]dagi Xitoy hukumatini yagona qonuniy deb tan oldi. Dastlab ikki davlat munosabatlarda siyosiy kelishmovchiliklarga yoʻl qoʻymagan va bir-biri bilan norasmiy munosabatlarni davom ettirgan. 1950-yillarning oʻrtalarida Xitoy va Yaponiya oʻrtasida madaniy, ishchi va ishbilarmon delegatsiyalar soni ortib bordi. Garchi bularning barchasi ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlarni murakkablashtirgan boʻlsa-da, XXR Yaponiya bilan aloqalarni [[Notijorat tashkiloti|notijorat tashkilotlar]] (NPO) orqali, asosan, Xitoy Xalq Tashqi Ishlar Instituti (CNII) orqali davom ettirdi. CNII barcha partiyalarning yapon siyosatchilarini qabul qilgan boʻlardi, ammo Yaponiyaning chap qanot partiyalari XXR tashabbuslariga koʻproq qiziqish bildirishgan. 1952-yilda Xalqaro savdoni rivojlantirish boʻyicha Xitoy komissiyasi (CMPMT) Yapon parlamenti aʼzolari tomonidan imzolangan savdo shartnomasini qabul qildi. ''Liao Chengzhi'' — Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi direktorining oʻrinbosari boshqa koʻplab kelishuvlarni ham tayyorlagan. Masalan: Yaponiya Qizil Xoch jamiyati bilan „Yaponiyalik harbiy jinoyatchilarni vataniga qaytarish toʻgʻrisida“ ([[1954]]) va Yaponiya-Xitoy baliqchilik uyushmasining „Baliq ovlash shartnomasi“ ([[1955]])<ref name="Barnouin">{{Книга|год=1998|заглавие=Chinese Foreign Policy during the Cultural Revolution|издательство=[[Издательство Колумбийского университета|Columbia University Press]]|место=New York|страницы=113—116|isbn=0-7103-0580-X|ref=Barnouin|автор=Barnouin, Barbara; Changgen, Yu}}</ref>. Garchi oʻsha paytda ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar asosan norasmiy boʻlsa-da, bu kelishuvlar bir-birini yanada yaxlit muhitga olib kelishda muhim ahamiyatga ega edi. == 1970—2000-yillar: Yaponiyaning XXRga yordami == 1972-yil — Yaponiya va Xitoy oʻrtasidagi munosabatlarni normallashtirish boʻyicha muzokaralar olib borilgan. Mao Szedun Yaponiya Xitoyga tovon toʻlashdan bosh tortgan, keyinchalik Den Syaopin bu qarorni katta xato deb atadi. 1978-yilda Xitoy-Yaponiya tinchlik va doʻstlik shartnomasi imzolandi. 1978-yil oktyabr oyida Den Syaopin Tokioga tashrifi chogʻida sobiq tajovuzkor davlatdan tovon puli talab qildi. Yaponiya Xitoyga besh yillik yordam rejalari asosida past foizli kreditlar va grantlar bilan „rivojlanish boʻyicha rasmiy yordam“ koʻrsatishni boshladi. Birinchi paket 1979—1983-yillarni qamrab oldi va taxminan 1,4 milliard dollarni tashkil etdi, ikkinchi dastur 1984—1989-yillarga moʻljallangan. hajmi 2,1 mlrd. 1982-yilda yapon maktab darsliklarida Xitoy-Yaponiya urushining noxolis, adekvat boʻlmagan (Xitoy nuqtai nazaridan) taqdimoti bilan bogʻliq janjal boshlandi. Janjalni bartaraf etish uchun Bosh vazir Dz. Sudzuki zudlik bilan Xitoy poytaxtiga tashrif buyurishga majbur boʻldi va u yerda darsliklar mazmunini oʻzgartirishga, shuningdek, Xitoy infratuzilmasini rivojlantirish uchun yangi moliyaviy yordam ajratishga vaʼda berdi. 1995-yilda Xitoyning Lop Nor koʻli yaqinidagi yadroviy sinovidan soʻng, Tokio Xitoyga 92 million dollar miqdorida grantlar toʻlashni toʻxtatdi. 1996-yilgi Xitoy sinovlari hech qanday sanksiyaga olib kelmadi. 2000-yillarda Yaponiya kreditlari deyarli toʻxtatildi: masalan, 2010-yilda Xitoy atigi 56 million dollar olgan. 1979—2008-yillarda Yaponiya hukumatlari Pekinga 45 milliard dollarga yaqin mablagʻ oʻtkazdi (jumladan, 40,5 milliard dollar uzoq muddatli kreditlar va 4,5 milliard dollar grantlar). Yaponiya hukumati hisobidan texnik hamkorlik orqali oʻqigan chet ellik talabalar va stajyorlarning oʻrtacha 60 % dan ortigʻini xitoylik yoshlar tashkil etadi. === Zamonaviylik === 2012-yilda Xitoy-Yaponiya munosabatlari Senkaku orollari (xitoycha nomi — Diaoyuy) boʻyicha kelishmovchilik tufayli keskinlashgan. == Filateliyada == 1978-yilda [[Xitoy|XXRda]] oʻsha paytda imzolangan Xitoy-Yaponiya tinchlik va doʻstlik shartnomasiga bagʻishlangan ikkita [[pochta markasi]] chiqarildi<ref>{{Книга|автор=Чжоу Эньлай|заглавие=Избранные произведения|место=[[Пекин]]|том=II|издательство=Издательство литературы на иностранных языках|страницы=568|год=1990|isbn=7-119-00954-0}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chinese-Japanese Treaty of Peace and Friendship|url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/654881-Chinese-Japanese_Treaty_of_Peace_and_Friendship-China_Peoples_Republic|kirish sanasi=6-sentabr 2020-yil|nashriyot=Colnect}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chinese-Japanese Treaty of Peace and Friendship|url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/654882-Chinese-Japanese_Treaty_of_Peace_and_Friendship-China_Peoples_Republic|kirish sanasi=6-sentabr 2020-yil|nashriyot=Colnect}}</ref>. == Oʻzaro tashriflar == {| class="wikitable" |+Yaponiyadan Xitoyga ! Yil ! Ism |- ! 1972-yil | Bosh vazir Kakuey Tanaka |- ! 1979-yil | Bosh vazir Masayoshi Ohira |- ! 1982-yil | Bosh vazir Zenko Suzuki |- ! 1984-yil | Bosh vazir Yasuxiro Nakasone |- ! 1986-yil | Bosh vazir Yasuxiro Nakasone |- ! 1988-yil | Bosh vazir Noboru Takeshita |- ! 1991-yil | Bosh vazir Toshiki Kayfu |- ! 1992-yil | [[Akihito|Imperator]] va imperator |- ! 1994-yil | Bosh vazir Morihiro Xosokava |- ! 1995-yil | Bosh vazir Tomiichi Murayama |- ! 1997-yil | Bosh vazir Ryutaro Xashimoto |- ! 1999-yil | Bosh vazir Keizo Obuchi |- ! 2001-yil | Bosh vazir [[Junichiro Koizumi|Junichiro Koidzumi]] (Shanxaydagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 2006-yil | Bosh vazir [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]] |- ! 2007-yil | Bosh vazir Yasuo Fukuda |- ! 2008-yil | Bosh vazir Yasuo Fukuda (2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekindagi yozgi Olimpiya oʻyinlari)<div> Bosh vazir Taro Aso (Pekindagi ASEM)</div> |- ! 2009-yil | Bosh vazir Yukio Xatoyama (Pekindagi Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2011-yil | Bosh vazir Yoshixiko Noda |- ! 2012-yil | Bosh vazir Yosixiko Noda (Pekindagi Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2014-yil | Bosh vazir [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]] (Pekindagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 2016-yil | Bosh vazir Shinzo Abe (G20 sammiti Xanchjouda) |- ! 2018-yil | Bosh vazir Shinzo Abe |- ! 2019-yil | Bosh vazir Shinzo Abe (Chengduda Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- |} {| class="wikitable" |+Xitoydan Yaponiyaga ! Yil ! Ism |- ! 1978-yil | Bosh vazir oʻrinbosari [[Den Syaopin]] |- ! 1979-yil | Bosh vazir oʻrinbosari Den Syaopin |- ! 1980-yil | Bosh vazir Hua Guofeng (davlat mehmoni) |- ! 1982-yil | Bosh vazir Chjao Ziyang |- ! 1983-yil | Bosh kotib Xu Yaobang |- ! 1989-yil | Bosh vazir Li Peng |- ! 1992-yil | Bosh kotib Jiang Zemin |- ! 1995-yil | Prezident Jiang Zemin (Osakadagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 1997-yil | Bosh vazir Li Peng |- ! 1998-yil | Prezident Jiang Zemin (davlat mehmoni) |- ! 2000-yil | Bosh vazir Chju Rongji |- ! 2007-yil | Bosh vazir Ven Jiabao |- ! 2008-yil | Prezident [[Hu Jintao|Xu Szintao]] (davlat mehmoni) Prezident Xu Szintao (Katta Sakkizlikning Xokkaydodagi sammiti) Bosh vazir Ven Jiabao (Fukukada Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2010-yil | Prezident Xu Szintao (Yokogamadagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 2011-yil | Bosh vazir Ven Jiabao (Fukusima va Tokioda Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2018-yil | Bosh vazir [[Li Ketsyan]] (Tokioda Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2019-yil | Prezident [[Xi Jinping|Si Tszinpin]] (Osakadagi G20 sammiti) |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * Yaponiya-Xitoy munosabatlari: holati, muammolari va tendentsiyalari (<nowiki>XX</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XXI</nowiki> asr boshlari) / A. V. Semin; rus akad. Fanlar, Uzoq Sharq instituti. — Moskva : Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq instituti, 2008. — 280 p. — ISBN 978-5-8382-0 * ''Laptev S.'' ''DA.'' [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/200684 Qadim zamonlardan VI asrgacha Xitoy-Yaponiya munosabatlari. n. e.] Arxivnaya kopiya : dissertatsiya … tarix fanlari nomzodi : 07.00.00. — Moskva, 1998. — 262 p. * ''Branimir Vidmarovich.'' [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/5398488 2001—2009-yillardagi Xitoy-Yaponiya munosabatlaridagi siyosiy-tarixiy muammolar va qarama-qarshiliklar.] Arxivnaya kopiya : dissertatsiya … tarix fanlari nomzodi : 07.00.15 / Branimir Vidmarovich; [Himoya joyi: Mosk. davlat Xalqaro instituti munosabatlar]. — Moskva, 2011. — 222 p. * ''Kuba I.'' ''DA.'' [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/3343750 Yaponiya-Xitoy munosabatlaridagi Koreya omili : <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XXI</nowiki> asr boshlari] Arxivnaya kopiya -da : dissertatsiya … tarix fanlari nomzodi : 07.00.03 / Kubyas Ilya Valerievich; [Himoya joyi: Dal instituti. Sharqiy RAS]. — Moskva, 2007. — 164 p. * Xalqaro munosabatlar tarixi: „Xalqaro munosabatlar“ va „Xorijiy mintaqashunoslik“ taʼlim yoʻnalishlari (mutaxassisliklari) boʻyicha tahsil olayotgan universitet talabalari uchun darslik. : 3 jildda / [A. V. Revyakin, N. Yu. Vasilyeva]; ostida. ed. A. V. Torkunov, M. M. Narinskiy ; Moskva davlati. Rossiya Tashqi ishlar vazirligining Xalqaro munosabatlar instituti (Universitet). — Moskva : Aspect Press, 2012. == Havolalar == * [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/index.html Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi] Arxivnaya kopiya * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/223038.stm Tarixdan iz qoldirgan: Nankindagi zoʻrlash] Arxivnaya kopiya, [[BBC News]] * [https://archive.today/20121219103429/search.japantimes.co.jp/cgi-bin/eo20041025kh.html ODA Xitoyda behuda koʻrinadi | Japan Times Onlayn] * [https://archive.today/20121218231309/search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20010716a3.html Shiokava ODAni Xitoyga ahmoqlik deb ataydi | Japan Times Onlayn] * [https://archive.today/20121219070243/search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080619a1.html Yaponiya va Xitoy gaz konlari boʻyicha kelishuvga erishdilar | Japan Times Onlayn] * [http://www.asahi.com/english/asianet/column/eng_010831.html asahi.com: Yaponiya-Xitoy savdo mojarosini hal qilish juda muhim] Arxivnaya kopiya -da arxivlangan * [http://www.country-studies.com/japan/relations-with-china.html Yaponiyaning Xitoy bilan aloqalari] Arxivnaya kopiya * [http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg/yzs/gjlb/2721/ Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi: Yaponiya] Arxivnaya kopiya * [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/index.html Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi: Yaponiya-Xitoy munosabatlari] Arxivnaya kopiya * [https://web.archive.org/web/20140224172156/http://www.russia.org.cn/eng/?SID=20 Rossiyaning Xitoydagi elchixonasi: Rossiya va Xitoy] * [http://www.state.gov/p/eap/ci/ch/ AQSh Davlat departamenti: Xitoy] Arxivnaya kopiya * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7387901.stm „Xitoy va Yaponiya: Raqib gigantlar“] Arxivnaya kopiya BBC-da arxivlangan, 2008-yil may. Xitoy-Yaponiya munosabatlariga umumiy nuqtai nazar, jumladan, tarixiy asos va dolzarb asosiy masalalar [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari|Yaponiya]] [[Turkum:Yaponiyaning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Xalqaro munosabatlar]] nctmmsb32m7nuidhcsyx11vq1wlzpof 6192509 6192458 2026-07-04T01:24:00Z InternetArchiveBot 58913 3 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192509 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar|Nomi=Xitoy — Yaponiya munosabatlari|Mamlakat1=Xitoy|Mamlakat2=Yaponiya|Tasvir=China_Japan_Locator.png|Rang1=green|Rang2=orange|vakolatxona1=[[Xitoy]] elchixonasi [[Tokio]]da|vakolatxona2=[[Yaponiya]] elchixonasi [[Pekin]]da|elchisarlavha1=Elchi Kong Xuanyou|elchi1=|elchisarlavha2=Elchi Hideo Tarumi }} '''Xitoy — Yaponiya munosabatlari''' ([[Xitoy tili|xitoycha:]] 中日關係, {{lang-ja|日中関係}}) — [[Xitoy]] va [[Yaponiya]] oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar. Xitoy va Yaponiyani geografik jihatdan [[Sharqiy Xitoy dengizi]] ajralib turadi. Xitoy Yaponiya madaniyatiga, arxitekturasiga, diniga, falsafasiga, huquq va [[Xitoy yozuvi|yozuviga]] katta taʼsir koʻrsatgan. XIX asrning oʻrtalarida Gʻarb davlatlari Yaponiyani yopiq eshiklar siyosatini tugatishga majbur qilgandan soʻng, Yaponiya modernizatsiya ([[Meydzi isin|Meydzi tiklanishi]]) sari harakat qila boshladi va Xitoyni eskirgan sivilizatsiya sifatida koʻrdi. Xitoy 1840—1860-yillardagi afyun urushlari va ingliz-fransuz ekspeditsiyalarida maʼlum boʻlganidek gʻarb bosqinchilariga qarshi kurasha olmagan. . Yaponiya Xitoyga qarshi urush jinoyatlarini tan olishdan bosh tortgani va jinoyatlari uchun tovon toʻlashdan bosh tortgani sababli Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi munosabatlar vaqti-vaqti bilan keskinlashgan. Bu taniqli yapon rasmiylarining revizionist sharhlarida va [[1937|1937-yilgi]] Nankin qirgʻini voqealarini toʻliq qayta koʻrib chiqqan tarix kitoblarida ham yaqqol koʻrinadi. [[Shinzō Abe|Sindzo Abe]] [[2006-yil]] sentyabr oyida Yaponiya Bosh vaziri lavozimini egallaganidan keyin Xitoy-Yaponiya munosabatlari iliqlashdi — oktyabr oyida u [[Pekin]]da Xitoyning oliy rahbari [[Hu Jintao|Xu Szintao]] bilan uchrashdi va bu tashrifni ikki oʻrtasidagi sovuq munosabatlardagi „burilish nuqtasi“ deb atadi. Ikki mamlakat va oʻsha paytdagi Xitoy bosh vaziri Ven Jiabao buni „umid oynasi“ deb taʼrifladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1168981980|sarlavha=Time: Чего хочет Китай, и чего боится? {{!}} TsentrAziya<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=10-noyabr 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131110122705/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1168981980|arxivsana=2013-11-10}}</ref>. Uchrashuv vaqtida Xitoy-Yaponiya qoʻshma tarixiy tadqiqoti oʻtkazildi, natijada [[2010]] -yilda Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushi davrida]] Yaponiya harbiylari tomonidan Xitoyda sodir etilgan jinoyatlarga yangicha nazar tashlaydigan hisobot taqdim etildi. Biroq, [[2010-yil]] boshida Yaponiya Xitoyni muhim noyob yer metallari zahiralari bilan taʼminlashdan bosh tortishda ayblagani sababli munosabatlar keskin sovuqlashdi. Xitoy va Yaponiya dunyoning yirik iqtisodiyotlari boʻlib, mos ravishda ikkinchi va uchinchi oʻrinlarni egallaydi. [[2008|2008-yilda]] Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi savdo hajmi 266,4 milliard dollarga koʻtarildi. Yaʼni 12,5 ga oʻsish % ga erishildi. [[2007]]- yilda Xitoy va Yaponiyani asosiy savdo sheriklariga aylantirdi. Xitoy, shuningdek, [[2009-yil]]da yapon tovarlarining eng yirik importchisi edi. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" !Umumiy ism !{{Bayroq|China}} !{{Bayroq|Japan}} |- ! Rasmiy nomi ! Xitoy Xalq Respublikasi ! Yaponiya |- | Bayroq | style="text-align:center" |{{Flagicon|China}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Japan}} |- | Gerb | style="text-align:center" |[[Fayl:中華人民共和國國徽.svg|103x103px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:Imperial_Seal_of_Japan.svg|95x95px]] |- | Aholi | 1 403 500 650 | 126 672 000 |- | Hudud | 9 596 961&nbsp;km ² (3 705 407 sq mi) | 377 972&nbsp;km ² (145 936 kv mil) |- | Aholi zichligi | 146,24/km ² (63,1/kv mi) | 335/km ² (857/kv mi) |- | [[Davlat poytaxtlari roʻyxati|Poytaxt]] | [[Pekin]] | [[Tokio]] |- | Eng katta shahar | [[Shanxay]] — 24 183 300 (35 000 000 metro) | [[Tokio]] — 13 617 444 (38 140 000 metro) |- | Hukumat | [[Unitar davlat|Unitar]] bir partiyali [[Sotsialistik davlatlar|sotsialistik]] [[respublika]] | [[Unitar davlat|Unitar]] dominant-partiyaviy [[Parlamentarizm|parlament]] [[konstitutsiyaviy monarxiya]] |- | Tashkil etilgan | 1949-yil 1-oktyabr (Xitoy Xalq Respublikasining eʼlon qilinishi) 1982-yil 4-dekabr (hozirgi konstitutsiya) | Miloddan avvalgi 660-yil (Imperator sulolasi tashkil etilgan) 1890-yil 29-noyabr (Meydzi konstitutsiyasi) 1947-yil 3-may (hozirgi konstitutsiya) |- | Birinchi rahbar | [[Sin Shixuandi|Imperator Sin Shixuandi]] (Imperator Xitoy) Rais [[Mao Zedong|Mao Szedun]] ([[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]]) | [[Jimmu|Imperator Jimmu]] |- | Hozirgi rahbar (lar) | Bosh kotib va [[Xitoy Xalq Respublikasi raisi|Prezident]] [[Xi Jinping|Si Szinpin]] Bosh vazir [[Li Keqiang|Li Ketsyan]] | [[Yaponiya imperatori|Imperator]] [[Naruhito|Naruxito]] Bosh vazir Fumio Kisida |- | Hukmron siyosiy partiya | Xitoy Kommunistik partiyasi <small>(bir partiyaviy davlat)</small> | Liberal <small>-demokratik partiya (hukmron partiya tizimi)</small> |- | Rasmiy tillar | Xitoy | [[Yapon tili|Yapon]] |- | Valyuta | [[Xitoy yuani]] | [[Iyena|Yapon yeni]] |- | [[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|YaIM (nominal)]] | 14,216 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 10,153 dollar) | 5,154 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 40 846 dollar) |- | [[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|YaIM]] | 27,438 trillion dollar (jon boshiga 19,559 dollar) | 5,747 trillion dollar (jon boshiga 44,227 dollar) |- | [[Inson kamoloti indeksi|Inson taraqqiyoti indeksi]] | 0,761 (<span style="color:#006000;">baland</span>) | 0,919 (<span style="color:#006000;">juda yuqori</span>) |- | Harbiy xarajatlar | 209 milliard dollar (2021)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.globalfirepower.com/countries-comparison-detail.asp?form=form&country1=china&country2=united-states-of-america&Submit=COMPARE|sarlavha=Comparison Results of World Military Strengths|ish=GlobalFirepower|qaralgan sana=20-yanvar 2020-yil}}</ref> | 47 milliard dollar (2021) |- | Harbiy xizmatchilar | 3 205 000 (aholining 0,23 %) * 2 035 000 (faol) * 510 000 (zaxira) * 660 000 (harbiylashtirilgan) | 309 000 (aholining 0,2 %) * 240 000 (faol) * 55 000 (zaxira) * 14 000 (harbiylashtirilgan) |- |} == Munosabatlar tarixi == === Xitoyning tarixiy yozuvlarida Yaponiya haqida birinchi eslatma. 1-300 yillar. === [[Yaponiya geografiyasi|Yapon arxipelagi]] haqida birinchi eslatma Xitoy tarixiy matnlarida [[57]]-yilda Xou Xanshu tomonidan qoldirilgan boʻlib, manbada [[Xan (sulola)|Xan sulolasidan]] boʻlgan Xitoy imperatori Va xalqining Na mamlakatiga (qadimgi yaponlar kabi) oltin muhr berganligi qayd etilgan. Ushbu muhrning oʻzi XIX asrda Kyushu shahrida topilgan. Oʻshandan beri Yaponiya Xitoy tarixiy matnlarida bir necha bor eslatib oʻtilgan: dastlab alohida holatlarda, lekin Yaponiya davlatining mintaqada kuchayishi bilan, tobora koʻproq qayd etilgan. Xitoyning birinchi imperatori [[Sin Shixuandi]] Yaponiyaga abadiy hayot eliksirini qidirish uchun bir necha yuz kishini yuborgani maʼlum. III asrda xitoylik sayohatchilar Yaponiya aholisiga [[Chjango|Chjango davrida]] Vu davlatining (hozirgi XXR [[Szyansu]] va [[Chjetszyan|Chjeszyan]] provinsiyalarida joylashgan) [[Van (unvon)|van]] (hukmdor)i boʻlgan Vu Tayboning avlodlari ekanliklarini xabar qilishgan. Ular Vu urf-odatlari, jumladan, tish tortish, tatuirovka qilish, chaqaloqlarni orqalarida koʻtarish misollarini yozib olganlar. Oʻsha davrdagi boshqa yozuvlar shuni koʻrsatadiki, yaponlar allaqachon tan olingan odatlarga ega boʻlganlar. Bunga ibodat paytida qarsak chalish, yogʻoch likopchalarda ovqatlanish va xom baliq isteʼmol qilish kiradi (shuningdek, [[Szyansu|Jiangsu]] va [[Chjetszyan|Zhejiang]] anʼanasi). Kofun davri anʼanalari yozuvlarda qadimiy loy tepalik qabrlar sifatida aks ettirilgan. Vey sulolasi tomonidan „Va xalqi afsonasi“ da eslatib oʻtilgan birinchi yaponiyalik Ximiko — ayol shaman, Yamatay deb nomlangan yuzta davlatning hukmdori hisoblangan. Zamonaviy tilshunos tarixchilar Yamatay aslida Yamato deb talaffuz qilinganligini daʼvo qiladilar. === Xitoy boshqaruv modelining Yaponiya madaniyatiga kiritilishi 600-900 yillar === [[Suy]] va [[Tan]] sulolalari davrida [[Yaponiya]] Shimoliy- Sharqiy Osiyoda mustaqil davlat sifatida oʻz poydevorini qoʻyish uchun Xitoydagi imperator elchixonalariga koʻp sonli talabalarini yuborgan. [[Tan|Tan sulolasi]] va [[Yaponiya]] bilan yaqin ittifoqchilik aloqalariga ega boʻlgan Silla davlati ittifoqi hujumi ostida Koreya konfederativ qirolligi Baekje qulaganidan soʻng, [[Yaponiya]] mintaqadagi oʻz mavqeini mustahkamlashga harakat qilgan, chunki [[Koreya yarim oroli]]dagi vaziyat Yaponiyani xalqaro munosabatlarining muvaffaqiyatli rivojlanishiga toʻsqinlik qilardi. Xitoydan Baekje orqali Yaponiyaga borgan muhim elementlar buddizm taʼlimotlari, Xitoy anʼanalari va madaniyati, byurokratiya, arxitektura va shaharsozlik edi. [[Kimono|Yapon kimonolari]] Tan sulolasi kiyimlariga juda oʻxshash boʻlgan va koʻpchilik olimlarning fikricha, yaponiyaliklar Tan sulolasi imperator oilasi singari kiyim-kechak kiyishni boshlaganlar. Yaponiya poytaxti [[Kioto]], Xitoyning poytaxti [[Sian|Changʻan]] shahrida boʻlgani kabi, Feng Shui qoidalariga muvofiq ishlab chiqilgan. Xeyan davrida [[buddizm]] [[sintoizm]] bilan birga asosiy dinga aylandi. X asrda Xitoy hukumati tuzilmasi jiddiy oʻzgarishlarga uchradi. === Xitoy-Yaponiya jangi haqida birinchi manba === [[663|663-yilda]] Pekkang daryosidagi jang boʻlib oʻtgan — bu Xitoy-Yaponiya munosabatlari tarixidagi birinchi qurolli toʻqnashuv hisoblanadi. Bu jang bir tomonda Xitoyning [[Tan|Tan imperiyasi]] va Koreyaning Silla davlati ittifoqchi kuchlari, ikkinchi tomondan esa Yaponiyaning Yamato davlati koalitsiya kuchlari va Koreyaning sobiq Baekje davlati koʻngillilari oʻrtasida boʻlgan. Jang [[Koreya yarim oroli]]da Uch Qirollik davrining tugashini va Baekje davlatining qulashini belgiladi. Jang Koreya yarim orolining uchta qirolligidan biri boʻlgan Silla davlati bilan bogʻliq boʻlib, Silla shu tariqa mintaqada oʻz hukmronligini oʻrnatishga harakat qilgan. Bu davrda uchta Koreya qirolligi orasida eng kattasi boʻlgan [[Koguryo]] Baekjening ittifoqchisi edi. Yamato davlati (Yaponiya) Yaponiyaning sharqiy va shimolida [[Aynlar]]ga qarshi harbiy yurishni boshqargan tajribali general [[Abe no Hirafu]] boshchiligidagi 30 000 askarini yuborib, Baekcheni qoʻllab-quvvatladi. Sillaning harbiy harakatlari Baekjeni bosib olishga qaratilgan edi. Natijada, bir tomonda [[Tan]] va Silla, ikkinchi tomonda Baekje va Yamato ittifoqlari oʻrtasida jang mojarolari kelib chiqqan. Bu jang Yamato uchun katta magʻlubiyat boʻldi. Silla va Tan imperiyasining ittifoqchi kuchlari floti tomonidan 300 ga yaqin Yamato kemalari yoʻq qilingan. Shunday qilib, dengizdagi magʻlubiyat tufayli Yamato Baekjeni qoʻllab-quvvatlay olmadi, bu tez orada oʻsha yili Baekji davlatini qulashiga olib keldi. Baekjeni magʻlubiyatga uchratgandan soʻng, Silla va Tan imperiyasi oʻz kuchlarini [[668]]-yilda qulagan kuchli raqib [[Koguryo]]ga qarshi jamladi. Silla Baekjening raqibi va Yamatoga qarshi dushmanlik kayfiyatida boʻlgan, chunki Yamato tomonidan Baekjeni qoʻllab-quvvatlash siyosati Silla birlashgandan keyin ham davom etgan (taxminan [[670]]- va [[730]]-yillar oraligʻida tanaffus bilan). Yamato bir muncha vaqt yakkalanib qoldi, bu esa uni [[Osiyo]] materigi bilan aloqa oʻrnatish uchun dushman Sillani chetlab oʻtib, yanada ishonchli va xavfsiz yoʻl izlashga majbur qilgan. === 1950-yillar === [[1949|1949-yilda]] Xitoy Xalq [[Xitoy|Respublikasi]] (XXR) eʼlon qilinganidan soʻng, Yaponiya bilan aloqalar koʻplab faoliyat sohalaridagi dushmanlikdan iliq va yaqin munosabatlarga oʻtdi. Garchi Yaponiya [[Ikkinchi jahon urushi]]da magʻlub boʻlgan va armiyasini tarqatib yuborgan boʻlsa-da, XXR hali ham Yaponiya hududida AQSh harbiy kuchlari mavjudligi sababli uni potensial tahdid sifatida koʻrgan. XXRning xitoy-yapon munosabatlarida tashvishlanishining sabablaridan biri Yaponiyaning mumkin boʻlgan remilitarizatsiyasi edi. Boshqa tomondan, Yaponiya XXRning oʻsib borayotgan iqtisodiyoti va harbiy qudrati haqida tashvishda edi. [[Sovet-Xitoy doʻstlik, ittifoq va oʻzaro yordam shartnomasi|Doʻstlik, ittifoqchilik va oʻzaro yordam toʻgʻrisidagi Xitoy-Sovet shartnomasida]] tomonlar bir-birini Yaponiya va uning ittifoqchilari hujumidan himoya qilish shartini kelishib olgan. Shubhasiz, XXR [[Koreys urushi|Koreya urushida]] foydalanilgan Amerika harbiy bazalari Yaponiya hududida joylashganligidan xavotirda edi. [[1951|1951-yilda]] [[Amerika Qoʻshma Shtatlari va Yaponiya oʻrtasidagi oʻzaro hamkorlik va xavfsizlik shartnomasi|AQSh-Yaponiya oʻzaro hamkorlik va xavfsizlik kafolatlari]] toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi, bu Xitoy va Yaponiya oʻrtasidagi munosabatlarni yanada murakkablashtirdi. Tinchlik shartnomasi tuzilgandan keyin Yaponiya Xitoy bilan munosabatlarini yanada yomonlashdi. Yaponiya, aksariyat Gʻarb davlatlari kabi, [[Taypey]]dagi Xitoy hukumatini yagona qonuniy deb tan oldi. Dastlab ikki davlat munosabatlarda siyosiy kelishmovchiliklarga yoʻl qoʻymagan va bir-biri bilan norasmiy munosabatlarni davom ettirgan. 1950-yillarning oʻrtalarida Xitoy va Yaponiya oʻrtasida madaniy, ishchi va ishbilarmon delegatsiyalar soni ortib bordi. Garchi bularning barchasi ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlarni murakkablashtirgan boʻlsa-da, XXR Yaponiya bilan aloqalarni [[Notijorat tashkiloti|notijorat tashkilotlar]] (NPO) orqali, asosan, Xitoy Xalq Tashqi Ishlar Instituti (CNII) orqali davom ettirdi. CNII barcha partiyalarning yapon siyosatchilarini qabul qilgan boʻlardi, ammo Yaponiyaning chap qanot partiyalari XXR tashabbuslariga koʻproq qiziqish bildirishgan. 1952-yilda Xalqaro savdoni rivojlantirish boʻyicha Xitoy komissiyasi (CMPMT) Yapon parlamenti aʼzolari tomonidan imzolangan savdo shartnomasini qabul qildi. ''Liao Chengzhi'' — Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi direktorining oʻrinbosari boshqa koʻplab kelishuvlarni ham tayyorlagan. Masalan: Yaponiya Qizil Xoch jamiyati bilan „Yaponiyalik harbiy jinoyatchilarni vataniga qaytarish toʻgʻrisida“ ([[1954]]) va Yaponiya-Xitoy baliqchilik uyushmasining „Baliq ovlash shartnomasi“ ([[1955]])<ref name="Barnouin">{{Книга|год=1998|заглавие=Chinese Foreign Policy during the Cultural Revolution|издательство=[[Издательство Колумбийского университета|Columbia University Press]]|место=New York|страницы=113—116|isbn=0-7103-0580-X|ref=Barnouin|автор=Barnouin, Barbara; Changgen, Yu}}</ref>. Garchi oʻsha paytda ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar asosan norasmiy boʻlsa-da, bu kelishuvlar bir-birini yanada yaxlit muhitga olib kelishda muhim ahamiyatga ega edi. == 1970—2000-yillar: Yaponiyaning XXRga yordami == 1972-yil — Yaponiya va Xitoy oʻrtasidagi munosabatlarni normallashtirish boʻyicha muzokaralar olib borilgan. Mao Szedun Yaponiya Xitoyga tovon toʻlashdan bosh tortgan, keyinchalik Den Syaopin bu qarorni katta xato deb atadi. 1978-yilda Xitoy-Yaponiya tinchlik va doʻstlik shartnomasi imzolandi. 1978-yil oktyabr oyida Den Syaopin Tokioga tashrifi chogʻida sobiq tajovuzkor davlatdan tovon puli talab qildi. Yaponiya Xitoyga besh yillik yordam rejalari asosida past foizli kreditlar va grantlar bilan „rivojlanish boʻyicha rasmiy yordam“ koʻrsatishni boshladi. Birinchi paket 1979—1983-yillarni qamrab oldi va taxminan 1,4 milliard dollarni tashkil etdi, ikkinchi dastur 1984—1989-yillarga moʻljallangan. hajmi 2,1 mlrd. 1982-yilda yapon maktab darsliklarida Xitoy-Yaponiya urushining noxolis, adekvat boʻlmagan (Xitoy nuqtai nazaridan) taqdimoti bilan bogʻliq janjal boshlandi. Janjalni bartaraf etish uchun Bosh vazir Dz. Sudzuki zudlik bilan Xitoy poytaxtiga tashrif buyurishga majbur boʻldi va u yerda darsliklar mazmunini oʻzgartirishga, shuningdek, Xitoy infratuzilmasini rivojlantirish uchun yangi moliyaviy yordam ajratishga vaʼda berdi. 1995-yilda Xitoyning Lop Nor koʻli yaqinidagi yadroviy sinovidan soʻng, Tokio Xitoyga 92 million dollar miqdorida grantlar toʻlashni toʻxtatdi. 1996-yilgi Xitoy sinovlari hech qanday sanksiyaga olib kelmadi. 2000-yillarda Yaponiya kreditlari deyarli toʻxtatildi: masalan, 2010-yilda Xitoy atigi 56 million dollar olgan. 1979—2008-yillarda Yaponiya hukumatlari Pekinga 45 milliard dollarga yaqin mablagʻ oʻtkazdi (jumladan, 40,5 milliard dollar uzoq muddatli kreditlar va 4,5 milliard dollar grantlar). Yaponiya hukumati hisobidan texnik hamkorlik orqali oʻqigan chet ellik talabalar va stajyorlarning oʻrtacha 60 % dan ortigʻini xitoylik yoshlar tashkil etadi. === Zamonaviylik === 2012-yilda Xitoy-Yaponiya munosabatlari Senkaku orollari (xitoycha nomi — Diaoyuy) boʻyicha kelishmovchilik tufayli keskinlashgan. == Filateliyada == 1978-yilda [[Xitoy|XXRda]] oʻsha paytda imzolangan Xitoy-Yaponiya tinchlik va doʻstlik shartnomasiga bagʻishlangan ikkita [[pochta markasi]] chiqarildi<ref>{{Книга|автор=Чжоу Эньлай|заглавие=Избранные произведения|место=[[Пекин]]|том=II|издательство=Издательство литературы на иностранных языках|страницы=568|год=1990|isbn=7-119-00954-0}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chinese-Japanese Treaty of Peace and Friendship|url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/654881-Chinese-Japanese_Treaty_of_Peace_and_Friendship-China_Peoples_Republic|kirish sanasi=6-sentabr 2020-yil|nashriyot=Colnect}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chinese-Japanese Treaty of Peace and Friendship|url=https://colnect.com/en/stamps/stamp/654882-Chinese-Japanese_Treaty_of_Peace_and_Friendship-China_Peoples_Republic|kirish sanasi=6-sentabr 2020-yil|nashriyot=Colnect}}</ref>. == Oʻzaro tashriflar == {| class="wikitable" |+Yaponiyadan Xitoyga ! Yil ! Ism |- ! 1972-yil | Bosh vazir Kakuey Tanaka |- ! 1979-yil | Bosh vazir Masayoshi Ohira |- ! 1982-yil | Bosh vazir Zenko Suzuki |- ! 1984-yil | Bosh vazir Yasuxiro Nakasone |- ! 1986-yil | Bosh vazir Yasuxiro Nakasone |- ! 1988-yil | Bosh vazir Noboru Takeshita |- ! 1991-yil | Bosh vazir Toshiki Kayfu |- ! 1992-yil | [[Akihito|Imperator]] va imperator |- ! 1994-yil | Bosh vazir Morihiro Xosokava |- ! 1995-yil | Bosh vazir Tomiichi Murayama |- ! 1997-yil | Bosh vazir Ryutaro Xashimoto |- ! 1999-yil | Bosh vazir Keizo Obuchi |- ! 2001-yil | Bosh vazir [[Junichiro Koizumi|Junichiro Koidzumi]] (Shanxaydagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 2006-yil | Bosh vazir [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]] |- ! 2007-yil | Bosh vazir Yasuo Fukuda |- ! 2008-yil | Bosh vazir Yasuo Fukuda (2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|Pekindagi yozgi Olimpiya oʻyinlari)<div> Bosh vazir Taro Aso (Pekindagi ASEM)</div> |- ! 2009-yil | Bosh vazir Yukio Xatoyama (Pekindagi Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2011-yil | Bosh vazir Yoshixiko Noda |- ! 2012-yil | Bosh vazir Yosixiko Noda (Pekindagi Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2014-yil | Bosh vazir [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]] (Pekindagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 2016-yil | Bosh vazir Shinzo Abe (G20 sammiti Xanchjouda) |- ! 2018-yil | Bosh vazir Shinzo Abe |- ! 2019-yil | Bosh vazir Shinzo Abe (Chengduda Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- |} {| class="wikitable" |+Xitoydan Yaponiyaga ! Yil ! Ism |- ! 1978-yil | Bosh vazir oʻrinbosari [[Den Syaopin]] |- ! 1979-yil | Bosh vazir oʻrinbosari Den Syaopin |- ! 1980-yil | Bosh vazir Hua Guofeng (davlat mehmoni) |- ! 1982-yil | Bosh vazir Chjao Ziyang |- ! 1983-yil | Bosh kotib Xu Yaobang |- ! 1989-yil | Bosh vazir Li Peng |- ! 1992-yil | Bosh kotib Jiang Zemin |- ! 1995-yil | Prezident Jiang Zemin (Osakadagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 1997-yil | Bosh vazir Li Peng |- ! 1998-yil | Prezident Jiang Zemin (davlat mehmoni) |- ! 2000-yil | Bosh vazir Chju Rongji |- ! 2007-yil | Bosh vazir Ven Jiabao |- ! 2008-yil | Prezident [[Hu Jintao|Xu Szintao]] (davlat mehmoni) Prezident Xu Szintao (Katta Sakkizlikning Xokkaydodagi sammiti) Bosh vazir Ven Jiabao (Fukukada Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2010-yil | Prezident Xu Szintao (Yokogamadagi Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti) |- ! 2011-yil | Bosh vazir Ven Jiabao (Fukusima va Tokioda Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2018-yil | Bosh vazir [[Li Ketsyan]] (Tokioda Xitoy-Yaponiya-Janubiy Koreya uch tomonlama sammiti) |- ! 2019-yil | Prezident [[Xi Jinping|Si Tszinpin]] (Osakadagi G20 sammiti) |} == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == * Yaponiya-Xitoy munosabatlari: holati, muammolari va tendentsiyalari (<nowiki>XX</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XXI</nowiki> asr boshlari) / A. V. Semin; rus akad. Fanlar, Uzoq Sharq instituti. — Moskva : Rossiya Fanlar akademiyasining Uzoq Sharq instituti, 2008. — 280 p. — ISBN 978-5-8382-0 * ''Laptev S.'' ''DA.'' [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/200684 Qadim zamonlardan VI asrgacha Xitoy-Yaponiya munosabatlari. n. e.] Arxivnaya kopiya : dissertatsiya … tarix fanlari nomzodi : 07.00.00. — Moskva, 1998. — 262 p. * ''Branimir Vidmarovich.'' [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/5398488 2001—2009-yillardagi Xitoy-Yaponiya munosabatlaridagi siyosiy-tarixiy muammolar va qarama-qarshiliklar.] Arxivnaya kopiya : dissertatsiya … tarix fanlari nomzodi : 07.00.15 / Branimir Vidmarovich; [Himoya joyi: Mosk. davlat Xalqaro instituti munosabatlar]. — Moskva, 2011. — 222 p. * ''Kuba I.'' ''DA.'' [http://search.rsl.ru/ru/catalog/record/3343750 Yaponiya-Xitoy munosabatlaridagi Koreya omili : <nowiki>XIX</nowiki> asr oxiri — <nowiki>XXI</nowiki> asr boshlari] Arxivnaya kopiya -da : dissertatsiya … tarix fanlari nomzodi : 07.00.03 / Kubyas Ilya Valerievich; [Himoya joyi: Dal instituti. Sharqiy RAS]. — Moskva, 2007. — 164 p. * Xalqaro munosabatlar tarixi: „Xalqaro munosabatlar“ va „Xorijiy mintaqashunoslik“ taʼlim yoʻnalishlari (mutaxassisliklari) boʻyicha tahsil olayotgan universitet talabalari uchun darslik. : 3 jildda / [A. V. Revyakin, N. Yu. Vasilyeva]; ostida. ed. A. V. Torkunov, M. M. Narinskiy ; Moskva davlati. Rossiya Tashqi ishlar vazirligining Xalqaro munosabatlar instituti (Universitet). — Moskva : Aspect Press, 2012. == Havolalar == * [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/index.html Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi] Arxivnaya kopiya * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/223038.stm Tarixdan iz qoldirgan: Nankindagi zoʻrlash] Arxivnaya kopiya, [[BBC News]] * [https://archive.today/20121219103429/search.japantimes.co.jp/cgi-bin/eo20041025kh.html ODA Xitoyda behuda koʻrinadi | Japan Times Onlayn] * [https://web.archive.org/web/20110606174209/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20010716a3.html Shiokava ODAni Xitoyga ahmoqlik deb ataydi | Japan Times Onlayn] * [https://web.archive.org/web/20110606174315/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20080619a1.html Yaponiya va Xitoy gaz konlari boʻyicha kelishuvga erishdilar | Japan Times Onlayn] * [http://www.asahi.com/english/asianet/column/eng_010831.html asahi.com: Yaponiya-Xitoy savdo mojarosini hal qilish juda muhim] Arxivnaya kopiya -da arxivlangan * [http://www.country-studies.com/japan/relations-with-china.html Yaponiyaning Xitoy bilan aloqalari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120215194402/http://www.country-studies.com/japan/relations-with-china.html |date=2012-02-15 }} Arxivnaya kopiya * [http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg/yzs/gjlb/2721/ Xitoy Xalq Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi: Yaponiya] Arxivnaya kopiya * [http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/china/index.html Yaponiya Tashqi ishlar vazirligi: Yaponiya-Xitoy munosabatlari] Arxivnaya kopiya * [https://web.archive.org/web/20140224172156/http://www.russia.org.cn/eng/?SID=20 Rossiyaning Xitoydagi elchixonasi: Rossiya va Xitoy] * [http://www.state.gov/p/eap/ci/ch/ AQSh Davlat departamenti: Xitoy] Arxivnaya kopiya * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7387901.stm „Xitoy va Yaponiya: Raqib gigantlar“] Arxivnaya kopiya BBC-da arxivlangan, 2008-yil may. Xitoy-Yaponiya munosabatlariga umumiy nuqtai nazar, jumladan, tarixiy asos va dolzarb asosiy masalalar [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari|Yaponiya]] [[Turkum:Yaponiyaning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Xalqaro munosabatlar]] begz8mkpxsfb5okrj5stcjjiz5xrsgo 0 819154 6192459 5782913 2026-07-03T19:50:26Z HyBoxwood 258880 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 6192459 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar|Nomi=Xitoy — Pokiston munosabatlari|Mamlakat1=Xitoy|Mamlakat2=Pokiston|Tasvir=Pakistan_China_Locator.svg|Rang1=orange|Rang2=green|vakolatxona1=[[Xitoy]] elchixonasi [[Islomobod]]da|vakolatxona2=[[Pokiston]] elchixonasi [[Pekin]]da|elchisarlavha1=Pokistonning Xitoydagi elchisi Moin ul Xake|elchi1=|elchisarlavha2=Xitoyning Pokistondagi elchisi Nong Rong }} '''Xitoy — Pokiston munosabatlari''' [[Xitoy]] va [[Pokiston]] oʻrtasida [[1951|1951-yilda]] oʻrnatilgan ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Oʻshandan beri har ikki davlat ham doʻstona munosabatlarni saqlashga katta eʼtibor qaratadi<ref name="bbcnews">{{Yangiliklar manbasi |date= |title=Pakistani PM hails China as his country's 'best friend' |work=BBC News |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13418957 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921163911/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13418957 |archive-date=21-sentabr 2013-yil}}</ref><ref name="nyt">{{Yangiliklar manbasi |last=Masood |first=Salman |date= |title=Pakistan President to Visit China, a Valued Ally |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/10/13/world/asia/13pstan.html |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105742/https://www.nytimes.com/2008/10/13/world/asia/13pstan.html |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=China-Pakistan relations |work=China Daily |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-11/14/content_732562.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105737/http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-11/14/content_732562.htm |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref>. Ikki davlat muntazam ravishda oliy darajadagi tashriflar almashib, turli shartnomalar imzolaydi. XXR Pokistonga iqtisodiy, harbiy va texnik yordam koʻrsatadi, mamlakatlar bir-birini yaqin strategik ittifoqchi deb biladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17-may 2011-yil |title=Pakistan cements China ties amid tension with U.S |work=CNN |url=http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727131107/http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |archive-date=27-iyul 2011-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=China, Pakistan joined in bonds of brotherhood |work=People's Daily |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/7384378.html |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105746/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/7384378.html |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref>. Mamlakatlar oʻrtasidagi harbiy hamkorlik 1966-yilda, 1972-yilda strategik ittifoq tuzilib, 1979-yilda iqtisodiy hamkorlik boshlandi. Xitoy Pokistonning eng yirik qurol yetkazib beruvchisi va uning ikkinchi yirik savdo hamkori hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dawn.com/2011/05/21/pakistan-says-wants-china-to-build-naval-base.html|sarlavha=Pakistan wants China to build it a naval base|nashriyot=Dawn.com|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110523230107/http://www.dawn.com/2011/05/21/pakistan-says-wants-china-to-build-naval-base.html|arxivsana=2011-05-23}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://thecommongood.net/2011/05/china-to-fast-track-jets-for-pakistan/|sarlavha=China to Fast-Track Jets for Pakistan|nashriyot=Thecommongood.net|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ59JFp6?url=http://thecommongood.net/2011/05/china-to-fast-track-jets-for-pakistan/|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Xitoy Pokistonga oʻzining fuqarolik yadroviy dasturini ishlab chiqishda yordam bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/news/10340642|sarlavha=China says Pakistan nuclear deal 'peaceful'|nashriyot=BBC|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5AhsbT?url=http://www.bbc.co.uk/news/10340642|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Xitoy bilan yaqin munosabatlarni saqlab qolish Pokiston tashqi siyosatining markaziy qismidir. Xitoy [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqining]] [[Afgʻoniston|Afgʻonistondagi]] [[Afgʻonistondagi fuqarolar urushi|fuqarolar urushiga]] [[Afgʻon urushi (1979—1989)|aralashuvi boʻyicha]] Pokiston pozitsiyasini qoʻllab-quvvatladi. Xitoy Pokistonni [[NATO]] va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] manfaatlariga mintaqaviy muvozanat sifatida qaraydi. Xitoy Pokistonning [[Kashmir|Kashmirga]] egalik qilish boʻyicha pozitsiyasini qoʻllab-quvvatlaydi, Pokiston esa [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjon]], Tibet va [[Xitoy Respublikasi|Tayvanga]] egalik qilishda Xitoyni qoʻllab-quvvatlaydi. Frigatlar uchun boshqariladigan raketalar yaratishdan tortib qiruvchi samolyotlarni birgalikda ishlab chiqarishgacha boʻlgan qoʻshma qurol ishlab chiqarish loyihalari ishga tushirilishi bilan harbiy hamkorlik kengaydi. Xitoy Pokiston infratuzilmasini, jumladan Gvadardagi suv portini rivojlantirishga sarmoya kiritmoqda. Ikki davlat erkin savdo shartnomasini imzolagan. Pokiston musulmon davlatlari bilan hamkorlikda Xitoy uchun asosiy koʻprik boʻlib xizmat qiladi. Pokiston, shuningdek, Xitoy va Gʻarb oʻrtasidagi tafovutni bartaraf etishda muhim rol oʻynaydi va Richard Niksonning 1972-yilda Xitoyga tashrifini osonlashtirdi. Davlatlar oʻrtasidagi davlat chegarasining uzunligi 523 km<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html|sarlavha=The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=13-oktabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161013030611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html}}</ref>. Mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlarni Pokistonning Xitoydagi elchisi shunday taʼriflagan: „Togʻlardan baland, okeanlardan chuqur, poʻlatdan kuchli, koʻzdan aziz, asaldan shirin va hokazo“ (Togʻlardan baland, okeanlardan chuqurroq va hokazo., poʻlatdan kuchli, koʻzdan aziz, asaldan shirin va hokazo)<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Sweet as can be? |publisher=The Economist |url=http://www.economist.com/node/18682839 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105756/http://www.economist.com/node/18682839 |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref>. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" !Umumiy ism !{{Bayroq|China}} !{{Bayroq|Pakistan}} |- ! Rasmiy nomi ! Xitoy Xalq Respublikasi ! Pokiston |- | Bayroq | style="text-align:center" |{{Flagicon|China}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Pakistan}} |- | Gerb | style="text-align:center" |[[Fayl:中華人民共和國國徽.svg|103x103px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:State_emblem_of_Pakistan.svg|95x95px]] |- | Aholi | 1 403 500 650 | 242,923,845 |- | Hudud | 9 596 961&nbsp;km ² | 881,913&nbsp;km ² |- | Aholi zichligi | 146,24/km ² | 244.4/km ² |- | [[Davlat poytaxtlari roʻyxati|Poytaxt]] | [[Pekin]] | [[Islomobod]] |- | Eng katta shahar | [[Shanxay]] — 24 183 300 (35 000 000 metro) | [[Karachi]] — 14,916,456 (16,051,521 metro) |- | Hukumat | [[Unitar davlat|Unitar]] bir partiyali [[Sotsialistik davlatlar|sotsialistik]] [[respublika]] | Federal Islom parlament respublikasi |- | Tashkil etilgan | 1949-yil 1-oktyabr (Xitoy Xalq Respublikasining eʼlon qilinishi)<br /> 1982-yil 4-dekabr (hozirgi konstitutsiya) | 1947-yil 14-avgust (Buyuk Britaniya dominioni) |- | Hozirgi rahbar (lar) | Bosh kotib va [[Xitoy Xalq Respublikasi raisi|Prezident]] [[Xi Jinping|Si Szinpin]] Bosh vazir [[Li Keqiang|Li Ketsyan]] | Prezident Arif Alvi; Bosh vazir Shehbaz Sharif |- | Hukmron siyosiy partiya | Xitoy Kommunistik partiyasi <small>(bir partiyaviy davlat)</small> | Pokiston xalq partiyasi |- | Rasmiy tillar | Xitoy | Urdu, ingliz |- | Valyuta | [[Xitoy yuani]] | Pokiston rupiyasi |- | [[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|YaIM (nominal)]] | 14,216 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 10,153 dollar) | 376.493 mlrd dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 1,658 dollar) |- | [[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|YaIM]] | 27,438 trillion dollar (jon boshiga 19,559 dollar) | 1.512  trillion dollar (jon boshiga 6,662 dollar) |- | [[Inson kamoloti indeksi|Inson taraqqiyoti indeksi]] | 0,761 | 0.544 |- |} == Tarixi == [[Fayl:Pakistan_Air_Force_Chengdu_JF-17_Gu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Pakistan_Air_Force_Chengdu_JF-17_Gu.jpg/220px-Pakistan_Air_Force_Chengdu_JF-17_Gu.jpg|alt=JF-17 Thunder.|right|thumb| JF-17 Thunder Xitoy-Pokiston qoʻshma harbiy loyihasining bir qismidir.]] Pokiston Xitoy bilan doʻstona va mustahkam aloqalarga ega. Ikki davlat oʻrtasidagi uzoq yillik aloqalar hamisha oʻzaro manfaatli boʻlib, qarashlar birligi va oʻzaro manfaatlar ikki tomonlama munosabatlarning markaziy aloqa nuqtasi boʻlib qolmoqda. 1962-yilda Xitoy-Hindiston urushi tugaganidan beri Pokiston Xitoyga Tayvan, Shinjon va Tibetga egalik qilish kabi siyosiy masalalar boʻyicha koʻp yordam berdi va Xitoyning inson huquqlari siyosatini qoʻllab-quvvatladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no16_1_ses/11_rahman.pdf|sarlavha=Eager Eyes Fixed on Eurasia Russia and Its Neighbors in Crisis Russia and Its Neighbors in Crisis, Edited by IWASHITA Akihiro, Slavic Research Center, p 212|format=PDF|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5BxSBa?url=http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no16_1_ses/11_rahman.pdf|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Xitoy rahbariyati Pokistonning asosiy masalalar boʻyicha doimiy qoʻllab-quvvatlashini tan oladi. Pokiston Xitoyga Gʻarb bilan rasmiy aloqalarni oʻrnatishda yordam berdi, bu aloqalar 1972-yilda Richard Nikson tashrifidan keyin tiklandi. Pokiston Xitoy bilan keng koʻlamli harbiy va iqtisodiy loyihalar boʻyicha hamkorlik qilmoqda, chunki u Xitoyni [[Hindiston]] va Qoʻshma Shtatlar siyosatiga qarshi muvozanat deb biladi. Pokiston Xitoyga musulmon dunyosi davlatlari oʻrtasida diplomatik aloqalarni kengaytirishga yordam bermoqda. Xitoy mintaqaviy muammolarni hal qilishda Pokistonga ham izchil yordam beradi. 2008-yilda Pokiston-Hindiston qarama-qarshiligi paytida Xitoy urush boʻlsa Pokistonni qoʻllab-quvvatlashini bildirdi. Xitoy Pokistonning yadroviy dasturiga asbob-uskunalar yetkazib beradi va bu mamlakatda yadro texnologiyasini rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlaydi<ref name="ReferenceA">China tested N-weapons for Pak: US insider [[The Times of India]]</ref>. == Diplomatik aloqalar == [[Fayl:Kashmir_map_big.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Kashmir_map_big.jpg/300px-Kashmir_map_big.jpg|right|thumb|345x345px| Kashmir xaritasi, Aksay Chin Xitoy hukmronligi ostiga oʻtdi.]] 1951-yil 21-mayda Xitoy [[Xitoy Respublikasi|Respublikasi]] 1949-yildagi materik ustidan nazoratni yoʻqotganidan koʻp oʻtmay Pokiston va Xitoy oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatildi<ref>[http://202.83.164.26/wps/portal/Mocul/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os_hQN68AZ3dnIwML82BTAyNXTz9jE0NfQwNfA_2CbEdFAA2MC_Y!/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/MoculCL/ministry/highlights/iap-pakchina-01 Pakistan and China Relations]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Kommunistik mafkurani rad etganiga qaramay, Pokiston mintaqada Hindiston taʼsiriga qarshi muvozanat yaratish umidida Xitoy bilan yaqin munosabatlar oʻrnatishga kirishdi. Hindiston Bosh vaziri [[Jawaharlal Neru|Javoharlaʼl Neru]] ham Xitoy bilan yaqinroq munosabatlar oʻrnatishga intilgan. Biroq, 1962-yilda Xitoy va Hindiston oʻrtasidagi chegaradagi taranglik urushga aylanar ekan, Xitoy va Pokiston bir-biri bilan yaqin hamkorlik qila boshladi. Xitoy va Hindiston oʻrtasidagi urush tugaganidan bir yil oʻtib, Pokiston chegaradagi kelishmovchiliklarni tugatish va diplomatik munosabatlarni yaxshilash uchun Shaksgama vodiysini Xitoyga berdi. Oʻshandan beri, dastlab Hindiston siyosatini birgalikda rad etishdan iborat boʻlgan mamlakatlar oʻrtasidagi norasmiy ittifoq uzoq muddatli munosabatlarga aylandi, bu ikki davlatga foyda keltirdi va diplomatik, iqtisodiy va harbiy aloqalarning kengayishiga taʼsir qildi. Xitoy Pokistonga keng iqtisodiy va siyosiy yordam bera boshladi. 1970-yillarda Pokiston armiyasi Amerika yordami va qurol-yarogʻiga toʻliq qaram edi, bu AQShning [[Afgʻon urushi (1979—1989)|Afgʻonistondagi Sovet urushida]] islomiy jangarilarni yashirin qoʻllab-quvvatlashi davrida ortdi. 1971-yilda AQSh prezidenti [[Richard Nixon|Richard Nikson]] [[Bangladesh ozodlik urushi|Bangladesh mustaqillik urushi]] paytida Pokistonni qoʻllab-quvvatladi. 1990-yillarda sovet qoʻshinlari Afgʻonistondan olib chiqilgach va Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, AQSh Pokistonga nisbatan sovuqqonlik koʻrsatdi va sobiq sovetparast Hindiston bilan mustahkam aloqalar oʻrnatishga eʼtibor qarata boshladi. 1990-yilda AQSh Kongressi tomonidan qabul qilingan Pressler tuzatishi Pokiston yadroviy qurol yaratishga urinayotganidan qoʻrqib, AQShning Pokistonga barcha harbiy va iqtisodiy yordamini toʻxtatdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=larry_pressler_1|sarlavha=Larry Pressler|nashriyot=Historycommons.org|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5Cxf60?url=http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=larry_pressler_1|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Afgʻonistondagi Sovet urushi paytida Pokistonning amerikaliklarga koʻrsatgan yordamini hisobga olsak, koʻplab pokistonliklar amerikaliklar Hindistonni tanlaganini xiyonat deb bilgan. Bu, shuningdek, amerikaliklarning Pokiston yadroviy dasturiga salbiy munosabatda boʻlishi va Hindistonning atom qurollarini sinovdan oʻtkazishiga betaraf munosabatda boʻlishi rolini oʻynadi. Bu voqealardan soʻng Pokiston Xitoy bilan geosiyosiy ittifoq foydasiga tanlov qildi, Pokiston rahbariyati Amerikaning mintaqadagi taʼsirini xitoylar muvozanatlashi kerakligi haqida bayonot berdi. 2001-yilda [[Afgʻonistondagi urush (2001—2021)|AQShning Afgʻonistondagi urushi]] boshlanishi bilan Pokiston rahbariyati yana bir bor AQSh bilan emas, balki Xitoy bilan doʻst boʻlish yaxshiroq degan xulosaga keldi. [[2001-yil 11-sentabr terror xurujlari|2001-yil 11-sentabr xurujlaridan]] keyin Pokiston Xitoydan keng iqtisodiy va harbiy yordam oldi. Bu bilan Xitoy Pokistonni mintaqadagi Amerika va Hindiston taʼsiriga qarshi muvozanat sifatida iqtisodiy va harbiy jihatdan mustahkamlashga umid qilgan<ref name="articles.cnn.com">{{Yangiliklar manbasi |date= |title=Pakistan cements China ties amid tension with U.S |publisher=CNN |url=http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727131107/http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |archive-date=27-iyul 2011-yil}}</ref>. == Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik == Xitoy — Pokiston bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan: {| |width == "50%" valign == top| {| border="1" width = "95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "20%"|Tashkilot bayrogʻi !width = "30%"|Tashkilot nomi !width = "20%"|Xitoyning qoʻshilish sanasi !width = "20%"|Pokistonning qoʻshilish sanasi |- | [[Fayl:World Trade Organization (logo and wordmark).svg|border|center|60px]]||Jahon Savdo Tashkiloti |||2001-yil 11-dekabr|||? |- | [[Fayl:International_Finance_Corporation_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro moliya korporatsiyasi|||1969-yil 15-yanvar|||1956-yil 20-iyul |- | [[Fayl:Flag of the United Nations.svg|border|center|60px]]||Birlashgan Millatlar Tashkiloti|||1971-yil 25-oktabr|||1947-yil 30-sentabr |- | [[Fayl:International_Telecommunication_Union_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro elektraloqa ittifoqi|||1920-yil 1-sentabr|||1947-yil 26-avgust |- | [[Fayl:Logo-World-Bank-IBRD-IDA.svg|border|center|60px]]|| Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki|||1945-yil 27-dekabr|||1950-yil 11-iyul |- | [[Fayl:ADB-Logo.svg|border|center|60px]]||Osiyo taraqqiyot banki|||1986-yil |||1966-yil |- | [[Fayl:International_Centre_for_Settlement_of_Investment_Disputes_Logo.svg|border|center|60px]]||Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi|||1993-yil 6-fevral|||1966-yil 15-oktabr |- | [[Fayl:Multilateral_Investment_Guarantee_Agency_logo.svg|border|center|60px]]||Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi|||1988-yil 30-aprel|||1988-yil 12-aprel |- | [[Fayl:Flag of UNESCO.svg|border|center|60px]]||YUNESKO||| 1946-yil 4-noyabr|||1949-yil 14-sentyabr |- | [[Fayl:Shanghai_Cooperation_Organization_after_2022_Samarkand_Summit.png|border|center|60px]]||Shanxay hamkorlik tashkiloti|||1996-yil 26-aprel |||2017-yil 9-iyun |- |} |} == Harbiy aloqalar == [[Fayl:PakistanMixed050010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/PakistanMixed050010.jpg/300px-PakistanMixed050010.jpg|right|thumb|300x300px| Xitoy va Pokiston oʻrtasidagi chegara Qoraqurum shossesida.]] Ikki davlat oʻrtasida kuchli harbiy hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Islamic Republic News Agency |first=IRNA |date= |title=Pakistan enjoys strong defense ties with China |publisher=[[Islamic Republic News Agency|IRNA – Islamic Republic News Agency]] |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/pakistan/2010/pakistan-100619-irna03.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103180007/http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/pakistan/2010/pakistan-100619-irna03.htm |archive-date=3-noyabr 2012-yil}}</ref>. Ushbu harbiy ittifoq mintaqadagi Hindiston va Amerika taʼsiriga qarshi turishga intiladi. Bundan oldin Sovet Ittifoqi siyosatiga qarshi qaratilgan edi. 1962-yildan beri Xitoy Pokiston armiyasini harbiy texnika bilan taʼminlab turish, harbiy zavodlar qurish, texnologik yordam koʻrsatish va Pokistonning mavjud harbiy obyektlarini modernizatsiya qilishda koʻmaklashuvchi doimiy tayanch boʻlib kelgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cfr.org/publication/10070/chinapakistan_relations.html|sarlavha=China-Pakistan Relations|ish=Backgrounder|nashriyot=[[Council on Foreign Relations]]|sana=|qaralgan sana=|muallif=Jamal Afridi, Jayshree Bajoria|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5Dqlas?url=http://www.cfr.org/china/china-pakistan-relations/p10070|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Pokiston Xitoyning Chengdu J-10 qiruvchi samolyotlarining asosiy xaridori (Rossiya maslahatchilari ishtirokida yaratilgan, NPO Saturn kompaniyasining rus va xitoylik (litsenziyalangan) ishlab chiqarish dvigatellari ishlatiladi; samolyotlarni ishlab chiqish dasturi 2006-yil oxirida maxfiylashtirildi), bu samolyotlar Amerikadagi analoglaridan afzal.Xitoy va Pokiston bir nechta qoʻshma qurol tizimlari loyihalarida ishtirok etmoqda, jumladan: * JF-17 Thunder qiruvchi-bombardimonchi samolyotining yaratilishi; * Hongdu JL-8 va Hongdu L-15 oʻquv samolyotlari; * MBT 2000 tanklari. Xitoy strategik ahamiyatga ega [[Hoʻrmuz boʻgʻozi|Hormuz boʻgʻozining]] ogʻzida joylashgan Gvadardagi dengiz portini rivojlantirish boʻyicha eng yirik investor hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.asianresearch.org/articles/2528.html|sarlavha=Gwadar: China's Naval Outpost on the Indian Ocean|ism=Tarique|familiya=Niazi|sana=|qaralgan sana=|nashriyot=Association for Asian Research|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100405082823/http://www.asianresearch.org/articles/2528.html|arxivsana=2010-04-05}}</ref>. Qoʻshma Shtatlar va Hindiston Xitoyning ushbu loyihadagi ishtirokiga salbiy munosabatda, chunki kelajakda bu Gvadarda Xitoy harbiy bazasini yaratishga va [[Hind okeani|Hind okeanida]] Xitoy suv osti kemalari va harbiy kemalarini joylashtirishga olib kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|muallif=Posted: 11:17&nbsp;pm,|url=http://www.nypost.com/p/news/opinion/opedcolumnists/gwadar_pakistan_the_most_important_ssAP84fMvDX9oWHMC2ebAI|sarlavha=Gwadar, Pakistan – the most important city you’ve never heard of, New York Post|ish=New York Post|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5G47hT?url=http://nypost.com/2010/10/17/gwadar-pakistan-the-most-important-city-youve-never-heard-of/|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Biroq, Gvadar portining qurilishi hozirda Pokiston va [[Singapur]] hukumatlari ishtirokidagi koʻp tomonlama diplomatik qarama-qarshilik tufayli nomaʼlum muddatga kechiktirilmoqda. Xitoy Pokistonning [[Yadro quroli|yadroviy infratuzilmasini]] rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi, ayniqsa Gʻarb davlatlari Pokistonga uranni boyitish uchun materiallar va asbob-uskunalarni sotib olishni qiyinlashtirish uchun eksport nazoratini qabul qilganidan beri yaqin ittifoqchilik amalga oshmoqda. Xitoy, shuningdek, Pokistonni yadroviy qurol dasturini rivojlantirish uchun uskunalar bilan taʼminladi va Pokistonning plutoniy ishlab chiqarishida muhim rol oʻynaydigan Xushob yadro reaktorini qurishga yordam berdi. Xitoy Milliy Yadro korporatsiyasining shoʻba korxonasi Pokistonning uranni boyitish qobiliyatini kengaytirishga qaratilgan saʼy-harakatlariga 5000 ta buyurtma halqali magnitlarni taqdim etish orqali hissa qoʻshdi, bu sentrifugalarning yuqori tezlikda aylanishiga yordam beradigan asosiy podshipnik komponentlaridan biri. Xitoy Chashmadagi atom elektr stansiyasini qurib bitkazish uchun ham texnik va moddiy yordam koʻrsatmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/|sarlavha=Pakistan Nuclear Weapons: A Brief History of Pakistan's Nuclear Program|sana=|qaralgan sana=|ish=Strategic Security Project|nashriyot=[[Federation of American Scientists]]|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5Gh5VQ?url=http://www.fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Bundan tashqari, Xitoy pokistonliklarga [[Raketa majmuasi|raketa texnologiyasini]] taqdim etgan. Bularning barchasi Pokistonga 2011-yildan boshlab 100 ga yaqin yadro kallaklariga ega [[Yadro klubi|yadroviy davlatga]] aylanish imkonini berdi<ref name="ReferenceA">China tested N-weapons for Pak: US insider [[The Times of India]]</ref><ref name="washingtonpost.com">{{Yangiliklar manbasi |last=DeYoung |first=Karen |date= |title=Pakistan doubles its nuclear arsenal |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/30/AR2011013004682.html |access-date=30-sentabr 2017-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114143205/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/30/AR2011013004682.html |archive-date=14-noyabr 2016-yil}}</ref>. Xitoy „[[Al-Qoida|Al-Qoida“]] ning Pokistondagi taʼsiri kuchayib borayotganidan xavotirda va unga terrorizm muammosini yengishda yordam berish uchun qoʻshni davlat hududida harbiy bazalar oʻrnatishga intilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/china-seeks-military-bases-in-paks-restive-tribal-region/articleshow/10497288.cms|sarlavha=«China seeks military bases in Pak’s restive tribal region.»|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=1-sentabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200901164153/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/china-seeks-military-bases-in-paks-restive-tribal-region/articleshow/10497288.cms}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date= |title=China offers Pakistan military aid to fight terrorism |publisher=[[Zee Entertainment Enterprises|Zee News Ltd]] |url=http://www.zeenews.com/news439060.html |access-date=}}</ref>. == Iqtisodiy aloqalar == [[Fayl:Gwadar_Port.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Gwadar_Port.jpg/250px-Gwadar_Port.jpg|right|thumb|250x250px| Gvadardagi port.]] Pokiston va Xitoy oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlik jadal rivojlanmoqda. Yaqinda erkin savdo shartnomasi imzolandi. Harbiy va texnologik bitimlar ikki davlat oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlarda hamon ustunlik qilmoqda, lekin soʻnggi yillarda Xitoy Pokiston iqtisodiyoti va infratuzilmasini rivojlantirishga sarmoyasini sezilarli darajada oshirishga vaʼda bergan. Shu qatorda Xitoy elektr stansiyalari, yoʻllar va aloqa markazlarini qurish orqali Pokiston infratuzilmasini rivojlantirishga yordam bermoqda. Ikkala davlat ham iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashdan manfaatdor va transchegaraviy savdo oʻsishini ragʻbatlantirishga vaʼda berdi. Ushbu eʼlon Xitoyning Pokistonning moliyaviy va energetika sektoriga sarmoya kiritilishiga olib keldi. Pokistonga esa Xitoyda erkin savdo zonasi berildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date= |title=China, Pakistan service trade agreement to take effect next month |publisher=Xinhua |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/10/content_12031914.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20121006082350/http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/10/content_12031914.htm |archive-date=6-oktabr 2012-yil}}</ref>. Pokiston va Xitoy oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlar asosan Xitoyning Pokiston iqtisodiyotiga kiritgan sarmoyasidan iborat. Xitoyning iqtisodiy qudrati oshishi Pokistonda keng koʻlamli loyihalarni amalga oshirish imkonini berdi. Lekin Pokistonning Xitoydagi sarmoyasi pastligicha qolmoqda<ref name="articles.cnn.com"/>. 2011-yilda Xitoyning Kingho Group kompaniyasi xavfsizlik nuqtai nazaridan Pokistondagi yirik konchilik kelishuvini bekor qildi. Markaziy razvedka boshqarmasi faktlar kitobiga koʻra, Xitoy Pokiston importining 19,8 % (savdo hamkorlari orasida 1-oʻrin) va eksportning 10,9 % (savdo hamkorlari orasida 2-oʻrin)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|sarlavha=The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=24-may 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html}}</ref> ga toʻgʻri keladi. 2013-yil holatiga koʻra, mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 12 milliard AQSH dollarini tashkil etdi. Natijada Xitoy Pokistonning ikkinchi yirik savdo sherigiga aylandi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit|sarlavha=Chinese PM begins Pakistan visit — thenews.com.pk<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=8-iyun 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130608052925/http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit}}</ref>. == Xronologiya == [[Fayl:1965-5_1965年_阿尤布·汗访问北京.jpg|250px|thumb|1965-yilda Ayub Xonning Pekinga tashrifi.]] 1950-yil — Pokiston Xitoy Xalq Respublikasini tan olgan uchinchi nokommunistik va birinchi musulmon davlatga aylandi. 1951-yil — Pekin va Karachi diplomatik munosabatlar oʻrnatdi. 1956-yil — Pokiston Bosh vaziri Husayn Shahid Suhravardi va Xitoy Bosh vaziri Chjou Enlay Pekinda Xitoy va Pokiston oʻrtasidagi doʻstlik shartnomasini imzoladilar. 1962-yil — Xitoy va Hindiston oʻrtasida Xitoy-Hind urushi boshlandi. 1963-yil — Pokiston Trans-Qoraqurum traktini Xitoyga berib, chegaradagi kelishmovchiliklarga barham berdi. 1970-yil — Pokiston AQShga 1972-yilda Niksonning Xitoyga tashrifini tashkil qilishda yordam berdi. 1978-yil — Shimoliy Pokistonning togʻli qismini Gʻarbiy Xitoy bilan bogʻlaydigan Qoraqurum avtomagistrali rasman ochildi. 1980-yillar — Xitoy va AQSh Sovet qoʻshinlariga qarshi kurashayotgan afgʻon partizanlariga Pokiston orqali yordam beradi. 1986-yil — Xitoy va Pokiston yadroviy hamkorlik boʻyicha keng qamrovli kelishuvga erishdilar<ref>{{veb manbasi |date=12-fevral 2020-yil |title=China-Pakistan Nuclear Energy Cooperation: History and Key Debates |url=https://southasianvoices.org/china-pakistan-nuclear-energy-cooperation/ |access-date=16-aprel 2022-yil |website=South Asian Voices |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Joshi |first=Rohan |title=China, Pakistan, and Nuclear Non-Proliferation |url=https://thediplomat.com/2015/02/china-pakistan-and-nuclear-non-proliferation/ |access-date=16-aprel 2022-yil |website=thediplomat.com |language=inglizcha}}</ref>. 1996-yil — Xitoy Prezidenti va Kommunistik partiya Bosh kotibi Jiang Zemin davlat tashrifi bilan Pokistonga keldi. 1999-yil — Panjob viloyatida Xitoy yordami bilan qurilgan 300 megavatt quvvatga ega atom elektr stansiyasi qurib bitkazildi. [[Fayl:Ambassador_Hilaly_receiving_US_Secretary_of_State_Henry_Kissinger_in_Rawalpindi_on_8_July_1971.jpg|250px|thumb|Genri Kissinjer Pokiston hukumati yordami bilan Xitoyga maxfiy missiyada boʻlgan, bu haqiqatni juda kam odam biladi.]] 2001-yil — Xitoy-Pokiston qoʻshma korxonasi, MBT-2000 (Al-Xalid) MBT qurib bitkazildi. 2002-yil — Gvadar chuqur dengiz portining qurilishi boshlandi, Xitoy asosiy investor sifatida qatnashdi. 2003-yil — Pokiston va Xitoy Lahordagi Moʻltan yoʻlida uy-joy qurish uchun 110 million dollarlik shartnoma imzoladi<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.dawn.com/2004/12/16/top5.htm|title=China, Pakistan sign 7 accords in vital sectors: •Oil, gas exploration •high-level trade •Gwadar port improvement|author=Khan, Bahzad Alam|date=16-dekabr 2004-yil|access-date=16-iyul 2010-yil|publisher=[[Dawn (gazeta)|Dawn]]}}</ref>. 2006-yil — Xitoy va Pokiston erkin savdo shartnomasini imzoladilar. 2007-yil — Xitoy-Pokiston qoʻshma korxonasi koʻp maqsadli qiruvchi samolyot — JF-17 Thunder (FC-1 Fierce Dragon) rasman ishlab chiqarildi. 2008-yil — Pokiston Xitoy Olimpiya mash’alasini Islomobod sport stadionida, xavfsizlik nuqtai nazaridan qattiq qoʻriqlash ostida kutib oldi. 2008-yil — Pokiston va Xitoy Xitoyning temir yoʻl tarmogʻini Gvadar porti bilan bogʻlash uchun Qorakoram avtomagistrali orqali temir yoʻl qurishga kelishib oldilar. 2008-yil — F-22P fregati Pokiston harbiy-dengiz kuchlarida xizmatga kirdi<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://ibnlive.in.com/news/brothers-in-arms-china-gives-warship-to-pak/98275-2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090801143405/http://ibnlive.in.com/news/brothers-in-arms-china-gives-warship-to-pak/98275-2.html|url-status=dead|archive-date=1 August 2009|title=Brothers in 'arms'? China gives warship to Pak|date=31-iyul 2009-yil|access-date=16-iyul 2010-yil|work=[[Press Trust of India]]|publisher=[[CNN-IBN|IBN Live]]}}</ref>. 2009-yil — ISI (xalqaro razvedka tashkiloti) Pokistondan boshpana izlagan bir necha uygʻur terroristini hibsga oldi. 2010-yil — Pokiston va Xitoy qoʻshma aksilterror mashgʻulotlarini oʻtkazdilar<ref>{{veb manbasi |date=9-iyul 2010-yil |title=Anti-terror drills |url=http://beta.dawn.com/news/846207/anti-terror-drills |access-date=16-aprel 2022-yil |website=DAWN.COM |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=China pledges its biggest-ever aid to Pakistan |url=http://covid-19.chinadaily.com.cn/china///2010-09/23/content_11339822.htm |access-date=16-aprel 2022-yil |website=covid-19.chinadaily.com.cn}}</ref>. 2010-yil — Xitoy suv toshqini boʻlgan Pokistonga 250 million dollar xayriya qildi va qutqaruv operatsiyalarida yordam berish uchun 4 ta harbiy qutqaruv vertolyotini yubordi. 2010-yil — Xitoy Bosh vaziri Ven Jiabao Pokistonga tashrif buyurdi. 30 milliard dollardan ortiq bitimlar imzolandi. [[Fayl:Alberto_Fernández_joins_the_heads_of_state_at_the_lunch_of_the_2022_Winter_Olympics_(1).jpg|250px|thumb|Imron Xon 2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarining tushlik chogʻida davlat rahbarlariga qoʻshiladi.]] 2011-yil — Pokiston oʻzining 250 JF-17 momaqaldiroq qiruvchi floti uchun Xitoydan havodan havoga SD 10 raketalarini sotib olishi kutilmoqda<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://dailytimespakistan.com/china-pm-inaugurates-pak-china-friendship-centre/|title=Gilani, Jiabao inaugurate Pak-China Friendship Centre|date=18-dekabr 2010-yil|access-date=30-dekabr 2010-yil|publisher=[[Associated Press of Pakistan|APP]]|first=APP|last=Express|archive-date=2011-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708222612/http://dailytimespakistan.com/china-pm-inaugurates-pak-china-friendship-centre/|url-status=dead}}</ref>. 2013-yil — Gvadar portining boshqaruvi avval Singapurning PSA International kompaniyasi tomonidan boshqarilganidan soʻng<ref>[http://dawn.com/2013/02/07/decision-to-hand-over-gwadar-port-to-china-worries-india/ „Decision to hand over Gwadar port to China worries India“], ''[[Dawn (gazeta)|Dawn]]'', 7 February 2013. Retrieved 13 February 2013.</ref>, Xitoyning Overseas Port Holdings davlatiga topshirildi va bu Hindiston uchun katta tashvish tugʻdiradi<ref>[http://tribune.com.pk/story/503373/india-concerned-over-china-running-gwadar-port/ „India 'concerned' over China running Gwadar port“], ''[[The Express Tribune]]'', 6 February 2013. Retrieved 13 February 2013.</ref>. 2013-yil — Xitoy Bosh vaziri Li Ketsyan Pokistonga tashrif buyurdi. Xitoy va Pokiston oʻrtasidagi savdo 2012-yilda birinchi marta 12 oylik koʻrsatkichga — 12 milliard dollarga yetdi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit |title=Chinese PM begins Pakistan visit |publisher=Thenews.com.pk |date=16-may 2013-yil |access-date=23-may 2013-yil}}</ref>. 2013-yil — 2013-yil 5-iyulda Pokiston va Xitoy Pokistonning Arab dengizidagi Gvadar portini va Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismidagi Shinjondagi Qashgʻarni bogʻlaydigan Pak-Xitoy iqtisodiy koridorini tasdiqladilar. 18 milliard dollarlik loyiha 200 km uzunlikdagi tunnel qurilishini ham oʻz ichiga oladi<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/572857/china-pakistan-friendship-sweeter-than-honey-nawaz/|title=Development projects: Nawaz signs 408 bn tunnel deal with China &#124; The Express Tribune|date=5-iyul 2013-yil}}</ref>. 2013-yil — 2013-yil 24-dekabrda Xitoy Karachidagi yirik atom energetikasi loyihasi qurilishini moliyalashtirish uchun 6,5 milliard dollar majburiyat olganini eʼlon qildi, loyiha har biri 1100 megavatt quvvatga ega ikkita reaktorga ega boʻladi<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/649908/china-commits-6-5-billion-for-nuclear-project-in-pakistan/|title=China commits $6.5 billion for nuclear project in Pakistan &#124; The Express Tribune|date=24-dekabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil — Xitoy Bosh vaziri Pokistonga, asosan, energiya, infratuzilma va Gvadar portini kengaytirish uchun 31,5 milliard dollar sarmoya kiritilishini eʼlon qildi. The Express Tribune maʼlumotlariga koʻra, dastlab 15-20 milliard dollarlik loyihalar boshlanadi, jumladan Lahor-Karachi avtomagistrali, Gvadar portini kengaytirish va energetika sektori loyihalari Gadanida va Tar koʻmir konlari yaqinidagi oltita koʻmir loyihasini oʻz ichiga oladi. Gazetaning taʼkidlashicha, hukumat Pekinning xavotirlarini bartaraf etish va 38 ta qoʻlga kiritadigan provinsiyadagi investitsiya rejasini amalga oshirish maqsadida Pokistonning Balujiston shahridagi Xitoy rasmiylariga ahmoqona xavfsizlikni taʼminlash vazifasini ham Pokiston armiyasiga topshirgan<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/683281/balochistan-to-receive-big-slice-of-chinese-funds/|title=Balochistan to receive big slice of Chinese funds &#124; The Express Tribune|date=16-mart 2014-yil}}</ref>. 2014-yil — 2014-yil 22-may payshanba kuni Pokiston va Xitoy hukumatlari Lahorda metro poyezdi loyihasini ishga tushirish boʻyicha kelishuv imzoladilar, deya xabar beradi Express News. Uzunligi 27,1 kilometr boʻlgan „Orange Line“ deb nomlangan yoʻl 1,27 milliard dollarga quriladi<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/711614/pakistan-china-sign-lahore-metro-train-agreement/|title=Pakistan, China sign Lahore metro train agreement &#124; The Express Tribune|date=22-may 2014-yil}}</ref>. 2014-yil — 2014-yil 8-noyabrda Pokiston va Xitoy, xususan, Xitoy-Pokiston iqtisodiy koridoriga oid 19 ta bitim imzoladilar, Xitoy umumiy qiymati 42 milliard dollarlik sarmoya kiritishga vaʼda berdi. Pokiston Xitoyga Shinjon mojarosiga qarshi kurashda yordam berishga vaʼda berdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/11/08/pakistan-wins-42b-chinese-investment/|title=Pakistan wins $42b Chinese investment &#124; Pakistan Today|website=pakistantoday.com.pk}}</ref>. 2015-yil — 2015-yil 20-aprel kuni Xitoy Prezidenti va Kommunistik partiyasi Bosh kotibi Si Szinpin, birinchi xonim hamda yuqori martabali amaldorlar va ishbilarmonlardan iborat delegatsiya hamrohligida Pokistonga tashrif buyurdi. Bu Xitoy oliy rahbarining 9 yillik tanaffusdan soʻng Pokistonga birinchi tashrifi va Si Szinpinning 2015-yildagi birinchi xorijiy safaridir. 51 ta oʻzaro anglashuv memorandumlari, jumladan, „Pokiston Xitoy iqtisodiy koridori“ rejasi ham imzolangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.dawn.com/news/1177109/economic-corridor-in-focus-as-pakistan-china-sign-51-mous |title=Economic corridor in focus as Pakistan, China sign 51 MoUs |publisher=DAWN News |date=20-aprel 2015-yil |access-date=20-aprel 2015-yil}}</ref>. 2015-yil — Pokiston mamlakatlar oʻrtasidagi mustahkam doʻstlikni xotirlash maqsadida Pokiston va Xitoy bayroqlari tushirilgan 20 rupiylik tangalarni muomalaga chiqara boshladi<ref>{{veb manbasi|date=30-yanvar 2015-yil|title=Rs 20 coin: SBP to mark Pak-China friendship|url=https://tribune.com.pk/story/830022/rs-20-coin-sbp-to-mark-pak-china-friendship|website=[[The Express Tribune]]}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari|Pokiston]] [[Turkum:Pokistonning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Xalqaro munosabatlar]] q71c0gwv012k97vraldwvwnmcz1axju 6192507 6192459 2026-07-04T01:19:35Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192507 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar|Nomi=Xitoy — Pokiston munosabatlari|Mamlakat1=Xitoy|Mamlakat2=Pokiston|Tasvir=Pakistan_China_Locator.svg|Rang1=orange|Rang2=green|vakolatxona1=[[Xitoy]] elchixonasi [[Islomobod]]da|vakolatxona2=[[Pokiston]] elchixonasi [[Pekin]]da|elchisarlavha1=Pokistonning Xitoydagi elchisi Moin ul Xake|elchi1=|elchisarlavha2=Xitoyning Pokistondagi elchisi Nong Rong }} '''Xitoy — Pokiston munosabatlari''' [[Xitoy]] va [[Pokiston]] oʻrtasida [[1951|1951-yilda]] oʻrnatilgan ikki tomonlama diplomatik munosabatlardir. Oʻshandan beri har ikki davlat ham doʻstona munosabatlarni saqlashga katta eʼtibor qaratadi<ref name="bbcnews">{{Yangiliklar manbasi |date= |title=Pakistani PM hails China as his country's 'best friend' |work=BBC News |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13418957 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921163911/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13418957 |archive-date=21-sentabr 2013-yil}}</ref><ref name="nyt">{{Yangiliklar manbasi |last=Masood |first=Salman |date= |title=Pakistan President to Visit China, a Valued Ally |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/10/13/world/asia/13pstan.html |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105742/https://www.nytimes.com/2008/10/13/world/asia/13pstan.html |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=China-Pakistan relations |work=China Daily |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-11/14/content_732562.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105737/http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-11/14/content_732562.htm |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref>. Ikki davlat muntazam ravishda oliy darajadagi tashriflar almashib, turli shartnomalar imzolaydi. XXR Pokistonga iqtisodiy, harbiy va texnik yordam koʻrsatadi, mamlakatlar bir-birini yaqin strategik ittifoqchi deb biladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=17-may 2011-yil |title=Pakistan cements China ties amid tension with U.S |work=CNN |url=http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727131107/http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |archive-date=27-iyul 2011-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=China, Pakistan joined in bonds of brotherhood |work=People's Daily |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/7384378.html |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105746/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/7384378.html |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref>. Mamlakatlar oʻrtasidagi harbiy hamkorlik 1966-yilda, 1972-yilda strategik ittifoq tuzilib, 1979-yilda iqtisodiy hamkorlik boshlandi. Xitoy Pokistonning eng yirik qurol yetkazib beruvchisi va uning ikkinchi yirik savdo hamkori hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dawn.com/2011/05/21/pakistan-says-wants-china-to-build-naval-base.html|sarlavha=Pakistan wants China to build it a naval base|nashriyot=Dawn.com|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110523230107/http://www.dawn.com/2011/05/21/pakistan-says-wants-china-to-build-naval-base.html|arxivsana=2011-05-23}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://thecommongood.net/2011/05/china-to-fast-track-jets-for-pakistan/|sarlavha=China to Fast-Track Jets for Pakistan|nashriyot=Thecommongood.net|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ59JFp6?url=http://thecommongood.net/2011/05/china-to-fast-track-jets-for-pakistan/|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Xitoy Pokistonga oʻzining fuqarolik yadroviy dasturini ishlab chiqishda yordam bermoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.bbc.co.uk/news/10340642|sarlavha=China says Pakistan nuclear deal 'peaceful'|nashriyot=BBC|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5AhsbT?url=http://www.bbc.co.uk/news/10340642|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Xitoy bilan yaqin munosabatlarni saqlab qolish Pokiston tashqi siyosatining markaziy qismidir. Xitoy [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqining]] [[Afgʻoniston|Afgʻonistondagi]] [[Afgʻonistondagi fuqarolar urushi|fuqarolar urushiga]] [[Afgʻon urushi (1979—1989)|aralashuvi boʻyicha]] Pokiston pozitsiyasini qoʻllab-quvvatladi. Xitoy Pokistonni [[NATO]] va [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] manfaatlariga mintaqaviy muvozanat sifatida qaraydi. Xitoy Pokistonning [[Kashmir|Kashmirga]] egalik qilish boʻyicha pozitsiyasini qoʻllab-quvvatlaydi, Pokiston esa [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjon]], Tibet va [[Xitoy Respublikasi|Tayvanga]] egalik qilishda Xitoyni qoʻllab-quvvatlaydi. Frigatlar uchun boshqariladigan raketalar yaratishdan tortib qiruvchi samolyotlarni birgalikda ishlab chiqarishgacha boʻlgan qoʻshma qurol ishlab chiqarish loyihalari ishga tushirilishi bilan harbiy hamkorlik kengaydi. Xitoy Pokiston infratuzilmasini, jumladan Gvadardagi suv portini rivojlantirishga sarmoya kiritmoqda. Ikki davlat erkin savdo shartnomasini imzolagan. Pokiston musulmon davlatlari bilan hamkorlikda Xitoy uchun asosiy koʻprik boʻlib xizmat qiladi. Pokiston, shuningdek, Xitoy va Gʻarb oʻrtasidagi tafovutni bartaraf etishda muhim rol oʻynaydi va Richard Niksonning 1972-yilda Xitoyga tashrifini osonlashtirdi. Davlatlar oʻrtasidagi davlat chegarasining uzunligi 523 km<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html|sarlavha=The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=13-oktabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161013030611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html}}</ref>. Mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlarni Pokistonning Xitoydagi elchisi shunday taʼriflagan: „Togʻlardan baland, okeanlardan chuqur, poʻlatdan kuchli, koʻzdan aziz, asaldan shirin va hokazo“ (Togʻlardan baland, okeanlardan chuqurroq va hokazo., poʻlatdan kuchli, koʻzdan aziz, asaldan shirin va hokazo)<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Sweet as can be? |publisher=The Economist |url=http://www.economist.com/node/18682839 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402105756/http://www.economist.com/node/18682839 |archive-date=2-aprel 2020-yil}}</ref>. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" !Umumiy ism !{{Bayroq|China}} !{{Bayroq|Pakistan}} |- ! Rasmiy nomi ! Xitoy Xalq Respublikasi ! Pokiston |- | Bayroq | style="text-align:center" |{{Flagicon|China}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Pakistan}} |- | Gerb | style="text-align:center" |[[Fayl:中華人民共和國國徽.svg|103x103px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:State_emblem_of_Pakistan.svg|95x95px]] |- | Aholi | 1 403 500 650 | 242,923,845 |- | Hudud | 9 596 961&nbsp;km ² | 881,913&nbsp;km ² |- | Aholi zichligi | 146,24/km ² | 244.4/km ² |- | [[Davlat poytaxtlari roʻyxati|Poytaxt]] | [[Pekin]] | [[Islomobod]] |- | Eng katta shahar | [[Shanxay]] — 24 183 300 (35 000 000 metro) | [[Karachi]] — 14,916,456 (16,051,521 metro) |- | Hukumat | [[Unitar davlat|Unitar]] bir partiyali [[Sotsialistik davlatlar|sotsialistik]] [[respublika]] | Federal Islom parlament respublikasi |- | Tashkil etilgan | 1949-yil 1-oktyabr (Xitoy Xalq Respublikasining eʼlon qilinishi)<br /> 1982-yil 4-dekabr (hozirgi konstitutsiya) | 1947-yil 14-avgust (Buyuk Britaniya dominioni) |- | Hozirgi rahbar (lar) | Bosh kotib va [[Xitoy Xalq Respublikasi raisi|Prezident]] [[Xi Jinping|Si Szinpin]] Bosh vazir [[Li Keqiang|Li Ketsyan]] | Prezident Arif Alvi; Bosh vazir Shehbaz Sharif |- | Hukmron siyosiy partiya | Xitoy Kommunistik partiyasi <small>(bir partiyaviy davlat)</small> | Pokiston xalq partiyasi |- | Rasmiy tillar | Xitoy | Urdu, ingliz |- | Valyuta | [[Xitoy yuani]] | Pokiston rupiyasi |- | [[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|YaIM (nominal)]] | 14,216 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 10,153 dollar) | 376.493 mlrd dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 1,658 dollar) |- | [[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|YaIM]] | 27,438 trillion dollar (jon boshiga 19,559 dollar) | 1.512  trillion dollar (jon boshiga 6,662 dollar) |- | [[Inson kamoloti indeksi|Inson taraqqiyoti indeksi]] | 0,761 | 0.544 |- |} == Tarixi == [[Fayl:Pakistan_Air_Force_Chengdu_JF-17_Gu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Pakistan_Air_Force_Chengdu_JF-17_Gu.jpg/220px-Pakistan_Air_Force_Chengdu_JF-17_Gu.jpg|alt=JF-17 Thunder.|right|thumb| JF-17 Thunder Xitoy-Pokiston qoʻshma harbiy loyihasining bir qismidir.]] Pokiston Xitoy bilan doʻstona va mustahkam aloqalarga ega. Ikki davlat oʻrtasidagi uzoq yillik aloqalar hamisha oʻzaro manfaatli boʻlib, qarashlar birligi va oʻzaro manfaatlar ikki tomonlama munosabatlarning markaziy aloqa nuqtasi boʻlib qolmoqda. 1962-yilda Xitoy-Hindiston urushi tugaganidan beri Pokiston Xitoyga Tayvan, Shinjon va Tibetga egalik qilish kabi siyosiy masalalar boʻyicha koʻp yordam berdi va Xitoyning inson huquqlari siyosatini qoʻllab-quvvatladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no16_1_ses/11_rahman.pdf|sarlavha=Eager Eyes Fixed on Eurasia Russia and Its Neighbors in Crisis Russia and Its Neighbors in Crisis, Edited by IWASHITA Akihiro, Slavic Research Center, p 212|format=PDF|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5BxSBa?url=http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/coe21/publish/no16_1_ses/11_rahman.pdf|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Xitoy rahbariyati Pokistonning asosiy masalalar boʻyicha doimiy qoʻllab-quvvatlashini tan oladi. Pokiston Xitoyga Gʻarb bilan rasmiy aloqalarni oʻrnatishda yordam berdi, bu aloqalar 1972-yilda Richard Nikson tashrifidan keyin tiklandi. Pokiston Xitoy bilan keng koʻlamli harbiy va iqtisodiy loyihalar boʻyicha hamkorlik qilmoqda, chunki u Xitoyni [[Hindiston]] va Qoʻshma Shtatlar siyosatiga qarshi muvozanat deb biladi. Pokiston Xitoyga musulmon dunyosi davlatlari oʻrtasida diplomatik aloqalarni kengaytirishga yordam bermoqda. Xitoy mintaqaviy muammolarni hal qilishda Pokistonga ham izchil yordam beradi. 2008-yilda Pokiston-Hindiston qarama-qarshiligi paytida Xitoy urush boʻlsa Pokistonni qoʻllab-quvvatlashini bildirdi. Xitoy Pokistonning yadroviy dasturiga asbob-uskunalar yetkazib beradi va bu mamlakatda yadro texnologiyasini rivojlantirishni qoʻllab-quvvatlaydi<ref name="ReferenceA">China tested N-weapons for Pak: US insider [[The Times of India]]</ref>. == Diplomatik aloqalar == [[Fayl:Kashmir_map_big.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Kashmir_map_big.jpg/300px-Kashmir_map_big.jpg|right|thumb|345x345px| Kashmir xaritasi, Aksay Chin Xitoy hukmronligi ostiga oʻtdi.]] 1951-yil 21-mayda Xitoy [[Xitoy Respublikasi|Respublikasi]] 1949-yildagi materik ustidan nazoratni yoʻqotganidan koʻp oʻtmay Pokiston va Xitoy oʻrtasida diplomatik munosabatlar oʻrnatildi<ref>[http://202.83.164.26/wps/portal/Mocul/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os_hQN68AZ3dnIwML82BTAyNXTz9jE0NfQwNfA_2CbEdFAA2MC_Y!/?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/MoculCL/ministry/highlights/iap-pakchina-01 Pakistan and China Relations]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Kommunistik mafkurani rad etganiga qaramay, Pokiston mintaqada Hindiston taʼsiriga qarshi muvozanat yaratish umidida Xitoy bilan yaqin munosabatlar oʻrnatishga kirishdi. Hindiston Bosh vaziri [[Jawaharlal Neru|Javoharlaʼl Neru]] ham Xitoy bilan yaqinroq munosabatlar oʻrnatishga intilgan. Biroq, 1962-yilda Xitoy va Hindiston oʻrtasidagi chegaradagi taranglik urushga aylanar ekan, Xitoy va Pokiston bir-biri bilan yaqin hamkorlik qila boshladi. Xitoy va Hindiston oʻrtasidagi urush tugaganidan bir yil oʻtib, Pokiston chegaradagi kelishmovchiliklarni tugatish va diplomatik munosabatlarni yaxshilash uchun Shaksgama vodiysini Xitoyga berdi. Oʻshandan beri, dastlab Hindiston siyosatini birgalikda rad etishdan iborat boʻlgan mamlakatlar oʻrtasidagi norasmiy ittifoq uzoq muddatli munosabatlarga aylandi, bu ikki davlatga foyda keltirdi va diplomatik, iqtisodiy va harbiy aloqalarning kengayishiga taʼsir qildi. Xitoy Pokistonga keng iqtisodiy va siyosiy yordam bera boshladi. 1970-yillarda Pokiston armiyasi Amerika yordami va qurol-yarogʻiga toʻliq qaram edi, bu AQShning [[Afgʻon urushi (1979—1989)|Afgʻonistondagi Sovet urushida]] islomiy jangarilarni yashirin qoʻllab-quvvatlashi davrida ortdi. 1971-yilda AQSh prezidenti [[Richard Nixon|Richard Nikson]] [[Bangladesh ozodlik urushi|Bangladesh mustaqillik urushi]] paytida Pokistonni qoʻllab-quvvatladi. 1990-yillarda sovet qoʻshinlari Afgʻonistondan olib chiqilgach va Sovet Ittifoqi parchalanganidan soʻng, AQSh Pokistonga nisbatan sovuqqonlik koʻrsatdi va sobiq sovetparast Hindiston bilan mustahkam aloqalar oʻrnatishga eʼtibor qarata boshladi. 1990-yilda AQSh Kongressi tomonidan qabul qilingan Pressler tuzatishi Pokiston yadroviy qurol yaratishga urinayotganidan qoʻrqib, AQShning Pokistonga barcha harbiy va iqtisodiy yordamini toʻxtatdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=larry_pressler_1|sarlavha=Larry Pressler|nashriyot=Historycommons.org|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5Cxf60?url=http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=larry_pressler_1|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Afgʻonistondagi Sovet urushi paytida Pokistonning amerikaliklarga koʻrsatgan yordamini hisobga olsak, koʻplab pokistonliklar amerikaliklar Hindistonni tanlaganini xiyonat deb bilgan. Bu, shuningdek, amerikaliklarning Pokiston yadroviy dasturiga salbiy munosabatda boʻlishi va Hindistonning atom qurollarini sinovdan oʻtkazishiga betaraf munosabatda boʻlishi rolini oʻynadi. Bu voqealardan soʻng Pokiston Xitoy bilan geosiyosiy ittifoq foydasiga tanlov qildi, Pokiston rahbariyati Amerikaning mintaqadagi taʼsirini xitoylar muvozanatlashi kerakligi haqida bayonot berdi. 2001-yilda [[Afgʻonistondagi urush (2001—2021)|AQShning Afgʻonistondagi urushi]] boshlanishi bilan Pokiston rahbariyati yana bir bor AQSh bilan emas, balki Xitoy bilan doʻst boʻlish yaxshiroq degan xulosaga keldi. [[2001-yil 11-sentabr terror xurujlari|2001-yil 11-sentabr xurujlaridan]] keyin Pokiston Xitoydan keng iqtisodiy va harbiy yordam oldi. Bu bilan Xitoy Pokistonni mintaqadagi Amerika va Hindiston taʼsiriga qarshi muvozanat sifatida iqtisodiy va harbiy jihatdan mustahkamlashga umid qilgan<ref name="articles.cnn.com">{{Yangiliklar manbasi |date= |title=Pakistan cements China ties amid tension with U.S |publisher=CNN |url=http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727131107/http://articles.cnn.com/2011-05-17/world/china.pakistan.friend_1_minister-yousuf-raza-gilani-chinese-president-hu-jintao-pakistani-counterpart?_s=PM:WORLD |archive-date=27-iyul 2011-yil}}</ref>. == Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik == Xitoy — Pokiston bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan: {| |width == "50%" valign == top| {| border="1" width = "95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "20%"|Tashkilot bayrogʻi !width = "30%"|Tashkilot nomi !width = "20%"|Xitoyning qoʻshilish sanasi !width = "20%"|Pokistonning qoʻshilish sanasi |- | [[Fayl:World Trade Organization (logo and wordmark).svg|border|center|60px]]||Jahon Savdo Tashkiloti |||2001-yil 11-dekabr|||? |- | [[Fayl:International_Finance_Corporation_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro moliya korporatsiyasi|||1969-yil 15-yanvar|||1956-yil 20-iyul |- | [[Fayl:Flag of the United Nations.svg|border|center|60px]]||Birlashgan Millatlar Tashkiloti|||1971-yil 25-oktabr|||1947-yil 30-sentabr |- | [[Fayl:International_Telecommunication_Union_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro elektraloqa ittifoqi|||1920-yil 1-sentabr|||1947-yil 26-avgust |- | [[Fayl:Logo-World-Bank-IBRD-IDA.svg|border|center|60px]]|| Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki|||1945-yil 27-dekabr|||1950-yil 11-iyul |- | [[Fayl:ADB-Logo.svg|border|center|60px]]||Osiyo taraqqiyot banki|||1986-yil |||1966-yil |- | [[Fayl:International_Centre_for_Settlement_of_Investment_Disputes_Logo.svg|border|center|60px]]||Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi|||1993-yil 6-fevral|||1966-yil 15-oktabr |- | [[Fayl:Multilateral_Investment_Guarantee_Agency_logo.svg|border|center|60px]]||Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi|||1988-yil 30-aprel|||1988-yil 12-aprel |- | [[Fayl:Flag of UNESCO.svg|border|center|60px]]||YUNESKO||| 1946-yil 4-noyabr|||1949-yil 14-sentyabr |- | [[Fayl:Shanghai_Cooperation_Organization_after_2022_Samarkand_Summit.png|border|center|60px]]||Shanxay hamkorlik tashkiloti|||1996-yil 26-aprel |||2017-yil 9-iyun |- |} |} == Harbiy aloqalar == [[Fayl:PakistanMixed050010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/PakistanMixed050010.jpg/300px-PakistanMixed050010.jpg|right|thumb|300x300px| Xitoy va Pokiston oʻrtasidagi chegara Qoraqurum shossesida.]] Ikki davlat oʻrtasida kuchli harbiy hamkorlik yoʻlga qoʻyilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Islamic Republic News Agency |first=IRNA |date= |title=Pakistan enjoys strong defense ties with China |publisher=[[Islamic Republic News Agency|IRNA – Islamic Republic News Agency]] |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/pakistan/2010/pakistan-100619-irna03.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103180007/http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/pakistan/2010/pakistan-100619-irna03.htm |archive-date=3-noyabr 2012-yil}}</ref>. Ushbu harbiy ittifoq mintaqadagi Hindiston va Amerika taʼsiriga qarshi turishga intiladi. Bundan oldin Sovet Ittifoqi siyosatiga qarshi qaratilgan edi. 1962-yildan beri Xitoy Pokiston armiyasini harbiy texnika bilan taʼminlab turish, harbiy zavodlar qurish, texnologik yordam koʻrsatish va Pokistonning mavjud harbiy obyektlarini modernizatsiya qilishda koʻmaklashuvchi doimiy tayanch boʻlib kelgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cfr.org/publication/10070/chinapakistan_relations.html|sarlavha=China-Pakistan Relations|ish=Backgrounder|nashriyot=[[Council on Foreign Relations]]|sana=|qaralgan sana=|muallif=Jamal Afridi, Jayshree Bajoria|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5Dqlas?url=http://www.cfr.org/china/china-pakistan-relations/p10070|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Pokiston Xitoyning Chengdu J-10 qiruvchi samolyotlarining asosiy xaridori (Rossiya maslahatchilari ishtirokida yaratilgan, NPO Saturn kompaniyasining rus va xitoylik (litsenziyalangan) ishlab chiqarish dvigatellari ishlatiladi; samolyotlarni ishlab chiqish dasturi 2006-yil oxirida maxfiylashtirildi), bu samolyotlar Amerikadagi analoglaridan afzal.Xitoy va Pokiston bir nechta qoʻshma qurol tizimlari loyihalarida ishtirok etmoqda, jumladan: * JF-17 Thunder qiruvchi-bombardimonchi samolyotining yaratilishi; * Hongdu JL-8 va Hongdu L-15 oʻquv samolyotlari; * MBT 2000 tanklari. Xitoy strategik ahamiyatga ega [[Hoʻrmuz boʻgʻozi|Hormuz boʻgʻozining]] ogʻzida joylashgan Gvadardagi dengiz portini rivojlantirish boʻyicha eng yirik investor hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.asianresearch.org/articles/2528.html|sarlavha=Gwadar: China's Naval Outpost on the Indian Ocean|ism=Tarique|familiya=Niazi|sana=|qaralgan sana=|nashriyot=Association for Asian Research|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100405082823/http://www.asianresearch.org/articles/2528.html|arxivsana=2010-04-05}}</ref>. Qoʻshma Shtatlar va Hindiston Xitoyning ushbu loyihadagi ishtirokiga salbiy munosabatda, chunki kelajakda bu Gvadarda Xitoy harbiy bazasini yaratishga va [[Hind okeani|Hind okeanida]] Xitoy suv osti kemalari va harbiy kemalarini joylashtirishga olib kelishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|muallif=Posted: 11:17&nbsp;pm,|url=http://www.nypost.com/p/news/opinion/opedcolumnists/gwadar_pakistan_the_most_important_ssAP84fMvDX9oWHMC2ebAI|sarlavha=Gwadar, Pakistan – the most important city you’ve never heard of, New York Post|ish=New York Post|sana=|qaralgan sana=|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5G47hT?url=http://nypost.com/2010/10/17/gwadar-pakistan-the-most-important-city-youve-never-heard-of/|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Biroq, Gvadar portining qurilishi hozirda Pokiston va [[Singapur]] hukumatlari ishtirokidagi koʻp tomonlama diplomatik qarama-qarshilik tufayli nomaʼlum muddatga kechiktirilmoqda. Xitoy Pokistonning [[Yadro quroli|yadroviy infratuzilmasini]] rivojlantirishda muhim rol oʻynaydi, ayniqsa Gʻarb davlatlari Pokistonga uranni boyitish uchun materiallar va asbob-uskunalarni sotib olishni qiyinlashtirish uchun eksport nazoratini qabul qilganidan beri yaqin ittifoqchilik amalga oshmoqda. Xitoy, shuningdek, Pokistonni yadroviy qurol dasturini rivojlantirish uchun uskunalar bilan taʼminladi va Pokistonning plutoniy ishlab chiqarishida muhim rol oʻynaydigan Xushob yadro reaktorini qurishga yordam berdi. Xitoy Milliy Yadro korporatsiyasining shoʻba korxonasi Pokistonning uranni boyitish qobiliyatini kengaytirishga qaratilgan saʼy-harakatlariga 5000 ta buyurtma halqali magnitlarni taqdim etish orqali hissa qoʻshdi, bu sentrifugalarning yuqori tezlikda aylanishiga yordam beradigan asosiy podshipnik komponentlaridan biri. Xitoy Chashmadagi atom elektr stansiyasini qurib bitkazish uchun ham texnik va moddiy yordam koʻrsatmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/|sarlavha=Pakistan Nuclear Weapons: A Brief History of Pakistan's Nuclear Program|sana=|qaralgan sana=|ish=Strategic Security Project|nashriyot=[[Federation of American Scientists]]|arxivurl=https://www.webcitation.org/6JQ5Gh5VQ?url=http://www.fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/|arxivsana=2013-09-06}}</ref>. Bundan tashqari, Xitoy pokistonliklarga [[Raketa majmuasi|raketa texnologiyasini]] taqdim etgan. Bularning barchasi Pokistonga 2011-yildan boshlab 100 ga yaqin yadro kallaklariga ega [[Yadro klubi|yadroviy davlatga]] aylanish imkonini berdi<ref name="ReferenceA">China tested N-weapons for Pak: US insider [[The Times of India]]</ref><ref name="washingtonpost.com">{{Yangiliklar manbasi |last=DeYoung |first=Karen |date= |title=Pakistan doubles its nuclear arsenal |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/30/AR2011013004682.html |access-date=30-sentabr 2017-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114143205/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/01/30/AR2011013004682.html |archive-date=14-noyabr 2016-yil}}</ref>. Xitoy „[[Al-Qoida|Al-Qoida“]] ning Pokistondagi taʼsiri kuchayib borayotganidan xavotirda va unga terrorizm muammosini yengishda yordam berish uchun qoʻshni davlat hududida harbiy bazalar oʻrnatishga intilmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/china-seeks-military-bases-in-paks-restive-tribal-region/articleshow/10497288.cms|sarlavha=«China seeks military bases in Pak’s restive tribal region.»|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=1-sentabr 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200901164153/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/china-seeks-military-bases-in-paks-restive-tribal-region/articleshow/10497288.cms}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date= |title=China offers Pakistan military aid to fight terrorism |publisher=[[Zee Entertainment Enterprises|Zee News Ltd]] |url=http://www.zeenews.com/news439060.html |access-date=}}</ref>. == Iqtisodiy aloqalar == [[Fayl:Gwadar_Port.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Gwadar_Port.jpg/250px-Gwadar_Port.jpg|right|thumb|250x250px| Gvadardagi port.]] Pokiston va Xitoy oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlik jadal rivojlanmoqda. Yaqinda erkin savdo shartnomasi imzolandi. Harbiy va texnologik bitimlar ikki davlat oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlarda hamon ustunlik qilmoqda, lekin soʻnggi yillarda Xitoy Pokiston iqtisodiyoti va infratuzilmasini rivojlantirishga sarmoyasini sezilarli darajada oshirishga vaʼda bergan. Shu qatorda Xitoy elektr stansiyalari, yoʻllar va aloqa markazlarini qurish orqali Pokiston infratuzilmasini rivojlantirishga yordam bermoqda. Ikkala davlat ham iqtisodiy aloqalarni mustahkamlashdan manfaatdor va transchegaraviy savdo oʻsishini ragʻbatlantirishga vaʼda berdi. Ushbu eʼlon Xitoyning Pokistonning moliyaviy va energetika sektoriga sarmoya kiritilishiga olib keldi. Pokistonga esa Xitoyda erkin savdo zonasi berildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date= |title=China, Pakistan service trade agreement to take effect next month |publisher=Xinhua |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/10/content_12031914.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20121006082350/http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/10/content_12031914.htm |archive-date=6-oktabr 2012-yil}}</ref>. Pokiston va Xitoy oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlar asosan Xitoyning Pokiston iqtisodiyotiga kiritgan sarmoyasidan iborat. Xitoyning iqtisodiy qudrati oshishi Pokistonda keng koʻlamli loyihalarni amalga oshirish imkonini berdi. Lekin Pokistonning Xitoydagi sarmoyasi pastligicha qolmoqda<ref name="articles.cnn.com"/>. 2011-yilda Xitoyning Kingho Group kompaniyasi xavfsizlik nuqtai nazaridan Pokistondagi yirik konchilik kelishuvini bekor qildi. Markaziy razvedka boshqarmasi faktlar kitobiga koʻra, Xitoy Pokiston importining 19,8 % (savdo hamkorlari orasida 1-oʻrin) va eksportning 10,9 % (savdo hamkorlari orasida 2-oʻrin)<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|sarlavha=The World Factbook<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=24-may 2020-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html}}</ref> ga toʻgʻri keladi. 2013-yil holatiga koʻra, mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 12 milliard AQSH dollarini tashkil etdi. Natijada Xitoy Pokistonning ikkinchi yirik savdo sherigiga aylandi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit|sarlavha=Chinese PM begins Pakistan visit — thenews.com.pk<!-- Заголовок добавлен ботом -->|qaralgan sana=27-iyul 2013-yil|arxivsana=8-iyun 2013-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130608052925/http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit}}</ref>. == Xronologiya == [[Fayl:1965-5_1965年_阿尤布·汗访问北京.jpg|250px|thumb|1965-yilda Ayub Xonning Pekinga tashrifi.]] 1950-yil — Pokiston Xitoy Xalq Respublikasini tan olgan uchinchi nokommunistik va birinchi musulmon davlatga aylandi. 1951-yil — Pekin va Karachi diplomatik munosabatlar oʻrnatdi. 1956-yil — Pokiston Bosh vaziri Husayn Shahid Suhravardi va Xitoy Bosh vaziri Chjou Enlay Pekinda Xitoy va Pokiston oʻrtasidagi doʻstlik shartnomasini imzoladilar. 1962-yil — Xitoy va Hindiston oʻrtasida Xitoy-Hind urushi boshlandi. 1963-yil — Pokiston Trans-Qoraqurum traktini Xitoyga berib, chegaradagi kelishmovchiliklarga barham berdi. 1970-yil — Pokiston AQShga 1972-yilda Niksonning Xitoyga tashrifini tashkil qilishda yordam berdi. 1978-yil — Shimoliy Pokistonning togʻli qismini Gʻarbiy Xitoy bilan bogʻlaydigan Qoraqurum avtomagistrali rasman ochildi. 1980-yillar — Xitoy va AQSh Sovet qoʻshinlariga qarshi kurashayotgan afgʻon partizanlariga Pokiston orqali yordam beradi. 1986-yil — Xitoy va Pokiston yadroviy hamkorlik boʻyicha keng qamrovli kelishuvga erishdilar<ref>{{veb manbasi |date=12-fevral 2020-yil |title=China-Pakistan Nuclear Energy Cooperation: History and Key Debates |url=https://southasianvoices.org/china-pakistan-nuclear-energy-cooperation/ |access-date=16-aprel 2022-yil |website=South Asian Voices |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |last=Joshi |first=Rohan |title=China, Pakistan, and Nuclear Non-Proliferation |url=https://thediplomat.com/2015/02/china-pakistan-and-nuclear-non-proliferation/ |access-date=16-aprel 2022-yil |website=thediplomat.com |language=inglizcha}}</ref>. 1996-yil — Xitoy Prezidenti va Kommunistik partiya Bosh kotibi Jiang Zemin davlat tashrifi bilan Pokistonga keldi. 1999-yil — Panjob viloyatida Xitoy yordami bilan qurilgan 300 megavatt quvvatga ega atom elektr stansiyasi qurib bitkazildi. [[Fayl:Ambassador_Hilaly_receiving_US_Secretary_of_State_Henry_Kissinger_in_Rawalpindi_on_8_July_1971.jpg|250px|thumb|Genri Kissinjer Pokiston hukumati yordami bilan Xitoyga maxfiy missiyada boʻlgan, bu haqiqatni juda kam odam biladi.]] 2001-yil — Xitoy-Pokiston qoʻshma korxonasi, MBT-2000 (Al-Xalid) MBT qurib bitkazildi. 2002-yil — Gvadar chuqur dengiz portining qurilishi boshlandi, Xitoy asosiy investor sifatida qatnashdi. 2003-yil — Pokiston va Xitoy Lahordagi Moʻltan yoʻlida uy-joy qurish uchun 110 million dollarlik shartnoma imzoladi<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://www.dawn.com/2004/12/16/top5.htm|title=China, Pakistan sign 7 accords in vital sectors: •Oil, gas exploration •high-level trade •Gwadar port improvement|author=Khan, Bahzad Alam|date=16-dekabr 2004-yil|access-date=16-iyul 2010-yil|publisher=[[Dawn (gazeta)|Dawn]]}}</ref>. 2006-yil — Xitoy va Pokiston erkin savdo shartnomasini imzoladilar. 2007-yil — Xitoy-Pokiston qoʻshma korxonasi koʻp maqsadli qiruvchi samolyot — JF-17 Thunder (FC-1 Fierce Dragon) rasman ishlab chiqarildi. 2008-yil — Pokiston Xitoy Olimpiya mash’alasini Islomobod sport stadionida, xavfsizlik nuqtai nazaridan qattiq qoʻriqlash ostida kutib oldi. 2008-yil — Pokiston va Xitoy Xitoyning temir yoʻl tarmogʻini Gvadar porti bilan bogʻlash uchun Qorakoram avtomagistrali orqali temir yoʻl qurishga kelishib oldilar. 2008-yil — F-22P fregati Pokiston harbiy-dengiz kuchlarida xizmatga kirdi<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://ibnlive.in.com/news/brothers-in-arms-china-gives-warship-to-pak/98275-2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090801143405/http://ibnlive.in.com/news/brothers-in-arms-china-gives-warship-to-pak/98275-2.html|url-status=dead|archive-date=1 August 2009|title=Brothers in 'arms'? China gives warship to Pak|date=31-iyul 2009-yil|access-date=16-iyul 2010-yil|work=[[Press Trust of India]]|publisher=[[CNN-IBN|IBN Live]]}}</ref>. 2009-yil — ISI (xalqaro razvedka tashkiloti) Pokistondan boshpana izlagan bir necha uygʻur terroristini hibsga oldi. 2010-yil — Pokiston va Xitoy qoʻshma aksilterror mashgʻulotlarini oʻtkazdilar<ref>{{veb manbasi |date=9-iyul 2010-yil |title=Anti-terror drills |url=http://beta.dawn.com/news/846207/anti-terror-drills |access-date=16-aprel 2022-yil |website=DAWN.COM |language=inglizcha}}</ref><ref>{{veb manbasi |title=China pledges its biggest-ever aid to Pakistan |url=http://covid-19.chinadaily.com.cn/china///2010-09/23/content_11339822.htm |access-date=16-aprel 2022-yil |website=covid-19.chinadaily.com.cn}}</ref>. 2010-yil — Xitoy suv toshqini boʻlgan Pokistonga 250 million dollar xayriya qildi va qutqaruv operatsiyalarida yordam berish uchun 4 ta harbiy qutqaruv vertolyotini yubordi. 2010-yil — Xitoy Bosh vaziri Ven Jiabao Pokistonga tashrif buyurdi. 30 milliard dollardan ortiq bitimlar imzolandi. [[Fayl:Alberto_Fernández_joins_the_heads_of_state_at_the_lunch_of_the_2022_Winter_Olympics_(1).jpg|250px|thumb|Imron Xon 2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarining tushlik chogʻida davlat rahbarlariga qoʻshiladi.]] 2011-yil — Pokiston oʻzining 250 JF-17 momaqaldiroq qiruvchi floti uchun Xitoydan havodan havoga SD 10 raketalarini sotib olishi kutilmoqda<ref>{{yangiliklar manbasi|url=http://dailytimespakistan.com/china-pm-inaugurates-pak-china-friendship-centre/|title=Gilani, Jiabao inaugurate Pak-China Friendship Centre|date=18-dekabr 2010-yil|access-date=30-dekabr 2010-yil|publisher=[[Associated Press of Pakistan|APP]]|first=APP|last=Express|archive-date=2011-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708222612/http://dailytimespakistan.com/china-pm-inaugurates-pak-china-friendship-centre/|url-status=dead}}</ref>. 2013-yil — Gvadar portining boshqaruvi avval Singapurning PSA International kompaniyasi tomonidan boshqarilganidan soʻng<ref>[http://dawn.com/2013/02/07/decision-to-hand-over-gwadar-port-to-china-worries-india/ „Decision to hand over Gwadar port to China worries India“], ''[[Dawn (gazeta)|Dawn]]'', 7 February 2013. Retrieved 13 February 2013.</ref>, Xitoyning Overseas Port Holdings davlatiga topshirildi va bu Hindiston uchun katta tashvish tugʻdiradi<ref>[http://tribune.com.pk/story/503373/india-concerned-over-china-running-gwadar-port/ „India 'concerned' over China running Gwadar port“], ''[[The Express Tribune]]'', 6 February 2013. Retrieved 13 February 2013.</ref>. 2013-yil — Xitoy Bosh vaziri Li Ketsyan Pokistonga tashrif buyurdi. Xitoy va Pokiston oʻrtasidagi savdo 2012-yilda birinchi marta 12 oylik koʻrsatkichga — 12 milliard dollarga yetdi<ref>{{veb manbasi |url=http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit |title=Chinese PM begins Pakistan visit |publisher=Thenews.com.pk |date=16-may 2013-yil |access-date=23-may 2013-yil |arxivsana=2013-06-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130608052925/http://www.thenews.com.pk/article-101959-Chinese-PM-begins-Pakistan-visit }}</ref>. 2013-yil — 2013-yil 5-iyulda Pokiston va Xitoy Pokistonning Arab dengizidagi Gvadar portini va Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismidagi Shinjondagi Qashgʻarni bogʻlaydigan Pak-Xitoy iqtisodiy koridorini tasdiqladilar. 18 milliard dollarlik loyiha 200 km uzunlikdagi tunnel qurilishini ham oʻz ichiga oladi<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/572857/china-pakistan-friendship-sweeter-than-honey-nawaz/|title=Development projects: Nawaz signs 408 bn tunnel deal with China &#124; The Express Tribune|date=5-iyul 2013-yil}}</ref>. 2013-yil — 2013-yil 24-dekabrda Xitoy Karachidagi yirik atom energetikasi loyihasi qurilishini moliyalashtirish uchun 6,5 milliard dollar majburiyat olganini eʼlon qildi, loyiha har biri 1100 megavatt quvvatga ega ikkita reaktorga ega boʻladi<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/649908/china-commits-6-5-billion-for-nuclear-project-in-pakistan/|title=China commits $6.5 billion for nuclear project in Pakistan &#124; The Express Tribune|date=24-dekabr 2013-yil}}</ref>. 2014-yil — Xitoy Bosh vaziri Pokistonga, asosan, energiya, infratuzilma va Gvadar portini kengaytirish uchun 31,5 milliard dollar sarmoya kiritilishini eʼlon qildi. The Express Tribune maʼlumotlariga koʻra, dastlab 15-20 milliard dollarlik loyihalar boshlanadi, jumladan Lahor-Karachi avtomagistrali, Gvadar portini kengaytirish va energetika sektori loyihalari Gadanida va Tar koʻmir konlari yaqinidagi oltita koʻmir loyihasini oʻz ichiga oladi. Gazetaning taʼkidlashicha, hukumat Pekinning xavotirlarini bartaraf etish va 38 ta qoʻlga kiritadigan provinsiyadagi investitsiya rejasini amalga oshirish maqsadida Pokistonning Balujiston shahridagi Xitoy rasmiylariga ahmoqona xavfsizlikni taʼminlash vazifasini ham Pokiston armiyasiga topshirgan<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/683281/balochistan-to-receive-big-slice-of-chinese-funds/|title=Balochistan to receive big slice of Chinese funds &#124; The Express Tribune|date=16-mart 2014-yil}}</ref>. 2014-yil — 2014-yil 22-may payshanba kuni Pokiston va Xitoy hukumatlari Lahorda metro poyezdi loyihasini ishga tushirish boʻyicha kelishuv imzoladilar, deya xabar beradi Express News. Uzunligi 27,1 kilometr boʻlgan „Orange Line“ deb nomlangan yoʻl 1,27 milliard dollarga quriladi<ref>{{veb manbasi|url=http://tribune.com.pk/story/711614/pakistan-china-sign-lahore-metro-train-agreement/|title=Pakistan, China sign Lahore metro train agreement &#124; The Express Tribune|date=22-may 2014-yil}}</ref>. 2014-yil — 2014-yil 8-noyabrda Pokiston va Xitoy, xususan, Xitoy-Pokiston iqtisodiy koridoriga oid 19 ta bitim imzoladilar, Xitoy umumiy qiymati 42 milliard dollarlik sarmoya kiritishga vaʼda berdi. Pokiston Xitoyga Shinjon mojarosiga qarshi kurashda yordam berishga vaʼda berdi<ref>{{veb manbasi|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2014/11/08/pakistan-wins-42b-chinese-investment/|title=Pakistan wins $42b Chinese investment &#124; Pakistan Today|website=pakistantoday.com.pk}}</ref>. 2015-yil — 2015-yil 20-aprel kuni Xitoy Prezidenti va Kommunistik partiyasi Bosh kotibi Si Szinpin, birinchi xonim hamda yuqori martabali amaldorlar va ishbilarmonlardan iborat delegatsiya hamrohligida Pokistonga tashrif buyurdi. Bu Xitoy oliy rahbarining 9 yillik tanaffusdan soʻng Pokistonga birinchi tashrifi va Si Szinpinning 2015-yildagi birinchi xorijiy safaridir. 51 ta oʻzaro anglashuv memorandumlari, jumladan, „Pokiston Xitoy iqtisodiy koridori“ rejasi ham imzolangan<ref>{{veb manbasi|url=http://www.dawn.com/news/1177109/economic-corridor-in-focus-as-pakistan-china-sign-51-mous |title=Economic corridor in focus as Pakistan, China sign 51 MoUs |publisher=DAWN News |date=20-aprel 2015-yil |access-date=20-aprel 2015-yil}}</ref>. 2015-yil — Pokiston mamlakatlar oʻrtasidagi mustahkam doʻstlikni xotirlash maqsadida Pokiston va Xitoy bayroqlari tushirilgan 20 rupiylik tangalarni muomalaga chiqara boshladi<ref>{{veb manbasi|date=30-yanvar 2015-yil|title=Rs 20 coin: SBP to mark Pak-China friendship|url=https://tribune.com.pk/story/830022/rs-20-coin-sbp-to-mark-pak-china-friendship|website=[[The Express Tribune]]}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari|Pokiston]] [[Turkum:Pokistonning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Xalqaro munosabatlar]] ampcv2yrir5mayjx958vcv1213sdzg4 0 820556 6192513 5287901 2026-07-04T01:42:59Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192513 wikitext text/x-wiki {{AT}} [[Fayl:Gallbladderop.jpg|thumb| Laparoskopik xolesistektomiya (laparoskop orqali koʻrinishi)]] [[Fayl:Laprascopy-Roentgen.jpg|thumb| Operatsiya vaqtidagi xolangiografiya]] '''Xolesistektomiya''' (yunonchadan: chole – oʻt, ''cyst'' – pufak '', ectomy'' ''-'' olib tashlash) – [[Oʻt pufagi|oʻt pufagini]] olib tashlash operatsiyasi. Jarrohlik aralashuvisiz konservativ usullarning rivojlanishiga qaramasdan, xolesistit uchun asosiy davolash usuli boʻlib qolmoqda. Xolesistektomiya parxezlar va ultratovush usullari foyda bermagan taqdirda buyuriladi (har yili Amerikada 500 000 dan ortiq xolesistektomiya operatsiyalari oʻtkaziladi). == Turlari == Xolesistektomiyaning odatda ikki turi amalga oshiriladi: * Oʻt pufagi boʻynidan xolesistektomiya (oʻt yoʻli va oʻt pufagi arteriyasini bogʻlash va kesish orqali). * Oʻt pufagi tubidan xolesistektomiya: oʻt yoʻliga kirishning imkoni boʻlmagan hollarda amalga oshiriladi. == Laparoskopik xolesistektomiya == Ushbu operatsiya [[narkoz]] ostida oʻtkaziladi. Laparoskopik xolesistektomiya qorin devorida teshiklar hosil qilish orqali amalga oshiriladi. Eng koʻp qoʻllaniladigan jarrohlik texnikasi toʻrtta teshik hosil qilish orqali bajariladi, ulardan ikkitasi 5 millimetr uzunlikda, qolgan ikkitasi 10 millimetr uzunlikda boʻladi. Ushbu teshiklar orqali qorin boʻshligʻiga jarrohlik asboblari, shuningdek, laparoskop – monitorda ichki organlarning uch oʻlchovli tasvirini koʻrsatadigan maxsus qurilma kiritiladi. SILS va NOTES texnologiyasidan foydalangan holda bitta kesmali xolesistektomiya oʻtkazish usuli ham mavjud<ref>{{Veb manbasi|til=ruscha|url=https://laparoskopiya.ru/|sarlavha=Удаление желчного пузыря⭐ лапароскопическая холецистэктомия|ish=laparoskopiya.ru|qaralgan sana=22-aprel 2022-yil}}</ref>. == Oqibatlari == Aksariyat hollarda xolesistektomiya salbiy oqibatlar uchramaydi. Dislipoproteinemiya xavfi ortishi mumkin. Oʻt pufagidagi toshlar tufayli xolesistektomiya qilingan bemorlarning taxminan 40 foizida operatsiyadan keyin postxolesistektomik sindrom namoyon boʻladi. Postxolesistektomik sindrom belgilariga xolesistektomiya operatsiyasidan oldin boʻlgan baʼzi klinik belgilarning qayta namoyon boʻlishi (fantom ogʻrigʻi va boshqalar) va [[Oddi sfinkteri disfunksiyasi]] misol boʻladi<ref>''Kalinin A. V.'' [http://www.medlinks.ru/article.php?sid=17174 Disfunksii sfinktera Oddi i ix lechenie]. RMJ, 30 avgusta 2004.</ref>. Terapiyadagi kamdan-kam uchraydigan, ammo juda ogʻir asoratlardan biri bu umumiy oʻt yoʻlining shikastlanishi (kesilishlari), [[Oʻt-tosh kasalligi|xolelitiaz]] tufayli oʻt pufagi olib tashlangan bemorlarning 0,05-2,7 foizida kuzatiladi. Bunday holda, xoledoxoyeyunostomiya – umumiy oʻt yoʻlining och ichakka tikish amaliyoti oʻtkaziladi. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.dietolog.org/diets/cholecystectomy-diet/ Xolesistektomiyadan keyingi parhez] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221101135726/https://dietolog.org/diets/cholecystectomy-diet/ |date=2022-11-01 }} * [http://gallbladder.surgery.ru/cholelithiasis_treatment/laparoscopic_cholecystectomy/ Laparoskopik xolesistektomiya] [[Turkum:Gastroenterologiya]] [[Turkum:Tibbiyot terminlari]] [[Turkum:Jarrohlik]] tvrx2ns052b5vpz9w08apfiktnlas9c 0 821451 6192860 5956287 2026-07-04T11:04:29Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192860 wikitext text/x-wiki {{Iqtisodiyot bilgiqutisi|country=Yevropa Ittifoqi|image=La Défense and Bois de Boulogne from the Eiffel Tower, 11 June 2017 002.jpg|image_size=310px|caption=[[Parij]] — Yevropa Ittifoqidagi eng yirik megapolis|currency=[[Yevro]] (EUR, €) va 8 ta boshqa valyutalar|organs=[[Jahon savdo tashkiloti|WTO]], [[Katta yigirmatalik|G20]], [[Katta yettilik|G7]] va boshqalar|fixed exchange=|year=[[Kalendar yil]]|population={{increase}} 447,706,209 (YI27, 1-yanvar 2020 tax.)<ref>{{veb manbasi |url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=demo_gind&lang=en |title=Population change - Demographic balance and crude rates at national level |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=13-iyul 2020-yil}}</ref>|gdp={{plainlist| *{{decrease}} $16.6 trillion (nominal; 2022)<ref name="IMFWEOEU">{{veb manbasi |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?a=1&c=998,&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=0&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook database: October 2022|access-date=11-oktabr 2022-yil}}</ref> * {{increase}} $24.05 trillion ([[Xarid qobiliyati pariteti|XQP]]; 2022)<ref name="IMFWEOEU"/>}}|growth={{plainlist| *2.3%&nbsp;(2018)<br />1.7%&nbsp;(2019)<br />−5.9%&nbsp;(2020)<br />5.4%&nbsp;(2021)<ref name="2020/01"/>}}|per capita={{plainlist| *{{decrease}} $37,180 (nominal; 2022)<ref name="IMFWEOEU"/><!--Figure not published by IMF, calculated by dividing 16,613,000,000,000 (2022 GDP) by 446,828,803 (2021 population)--> * {{increase}} $53,960 (XQP; 2022)<ref name="IMFWEOEU"/>}}|sectors={{plainlist| *[[Iqtisodiyotning birlamchi sektori|Qishloq xoʻjaligi]]: 1.5% *[[Iqtisodiyotning ikkinchi sektori|Sanoat]]: 24.5% *[[Iqtisodiyotning uchinchi sektori|Xizmatlar]]: 70.7% *(2016 tax.)<ref name="ciawfb">{{veb manbasi|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/|title=The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=13-oktabr 2016-yil|arxivsana=2021-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210122190105/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/}}</ref>}}|inflation={{plainlist| *7.5% (Mart 2022)<ref name="2020/01">{{veb manbasi |title=World Economic Outlook Database, April 2020 |url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/14442438/2-01042022-AP-EN.pdf/ba153bc6-c1aa-f6e5-785b-21c83f5319e5 |website= |publisher=EuroStat |access-date=16-aprel 2020-yil}}</ref> }}|poverty={{plainlist| *9.8% (2013)<ref name="ciawfb" /> *{{decreasePositive}} 21,6 % qashshoqlik yoki ijtimoiy chetlanish xavfi ostida (YI27, 2018 tax.)<ref>{{veb manbasi |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/refreshTableAction.do?tab=table&plugin=1&pcode=t2020_50&language=en |title=People at risk of poverty or social exclusion |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=2-fevral 2020-yil}}</ref>}}|bankrate=|gini={{increaseNegative}} 30.4 {{color|darkorange|oʻrtacha}} (YI27, 2018 tax.)<ref name="ec.europa.eu">{{veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=9-may 2020-yil}}</ref>|hdi={{plainlist| *0.900 {{color|darkgreen|juda baland}} (2018)<ref name="HDIEU">{{veb manbasi |url=http://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |title=Inequalities in Human Development in the 21st Century |publisher=[[United Nations Development Programme|UNDP]] |access-date=15-iyul 2020-yil}}</ref> * 0.816 {{color|darkgreen|juda baland}} [[Tengsizlik boʻyicha tuzatilgan Inson taraqqiyoti indeksi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|IHDI]] (2018)<ref name="HDIEU"/>}}|labor={{plainlist| *{{decrease}} 216,229,439 (2019)<ref>{{veb manbasi |url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.IN?locations=EU&name_desc=true |title=Labor force, total - European Union |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=15-iyul 2020-yil}}</ref> * {{increase}} 73.1 % bandlik darajasi (YI27; 2019)<ref name="t2020_10">{{veb manbasi |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=t2020_10&plugin=1 |title=Employment rate by sex, age group 20-64 |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=15-may 2020-yil}}</ref> * {{increase}} 72.7 % bandlik darajasi ([[Yevro hudud|EA19]], 2019)<ref name="t2020_10"/>}}|occupations={{plainlist| *[[Iqtisodiyotning birlamchi sektori|Qishloq xoʻjaligi]]: 5% *[[Iqtisodiyotning ikkinchi sektori|Sanoat]]: 21.9% *[[Iqtisodiyotning uchinchi sektori|Xizmatlar]]: 73.1% *(2014 tax.)<ref name="ciawfb" />}}|unemployment={{plainlist| *{{increaseNegative}} 6.2 % (YI27, Mart 2022)<ref name="unertm">{{veb manbasi |url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=une_rt_m&lang=en |title=Unemployment by sex and age - monthly average |publisher=[[Eurostat]] |website=appsso.eurostat.ec.europa.eu |access-date=4-oktabr 2020-yil}}</ref> * {{increaseNegative}} 6.8 % ([[Yevro hudud|EA19]], Mart 2022)<ref name="unertm"/> }}|industries={{hlist | [[Temir]]| [[rangli metallar]]| [[metall]] mahsulotlar| [[neft]]| [[koʻmir]]| [[sement]]| [[kimyoviy moddalar]]| [[farmatsevtika]]| [[aerokosmik]]| [[temir yoʻl transporti|temir yoʻl uskunalari]]| [[avtomobil]]| [[qurilish uskunalari]]| [[sanoat uskunalari]]| [[kema qurish]]| [[elektr jihozlari]]| [[mashina asboblari]]| [[avtomatlashtirilgan tizimlar]]| [[elektronika]]| [[telekommunikatsiya uskunalari]]| [[baliq ovlash]]| [[ovqat]] va [[ichimlik]]| [[mebel]]| [[qogʻoz]]| [[toʻqimachilik]]<ref name="ciawfb" /> }}|average gross salary=|gross median=|average net salary=€24,946 yillik (2021)<ref name="ReferenceA">{{veb manbasi|url= https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/earn_nt_net/default/table?lang=en |title=Database – Eurostat|website=ec.europa.eu}}</ref>|net median=|edbr=|exports=$7.102 trillion (2019 tax.)<ref name=CIA>{{veb manbasi|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/|title=Export and Import Partners of European Union|website=The World Factbook|publisher=CIA|year=2015|access-date=10-iyul 2016-yil|arxivsana=2021-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210122190105/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/}}</ref>|export-goods=mashinalar, avtotransport vositalari, farmatsevtika va boshqa kimyoviy mahsulotlar, yoqilgʻi, samolyotlar, plastmassa, temir va poʻlat, yogʻoch va qogʻoz mahsulotlari, spirtli ichimliklar, mebel|export-partners={{plainlist| *{{flag|AQSh}} 18.3 % * {{flag|Birlashgan Qirollik}} 13.0 % * {{flag|Xitoy}} 10.3 % * {{flag|Shveysariya}} 7.2 % * {{flag|Rossiya}} 4.1 % * {{flag|Turkiya}} 3.6 % * {{flag|Yaponiya}} 2.9 % * {{flag|Norvegiya}} 2.6 % * {{flag|Janubiy Koreya}} 2.4 % * {{flag|Canada}} 1.7 % <br />(2021 tax.)<ref name="eucommissiontrade2022">{{veb manbasi |title=Client and Supplier Countries of the EU27 in Merchandise Trade (value %) (2021, excluding intra-EU trade) |url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf |work=European Commission |date=20-aprel 2022-yil |qaralgan sana=2022-11-02 |arxivsana=2017-01-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170117010658/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf }}</ref>}}|imports=$6.650 trillion (2019 tax.)<ref name=CIA/>|import-goods=yoqilgʻi va xom neft, mashinalar, transport vositalari, farmatsevtika va boshqa kimyoviy moddalar, qimmatbaho toshlar, toʻqimachilik, samolyotlar, plastmassalar, metallar, kemalar|import-partners={{plainlist| *{{flag|Xitoy}} 22.3 % * {{flag|AQSh}} 11.0 % * {{flag|Rossiya}} 7.7 % * {{flag|Birlashgan Qirollik}} 6.9 % * {{flag|Shveysariya}} 5.8 % * {{flag|Turkiya}} 3.7 % * {{flag|Norvegiya}} 3.5 % * {{flag|Yaponiya}} 2.9 % * {{flag|Janubiy Koreya}} 2.6 % * {{flag|Hindiston}} 2.2 % <br /> (2021 taxminiy)<ref name="eucommissiontrade2022"/>}}|current account={{Increase}} €161.6 milliard; YaIMning 1.1 %i (2015)<ref>{{veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Balance_of_payment_statistics#Current_account|title=Balance of payment statistics – Statistics Explained|website=ec.europa.eu|access-date=15-oktabr 2016-yil}}</ref>|gross external debt=$13.05 trillion (31-dekabr 2014 tax.)<ref name=CIA/>|NIIP={{increase}} −€2,557.4 milliard; YaIMning 17.5 %i (2015)<ref>{{veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/International_investment_position_statistics#EU-28_turned_from_a_net_borrower_to_a_net_lender_of_other_investment_in_2015|title=International investment position statistics – Statistics Explained|website=ec.europa.eu}}</ref>|debt={{plainlist| *{{DecreasePositive}} YaIMning 88.1 %i (YI27; 2021)<ref name="1st Notif">{{veb manbasi |title=Euro area government deficit at 5.1% and EU at 4.7% of GDP|url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/14497748/2-22042022-AP-EN.pdf|website=ec.europa.eu |publisher=Eurostat |access-date=15-sentabr 2022-yil}}</ref> * {{increase}} €12.741 trillion (YI27; 2021)<ref name="1st Notif"/>}}|balance={{plainlist| *€675.8 milliard defitsit (YI27; 2021)<ref name="1st Notif"/> *YaIMning −4.7%i (2021)<ref name="1st Notif"/>}}|revenue=YaIMning 46.9 %i (YI27; 2021)<ref name="1st Notif"/>|expenses=YaIMning 51.6 %i (YI27; 2021)<ref name="1st Notif"/>|aid=''donor'': [[Official development assistance|ODA]], $87.64 billion{{refn|EU Institutions 603.85 billion, EU member states $73.80 billion.{{refn|Source: [http://www.oecd.org/dac/stats/ODA-2015-detailed-summary.pdf OECD: Financing for sustainable development]; Table 1, page 6. Quote, page 3: "In 2015, total net ODA from the 28 EU member states was USD 74 billion, representing 0.47% of their GNI. Net disbursements by EU Institutions were USD 13.8 billion, a slight fall of 0.5% in real terms compared to 2014."}}}}|credit={{plainlist| *[[Standard & Poor's]]:<ref name=borrower>{{veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/economy_finance/eu_borrower/index_en.htm|title=The EU as a borrower – European Commission|website=ec.europa.eu|access-date=15-oktabr 2016-yil}}</ref> * AA * Outlook: Stable ---- * [[Moody's]]:<ref name=borrower /> * AAA * Outlook: Stable ---- * [[Fitch Group|Fitch]]:<ref name=borrower /> * AAA * Outlook: Stable ---- * Scope:<ref name=Scope>{{veb manbasi|url=https://www.scoperatings.com/#!search/research/detail/168845EN|title=Scope affirms the European Union's and Euratom's AAA rating with Stable Outlook|website=Scope Ratings|access-date=1-oktabr 2021-yil}}</ref> * AAA * Outlook: Stable}}|reserves=$0.6 trillion (2010)<ref>{{veb manbasi|url=https://www.ecb.europa.eu/ecb/tasks/reserves/html/index.en.html|title=Foreign reserves and own funds|last=Bank|first=European Central|website=European Central Bank|access-date=15-oktabr 2016-yil}}</ref>|cianame=european-union|spelling=|usebelowbox=yes|presentUS$asdefault=yes|footnote=|group=[[Rivojlangan mamlakat|Rivojlangan/Yetakchi]]<br/>[[Yuqori daromadli iqtisodiyot]]}} [[Fayl:2015_GDP_(nominal)_in_EU.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/2015_GDP_%28nominal%29_in_EU.svg/220px-2015_GDP_%28nominal%29_in_EU.svg.png|thumb| Yevropa Ittifoqida 2015-yil nominal YaIM]] [[Fayl:Euro_inflation.webp|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Euro_inflation.webp/220px-Euro_inflation.webp.png|thumb| Yevro hududi inflyatsiyasi]] '''Yevropa Ittifoqi''' '''iqtisodiyoti''' — [[Yevropa Ittifoqi|Yevropa Ittifoqiga]] (YI) aʼzo davlatlarning qoʻshma iqtisodiyoti. U [[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|nominal koʻrsatkichlar]] boʻyicha dunyoda [[AQSh iqtisodiyoti|AQShdan]] keyin ikkinchi, [[xarid qobiliyati pariteti]] (XQP) boʻyicha esa [[Xitoy]] va Qoʻshma Shtatlardan keyin uchinchi oʻrindagi eng yirik iqtisodiyotdir. Yevropa Ittifoqining [[Yalpi ichki mahsulot|yalpi ichki mahsuloti]] 2024-yilda 19,40 trillion dollarni (nominal) yoki 28,04 trillion dollarni (PPP) tashkil etishi taxmin qilinmoqda, bu esa global iqtisodiyotning oltidan bir qismini tashkil qiladi<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?a=1&c=001,998,&s=NGDPD,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook database: October 2024 |website=imf.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=5 November 2024}}</ref>. [[Yevro]] ikkinchi eng yirik zaxira valyutasi va dunyoda [[AQSh dollari|AQSh dollaridan]] keyin ikkinchi eng koʻp ayirboshlanadigan valyutadir<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf|sarlavha=Triennial Central Bank Survey 2007|sana=19-dekabr 2007-yil|nashriyot=BIS|qaralgan sana=25-iyul 2009-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/14350/1/MPRA_paper_14350.pdf|sarlavha=Compositional Analysis of Foreign Currency Reserves in the 1999–2007 Period. The Euro vs. The Dollar As Leading Reserve Currency|muallif=Aristovnik|ism=Aleksander|sana=30-mart 2010-yil|nashriyot=Munich Personal RePEc Archive, Paper No. 14350|qaralgan sana=27-dekabr 2010-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Boesler |first=Matthew |date=11-noyabr 2013-yil |title=There Are Only Two Real Threats to the US Dollar's Status As The International Reserve Currency |work=Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/dollar-as-international-reserve-currency-2013-11 |access-date=8-dekabr 2013-yil}}</ref>. Yevrodan Yevropa Ittifoqiga aʼzo 27 ta davlatdan 20 tasi foydalanadi, umuman olganda, u 26 ta mamlakatda, [[Yevro hudud|yevro hududida]] va boshqa oltita Yevropa davlatida rasmiy yoki [[de facto valyuta]] hisoblanadi. Yevropa Ittifoqi iqtisodiyoti [[erkin bozor]] va ilgʻor ijtimoiy modellarga asoslangan aralash iqtisodiyotlardan tashkil topgan ichki bozordan iborat. Masalan, u tovarlar, xizmatlar, kapital va ishchi kuchining erkin harakatiga ega boʻlgan ichki yagona bozorni oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/|sarlavha=European Union - The World Factbook|ish=www.cia.gov|sana=12-iyul 2022-yil|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2021-01-22|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210122190105/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/european-union/}}</ref>. Yevropa Ittifoqida [[Aholi jon boshiga YIM (XQP) ga koʻra davlatlar roʻyxati|aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (XQP)]] 2018-yilda 43 188 dollarni tashkil etdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=World Economic Outlook Database, October 2019|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=87&pr.y=10&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=998&s=PPPPC&grp=1&a=1|ish=IMF.org|nashriyot=International Monetary Fund|qaralgan sana=30-yanvar 2020-yil}}</ref>, AQShda bu koʻrsatkich 62 869 dollar, Yaponiyada 44 246 dollar va Xitoyda 18 116 dollarga teng<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=49&pr.y=14&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=924%2C158%2C111&s=PPPPC&grp=0&a=|sarlavha=World Economic Outlook Database, October 2019|ish=www.imf.org|qaralgan sana=31-yanvar 2020-yil}}</ref>. Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar oʻrtasida aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulotda (XQP) [[Lyuksemburg|Lyuksemburgdagi]] 106 372 dollardan [[Bolgariya|Bolgariyadagi]] 23 169 dollargacha sezilarli tafovut mavjud<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=World Economic Outlook Database, October 2019|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=31&pr.y=12&sy=2018&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=946%2C137%2C122%2C181%2C124%2C918%2C138%2C964%2C182%2C960%2C423%2C935%2C968%2C128%2C939%2C936%2C961%2C172%2C132%2C184%2C134%2C174%2C144%2C944%2C178%2C136%2C112%2C941&s=PPPPC&grp=0&a=|ish=IMF.org|nashriyot=International Monetary Fund|qaralgan sana=13-yanvar 2020-yil}}</ref>. Yevropa Ittifoqi 31 ga teng boʻlgan [[Gini koeffitsiyenti]] bilan jahon o‘rtacha ko‘rsatkichiga qaraganda daromadlarning yanada tengrok taqsimlanishiga ega<ref>{{Veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tessi190|sarlavha=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|ish=ec.europa.eu|qaralgan sana=14-oktabr 2016-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI|sarlavha=GINI index (World Bank estimate) {{!}} Data|ish=data.worldbank.org|qaralgan sana=14-oktabr 2016-yil}}</ref>. 2012-yilda Yevropa Ittifoqining xorijiy davlatlarga kiritgan sarmoyalari 9,1 trillion dollarni tashkil etgan boʻlsa, Yevropa Ittifoqiga kiritilgan [[Xorijiy investitsiya|xorijiy investitsiyalar]] 2012-yilda jami 5,1 trillion dollarni tashkil etib, dunyodagi eng yuqori xorijiy va mahalliy sarmoya hisoblandi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2198rank.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071211224222/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2198rank.html|arxivsana=11 December 2007|sarlavha=The World Factbook – Central Intelligence Agency|ish=www.cia.gov|qaralgan sana=12-oktabr 2016-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2199rank.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20071211224610/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2199rank.html|arxivsana=11 December 2007|sarlavha=The World Factbook – Central Intelligence Agency|ish=www.cia.gov|qaralgan sana=12-oktabr 2016-yil}}</ref>. Euronext yevro hududining asosiy fond birjasi boʻlib, bozor kapitallashuvi boʻyicha dunyoda oltinchi oʻrinda turadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.world-exchanges.org/home/index.php/statistics/monthly-reports|sarlavha=Monthly Reports|ish=www.world-exchanges.org|qaralgan sana=12-oktabr 2016-yil|arxivsana=2017-02-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170202100115/http://www.world-exchanges.org/home/index.php/statistics/monthly-reports}}</ref>. Yevropa Ittifoqining eng yirik savdo hamkorlari: [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]], [[Xitoy]], [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]], [[Shveysariya]], [[Rossiya]], [[Turkiya]], [[Yaponiya]], [[Norvegiya]], [[Koreya Respublikasi|Janubiy Koreya]], [[Hindiston]] va [[Kanada]]<ref>[http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf Top Trading Partners] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170117010658/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2006/september/tradoc_122530.pdf |date=2017-01-17 }} Client and Supplier Countries of the EU28 in Merchandise Trade (value %) (2015, excluding intra-EU trade).</ref>. Yevropa Ittifoqiga real investitsiyalar 2020-yilning ikkinchi choragi oxiriga kelib, 2019-yilning toʻrtinchi choragiga nisbatan 14,6 foizga kamaydi. Bu kamayish qayta tiklanib, 2021-yilning ikkinchi choragida 2019-yilgi darajasiga qaytdi. 2009-yilda [[davlat qarzi]] inqirozi boshlanganidan beri, bir tomondan [[Janubiy Yevropa]], ikkinchi tomondan [[Markaziy Yevropa|Markaziy]] va [[Shimoliy Yevropa]] oʻrtasida qarama-qarshi iqtisodiy vaziyatlar yuzaga keldi: [[Malta]] bundan mustasno boʻlgani holda, Oʻrta yer dengizi mamlakatlarida yuqori [[Ishsizlik|ishsizlik darajasi]] va davlat qarzi yuzaga keldi, Sharqiy va Shimoliy aʼzo mamlakatlarda yalpi ichki mahsulotning oʻsish sur’ati yuqoriligi kuzatilib, ishsizlik darajasi past boʻldi. 2018-yilda Yevropa Ittifoqida davlat qarzi YaIMning 80 foizini tashkil etdi, bunda eng past koʻrsatkich [[Estoniya iqtisodiyoti|Estoniyada]] 8,4 foiz va eng yuqori koʻrsatkich Gretsiyada 181,1 foizni tashkil etdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=teina225&plugin=1|sarlavha=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|ish=ec.europa.eu|qaralgan sana=13-oktabr 2016-yil}}</ref>. == Valyuta == [[Fayl:BlueEurozone.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/65/BlueEurozone.svg/220px-BlueEurozone.svg.png|left|thumb| Yevro hududi (toʻq koʻk) 343 million kishini ifodalaydi. Yevro dunyodagi ikkinchi eng yirik zaxira valyutadir]] 1999-yildan boshlab [[Yevropa Ittifoqi aʼzolari roʻyxati|Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlgan baʼzi davlatlar]] bilan hozirda Yevropa Ittifoqining 27 ta davlatidan 20 tasi [[Yevro|yevroni]] valyuta ittifoqida rasmiy valyuta sifatida ishlatadi. Qolgan 7 ta davlat keyinchalik yevroga qoʻshilish imkoniyati bilan oʻz valyutalaridan foydalanishda davom etdi. Yevro Yevropa Ittifoqida eng koʻp qoʻllaniladigan valyuta hisoblanadi. 1992-yildan beri [[Maastrixt Shartnomasi|Maastrixt shartnomasi]] yevroga qoʻshilgan davlatlar uchun qatʼiy iqtisodiy va fiskal konvergensiya mezonlarini belgiladi. 1997-yildan boshlab barqaror iqtisodiyot va fiskal barqarorlikni taʼminlash maqsadida „Barqarorlik va oʻsish pakti“ boshlandi. [[Daniya]] yevro hududining bir qismi emas, chunki u keyinchalik yevroga qoʻshilish bilan bogʻliq fikrlarni rad etgan. Bundan farqli oʻlaroq, Shvetsiya Yevropa [[valyuta kursi]] mexanizmiga qachon qoʻshilish yoki qoʻshilmaslikni tanlash orqali oʻz valyutasidan samarali tarzda voz kechishi mumkin, bu qoʻshilish uchun dastlabki qadamdir. Qolgan davlatlar qoʻshilish toʻgʻrisidagi shartnomalari orqali yevroga qoʻshilish majburiyatini oladilar. 2009-yilda [[Gretsiya|Gretsiyadan]] boshlab, yevro hududining 20 ta davlatidan 5 tasi koʻpchilik tomonidan Yevropa qarz inqirozi deb ataluvchi suveren qarz inqirozi bilan kurashdi. Bu davlatlarning barchasi inqirozga qarshi islohotlarni boshladi va iqtisodiy yordam oldi ([[Gretsiya]], [[Irlandiya|Irlandiya Respublikasi]], [[Portugaliya]], [[Ispaniya]], [[Kipr Respublikasi|Kipr]]). 2015-yil holatiga koʻra, Gretsiyadan tashqari barcha mamlakatlar qarz inqirozidan qutulgan. Yevro hududiga kirmaydigan boshqa davlatlar, yaʼni [[Vengriya]], [[Ruminiya]] va [[Latviya]] (ikkinchisi yevro hududiga qoʻshilishdan oldin) ham qarz inqiroziga duch kelgan va muvaffaqiyatli qutqaruv dasturlarini boshdan kechirgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=25-mart 2009-yil |title=Romania becomes third eastern European EU country to be bailed out |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2009/mar/25/romania-bailed-out-recession}}</ref>. == Byudjet == Yevropa Ittifoqi 2014—2020-yillarga moʻljallangan „Koʻp yillik moliyaviy asos“ (MFF) deb nomlangan uzoq muddatli byudjetga ega<ref>[https://europa.eu/!hK34QQ © European Union, Integrated Financial Reporting Package Overview, Financial year 2017] Retrieved 15 November 2019.</ref>. 2021—2027-yillar uchun umumiy byudjet 1,8 trillion yevroni tashkil etadi, bunda MFF 1,074,3 milliard yevroga ega boʻlgan va [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 pandemiyasidan]] jabr koʻrgan aʼzo davlatlarni qoʻllab-quvvatlash uchun 750 milliard yevrolik favqulodda tiklanish jamgʻarmasi (Next Generation EU) yoʻlga qoʻyilgan<ref>[https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2020/07/17-21/ Special European Council, 17-21 July 2020] Retrieved 15 November 2020.</ref>. == Sektorlar == === Xizmatlar === Xizmat koʻrsatish sohasi [[Yevropa Ittifoqi]]dagi eng muhim sektor boʻlib, u YaIMning 64,7 foizini tashkil qiladi, shuningdek, ishlab chiqarish sanoati YaIMning 23,8 foizini va qishloq xoʻjaligi YaIMning atigi 1,5 foizini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Europäische Union: Anteile der Wirtschaftssektoren am Bruttoinlandsprodukt (BIP) von 2004 bis 2014|url=http://de.statista.com/statistik/daten/studie/249078/umfrage/anteile-der-wirtschaftssektoren-am-bruttoinlandsprodukt-bip-der-eu/|ish=statista.de|nashriyot=World Bank|til=olmoncha|qaralgan sana=22-mart 2016-yil}}</ref>. Ittifoqning yagona bozori doirasida moliyaviy xizmatlar yaxshi rivojlangan. Kompaniyalar AQShga qaraganda bank kreditlariga ko‘proq tayanadi. Biroq, Yevropa Ittifoqi doirasida kapitalning erkin harakatini ta’minlash maqsadida 2015-yil sentyabrda Komissiya tomonidan ilgari surilgan CMU (Kapital bozorlari ittifoqi) tashabbusi orqali kompaniyalarning kapital bozorlaridan ko‘proq mablag‘ jalb qilishiga o‘tishi rejalashtirilgan<ref>European Commission, [https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/capital-markets-union/what-capital-markets-union_en Overview of the Capital Markets Union], accessed 9 May 2018</ref>. Rejadan koʻzlangan maqsad „2019-yilga qadar Yevropa Ittifoqida integratsiyalashgan kapital bozorining qurilish bloklarini yaratishga“ qaratilgan<ref>European Commission, [https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/capital-markets-union/capital-markets-union-action-plan_en Capital markets union action plan], accessed 9 May 2018</ref>. CMU tashabbusi jami 33 ta chora-tadbirlarni oʻz ichiga oladi<ref>[https://ec.europa.eu/germany/sites/germany/files/cmu_event_report.pdf Conference Report: European Financial Market Integration], 6 June 2016, accessed 20 September 2018</ref>. Reja 2017 va 2019-yillarda yangilandi, chunki yagona qonunchilik CMUni ta’minlay olmasligi ma’lum bo‘ldi<ref>{{jurnal manbasi|last=Vértesy|first1=László|date=2019|title=The legal and regulatory aspects of the free movement of capital - towards the Capital Markets Union|url=http://real.mtak.hu/104475/|journal=Journal of Legal Theory HU|issue=4|pages=110–128}}</ref>. Moliyaviy barqarorlik, moliyaviy xizmatlar va kapital bozorlari ittifoqi bo‘yicha komissar hamda Yevropa parlamentining sobiq vitse-prezidenti Mairead McGuinness ushbu tashabbusni amalga oshirish uchun mas’uldir<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=8-iyun 2017-yil |title=EU's capital markets union 2.0, explained |language=inglizcha |work=POLITICO |url=https://www.politico.eu/article/eus-capital-markets-union-2-0-explained/ |access-date=7-mart 2018-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/capital-markets-union/what-capital-markets-union_en|sarlavha=What is the capital markets union?|ish=European Commission – European Commission|til=inglizcha|qaralgan sana=7-mart 2018-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ft.com/stream/445ebffe-2704-479e-ae69-0ac0a34c3cd0|sarlavha=EU Capital Markets Union|ish=Financial Times|til=inglizcha|qaralgan sana=7-mart 2018-yil}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=White |first=Lucy |date=24-aprel 2018-yil |title=EU's Dombrovskis ignites fresh row over City's market access post-Brexit |language=inglizcha |url=http://www.cityam.com/284612/eu-commissioner-dombrovskis-kicks-off-fresh-row-over-citys |url-status=dead |access-date=25-aprel 2018-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426011934/http://www.cityam.com/284612/eu-commissioner-dombrovskis-kicks-off-fresh-row-over-citys |archive-date=26-aprel 2018-yil |quote=Regarding Capital Markets Union, the European Commission's plan to improve access to non-bank financing across the EU, he said the "departure of the UK makes this project even more important and even more urgent. It will have to compensate for the EU's largest financial centre not being in the EU and not being in the single market any more"}}</ref>. Global moliyaviy markazlar indeksiga koʻra, Yevropaning ikkita eng yirik moliya markazlari [[London]] va [[Zurich|Syurix]] Yevropa Ittifoqidan tashqarida joylashgan<ref name="GFCI">{{Veb manbasi|url=http://www.longfinance.net/images/gfci/gfci_22.pdf|sarlavha=The Global Financial Centres Index 22|sana=2017-yil sentabr|nashriyot=Long Finance}}</ref>. Yevropa Ittifoqi doirasida qolgan ikkita eng yirik moliya markazlari [[Frankfurtmayn|Frankfurt]] va [[Lyuksemburg (shahar)|Lyuksemburg shahri]] boʻladi. [[Yevropa investitsiya banki|Yevropa investitsiya bankining]] 2021-yilgi sarmoyaviy soʻrovida xizmat koʻrsatish sohasidagi firmalarning 58 foizi COVID-19ning uzoq muddatli oqibatlarining tugashini kutishgan<ref name=":8">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref name=":12">{{Veb manbasi|sarlavha=Impacts of the COVID-19 pandemic on EU industries|url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/662903/IPOL_STU(2021)662903_EN.pdf}}</ref>. Yevropa Ittifoqi korxonalarining 56 foizi pandemiya oqibatlarini bartaraf etish uchun hukumatdan yordam oldi<ref name=":82">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Coronavirus (COVID-19): SME policy responses|url=https://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/coronavirus-covid-19-sme-policy-responses-04440101/|kirish sanasi=31-yanvar 2022-yil|ish=OECD|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Jobs and economy during the coronavirus pandemic|url=https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/jobs-and-economy-during-coronavirus-pandemic_en|ish=European Commission}}</ref>. COVID-19 pandemiyasi savdoga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Yevropa Ittifoqidagi barcha korxonalarning 49 foizi 2020-yil boshidan buyon savdolari pasayganini taʼkidlagan<ref name=":84">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Impact of Covid-19 crisis on services|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Impact_of_Covid-19_crisis_on_services|kirish sanasi=31-yanvar 2022-yil|ish=ec.europa.eu|til=inglizcha}}</ref>. Pandemiya tarmoqlarga taʼsirini turlicha namoyish etgan, mehmonxonalar, restoranlar, sanʼat va dam olish sohalarida pul yoʻqotgan korxonalar soni oldingi davrlarga nisbatan qariyb 25 foizga yetdi va transport xizmati sohasida ham pasayish holati kuzatildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The territorial impact of COVID-19: Managing the crisis and recovery across levels of government|url=https://www.oecd.org/coronavirus/policy-responses/the-territorial-impact-of-covid-19-managing-the-crisis-and-recovery-across-levels-of-government-a2c6abaf/|kirish sanasi=23-mart 2022-yil|ish=OECD|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Home|url=https://www.oecd-ilibrary.org/sites/5a700c4b-en/1/3/1/index.html?itemId=/content/publication/5a700c4b-en&_csp_=d31326a7706c58707d6aad05ad9dc5ab&itemIGO=oecd&itemContentType=book|kirish sanasi=23-mart 2022-yil|ish=www.oecd-ilibrary.org|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2021-11-30|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211130184002/https://www.oecd-ilibrary.org/sites/5a700c4b-en/1/3/1/index.html?itemId=/content/publication/5a700c4b-en&_csp_=d31326a7706c58707d6aad05ad9dc5ab&itemIGO=oecd&itemContentType=book}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Cultural and creative sectors in post-COVID-19 Europe|url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/652242/IPOL_STU(2021)652242_EN.pdf}}</ref>. Hukumat yordamisiz ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohasidagi Yevropa kichik va oʻrta firmalarining (SMEs) 35 foizi oʻz bizneslari pandemiya taʼsiridan omon qolmasligini aytgan<ref name=":82"/><ref>{{Veb manbasi|sana=14-yanvar 2021-yil|sarlavha=Covid-19: how the EU can help small businesses {{!}} News {{!}} European Parliament|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/economy/20210107STO95112/covid-19-how-the-eu-can-help-small-businesses|kirish sanasi=31-yanvar 2022-yil|ish=www.europarl.europa.eu|til=inglizcha}}</ref>. 2020-yilda korxonalarning 86 foizi oʻtgan yilgi investitsiya faoliyati haqida hisobot bergan boʻlsa, 2021-yilda atigi 79 foizi investitsiyalar haqida hisobot berdi. Yevropa Ittifoqi firmalarining 23 foizi 2021-yilda investitsiya rejalarini oʻzgartirgan, atigi 3 foizi esa oʻtgan yilgiga nisbatan yuqoriroq foyda miqdorni bildirgan<ref name=":83">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=New EIB study: How do EU and US firms perceive and invest in climate change?|url=https://sciencebusiness.net/network-updates/new-eib-study-how-do-eu-and-us-firms-perceive-and-invest-climate-change|kirish sanasi=9-fevral 2022-yil|ish=Science{{!}}Business|til=inglizcha}}</ref>. Savdo hajmining pasayishi tufayli investitsiya rejalarini qisqartirgan korxonalarning eng yuqori qismi Polshada boʻlib, u yerda firmalarning 49 foizi investitsiyalarni qisqartirgan va Belgiyadagi 47 foiz firmalar ham xuddi shunday qilgan<ref name=":85">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref name=":122">{{Veb manbasi|sarlavha=Impacts of the COVID-19 pandemic on EU industries|url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/662903/IPOL_STU(2021)662903_EN.pdf}}</ref>. Yevropa Ittifoqidagi yashil yoki raqamli biznesning aksariyati ishlab chiqarishda (33 foiz) yoki infratuzilmada (30 foiz) ishlaydi. Xizmat koʻrsatish sohasi raqamlashtirish yoki qishloq xoʻjaligiga oʻtish bilan shugʻullanmagan korxonalarning eng katta foiziga ega (41 foiz)<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Gandhi |first=Prashant |last2=Khanna |first2=Somesh |last3=Ramaswamy |first3=Sree |date=1-aprel 2016-yil |title=Which Industries Are the Most Digital (and Why)? |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2016/04/a-chart-that-shows-which-industries-are-the-most-digital-and-why |access-date=16-avgust 2022-yil |issn=0017-8012}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Johnson|ism=Eric|sarlavha=Council Post: Three Industries That Are In Dire Need Of Digitization|url=https://www.forbes.com/sites/forbestechcouncil/2019/07/19/three-industries-that-are-in-dire-need-of-digitization/|kirish sanasi=16-avgust 2022-yil|ish=Forbes|til=inglizcha}}</ref>. === Qishloq xoʻjaligi === Qishloq xoʻjaligi sektori Yevropa Ittifoqining umumiy qishloq xoʻjaligi siyosati (CAP) doirasida beriladigan [[Subsidiya|subsidiyalar]] orqali qoʻllab-quvvatlanadi. 2013-yilda bu Yevropa Ittifoqi umumiy xarajatlarining taxminan 45 milliard yevrosini (148 milliard yevrolik umumiy byudjetning 33 foizidan kamini) tashkil etdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=EU expenditure and revenue|url=http://ec.europa.eu/budget/figures/interactive/index_en.cfm|ish=Financial Programming and Budget|nashriyot=European Commission|qaralgan sana=15-sentabr 2014-yil}}</ref>. U dastlab Yevropa Ittifoqidagi [[Fermer|fermerlar]] uchun minimal narxni kafolatlash uchun ishlatilgan. Bu savdoga to‘sqinlik qilishi va rivojlanayotgan mamlakatlarga zarar yetkazishi sababli [[Proteksionizm siyosati|proteksionizmning]] bir shakli sifatida tanqid qilinad. Eng kuchli qarshilardan biri, 2020-yil yanvargacha ittifoqdagi ikkinchi yirik iqtisodiyot bo‘lgan Buyuk Britaniya edi. U, agar CAP sezilarli darajada isloh qilinmasa, o‘zining yillik chegirmasidan voz kechishdan bir necha bor bosh tortdi. CAPning eng katta manfaatdori va ittifoqning uchinchi yirik (hozirda ikkinchi yirik) iqtisodiyoti bo‘lgan Fransiya esa uning eng kuchli tarafdori hisoblanadi. Biroq, CAP jiddiy islohotlarga guvoh boʻlmoqda. 1985-yilda Yevropa Ittifoqi byudjetining taxminan 70 foizi qishloq xoʻjaligiga sarflangan. 2011-yilda fermerlarga toʻgʻridan-toʻgʻri yordam va bozor bilan bogʻliq xarajatlar byudjetning atigi 30 foizini, qishloqni rivojlantirish xarajatlari esa 11 foizni tashkil etdi. 2011-yilga kelib, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘llab-quvvatlashning 90 foizi savdoga ta’sir qilmaydigan (ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lmagan) holatga keldi. Bu o‘zgarish Umumiy qishloq xo‘jaligi siyosati (CAP), uning moliyalashtirish tizimi va tuzilishida amalga oshirilgan islohotlarning davom etishi natijasida yuz berdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=EU budget myths|url=http://ec.europa.eu/budget/explained/myths/myths_en.cfm#12of15|ish=EC Europa|nashriyot=European Commission|qaralgan sana=15-sentabr 2014-yil}}</ref>. === Turizm === Yevropa Ittifoqi asosiy [[Turizm|sayyohlik yoʻnalishi]] boʻlib, Ittifoq tashqarisidan tashrif buyuruvchilarni va uning ichida sayohat qiluvchi fuqarolarni jalb qiladi. Ichki turizmni amalga oshirish uchun [[Shengen Kelishuvi|Shengen shartnomasi]] va yevro qulay omil sifatida xizmat qiladi. Yevropa Ittifoqining barcha fuqarolari har qanday aʼzo davlatga [[Viza|vizasiz]] sayohat qilish huquqiga ega. Fransiya xalqaro sayyohlar uchun dunyoda birinchi oʻrinda turuvchi manzil hisoblanadi, undan keyingi oʻrinlarda Ispaniya, Italiya va Germaniya turadi. Ammo shuni taʼkidlash joizki, Yevropa Ittifoqi mamlakatlariga xalqaro tashrif buyuruvchilarning muhim qismi boshqa aʼzo davlatlar fuqarolaridan tashkil topadi. === Energiya === [[Fayl:VTE_cerova.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/VTE_cerova.jpg/220px-VTE_cerova.jpg|right|thumb| [[Slovakiya|Slovakiyaning]] Cerova shahridagi shamol elektr stansiyalar]] Yevropa Ittifoqi uran, koʻmir, neft va [[Tabiiy gazlar|tabiiy gaz]] zaxiralariga ega. Yevropa Ittifoqida oltita [[Neft qazib olish boʻyicha davlatlar roʻyxati|neft ishlab chiqaruvchisi]] bor. Buyuk Britaniya Yevropa Ittifoqining aʼzosi boʻlganida, eng yirik neft ishlab chiqaruvchi edi; Daniya, Germaniya, Italiya, Ruminiya va Gollandiya ham neft ishlab chiqaradi. Yevropa Ittifoqi 2019-yilda 19,8 million tonna neft ekvivalentida (Mtoe) [[Neft|xom neft]] ishlab chiqardi. Yevropa Ittifoqi neftning eng yirik isteʼmolchilaridan biri boʻlib, u ishlab chiqarishi mumkin boʻlganidan koʻproq neft isteʼmol qiladi. 2019-yilda Yevropa Ittifoqi taxminan 350 Mtoe isteʼmol qildi va neftning 96,8 foizini import qildi. Ittifoqqa neftni eng yirik yetkazib beruvchilar Rossiya, Iroq, Nigeriya, [[Saudiya Arabistoni]], Qozogʻiston va Norvegiya hisoblanadi. Transport neftning eng yirik isteʼmolchisi boʻlib, unga 2019-yilda jami neftning 66,1 foizi sarflangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Oil_and_petroleum_products_-_a_statistical_overview|sarlavha=Oil and petroleum products - a statistical overview|ish=ec.europa.eu}}</ref>. Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlari Kioto protokoliga rioya qilish majburiyatini olgan va Yevropa Ittifoqi uning eng katta tarafdorlaridan biridir. Yevropa komissiyasi 2007-yil 10-yanvarda Yevropa Ittifoqining birinchi keng qamrovli energiya siyosati boʻyicha takliflarini eʼlon qildi.  Yashil iqtisodiyotga o‘tish davrida uglerod ko‘p chiqaradigan sanoat tarmoqlaridagi ishchilar o‘z ish o‘rinlarini yo‘qotish xavfi ostida qoladilar. Kelgusi yillarda uglerod neytral bo‘lgan iqtisodiyotga o‘tish jarayoni, ayniqsa ish bilan ta’minlash darajasi ko‘proq uglerod chiqarishi yuqori bo‘lgan sanoat tarmoqlariga to‘g‘ri keladigan hududlardagi ish o‘rinlarini xavf ostiga qo‘yishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=5 facts about the EU's goal of climate neutrality|url=https://www.consilium.europa.eu/en/5-facts-eu-climate-neutrality/|kirish sanasi=16-avgust 2022-yil|ish=www.consilium.europa.eu|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The employment impact of climate change adaptation|url=https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_emp/documents/publication/wcms_645572.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Assessing the Implications of Climate Change Adaptation on Employment in the EU|url=https://trinomics.eu/wp-content/uploads/2015/06/Climate-Change-Adaptation-and-Employment.pdf}}</ref>. Yashil iqtisodiyotga oʻtish davrida bandlik imkoniyatlari qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanish yoki infratuzilmani yaxshilash bilan bogʻliq<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Press corner|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en|kirish sanasi=16-avgust 2022-yil|ish=European Commission - European Commission|til=inglizcha}}</ref>. == Kompaniyalar == Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlarda dunyodagi eng yirik [[Transmilliy korporatsiya|transmilliy kompaniyalarning]] vujudga kelgan joylari va ularning global shtab-kvartiralari joylashgan. Ular orasida [[Allianz]] va AXA kabi oʻz sanoati/sektori boʻyicha dunyoda birinchi oʻrinni egallagan taniqli kompaniyalar bor, ular daromadlari boʻyicha dunyodagi eng yirik ikki moliyaviy xizmat koʻrsatuvchi provayder hisoblanadi; WPP plc va Publicis — daromadlari boʻyicha dunyodagi eng yirik reklama agentliklari; Amorim — dunyodagi eng yirik poʻkakni qayta ishlovchi va [[poʻkak]] ishlab chiqaruvchi kompaniya; ArcelorMittal — dunyodagi eng yirik poʻlat kompaniyasi; [[Dior|Christian Dior SE]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.forbes.com/sites/laurengensler/2018/06/06/worlds-largest-apparel-companies-2018/|sarlavha=The World's Largest Apparel Companies 2018: Christian Dior, Inditex And Nike Continue To Dominate|ish=[[Forbes]]|qaralgan sana=9-noyabr 2020-yil}}</ref> — dunyodagi eng yirik moda guruhi va Inditex — dunyodagi ikkinchi yirik moda guruhi; [[Sut mahsulotlari]] bozorida jahon yetakchiligiga ega [[Danone|Groupe Danone]] aynan shu yerda joylashgan.  Anheuser-Busch InBev — dunyodagi eng yirik pivo kompaniyasi; [[L'Oréal|L’Oréal Group]] — dunyodagi eng yirik kosmetika va goʻzallik kompaniyasi boʻlgan; [[LVMH]] — dunyodagi eng yirik hashamatli tovarlar konglomerati; [[Nokia|Nokia korporatsiyasi]] — dunyodagi eng yirik [[Mobil telefon|mobil telefonlar]] ishlab chiqaruvchi; [[Royal Dutch Shell]], Électricité de France, [[TotalEnergies]], Eni — dunyodagi eng yirik energiya korporatsiyalar; Stora Enso — ishlab chiqarish quvvati boʻyicha dunyodagi eng yirik [[Qogʻoz sanoati|pulpa va qogʻoz]] ishlab chiqaruvchisi; bank va moliya nuqtai nazaridan Yevropa Ittifoqi dunyodagi eng yirik, xususan, BNP Paribas, HSBC, Crédit Agricole, Grupo Santander va Société Générale kabi bozor kapitallashuvi va aktivlari boʻyicha Yevropadagi eng yirik banklarga ega<ref>{{Veb manbasi|url=https://go.snapapp.com/Top-Global-Banks-2021|sarlavha=The world's 100 largest banks, 2021|nashriyot=S&P Global Market Intelligence|qaralgan sana=2-noyabr 2022-yil|arxivsana=26-iyul 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210726034624/https://go.snapapp.com/Top-Global-Banks-2021}}</ref>. Boshqa koʻplab Yevropa kompaniyalari aylanma, foyda, bozor ulushi, xodimlar soni yoki boshqa asosiy koʻrsatkichlar boʻyicha dunyodagi eng yirik kompaniyalar qatoriga kiradi. Yevropa Ittifoqiga asoslangan koʻplab kompaniyalar oʻz faoliyat sohalari boʻyicha dunyoning birinchi oʻntaligiga kiradi. Yevropada Aston Martin, Automobiles Alpine, [[BMW]], Bugatti, Ferrari, [[Jaguar]], [[Lamborghini]], [[Land Rover]], [[Maserati]], [[Mercedes-Benz]], Porsche, Volvo kabi koʻplab nufuzli avtomobil kompaniyalari, shuningdek, Automobile Dacia, Citroën, Fiat, Opel, Peugeot, Renault, Seat, [[Volkswagen kompaniyasi|Volkswagen]] va boshqalar kabi hajmli ishlab chiqaruvchilar joylashgan. Yevropada ish oʻrinlarining 33 foizi raqamli korxonalarga toʻgʻri keladi. Ushbu kompaniyalarning [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 epidemiyasi]] davomida oʻz xodimlarini oʻqitish ehtimoli kamroq edi<ref name=":88">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The recovery will be digital|url=https://www.mckinsey.com/~/media/mckinsey/business%20functions/mckinsey%20digital/our%20insights/how%20six%20companies%20are%20using%20technology%20and%20data%20to%20transform%20themselves/the-next-normal-the-recovery-will-be-digital.pdf|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2023-06-23|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230623045101/https://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/Business%20Functions/McKinsey%20Digital/Our%20Insights/How%20six%20companies%20are%20using%20technology%20and%20data%20to%20transform%20themselves/The-next-normal-the-recovery-will-be-digital.pdf}}</ref>. Yevropa Ittifoqi boʻylab eng koʻp tilga olingan investitsiya toʻsiqlari oʻqitilgan ishchi kuchining yetishmasligidir. Oʻtish davridagi hududlardagi korxonalarning 75 foizi buni muammoli vaziyat deb topadi. Koʻp sabablar: [[demografiya]] va bozorda kamroq tarqalgan koʻnikmalarga talabning ortishi raqamlashtirish faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun zarur boʻlgan sohalarda malakali ishchilarning yetishmasligiga omil boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Green, Digital, Inclusive and Fair: How can Cohesion Policy Rise to the New Territorial Challenges?|url=https://www.rsaeurope.org/event/3rd-cohesion-policy-conf/|kirish sanasi=16-avgust 2022-yil|ish=RSA Europe|til=inglizcha}}</ref>. Yevropaning barcha hududlarida raqamli korxonalar raqamli boʻlmagan korxonalarga qaraganda koʻproq daromadga ega boʻlgan „yaxshiroq“ bandlikni yaratdilar. Bundan tashqari, ular yaxshi ish qilgan shaxslarni tanib, mukofotlashga koʻproq moyil boʻlishadi<ref>{{Veb manbasi|sana=27-yanvar 2022-yil|sarlavha=Digital platform economy - European Commission proposes new measures in the fight against false self-employment|url=https://www.taylorwessing.com/en/insights-and-events/insights/2022/01/digitale-plattformwirtschaft|kirish sanasi=16-avgust 2022-yil|ish=www.taylorwessing.com|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Digital transformation: importance, benefits and EU policy - EU monitor|url=https://www.eumonitor.eu/9353000/1/j9vvik7m1c3gyxp/vli6iyjgcqxh?ctx=vg9pj7ufwbwe|kirish sanasi=16-avgust 2022-yil|ish=www.eumonitor.eu}}</ref>. Quyida 2016-yilda Yevropa Ittifoqiga asoslangan fond bozoridagi eng yirik [[Firma|kompaniyalar]] roʻyxati keltirilgan. Roʻyxat million AQSh dollarlari miqdoridagi daromad boʻyicha tartiblangan va Fortune Global 500 reytingiga asoslangan. {| class="wikitable" |+Daromad boʻyicha Fortunedagi eng yuqori 9 ta Yevropa Ittifoqi korporatsiyalari (2016)<ref name="fortune500">{{Veb manbasi|url=http://beta.fortune.com/global500/|sarlavha=Fortune Global 500 List 2017: See Who Made It|ish=Fortune|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2016-11-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161127023240/http://beta.fortune.com/global500/}}</ref> !No. ! Korporatsiya ! Birja belgisi ! Daromad (million dollar) ! Foyda (million dollar) ! Xodimlar ! Bosh qarorgoh ! Sanoat |- | 1 | [[Royal Dutch Shell]] | RDS. A | 272,156 | 1939 | 90 000 | Shell Center, [[London]], Buyuk Britaniya va [[Gaaga]], Niderlandiya | Energiya |- | 2 | [[Volkswagen]] | VLKAY | 236 600 | −1520 | 610 076 | [[Wolfsburg|Volfsburg]], Germaniya | Avtotransport vositalari va ehtiyot qismlari |- | 3 | [[Daimler]] | DDAIY | 165 800 | 9345 | 284 015 | [[Stuttgart|Shtutgart]], Germaniya | Avtotransport vositalari va ehtiyot qismlari |- | 4 | EXOR Group | EXOSF | 152 591 | 825 | 303 247 | [[Amsterdam]], Niderlandiya | Moliyaviy |- | 5 | [[TotalEnergies]] | TOT | 143 421 | 5087 | 96 019 | [[Parij]], Fransiya | Energiya |- | 6 | E.ON | EONGY | 129 277 | −7,764 | 56 490 | [[Essen]], Germaniya | Energiya |- | 7 | AXA | AXAHY | 129 250 | 6,231 | 98 279 | [[Parij]], Fransiya | Moliyaviy |- | 8 | [[Allianz]] | AZSEY | 122 948 | 7339 | 142 459 | [[München|Myunxen]], Germaniya | Moliyaviy |- | 9 | BNP Paribas | BNPQY | 111 531 | 7426 | 181 551 | [[Parij]], Fransiya | Moliyaviy |} == Aʼzo davlatlarning iqtisodiyoti == === Boylik === [[Fayl:Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png/220px-Europe-GDP-PPP-per-capita-map.png|thumb| 2019-yilda aholi jon boshiga [[Yalpi ichki mahsulot|YaIM]] (XQP) boʻyicha Yevropa va unga chegaradosh davlatlar]] [[Fayl:Mean_wealth_Europe_2021_Credit_Suisse.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Mean_wealth_Europe_2021_Credit_Suisse.png/220px-Mean_wealth_Europe_2021_Credit_Suisse.png|thumb| Oʻrtacha boylik boʻyicha Yevropa mamlakatlari roʻyxati, Credit Suisse]] [[Fayl:GINI_Europe_2020.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/GINI_Europe_2020.svg/220px-GINI_Europe_2020.svg.png|thumb| Yevropa boylik tengsizligining Gini koeffitsiyenti, Eurostat]] [[Fayl:European_countries_by_median_wealth_per_adult,_2018.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/European_countries_by_median_wealth_per_adult%2C_2018.jpg/220px-European_countries_by_median_wealth_per_adult%2C_2018.jpg|thumb| Yevropa mamlakatlarida kattalar boshiga toʻgʻri keluvchi oʻrtacha boylik, 2018-yil]] Yevropa Ittifoqining oʻn ikki yangi aʼzo davlati uning keksa aʼzolariga qaraganda oʻrtacha oʻsish sur’atidan yuqori natijaga ega. [[Slovakiya]] 2005—2015-yillarda Yevropa Ittifoqining barcha mamlakatlari orasida YaIMning eng yuqori oʻsishiga ega mamlakatdir. Xususan, Boltiqboʻyi davlatlari yalpi ichki mahsulotning yuqori oʻsishiga erishdilar, [[Latviya]] 11 foizdan yuqori natijaga ega boʻlib, bu boʻyicha soʻnggi 25 yil davomida oʻrtacha 9 foiz bilan dunyo yetakchisi boʻlgan Xitoyga yaqin oʻrinni egallaydi (garchi bu yutuqlar 2000-yillarning oxiridagi retsessiya tufayli bekor qilingan boʻlsa ham)<ref>{{jurnal manbasi|last=Vértesy|first1=László|date=2018|title=Macroeconomic Legal Trends in the EU11 Countries|url=https://www.dialogcampus.hu/users/default/dialogcampus/uploads/elektronikus_konyvek/pga2018_01_09_vertesy.pdf|journal=Public Governance, Administration and Finances Law Review|volume=3|number=1|pages=94–108|doi=10.53116/pgaflr.2018.1.9|access-date=12-avgust 2019-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190812055105/https://www.dialogcampus.hu/users/default/dialogcampus/uploads/elektronikus_konyvek/pga2018_01_09_vertesy.pdf|archivedate=12 August 2019}}</ref>. Ushbu oʻsishning sabablari orasiga hukumatning barqaror [[pul-kredit siyosati]] boʻyicha majburiyatlari, eksportga yoʻnaltirilgan savdo siyosati, past tekis soliq stavkalari va nisbatan arzon ishchi kuchidan foydalanish kiradi. 2015-yilda [[Irlandiya]] yalpi ichki mahsulotning oʻsishi boʻyicha Yevropa Ittifoqining barcha davlatlari orasida birinchi oʻrinni egalladi (25,1 foiz). Yevropa Ittifoqining hozirgi oʻsish darajasi katta mintaqaviy oʻzgarishlardan biri boʻlib, yirik iqtisodiyotlar turgʻun oʻsishdan aziyat chekmoqda va yangi davlatlar barqaror, mustahkam iqtisodiy oʻsishga erishmoqda. 2021-yil oʻrtalarida Yevropa Ittifoqining yalpi jamgʻarma darajasi yalpi ixtiyoriy daromadning 18 foizini tashkil etdi, bu avvalgi [[COVID-19 pandemiyasi]] davridagi koʻrsatkichlar hisoblangan oʻrtacha 11-13 foizdan yuqori<ref name=":86">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=From savings to spending: Fast track to recovery|url=https://www.esm.europa.eu/blog/savings-spending-fast-track-recovery|kirish sanasi=23-mart 2022-yil|ish=European Stability Mechanism|til=inglizcha}}</ref>. 2020-yilning ikkinchi choragida oilalarning birlamchi daromadlari 2019-yilning ikkinchi choragiga nisbatan 7,3 foizga qisqardi, ikkilamchi daromadlari (ijtimoiy toʻlovlar va boshqa transfertlardan) yalpi daromadning 6,5 foiziga oʻsdi<ref name=":87">{{Kitob manbasi|last=Bank|first=European Investment|url=https://www.eib.org/en/publications/investment-report-2021|title=EIB Investment Report 2021/2022: Recovery as a springboard for change|date=12-yanvar 2022-yil|publisher=European Investment Bank|isbn=978-92-861-5155-2|language=EN}}</ref><ref>{{jurnal manbasi|last=Bank|first1=European Central|date=17-noyabr 2021-yil|title=Financial Stability Review, November 2021|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/financial-stability/fsr/html/ecb.fsr202111~8b0aebc817.en.html|language=en}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Global Economic Effects of COVID-19|url=https://sgp.fas.org/crs/row/R46270.pdf|ish=Congressional Research Service}}</ref>. Yevropa Ittifoqi 27 ta yalpi ichki mahsuloti oʻsib borayotgan boʻlsa-da, Xitoy, Hindiston va Braziliya kabi iqtisodiyotlarning paydo boʻlishi sababli yalpi jahon mahsulotining ulushi pasayib bormoqda. [[Fayl:EU-GDP-Population.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/EU-GDP-Population.svg/220px-EU-GDP-Population.svg.png|thumb| Yevropa mamlakatlari aholisi va jon boshiga YaIM (2010)]] ''Quyidagi jadvallarda ranglar yilning'' ''{{Background color|#BBFFDD|eng yaxshi}} va {{Background color|#FFDDDD|eng yomon}} koʻrsatkichlarini koʻrsatadi.'' {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+{{Nobr|Real YaIM o'sish sur'atlari bo'yicha Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar<ref name="europa2">{{veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00115/default/table?lang=en |title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu|access-date=2-may 2022-yil}}</ref>}} !Aʼzo davlatlar ! data-sort-type="number" |<small>2012</small> ! data-sort-type="number" |<small>2013</small> ! data-sort-type="number" |<small>2014</small> ! data-sort-type="number" |<small>2015</small> ! data-sort-type="number" |<small>2016</small> ! data-sort-type="number" |<small>2017</small> ! data-sort-type="number" |<small>2018</small> ! data-sort-type="number" |<small>2019</small> ! data-sort-type="number" |<small>2020</small> ! data-sort-type="number" |<small>2021</small> !<small>Yillik oʻsish<br /><br />(2012—2021)</small> |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstriya}} |0.7 |0.0 |0.7 |1.0 |2.0 |2.3 |2.4 |1.5 |-6.5 |4.6 |'''0.83''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Belgiya}} |0.7 |0.5 |1.6 |2.0 |1.3 |1.6 |1.8 |2.2 |-5.4 |6.1 |'''1.20''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Bolgariya}} |0.8 | −0.6 |1.0 |3.4 |3.0 |2.8 |2.7 |4.0 |-4.0 |7.6 |'''2.03''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xorvatiya}} |−2.3 |−0.4 |−0.4 |2.5 |3.6 |3.4 |2.8 |3.4 |-8.6 |13.1 |'''1.58''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kipr}} |−3.4 | bgcolor="#FFDDDD" |−6.6 | bgcolor="#FFDDDD" |−1.8 |3.4 | bgcolor="#BBFFDD" |6.6 |5.7 |5.6 |5.5 |-4.4 |6.6 |'''1.60''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Chexiya}} |−0.8 |0.0 |2.3 |5.4 |2.5 |5.2 |3.2 |3.0 |-5.5 |3.5 |'''1.83''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Daniya}} |0.2 |0.9 |1.6 |2.3 |3.2 |2.8 |2.0 |1.5 |-2.0 |4.9 |'''1.72''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Estoniya}} |3.2 |1.5 |3.0 |1.9 |3.2 |5.8 |3.8 |3.7 |-0.6 |8.0 |'''3.33''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Finlandiya}} |−1.4 |−0.9 |−0.4 |0.5 |2.8 |3.2 |1.1 |1.2 |-2.2 |3.0 |'''0.67''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Fransiya}} |0.3 |0.6 |1.0 |1.1 |1.1 |2.3 |1.9 |1.8 |-7.8 |6.8 |'''0.85''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Germaniya}} |0.4 |0.4 |2.2 |1.5 |2.2 |2.7 |1.0 |1.1 |-3.7 |2.6 |'''1.02''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Gretsiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |−7.1 |−2.5 |0.5 | bgcolor="#FFDDDD" |−0.2 | bgcolor="#FFDDDD" |−0.5 | bgcolor="#FFDDDD" |1.1 |1.7 |1.9 |-9.0 |8.4 | bgcolor="#FFDDDD" |'''−0.68''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vengriya}} | −1.3 |1.8 |4.2 |3.7 |2.2 |4.3 |5.4 |4.9 |-4.5 |7.1 |'''2.73''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Irlandiya}} |0.0 |1.1 | bgcolor="#BBFFDD" |8.6 | bgcolor="#BBFFDD" |24.4 |2.0 |9.0 | bgcolor="#BBFFDD" |8.5 |5.4 | bgcolor="#BBFFDD" |6.2 | bgcolor="#BBFFDD" |13.6 | bgcolor="#BBFFDD" |'''7.68''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Italiya}} |−3.0 |−1.8 |0.0 |0.8 |1.3 |1.7 | bgcolor="#FFDDDD" |0.9 | bgcolor="#FFDDDD" |0.5 |-9.0 |6.7 |'''-0.26''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Latviya}} | bgcolor="#BBFFDD" |7.0 |2.0 |1.9 |3.9 |2.4 |3.3 |4.0 |2.6 |-2.2 |4.1 |'''2.88''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Litva}} |3.8 |3.6 |3.5 |2.0 |2.5 |4.3 |4.0 |4.6 |0.0 |6.0 |'''3.42''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Lyuksemburg}} |1.6 |3.2 |2.6 |2.3 |5.0 |1.3 |1.2 |2.3 |-0.8 |5.1 |'''2.37''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malta}} |4.1 | bgcolor="#BBFFDD" |5.5 |7.6 |9.6 |3.4 | bgcolor="#BBFFDD" |10.9 |6.2 | bgcolor="#BBFFDD" |5.9 |-8.3 |10.3 |'''5.38''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Niderlandiya}} |−1.0 |−0.1 |1.4 |2.0 |2.2 |2.9 |2.4 |2.0 |-3.9 |4.9 |'''1.25''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Polsha}} |1.5 |0.9 |3.8 |4.4 |3.0 |5.1 |5.9 |4.4 |-2.0 |6.8 |'''3.35''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Portugaliya}} |−4.1 |−0.9 |0.8 |1.8 |2.0 |3.5 |2.8 |2.7 |-8.3 |5.5 |'''0.5''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ruminiya}} |1.9 |0.3 |4.1 |3.2 |2.9 |8.2 |6.0 |3.9 |-3.7 |5.1 |'''3.14''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Slovakiya}} |1.3 |0.6 |2.7 |5.2 |1.9 |2.9 |4.0 |2.5 |-3.4 |3.0 |'''2.05''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Sloveniya}} |−2.6 |−1.0 |2.8 |2.2 |3.2 |4.8 |4.5 |3.5 |-4.3 |8.2 |'''2.07''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ispaniya}} |−3.0<br /><br /> |−1.4 |1.4 |3.8 |3.0 |3.0 |2.3 |2.0 | bgcolor="#FFDDDD" |-11.3 |5.5 |'''0.42''' |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shvetsiya}} |−0.6 |1.2 |2.7 |4.5 |2.1 |2.6 |2.0 |2.0 |-2.2 |5.1 |'''1.92''' |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}} |−0.7 |0.0 |1.6 |2.3 |2.0 |2.8 |2.1 |1.8 |-5.9 |5.4 |'''0.62''' |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |Yevro hududi |−0.9 |−0.2 |1.4 |2.0 |1.9 |2.6 |1.8 |1.6 |-6.4 |5.3 |'''0.38''' |- |} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right" |+Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlarning nominal YaIM boʻyicha (milliard yevro) koʻrsatkichlari<ref name="europa1">{{Veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00001/default/table?lang=en|sarlavha=Gross domestic product at market prices (Current prices and per capita)|nashriyot=Eurostat|qaralgan sana=28-iyul 2016-yil}}</ref> !Aʼzo davlatlar ! data-sort-type="number" |<small>2008</small> ! data-sort-type="number" |<small>2012</small> ! data-sort-type="number" |<small>2013</small> ! data-sort-type="number" |<small>2014</small> ! data-sort-type="number" |<small>2015</small> ! data-sort-type="number" |<small>2016</small> ! data-sort-type="number" |<small>2017</small> ! data-sort-type="number" |<small>2018</small> ! data-sort-type="number" |<small>2019</small> ! data-sort-type="number" |<small>2020</small> ! data-sort-type="number" |<small>2021</small> ! data-sort-type="number" |<small>2008 dan 2021 gacha oʻzgarish</small> ! data-sort-type="number" |<small>Foizda oʻzgarish</small> |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstriya}} |293.762 |318.653 |323.910 |333.146 |344.269 |357.608 |369.362 |385.274 |397.170 |381.043 |406.149 |112,38 |38,25 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Belgiya}} |351.743 |386.175 |392.880 |403.003 |416.701 |430.085 |445.050 |460.050 |478.645 |459.826 |502.312 |150,57 |42,8 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Bolgariya}} |37.218 |42.257 |42.050 |43.026 |45.812 |48.773 |52.531 |56.225 |61.559 |61.639 |71.077 |33,86 |91,0 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xorvatiya}} |47.998 |44.621 |44.437 |43.989 |45.258 |47.339 |49.986 |52.747 |55.644 |50.425 |58.254 |10,26 |21,4 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kipr}} |19.010 |19.495 |18.040 |17.483 |17.944 |19.014 |20.312 |21.675 |23.176 |21.894 |24.019 |5,00 |26,4 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Chexiya}} |161.313 |162.588 |159.462 |157.821 |169.558 |177.439 |194.133 |210.970 |225.614 |215.805 |238.238 |76,93 |47,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Daniya}} |241.614 |254.578 |258.743 |265.757 |273.018 |283.110 |294.808 |302.329 |309.526 |311.760 |336.719 |95,11 |39,4 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Estoniya}} |16.638 |17.917 |18.911 |20.048 |20.631 |21.748 |23.834 |25.932 |27.765 |27.465 |31.445 |14,81 |89,0 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Finlandiya}} |194.265 |201.037 |204.321 |206.897 |211.385 |217.518 |226.301 |233.462 |239.858 |238.043 |251.367 |57,10 |29,4 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Fransiya}} |1,992.380 |2,088.804 |2,117.189 |2,149.765 |2,198.432 |2,234.129 |2,297.242 |2,363.306 |2,437.635 |2,310.469 |2,500.870 |508,49 |25,5 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Germaniya}} | bgcolor="#BBFFDD" |2,546.490 | bgcolor="#BBFFDD" |2,745.310 | bgcolor="#BBFFDD" |2,811.350 | bgcolor="#BBFFDD" |2,927.430 | bgcolor="#BBFFDD" |3,026.180 | bgcolor="#BBFFDD" |3,134.740 | bgcolor="#BBFFDD" |3,267.160 | bgcolor="#BBFFDD" |3,365.450 | bgcolor="#BBFFDD" |3,473.260 | bgcolor="#BBFFDD" |3,405.430 | bgcolor="#BBFFDD" |3,601.750 | bgcolor="#BBFFDD" |1055,26 |41,4 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Gretsiya}} |241.990 |188.381 |179.884 |177.236 |176.369 |174.494 |176.903 |179.558 |183.351 |165.406 |181.675 | bgcolor="#FFDDDD" |-60,32 | bgcolor="#FFDDDD" |-24,9 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vengriya}} |108.216 |100.248 |102.240 |106.234 |112.791 |116.258 |127.028 |136.055 |146.526 |137.827 |153.759 |45,54 |42,1 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Irlandiya}} |187.769 |175.615 |179.458 |195.085 |262.976 |270.205 |297.763 |326.631 |356.705 |372.836 |426.283 |238,51 |127,2 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Italiya}} |1,637.699 |1,624.359 |1,612.751 |1,627.406 |1,655.355 |1,695.787 |1,736.593 |1,771.391 |1,796.649 |1,660.621 |1,782.050 |144,35 |8,8 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Latviya}} |24.397 |22.098 |22.791 |23.626 |24.572 |25.371 |26.984 |29.154 |30.679 |30.294 |33.670 |9,27 |38,0 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Litva}} |32.696 |33.410 |35.040 |36.581 |37.346 |38.890 |42.276 |45.515 |48.908 |49.770 |56.179 |23,48 |71,8 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Lyuksemburg}} |38.129 |46.526 |49.095 |51.791 |54.142 |56.208 |58.169 |60.121 |62.374 |64.781 |72.295 |34,17 |89,6 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malta}} | bgcolor="#FFDDDD" |6.129 | bgcolor="#FFDDDD" |7.365 | bgcolor="#FFDDDD" |7.944 | bgcolor="#FFDDDD" |8.751 | bgcolor="#FFDDDD" |9.997 | bgcolor="#FFDDDD" |10.541 | bgcolor="#FFDDDD" |11.941 | bgcolor="#FFDDDD" |12.955 | bgcolor="#FFDDDD" |14.048 | bgcolor="#FFDDDD" |13.074 | bgcolor="#FFDDDD" |14.681 |8,6 | bgcolor="#BBFFDD" |139,5 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Niderlandiya}} |647.198 |652.966 |660.463 |671.560 |690.008 |708.337 |738.146 |773.987 |813.055 |796.530 |856.356 |209,16 |32,3 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Polsha}} |366.181 |385.389 |388.356 |406.413 |429.835 |424.735 |465.773 |499.004 |532.505 |526.147 |574.772 |208,59 |57,0 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Portugaliya}} |179.103 |168.296 |170.492 |173.054 |179.713 |186.490 |195.947 |205.184 |214.375 |200.519 |214.471 |38,37 |19,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ruminiya}} |146.591 |139.320 |142.929 |150.522 |160.288 |167.494 |186.399 |206.072 |224.179 |220.467 |240.154 |93,56 |63,8 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Slovakiya}} |66.098 |73.649 |74.493 |76.355 |80.126 |81.265 |84.670 |89.875 |94.438 |93.414 |98.523 |32,43 |49,1 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Sloveniya}} |37.926 |36.253 |36.454 |37.634 |38.853 |40.443 |43.011 |45.876 |48.533 |47.021 |52.208 |14,28 |37,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ispaniya}} |1,109.541 |1,031.104 |1,020.677 |1,032.608 |1,078.092 |1,114.420 |1,162.492 |1,203.859 |1,245.513 |1,117.989 |1,206.842 |97,30 |8,8 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shvetsiya}} |353.310 |430.037 |441.851 |438.834 |455.495 |466.267 |480.026 |470.673 |476.870 |480.556 |537.310 |184,00 |52,1 % |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}} |'''11,321.808''' |'''11,396.312''' |'''11,516.103''' |'''11,782.015''' |'''12,215.074''' |'''12,548.613''' |'''13,074.740''' |'''13,533.279''' |'''14,018.483''' |'''13,460.834''' |'''14,522.342''' |'''3 200,54''' |'''28,3 %''' |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |Yevro hududi (19) |9,483.133 |9,387.412 |9,936.144 |10,169.459 |10,523.092 |10,817.294 |11,224.157 |11,599.256 |11,986.134 |11,456.425 |12,313.115 |2 829,98 |29,8 % |} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+{{Nobr|Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlarning jon boshiga nominal YaIM bo'yicha ko'rsatkichlari (yevro)<ref name="europa1"/>}} !Aʼzo davlatlar !<small>2008</small> ! data-sort-type="number" |<small>2012</small> ! data-sort-type="number" |<small>2013</small> ! data-sort-type="number" |<small>2014</small> ! data-sort-type="number" |<small>2015</small> ! data-sort-type="number" |<small>2016</small> ! data-sort-type="number" |<small>2017</small> ! data-sort-type="number" |<small>2018</small> ! data-sort-type="number" |<small>2019</small> ! data-sort-type="number" |<small>2020</small> ! data-sort-type="number" |<small>2021</small> !<small>2008 dan 2021 gacha oʻzgarish</small> !Foizda oʻzgarish |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstriya}} |35,300 |37,820 |38,210 |38,990 |39,890 |40,880 |42,100 |43,640 |44,780 |42,300 |45,040 |9,740 |27,6 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Belgiya}} |32,840 |34,770 |35,210 |35,950 |36,960 |37,980 |39,240 |40,240 |41,460 |39,110 |43,740 |10,900 |33,2 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Bolgariya}} | bgcolor="#FFDDDD" |4,880 | bgcolor="#FFDDDD" |5,780 | bgcolor="#FFDDDD" |5,790 | bgcolor="#FFDDDD" |5,960 | bgcolor="#FFDDDD" |6,380 | bgcolor="#FFDDDD" |6,840 | bgcolor="#FFDDDD" |7,420 | bgcolor="#FFDDDD" |8,000 | bgcolor="#FFDDDD" |8,820 | bgcolor="#FFDDDD" |8,840 | bgcolor="#FFDDDD" |10,329 |5,449 | bgcolor="#BBFFDD" |111,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xorvatiya}} |11,130 |10,290 |10,270 |10,250 |10,600 |11,170 |11,890 |12,620 |13,340 |12,170 |14,740 |3,610 |32,4 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kipr}} |24,170 |22,500 |20,880 |20,420 |21,100 |22,230 |23,410 |24,630 |25,270 |23,400 |25,940 |1,770 |7,3 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Chexiya}} |13,740 |15,360 |15,010 |14,880 |15,980 |16,690 |18,100 |19,530 |20,990 |19,970 |22,340 |8,600 |62,6 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Daniya}} |43,990 |45,530 |46,100 |47,090 |48,050 |49,420 |50,700 |52,010 |53,760 |53,470 |57,140 |13,150 |29,9 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Estoniya}} |12,430 |13,620 |14,420 |15,340 |15,820 |16,490 |18,070 |19,740 |21,220 |20,440 |23,060 |10,630 |85,5 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Finlandiya}} |36,560 |37,130 |37,570 |37,880 |38,570 |39,580 |41,000 |42,370 |43,510 |42,940 |45,550 |8,990 |24,6 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Fransiya}} |30,960 |31,820 |32,080 |32,420 |33,020 |33,430 |34,220 |34,980 |35,960 |34,040 |36,520 |5,560 |18,0 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Germaniya}} |31,530 |34,130 |34,860 |36,150 |37,090 |38,060 |39,260 |40,340 |41,510 |40,120 |42,920 |11,390 |36,1 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Gretsiya}} |21,840 |17,310 |16,480 |16,400 |16,380 |16,380 |16,760 |17,210 |17,100 |15,490 |17,140 | bgcolor="#FFDDDD" |-4,700 | bgcolor="#FFDDDD" |-21,5 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vengriya}} |10,780 |10,050 |10,310 |10,730 |11,400 |11,740 |12,830 |13,690 |14,950 |13,940 |15,810 |5,030 |46,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Irlandiya}} |41,730 |38,090 |38,890 |41,870 |55,970 |57,210 |61,870 |66,670 |72,260 |73,590 |83,990 | bgcolor="#BBFFDD" |42,260 |101,3 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Italiya}} |27,660 |26,920 |26,590 |26,770 |27,260 |27,970 |28,690 |29,220 |29,660 |27,780 |30,130 |2,470 |8,9 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Latviya}} |11,230 |10,870 |11,350 |11,860 |12,350 |12,800 |13,810 |15,130 |15,920 |15,430 |17,480 |6,250 |55,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Litva}} |10,210 |11,160 |11,830 |12,460 |12,850 |13,560 |14,940 |16,160 |17,460 |17,510 |19,740 |9,530 |93,3 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Lyuksemburg}} | bgcolor="#BBFFDD" |77,940 | bgcolor="#BBFFDD" |83,000 | bgcolor="#BBFFDD" |85,270 | bgcolor="#BBFFDD" |89,240 | bgcolor="#BBFFDD" |91,440 | bgcolor="#BBFFDD" |93,930 | bgcolor="#BBFFDD" |95,170 | bgcolor="#BBFFDD" |98,640 | bgcolor="#BBFFDD" |102,200 | bgcolor="#BBFFDD" |101,640 | bgcolor="#BBFFDD" |114,370 |36,430 |46,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malta}} |15,160 |17,060 |17,950 |19,570 |22,450 |23,240 |24,980 |25,940 |26,930 |24,630 |27,930 |12,770 |84,2 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Niderlandiya}} |39,350 |38,970 |39,300 |39,820 |40,730 |41,590 |43,090 |44,920 |46,710 |45,870 |49,000 |9,650 |24,5 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Polsha}} |9,600 |10,100 |10,250 |10,680 |11,190 |11,100 |12,160 |12,920 |13,870 |13,640 |14,940 |5,340 |55,6 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Portugaliya}} |16,960 |16,010 |16,300 |16,640 |17,350 |18,060 |19,020 |19,950 |20,800 |19,660 |20,550 |3,590 |21,2 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ruminiya}} |7,140 |6,620 |7,190 |7,570 |8,080 |8,630 |9,580 |10,500 |11,520 |11,360 |12,510 |5,370 |75,2 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Slovakiya}} |12,230 |13,590 |13,740 |14,070 |14,710 |14,920 |15,540 |16,470 |17,210 |16,770 |17,820 |5,590 |45,7 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Sloveniya}} |18,760 |17,630 |17,700 |18,250 |18,830 |19,550 |20,810 |22,080 |23,170 |22,010 |24,680 |5,920 |31,6 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ispaniya}} |24,130 |22,050 |21,900 |22,220 |23,220 |23,980 |24,970 |25,730 |26,430 |23,690 |25,410 |1,280 |5,3 % |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shvetsiya}} |38,490 |45,050 |45,850 |45,130 |46,480 |47,990 |47,730 |46,260 |46,170 |45,850 |50,910 |12,420 |32,3 % |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}} |25,260 |25,740 |26,000 |26,550 |27,460 |28,160 |29,280 |30,230 |31,160 |29,730 |32,270 |7,010 |27,8 % |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |Yevro hududi |28,880 |29,220 |29,440 |30,070 |31,030 |31,790 |32,850 |33,830 |34,820 |33,060 |35,740 |6,860 |23,8 % |- |} {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+{{Nobr|Yevropa Ittifoqiga a'zo davlatlar [[Gini koeffitsiyenti]] bo'yicha<ref name="ec.europa.eu"/>}} !Aʼzo davlatlar ! data-sort-type="number" |<small>2011</small> ! data-sort-type="number" |<small>2012</small> ! data-sort-type="number" |<small>2013</small> ! data-sort-type="number" |<small>2014</small> ! data-sort-type="number" |<small>2015</small> ! data-sort-type="number" |<small>2016</small> !<small>2017</small> !<small>2018</small> !<small>2019</small> !2020 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstriya}} |27.4 |27.6 |27.0 |27.6 |27.2 |27.2 |27.9 |26.8 |27.5 |27.0 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Belgiya}} |26.3 |26.5 |25.9 |25.9 |26.2 |26.3 |26.1 |25.7 |25.1 |25.4 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Bolgariya}} |35.0 |33.6 | bgcolor="#FFDDDD" |35.4 |35.4 |37.0 | bgcolor="#FFDDDD" |37.7 | bgcolor="#FFDDDD" |40.2 | bgcolor="#FFDDDD" |39.6 | bgcolor="#FFDDDD" |40.8 | bgcolor="#FFDDDD" |40.0 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xorvatiya}} |31.2 |30.9 |30.9 |30.2 |30.4 |29.8 |29.9 |29.7 |29.2 |28.3 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kipr}} |29.2 |31.0 |32.4 |34.8 |33.6 |32.1 |30.8 |29.1 |31.1 |29.3 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Chexiya}} |25.2 |24.9 |24.6 |25.1 |25.0 |25.1 |24.5 |24.0 |24.0 |24.2 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Daniya}} |26.6 |26.5 |26.8 |27.7 |27.4 |27.7 |27.6 |27.9 |27.5 |27.3 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Estoniya}} |31.9 |32.5 |32.9 | bgcolor="#FFDDDD" |35.6 |34.8 |32.7 |31.6 |30.6 |30.5 |30.5 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Finlandiya}} |25.8 |25.9 |25.4 |25.6 |25.2 |25.4 |25.3 |25.9 |26.2 |26.5 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Fransiya}} |30.8 |30.5 |30.1 |29.2 |29.2 |29.3 |29.3 |28.5 |29.2 |29.3 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Germaniya}} |29.0 |28.3 |29.7 |30.7 |30.1 |29.5 |29.1 |31.1 |29.7 |34.4 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Gretsiya}} |33.5 |34.3 |34.4 |34.5 |34.2 |34.3 |33.4 |32.3 |31.0 |31.4 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vengriya}} |26.9 |27.2 |28.3 |28.6 |28.2 |28.2 |28.1 |28.7 |28.0 |28.0 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Irlandiya}} |29.8 |30.5 |30.7 |31.1 |29.8 |29.5 |30.6 |28.9 |28.3 |28.3 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Italiya}} |32.5 |32.4 |32.8 |32.4 |32.4 |33.1 |32.7 |33.4 |32.8 |32.5 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Latviya}} | bgcolor="#FFDDDD" |35.1 | bgcolor="#FFDDDD" |35.7 |35.2 |35.5 |35.4 |34.5 |34.5 |35.6 |35.2 |34.5 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Litva}} |33.0 |32.0 |34.6 |35.0 | bgcolor="#FFDDDD" |37.9 |37.0 |37.6 |36.9 |35.4 |35.1 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Lyuksemburg}} |27.2 |28.0 |30.4 |28.7 |28.5 |31.0 |30.9 |31.3 |32.3 |31.2 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malta}} |27.2 |27.1 |27.9 |27.7 |28.1 |28.5 |28.3 |28.7 |28.0 |30.3 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Niderlandiya}} |25.8 |25.4 |25.1 |26.2 |26.7 |26.9 |27.1 |27.4 |26.8 |28.2 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Polsha}} |31.1 |30.9 |30.7 |30.8 |30.6 |29.8 |29.2 |27.8 |28.5 |27.2 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Portugaliya}} |34.2 |34.5 |34.2 |34.5 |34.0 |33.9 |33.5 |32.1 |31.9 |31.2 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ruminiya}} |33.5 |34.0 |34.6 |35.0 |37.4 |34.7 |33.1 |35.1 |34.8 |33.8 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Slovakiya}} |25.7 |25.3 | bgcolor="#BBFFDD" |24.2 |26.1 | bgcolor="#BBFFDD" |23.7 | bgcolor="#BBFFDD" |24.3 | bgcolor="#BBFFDD" |23.2 | bgcolor="#BBFFDD" |20.9 | bgcolor="#BBFFDD" |22.8 | bgcolor="#BBFFDD" |20.9 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Sloveniya}} | bgcolor="#BBFFDD" |23.8 | bgcolor="#BBFFDD" |23.7 |24.4 | bgcolor="#BBFFDD" |25.0 |24.5 |24.4 |23.7 |23.4 |23.9 |23.5 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ispaniya}} |34.0 |34.2 |33.7 |34.7 |34.6 |34.5 |34.1 |33.2 |33.0 |32.1 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shvetsiya}} |26.0 |26.0 |26.0 |26.9 |26.7 |27.6 |28.0 |27.0 |27.6 |26.9 |- |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}} |30.5 |30.4 |30.6 |30.9 |30.8 |30.6 |30.3 |30.4 |30.2 |30.0 |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |Yevro hududi |30.6 |30.5 |30.7 |31.0 |30.7 |30.7 |30.4 |30.6 |30.2 |30.3 |- |} === Mehnat bozori === [[Fayl:EU_Unemployment.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/EU_Unemployment.svg/220px-EU_Unemployment.svg.png|thumb| 2019-yil mart oyida EEAdagi mamlakatlar boʻyicha ishsizlik darajasi]] Yevropa Ittifoqining mavsumiy tuzatilgan ishsizlik darajasi 2018-yil sentyabr oyida 6,7 foizni tashkil etdi<ref name="unemployment">{{Veb manbasi|url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=teilm020&tableSelection=1&plugin=1|sarlavha=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table|ish=ec.europa.eu}}</ref>. Yevro hududida ishsizlik darajasi 8,1 foizni tashkil etdi<ref name="unemployment" />. Aʼzo davlatlar orasida eng past ishsizlik darajasi Chexiya (2,3 %), Germaniya va Polsha (ikkalasi ham 3,4 %), eng yuqori koʻrsatkich esa Ispaniya (14,9 %) va Gretsiyada (2018-yil iyulida 19,0) qayd etilgan<ref name="unemployment" />. ==== Ishsizlik darajasi ==== Quyidagi jadvalda Yevropa Ittifoqiga aʼzo barcha davlatlardagi ishsizlik darajasi koʻrsatilgan: {| class="wikitable mw-collapsible sortable" style="text-align: right;" |+{{Nobr|Mamlakatlar bo'yicha ishsizlik darajasi <small> (asosiy oy har yilning mart oyi)</small>}} ! style="width:140px;" |Aʼzo davlatlar<ref>{{Veb manbasi|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/UNE_RT_M__custom_118016/bookmark/table?lang=de&bookmarkId=efcf7c9f-c4d7-4bc2-8c74-962ead60acfc|sarlavha=Archived copy|qaralgan sana=25-aprel 2021-yil|arxivsana=25-aprel 2021-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210425124459/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/UNE_RT_M__custom_118016/bookmark/table?lang=de&bookmarkId=efcf7c9f-c4d7-4bc2-8c74-962ead60acfc}}</ref> ! data-sort-type="number" |2009 ! data-sort-type="number" |2010 ! data-sort-type="number" |2011 ! data-sort-type="number" |2012 ! data-sort-type="number" |2013 ! data-sort-type="number" |2014 ! data-sort-type="number" |2015 ! data-sort-type="number" |2016 ! data-sort-type="number" |2017 ! data-sort-type="number" |2018 ! data-sort-type="number" |2019 ! data-sort-type="number" |2020 ! data-sort-type="number" |2021 ! data-sort-type="number" |2022 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstriya}} |5.0 |4.9 |4.7 | bgcolor="#BBFFDD" |4.6 |5.4 |5.6 |5.6 |5.9 |5.8 |4.9 |4.8 |4.8 |6.7 |4.2 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Belgiya|state}} |8.0 |8.5 |6.9 |7.1 |8.3 |8.5 |8.7 |8.2 |7.7 |6.1 |5.5 |4.9 |6.7 |5.6 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Bolgariya}} |6.3 |9.9 |11.2 |12.1 |13.0 |11.9 |10.0 |8.1 |6.4 |5.3 |4.5 |4.4 |5.9 |4.3 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xorvatiya|state}} |8.9 |10.8 |13.7 |15.5 |16.5 |17.7 |16.6 |14.0 |11.9 |9.0 |7.0 |6.5 |8.2 |6.5 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kipr}} |4.6 |6.7 |6.9 |10.7 |14.9 |16.2 |16.2 |13.0 |12.2 |8.9 |7.6 |6.3 |7.8 |5.9 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Chexiya}} |5.9 |7.7 |6.8 |6.9 |7.2 |6.5 |5.6 | bgcolor="#BBFFDD" |4.1 | bgcolor="#BBFFDD" |3.3 | bgcolor="#BBFFDD" |2.1 | bgcolor="#BBFFDD" |2.0 | bgcolor="#BBFFDD" |2.0 | bgcolor="#BBFFDDD" |3.4 | bgcolor="#BBFFDDD" |2.3 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Daniya}} |5.3 |7.6 |7.4 |7.7 |7.1 |6.6 |6.4 |6.1 |6.0 |5.1 |5.4 |4.8 |5.7 |4.5 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Estoniya}} |4.3 |11.9 |19.2 |14.0 |11.1 |9.1 |7.9 |6.7 |5.5 |6.1 |4.6 |5.1 |6.7 |5.4 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Finlandiya}} |7.6 |8.5 |7.9 |7.6 |8.1 |8.4 |9.2 |9.4 |8.9 |8.0 |6.3 |6.7 |7.5 |6.4 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Fransiya}} |8.9 |9.3 |9.1 |9.5 |10.3 |10.2 |10.3 |10.2 |9.5 |9.2 |8.6 |7.4 |8.1 |7.4 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Germaniya}} |7.6 |7.3 |6.1 |5.4 | bgcolor="#BBFFDD" |5.3 | bgcolor="#BBFFDD" |5.1 | bgcolor="#BBFFDD" |4.8 |4.3 |3.9 |3.5 |3.2 |3.8 |3.8 |2.9 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Gretsiya}} |9.1 |11.6 |16.0 |22.7 | bgcolor="#FFDDDD" |27.1 | bgcolor="#FFDDDD" |26.9 | bgcolor="#FFDDDD" |26.0 | bgcolor="#FFDDDD" |23.9 | bgcolor="#FFDDDD" |22.3 | bgcolor="#FFDDDD" |20.2 | bgcolor="#FFDDDD" |17.8 | bgcolor="#FFDDDD" |15.9 | bgcolor="#FFDDDD" |17.1 |12.9 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vengriya}} |9.6 |11.4 |11.1 |11.3 |10.6 |7.9 |7.3 |5.6 |4.6 |3.5 |3.2 |3.4 |4.0 |3.2 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Irlandiya}} |11.1 |13.2 |14.3 |15.0 |13.6 |12.0 |9.8 |8.9 |7.2 |5.9 |5.1 |5.0 |7.7 |5.1 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Italiya}} |7.6 |8.4 |8.0 |10.5 |11.9 |12.7 |12.4 |11.6 |11.7 |11.0 |10.1 |7.4 |10.0 |8.3 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Latviya}} |14.8 | bgcolor="#FFDDDD" |20.4 |16.7 |15.9 |11.9 |11.1 |9.8 |9.7 |8.8 |7.7 |6.4 |7.4 |7.6 |7.0 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Litva}} |11.6 |17.8 |16.5 |14.0 |12.1 |11.5 |9.3 |8.1 |7.6 |6.6 |6.1 |7.2 |6.5 |6.9 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Lyuksemburg}} |5.4 | bgcolor="#BBFFDD" |4.6 | bgcolor="#BBFFDD" |4.7 |5.1 |5.7 |6.0 |6.4 |6.4 |5.7 |5.6 |5.6 |6.5 |6.1 |4.5 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malta}} |6.6 |6.9 |6.5 |6.5 |6.2 |5.9 |5.7 |5.1 |4.0 |3.9 |3.7 |3.9 |3.8 |3.0 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Niderlandiya}} | bgcolor="#BBFFDD" |3.9 |5.1 |4.8 |5.5 |6.9 |7.8 |7.0 |6.4 |5.1 |3.9 |3.3 |2.9 |4.6 |3.3 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Polsha}} |7.9 |10.0 |9.4 |9.8 |10.6 |9.7 |7.8 |6.5 |5.0 |3.8 |3.6 |3.0 |3.9 |3.0 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Portugaliya}} |10.1 |11.6 |12.5 |15.0 |17.2 |14.7 |13.2 |12.1 |9.9 |7.6 |6.6 |6.3 |6.6 |5.7 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ruminiya}} |6.0 |7.3 |6.8 |7.0 |6.9 |7.0 |6.7 |6.2 |5.2 |4.4 |3.8 |4.5 |5.9 |5.7 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Slovakiya}} |10.7 |14.9 |13.6 |13.7 |14.1 |13.6 |11.9 |10.2 |8.6 |7.0 |5.8 |6.0 |7.2 |6.5 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Sloveniya}} |5.3 |6.9 |8.1 |7.9 |10.8 |10.1 |9.2 |8.3 |7.0 |5.5 |4.4 |4.5 |5.0 |4.0 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ispaniya}} | bgcolor="#FFDDDD" |17.4 |19.5 | bgcolor="#FFDDDD" |20.7 | bgcolor="#FFDDDD" |23.9 |26.3 |25.2 |23.0 |20.2 |18.0 |15.9 |14.2 |14.4 |15.4 | bgcolor="#FFDDDD" |13.5 |- | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shvetsiya}} |7.8 |8.8 |7.9 |7.5 |8.3 |8.0 |7.5 |7.3 |6.4 |6.1 |7.3 |6.8 |9.5 |7.6 |- class="sortbottom" | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}} |8.6 |9.7 |9.5 |10.3 |10.9 |10.5 |9.7 |9.4 |8.5 |7.5 |6.8 |6.4 |7.4 |6.2 |} [[Fayl:Unemployment_in_Europe.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Unemployment_in_Europe.jpg/220px-Unemployment_in_Europe.jpg|thumb| 2004-yil yanvar va 04/2014-yil aprel oraligʻida tanlangan Yevropa mamlakatlari va Yevropa Ittifoqi 28da ishsizlik darajasi]] === Davlat moliyasi === {| class="wikitable mw-collapsible sortable" style="text-align: right;" |+{{Nobr|Davlat moliyasi (<small>Maastrixt mezoniga muvofiq chegaralar bilan</small>)}} !Aʼzo davlat ! data-sort-type="number" |<small>YaIM foizi hisobida davlat defitsiti (2020)<br /><br />(Y.I. chegara: −3 %)</small><ref name="eurostat deficit excluding support for financial institutions">{{Veb manbasi|sarlavha=General government deficit (-) and surplus (+) - annual data|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/teina200/default/table?lang=en|kirish sanasi=25-avgust 2022-yil|nashriyot=[[Eurostat]]}}</ref> ! data-sort-type="number" |<small>YaIM foizi hisobida davlat qarzi (2020)<br /><br />(Y.I. chegara: 60 %)</small><ref name="eurostat public debt+deficit">{{Veb manbasi|sarlavha=General government gross debt – annual data|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/teina225/default/table?lang=en|kirish sanasi=25-avgust 2022-yil|nashriyot=Eurostat}}</ref> ! data-sort-type="number" |<small>HICP inflyatsiya darajasi (2020)<br /><br />Max. 1.8 % (2020-yil 10-iyun)</small><ref name="convergence report 2018">{{jurnal manbasi|last=|first1=|date=10-iyun 2020-yil|title=Convergence Report 2020|url=https://www.ecb.europa.eu/pub/convergence/html/ecb.cr202006~9fefc8d4c0.en.html|journal=European Central Bank|issue=2020|access-date=25-avgust 2022-yil}}</ref><ref name="eurostat inflation">{{Veb manbasi|sarlavha=HICP - inflation rate|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tec00118/default/table?lang=en|kirish sanasi=25-avgust 2022-yil|nashriyot=Eurostat}}</ref> ! data-sort-type="number" |<small>Uzoq muddatli foiz stavkasi (2020)<br /><br />Max. 2.9 % (2020-yil 10-iyun)</small><ref name="convergence report 2018" /><ref>{{Veb manbasi|sana=|sarlavha=EMU convergence criterion series - annual data|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/TEC00097/default/table?lang=en&category=irt.irt_lt.irt_lt_mcby|kirish sanasi=25-avgust 2022-yil|ish=Eurostat}}</ref> |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstriya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-8.0 | bgcolor="#FFDDDD" |83.3 | bgcolor="#BBFFDD" |1.4 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.22 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Belgiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |−9.0 | bgcolor="#FFDDDD" |112.8 | bgcolor="#BBFFDD" |0.4 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.15 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Bolgariya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-4.0 | bgcolor="#BBFFDD" |24.7 | bgcolor="#BBFFDD" |1.2 | bgcolor="#BBFFDD" |0.25 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xorvatiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-7.3 | bgcolor="#FFDDDD" |87.3 | bgcolor="#BBFFDD" |0.0 | bgcolor="#BBFFDD" |0.83 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kipr}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.8 | bgcolor="#FFDDDD" |115.0 | bgcolor="#BBFFDD" |-1.1 | bgcolor="#BBFFDD" |0.88 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Chexiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.8 | bgcolor="#BBFFDD" |37.7 | bgcolor="#FFDDDD" |3.3 | bgcolor="#BBFFDD" |1.13 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Daniya}} | bgcolor="#BBFFDD" |-0.2 | bgcolor="#BBFFDD" |42.1 | bgcolor="#BBFFDD" |0.3 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.36 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Estoniya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.6 | bgcolor="#BBFFDD" |19.0 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.6 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.03 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Finlandiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.5 | bgcolor="#FFDDDD" |69.0 | bgcolor="#BBFFDD" |0.4 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.22 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Fransiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-8.9 | bgcolor="#FFDDDD" |114.6 | bgcolor="#BBFFDD" |0.5 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.15 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Germaniya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-4.3 | bgcolor="#FFDDDD" |68.7 | bgcolor="#BBFFDD" |0.4 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.51 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Gretsiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-10.2 | bgcolor="#FFDDDD" |206.3 | bgcolor="#BBFFDD" |-1.3 | bgcolor="#BBFFDD" |1.27 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vengriya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-7.8 | bgcolor="#FFDDDD" |79.6 | bgcolor="#FFDDDD" |3.4 | bgcolor="#BBFFDD" |2.22 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Irlandiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.1 | bgcolor="#BBFFDD" |58.4 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.5 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.06 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Italiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-9.6 | bgcolor="#FFDDDD" |155.3 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.1 | bgcolor="#BBFFDD" |1.17 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Latviya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-4.5 | bgcolor="#BBFFDD" |43.3 | bgcolor="#BBFFDD" |0.1 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.06 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Litva}} | bgcolor="#FFDDDD" |-7.3 | bgcolor="#BBFFDD" |46.6 | bgcolor="#BBFFDD" |1.1 | bgcolor="#BBFFDD" |0.22 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Lyuksemburg}} | bgcolor="#FFDDDD" |-3.4 | bgcolor="#BBFFDD" |24.8 | bgcolor="#BBFFDD" |0.0 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.41 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malta}} | bgcolor="#FFDDDD" |-9.5 | bgcolor="#BBFFDD" |53.4 | bgcolor="#BBFFDD" |0.8 | bgcolor="#BBFFDD" |0.48 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Niderlandiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-3.7 | bgcolor="#BBFFDD" |54.3 | bgcolor="#BBFFDD" |1.1 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.38 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Polsha}} | bgcolor="#FFDDDD" |-6.9 | bgcolor="#BBFFDD" |57.1 | bgcolor="#FFDDDD" |3.7 | bgcolor="#BBFFDD" |1.50 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Portugaliya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.8 | bgcolor="#FFDDDD" |135.2 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.1 | bgcolor="#BBFFDD" |0.41 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ruminiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-9.3 | bgcolor="#BBFFDD" |47.2 | bgcolor="#FFDDDD" |2.3 | bgcolor="#FFDDDD" |3.89 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Slovakiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-5.5 | bgcolor="#BBFFDD" |59.7 | bgcolor="#FFDDDD" |2.0 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.04 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Sloveniya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-7.8 | bgcolor="#FFDDDD" |79.8 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.3 | bgcolor="#BBFFDD" |0.08 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ispaniya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-10.3 | bgcolor="#FFDDDD" |120.0 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.3 | bgcolor="#BBFFDD" |0.38 |- ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shvetsiya}} | bgcolor="#FFDDDD" |-2.7 | bgcolor="#BBFFDD" |39.6 | bgcolor="#BBFFDD" |0.7 | bgcolor="#BBFFDD" |-0.04 |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}} | bgcolor="#FFDDDD" |-6.8 | bgcolor="#FFDDDD" |90.0 | bgcolor="#BBFFDD" |0.7 | bgcolor="#BBFFDD" |0.32 |- class="sortbottom" ! style="text-align:left;" |Yevro hududi | bgcolor="#FFDDDD" |-7.1 | bgcolor="#FFDDDD" |97.2 | bgcolor="#BBFFDD" |0.3 | bgcolor="#BBFFDD" |0.06 |} == Savdo == [[Fayl:Press_conference_EU-Mercosul_on_June_26,_2019_(VII).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Press_conference_EU-Mercosul_on_June_26%2C_2019_%28VII%29.jpg/220px-Press_conference_EU-Mercosul_on_June_26%2C_2019_%28VII%29.jpg|thumb| Yevropa Ittifoqi — Merkosur erkin savdo bitimi dunyodagi eng yirik erkin savdo hududlaridan birini tashkil qiladi.]] Yevropa Ittifoqi dunyodagi eng yirik eksportchi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html|sarlavha=Central Intelligence Agency|nashriyot=Cia.gov|qaralgan sana=26-aprel 2011-yil|arxivsana=19-avgust 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160819103836/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html}}</ref> va 2008-yil holatiga koʻra tovar va xizmatlarning eng yirik importchisi hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.wto.org/english/res_e/booksp_e/anrep_e/world_trade_report09_e.pdf|sarlavha=World trade report 2009|nashriyot=WTO information website}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=EU position in world trade|url=http://ec.europa.eu/trade/policy/eu-position-in-world-trade/|nashriyot=European Commission|qaralgan sana=24-may 2015-yil}}</ref>. Bu koʻrsatkichga erishishda aʼzo davlatlar oʻrtasidagi ichki savdoga tariflar va chegara nazorati kabi savdo toʻsiqlarini olib tashlash yordam beradi. Yevro hududidagi savdoning oʻsishiga koʻpchilik aʼzolar oʻrtasida valyuta farqlari yoʻqligi yordam beradi<ref name="Se-jeong">{{Yangiliklar manbasi |last=Se-jeong |first=Kim |date=19-iyul 2009-yil |title=EU-Korea FTA Will Be a Long Process: Greek Ambassador |work=[[The Korea Times]] |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2009/07/139_48696.html |access-date=15-avgust 2009-yil}}</ref>. Yevropa Ittifoqi Jahon savdo tashkiloti doirasidan tashqarida savdo bilan bogʻliq kelishuv boʻyicha muzokaralar olib borayotganda, keyingi kelishuv har bir YIga aʼzo davlat hukumati tomonidan tasdiqlanishi kerak<ref name="Se-jeong"/>. [[Fayl:10_largest_EU_trading_partners.png|thumb| 10 ta eng yirik savdo hamkorlari (2016, Buyuk Britaniya [[Brexit|Brexitdan]] oldin Yevropa Ittifoqiga kiritilgan)]] {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+Asosiy savdo hamkorlari (2016)<ref name="Overview.Top trading partners">{{Veb manbasi|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/122530.htm|sarlavha=Top Trading Partners 2017 – Trade Statistics|ish=trade.ec.europa.eu|qaralgan sana=2022-11-02|arxivsana=2020-06-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200614230624/https://trade.ec.europa.eu/doclib/html/122530.htm}}</ref> !No. !Hamkorlar !Importlar (million yevro) !% (jami) !Eksportlar (million yevro) !% (jami) !Jami savdo (million yevro) !% (jami) |- | - | style="text-align:left;" |'''{{Bayroq|Yevropa Ittifoqi}}''' |'''1,706,413''' |'''100 %''' |'''1,745,730''' |'''100 %''' |'''3,452,143''' |'''100 %''' |- |1 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|AQSh}} |246,774 |14,5 % |362,043 |20,7 % |608,817 |17,6 % |- |2 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Xitoy}} |344,642 |20,2 % |170,136 |9,7 % |514,779 |14,9 % |- |3 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Shveysariya}} |121,608 |7,1 % |142,432 |8,2 % |264,040 |7,6 % |- |4 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Rossiya}} |118,661 |7,0 % |72,428 |4,1 % |191,089 |5,5 % |- |5 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Turkiya}} |66,652 |3,9 % |78,030 |4,5 % |144,681 |4,2 % |- |6 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Yaponiya}} |66,383 |3,9 % |58,136 |3,3 % |124,519 |3,6 % |- |7 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Norvegiya}} |62,935 |3,7 % |48,371 |2,8 % |111,306 |3,2 % |- |8 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Janubiy Koreya}} |41,433 |2,4 % |44,518 |2,6 % |85,951 |2,5 % |- |9 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Hindiston}} |39,265 |2,3 % |37,800 |2,2 % |77,065 |2,2 % |- |10 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Kanada}} |29,094 |1,7 % |35,200 |2,0 % |64,294 |1,9 % |- |11 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Braziliya}} |29,334 |1,7 % |30,909 |1,8 % |60,243 |1,7 % |- |12 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Birlashgan Arab Amirliklari}} |9,201 |0,5 % |45,847 |2,6 % |55,048 |1,6 % |- |13 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Meksika}} |19,800 |1,2 % |33,928 |1,9 % |53,728 |1,6 % |- |14 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Hong Kong|name=Gonkong}} |18,212 |1,1 % |34,989 |2,0 % |53,201 |1,5 % |- |15 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Saudiya Arabistoni}} |19,010 |1,1 % |33,925 |1,9 % |52,935 |1,5 % |- |16 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Singapur}} |19,436 |1,1 % |31,423 |1,8 % |50,859 |1,5 % |- |17 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Janubiy Afrika}} |22,853 |1,3 % |22,986 |1,3 % |45,839 |1,3 % |- |18 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Tayvan}} |26,057 |1,5 % |19,631 |1,1 % |45,688 |1,3 % |- |19 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Avstraliya}} |13,070 |0,8 % |32,437 |1,9 % |45,507 |1,3 % |- |20 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Vyetnam}} |33,064 |1,0 % |9,332 |0,5 % |42,396 |1,2 % |- |21 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Jazoir}} |16,500 |1,0 % |20,908 |1,2 % |37,408 |1,1 % |- |22 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Malayziya}} |22,177 |1,3 % |13,232 |0,8 % |35,409 |1,0 % |- |23 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Marokash}} |13,809 |0,8 % |20,791 |1,2 % |34,599 |1,0 % |- |24 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Isroil}} |13,197 |0,8 % |21,142 |1,2 % |34,339 |1,0 % |- |25 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Tailand}} |20,339 |1,2 % |13,595 |0,8 % |33,934 |1,0 % |- |26 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Ukraina}} |13,080 |0,8 % |16,505 |0,9 % |29,586 |0,9 % |- |27 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Misr}} |6,691 |0,4 % |20,644 |1,2 % |27,335 |0,8 % |- |28 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Indoneziya}} |14,618 |0,9 % |10,461 |0,6 % |25,079 |0,7 % |- |29 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Serbiya}} |8,724 |0,5 % |11,698 |0,7 % |20,422 |0,6 % |- |30 | style="text-align:left;" |{{Bayroq|Nigeriya}} |10,937 |0,6 % |8,961 |0,5 % |19,898 |0,6 % |} {| class="wikitable outercollapse" style="text-align: right;" !Hamkor mamlakatlar guruhlari bilan savdo (2012)<ref name="Overview.Top trading partners"/> |- | {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! No. ! Hamkor mintaqa ! Import (million yevro) ! % (jami) ! Eksport (million yevro) ! % (jami) ! Umumiy savdo (million yevro) ! % (jami) |- | - | style="text-align:left;" | '''Jami Yevropa Ittifoqi''' | '''1 791 727''' | '''100 %''' | '''1 686 774''' | '''100 %''' | '''3 478 501''' | '''100 %''' |- | - | style="text-align:left;" | ACP | 99,196 | 5,5 % | 86 652 | 5,1 % | 185 848 | 5,3 % |- | - | style="text-align:left;" | And hamjamiyati | 17 728 | 1,0 % | 11 738 | 0,7 % | 29 467 | 0,8 % |- | - | style="text-align:left;" | [[Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasi|ASEAN]] | 100 035 | 5,6 % | 81 324 | 4,8 % | 181 360 | 5,2 % |- | - | style="text-align:left;" | BRIC | 577 513 | 32,2 % | 345,198 | 20,5 % | 922 711 | 26,5 % |- | - | style="text-align:left;" | [[Markaziy Amerika integratsiya tizimi|CACM]] | 9546 | 0,5 % | 5354 | 0,3 % | 14 900 | 0,4 % |- | - | style="text-align:left;" | Yevropa Ittifoqiga nomzod davlatlar | 55 386 | 3,1 % | 89 654 | 5,3 % | 145 040 | 4,2 % |- | - | style="text-align:left;" | [[Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi|MDH]] | 273 505 | 15,3 % | 172 641 | 10,2 % | 446,146 | 12,8 % |- | - | style="text-align:left;" | EFTA | 208 739 | 11,7 % | 186 222 | 11,0 % | 394 961 | 11,4 % |- | - | style="text-align:left;" | [[Lotin amerikasi|Lotin Amerikasi davlatlari]] | 109 978 | 6,1 % | 110 297 | 6,5 % | 220 275 | 6,3 % |- | - | style="text-align:left;" | MEDA (bundan tashqari Yevropa Ittifoqi va Turkiya) | 73 341 | 4,1 % | 92 812 | 5,5 % | 166,153 | 4,8 % |- | - | style="text-align:left;" | Merkosur | 49,196 | 2,7 % | 50,266 | 3,0 % | 99 461 | 2,9 % |- | - | style="text-align:left;" | NAFTA | 255 657 | 14,3 % | 351 090 | 20,8 % | 606 746 | 17,4 % |} |} {| class="wikitable" style="text-align: right;" |+Asosiy savdo hamkorlari 2008-2011 ! rowspan="2" |Asosiy savdo hamkorlari<ref>{{Veb manbasi|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/refreshTableAction.do?tab=table&plugin=1&pcode=tet00040&language=en|sarlavha=Extra-EU27 trade, by main partners, total product|nashriyot=Epp.eurostat.ec.europa.eu|sana=17-oktabr 2013-yil|qaralgan sana=20-may 2014-yil}}</ref> ! colspan="3" |2008 ! colspan="3" |2009 ! colspan="3" |2010 ! colspan="3" |2011 |- !Exportlar (million yevro) !Importlar (million yevro) !Jami savdo (million yevro) !Eksportlar !Importlar !Jami savdo !Eksportlar !Importlar !Jami savdo !Eksportlar !Importlar !Jami savdo |- ! style="text-align:left;" |Jami Yevropa Ittifoqi | style="text-align: right;" |'''1,319,819''' | style="text-align: right;" |'''1,582,932''' | style="text-align: right;" |'''2,902,751''' | style="text-align: right;" |'''1,101,746''' | style="text-align: right;" |'''1,234,317''' | style="text-align: right;" |'''2,336,063''' | style="text-align: right;" |'''1,360,059 ''' | style="text-align: right;" |'''1,531,043 ''' | style="text-align: right;" |'''2,891,102''' | style="text-align: right;" |'''1,561,890 ''' | style="text-align: right;" |'''1,726,514 ''' | style="text-align: right;" |'''3,288,404''' |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|AQSh}} | style="text-align: right;" |247,818 | style="text-align: right;" |182,351 | style="text-align: right;" |430,169 | style="text-align: right;" |203,587 | style="text-align: right;" |154,862 | style="text-align: right;" |358,449 | style="text-align: right;" |242,451 | style="text-align: right;" |173,067 | style="text-align: right;" |415,518 | style="text-align: right;" |263,791 | style="text-align: right;" |191,555 | style="text-align: right;" |455,346 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Xitoy}} | style="text-align: right;" |78,276 | style="text-align: right;" |247,815 | style="text-align: right;" |326,091 | style="text-align: right;" |82,391 | style="text-align: right;" |214,238 | style="text-align: right;" |296,629 | style="text-align: right;" |113,426 | style="text-align: right;" |282,509 | style="text-align: right;" |395,935 | style="text-align: right;" |136,372 | style="text-align: right;" |293,693 | style="text-align: right;" |430,065 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Rossiya}} | style="text-align: right;" |104,843 | style="text-align: right;" |178,294 | style="text-align: right;" |283,137 | style="text-align: right;" |65,587 | style="text-align: right;" |118,122 | style="text-align: right;" |183,709 | style="text-align: right;" |86,134 | style="text-align: right;" |160,709 | style="text-align: right;" |246,843 | style="text-align: right;" |108,355 | style="text-align: right;" |199,922 | style="text-align: right;" |308,277 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Shveysariya}} | style="text-align: right;" |100,537 | style="text-align: right;" |82,348 | style="text-align: right;" |182,885 | style="text-align: right;" |88,693 | style="text-align: right;" |80,570 | style="text-align: right;" |169,263 | style="text-align: right;" |110,401 | style="text-align: right;" |85,228 | style="text-align: right;" |195,629 | style="text-align: right;" |142,022 | style="text-align: right;" |93,202 | style="text-align: right;" |235,224 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Norvegiya}} | style="text-align: right;" |43,698 | style="text-align: right;" |95,888 | style="text-align: right;" |139,586 | style="text-align: right;" |37,476 | style="text-align: right;" |68,864 | style="text-align: right;" |106,340 | style="text-align: right;" |41,914 | style="text-align: right;" |78,981 | style="text-align: right;" |120,895 | style="text-align: right;" |46,678 | style="text-align: right;" |93,813 | style="text-align: right;" |140,491 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Yaponiya}} | style="text-align: right;" |42,347 | style="text-align: right;" |76,177 | style="text-align: right;" |118,524 | style="text-align: right;" |35,932 | style="text-align: right;" |58,233 | style="text-align: right;" |94,165 | style="text-align: right;" |43,948 | style="text-align: right;" |67,258 | style="text-align: right;" |111,206 | style="text-align: right;" |49,018 | style="text-align: right;" |69,549 | style="text-align: right;" |118,567 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Turkiya}} | style="text-align: right;" |54,415 | style="text-align: right;" |45,963 | style="text-align: right;" |100,378 | style="text-align: right;" |44,385 | style="text-align: right;" |36,228 | style="text-align: right;" |80,613 | style="text-align: right;" |61,747 | style="text-align: right;" |42,397 | style="text-align: right;" |104,144 | style="text-align: right;" |73,096 | style="text-align: right;" |48,143 | style="text-align: right;" |121,239 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Hindiston}} | style="text-align: right;" |31,349 | style="text-align: right;" |29,540 | style="text-align: right;" |60,889 | style="text-align: right;" |27,477 | style="text-align: right;" |25,414 | style="text-align: right;" |52,891 | style="text-align: right;" |34,866 | style="text-align: right;" |33,308 | style="text-align: right;" |68,112 | style="text-align: right;" |40,558 | style="text-align: right;" |39,906 | style="text-align: right;" |80,464 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Janubiy Koreya}} | style="text-align: right;" |25,491 | style="text-align: right;" |39,565 | style="text-align: right;" |65,056 | style="text-align: right;" |21,596 | style="text-align: right;" |32,370 | style="text-align: right;" |53,966 | style="text-align: right;" |27,957 | style="text-align: right;" |39,391 | style="text-align: right;" |67,348 | style="text-align: right;" |32,510 | style="text-align: right;" |36,175 | style="text-align: right;" |68,685 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Braziliya}} | style="text-align: right;" |26,302 | style="text-align: right;" |35,855 | style="text-align: right;" |62,157 | style="text-align: right;" |21,574 | style="text-align: right;" |25,926 | style="text-align: right;" |47,500 | style="text-align: right;" |31,466 | style="text-align: right;" |33,238 | style="text-align: right;" |64,704 | style="text-align: right;" |35,752 | style="text-align: right;" |38,939 | style="text-align: right;" |74,691 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Kanada}} | style="text-align: right;" |25,468 | style="text-align: right;" |25,043 | style="text-align: right;" |50,511 | style="text-align: right;" |21,934 | style="text-align: right;" |19,285 | style="text-align: right;" |41,219 | style="text-align: right;" |26,758 | style="text-align: right;" |24,697 | style="text-align: right;" |51,455 | style="text-align: right;" |29,885 | style="text-align: right;" |30,708 | style="text-align: right;" |60,593 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Singapur}} | style="text-align: right;" |22,213 | style="text-align: right;" |16,137 | style="text-align: right;" |38,350 | style="text-align: right;" |20,404 | style="text-align: right;" |14,579 | style="text-align: right;" |34,983 | style="text-align: right;" |24,550 | style="text-align: right;" |18,760 | style="text-align: right;" |43,310 | style="text-align: right;" |27,256 | style="text-align: right;" |19,184 | style="text-align: right;" |46,440 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Janubiy Afrika}} | style="text-align: right;" |20,800 | style="text-align: right;" |24,597 | style="text-align: right;" |45,397 | style="text-align: right;" |16,083 | style="text-align: right;" |19,229 | style="text-align: right;" |35,312 | style="text-align: right;" |21,755 | style="text-align: right;" |20,406 | style="text-align: right;" |42,161 | style="text-align: right;" |26,212 | style="text-align: right;" |21,807 | style="text-align: right;" |48,019 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Saudiya Arabistoni}} | style="text-align: right;" |21,081 | style="text-align: right;" |22,001 | style="text-align: right;" |43,082 | style="text-align: right;" |19,068 | style="text-align: right;" |11,766 | style="text-align: right;" |30,834 | style="text-align: right;" |23,216 | style="text-align: right;" |16,300 | style="text-align: right;" |39,516 | style="text-align: right;" |26,401 | style="text-align: right;" |28,440 | style="text-align: right;" |54,841 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Tayvan}} | style="text-align: right;" |11,595 | style="text-align: right;" |24,069 | style="text-align: right;" |35,660 | style="text-align: right;" |10,021 | style="text-align: right;" |17,875 | style="text-align: right;" |27,896 | style="text-align: right;" |14,782 | style="text-align: right;" |24,138 | style="text-align: right;" |38,920 | style="text-align: right;" |16,212 | style="text-align: right;" |24,230 | style="text-align: right;" |40,532 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Hong Kong|name=Gonkong}} | style="text-align: right;" |21,786 | style="text-align: right;" |12,258 | style="text-align: right;" |34,044 | style="text-align: right;" |19,667 | style="text-align: right;" |13,277 | style="text-align: right;" |32,944 | style="text-align: right;" |27,250 | style="text-align: right;" |14,302 | style="text-align: right;" |41,552 | style="text-align: right;" |30,763 | style="text-align: right;" |10,969 | style="text-align: right;" |41,732 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Avstraliya}} | style="text-align: right;" |26,689 | style="text-align: right;" |13,785 | style="text-align: right;" |40,474 | style="text-align: right;" |21,930 | style="text-align: right;" |9,923 | style="text-align: right;" |31,853 | style="text-align: right;" |26,955 | style="text-align: right;" |12,454 | style="text-align: right;" |39,409 | style="text-align: right;" |31,159 | style="text-align: right;" |14,944 | style="text-align: right;" |46,103 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Jazoir}} | style="text-align: right;" |15,391 | style="text-align: right;" |28,259 | style="text-align: right;" |43,650 | style="text-align: right;" |14,807 | style="text-align: right;" |17,410 | style="text-align: right;" |32,217 | style="text-align: right;" |15,584 | style="text-align: right;" |21,069 | style="text-align: right;" |36,653 | style="text-align: right;" |17,279 | style="text-align: right;" |27,844 | style="text-align: right;" |45,123 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Libya|name=Libiya}} | style="text-align: right;" |5,836 | style="text-align: right;" |35,308 | style="text-align: right;" |41,144 | style="text-align: right;" |6,484 | style="text-align: right;" |20,870 | style="text-align: right;" |27,354 | style="text-align: right;" |7,087 | style="text-align: right;" |29,230 | style="text-align: right;" |36,317 | style="text-align: right;" |2,093 | style="text-align: right;" |10,444 | style="text-align: right;" |12,537 |- ! style="text-align: left;" |{{Bayroq|Meksika}} | style="text-align: right;" |21,976 | style="text-align: right;" |13,981 | style="text-align: right;" |35,597 | style="text-align: right;" |15,988 | style="text-align: right;" |10,135 | style="text-align: right;" |26,123 | style="text-align: right;" |21,342 | style="text-align: right;" |13,748 | style="text-align: right;" |35,090 | style="text-align: right;" |23,908 | style="text-align: right;" |16,985 | style="text-align: right;" |40,893 |} {| class="wikitable" |+Savdo balansi, YI28 ([[Brexit|Brexitdan]] oldin 2018-yil holatiga) |- | {{Graph:Chart |width=400 |height=100 |type=rect |yAxisTitle=Milliard yevro |xAxisTitle=Yil |xAxisAngle=-45 |showValues=format:.3s, fontcolor:black, offset: 8 |x=2002,2003,2004,2005,2006,2007,2008,2009,2010,2011,2012,2013,2014,2015,2016,2017 |y1=-51.572,-73.554,-81.691,-133.987,-216.032,-216.448,-276.280,-142.114,-177.463,-175.468,-113.829,48.799,11.059,59.971,32.458,20.522 |y2= |colors=#c08080f0,#c0ff4040,#c00036cc |legend=Savdo balansi |yGrid=1 |y1Title=YI-28 (Brexitdan oldin) Balans }} |- | Manbalar: Eurostat [ext_lt_intertrd]<ref>[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?query=BOOKMARK_DS-063317_QID_-63BADB2E_UID_-3F171EB0&layout=TIME,C,X,0;GEO,L,Y,0;INDIC_ET,L,Z,0;SITC06,L,Z,1;PARTNER,L,Z,2;INDICATORS,C,Z,3;&zSelection=DS-063317INDIC_ET,MIO_BAL_VAL;DS-063317PARTNER,EXT_EU28;DS-063317INDICATORS,OBS_FLAG;DS-063317SITC06,TOTAL;&rankName1=PARTNER_1_2_-1_2&rankName2=SITC06_1_2_-1_2&rankName3=INDIC-ET_1_2_-1_2&rankName4=INDICATORS_1_2_-1_2&rankName5=TIME_1_0_0_0&rankName6=GEO_1_2_0_1&sortC=ASC_-1_FIRST&rStp=&cStp=&rDCh=&cDCh=&rDM=true&cDM=true&footnes=false&empty=false&wai=false&time_mode=NONE&time_most_recent=false&lang=EN&cfo=%23%23%23%2C%23%23%23.%23%23%23 International trade of EU, the euro area and the Member States by SITC product group]</ref> |} {| class="wikitable" |+Savdo balansi, YI27 ([[Brexit|Brexitdan]] keyin 2020-yil holatiga) |- | {{Graph:Chart |width=400 |height=100 |type=rect |yAxisTitle=Milliard yevro |xAxisTitle=Oy |xAxisAngle=-45 |showValues=format:.3s, fontcolor:black, offset: 8 |x=Jan, Fév, Mar, Avr, Mai, Juin, Juil, Aou, Sep, Oct, Nov, Déc |y1=14.3,16.2,14.5,13.1,17.0,15.6,14.4,17.7,16.8,21.6,16.9,20.5 |colors=#c08080f0,#c0ff4040,#c00036cc |legend=Savdo balansi |yGrid=1 |y1Title=YI-27 (Brexitdan keyin) Balans (2019) }} |- | Manbalar: Eurostat, 2019-yil dekabr Yevro hududda xalqaro savdo balansi 23,1 mlrd yevro; YI27 profitsiti 23,4 mlrd yevro |} == Mintaqaviy oʻzgaruvchanlik == Yevropa Ittifoqining eng boy hududlarini taqqoslash qiyin ish boʻlishi mumkin. Buning sababi, NUTS 1 va 2 hududlari bir hil emas, ularning baʼzilari juda katta mintaqalardir, masalan, NUTS-1 [[Hessen]] (21,100km²) yoki NUTS-1 [[Il-de-Frans|Ile-de-Frans]] (12 011 km²), boshqa NUTS hududlari esa ancha kichikroq, masalan, NUTS-1 [[Gamburg]] (755km²). Ekstremal misol Finlandiya boʻlib, u tarixiy sabablarga koʻra 5,3 million aholi bilan Finlandiya materigiga boʻlingan va [[Aland orollari|Aland]] (27 000 aholisi boʻlgan avtonom arxipelag) yoki kichik Finlandiya shahriga teng keladi. Ushbu maʼlumotlar bilan bogʻliq muammolardan biri shundaki, baʼzi hududlarga koʻp sonli sayyohlar kirib keladi va bu raqamlar sunʼiy ravishda koʻtariladi. Bu yalpi ichki mahsulotning koʻpayishiga taʼsir qiladi, lekin bu hududda yashovchi odamlar sonini oʻzgartirmaydi, aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot koʻrsatkichini oshiradi. Shu kabi muammolarni hududga tashrif buyuradigan koʻplab sayyohlar keltirib chiqarishi mumkin. Maʼlumotlar Yevropa mintaqaviy rivojlanish jamgʻarmasi kabi dasturlarda moliyaviy yordam bilan qoʻllab-quvvatlanadigan hududlarni aniqlash uchun ishlatiladi. Statistikaning hududiy birliklari nomenklaturasini (NUTS) belgilash toʻgʻrisidagi qaror koʻp jihatdan oʻzboshimchalik bilan qabul qilinadi (yaʼni butun Yevropa boʻylab obyektiv va yagona mezonlarga asoslanmagan) va Yevropa darajasida hal qilinadi. === NUTS-1 va NUTS-2 hududlari === Aholi jon boshiga eng yuqori YaIMga ega boʻlgan 10 ta mamlakat NUTS-1 va NUTS-2 mintaqalariga kiradi. 2019-yilda aholiga toʻgʻri keladigan NUTS-2 mintaqaviy YaIM boʻyicha reytingda yetakchi hududlar Lyuksemburg Buyuk Gersogligi (260 %), [[Irlandiya|Irlandiyaning]] janubiy mintaqasi (240 %) va Praga, [[Chexiya]] (205 %) boʻldi. Biroq, ushbu uchta mintaqa boʻyicha koʻrsatkichlar bu hududlarda istiqomat qilmaydigan sayyohlar tomonidan sunʼiy ravishda oshirilgan („Ushbu hududlarda yoʻlovchilarning aniq oqimini hisoblash mumkin emas. Natijada, aholiga toʻgʻri keladigan yalpi ichki mahsulot ushbu hududlarda haddan tashqari oshirilgan va shahar tashqarisiga chiqayotgan hududlarda kam baholangan koʻrinadi“<ref name="Eurostat 2021">{{Veb manbasi|sarlavha=Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions|nashriyot=Europa web portal|muallif=Eurostat|sana=22-fevral 2022-yil|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/NAMA_10R_2GDP__custom_2143705/default/table?lang=en|kirish sanasi=22-fevral 2022-yil}}</ref>). Sunʼiy inflyatsiyaning yana bir misoli Groningenda kuzatiladi. Aholi jon boshiga hisoblangan YaIM bu mintaqadagi katta tabiiy gaz zaxiralari tufayli juda yuqori, ammo Groningen Gollandiyaning eng qashshoq qismlaridan biri hisoblanadi. 2020-yilda 160 % darajasidan oshgan 16 ta NUTS-2 mintaqalari orasiga [[Belgiya]], Germaniya, Irlandiya, Niderlandiyada 2 ta hudud, Chexiya, Daniya, Fransiya, Polsha, Ruminiya, Slovakiya, Shvetsiya, shuningdek, Lyuksemburg Buyuk Gersogligida 1 ta hudud kirgan. NUTS reglamenti aholining minimal sonini 3 million va maksimal hajmi 7 million kishidan iboratligini belgilaydi, NUTS-1 mintaqasi uchun kamida 800 000 kishi va NUTS-2 hududlari uchun maksimal 3 million kishi boʻlishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/extraction/retrieve/en/theme1/reg/reg_e3gdp?OutputDir=EJOutputDir_349&user=unknown&clientsessionid=19A1061DE7EB55F2E04BD008A91F53DF.extraction-worker-1&OutputFile=reg_e3gdp.htm&OutputMode=U&NumberOfCells=3868&Language=en&OutputMime=text%2Fhtml&|sarlavha=Archived copy|qaralgan sana=10-iyul 2008-yil|arxivsana=9-dekabr 2008-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20081209124059/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/extraction/retrieve/en/theme1/reg/reg_e3gdp?OutputDir=EJOutputDir_349&user=unknown&clientsessionid=19A1061DE7EB55F2E04BD008A91F53DF.extraction-worker-1&OutputFile=reg_e3gdp.htm&OutputMode=U&NumberOfCells=3868&Language=en&OutputMime=text%2Fhtml&}}</ref>. Biroq, bu taʼrif Eurostat tomonidan tan olinmaydi. Masalan, [[Il-de-Frans]] viloyati, 11,6 million aholisi NUTS-2 hududi sifatida qaraladi, atigi 664 000 aholisi boʻlgan [[Bremen (Land)|Bremen shahri]] esa NUTS-1 hududi sifatida qaraladi.{{Col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! rowspan=2 | No. ! rowspan=2 | NUTS-2 mintaqasi ! rowspan=2 | Aʼzo davlat ! colspan=2 | Aholi jon boshiga YaIM (2020) |- style="background:#efefef;" ! style="width:5em;" | <small>yevroda</small> ! style="width:5em;" | <small>YI-27 oʻrtacha YaIMning foizida</small> |- style="text-align:right;" |1. |[[Irlandiyaning NUTS statistik mintaqalari|Janubiy]] | align=left| <small>{{IRL}}</small> | ''81,900'' || ''274 %'' |- style="text-align:right;" |2. |[[Lyuksemburg]] | align=left| <small>{{LUX}}</small> | ''78,700'' || ''263 %'' |- style="text-align:right;" |3. |[[Irlandiyaning NUTS statistik mintaqalari|Sharqiy va Midlend]] | align=left| <small>{{IRL}}</small> | ''64,100'' || ''215 %'' |- style="text-align:right;" |4. |[[Bryussel|Bryussel-poytaxt mintaqasi]] | align=left| <small>{{BEL}}</small> | ''61,300'' || ''205 %'' |- style="text-align:right;" |5. |[[Praga]] | align=left| <small>{{CZE}}</small> | ''60,400'' || ''202 %'' |- style="text-align:right;" |6. |[[Gamburg]] | align=left| <small>{{DEU}}</small> | ''58,300'' || ''195 %'' |- style="text-align:right;" |7. |[[Il-de-Frans]] | align=left| <small>{{FRA}}</small> | ''52,700'' || ''176 %'' |- style="text-align:right;" |8. |[[Yuqori Bavariya]] | align=left| <small>{{DEU}}</small> | ''52,500'' || ''176 %'' |- style="text-align:right;" |9. |[[Daniya poytaxti mintaqasi]] | align=left| <small>{{DEN}}</small> | ''52,300'' || ''175 %'' |- style="text-align:right;" |10. |[[Stokgolm okrugi|Stokgolm]] | align=left| <small>{{SWE}}</small> | ''51,600'' || ''173 %'' |- style="text-align:right;" |11. |[[Shimoliy Gollandiya]] | align=left| <small>{{NLD}}</small> | ''51,200'' || ''171 %'' |- style="text-align:right;" |12. |[[Utrext]] | align=left| <small>{{NLD}}</small> | ''50,100'' || ''168 %'' |- style="text-align:right;" |13. |[[Varshava]] | align=left| <small>{{POL}}</small> | ''49,800'' || ''167 %'' |- style="text-align:right;" |14. |[[Buxarest - Ilfov]] | align=left| <small>{{ROM}}</small> | ''49,200'' || ''164 %'' |- style="text-align:right;" |15. |[[Vallun Brabant]] | align=left| <small>{{BEL}}</small> | ''48,800'' || ''163 %'' |- style="text-align:right;" |16. |[[Bratislava viloyati]] | align=left| <small>{{SVK}}</small> | ''48,500'' || ''162 %'' |} {{col-2}} {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! rowspan=2 | No. ! rowspan=2 | NUTS-1 mintaqasi ! rowspan=2 | Aʼzo davlat ! colspan=2 | Aholi jon boshiga YaIM (2020) |- style="background:#efefef;" ! style="width:5em;" | <small>yevroda</small> ! style="width:5em;" | <small> YI-27 oʻrtacha YaIMning foizida</small> |- style="text-align:right;" |1. |[[Lyuksemburg]] | align=left| <small>{{LUX}}</small> | ''78,700'' || ''263 %'' |- style="text-align:right;" |2. |[[Irlandiya]] | align=left| <small>{{Bayroq|Irlandiya}}</small> | ''62,400'' || ''209 %'' |- style="text-align:right;" |3. |[[Bryussel|Bryussel-poytaxt mintaqasi]] | align=left| <small>{{Bayroq|Belgiya|shtat}}</small> | ''61,300'' || ''205 %'' |- style="text-align:right;" |4. |[[Gamburg]] | align=left| <small>{{DEU}}</small> | ''58,300'' || ''195 %'' |- style="text-align:right;" |5. |[[Il-de-Frans]] | align=left| <small>{{FRA}}</small> | ''52,700'' || ''176 %'' |- style="text-align:right;" |6. |[[Niderlandiyaning NUTS statistik mintaqalari|Gʻarbiy Niderlandiya]] | align=left| <small>{{Bayroq|Niderlandiya|shtat}}</small> | ''44,600'' || ''149 %'' |- style="text-align:right;" |7. |[[Sharqiy Shvetsiya]] | align=left| <small>{{SWE}}</small> | ''42,900'' || ''143 %'' |- style="text-align:right;" |9. |[[Bavariya]] | align=left| <small>{{DEU}}</small> | ''42,500'' || ''142 %'' |- style="text-align:right;" |9. |[[Bremen (shtat)|Bremen]] | align=left| <small>{{DEU}}</small> | ''42,500'' || ''142 %'' |- style="text-align:right;" |10. |[[Baden-Vyurtemberg]] | align=left| <small>{{DEU}}</small> | ''41,300'' || ''138 %'' |- style="text-align:right;" |} {{col-2}} {{Col-end}}2020-yilda reytingdagi eng past mintaqalar orasida eng koʻp past koʻrsatkichli hududlar Bolgariyada boʻlgan, eng past koʻrsatkich esa Severozapadenda qayd etilgan. Eng qashshoq 20 ta hududlarning yettitasi Gretsiyada, beshtasi Bolgariyada, uchtasi Vengriyada, ikkitasi Fransiyada va Xorvatiya, bittasi Ruminiya va Slovakiyada joylashgan.{{Col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! rowspan=2 | No. ! rowspan=2 | NUTS-2 mintaqasi ! rowspan=2 | Aʼzo davlat ! colspan=2 | Aholi jon boshiga YaIM (2020) |- style="background:#efefef;" ! style="width:5em;" | <small>yevroda</small> ! style="width:5em;" | <small>YI-27ning oʻrtacha YaIM foizida</small> |- style="text-align:right;" |1. |[[Mayotte]] | align=left| <small>{{FRA}}</small> |''8,900'' || ''30 %'' |- style="text-align:right;" |2. |[[Severozapaden rejalashtirish hududi|Shimoliy-Gʻarbiy]] | align=left| <small>{{BUL}}</small> |''10,700'' || ''36 %'' |- style="text-align:right;" |3. |[[Severen Tsentralen rejalashtirish hududi|Shimoliy-Markaziy]] | align=left| <small>{{BUL}}</small> |''11,100'' || ''37 %'' |- style="text-align:right;" |4. |[[Yugoiztochen rejalashtirish hududi|Janubiy-Sharqiy]] | align=left| <small>{{BUL}}</small> |''11,600'' || ''39 %'' |- style="text-align:right;" |5. |[[Yuzhen Tsentralen rejalashtirish hududi|Janubiy-Markaziy]] | align=left| <small>{{BUL}}</small> |''11,900'' || ''40 %'' |- style="text-align:right;" |6. |[[Shimoliy Egey]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''12,200'' || ''41 %'' |- style="text-align:right;" |7. |[[Pannonian Croatia (NUTS-2)|Pannoniya Xorvatiyasi]] | align=left| <small>{{CRO}}</small> |''12,300'' || ''41 %'' |- style="text-align:right;" |8. |[[Severoiztochen rejalashtirish hududi|Shimoliy-Sharqiy]] | align=left| <small>{{BUL}}</small> |''12,400'' || ''42 %'' |- style="text-align:right;" |9. |[[Sharqiy Makedoniya va Frakiya]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''13,100'' || ''44 %'' |- style="text-align:right;" |10. |[[Epir (viloyat)|Epir]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''13,500'' || ''45 %'' |- style="text-align:right;" |11. |[[Shimoliy-Est (rivojlanish hududi)|Shimoliy-Sharqiy]] | align=left| <small>{{ROU}}</small> |''13,600'' || ''46 %'' |- style="text-align:right;" |12. |[[Gʻarbiy Gretsiya]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''13,800'' || ''46 %'' |- style="text-align:right;" |13. |[[Fransiya Gvianasi]] | align=left| <small>{{FRA}}</small> |''13,800'' || ''46 %'' |- style="text-align:right;" |14. |Shimoliy Great Plain | align=left| <small>{{HUN}}</small> |''14,500'' || ''49 %'' |- style="text-align:right;" |15. |[[Markaziy Makedoniya]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''14,700'' || ''49 %'' |- style="text-align:right;" |16. |[[Tesaliya]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''14,700'' || ''49 %'' |- style="text-align:right;" |17. |[[Shimoliy Vengriya]] | align=left| <small>{{HUN}}</small> |''14,900'' || ''50 %'' |- style="text-align:right;" |18. |[[Sharqiy Slovakiya]] | align=left| <small>{{SVK}}</small> |''15,000'' || ''50 %'' |- style="text-align:right;" |19. |[[Janubiy Transdanubiya]] | align=left| <small>{{HUN}}</small> |''15,200'' || ''51 %'' |- style="text-align:right;" |20. |[[G'arbiy Makedoniya]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''15,200'' || ''51 %'' |- style="text-align:right;" |} {{col-2}} {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! rowspan=2 | No. ! rowspan=2 | NUTS-1 mintaqasi ! rowspan=2 | Aʼzo davlat ! colspan=2 | Aholi jon boshiga YaIM (2020) |- style="background:#efefef;" ! style="width:5em;" | <small>yevroda</small> ! style="width:5em;" | <small>YI-27ning oʻrtacha YaIM foizida</small> |- style="text-align:right;" |1. |[[Severna i Iztochna Bulgaria]] | align=left| <small>{{BUL}}</small> |''11,500'' || ''39 %'' |- style="text-align:right;" |2. |[[Voreiya Ellada]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> | ''14,300'' || ''48 %'' |- style="text-align:right;" |4. |[[Alföld és Észak]] | align=left| <small>{{HUN}}</small> |''15,200'' || ''51 %'' |- style="text-align:right;" |4. |[[Makroregiunea Doi]] | align=left| <small>{{ROU}}</small> |''15,200'' || ''51 %'' |- style="text-align:right;" |5. |[[Kentriki Ellada]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> | ''15,700'' || ''52 %'' |- style="text-align:right;" |6. |[[Region Wschodni]] | align=left| <small>{{POL}}</small> |''15,800'' || ''53 %'' |- style="text-align:right;" |7. |[[Aegean orollari, Crete]] | align=left| <small>{{GRE}}</small> |''15,900'' || ''53 %'' |- style="text-align:right;" |8. |[[Insular Italy]] | align=left| <small>{{ITA}}</small> |''18,000'' || ''60 %'' |- style="text-align:right;" |9. |[[Départements d'outre mer]] | align=left| <small>{{FRA}}</small> |''18,400'' || ''62 %'' |- style="text-align:right;" |10. |[[Canary orollari]] | align=left| <small>{{ESP}}</small> |''18,600'' || ''62 %'' |- style="text-align:right;" |} {{col-2}} {{Col-end}} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://ec.europa.eu/economy_finance/index_en.htm Yevropa komissiyasi — Iqtisodiy va moliyaviy ishlar] * [http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/Category:Economy_and_finance Eurostat — Statistika tushuntirish — Iqtisodiyot va moliya boʻyicha barcha maqolalar] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/02/data/dbcoutm.cfm?SD=2002&ED=2006&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&amp;amp;OS=C&DD=0&OUT=1&C=181-964-935-939-936-944-961-941-946&S=NGDP_RPCH&CMP=0&x=82&y=12 10 ta yangi aʼzo davlatlar oʻsish sur’atlariga havola] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/02/data/dbcoutm.cfm?SD=2002&ED=2006&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=122-178-124-136-172-137-132-138-134-182-174-184&S=NGDP_RPCH&CMP=0&x=57&y=17 Yevro hududi oʻsish sur’atlari] * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2005/02/data/dbcoutm.cfm?SD=2002&ED=2006&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=423-128-144-112&S=NGDP_RPCH&CMP=0&x=75&y=12 Yevro hududiga kirmaydigan YI15 mamlakatlarida oʻsish sur’atlari] [[Turkum:Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar iqtisodiyotlari]] [[Turkum:Yevropa Ittifoqi iqtisodiyoti]] [[Turkum:Yevropa Ittifoqi]] 0ftj09qj13vbkwa07oun335vxk3u9du 0 822598 6192418 4845292 2026-07-03T18:19:49Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192418 wikitext text/x-wiki {{Kompyuter bilgiqutisi|Type=1979-yilda Yaponiya ishlab chiqarilgan [[Portativ media pleyeri]]|Tasvir=|Developer=|Released=|Processor=|Memory=|OS=}} '''WALKMAN''' — 1979-yildan beri Yaponiyaning [[Sony]] texnologik korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan va sotilayotgan prototiv audio pleyerlar brendi hisoblanadi. Sony WALKMAN<ref>{{jurnal manbasi|last=Bull|first1=Michael|date=2006|title=Investigating the Culture of Mobile Listening: From Walkman to iPod|journal=Consuming Music Together|series=Computer Supported Cooperative Work|volume=35|pages=131–149|doi=10.1007/1-4020-4097-0_7|isbn=1-4020-4031-8}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|title=Doing Cultural Studies: The Story of the Sony Walkman|last=Du Gay|first=Paul|date=1997|publisher=SAGE Publications|isbn=9780761954026}}</ref> va uning mashhurligi WALKMANni har qanday ishlab chiqaruvchi yoki brendning shaxsiy stereotiplari uchun norasmiy atamaga aylantirdi<ref name="Batey16_140">{{Citation|first1=Mark|last=Batey|title=Brand Meaning: Meaning, Myth and Mystique in Today's Brands|edition=Second|publisher=Routledge|year=2016|page=140}}</ref>. Yaʼni WALKMANdan kiyin ishlangan barcha prototiv pleyerlar isteʼmolchilar tomonidan WALKMAN deya atash darajasiga keladi. Bu esa brendni elektronika bozorining inqilobiy mahsuloti boʻlganidan dalolat beradi. 2010-yilga kelib WALKMAN brendi mahsulotlari ishlab chiqarilishi toʻxtatilganda, Sony 200 millionga yaqin kassetali WALKMANlarni ishlab chiqarishgacha erishgan<ref>[http://www.walkman-archive.com/gadgets/index_walkman_sony-temp.htm walkman-archive.com, Gallery Sony, retrieved 31 May 2020].</ref>. WALKMAN brendi keyinchalik DAT pleyerlar, MiniDisc pleyerlar va magnitofonlar, SD pleyerlar (''dastlab Discman keyin esa SD WALKMAN nomiga oʻzgartirilgan''), tranzistorli radiolar, mobil telefonlar va raqamli audio va media pleyerlar<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thehindubusinessline.com/specials/technophile/sonys-modern-take-on-the-iconic-walkman/article31101200.ece|sarlavha=Sony's modern take on the iconic Walkman|ish=The Hindu BusinessLine|sana=18-mart 2020-yil|qaralgan sana=17-may 2020-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/History/sonyhistory-e.html|sarlavha=Sony History|nashriyot=Sony Electronics Inc|qaralgan sana=17-may 2020-yil}}</ref> kabi koʻpgina Sony prototiv audio qurilmalariga xizmat koʻrsatish uchun kengaytiriladi. 2011-yildan boshlab WALKMAN brendi faqat raqamli pleyerlarni ishlab chiqarishdan iborat boʻlib qoladi. == Rivojlanish tarixi == [[Fayl:Original_Sony_Walkman_TPS-L2.JPG|left|thumb| 1979-yilda ishlangan dastlabki Sony WALKMAN TPS-L2]] 1960-yillarning oxirida oldindan yozib olingan ixcham kassetalarning ishlab chiqarilishi musiqani prototip qurilmalardan tashqari avtomobil salonlarida ham tinglash imkonini bergan boʻlsada oʻsha paytlarda klassik [[Grammofon plastinkasi|gramofon plastinalari]] uyda musiqa tinglash uchun eng ommabopligini saqlab qolgan. [[Sony]] asoschilaridan biri [[Masaru Ibuka]] xiyobondagi sayrlaridan birida musiqa tinglash uchun Sony kompaniyasining katta hajmli TC-D5 kassetali magnitofonini koʻtarib olgan edi va bu juda noqulay ekanligini fahmlab musiqa ixlosmandlariga musiqani choʻntakda olib yuradigan ixcham qurilma kerakligi hamda bunday mahsulot yaratish gʻoyasi paydo boʻladi. Ertasi kuni darhol U oʻzining ijrochi oʻrinbosari [[Norio Ohga|Norio Ohgaga]] musiqa tinglash uchun optimallashtirilgan ixcham va choʻntak bop faqat ijro etish uchun moʻljallangan pleyer versiyani ishlab chiqishni buyuradi. Metall korpusli koʻk-kumush rangli WALKMAN TPS-L2, dunyodagi birinchi arzon shaxsiy stereo sifatida 1979-yil 1-iyulda Yaponiyada sotuvga chiqadi va taxminan 33 000 ¥ Yapon yeni (yoki 150 dollar) dan sotila boshlanadi<ref>{{jurnal manbasi|last=Carl|first1=Franzen|date=1-iyul 2014-yil|title=The History of the Walkman: 35 Years of Iconic Music Listening|journal=The Verge}}</ref>. Kompaniya dastlab WALKMAN TPS-L2 ni oyiga taxminan 5000 dona sotishini taxmin qilgan boʻlsada, dastlabki ikki oy ichida 30 000 donadan ortiq sotilgan. [[Fayl:Walkman_logo_(1981-2000).svg|thumb| 1981- yildan 2000- yilgacha klassik WALKMAN logotipi]] Asta sekin Sony WALKMAN xorij bozorlariga chiqa boshlagach bir qator xalqaro nashrlarda WALKMAN haqida maqolalar chop eta boshlandi. Bir qator xorijdagi savdo kompaniyalari esa WALKMAN nomiga eʼtiroz bildirganligi sababli, u xorijda bir nechta boshqa nomlar ostida sotilgan, jumladan: AQShda „''Sound-about“'', Avstraliya va Shvetsiyada „''Freestyle“'' va Buyuk Britaniyada „''Stowaway“''<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=678&a=728109|sarlavha=Läsarnas sjuka varumärken|nashriyot=Dn.se|qaralgan sana=14-yanvar 2011-yil|arxivsana=28-avgust 2011-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110828210223/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=678&a=728109}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://gizmodo.com/the-sony-walkman-was-introduced-in-the-u-s-as-the-soun-1597530887|ism=Matt|muallif=Novak|sarlavha=The Sony Walkman was introduced in the U.S. as the Soundabout|ish=[[Gizmodo]]|sana=1-iyul 2014-yil}}</ref>. 1980-yillarning boshlariga kelib esa WALKMAN butun dunyodagi musiqa shinavandalarining qoʻligacha yitib boradi va Sony bu nomni butun dunyo boʻylab ishlata boshlaydi. Birinchi ishlab chiqarilgan TPS-L2 AQShda 1980-yil iyun oyidan sotuvga chiqarilgan. [[Fayl:Sony_WM-DD33,WM-DDIII,WM-D6C_(24091871467).jpg|thumb| 1984-yildan 1991-yilgacha boʻlgan uchta WALKMAN qurilmalari]] 1981-yilda Sony ikkinchi WALKMAN modeli WM-2 ni keng ommaga taqdim qiladi, u yumshoq tugmalar tufayli TPS-L2 bilan solishtirganda sezilarli darajada kichikroq va qulayroq edi. Sony 1980-yillarda ishlab chiqarilgan baʼzi tranzistorli radiolarni ham WALKMAN brendi ostida ishlab chiqara boshlaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.radiomuseum.org/r/sony_fm_walkman_stereo_receiv.html|sarlavha=FM Walkman Stereo Receiver SRF-40W|ish=Radiomuseum|qaralgan sana=13-aprel 2022-yil}}</ref>. 1982-yilda WM-F1 modelidan boshlab baʼzi WALKMAN kassetali modellariga ham radio qoʻshiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.radiomuseum.org/r/sony_fm_stereo_walkman_wm_f1.html|sarlavha=FM Stereo Walkman WM-F1|ish=Radiomuseum|qaralgan sana=13-aprel 2022-yil}}</ref>. Shovqinni kamaytirish tizimiga ega birinchi model esa 1982-yilda ishlab chiqarilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Sony WM-7|url=https://walkmancentral.com/products/wm-7|ish=walkmancentral.com}}</ref>. Birinchi kichik oʻlchamli va nisbatan ixchamroq kassetali hamda teleskopik korpusli WM-20 modeli 1983-yilda keng ommaga taqdim etiladi. Bu model WALKMAN qurilmalarini sumka yoki choʻntakda olib yurishni yanada osonlashtiradi<ref name="sony.net">{{Veb manbasi|url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/CorporateInfo/History/sonyhistory-e.html|sarlavha=Sony Group Portal – Product & Technology Milestones−Personal Audio|ish=www.sony.com}}</ref>. Musiqalarni avtomatik orqaga qaytarish xususiyatiga ega birinchi model esa 1984-yilga kelib ishlab chiqariladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Sony WM-6|url=https://walkmancentral.com/products/wm-6|ish=walkmancentral.com}}</ref>. 1985-yil oktyabr oyida WM-101 modeli birinchi boʻlib „''gum stick''“ ya"ni qayta zaryadlanuvchi batareya bilan ishlab chiqariladi<ref name="sony.net"/>. 1986-yilda Sony masofadan boshqarish pulti va quyosh batareyasi bilan jihozlangan birinchi modeln WM-F107 ni keng ommaga taqdim etadi. WALKMAN Ishlab chiqarila boshlagandan kiyin oʻn yil ichida Sony AQShda 50 % va Yaponiyada 46 % bozor ulushini egallaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://knowledge.insead.edu/blog/insead-blog/innovation-success-how-the-apple-ipod-broke-all-sonys-walkman-rules-2791|sarlavha=Innovation Success: How the Apple iPod Broke all Sony's Walkman Rules|sana=7-mart 2012-yil|ish=INSEAD Knowledge}}</ref>. 1989-yilda Yaponiyada WALKMAN brendining 10 yillik yubileyga bagʻishlab ikkita cheklangan protativ WM-701S/T moduli ishlab chiqilgan boʻlib, u [[Jez|latundan yasalgan]] va [[sof kumush|kumush]] bilan qoplangan edi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/design/gallery/WM-701S/|sarlavha=WM-701S WALKMAN® (Remote Control/Auto Reverse Cassette Player) / Gallery / Sony Design / Sony|ish=Sony Design}}</ref>. 1994-yil 1-iyulda 15 yillik yubileyga bagʻishlangan modeli ham vertikal qilib ishlangan edi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/design/gallery/WM-EX1/|sarlavha=WM-EX1 WALKMAN® (Cassette Player) / Gallery / Sony Design / Sony|ish=Sony Design}}</ref>. Birinchi WALKMAN modeli ishlab chiqarilganidan 10 yil oʻtib, butun dunyo boʻylab 100 million WALKMAN pleyerlari sotilgan. 1995-yilga kelib esa 150 million dona pleyer ishlab chiqarilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Mr. Morita, I Would Like a Walkman!|url=https://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/History/SonyHistory/2-06.html|ish=sony.net}}</ref>. 1999-yilga kelib, birinchi model taqdim etilganidan 20 yil oʻtgach, Sony 186 million dona WALKMAN sotishga erishadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Sony Celebrates Walkman (R) 20th Anniversary|url=https://www.sony.net/SonyInfo/News/Press_Archive/199907/99-059/|ish=www.sony.net|sana=1999-07-01}}</ref>. Prototiv [[Kompakt-disk|kompakt diskli]] pleyerlar 2010-yilda Yaponiyada ishlab chiqarilishi toʻxtatilgani WALKMAN kassetali pleyerlarining savdosi pasayishiga olib keladi<ref name="CNN.com_Sony_retires_the_cassette_Walkman_after_30_years">{{Yangiliklar manbasi |last=Lauren Indvik, Mashable |title=Sony retires the cassette Walkman after 30 years |work=CNN |url=http://www.cnn.com/2010/TECH/gaming.gadgets/10/25/sony.retires.walkman.mashable/index.html?iref=allsearch |access-date=14-yanvar 2011-yil}}</ref><ref name="ABC_News_10/25/10_Walkman">{{Veb manbasi|url=https://abcnews.go.com/Technology/wireStory?id=11960956|sarlavha=Sony Retiring Cassette Walkman in Japan|sana=25-oktabr 2010-yil|ish=ABC News|qaralgan sana=14-yanvar 2011-yil}}</ref>. AQSHda mavjud boʻlgan soʻnggi kassetali model WM-FX290W<ref>{{Veb manbasi|url=https://gizmodo.com/5671670/sony-kills-the-cassette-walkman-on-the-ipods-birthday|sarlavha=Sony Kills The Cassette Walkman On The iPod's Birthday*|muallif=Chan, Casey|ish=Gizmodo|sana=23-oktabr 2010-yil|nashriyot=[[Gawker]]|qaralgan sana=2022-11-04|arxivsana=2017-09-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170901004200/http://gizmodo.com/5671670/sony-kills-the-cassette-walkman-on-the-ipods-birthday}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.sonystyle.com/webapp/wcs/stores/servlet/ProductDisplay?catalogId=10551&storeId=10151&langId=-1&productId=8198552921665363966|sarlavha=Walkman digital tuning weather radio/cassette player WM-FX290W|ish=www.sonystyle.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090105043128/http://www.sonystyle.com/webapp/wcs/stores/servlet/ProductDisplay?catalogId=10551&storeId=10151&langId=-1&productId=8198552921665363966|arxivsana=2009-01-05}}</ref> boʻlib, u birinchi marta 2004-yilda ishlab chiqarilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://reflectiveobserver.medium.com/the-last-walkman-3f2e1d913956|sarlavha=The Last Walkman|sana=14-yanvar 2021-yil|ish=Medium}}</ref>.<gallery> Fayl:Sony Sports Walkman WM-F5 (Okinawa).jpg|WM-F5 "Okinawa" sport Walkmani Fayl:Sony Walkman WM-F404.jpg|WM-F404, televizor tyunerli yuqori darajadagi model (1990-yil) Fayl:Walkman WM-SXF33.jpg|1990-yillarning boshidagi "Sport" Walkman modeli Fayl:Walkman2010.jpg|Sony Walkman WM-EX194 (2004-yil) </gallery> == Marketing == WALKMAN marketingi „''yaponyada ishlangan''“ (made in japan) jumlasini global madaniyatga kiritishga va isteʼmolchilar ongida sifat soʻzining sinonimiga aylanishiga yordam beradi<ref name="Gay, Paul 1997">Du Gay</ref>. Reklamadagi „Walk-men“ va „Walk-women“ tomoshabinlarda ideal aks etishi uchun yaratilgan<ref>Du Gay, 25</ref>. Sony marketing strategiyasini amalga oshirib, WALKMAN koʻtarib olgan yoshlarni jamoat joylarida sayr qilish uchun yollaydi va yaqin atrofdagi odamlarga mahsulotni sinab koʻrishni taklif qiladi. Sony shuningdek, reklamaning qoʻshimcha shakli sifatida Tokio koʻchalarida WALKMAN bilan suratga tushish uchun aktyorlarni ham yollaydi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=SONY TPS-L2 – The Walkman Archive|url=https://www.walkman-archive.com/gadgets/walkman_sony_01_tps-l2_eng_v3.htm|kirish sanasi=16-aprel 2022-yil|ish=www.walkman-archive.com}}</ref>. WALKMAN reklama kampaniyasining asosiy komponenti qurilmaning haddan tashqari ixtisoslashuvi edi. WALKMANdan oldin portativ musiqa uchun umumiy qurilma radio boʻlib, u faqat tinglovchilarga standart musiqa eshittirishlarini taklif qilishi mumkin edi<ref name=":0">{{jurnal manbasi|title=Taking Your Favorite Sound Along: Portable Audio Technologies for Mobile Music Listening|last=Weber|first1=Heike|date=2009|journal=Sound Souvenirs|publisher=Amsterdam University Press}}</ref>. Pleylistni sozlash xususiyati musiqa tinglashda yangi va hayratlanarli inqilob boʻladi. Potentsial xaridorlar mobil tinglash texnologiyasi nuqtai nazaridan oʻzlari istagan musiqani tanlash, ularni qayta eshitish, saqlash va istalgan vaqtda hamda joyda tinglash imkoniyatiga ega boʻlishdi. Musiqani shaxsiy tanlash va shaxsiy tinglash qobiliyati WALKMANni, ayniqsa oʻsmirlar orasida katta savdo nuqtasi boʻlib, uning muvaffaqiyatiga katta turtki boʻlgan<ref name=":0" />. WALKMANning xususiyatlari va uslublarning xilma-xilligi har bir isteʼmolchi uchun mukammal tanlov boʻlgan mahsulot mavjudligini koʻrsatadi<ref name="ReferenceA">Du Gay, 31</ref>. == Madaniy taʼsiri == [[Time]] maʼlumotlariga koʻra WALKMANning axborot tashish qobiliyatining misli koʻrilmagan kombinatsiyasi (u ikkita AA batareyasi bilan ishlagan) va maxfiylik (unda naushnik uyasi bor edi, lekin tashqi dinamik yoʻq boʻlgan) uni ming-minglab isteʼmolchilar uchun ideal mahsulotga aylantiradi. [[The Verge]] nashri WALKMAN chiqqan kuni dunyo oʻzgardi va musiqa olamida yangi yoʻnalishdagi oʻziga xos ideal mahsulot yaratilganini taʼkidlab oʻtadi. WALKMAN 1980-yillar musiqa madaniyatining yangi timsoliga aylandi. 1986-yilda WALKMAN soʻzi ''[[Oksford inglizcha lug'ati|Oksford inglizcha lugʻatiga]]'' kiradi. Millionlab odamlar WALKMANni jismoniy mashgʻulotlar paytida, sport zallarida ishlata boshlashdi, bu [[aerobika]] mashgʻulotlarining boshlanishi edi. Boshqa firmalar, shu jumladan [[Ayva|Aiwa]], [[Panasonic]] va [[Toshiba]] ham shunga oʻxshash mahsulotlarni ishlab chiqarishadi va 1983-yilda kassetalar savdosi birinchi marta [[Grammofon plastinkasi|vinil plastinalari]] savdosidan oshib ketadi. WALKMAN nafaqat odamlarning musiqaga boʻlgan munosabatini, balki texnologiyani ham oʻzgartirdi, chunki u yakkalik va shaxsiylik xususiyatga ega boʻlib, foydalanuvchilar radio orqali emas, balki oʻzlari tanlagan musiqalarni tinglar edi. U shaxsiy kompyuterlar alohida yoki mobil telefonlar kabi choʻntak bop texnologik qurilmalarning dastlabki kashshofi sifatida koʻrilgan. Naushniklar ham jamoat joylarida taqib yurila boshlandi. Bu 1982-yilda [[Woodbridge (New Jersey)|New-Jersey shtatining]] [[Woodbridge (New Jersey)|Woodbridge]] shahri meri piyodalar bilan sodir boʻlgan baxtsiz hodisalar tufayli jamoat joylarida WALKMAN qurilmalaridan foydalanishni taqiqlashigacha olib kelgan va bu taqiq AQShda keng omma orasida xavfsizlik boʻyicha bahs-munozaralarga sabab boʻladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://patch.com/new-jersey/woodbridge/walkmans-banned-woodbridge-yes-law-still-books|sarlavha=Walkman Banned in Woodbridge? Yes, Law Is Still on the Books|sana=29-sentabr 2016-yil|ish=Woodbridge, NJ Patch}}</ref>. Bozorda WALKMANning muvaffaqiyati Compact Cassette formatining keng qoʻllanilishiga olib keladi. Bir necha yil ichida kassetalar [[Grammofon plastinkasi|vinil plastinalardan]] oshib ketadi va 1991-yilga kelibgina aynan sony tomonidan ishlangan [[Kompakt-disk|kompakt disk]] (CD)lar kassetalar sotuvidan oʻtib ketguncha bozorda eng ommabopligini ushlab qoldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.stuff.tv/my/features/sony-walkman-history-40-year-anniversary-malaysia-2019|sarlavha=How The Sony Walkman Changed All Walks Of Life In 40 Years|ish=Stuff}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://kodakdigitizing.com/blogs/news/when-did-cds-take-a-front-seat-to-the-cassette-tape|sarlavha=When did CD's Take a Front Seat to the Cassette Tape|ish=Kodak Digitizing}}</ref>. Tokioning Ginza tumanida 2019-yilda brendning 40 yilligiga bagʻishlab Sports WALKMAN FM ning katta haykali oʻrnatilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Lewis |first=Leo |date=30-iyul 2019-yil |title=Japan's reverence for the Sony Walkman is a deadweight |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/8512e630-b204-11e9-8cb2-799a3a8cf37b}}</ref>. == Boshqa WALKMAN qurilmalari == [[Fayl:WikiGrenier_-_Lecteur_Sony_Mini_Disc_03.jpg|thumb| MD (MiniDisc) WALKMAN pleyeri]] 1989-yilda Sony kompaniyasi ''Video WALKMAN'' sifatida sotiladigan portativ Video8 magnitofonlarini ishlab chiqaradi va brend nomini kengaytiradi. 1990-yilda Sony yangi tipdagi ''DAT WALKMAN'' sifatida sotiladigan portativ [[Raqamli audio lenta|Digital Audio Tape]] (DAT) pleyerlarini ishlab chiqaradi<ref name="auto">{{Veb manbasi|url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/design/|sarlavha=Sony Design|ish=Sony Design}}</ref>. ''DAT WALKMAN'' keyinchalik 1992-yildan boshlab ''MD WALKMAN'' brendiga ega MiniDisc pleyerlari ishlab chiqarish uchun kengaytirilgan. 1997-yildan boshlab Sonyning [[Discman]] portativ kompakt disk (CD) pleyerlar assortimenti ''CD WALKMAN'' nomini oʻzgartira boshladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sony.com/en/SonyInfo/News/Press_Archive/199907/99-059/|sarlavha=Sony Global – Press Release – Sony Celebrates Walkman (R) 20th Anniversary|ish=www.sony.com}}</ref>. 2000-yilda WALKMAN brendi (butun assortiment) birlashtirildi va brend uchun yangi kichik piktogramma „W.“ ishlab chiqariladi<ref name="auto" />. === Raqamli pleyerlar (1999-yildan hozirgi kungacha) === 1999-yil 21-dekabrda Sony ''Network WALKMAN'' (VAIO boʻlimi tomonidan ishlab chiqilgan pleyerlar bilan bir qatorda) nomi ostida oʻzining birinchi raqamli audio pleyerlarini ishlab chiqara boshladi. [[Memory Stick]] saqlash vositasidan (''xotira kard''i) foydalangan birinchi pleyer, WALKMAN brendini birlashtirishdan biroz oldin ''MS WALKMAN''<ref>{{Veb manbasi|url=https://mobile-review.com/mp3/articles/sony-nw.shtml|sarlavha=Mobile-review.com История Sony Network Walkman|ish=mobile-review.com}}</ref> deb nomlanadi<ref name="auto"/>. Koʻpgina kelajakdagi modellar oʻrnatilgan qattiq deskli flesh xotiradan foydalanadi, ammo [[Qattiq magnit disk|qattiq diskga]] asoslangan pleyerlar ham 2004-yildan 2007-yilgacha chiqarilgan xolos<ref name="hist">{{Veb manbasi|url=https://mobile-review.com/mp3/articles/sony-nw.shtml|sarlavha=История Sony Network Walkman|muallif=Dorozhin|ism=Alexey|sana=16-mart 2007-yil|qaralgan sana=19-aprel 2022-yil|til=ruscha}}</ref>. Bundan tashqari WALKMAN markali mobil telefonlar ham [[Sony Ericsson Mobile Communications|Sony Ericsson]] qoʻshma korxonasi tomonidan ishlab chiqarilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://newatlas.com/sony-ericsson-w800-the-first-walkman-phone-raises-the-bar-for-mobile-entertainment/3781/|sarlavha=Sony Ericsson W800 – the first Walkman phone raises the bar for mobile entertainment|sana=2-mart 2005-yil|ish=New Atlas}}</ref>. XXI asr boshlariga kelib Sony WALKMAN mahsulotlari bozorda oʻz oʻrinini yoʻqota boshladi va boshqa raqamli audio pleyerlar tomonidan bozordan siqib chiqarildi. WALKMANga raqobatchi sifatida [[Apple Inc.|Applening]] [[iPod]] raqamli va sensor ekranli mahsulotlari bozorga kirib keladi hamda WALKMANdan keyin musiqa pleyerlari orasida katta muvaffaqiyatga erishgan brend sifatida isteʼmolchilar hayratiga sabab boʻlgan mahsulot sifatida tan olinadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Stross |first=Randall |date=13-mart 2005-yil |title=How the iPod Ran Circles Around the Walkman |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/business/worldbusiness/how-the-ipod-ran-circles-around-the-walkman.html}}</ref>. Bu esa WALKMANning xalqaro miqyosda sotuvini keskin kamaytiradi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Fackler |first=Martin |date=15-sentabr 2005-yil |title=Sony Says It's an IPod Killer, Not Just Another Walkman |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/15/technology/sony-says-its-an-ipod-killer-not-just-another-walkman.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hindustantimes.com/business/sony-takes-bite-out-of-apple-s-iPod-in-japan/story-S0ldd3TmcnGyTz1Cu0b6EM.html|sarlavha=Sony takes bite out of Apple's iPod in Japan|sana=15-iyul 2005-yil|ish=Hindustan Times}}</ref>, garchi u ichki bozorda koʻproq sotilgan boʻlsa ham tashqi bozordagi kashshofligini boy berib qoʻydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://9to5mac.com/2009/09/03/sony-walkman-briefly-outsells-apple-ipod-in-japan/|sarlavha=Sony Walkman briefly outsells Apple iPod in Japan|muallif=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|sana=3-sentabr 2009-yil}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://social.techcrunch.com/2010/09/02/sony-walkman-sales-surpass-ipod-sales-in-japan/|sarlavha=Sony Walkman Sales Surpass iPod Sales In Japan}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2005-yilga kelib sotuvlar va ulushlar besh baravarga oshgan va yaxshilanishda davom etgan boʻlsa ham Network WALKMAN bir necha yillardan beri xalqaro bozorda ulushga ega emas edi. Creative, Rio, Mpio va iRiver kabi koʻplab boshqa raqobatchilari bilan raqobatlashish bilan ovora boʻlgan bir paytda Apple iPod lari bozorni batamom oʻziniki qilib ulgurgan edi<ref name="hist"/>. 2006-yilga kelib uning AQSh bozoridagi ulushi 1,9 % ni tashkil etib, Apple, [[SanDisk]], Creative va [[Samsung]]dan ortda qoldi<ref>{{Veb manbasi|url=https://macdailynews.com/2006/08/17/npd_apple_retains_huge_lead_with_756_share_of_us_music_player_market/|sarlavha=NPD: Apple retains huge lead with 75.6% share of U.S. Music player market|sana=17-avgust 2006-yil}}</ref>. Yaponiyada uning ulushi 2009—2010-yillarda 43-48 % ni tashkil etdi va bu oʻsha davrida Apple kompaniyasidan biroz oldinda edi<ref>{{Veb manbasi|url=https://hothardware.com/news/sonys-walkman-outsells-ipod-in-japan-for-first-time|sarlavha=Sony's Walkman Outsells iPod in Japan for First Time|sana=5-sentabr 2010-yil}}</ref>. ==== Hozirgi mahsulotlari ==== [[Fayl:Sony_Walkman_NW-A55.png|thumb| 2019-yilda ishlab chiqarilgan WALKMAN NW-A55]] WALKMAN portativ raqamli audio va media pleyerlari bugungi kunda ishlab chiqarilayotgan yagona WALKMAN brendi mahsulotidir. Garchand Tarmoq prefiksi endi ishlatilmasa ham, model raqamlarida hali ham „NW“ prefiksi mavjud. 2022-yildagi joriy mahsulotlar assortimenti<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sony.com/electronics/support/portable-music-players-digital-music-players|sarlavha=Support for Digital Music Players &#124; Sony USA}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sony.jp/walkman/|sarlavha=ポータブルオーディオプレーヤー Walkman ウォークマン &#124; ソニー}}</ref>: * A seriyasi — oʻrta darajadagi eshitish qurilmalari * B seriyasi (''Yaponiyadan tashqar''i) — byudjetga yoʻnaltirilgan bosh barmoq uslubidagi musiqa pleyerlari * E seriyasi — boshlangʻich darajadagi mahsulotlar * S Seriyasi (''Yaponiya ichki bozor'') — boshlangʻich darajadagi mahsulotlar * W/WS Seriyasi — taqiladigan musiqa pleyerlari * WM1 Seriyasi — eng yuqori darajadagi hashamatli pleyerlar (Sony ''Signature Audio mahsulotlari seriyasining'' bir qismi) * ZX Seriyasi — yuqori darajadagi musiqa pleyerlari 2017-yildan beri Sony, WALKMAN va boshqa audio mahsulotlar uchun kontentni uzatish va ijro etish uchun moʻljallangan [[Microsoft Windows|Microsoft Windows operatsion tizimida]] shaxsiy kompyuterlar uchun musiqa markazi dasturini taqdim etadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sony-mea.com/en/electronics/support/articles/MC4PC010001|sarlavha=Music Center for PC Ver.1.0 &#124; Sony Middle East|qaralgan sana=2022-11-04|arxivsana=2022-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221104163415/https://www.sony-mea.com/en/electronics/support/articles/MC4PC010001}}</ref>. == Yana qarang == * [[Walkman effekti|WALKMAN effekti]] * [[Stereobelt]] * [[Sony Walkman mahsulotlari ro'yxati|Sony WALKMAN mahsulotlari roʻyxati]] * [[Sony Watchman]] * [[Discman]] * [[PlayStation Portable|Portativ PlayStation]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar ==  {{Refbegin}} * {{kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=Gop0dQGKm5sC|title=Doing Cultural Studies: The Story of the Sony Walkman|last=Du Gay|first=Paul|publisher=SAGE Publications, in association with The Open University|year=1997|isbn=0-7619-5401-5|location=London|oclc=651974258|display-authors=etal}} {{Refend}} == Havolalar == Media related to WALKMAN at Wikimedia Commons * [http://www.sony.com/ Rasmiy Sony sayti] {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:Sony]] [[Turkum:Audiofayl formatlari]] [[Turkum:IPod]] [[Turkum:Portativ media pleerlar]] [[Turkum:1979-yilda ishlab chiqarilgan mahsulotlar]] [[Turkum:1980-yillarning modalari va tendentsiyalari]] [[Turkum:Walkman]] hl2k5uj508mrlzp9zrokca8x04wzleg 0 824690 6192219 6123431 2026-07-03T14:32:59Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192219 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=Voroshilov-2000-01-26-TA.jpg|tavsif=Voroshilov 2000-yilda|ismi=Vladimir Voroshilov|tavallud sanasi={{tugʻilgan sanasi|1930|12|18|df=yes}}|tavallud joyi=[[Simferopol]], sobiq[[Sovet Ittifoqi]]|vafot sanasi={{vafot sanasi va yoshi|2001|3|10|1930|12|18|df=yes}}|vafot joyi=[[Peredelkino qishlogʻi]], [[Moskva viloyati]]|kasbi=teleboshlovchi, teleprodyuser|faoliyat_yillari= 1954-2001}} '''Vladimir Yakovlevich Voroshilov''' ({{lang-ru|Влади́мир Я́ковлевич Вороши́лов}} 1930-yil 18-dekabr, [[Simferopol]] &#x2013; 2001-yil 10-mart, [[Moskva viloyati]], Peredelkino) — „Nima? Qachon? Qayerda?“ teleoʻyini asoschisi va Rossiya televideniye akademiyasi aʼzosi. 1989-yildan Xalqaro klublar assotsiatsiyasi prezidenti lavozimida ishlagan. == Biografiyasi == Voroshilov Vladimir Kolmanovich<ref>[http://www.rian.ru/analytics/20101218/310092176.html Velikiy i ujasniy Voroshilov]</ref> sifatida [[Simferopol|Simferopolda]], vazir Yakov Davidovich Kolmanovich va uning rafiqasi Vera Borisovna, oilasida tugʻilgan. 1943-yilda oila [[Moskva|Moskvaga]] evakuatsiya qilingan<ref>{{Veb manbasi|url=https://detaly.co.il/chelovek-za-kadrom-tajny-vladimira-voroshilova/|sarlavha=Человек за кадром: тайны Владимира Ворошилова|muallif=Mark Kotlyarsky|nashriyot=Details|sana=10-mart 2020-yil|qaralgan sana=15-iyun 2020-yil|arxivsana=2020-06-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200615193239/https://detaly.co.il/chelovek-za-kadrom-tajny-vladimira-voroshilova/}}</ref>. Moskvada Voroshilov iqtidorli bolalar uchun taskil etilgan badiiy maktabda oʻqidi, Estoniya SSR davlat rassomlik institutining rassomlik fakultetini tamomladi. Keyinchalik u [[Moskva badiiy akademik teatri|Moskva badiiy teatrida (MKhAT)]] tahsil oldi. 1954-yilda u Germaniyada bir yil davomida Germaniyadagi Sovet qoʻshinlari guruhi teatrida rassom sifatida ishladi<ref>[http://www.migdal.org.ua/times/47/4198/ Dalnyaya razminka]</ref>. 1955—1965-yillarda MKhAT tarkibidagi [[opera]] teatriga jalb qilingan. U Kontemporari va Taganka teatrida prodyuser boʻlib ishlagan. [[Fayl:Monument_on_a_tomb_of_V.Voroshilov.jpg|thumb| Vladimir Voroshilov qabri]] == Maʼlumotnomalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://chgk.tvigra.ru/personal/?voroshilov Vladimir Voroshilov Chgkda] {{DEFAULTSORT:Voroshilov, Vladimir}} [[Turkum:2001-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1930-yilda tugʻilganlar]] 1qofewnlmm2gbapatoi6d2r0o9gos6q 0 825004 6192454 5847539 2026-07-03T19:25:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192454 wikitext text/x-wiki '''Wellcome Trust''' — xayriya jamgʻarmasi boʻlib, Buyuk Britaniyaning London shahrida joylashgan sogʻliqni saqlash sohasidagi tadqiqotlarga yoʻnaltirilgan. U 1936-yilda farmatsevtika magnati Henry Wellcome ([[GlaxoSmithKline plc|GlaxoSmithKline]] asoschilaridan biri) merosi asosida inson va hayvonlar salomatligini yaxshilash boʻyicha tadqiqotlarni moliyalashtirish maqsadida tashkil etilgan. Trastning maqsadi „hamma oldida turgan dolzarb sogʻliq muammolarini hal qilish uchun fanni qoʻllab-quvvatlash“. 2020-yilda 29,1 milliard funt streling moliyaviy aylanmasi, uni dunyodagi eng boy toʻrtinchi xayriya jamgʻarmasiga aylantiradi. 2012-yilda Wellcome Trust ''[[Financial Times]]'' tomonidan Buyuk Britaniyaning ilmiy tadqiqotlar uchun nodavlat moliyalashtiruvchi eng yirik provayderi va dunyodagi eng yirik provayderlardan biri sifatida tasvirlangan. Yillik hisobotiga koʻra, Wellcome Trust 2019/2020 moliyaviy yil davomida xayriya tadbirlariga 1,1 milliard funt [[Funt sterling|sterling]] sarflagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Wellcome's 2019/2020 Annual Report {{!}} Wellcome|url=https://wellcome.org/reports/wellcome-annual-report-2020|kirish sanasi=29-yanvar 2021-yil|ish=wellcome.org|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2022-08-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220818000749/https://wellcome.org/reports/wellcome-annual-report-2020}}</ref>. [[Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti|OECD]] maʼlumotlariga koʻra, Wellcome Trustning 2019-yilgi rivojlanish uchun moliyalashtirishi 22 foizga oshib, 327 million [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] dollarini tashkil etdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.oecd-ilibrary.org/sites/2dcf1367-en/1/3/3/32/index.html?itemId=/content/publication/2dcf1367-en&_csp_=177392f5df53d89c9678d0628e39a2c2&itemIGO=oecd&itemContentType=book|sarlavha=Wellcome Trust &#124; Development Co-operation Profiles – Wellcome Trust &#124; OECD iLibrary|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2022-11-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221109054636/https://www.oecd-ilibrary.org/sites/2dcf1367-en/1/3/3/32/index.html?itemId=/content/publication/2dcf1367-en&_csp_=177392f5df53d89c9678d0628e39a2c2&itemIGO=oecd&itemContentType=book}}</ref>. == Bosh qarorgoh == [[Fayl:Wellcome.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Wellcome.jpg/250px-Wellcome.jpg|thumb|250x250px| Euston Roaddagi Gibbs binosi]] Wellcome Trust faoliyati [[London]]dagi Euston Road koʻchasidagi ikkita binodan boshqariladi. 2019-yilda Wellcome Trust Berlinda ham oʻz vakolatxonasini ochdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Wellcome's Berlin office will focus on global health {{!}} Wellcome|url=https://wellcome.ac.uk/news/wellcomes-berlin-office-will-focus-global-health|kirish sanasi=4-yanvar 2020-yil|ish=wellcome.ac.uk|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2020-08-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200827150251/https://wellcome.ac.uk/news/wellcomes-berlin-office-will-focus-global-health}}</ref>. == Tarixi == Bu trast amerikada tugʻilgan britaniyalik farmatsevtika magnati ser Henry Wellcomening boyligini boshqarish uchun tashkil etilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=History of Henry Wellcome|url=http://www.wellcome.ac.uk/About-us/History/index.htm|kirish sanasi=16-may 2014-yil|arxivsana=2-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160402053114/http://www.wellcome.ac.uk/About-us/History/index.htm}}</ref>. Uning daromadi dastlab [[GlaxoSmithKline plc|Burroughs Wellcome]] deb nomlangan, keyinchalik Buyuk Britaniyada Wellcome Foundation Ltd. deb oʻzgartirilgan<ref>Hall, A. R. & Bembridge, B. A. ''Physic and philanthropy: a history of the Wellcome Trust 1936&#x2013;1986''.</ref>. 1986-yilda trast Wellcome plc. aksiyalarining 25 foizini ommaga sotdi. Moliya direktori Ian Macgregor tomonidan nazorat qilinib, bu moliyaviy oʻsish davrining boshlanishini belgilab qoʻydi, bunda trastning qiymati 14 yil ichida deyarli 14 milliard funt sterlingga oʻsdi, chunki ularning manfaatlari farmatsevtika sanoati chegarasidan tashqariga chiqdi<ref>[http://briandeer.com/hard-sell.htm briandeer.com] Sunday Times investigation, February 1994]</ref>. 1995-yilda trast qolgan barcha aksiyalarni kompaniyaning Britaniyadagi tarixiy raqibi [[GlaxoSmithKline plc|Glaxo plc]].ga sotish orqali farmatsevtikaga boʻlgan har qanday qiziqishdan voz kechdi. 2000-yilda GlaxoWellcome kompaniyasi SmithKline Beecham bilan birlashib, [[GlaxoSmithKline plc]].ni tashkil qilgandan soʻng, Wellcome nomi dori-darmon biznesidan butunlay ketdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Henry Wellcome's legacy|url=http://www.wellcome.ac.uk/About-us/History/WTX052938.htm|kirish sanasi=21-may 2016-yil|nashriyot=Wellcome.ac.uk|arxivsana=16-mart 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160316234202/http://www.wellcome.ac.uk/About-us/History/WTX052938.htm}}</ref>. == Faoliyatlar == === Biotibbiy tadqiqotlar === ==== Asosiy investitsiyalar ==== Trast bir qator yirik biotibbiyot tadqiqot tashabbuslarini moliyalashtiradi yoki birgalikda moliyalashtiradi:<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Biomedical science funded projects|url=http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Biomedical-science/Funded-projects/index.htm|kirish sanasi=26-mart 2016-yil|arxivsana=3-may 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160503022925/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Biomedical-science/Funded-projects/index.htm}}</ref> * Avon ota-onalar va bolalarning umumiy tadqiqoti (ALSPAC), 1991 va 1992-yillarda Angliyada tugʻilgan bolalar tadqiqoti. * Wellcome Trust Sanger institutida saraton genomi loyihasi. * Olmos yorugʻlik manbai, Oksfordshirdagi Buyuk Britaniyaning milliy sinxrotron ilmiy muassasasi. * Xalqaro taraqqiyot departamenti (DFID) bilan Afrika qitʼasi boʻylab ilgʻor tadqiqot va oʻquv dasturlarini yoʻlga qoʻyish uchun yetakchilik, taʼlim va fan tashabbusi (DELTAS) boʻyicha mukammallikni rivojlantirish. * Ebola favqulodda tashabbusi, Gʻarbiy Afrikadagi Ebola epidemiyasiga qarshi kurashish uchun klinik va jamoat salomatligini taʼminlash choralarini aniqlash maqsadida tezkor tadqiqot dasturi. * Voyaga yetmagan diabet tadqiqot fondi/Welcome Trust qandli diabet va yalligʻlanish boʻyicha laboratoriyasi 1-toifa diabetning genetik komponentini oʻrganishga yordam beradi va Kembrij Tibbiyot tadqiqotlari institutida joylashgan. * Dori-darmonlarni kashf qilish tashabbusi. * Strukturaviy genomik konsortsium, ochiq maʼlumotlarga eʼtibor qaratgan holda, tibbiy ahamiyatga ega boʻlgan oqsillarning uch oʻlchovli tuzilmalariga eʼtibor qaratadigan [[xalqaro tashkilot]]. * Wellcome Trust Sanger instituti, [[Notijorat tashkiloti|notijorat]], Britaniya [[genomika]] va [[genetika]] tadqiqot instituti<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=MRC Centre United Kingdom: Wellcome Trust Sanger Institute|url=http://www.cggh.ox.ac.uk/?title=MRC_Centre_United_Kingdom#Wellcome_Trust_Sanger_Institute|kirish sanasi=22-dekabr 2008-yil|nashriyot=[[Medical Research Council (UK)|Medical Research Council]]|arxivsana=21-may 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120521140920/http://www.cggh.ox.ac.uk/?title=MRC_Centre_United_Kingdom#Wellcome_Trust_Sanger_Institute}}</ref>. * Buyuk Britaniya Biobank va Buyuk Britaniya Biobank Etika va boshqaruv kengashi ==== Osiyo va Afrika dasturlari ==== * 1989-yilda Keniya Tibbiyot tadqiqot instituti bilan hamkorlikda tashkil etilgan KEMRI-Wellcome Trust tadqiqot dasturi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Kenya and the KEMRI-Wellcome Trust Research Programme|url=http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Biomedical-science/Funded-projects/Major-initiatives/Major-Overseas-Programmes/Kenya/index.htm|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2016-04-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160405212443/http://www.wellcome.ac.uk/Funding/Biomedical-science/Funded-projects/Major-initiatives/Major-Overseas-Programmes/Kenya/index.htm}}</ref>. * 1995-yilda tashkil etilgan Malavi-Liverpul-Wellcome Trust Klinik tadqiqot dasturi. * Janubiy Afrikadagi Afrika sogʻliqni saqlash va aholini oʻrganish markazi, 1998-yilda Janubiy Afrika tibbiy tadqiqot kengashi bilan hamkorlikda tashkil etilgan. * Wellcome Trust-Mahidol universiteti-Oksford tropik tibbiyot tadqiqot dasturi Mahidol universitetining Tropik tibbiyot fakulteti bilan hamkorlikda Tailand va Laosda tadqiqot olib boradi va 1979-yilda tashkil etilgan. * Vetnam tadqiqot dasturi va Oksford universitetining [[Xoshimin]] va [[Xanoy]]dagi klinik tadqiqot boʻlimi. ===== COVID-19 boʻyicha global tadqiqotlar va ishlanmalarni qoʻllab-quvvatlash ===== Wellcome Trust tadqiqot, ishlab chiqish va COVID-19 bilan bogʻliq davolanishni taʼminlash uchun kamida 8 milliard dollar yangi moliyalashtirish zarurligini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Coronavirus, COVID-19 research and development {{!}} Wellcome|url=https://wellcome.ac.uk/what-we-do/our-work/coronavirus-covid-19|kirish sanasi=29-iyun 2020-yil|ish=wellcome.ac.uk}}</ref><ref>{{veb manbasi|date=2020-yil yanvar|title=Largest survey into research culture reveals high levels of stress and insecurity|url=https://wellcome.ac.uk/press-release/largest-survey-research-culture-reveals-high-levels-stress-and-insecurity|qaralgan sana=2022-11-09|arxivsana=2020-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200704082627/https://wellcome.ac.uk/press-release/largest-survey-research-culture-reveals-high-levels-stress-and-insecurity}}</ref>. === Global sogʻliqni saqlash innovatsion texnologiyalari jamgʻarmasiga (GHIT) aʼzolik === 2015-yilning yozida Wellcome Trust Yaponiya hukumati, 7 ta Yaponiya farmatsevtika va diagnostika kompaniyasi, Bill va [[Melinda Gates]] jamgʻarmasi va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot dasturiga Global sogʻliqni saqlash innovatsion texnologiyalar jamgʻarmasining (GHIT) moliyalashtiruvchi hamkori sifatida qoʻshildi. U birinchi navbatda rivojlanayotgan dunyoga taʼsir qiladigan kasalliklarga qarshi yuqumli kasalliklar va diagnostika boʻyicha ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalarni<ref>"Japan in pioneering partnership to fund global health research", by Andrew Jack, Financial Times, 30 May 2013</ref> moliyalashtiradi<ref>"Japanese Global Health Fund Welcomes the Wellcome Trust and Sysmex Corporation as New Funders and ANA, Morrison & Foerster, and Yahoo!</ref>. == Jamoatchilik bilan aloqalar va Wellcome toʻplami == 2007-yil iyun oyida Wellcome binosi qayta taʼmirdan soʻng jamoat joyi sifatida ochildi, unda Wellcome Collection, London Universitet kolleji tibbiyot tarixi boʻyicha Wellcome Trust Center va Wellcome Library joylashgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=The Wellcome Library|url=http://wellcomelibrary.org/}}</ref>. Wellcome toʻplamining maqsadi tibbiyot fani va tarixi haqida jamoatchilik tushunchasini oshirishdir. Binoda galereya xonalari, konferensiya xonalari, munozaralar, drama va mahorat darslari uchun joy, kafe va kitob doʻkoni mavjud. Galereyalarda ser Henry Wellcome toʻplamidan kichik namunalar namoyish etiladi va tadbirlar va koʻrgazmalar dasturi mavjud. „Welcome Collection“ va koʻrgazmalar haftada olti kun bepul jamoatchilikka ochiq<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Wellcome Collection opening hours|url=http://www.wellcomecollection.org/visit-us/opening-hours.aspx|kirish sanasi=30-aprel 2010-yil|arxivsana=25-sentabr 2014-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140925231413/http://www.wellcomecollection.org/visit-us/opening-hours.aspx}}</ref>. === Wellcome Global Monitor === 2019-yil iyun oyida Wellcome jamoatchilikning fan va sogʻlikka munosabati boʻyicha 2018-yilgi global soʻrov natijalarini eʼlon qildi. Mavzular orasida olimlar, shifokorlar va hamshiralarning ishonchi; din va ilm-fan, vaksinalar va boshqalar<ref>{{jurnal manbasi|last=Branch|first1=Glenn|date=2019|title=Welcome News on Global Attitudes toward Science and Health from Wellcome|journal=[[Skeptical Inquirer]]|volume=43|issue=5|pages=8–9|authorlink1=Glenn Branch}}</ref> mavjud. Bu Wellcome kompaniyasining birinchi Global Monitori boʻlib, „turli demografik guruhlar va mamlakatlarda jamoatchilik munosabati qanday oʻzgarishi haqida ishonchli dalillarni taqdim etish“ uchun moʻljallangan edi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Wellcome Global Monitor|url=https://wellcome.ac.uk/what-we-do/our-work/wellcome-global-monitor|kirish sanasi=12-oktabr 2019-yil|ish=Wellcome|arxivsana=3-sentabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190903230245/https://wellcome.ac.uk/what-we-do/our-work/wellcome-global-monitor}}</ref>. == Investitsiyalar == 2014-yil avgust oyida Wellcome Trust kooperativ guruhining fermer xoʻjaligini (Farmcare nomiga oʻzgartirildi) 249 million funt sterlingga sotib oldi. Bu „15,997 gektar (39,533 akr) bepul va uchinchi shaxslarga tegishli yerlar, 15 ta fermer xoʻjaligi, shu jumladan, uchta uy-joy, 100 dan ortiq turar-joy binolari va 27 ta tijorat obyektlarini“ oʻz ichiga oladi<ref>{{Veb manbasi|sana=4-avgust 2014-yil|sarlavha=Wellcome Trust acquires the Co-operative Group's farms business|url=http://www.wellcome.ac.uk/News/Media-office/Press-releases/2014/WTP057030.htm|kirish sanasi=21-may 2016-yil|nashriyot=Wellcome.ac.uk|arxivsana=23-aprel 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160423225040/http://www.wellcome.ac.uk/News/Media-office/Press-releases/2014/WTP057030.htm}}</ref>. == Tanqidlar == Xabar qilinishicha, Wellcome Trust xayriya tashkiloti hal qilmoqchi boʻlgan muammolarga hissa qoʻshadigan kompaniyalarga milliardlab investitsiyalarga ega<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Private research funders court controversy with billions in secretive investment|url=https://www.science.org/content/article/private-research-funders-court-controversy-billions-secretive-investments|sana=2018-12-06|kirish sanasi=19-mart 2021-yil|nashriyot=[[Science (jurnal)|sciencemag.org]]|iqtibos=''The trust does not highlight, however, that some of the more than 16.2 billion it has handed out annually in recent years comes from investments in companies that contribute to the same problems the philanthropy wants to solve. Not long before the Hong Kong study was published, for example, the trust became an investor in Varo Energy, a company based in Cham, Switzerland, that sells fuel to shipping firms. One of Varo's main products is bunker fuel for marine engines: a cheap, sulfurous residue of oil refining that is a major source of soot pollution. Particulates billowing from ship stacks contribute to the premature deaths of 250,000 people annually, researchers estimate.''|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210320112849/https://www.sciencemag.org/news/2018/12/private-research-funders-court-controversy-billions-secretive-investments|arxivsana=2021-03-20}}</ref>. Shuningdek, [[COVID-19 pandemiyasi]] kontekstida trast farmatsevtika kompaniyalari bilan investitsiyalarga ega ekanligi maʼlum boʻldi, yaʼni u pandemiyadan moliyaviy foyda olishi mumkinligini bildiradi.<ref>{{jurnal manbasi|title=Covid-19, trust, and Wellcome: how charity's pharma investments overlap with its research efforts|year=2021|url=https://www.bmj.com/content/372/bmj.n556|access-date=2021-03-03|journal=[[The BMJ]]|doi=10.1136/bmj.n556|quote=''Wellcome’s financial interests have been published on the trust’s website and through financial regulatory filings but do not seem to have been disclosed as financial conflicts of interest in the context of Wellcome’s work on covid-19, even as they show that the trust is positioned to potentially gain from the pandemic financially.''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210320113021/https://www.bmj.com/content/372/bmj.n556|archivedate=2021-03-20|last=Schwab|first1=Tim|volume=372|pages=n556|pmid=33658184}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:1936-yilda tashkil etilgan tashkilotlar]] b8dwf4g8yud5ivvs7iorwxmdnaavj41 0 827021 6192758 6154612 2026-07-04T07:35:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192758 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar|Nomi= Yaponiya — Singapur munosabatlari|Mamlakat1=Yaponiya|Mamlakat2=Singapur|Tasvir=Japan_Singapore_Locator_Map.png|Rang1=green|Rang2=orange|vakolatxona1=[[Yaponiya]] elchixonasi [[Singapur]]da. |vakolatxona2=[[Singapur]] elchixonasi [[Tokio]]da.|elchisarlavha1=Yaponiyaning Singapurdagi elchisi Koji Ishikava (2022)|elchi1=|elchisarlavha2= Singapurning Yaponiyadagi elchisi Piter Tan Xay (2019). }} [[Fayl:シンガポール大使館表札.jpg|right|thumb| Singapurning Tokiodagi elchixonasi]] '''Yaponiya — Singapur munosabatlari''' yoki '''Singapur —Yaponiya munosabatlari''' ({{lang-ja|日本とシンガポールの関係}} Nihon to Shingapōru no kankei) [[Yaponiya]] va [[Singapur]] oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlarni anglatadi. Yaponiya — Singapur tarixiy, iqtisodiy va siyosiy aloqalarga ega boʻlgan ikki yuqori rivojlangan Osiyo davlati. Ikki davlat birinchi marta 1966-yilda ikki tomonlama munosabatlarni oʻrnatgan boʻlsa-da, eng qadimgi munosabatlarning baʼzilari XV asrdan oldin Muromachi davrida, shuningdek, Ryukyu qirolligi davrida paydo boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/singapore/data.html|sarlavha=Japan-Singapore Relations (Basic Data)|ish=Ministry of Foreign Affairs of Japan|til=ja-JP|qaralgan sana=20-mart 2018-yil}}</ref>. Aloqalar asrlar davomida davom etib, [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]] paytida Yaponiyaning Singapurga bostirib kirishiga qadar eng muhim oʻzaro taʼsirga qadar davom etdi. Bosqin mamlakatning egallab olinishiga olib keldi, shundan soʻng Yaponiya Singapurni taxminan toʻrt yil davomida egallab turdi va urushda magʻlub boʻlganidan keyin chiqib ketdi. Hozirda ikki davlat 2002-yildagi Yaponiya-Singapur iqtisodiy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (JSEPA) orqali rasmiy ravishda tuzilgan oʻzaro savdodan foyda koʻrmoqda, bu Yaponiyaning boshqa davlat bilan iqtisodiy hamkorlik toʻgʻrisidagi birinchi kelishuvi boʻldi<ref name=":2">{{Veb manbasi|url=http://www.mofa.go.jp/region/asia-paci/singapore/jsepa.html|sarlavha=MOFA: The Japan-Singapore Economic Partnership Agreement (JSEPA)|ish=www.mofa.go.jp|til=inglizcha|qaralgan sana=20-mart 2018-yil}}</ref>. Yaponiya Singapurning Tanglin shahrida elchixonasiga ega<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.sg.emb-japan.go.jp/|sarlavha=Embassy of Japan in Singapore|nashriyot=Embassy of Japan in Singapore|qaralgan sana=17-sentabr 2019-yil}}</ref>. Singapurning [[Sakai|Sakay, Osaka]] va [[Nagoya|Nagoyadagi]] bosh konsulliklaridan tashqari Tokioning Minato shahrida elchixonasi bor<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mfa.gov.sg/tokyo/|sarlavha=Embassy of the Republic of Singapore in Tokyo|nashriyot=Ministry of Foreign Affairs, Singapore|qaralgan sana=17-sentabr 2019-yil}}</ref>. Yaponiyaning Singapurdagi hozirgi elchisi — Jun Yamazaki va Singapurning Yaponiyadagi elchisi — Piter Tan Xay Chuan. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" !Rasmiy nomi !{{flagicon|Japan}} Yaponiya !{{flagicon|Singapore}} Singapur |- !Mahalliy nomi !日本国 (Nihon-koku/Nippon-koku) !Singapur Respublikasi |- |'''Bayrogʻi''' | style="text-align:center" |{{Flagdeco|Japan}} | style="text-align:center" |{{Flagdeco|Singapore}} |- |'''Gerbi''' | style="text-align:center" |[[Fayl:Imperial_Seal_of_Japan.svg|140x140px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:Coat_of_arms_of_Singapore.svg|150x150px]] |- |'''Maydoni''' |377,972&nbsp;km² (145,936 sq mi) |719.9&nbsp;km² (278.0 sq mi) |- |'''Aholisi''' |126,672,000 |5,638,700 |- |'''Aholi zichligi''' |337.6/km² |7,804/km² |- |'''Vaqt zonasi''' |1 |1 |- |'''Poytaxti''' |[[File:Flag_of_Tokyo_Metropolis.svg|30px|]] |{{Flagdeco|Singapore}} |- |'''Katta shahri''' |[[File:Flag_of_Tokyo_Metropolis.svg|30px|]] — 13,617,445 |{{flagdeco|Singapore}} — 5,638,700 |- |'''Boshqaruv shakli''' |Unitar<br /> Parlamentar<br /> [[Konstitutsiyaviy monarxiya]] |Unitar<br /> Parlamentar<br /> Konstitutsiyaviy respublika |- |'''Tashkil etilgan''' |Miloddan avvalgi 660-yil 11-fevral (Imperator Jimmuning asos solishi)<br /><br />[[San-Fransisko tinchlik yili|1952-yil 28-aprel]]da (Suverenitet qaytarilgan) |1299-yil (Singapur Qirolligining asos solishi)<br /><br />1965-yil 9-avgust (Singapur Respublikasining eʼlon qilinishi) |- |'''Oldingi davlatlar''' |'''Edo davri (1603—1868)'''<br /><br />{{Flagicon image|Flag of the Tokugawa Shogunate.svg}} [[Tokugava|Edo syogunati]] (1600—1868)<br /><br />{{Flagicon image|Fictional Flag of Ryukyu.svg}} Ryukyu Qirolligi (1429—1879)<br /><br />{{Flagicon image|Seal of Ezo.svg}} Ezo Respublikasi (1869) ----'''[[Meydzi isin|Yapon imperatorlik davri]] (1868—1945)'''<br /><br />{{Bayroq|Empire of Japan}} (1868—1945) * {{Flagdeco|Japan|1870}} [[Meydzi davri]] (1868—1912) * {{Flagdeco|Japan|1870}} [[Taisho' davri]] (1912—1926) * {{Flagdeco|Japan|1870}} [[Shōwa period|Ilk Shoʻva davri]] (1926—1945) ----'''Urushdan keyingi davr (1945-yildan hozirgi kungacha)'''<br /><br />{{Bayroq|Japan}} * {{Flagicon image|Flag of Allied Occupied Japan.svg}} [[Occupation of Japan|Ittifoqchilarni bosib olish davri]] (1945—1952) * {{Flagdeco|Japan|1870}} [[Post-occupation Japan|Soʻnggi Shoʻva davri]] (1952—1989) * {{Flagdeco|Japan}} [[Heisei davri]] (1989—2019) * {{Flagdeco|Japan}} [[Reyva|Reiva davri]] (2019-hozirgacha) |'''Britaniya mustamlakachilik davri (1819—1946)'''<br /><br />{{Flagicon image|Flag of the British East India Company (1801).svg}} Zamonaviy Singapur (1819—1826)<br /><br />{{Flagicon image|Flag of the British Straits Settlements (1925–1946).svg}} Singapurning joylashishi (1826-1942; 1945-1946) ----'''Yaponiya istilosi davri (1942—1945)'''<br /><br />{{Flagdeco|Empire of Japan}} Syonan-to (Yapon imperatori) (1942—1945) ----'''Vaqtinchalik harbiy davr (1945—1946)'''<br /><br />{{Flagdeco|United Kingdom}} Singapur harbiy maʼmuriyati (1945—1946) ----'''Oʻz-oʻziini boshqarish davri (1946—1965)'''<br /><br />{{Flagicon image|Flag_of_Singapore_(1952–1959).svg}} Singapurning koloniya davri (1946—1963)<br /><br />{{Flagdeco|Singapore}} Singapur davlati (1963—1965) ----'''Mustaqil davr (1965-hozirgacha)'''<br /><br />{{Bayroq|Singapore}} (1965-hozirgacha) |- |'''Davlat boshligʻi''' |{{Flagicon image|Flag of the Japanese Emperor.svg}} [[Naruhito]] |{{Flagicon image|Flag of the President of Singapore.svg}} [[Halima Yoqub]] |- |'''Hukumat boshligʻi''' |{{Flagicon image|Standard of the Prime Minister of Japan.svg}} Fumio Kishida |{{Flagicon image|Coat of arms of Singapore.svg}} Lee Hsien Loong |- |'''Rahbar oʻrinbosari''' |{{Flagicon image|Go-shichi no kiri crest 2.svg}} — |{{Flagicon image|Coat of arms of Singapore.svg}} Heng Svee Keat<br /><br />{{Flagicon image|Coat of arms of Singapore.svg}} Lavrence Vong |- |- |'''Qonun chiqaruvchi organ''' |Milliy Diet (ikki palatali parlament) |Singapur parlamenti (bir palatali parlament) |- |'''Rasmiy tili''' |[[Yapon tili]] |Ingliz, Mandarin, Malay, Tamil tillari |- |'''Milliy madhiyasi''' |Kimigayo |Majulah Singapura |- |'''Harbiy kuch''' |'''{{Flagicon image|Flag of the Japan Self-Defense Forces.svg}} Yaponiya mudofaa kuchlari (JSDF)''' * {{Flagicon image|Flag of the Japan Self-Defense Forces.svg}} Yaponiya quruqlikdagi mudofaa kuchlari (JGSDF) * {{Flagicon image|Flag of the Japan Air Self-Defense Force.svg}} Yaponiya havo mudofaa kuchlari (JASDF) * {{Flagicon image|Naval Ensign of Japan.svg}} Yaponiya dengiz mudofaa kuchlari (JMSDF) |''' Singapur qurolli kuchlari (SAF)''' * Singapur armiyasi (SA) * Singapur Respublikasi havo kuchlari (RSAF) * Singapur Respublikasi dengiz floti (RSN) |- |'''Huquqni muhofaza qilish agentligi''' |'''{{Flagicon image|Asahikage.svg}} Milliy politsiya agentligi (NPA)''' |''' Singapur politsiyasi (SPF)''' |- |'''YaIM (nominal)''' |$4.841 trillion |$372.807 milliard |- |'''YaIM (nominal) aholi jon boshiga''' |$41,021 |$65,627 |- |'''YaIM (PPP)''' |$5.749 trillion |$589.187 milliard |- |'''YaIM (PPP) aholi jon boshiga''' |$45,565 |$103,717 |- |'''Pul birligi''' |Yapon yeni |Singapur dollari |- |'''Inson taraqqiyoti indeksi''' |0.919 (19-chi) (<span style="color:darkgreen;">'''juda yuqori'''</span>) |0.938 (11-chi) (<span style="color:darkgreen;">'''juda yuqori'''</span>) |- |} == Tarixi == === Birinchi aloqalar === [[Fayl:Japanese_Cemetery_Park.jpg|thumb| Yaponiya parkiga kirish. Singapur.]] [[Fayl:Otokichi_Tomb.jpg|thumb| Singapurdagi Yamoto Otokichining qabri]] Ryukyu qirolligi XV asrda Malakka sultonligi ostida boʻlganida Singapur bilan savdo aloqalarini oʻrnatgan. Yaponiyaning qirollik bilan dengiz savdosi yapon mahsulotlari — kumush, qilichlar, ventilyatorlar, [[Lok|loklar]] va Xitoy mahsulotlari — dorivor oʻtlar, zarb qilingan tangalar, sirlangan kulolchilik, brokalar, [[Karkidonlar|karkidon]] shoxi, [[qalay]], shakar, temir, amber, fil suyagi va tutatqi. Ikki qirollik oʻrtasida Ryukyuan kemalarida jami 150 ta sayohat 1424—1630-yillar oraligʻida amalga oshgan. „''Rekidai Xoan''“da rasmiy diplomatik hujjatlar qayd etilgan boʻlib, ulardan 61 tasi Siamga, 10 tasi Malakka, Pattani uchun 10 va Java uchun 8 va boshqa mamlakatlarga tegishli<ref>{{jurnal manbasi|jstor=2050757|title=Ryukyu and Southeast Asia|last=Shunzō Sakamaki|journal=[[The Journal of Asian Studies]]|publisher=[[Association for Asian Studies]], [[JSTOR]]|year=May 1964|volume=23|number=3|pages=383–389/383–384|doi=10.2307/2050757}}</ref>. === Mustamlaka davri === Singapurning yaponiyalik birinchi rezidenti Yamamoto Otokichi boʻlib, asli Mihama, Aichi shahridan. 1832-yilda Otokichi boʻronga tushib qolgan va Tinch okeani boʻylab oʻtib ketgan yapon qayigʻida ekipaj aʼzosi boʻlib ishlagan; uyga qaytishga muvaffaqiyatsiz urinishdan soʻng Yamamoto tarjimon boʻlib ishlay boshlagan va 1862-yilda Singapurga joylashdi. Yamamoto besh yil oʻtib vafot etdi va Singapurda Nihonjin bochi kōen ({{lang-ja|日本人墓地公園}}) qabristoniga dafn etildi. Nihonjin bochi kōen 1891-yilda ochilgan va Yaponiyadan tashqaridagi eng katta yapon qabristoni boʻlib, maydoni 29 359 kvadrat metr. Unda Singapurdagi yapon xalqi aʼzolari, jumladan, Changi qamoqxonasida qatl etilgan yosh yapon fohishalari, tinch aholi, askarlar va harbiy jinoyatchilarning qoldiqlari joylashgan qabrlaridan iborat. Nihonjin bochi kōen 1987-yilda Singapur hukumati tomonidan yodgorlik bogʻi sifatida eʼlon qilingan<ref name="Bose">Bose, „Japanese War Dead“, pp. 53—59.</ref>. Biroq, Singapurning eng qadimgi yapon aholisi asosan fohishalardan iborat boʻlib, keyinchalik ular „''karayuki-san''“ nomi bilan mashhur boʻlgan. Eng qadimgi yapon fohishalari 1870- yoki 1871-yillarda kelgan deb taxmin qilinadi; 1889-yilga kelib ularning soni 134 taga yetgan. 1895-yildan 1918-yilgacha Yaponiya hukumati yapon ayollarining Osiyoning boshqa hududlarida fohishaxonalarda ishlash uchun koʻchib ketishiga ruxsat bergan<ref name="auto3">{{Harvard citation no brackets|Warren|2003|p=35}}</ref>. Singapurdagi yapon konsulining xabarlariga koʻra, 1895-yilda Singapurda yashovchi 450 dan 600 gacha yaponlarning deyarli barchasi fohishalar va ularning yordamchilari yoki kanizaklari boʻlgan; 20 ga yaqin odam „ushbu savdo“ bilan shugʻullangan<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|Hirakawa|1999|p=26}}</ref>. 1895-yilda yapon maktablari yoki jamoat tashkilotlari boʻlmagan va Yaponiya konsulligi oʻz fuqarolariga kam taʼsir koʻrsatgan; fohishaxona egalari jamiyatda hukmron kuch edi. Xitoy-Yaponiya urushidagi gʻalaba bilan bir qatorda, Yaponiya davlatining kuchayishi chet eldagi yapon fuqarolarining rasmiy maqomiga oʻzgartirishlar kiritdi; yevropaliklar bilan rasmiy huquqiy tenglikka erishdilar<ref>{{Harvard citation no brackets|Shiraishi|Shiraishi|1993|p=8}}</ref>. Oʻsha yili yapon hamjamiyatiga oʻz qabristonini yaratish uchun hukumat tomonidan rasmiy ruxsat berildi, Serangoon shahrida urbanizatsiyalashgan hududdan tashqarida oʻn ikki gektar yer ajratildi. Aslida, bu joy 1888-yildayoq yaponiyaliklar uchun qabriston sifatida ishlatilgan<ref name="auto4">{{Harvard citation no brackets|Tsu|2002|p=96}}</ref>. Biroq, ularning rasmiy maqomidagi bu oʻzgarishlarga qaramay, jamiyatning oʻzi fohishalikka asoslangan boʻlib qoldi<ref name="auto5">{{Harvard citation no brackets|Shiraishi|Shiraishi|1993|p=9}}</ref>. Bu hukumat tomonidan mintaqada Yaponiya iqtisodiy bazasini rivojlantirish yoʻli sifatida koʻrilgan; fohishalik savdosidan olingan foyda kapital toʻplash va Yaponiyaning iqtisodiy manfaatlarini diversifikatsiya qilish uchun ishlatilgan<ref name="auto3">{{Harvard citation no brackets|Warren|2003|p=35}}</ref>. Fohishalar boshqa yaponlarga ham kreditor, ham mijoz boʻlib xizmat qilishgan: ular oʻz daromadlarini tadbirkorlik faoliyatini boshlashga urinayotgan boshqa yapon aholisiga qarzga berishgan va yapon tikuvchilari, shifokorlari va oziq-ovqat doʻkonlariga homiylik qilishgan<ref name="auto6">{{Harvard citation no brackets|Shimizu|Hirakawa|1999|p=21}}</ref>. [[Rus-yapon urushi|Rus-yapon urushi davrida]] Singapurdagi yapon fohishalarining soni 700 ga yetgan boʻlishi mumkin<ref name="auto3" />. Ular Oʻrta yoʻl atrofida toʻplangan<ref>{{Harvard citation no brackets|Warren|2003|p=41}}</ref>. Biroq, [[Birinchi jahon urushi]] tufayli Janubi-Sharqiy Osiyo Yevropa importidan uzilib qolganligi sababli, yapon mahsulotlari Yevropadan keladigan importning oʻrnini bosuvchi mahsulot sifatida kirib kela boshladi va bu Yaponiya hamjamiyatining iqtisodiy asosi sifatida chakana savdo va savdoga oʻtishni boshladi<ref name="auto5" />. Singapur 1921-yilda litsenziyalangan yapon fohishaligini bekor qildi<ref>{{Harvard citation no brackets|Warren|2003|p=42, [https://books.google.com/books?id=Eo_Hav3qHYEC&pg=PA87 87]}}</ref>. Bu butun yarimorol boʻylab qonuniylashtirilgan fohishalikka toʻliq barham berish boʻyicha hukumatning yirik rejasining bir qismi boʻlgan<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|1993|p=66}}</ref>. Taqiqlanganiga qaramay, koʻpchilik oʻz kasbini yashirincha davom ettirishga harakat qildi; Biroq, Singapur va Yaponiya hukumatlari fohishalik savdosini toʻxtatishga harakat qilishdi<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|1993|p=67}}</ref>. 1927-yilga kelib, taxminan 126 ta mustaqil yapon fohishasi qolgan<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|1993|p=68}}</ref>. Koʻpchilik oxir-oqibat Singapurni tark etdi yoki boshqa savdolarga oʻtdi. Ularning ketishi Yaponiya aholisi tarkibida sezilarli oʻzgarishlarga toʻgʻri keldi: ular homiylik qilgan, asosan yapon erkaklar tomonidan boshqariladigan tikuvchilik va sartaroshlar kabi korxonalar ham mijozlari ham chiqib ketishgani sababli yopildi yoki ularning oʻrnini yapon savdo firmalarida ishlaydigan xodimlar egallashdi. 1914-yilda atigi 14 nafar yaponiyalik bunday kasblarda ishlagan boʻlsa, 1921-yilga kelib ularning soni 1478 nafarga yetdi<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|1993|p=69}}</ref>. Oʻzgarish keyingi oʻn yillikda ham davom etadi: 1919-yilda Singapurdagi yaponlarning 38,5 foizi tovar savdogarlari va 28,0 foizi kompaniya va bank xodimlari boʻlgan boʻlsa, 1927-yilga kelib bu nisbat keskin oʻzgarib, 9,7 foiz savdogar va 62,9 foizni tashkil etdi<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|1993|p=75}}</ref>. Yaponiya aholisi 1929-yilda Singapurda oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi va keyin butun dunyo boʻylab [[Buyuk depressiya|Buyuk Depressiya]] natijasida 1933-yilgacha qisqaradi. Biroq, [[Devalvatsiya|yenaning qadrsizlanishi]] va natijada Janubi-Sharqiy Osiyo bozorlarida yapon mahsulotlarining raqobatbardoshligi oshishi tufayli u biroz tiklanadi<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|1993|p=63}}</ref>. Boshqa yapon korxonalari qisqarishiga qaramay, baliqchilar soni 1920-yilda 200 kishidan iborat kichik bazadan 1936-yilda 1752 kishigacha oʻsdi, bu 1930-yillarda doimiy Yaponiya aholisining katta qismini tashkil etgan<ref>{{Harvard citation no brackets|Shimizu|Hirakawa|1999|p=94}}</ref>. === Singapur jangi === Yaponiyaning davlat sifatida Singapur bilan eng birinchi muhim oʻzaro taʼsiri Singapur hali ham Boʻgʻozlar turar-joylarining bir qismi boʻlgan paytda sodir boʻlgan. 1941-yil [[Pyorl Harborga hujum|8-dekabr kuni AQShning Perl-Harbor harbiy-dengiz bazasiga Yaponiyaning kutilmagan hujumi]] va Britaniya mustamlakasi Gonkongning xuddi shu kundagi hujumi bilan bir vaqtda Boʻgʻoz aholi punktlariga ham hujum boshlandi<ref>{{Kitob manbasi|url=http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910|title=Australia in the War of 1939–1945. Series 2 - Navy|last=Gill|first=G. Hermon|publisher=Australian War Memorial|year=1957|location=Canberra|chapterurl=http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910|access-date=2022-11-12|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525001721/http://www.awm.gov.au/histories/second_world_war/volume.asp?levelID=67910}}</ref>. 1940-yilda Fransiya Hindixitoy ustidan nazoratni oʻz qoʻliga olgach, Yaponiya bir necha hujumlar uyushtirishga muvaffaq boʻldi. Qisman Tailand bilan ittifoq tufayli keyingi ikki oy ichida Malay arxipelagining katta hududlarini nazoratga oldi. Bir vaqtning oʻzida Singapurni tez-tez bombardimon qildi. 1942-yil 31-yanvarda Malaya yapon qoʻliga oʻtdi va chekinayotgan oxirgi ittifoqchi kuchlarni toʻxtatish uchun Malaya va Singapur oʻrtasidagi koʻprikni vayron qildi, Singapurga toʻliq hujumga tayyorlana boshladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=The Battle for Singapore: The True Story of the Greatest Catastrophe of World War II|last=Thompson|first=Peter|publisher=Portrait Books|year=2005|isbn=0-7499-5099-4|location=London|pages=250–251}}</ref>. Koʻprikni vayron qilish biroz vaqt oldi, yaponlar 8-fevral kuni Singapurga yetib kelishdi va Sarimbun plyaji jangiga kirishdilar. Muvaffaqiyatli gʻalabadan soʻng, Yaponiya hujumning ikkinchi bosqichiga oʻtdi, bu davrda yaponlar katta talofatlarga duchor boʻlishdi, ammo ittifoqchi ofitserlar oʻrtasidagi notoʻgʻri aloqa tufayli gʻalaba qozonishdi<ref>{{Kitob manbasi|title=Singapore: The Pregnable Fortress — A Study in Deception, Discord and Desertion|url=https://archive.org/details/singaporepregnab0000elph_f4m9|last=Elphick|first=Peter|publisher=Coronet Books|year=1995|isbn=0-340-64990-9|location=London}}</ref>. Singapurdan yaponlar sharqqa bosishda davom etdilar, oxir-oqibat strategik ahamiyatga ega Bukit Timahni egallab olishdi. Keyinchalik Pasir Panjangni olish uchun janubga harakat qilishdi. 15-fevralga kelib, oziq-ovqat va suv ratsioni kamligi, qurol-yarog 'oʻq-dorilari deyarli tugab boʻlgani tufayli yakuniy yigʻilish boʻlib oʻtdi, unda ittifoqchi ofitserlar hech qanday qarshi hujumni amalga oshirish mumkin emasligiga kelishib oldilar<ref name=":0"/>. Soat 17:15 da general-leytenant Artur Persival yapon qoʻshinlariga taslim boʻlib, yetti kunlik jangga nuqta qoʻydi. Magʻlubiyatni Winston Cherchill Britaniya harbiy tarixidagi „eng yomon falokat“<ref>{{Kitob manbasi|title=The Second World War|last=Churchill|first=Winston|publisher=Pimlico|year=1959|isbn=9780712667029|location=London}}</ref> deb taʼriflagan<ref>{{Kitob manbasi|title=The Second World War: A Military History|url=https://archive.org/details/secondworldwarmi0000corr|last=Corrigan|first=Gordon|publisher=Atlantic Books|year=2010|isbn=9780857891358|location=New York}}</ref>. === Yaponiya bosib olgan Singapur === Singapur '''Syonan-to''' (shōnan ''-tō'') nomi bilan tanildi, bu ingliz tiliga „Janubiy nur“ deb tarjima qilinadi. [[Yaponiya imperiyasi]] tomonidan ishgʻol qilingach uch yarim yil davomida Singapur, shuningdek, imperiyaning koʻplab boshqa koloniyalari koʻplab harbiy jinoyatlarga duchor boʻlgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=15-avgust 2016-yil |title=Japanese War Crimes |language=inglizcha |work=National Archives |url=https://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes |access-date=19-mart 2018-yil}}</ref>. Singapurga kelganidan koʻp oʻtmay, Yaponiyaning <u>Kempeitai</u> maxfiy politsiyasi Yaponiya imperiyasiga tahdid solayotgan etnik kelib chiqishi xitoylik boʻlgan singapurlarni tozalashni boshladi. Sook Ching nomi bilan atalgan ushbu ikki haftalik tozalash jarayonida 18 yoshdan 50 yoshgacha boʻlgan singapurlik erkaklar qisqa skrining jarayonidan oʻtkazildi va agar yaponlarga qarshi deb hisoblansa, hibsga olinib, oʻldirish uchun bir necha masofaviy qatl joylaridan biriga olib ketildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nlb.gov.sg/biblioasia/2017/01/09/the-sook-ching/#sthash.ZTBrkS1t.dpbs|sarlavha=The Sook Ching – BiblioAsia|ish=www.nlb.gov.sg|til=inglizcha|qaralgan sana=19-mart 2018-yil}}</ref>. Yaponlar butun Malaya boʻylab xuddi shunday tozalashni uyushtirishga harakat qilishdi, lekin skrining jarayonidan voz kechishdi va buning oʻrniga Malayaning etnik kelib chiqishi xitoylik boʻlgan aholisini keng koʻlamli oʻldirish bilan shugʻullanishdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.routledge.com/Southeast-Asian-Culture-and-Heritage-in-a-Globalising-World-Diverging/Ismail-Shaw/p/book/9780754672616|sarlavha=Southeast Asian Culture and Heritage in a Globalising World: Diverging Identities in a Dynamic Region (Hardback) - Routledge|ish=Routledge.com|til=inglizcha|qaralgan sana=19-mart 2018-yil}}</ref>. Yaponiya yozuvlari tozalash 5000 dan kam odamning oʻlimiga olib kelganligini koʻrsatsa-da, Singapur asoschisi va birinchi bosh vaziri Li Kuan Yu oʻlganlar soni 50,000 dan 100,000 gacha boʻlgan singapurlik-xitoylik erkaklarni taxmin qilgan. Koʻpgina Britaniya va avstraliyalik harbiy asirlar Changi qamoqxonasida saqlanayotgan boʻlsa-da, ularning bir qismi Yaponiya imperiyasi tomonidan qullikka majburlangan. Janubi-Sharqiy Osiyo boʻylab bir qator infratuzilma loyihalarida ishlash uchun yuborilgan<ref>{{Kitob manbasi|title=With Only the Will to Live: Accounts of Americans in Japanese Prison Camps 1941–1945|last=La Forte|first=Robert S|year=1994|location=Wilmington, Delaware}}</ref>. Yaponiya imperiyasi ham Singapurda bir nechta ayollar uylarini (Yaponiya armiyasi tomonidan jinsiy qullikka majburlangan ayollar va qizlar) tashkil etdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://mothership.sg/2017/07/comfort-women-were-housed-in-cairnhill-during-japanese-occupation/|sarlavha='Comfort women' were housed in Cairnhill during Japanese Occupation|ish=Mothership.sg|til=inglizcha|qaralgan sana=19-mart 2018-yil}}</ref>. Taʼlim tizimi boshqa yapon koloniyalarida mavjud boʻlganlarga taqlid qilgan, unda barcha talabalar yapon tilini oʻrganishga majbur boʻlgan va oʻz ona tillaridan foydalanishdan qaytarilgan. Xalq orasida banan puli deb ataladigan yangi valyuta muomalaga kiritildi. Ushbu valyuta tezda katta inflyatsiyani olib keldi, chunki yapon rasmiylari kerak boʻlganda koʻproq bosib chiqarishgan va pulni osonlik bilan qalbakilashtirish mumkin edi<ref>{{Kitob manbasi|title=Malaysia Banknotes & Coins (1786—2006): A Complete Educational Reference|last=Boon|first=K.N.|year=2006|isbn=983-43313-0-4}}</ref>. Barcha singapurliklar oziq-ovqat ratsioniga boʻysunishdi va fuqarolarga har oyda sotib olish uchun ratsion kartalari tarqatildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/4c7bd7be-1162-11e3-83d5-0050568939ad|sarlavha=PEACE LIVING CERTIFICATE ISSUED DURING JAPANESE OCCUPATION|ish=www.nas.gov.sg|qaralgan sana=20-mart 2018-yil|arxivsana=2020-04-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200412070226/http://www.nas.gov.sg/archivesonline/photographs/record-details/4c7bd7be-1162-11e3-83d5-0050568939ad}}</ref>. Oziq-ovqat mavjudligi kamayganligi sababli, singapurliklar oʻz bogʻlarida oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirishga urindilar. Yaponlarga qarshi bir qancha partizan hujumlari sodir boʻlgan va Qoʻshma Shtatlar vaqti-vaqti bilan Yaponiya bazalarini bombardimon qilgan boʻlsa-da, Ikkinchi Jahon urushi oxirida Yaponiya harbiy taslim boʻlgunga qadar ishgʻol tugamaydi. Yaponiya istilosi va ingliz istilosining qayta tiklanishi oʻrtasidagi oraliq davr yirik jinoiy faoliyat va yaponlarga qarshi qasos bilan ajralib turdi. == Aloqalar va iqtisodiy munosabatlarning oʻrnatilishi == Yaponiya va Singapur ishgʻoldan keyin juda kam oʻzaro aloqada boʻlishgan. 1959-yilda Yaponiya hukumatiga kompensatsiya toʻlash toʻgʻrisida soʻrov yuborildi, ammo Yaponiya Singapur hali ham Britaniyaning mustamlakasi ekanligini va 1951-yilda Britaniyaga tovon toʻlaganligi sababli ularni rad etdi. Singapur 1963-yilgacha Birlashgan Qirollikning mustamlakasi sifatida mavjud boʻldi. Keyinchalik [[Malayziya]] bilan birlashib, davlatga aylandilar. Biroq, yirik siyosiy kelishmovchiliklar va irqiy nizolardan soʻng Malayziya hukumati bir ovozdan Singapurni ittifoqdan chiqarishga ovoz berdi, natijada 1965-yil 9-avgustda Singapur toʻliq mustaqillikka erishdi. Mustaqillik oʻrnatilgandan soʻng, Yaponiya va Singapur oʻrtasida ellik million Singapur dollari toʻlash boʻyicha kelishuvga erishildi, ammo Yaponiya ishgʻol paytida sodir etilgan harbiy jinoyatlar uchun rasmiy uzr soʻramagan<ref>{{Veb manbasi|url=http://sg.pagenation.com/?p=4195|sarlavha=Singapore Log » Japan Made To Pay $50 million In War Reparations : Pagenation|ish=sg.pagenation.com|qaralgan sana=20-mart 2018-yil|arxivsana=2022-11-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221112092035/https://sg.pagenation.com/?p=4195}}</ref>. Biroq, Yaponiya Singapurning imkoniyatlarini hisobga olib eng yirik savdo sherigi, shuningdek, eng yirik chet el investoriga aylandi. 1980-yilda Singapur hukumati korporativ boshqaruv, mehnat amaliyoti va jamoat xavfsizligi nuqtai nazaridan Yaponiyadan oʻrganish kampaniyasini boshladi. Kompaniyaning kasaba uyushmalari va koban yoki mahalla politsiyasi postlari Singapurga kiritildi<ref name=":1">{{Yangiliklar manbasi |last=Michishita |first=Narushige |date=11-fevral 2015-yil |title=Japan, Singapore, and 70 years of post-war ties |language=inglizcha |work=The Straits Times |url=http://www.straitstimes.com/opinion/japan-singapore-and-70-years-of-post-war-ties |access-date=20-mart 2018-yil}}</ref>. Yaponiyaning xususiy sektori Singapurning dastlabki yillarida iqtisodiy rivojlanishida muhim rol oʻynagan, yapon korporatsiyalari Seiko yirik ishlab chiqarish markazini tashkil qildi va Sumitomo Chemical Corporation Singapurda birinchi neft-kimyo zavodini yaratdi. Yaponiya mahsuldorlik markazi, shuningdek, Singapurga oʻz mahsuldorligini oshirish boʻyicha maslahat berdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Koh |first=Tommy |date=26-aprel 2016-yil |title=Japan, Singapore and 50 years of post-war friendship |language=inglizcha |work=The Straits Times |url=http://www.straitstimes.com/opinion/japan-singapore-and-50-years-of-post-war-friendship |access-date=20-mart 2018-yil}}</ref>. 2002-yilda Yaponiya-Singapur Iqtisodiy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim ({{lang-ja|日本シンガポール新時代経済連携協定}} Nihon Shingapōru shin jidai keizai renkei kyōtei) imzolanishi bilan munosabatlardagi muhim bosqich roʻy berdi. Hujjat Yaponiyaning boshqa davlat bilan birinchi iqtisodiy hamkorlik shartnomasi boʻlib xizmat qildi. Bu ikki davlat chegarasi orqali odamlar, tovarlar, xizmatlar, kapital, axborot va boshqalarning erkin harakatlanishini osonlashtirib, iqtisodiy faoliyat sohasida hamkorlikni mustahkamlash imkonini berdi. Shuningdek, Yaponiyadan Singapurga eksport qilinadigan barcha tariflarni bekor qildi. Singapurdan Yaponiyaga import qilinadigan bojlar ham bekor qilindi, qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va charm mahsulotlari bundan mustasno<ref name=":2"/>. Yaponiya va Singapur hukumatlari bir necha bor bir-birlariga tashrif buyurishgan. Yaponiya ham, Singapur ham Sharqiy Osiyo sammiti, [[Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorlik tashkiloti|Osiyo-Tinch okeani iqtisodiy hamkorligi]] (APEC), [[Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasi|ASEAN+3]] (APT) va [[Jahon savdo tashkiloti]] (JST) aʼzolaridir. Bugungi kunda ikki davlat bir-birining eng yirik Osiyo investorlari hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Foreign investment in Japan - Santandertrade.com|url=https://santandertrade.com/en/portal/establish-overseas/japan/foreign-investment|kirish sanasi=2-fevral 2021-yil|ish=santandertrade.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Foreign investment in Singapore - Santandertrade.com|url=https://santandertrade.com/en/portal/establish-overseas/singapore/foreign-investment|kirish sanasi=2-fevral 2021-yil|ish=santandertrade.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=14-iyun 2016-yil|sarlavha=Singapore emerges as top Asian investor in Japan|url=https://www.asiaone.com/singapore-emerges-top-asian-investor-japan|kirish sanasi=2-fevral 2021-yil|ish=AsiaOne|til=inglizcha}}</ref><ref>{{Veb manbasi|muallif=Mourdoukoutas|ism=Panos|sarlavha=Japan, Not China, Is The Biggest Investor In Southeast Asia's Infrastructure|url=https://www.forbes.com/sites/panosmourdoukoutas/2019/06/26/japan-beats-china-in-the-philippines-singapore-and-vietnam/|kirish sanasi=2-fevral 2021-yil|ish=Forbes|til=inglizcha}}</ref>. 2015-yilga kelib, Singapurda 25 000 dan ortiq yapon yashagan, odatda mamlakatda faoliyat yuritgan yoki doimiy rezident boʻlgan 1100 yapon kompaniyasida ishlaydi<ref>Mayako Shimamoto, Koji Ito, and Yoneyuki Sugita, ''Historical Dictionary of Japanese Foreign Policy'' (2015) p. 271. </ref>. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! style="text-align:left"|Savdo qiymati<br /><small>（mln AQSh dollari hisobida)</small> ! 2007-yil !! 2008-yil !! 2009-yil !! 2010-yil !! 2011-yil !! 2012-yil !! 2013-yil !! 2014-yil !! 2015-yil !! 2016-yil !! 2017-yil !! 2018-yil !! 2019-yil !! 2020-yil |- | align=left|Singapurga eksport qilish||450,628||476,762||391,118||478,841||514,741||408,362||410,286||409,536||346,440||320,476||385,307||406,969||390,382||373,889 |- | align=left|Yaponiyaga import qilish||395,980||450,893||356,299||423,222||459,655||379,734||373,022||366,016||296,602||274,998||338,247||366,342||359,004||328,804 |} {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! style="text-align:left"|Toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar<br /><small>（mln AQSh dollari hisobida)</small> ! 2007-yil !! 2008-yil !! 2009-yil !! 2010-yil !! 2011-yil !! 2012-yil !! 2013-yil !! 2014-yil !! 2015-yil !! 2016-yil !! 2017-yil !! 2018-yil !! 2019-yil |- | align=left|Qabul qilingan toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar miqdori ||37,033||11,798||24,418||48,637||48,637||64,003|| || || || || || || |- | align=left|Qabul qilingan toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalar<br />{{small|（majburiyat asosida）}} || || ||8,081||9,427||10,559||13,099|| 9,591 || 8,961 || 8,130 || 6,492 || 7,070 || || |} == Diplomatik missiyalar == {{Col-begin}} {{col-2}}; Singapurdan * [[Tokio]] (Elchixona) * [[Osaka]] (Konsullik) * [[Nagoya]] (konsullik){{col-2}}; Yaponiyadan * [[Singapur]] (Elchixona){{Col-end}}{{Col-begin}} {{col-2}};[[Singapurning Yaponiyadagi elchilari ro'yxati|Singapurning Yaponiyadagi elchilari]]<ref>{{veb manbasi|url=https://mothership.sg/2017/06/lui-tuck-yew-is-now-our-ambassador-to-japan-in-the-footsteps-of-wee-kim-wee/|title=Lui Tuck Yew is now our Ambassador to Japan, in the footsteps of Wee Kim Wee|website=mothership.sg}}</ref> * Dr. Ang Kok Peng (1968-yil iyundan 1971-yil aprelgacha) * Dr. Loy Keng Fu (1971-yil avgustdan 1972-yil sentyabrgacha) * Wee Mon Cheng (1973-yil iyundan 1980-yil avgustgacha) * Vi Kim Vi (1980-yil sentyabrdan 1984-yil aprelgacha) * Li Khoon Choy (1984-yil iyundan 1988-yil iyulgacha) * Cheng Tong Fatt (1988-yil iyuldan 1991-yil iyungacha) * Lim Chin Beng (1991-yil iyuldan 1997-yil noyabrgacha) * Chew Tai Su (1998-yil fevraldan 2004-yil iyulgacha) * Tan Chin Tiong (2004-yil oktyabrdan 2012-yil yanvargacha) * Chin Siat Yoon (2012-yil apreldan 2017-yil iyungacha) * Lui Tak Yu (2017-yil iyundan 2019-yil sentyabrgacha) * Piter Tan Xay Chuan (2019-yil sentyabrdan hozirgacha){{col-2}};Singapurdagi bosh konsullar<ref name="auto">{{veb manbasi|url=https://www.sg.emb-japan.go.jp/itpr_en/about_pastamb.html|title=Former Ambassadors and Consul-Generals|website=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}</ref> Ken Ninomiya (1952-yil oktyabrdan 1957-yil noyabrgacha) * Seizou Hinata (1957-yil noyabrdan 1960-yil oktyabrgacha) * Kensaku Maeda (1960-yil oktyabrdan 1963-yil maygacha) * Xiroto Tanaka (1963-yil maydan 1964-yil martgacha) * Sunemitsu Ueda (1964-yil martdan 1966-yil aprelgacha) Bosh konsullik 1966-yilda elchixonaga aylantirildi.;Yaponiyaning Singapurdagi elchilari * Sunemitsu Ueda (1966-yil apreldan 1967-yil noyabrgacha) * Kenichiro Yoshida (1967-yil noyabrdan 1969-yil sentyabrgacha) * Yasuxiko Nara (1969-yil sentyabrdan 1972-yil oktyabrgacha) * Tokichiro Uomoto (1972-yil oktyabrdan 1975-yil sentyabrgacha) * Shinsuke Hori (1975-yil sentyabrdan 1978-yil fevralgacha) * Kiyoaki Kikuchi (1978-yil fevraldan 1980-yil martgacha) * Toshijiro Nakajima (1980-yil martdan 1982-yil oktyabrgacha) * Xirosi Fukada (1982-yil oktyabrdan 1984-yil avgustgacha) * Xiroshi Xashimoto (1984-yil avgustdan 1987-yil martgacha) * Wasuke Miyake (1987-yil martdan 1989-yil iyungacha) * Tatsuo Yamaguchi (1989-yil iyundan 1992-yil iyulgacha) * Takehiro Togo (1992-yil iyuldan 1993-yil noyabrgacha) * Tomoya Kavamura (1993-yil noyabrdan 1996-yil fevralgacha) * Katsushisa Uchida (1996-yil fevraldan 1998-yil martgacha) * Xiroshi Xashimoto (1998-yil martdan 2001-yil martgacha) * Toshiyuki Takano (2001-yil martdan 2001-yil oktyabrgacha) * Kunihiko Makita (2001-yil oktyabrdan 2004-yil avgustgacha) * Kojima Takaaki (2004-yil avgustdan 2007-yil oktyabrgacha) * Makoto Yamanaka (2007-yil oktyabrdan 2010-yil oktyabrgacha) * Yoichi Suzuki (2010-yil oktyabrdan 2013-yil oktyabrgacha) * Haruhisa Takeuchi (2013-yil oktyabrdan 2016-yil aprelgacha) * Kenji Shinoda (2016-yil apreldan 2018-yil oktyabrgacha) * Jun Yamazaki (2018-yil oktyabrdan hozirgacha)<ref>{{veb manbasi|url=https://www.sg.emb-japan.go.jp/itpr_en/about.html|title=Greetings from Ambassador Jun Yamazaki|website=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}</ref> {{Col-end}} == Madaniy munosabatlar == [[Fayl:ChineseGardenSingapore-bridge-pagoda-20080501.jpg|thumb| Yapon bogʻi koʻprigi]] [[Fayl:Pokemon_Center_Singapore.jpg|thumb| Pokemon markazi Singapur]] Yaponiya va Singapur soʻnggi bir necha oʻn yilliklarda ijobiy munosabatlardan foyda koʻrdi. Yaponiya madaniyatining koʻplab jihatlari, jumladan, oziq-ovqat va ommaviy axborot vositalari, 1980- va 1990-yillar davomida butun Singapurda mashhur boʻldi. Singapur madaniyati Yaponiyada ham oʻzining madaniy meʼyorlari va koʻp madaniyatli oshxonalari kabi keng tarqalmoqda<ref name=":1"/>. Jurong Yapon bogʻi, Singapurning Jurong Sharqida joylashgan ({{lang-ja|星和園ジュロン日本庭園}} Seiwa-en Juron Nihon teien) 1974-yilda ochilgan boʻlib, 1392—1568-yillardagi Muromachi davri va 1568—1615-yillardagi Azuchi-Momoyama davrini tasvirlash uchun moʻljallangan<ref name="jgarden">{{Veb manbasi|sarlavha=Singapore Chinese and Japanese Gardens|url=http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=415|nashriyot=www.jgarden.org/|kirish sanasi=7-noyabr 2012-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130123212700/http://www.jgarden.org/gardens.asp?ID=415|arxivsana=23 January 2013}}</ref><ref name="sgparks">{{Veb manbasi|sarlavha=Singapore Parks - Singapore Attractions|url=http://www-singapore.com/attractions/nature-parks.htm|nashriyot=www.singapore.com/|kirish sanasi=24-fevral 2014-yil}}</ref>. 2014-yilgi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Singapur aholisining taxminan 44 foizi mamlakatning Yaponiya bilan munosabatlarini „juda doʻstona“ deb bilishadi, singapurliklarning 53 foizi esa „baʼzi shartlar bilan“ Yaponiyaga ishonish mumkinligini bildrishadi<ref name=":1"/>. 2016-yilda Yaponiya va Singapur oʻrtasidagi munosabatlarning 50 yilligi sababli Singapurda bir yil davomida oʻtkazilgan koʻplab yapon madaniy tadbirlari bilan nishonlandi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sg.emb-japan.go.jp/events_SJ50PA_Schedule.htm|sarlavha=The 50th Anniversary of Singapore-Japan Diplomatic Relations (SJ50) Project Plan (In Singapore)|ish=www.sg.emb-japan.go.jp}}</ref>. Albirex Niigata Singapore FC {{lang-ja|アルビレックス新潟シンガポール}} Arubirekkusu Nīgata Shingapōru) — Singapur Premer-ligasida oʻynaydigan futbol klubi. Klub yaponiyalik Albirex Niigataning jamoasi boʻlib, uning oʻyinchilari Yaponiyadan baʼzi singapurlik futbolchilar bilan kelishadi. Don Kidot ({{lang-ja|株式会社ドン・キホーテ}} Yaponiyada keng tanilgan Kabushiki gaisha Don Kihote chegirmali doʻkoni 2017-yilda Singapurda oʻzining birinchi doʻkonini ochdi. 2021-yil holatiga koʻra, u hozirda Singapurda 11 doʻkonga ega, bu Yaponiyadan tashqarida eng koʻp doʻkonlar soniga ega mamlakat sifatida qayd etilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Japan's Donki to open first Southeast Asian store in Singapore |language=inglizcha |work=Channel NewsAsia |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/japan-s-donki-to-open-first-southeast-asian-store-in-singapore-8913892 |access-date=7-avgust 2018-yil |archive-date=28-sentabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091807/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/japan-s-donki-to-open-first-southeast-asian-store-in-singapore-8913892/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Varma |first=Ankita |date=30-noyabr 2017-yil |title=Don Don Donki store opening at Orchard Central on Friday |language=inglizcha |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/don-don-donki-store-opening-at-orchard-central-on-friday |access-date=7-avgust 2018-yil |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091809/https://www.straitstimes.com/lifestyle/don-don-donki-store-opening-at-orchard-central-on-friday/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Japan's Donki to launch second outlet in Singapore, first store set for Dec 1 opening |language=inglizcha |work=Channel NewsAsia |url=https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/japan-s-donki-to-launch-second-outlet-in-singapore-first-store-9450750 |access-date=7-avgust 2018-yil |archive-date=28-sentabr 2020-yil |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091813/https://www.channelnewsasia.com/news/lifestyle/japan-s-donki-to-launch-second-outlet-in-singapore-first-store-9450750/ |url-status=dead }}</ref>. Don Kijote asoschisi ham Singapurda, xususan Sentosada yashaydi<ref name="Founder">{{Yangiliklar manbasi |title=Don Quijote founder and his ties to Singapore |work=AsiaOne |url=http://www.asiaone.com/business/don-quijote-founder-and-his-ties-singapore |access-date=29-noyabr 2017-yil}}</ref>. Birinchi rasmiy doimiy Pokémon markazi ({{lang-ja|ポケモンセンター}}) Pokemonsentā) Yaponiyadan tashqarida 2019-yil 11-aprelda Singapurda, xususan Jewel Changi aeroportida ochilgan. Singapurda Yaponiyadan tashqarida joylashgan yagona mashhur Pokemon markazi mavjud. Singapur oshxonasining jihatlari ham Yaponiyaning turli joylarida mashhur. Bee Cheng Hiang, oʻzining bakkvasi bilan mashhur boʻlgan Singapur kompaniyasi, 2016-yil 23-sentyabrda Ginza shahrida oʻzining birinchi yapon shoxobchasini ochdi<ref>{{Veb manbasi|muallif=hermes|sana=10-oktabr 2016-yil|sarlavha=A slice of Singapore in Tokyo: Bee Cheng Hiang opens in Japan|url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/a-slice-of-singapore-in-tokyo|kirish sanasi=2-fevral 2021-yil|ish=The Straits Times|til=inglizcha}}</ref>. 2020-yilda Singapurning Ya Kun Kaya Toast qahvaxonalar tarmogʻi Shinjuku shahrida oʻzining birinchi savdo nuqtasini ochdi<ref>{{Veb manbasi|muallif=How|ism=Mandy|sarlavha=Ya Kun opens Tokyo outlet, explains to Japanese that kaya toast is 'soul food'|url=https://mothership.sg/2020/06/ya-kun-tokyo/|ish=mothership.sg|kirish sanasi=2-avgust 2021-yil}}</ref>. Jamoatchilik politsiyasining uslubi Yaponiyada ham, Singapurda ham oʻxshashdir, bu asosan kobanlar va mahalla politsiya markazlari bilan bogʻliq. == Madaniyat va ommaviy axborot vositalari == === Musiqasi === Parfume, Kyary Pamyu Pamyu, Official Hige Dandism, Sakura Gakuin, Babymetal, AKB48 va Aimyon kabi yapon rassomlari Singapurda mashhur. Koʻpgina yapon sanʼatkorlari J-pop ning ishtiyoqli bozori tufayli Singapurga gastrolga borishga moyildirlar. Oliviya Ong kabi singapurlik sanʼatkorlar Yaponiyada katta muvaffaqiyatlarga erishdilar, ular bolaligida [[Tokio|Tokioga]] koʻchib oʻtishgan va yapon-Singapur ovoz yozish kompaniyasi S2S Pte Ltd bilan shartnoma imzolash paytida J-pop Mirai guruhini tuzganlar<ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Push to boost J-pop culture abroad |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/push-to-boost-j-pop-culture-abroad |access-date=2022-11-12 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091813/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/push-to-boost-j-pop-culture-abroad/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Could Perfume lead J-pop's resurgence? |work=The New Paper |url=https://www.tnp.sg/entertainment/music/could-perfume-lead-j-pops-resurgence |access-date=2022-11-12 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091818/https://www.tnp.sg/entertainment/music/could-perfume-lead-j-pops-resurgence/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=J-pop star Kyary Pamyu Pamyu, 23, has no intention of altering her cute image |work=The New Paper |url=https://www.tnp.sg/entertainment/music/j-pop-star-kyary-pamyu-pamyu-town-concert |access-date=2022-11-12 |archive-date=2020-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928091821/https://www.tnp.sg/entertainment/music/j-pop-star-kyary-pamyu-pamyu-town-concert/ |url-status=dead }}</ref>. Yaponiyadagi koʻplab J-pop sanʼatkorlariga sanʼatkorlarni boshqarish xizmatlarini koʻrsatadigan yapon koʻngilochar kompaniyasi Amuse, Inc. Singapurda ofisiga ega. === Anime === Yapon pop madaniyatini oʻz ichiga olgan koʻplab yillik anjumanlardan biri bu Anime Festival Asia ({{lang-ja|アニメフェスティバルアジア}} Anime Fesutibaru Ajia), har yili Singapurning Suntec konferensiya va koʻrgazma markazida oʻtkaziladi. == Transporti == === Havo === Yaponiya va Singapur oʻrtasida har kuni quyidagi aviakompaniyalar bilan oʻnlab toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar mavjud: Singapore Airlines, Scoot, Jetstar, All Nippon havo yoʻllari va Yaponiya havo yoʻllari. Singapur Changi aeroporti ham All Nippon havo yoʻllari uchun xizmat koʻrsatadi. Singapore Airlines va All Nippon havo yoʻllari aviakompaniyalari bir-birlari bilan kodshering shartnomasiga ega<ref name="CAPA ANA profile">{{Veb manbasi|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/all-nippon-airways-nh|sarlavha=Profile on All Nippon Airways|ish=CAPA|nashriyot=Centre for Aviation|qaralgan sana=31-oktabr 2016-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20161031164234/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/all-nippon-airways-nh|arxivsana=31 October 2016}}</ref>. Singapur Airlines, All Nippon havo yoʻllari va Yaponiya Havo Yoʻllari Skytrax tomonidan 5 yulduzli aviakompaniyalar sifatida baholanadi. 2019-yil holatiga koʻra, Singapur Changi aeroporti Skytrax tomonidan dunyodagi eng yaxshi aeroport deb topildi. Tokio Haneda aeroporti, Chubu Centrair xalqaro aeroporti va Narita xalqaro aeroporti mos ravishda ikkinchi, oltinchi va toʻqqizinchi oʻrinlarni egalladi<ref name="WAA">{{Veb manbasi|url=https://www.worldairportawards.com/worlds-top-10-airports-2019/|sarlavha=The World’s Top 10 Airports of 2019|ish=WAA|nashriyot=Skytrax|qaralgan sana=29-sentabr 2019-yil}}</ref>.{{Aeroport-yoʻnalishlar|[[All Nippon havo yo'llari]]|[[Changi Airport|Singapur]], [[Haneda Airport|Tokio–Haneda]], [[Narita International Airport|Tokio–Narita]]|[[Japan Airlines]]|[[Changi Airport|Singapur]], [[Haneda Airport|Tokio–Haneda]], [[Narita International Airport|Tokio–Narita]]|[[Jetstar Asia havo yo'llari]]|[[Changi Airport|Singapur]], [[Naha Airport|Naha]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]]|[[Singapur Airlines]]|[[Changi Airport|Singapur]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Chūbu Centrair International Airport|Nagoya–Centrair]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[New Chitose Airport|Sapporo–Chitose]], [[Haneda Airport|Tokio–Haneda]], [[Narita International Airport|Tokioo–Narita]]|[[Scoot]]|[[Changi Airport|Singapur]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[New Chitose Airport|Sapporo–Chitose]]}} === Temir yoʻl ===   Singapurdagi dastlabki [[Singapur metropoliteni|Mass Rapid Tranzit]] (MRT) tarmogʻi boʻlib, qurilishida yaponiyaliklarning katta ishtiroki boʻlgan. Dastlabki MRT qurilishidagi 30 fuqarolik shartnomalaridan 11 tasi yapon firmalariga tegishli boʻlgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://pdfs.semanticscholar.org/0f26/8a02db84f51e77109749eb32bd907662259d.pdf|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200720052031/https://pdfs.semanticscholar.org/0f26/8a02db84f51e77109749eb32bd907662259d.pdf|arxivsana=2020-07-20|sarlavha=DETERMINANTS OF JOINT VENTURE PERFORMANCE IN THE CONSTRUCTION INDUSTRY:CASES FROM THE MASS RAPID TRANSIT PROJECT IN SINGAPORE|sana=1995-yil may|muallif=GOVINDAN SRIDHARAN}}</ref>. Oʻshandan beri koʻplab yapon qurilish firmalari Taisei korporatsiyasi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.thedrum.com/news/2018/05/08/taisei-corporation-shows-work-singapore-subway-with-breathtaking-video|sarlavha=Taisei Corporation shows off work on Singapore subway with breathtaking video|sana=8-may 2018-yil|ish=The Drum|muallif=Shawn Lim}}</ref>, Penta-Okean<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.penta-ocean.co.jp/english/updates/2014/140227.html|sarlavha=Order received for subway construction work in Singapore|ish=Penta-Ocean Construction Co. Ltd.|sana=12-dekabr 2013-yil}}</ref>, [[:ja:西松建設|Nishimatsu]]<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nishimatsu.co.jp/eng/ourworks/works.php?no=NTAx&area2=NDg=|sarlavha=C828 zone of the Circle Line subway construction in Singapore|ish=Nishimatsu Construction Co. Ltd.|sana=2011|qaralgan sana=2022-11-12|arxivsana=2022-11-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221112092005/https://www.nishimatsu.co.jp/eng/ourworks/works.php?no=NTAx&area2=NDg=}}</ref> va Tekken korporatsiyasi kabilar keyingi MRT liniyalarini qurishda muhim rol oʻynadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ocaji.or.jp/en/about/profiles.php?id=29|sarlavha=Tekken Corporation|ish=OCAJI|iqtibos="Design－Build Contract：Trackworks for Singapore Subway North-East Line (MRT C716 Project)"|qaralgan sana=2022-11-12|arxivsana=2020-07-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200720062842/https://www.ocaji.or.jp/en/about/profiles.php?id=29}}</ref>. Yaponiyaning Kawasaki Heavy Industries va Mitsubishi Heavy Industries kabi harakatlanuvchi kompaniyalari ham Singapur MRT uchun poyezdlarni yetkazib berishda ishtirok etgan. Xususan, Kawasaki 1986-yildan 1989-yilgacha Nippon Sharyo, Tokyu Car Corp va Kinki Sharyo bilan birgalikda 66 olti-vagonli MRT poyezdlarini, keyinchalik esa 1999-yildan 2001-yilgacha Nippon Sharyo bilan 21 ta qoʻshimcha poyezdni yetkazib berdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.khi.co.jp/english/rs/product/detail/pro_singapore.html|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131203025522/http://www.khi.co.jp/english/rs/product/detail/pro_singapore.html|arxivsana=2013-12-03|sarlavha=EMU Trains for the Singapore Land Transport Authority|ish=Kawasaki Heavy Industries}}</ref>. Tokiodagi Yurikamome va [[Kobe|Kobedagi]] oʻrta sigʻimli rezina shinali avtomatlashtirilgan yoʻl-yoʻriqli tranzit yechimi boʻlgan [[:ja:新交通システム|Yangi transport tizimi]] Singapurda ham Sengkang va Punggol kabi shahar ilovalarida ham qoʻllangan. 2013-yilda Yaponiyaning sharqiy va Katta Tokiodagi yirik temir yoʻl operatori JR East mintaqadagi kelajakdagi temir yoʻl loyihalari uchun va Kuala-Lumpur-Singapur yuqori tezlikda harakatlanish taklifi doirasida Singapurda ofisini ochdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ejrcf.or.jp/jrtr/jrtr66/pdf/6-10.pdf|sarlavha=JR East Overseas Business|nashriyot=Japan Railway and Transport Review|sana=2015-yil oktabr}}</ref>. 2016-yilda JR East mintaqada Yaponiyada temir yoʻl sayohatini rivojlantirish uchun Tanjong Pagar markazidaYaponiyadan tashqarida birinchi Japan Rail stansiyasini ochdi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2016/12/05/business/jr-east-opens-first-cafe-abroad-singapore/|sarlavha=JR East opens first overseas cafe in Singapore|ish=The Japan Times|sana=5-dekabr 2016-yil|qaralgan sana=2022-11-12|arxivsana=2020-07-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200720060155/https://www.japantimes.co.jp/news/2016/12/05/business/jr-east-opens-first-cafe-abroad-singapore/}}</ref>. == Turizm == 2018-yilda Singapurga 829 664 nafar yaponiyalik sayyoh tashrif buyurgan boʻlsa, Yaponiyaga 437 280 nafar singapurlik sayyoh tashrif buyurgan<ref>{{Veb manbasi|sana=24-fevral 2019-yil|url=https://www.stb.gov.sg/statistics-and-market-insights/Pages/statistics-Visitor-Arrivals.aspx|sarlavha=International Visitor Arrivals (2005—2018)|ish=Singapore Tourism Board|qaralgan sana=17-sentabr 2019-yil|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170122112656/https://www.stb.gov.sg/statistics-and-market-insights/Pages/statistics-Visitor-Arrivals.aspx|arxivsana=22 January 2017}}</ref>. Yaponiya Singapurga 90 kungacha vizasiz kirish imkonini beradi, bu muddat 6 oygacha uzaytirilishi mumkin. Singapur Yaponiyaga 30 kungacha vizasiz kirish imkonini bergan. 2018-yildan 2021-yilgacha [[Singapur pasporti|Singapur]] va [[Yaponiya pasporti|Yaponiya pasportlari]] dunyodagi eng kuchli ikki pasport sifatidagi mavqeini saqlab qolgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Henley Passport Index 2008 to 2020|url=https://www.henleypassportindex.com/|kirish sanasi=19-yanvar 2021-yil|ish=Henley Passport Index|til=inglizcha}}</ref>. Singapurning rasmiy tillaridan tashqari, turli sayyohlik joylari va Singapur Changi aeroportidagi Singapur yoʻnalishida yapon tilidan foydalanadi. Buning sababi yapon sayyohlarining yuqori foizidir. 1978-yildan 2000-yilgacha har yili Singapurga kelgan sayyohlarning kamida 10 foizi Yaponiyadan kelgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Singapore Department of Statistics|sarlavha=Tourism - Latest Data|url=http://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/industry/tourism/latest-data|kirish sanasi=26-noyabr 2020-yil|ish=Base|til=inglizcha|qaralgan sana=2022-11-12|arxivsana=2022-11-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221117061724/https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/industry/tourism/latest-data}}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:right" |+Sayohatchilar soni<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=JTB総合研究所 日本人出国者数 |url=http://www.tourism.jp/statistics/outbound/ |qaralgan sana=2022-11-12 |arxivsana=2016-04-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160404135904/http://www.tourism.jp/statistics/outbound/ }}</ref> !rowspan=2| !colspan=2|Yaponiyadan Singapurga !colspan=2|Singapurdan Yaponiyaga |- ! sayohatchilar soni ! yildan yilga ! sayohatchilar soni ! yildan yilga |- |2000-yil||929,670||||62,163|| |- |2001-yil||755,766||{{decrease}}18.7 %||59,122||{{decrease}}4.9 % |- |2002-yil||723,420||{{decrease}}4.3 %||64,346||{{increase}}8.8 % |- |2003-yil||434,064||{{decrease}}40.0 %||65,369||{{increase}}1.6 % |- |2004-yil||598,821||{{increase}}38.0 %||72,445||{{increase}}10.8 % |- |2005-yil||588,535||{{decrease}}1.7 %||94,161||{{increase}}30.0 % |- |2006-yil||594,404||{{increase}}1.0 %||115,870||{{increase}}23.1 % |- |2007-yilv||594,511||{{increase}}0.0 %||151,860||{{increase}}31.1 % |- |2008-yil||571,020||{{decrease}}4.0 %||167,894||{{decrease}}10.6 % |- |2009-yil||489,940||{{decrease}}14.2 %||145,224||{{decrease}}13.5 % |- |2010-yil||528,817||{{increase}}7.9 %||180,960||{{increase}}24.6 % |- |2011-yilv||656,406||{{increase}}24.1 %||111,354||{{decrease}}38.5 % |- |2012-yil||757,116||{{increase}}15.3 %||142,201||{{increase}}27.7 % |- |2013-yil||832,838||{{increase}}10.0 %||189,280||{{increase}}33.1 % |- |colspan=5 style="text-align:left"|<small>Izohlar：<br />SARS turizmdan tashqari biznes maqsadlari uchun sayohatni oʻz ichiga oladi <br />2011-yilda Yaponiyaga sayohatchilar sonining kamayishi Buyuk Sharqiy Yaponiya zilzilasi bilan bogʻliq.</small> |} == Taʼlim == [[Fayl:Waseda_Shibuya_SH_School.JPG|right|thumb| Singapurdagi Vaseda Shibuya oʻrta maktabi]] Taʼlim nuqtayi nazaridan, Singapurda yashovchi yapon xalqi ({{lang-ja|在シンガポール日本人}} Zai Shingapōru Nihonjin) bir qator yapon tilida oʻrta taʼlim muassasalari, jumladan, 400 oʻquvchiga moʻljallangan bolalar bogʻchasi, 1900 oʻquvchiga moʻljallangan boshlangʻich maktab, 700 oʻrinli oʻrta maktab va 500 oʻquvchiga moʻljallangan oʻrta maktab, shuningdek, ularni universitetga kirish imtihonlariga tayyorlash uchun oʻn ikkita ''juku'' (kram maktablari) ga ega. Maktablar Yaponiya mahallalari yaqinida joylashgan boʻlib, barcha talabalar jamoasi va xodimlari Yaponiya fuqarolaridir. Yapon oilalarining faqat kichik bir qismi oʻz farzandlarini yapon boʻlmagan xalqaro maktablarga yuborishadi<ref>{{Harvard citation no brackets|Ben-Ari|2003|p=124}}</ref>. Singapur yapon maktabi ({{lang-ja|早稲田大学系属早稲田渋谷シンガポール校}} Shingapōru Nihonjin Gakkō) boshlangʻich va oʻrta maktab oʻquvchilariga hamda Singapurdagi Vaseda Shibuya oʻrta maktab oʻquvchilariga xizmat qiladi. Ikkala maktabda har yili yapon madaniyatiga qiziqqan jamoatchilik vakillari uchun ochiq festivallar oʻtkaziladi. Singapurdagi yapon qoʻshimcha maktabi (JSS; シンガポール''rìnìnìnìnìnìnìnìshínìshingapōru Nihongo Hoshū Jugyō Kō'') qoʻshimcha dastur boʻlib, Singapurda ham faoliyat olib boradi<ref>"[https://web.archive.org/web/20140330214851/http://www.mext.go.jp/a_menu/shotou/clarinet/002/006/001/002/001.htm アジアの補習授業校一覧（平成25年4月15日現在）]" (). [[Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology]]. Retrieved on February 13, 2015.</ref><ref>"[http://www.jss.edu.sg/contact お問合せページ]." The Japanese Supplementary School Singapore. Retrieved on February 14, 2015.</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}}  == Adabiyotlar == * {{citation|title=The Japanese in colonial Southeast Asia|volume=3|series=Southeast Asian Publications|editor-first=Saya|editor-last=Shiraishi|editor2-first=Takashi|editor2-last=Shiraishi|publisher=Cornell University|year=1993|isbn=978-0-87727-402-5|ref=DUMMY}}. Chapters cited: ** {{citation|last=Shiraishi|first=Saya|last2=Shiraishi|first2=Takashi|title=The Japanese in Colonial Southeast Asia: An Overview|year=1993|pages=1–20}} ** {{citation|last=Shimizu|first=Hajime|year=1993|pages=63–86|title=The Pattern of Economic Penetration of Prewar Singapore and Malaysia}} * {{citation|last=Ben-Ari|first=Eyal|author-link=Eyal Ben-Ari|chapter=Golf, Organization, and 'Body Projects': Japanese Business Executives in Singapore|pages=139–164|editor-first=Sepp|editor-last=Linhart|editor2-first=Sabine|editor2-last=Frühstück|title=The culture of Japan as seen through its leisure|series=Japan in Transition|publisher=State University of New York Press|year=1998|isbn=978-0-7914-3791-9}} * {{citation|title=Japan and Singapore in the world economy: Japan's economic advance into Singapore, 1870–1965|volume=5|series=Studies in the modern history of Asia|first=Hiroshi|last=Shimizu|first2=Hitoshi|last2=Hirakawa|publisher=Routledge|year=1999|isbn=978-0-415-19236-1}} * {{kitob manbasi|title=Japan in Singapore: cultural occurrences and cultural flows|editor-last=Ben-Ari|editor-first=Eyal|editor2-first=J. R.|editor2-last=Clammer|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-11618-6}}. Chapters cited: ** {{citation|title=Twice Marginalized: Single Japanese Female Expatriates in Singapore|last=Ben-Ari|first=Eyal|last2=Yong|first2=Yin Fong Vanessa|pages=82–111|year=2013}} ** {{citation|title=The Happiness-Making Machine: Soka Gakkai and Japanese Cultural Presence in Singapore|last=Clammer|first=John|pages=175–193|year=2013}} ** {{citation|title=Tenrikyo in Singapore: Rerepresenting the Japanese presence|last=Hamrin|first=Tina|pages=194–215|year=2013}} * {{citation|chapter=Post-mortem identity and burial obligation: on blood relations, place relations, and associational relations in the Japanese community of Singapore|first=Yun-hui Timothy|last=Tsu|editor-first=Hirochika|editor-last=Nakamaki|publication-place=Osaka, Japan|publisher=National Museum of Ethnology|year=2002|series=Senri Ethnological Studies|volume=62|title=The culture of association and associations in contemporary Japanese society|pages=93–114|oclc=128864303|url=http://ir.minpaku.ac.jp/dspace/bitstream/10502/1002/1/SES62_009.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722073336/http://ir.minpaku.ac.jp/dspace/bitstream/10502/1002/1/SES62_009.pdf|archive-date=22 July 2011|df=dmy-all|access-date=12-noyabr 2022-yil|archivedate=22-iyul 2011-yil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722073336/http://ir.minpaku.ac.jp/dspace/bitstream/10502/1002/1/SES62_009.pdf}} * {{citation|last=Ben-Ari|first=Eyal|chapter=The Japanese in Singapore: The Dynamics of an Expatriate Community|pages=116–146|title=Global Japan: the experience of Japan's new immigrant and overseas communities|editor-first=Roger|editor-last=Goodman|publisher=Routledge|year=2003|isbn=978-0-415-29741-7}} * {{citation|title=Ah ku and karayuki-san: prostitution in Singapore, 1870–1940|first=James Francis|last=Warren|series=Singapore: studies in society & history|publisher=National University of Singapore Press|year=2003|isbn=978-9971-69-267-4}} * {{citation|last=Tan|first=Bonny|chapter=Yamamoto Otokichi|title=Singapore Infopedia|publisher=National Library Board|publication-place=Singapore|year=2008|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1340_2008-03-05.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090727205914/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1340_2008-03-05.html|archive-date=27 July 2009|df=dmy-all}} * {{kitob manbasi|script-chapter=ja:シンガポール共和国基礎データ|script-title=ja:各国・地域情勢 |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Japan| date=2009-yil may |access-date=19-oktabr 2009-yil |url=http://www.mofa.go.jp/mofaj/area/singapore/data.html}} [[Turkum:Yaponiyaning ikki tomonlama aloqalari|Singapur]] [[Turkum:Singapurning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Xalqaro munosabatlar]] [[Turkum:Singapur]] fie5mtmcycvbr33asw2zqvwb0v7huoy 0 837276 6192496 5714891 2026-07-03T23:58:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192496 wikitext text/x-wiki   {{Togʻ bilgiqutisi|nomi=Kxartapxu|tasvir=Everest Peace Project - Ice serac everest tibet2.jpg|Uzunligi=7213m|Ilk koʻtarilishi=1935-yil Britaniya ekspeditsiyasi|Joylashuvi=Nepal|tasvir_tagyozuvi=Eng baland cho‘qqisi|Togʻ tasviri=Topografic map of Tibetan Plateau.png}} '''Xartafu''' ( ''Xartafhu'' ) (7213 m) - Mahalangur-Himal tizmasining aniqligi past cho'qqilaridan biri, [[Himolay|Himoloy tog'larining]] markaziy qismida, [[Jomolungma|Everestdan]] 10 km shimoli-sharqda (8848 m) baland cho'qqi. [[Tibet muxtor rayoni|Tibetda]] Kanshung vodiysining shimolida joylashgan bo'lib, janubdan ulug'vor cho'qqilar - [[Jomolungma|Everest]], Lhotse, Chomolonzo, [[Makalu]] bilan chegaralangan. Xartafu dunyodagi 102-eng baland cho'qqidir, ammo u yaqin atrofdagi gigant [[Jomolungma|Everest]] fonida butunlay yo'qolgan. Birinchi ko'tarilish Sharqiy Rongbuk muzligidan - Everestga (Mallory) birinchi ekspeditsiya yo'li bo'ylab qilingan. == Havolalar == * [http://www.himalaya-info.org/hohe_siebentausender.htm Etti ming]{{Ref-de}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на немецком языке">)</small> * [http://www.alpine-club.org.uk/hi/ Himolay jurnali] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170717233808/http://www.alpine-club.org.uk/hi/ |date=2017-07-17 }}{{Ref-en}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small> * [http://peakware.com/peaks.html?pk=820 Peakware.com] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130512223745/http://peakware.com/peaks.html?pk=820 |date=2013-05-12 }} Архивная копия {{Ref-en}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на английском языке">)</small> [[Turkum:Tibet togʻlari]] [[Turkum:Baland Tog‘ tizmalari]] 5t9mn858c5fvtvh3rcpdb020yvs5cqy 0 838668 6192540 3314197 2026-07-04T04:44:11Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192540 wikitext text/x-wiki '''Yakthan''' [[Tojikiston|— Tojikiston]] shimoliy-gʻarbidagi qishloq hisoblanadi<ref>Maplandia world gazetteer</ref>. [[Sugʻd (viloyat)|Sugʻd viloyati]] Devashtich tumanida joylashgan. Qishloqda 2015-yil holatiga koʻra jami 15060 nafar aholi istiqomat qiladi<ref name="jambi">[http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography Jamoat-level basic indicators] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220104171112/http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography |date=2022-01-04 }}, United Nations Development Programme in Tajikistan, accessed 5 October 2020</ref>. U 7 kichik qishloqlardan, jumladan Yaxtan (oʻrindiq), Xoʻja Tohir va Lolazordan iborat<ref>[http://tojkiston.ucoz.ru/index/dzhamoat_jakhtan/0-223 Jamoat Yakhtan], tojkiston.ucoz.ru</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.maplandia.com/tajikistan/leninabad/yakhtan/ Maplandia.com saytida sunʼiy yoʻldosh xaritasi] [[Turkum:Tojikiston]] l2y6jnlr48m9qr7zv3q1vcwjnfc7yi3 0 840535 6192485 5225561 2026-07-03T22:25:30Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192485 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Khalifa Hassan | asl nomi = | mavqe = Jamoat | tasvir = | bayroq = | mamlakat = Tojikiston | asos solingan = | maydon = | sanalgan yil = 2015 | aholi = 14728 | zichlik = | vaqt mintaqasi = [[Tajikistan Time|TJT]] | sayt = }} '''Xalifa Hasan''' – Tojikiston gʻarbidagi [[Tojikiston|jamoat]]. [[Sugʻd (viloyat)|Sugʻd viloyati]] [[Panjakent]] shahri tarkibiga kiradi. Jamiyat aholisi 14728 nafar (2015-yil)<ref name="jambi">[http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography Jamoat-level basic indicators] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220104171112/http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography |date=2022-01-04 }}, United Nations Development Programme in Tajikistan, accessed 5 October 2020</ref><ref>[http://tojkiston.ucoz.ru/index/dzhamoat_khalifa_khasan/0-422 Jamoat Khalifa Hasan], tojkiston.ucoz.ru</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} {{Tajikistan-geo-stub}} lg3nm24kjoe2na0va3uq3f9o8w6r1ni 0 843010 6192504 5408391 2026-07-04T00:36:34Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192504 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|nomi=Xistevarz|asl nomi= |mamlakat= Tojikiston|mavqe=Village and [[jamoats of Tajikistan|Jamoat]]|tasvir=|bayroq=|asos solingan=|maydon=|sanalgan yil=2015|aholi=52758|zichlik=|vaqt mintaqasi=[[Tajikistan Time|TJT]]|sayt=}} '''Xistevarz''' ({{Lang-tg|Хистеварз}}, ilgari ''Qistakuz'' yoki ''Qistaquz'') – Tojikiston shimoli-gʻarbiy [[Tojikiston|qismidagi]] qishloq va qishloq. [[Sugʻd (viloyat)|Sugʻd viloyati]] Gʻafurov tumanida joylashgan. Jami aholisi 52758 nafardan iborat (2015)<ref name="jambi">[http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography Jamoat-level basic indicators] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220104171112/http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography |date=2022-01-04 }}, United Nations Development Programme in Tajikistan, accessed 2 October 2020</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Gʻafurov tumani aholi punktlari}} [[Turkum:Gʻafurov tumani aholi punktlari]] l4p5l0njo31ebyyss8s26oawzkd4fj9 0 843478 6192271 5714510 2026-07-03T15:15:35Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192271 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|mavqe=City|asl nomi=Волноваха|tasvir=File:Волноваський районний краєзнавчий музей.jpg|bayroq=Flag of Volnovakha.png|aholi=21166|sanalgan yil=2022|asos solingan=1881|sayt=[https://web.archive.org/web/20150402140937/http://www.volnovaha.net/ www.volnovaha.net] (archive)}} '''Volnovaxa''' ( {{Lang-uk|Волнова́ха}} , pronounced [woɫnoˈwɑxɐ] ; {{Lang-ru|Волнова́ха}} ) [[Ukraina|Ukraina Respublikasidagi]] shaharcha hisoblanadi.U Donetsk viloyatining 18 ta tumanlaridan biri bo'lgan [[Volnovaxa tumani|Volnovaxa tumanining]] ma'muriy markazi vazifasini bajargan. [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|2022-yilgi Rossiyaning Ukrainaga]] bostirib kirishidan oldin shahar aholisi 21 166 nafarni tashkil etgan. Bosqin davrida shahar infratuzilmasining ko'p qismi jiddiy zarar ko'rgan, ba'zi xabarlarda shahar vayron bo'lgan deb ham ta'riflangan.<ref name=":0">Diana Hodali, [https://www.dw.com/en/mariupol-and-volnovakha-besieged-cities-appeal-for-help/g-61027150 Mariupol and Volnovakha: Besieged cities appeal for help], Deutsche Welle (March 5, 2022).</ref><ref name=":1">{{Yangiliklar manbasi |date=March 12, 2022 |title=Heavy fighting leaves much of Volnovakha in ruins |publisher=Euronews |agency=Associated Press |url=https://www.euronews.com/2022/03/12/heavy-fighting-leaves-much-of-volnovakha-in-ruins |access-date=March 13, 2022}}</ref>2022-yil 12-mart kuni Donetsk viloyati gubernatori Pavlo Kirilenko shahar butunlay vayron bo‘lganini ma’lum qildi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Eastern Ukrainian town of Volnovakha destroyed after Russia invasion, local governor says|url=https://www.reuters.com/world/europe/eastern-ukrainian-town-volnovakha-destroyed-after-russia-invasion-local-governor-2022-03-12/|sana=2022-03-12|ish=Reuters|til=en-gb}}</ref> == Tarixi == === 2-jahon urushi === Ikkinchi [[Ikkinchi jahon urushi|jahon urushi paytida]] soviq [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqi]] 1943-yil avgust va sentyabr oylarida Volnovka atrofidagi muhim janglar haqida xabar beradi<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=NjnTAAAAMAAJ&dq=Volnovakha&pg=RA37-PA2|title=Information Bulletin|date=1943|publisher=Embassy of the USSR|language=en}}</ref><ref name=":2">{{Kitob manbasi|last=Loza|first=Dmitri? Fedorovich|url=https://books.google.com/books?id=xjvDP8xHfVQC&dq=Volnovakha&pg=PA56|title=Fighting for the Soviet Motherland: Recollections from the Eastern Front Hero of the Soviet Union|date=1998-01-01|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-2929-7|language=en}}</ref> Shaharda bo'lib o'tgan jangdan keyin bir nechta bo'linmalarga faxriy unvonlar topshirildi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Stalin|first=Joseph|url=https://books.google.com/books?id=760mAQAAMAAJ&q=Volnovakha|title=1941-1944|date=1984|publisher=Red Star Press|language=en}}</ref><ref name=":2" /> === Rossiya-Ukraina urushi === Donbasdagi urush davrida, 2015-yilning 13-yanvarida Volnovaxaning shimoli-sharqiy qismidagi Buxas shahridagi nazorat-o‘tkazish postida yo‘lovchi avtobusiga qilingan hujum oqibatida 12 nafar tinch aholi halok bo‘lgan, 18 nafari yaralangan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/244176.html|sarlavha=Ten killed, 13 injured after shell hits bus at roadblock near Volnovakha – regional administration|nashriyot=Interfax-Ukraine|sana=13 January 2015|qaralgan sana=13 January 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-bus-idUSKBN0KM1FL20150113|sarlavha=Shell hits bus in eastern Ukraine, 10 killed: regional spokesman|nashriyot=[[Reuters]]|sana=13 January 2015|qaralgan sana=13 January 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/ten-killed-13-injured-after-shell-hits-bus-at-roadblock-near-volnovakha-377297.html|sarlavha=Ten killed, 13 injured after shell hits bus at roadblock near Volnovakha|nashriyot=[[Kyiv Post]]|sana=13 January 2015|qaralgan sana=13 January 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://news.liga.net/news/politics/4739031-obstrel_pod_volnovakhoy_dnr_ispolzovala_40_snaryadov_sistemy_grad.htm|sarlavha=Расстрел под Волновахой: террористы выпустили 40 снарядов Града|nashriyot=Liga News|sana=13 January 2015|qaralgan sana=13 January 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=371132|sarlavha=Серед загиблих в автобусі під Волновахою - 6 жінок і 4 чоловіків...|sana=13 January 2015|nashriyot=Golos.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150113185519/http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=371132|arxivsana=13 January 2015}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rbc.ua/ukr/news/accidents/kolichestvo-pogibshih-v-rezultate-terakta-pod-volnovahoy-13012015222300|sarlavha=Кількість загиблих в результаті теракту під Волновахою збільшилася до 12, - МВС|nashriyot=RBK|sana=13 January 2015|qaralgan sana=14 January 2015|arxivsana=2015-01-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150114145217/http://www.rbc.ua/ukr/news/accidents/kolichestvo-pogibshih-v-rezultate-terakta-pod-volnovahoy-13012015222300}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://mvs.gov.ua/mvs/control/donetsk/ru/publish/article/156032|muallif=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|sarlavha=Список погибших и раненых, пострадавших в результате террористического акта на пункте пропуска под г.Волновахой|til=ru|nashriyot=ГУ МВД Украины в Донецкой Области|sana=14 January 2015|qaralgan sana=2015-01-15|arxivsana=2015-07-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150712150204/http://www.mvs.gov.ua/mvs/control/donetsk/ru/publish/article/156032}}</ref> 2017-yil 13-yanvarda hujumda halok bo‘lganlar xotirasiga o‘rnatilgan yodgorlik ochildi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://en.censor.net.ua/photo_news/423189/monument_to_bus_passengers_killed_in_grad_attack_unveiled_in_volnovakha_photos|sarlavha=Monument to bus passengers killed in Grad attack unveiled in Volnovakha. PHOTOS|sana=2017-01-14|qaralgan sana=2017-01-14|nashriyot=Censor.net|iqtibos=A monument to 12 bus passengers killed in a Grad attack on Jan. 13, 2015 has been inaugurated in Volnovakha.}}</ref> 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi natijasida rus qoʻshinlari Volnovaxa va Sxastiya shaharlarini begʻaraz bombardimon qilishdi, tinch aholi punktlari oʻqqa tutildi.<ref>Yaroslav Trofimov, [https://www.wsj.com/articles/ukraine-and-russia-agree-to-open-corridors-for-civilians-to-evacuate-mariupol-11646470358 Ukraine, Russia Agreement on Evacuating Mariupol Civilians Collapses], ''Wall Street Journal'' (March 5, 2022).</ref><ref name="Graham-Harrison">Emma Graham-Harrison & Isobel Koshiw, [https://www.theguardian.com/world/2022/mar/04/ninety-per-cent-of-houses-are-damaged-thousands-trapped-in-ukraines-small-towns '90% of houses are damaged': Russia's Syria-honed tactics lay waste Ukraine towns], ''The Guardian'' (March 4, 2022).</ref> 28-fevral kuni Volnovaxa gumanitar inqiroz yoqasida ekanligi va 1-martgacha<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Russian invasion update: Volnovakha town on verge of humanitarian catastrophe|url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3414918-russian-invasion-update-volnovakha-town-on-verge-of-humanitarian-catastrophe.html|qaralgan sana=2022-03-01|ish=www.ukrinform.net|arxivsana=2022-03-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220301091457/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3414918-russian-invasion-update-volnovakha-town-on-verge-of-humanitarian-catastrophe.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Head of Donetsk Regional State Administration: Volnovakha almost destroyed|url=https://en.interfax.com.ua/news/general/804376.html|qaralgan sana=2022-03-01|ish=Interfax-Ukraine}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ohchr.org/en/statements/2022/03/ukraine-high-commissioner-cites-new-and-dangerous-threats-human-rights|sarlavha=Ukraine: High Commissioner cites "new and dangerous" threats to human rights|sana=2022-03-03|muallif=[[Michelle Bachelet]]|nashriyot=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|arxivurl=|arxivsana=}}</ref> deyarli vayron boʻlgani, undagi binolarning 90% ga yaqini shikastlangan yoki vayron boʻlganligi haqida xabar berilgangan.<ref name="Graham-Harrison1">{{Yangiliklar manbasi |last=Graham-Harrison |first=Emma |date=6 March 2022 |title='Nowhere to go and nowhere to go back to': Life under fire in Ukraine |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/06/nowhere-to-go-back-to-ukraine-volnovakha |access-date=6 March 2022}}</ref> Omon qolgan aholi oziq-ovqat, suv va elektr energiyasidan uzilib qolgan.<ref name=":0"/> Hujum ortidan jasadlar ko'chalarda yig'ilmagan holda yotgandi.<ref name="Graham-Harrison" /> 11-mart kuni Rossiya [[Donetsk Xalq Respublikasi]] kuchlari Volnovaxani egallab olgani haqida da'vo da'vo qildi.<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Reuters |date=2022-03-11 |title=Russian-backed separatists capture Ukraine's Volnovakha - RIA |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-backed-separatists-capture-ukraines-volnovakha-ria-2022-03-11/ |access-date=2022-03-11}}</ref> 12-mart kuni Donetsk viloyati gubernatori Pavlo Kirilenko shahar butunlay vayron bo‘lganini va amalda o‘z faoliyatini to‘xtatganini, biroq u yerda Rossiya qurshovining oldini olish uchun janglar davom etayotganiniganini ma'lum qilgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=March 12, 2022 |title=Eastern Ukrainian town of Volnovakha destroyed after Russia invasion, local governor says |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/eastern-ukrainian-town-volnovakha-destroyed-after-russia-invasion-local-governor-2022-03-12/ |access-date=March 13, 2022}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Richard Spencer |date=March 13, 2022 |title=Putin wipes out entire Ukrainian city of Volnovakha |work=The Times |url=https://www.thetimes.co.uk/article/putin-wipes-out-entire-ukrainian-city-of-volnovakha-b28k0lwh7 |access-date=March 13, 2022}}</ref> [[Euronews|Euronewsning]] xabar berishicha, uning katta qismi janglarda vayron qilingan.<ref name=":1"/> == Demografiyasi == 2001-yilda shaharda 24 647 nafar aholi istiqomat qilgan. Shaharda ukrain millatiga mansub aholi ko'p bo'lgan Aholining 52,9% etnik [[ukrainlar]], ruslar 24,2%, yunonlar 20% va belaruslar 0,7%.<ref>{{Veb manbasi|url=http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&ncp1=6|sarlavha=Archive.ph|qaralgan sana=2022-11-25|arxivsana=2012-07-08|arxivurl=https://archive.today/20120708212637/http://donetskstat.gov.ua/census/census.php?ncp=11&ncp1=6}}</ref> == Iqlimi == {{Joy iqlimi|Joylashuv oʻrni=Volnovakha (1981–2010)|Uzunlik=auto}} == Rasmlar == '''Volnovaxa ko'chalari'''<gallery mode="packed" heights="120"> Пам'ятник воїнам-визволителям, танкістам.JPG|Ikkinchi jahon urushi ozodlik yodgorligi Чапаев.JPG|[[Vasily Chapayev|Vasiliy Chapayev]] haykali Volnovaha train station.JPG|thumb|Volnovaxa poezd stantsiyasi </gallery> == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.volnov.org.ua Shahar sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220401045508/http://www.volnov.org.ua/ |date=2022-04-01 }} * [http://www.volnovrda.gov.ua Volnovaha raiderzhadministration rasmiy sayti] * [http://www.volngors.in.ua Volnovaha shahar kengashining rasmiy sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180603200537/http://volngors.in.ua/ |date=2018-06-03 }} ihdr711boxa0mdbh6t6cij9kxqms97a 0 843634 6192264 4219106 2026-07-03T15:11:48Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192264 wikitext text/x-wiki '''Wolkenfrei''' (inglizcha: "Cloudless") Aspachdan [[Nemislar|nemis]] shlager guruhi edi. 1999-yilda '''Mark-Fischer-Band''' nomi ostida asos solingan va 2011-yilgacha foydalanilgan, u 2015-yildan boshlab faqat bosh qoʻshiqchi Vanessa Maydan iborat edi.2016-yilda May o'z nomi bilan yakkaxon karerasini boshlash uchun Wolkenfrei nomidan voz kechdi<ref name="Schlagerplanet">{{Veb manbasi|sarlavha=Vanessa Mai ist nicht mehr Wolkenfrei (English: Vanessa Mai is not Wolkenfrei anymore)|url=http://www.schlagerplanet.com/news/promi-news/vanessa-mai-neues-album-nicht-mehr-als-wolkenfrei_n8042.html|ish=schlagerplanet.com|qaralgan sana=21 February 2016|sana=20 February 2016|arxivsana=2016-07-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160729222529/http://www.schlagerplanet.com/news/promi-news/vanessa-mai-neues-album-nicht-mehr-als-wolkenfrei_n8042.html}} {{In lang|de}}</ref> == Tarixi == === 1999–2012: Vanessa Maydan oldin === 1999-yilda Mark Fisher va Stefan Kinski chang'i sayohati paytida uchrashishdi. Ikkalasi ham musiqachi sifatida ilgari tajribaga ega bo'lgan: shlager qopqoqli Fisher va [[Elvis Presley|Elvis]] shousi, Kinski [[Rok-musiqa|rok]] va [[jaz]]z bilan. Ular qo'shiqchi Xayke Uanner bilan birga Marc-Fischer-Band guruhiga asos solishdi va keyingi yillarda bir nechta kontsertlarni yakunladilar<ref name="Wolkenfrei">{{Veb manbasi|url=http://www.wolken-frei.de/biographie.html?|sarlavha=Wolkenfrei biography|qaralgan sana=27 April 2018|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131126015816/http://www.wolken-frei.de/biographie.html?|arxivsana=26 November 2013}} {{In lang|de}}</ref> .2011-yilda guruh nomi Wolkenfrei (inglizcha: "Cloudless") deb o'zgartirildi. 2012-yilning yozida Wanner sog'lig'i sababli guruhni tark etdi. Aspachdagi Sonnenhofda otasining Musik-Express guruhining kontsertida qatnashayotganda, Vanessa May Fisher tomonidan qo'shiqchi sifatida ro'yxatga olingan<ref name="Wolkenfrei" />. === 2012–2015: Birinchi studiya yozuvlari === Wolkenfrei 2013-yil 19-iyulda oʻzining debyut singli “Jeans, T-Shirts und Freiheit” (inglizcha: “Jeans, T-Shirts, and erkinlik”)ni chiqardi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="Jeans, T-Shirt und Freiheit" – Single|url=https://itunes.apple.com/de/album/ein-engel-in-der-weihnachtszeit/id1064132160|ish=[[iTunes Store|itunes.apple.com]]|qaralgan sana=11 June 2014}} {{In lang|de}}</ref> 2013-yil 20-noyabrda ularga [[:de:smago! Award#2013|smago berildi!]] Hit-Tipp 2014 [[:de:smago! Award#2013|mukofoti]], ular to'liq metrajli albom chiqarmasdan oldin. 2014-yil 4-yanvarda ular oʻzlarining ikkinchi “Du bist meine Insel” (inglizcha: “You Are My Island”) singlini<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="Du bist meine Insel" – Single|url=https://itunes.apple.com/de/album/du-bist-meine-insel-single/id766602133|ish=[[iTunes Store|itunes.apple.com]]|qaralgan sana=11 June 2014}} {{In lang|de}}</ref> chiqardilar, undan keyin 7-fevralda ''[[:de:Endlos verliebt|Endlos verliebt]]'' (inglizcha: “Endlessly in”) debyut studiyaviy albomi chiqdi. Sevgi")<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=''Endlos verliebt''|url=https://itunes.apple.com/de/album/endlos-verliebt/id804727319|ish=[[iTunes Store|itunes.apple.com]]|qaralgan sana=11 June 2014}} {{In lang|de}}</ref>. Albom Germaniya, Avstriya va Shveytsariyada o'rin olgan, avval [[Sandra (qoʻshiqchi)|Sandra]], Bad Boys Blue, Jimmy Somerville, E-Rotic va [[Pet Shop Boys]] bilan ishlagan Feliks Gauder tomonidan ishlab chiqarilgan. 6 iyun kuni guruh oʻzining uchinchi “Ich versprech dir nichts und geb dir alles” (inglizcha: “I Promise You Nothing and Give You Everything”) singlini chiqardi.8 avgust kuni ular o'zlarining tug'ilgan Aspach shahrida birinchi Wolkenfrei Sommerpartyni tashkil qilishdi.29 avgust kuni ular o'zlarining to'rtinchi singli "Champs-Elysées" ni chiqardilar. === 2015–2016: Ta'sischilarning ketishi va guruhning tugashi === Volkenfreyning debyut albomidan chiqqan oxirgi singl "Der Zaubertrank ist leer" (inglizcha:"The Magic Potion Is Empty")<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="Der Zaubertrank ist leer" – Wolkenfrei|url=https://www.amazon.de/Der-Zaubertrank-ist-leer/dp/B00I02YYTI|ish=[[Amazon (retailer)|amazon.de]]|qaralgan sana=14 February 2015}} {{In lang|de}}</ref> edi va undan keyin guruhning ikkinchi studiya albomi e'lon qilindi. 2015-yil aprel oyida asoschi aʼzolar Mark Fisher va Stefan Kinski Volkenfreyni tark etishlarini eʼlon qilishdi<ref name="smago">{{Veb manbasi|sarlavha=smago! top-exklusiv vorab: Vanessa allein im Haus!|url=http://www.smago.de/d/artikel/70268/|ish=smago.de|qaralgan sana=9 July 2015|sana=7 April 2015|arxivsana=2016-04-26|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160426132237/http://www.smago.de/d/artikel/70268}} {{In lang|de}}</ref>, bu loyihani faqat May (asosan “Volkenfrei-Star Vanessa May” nomi bilan) taqdim etishga olib keldi. Kinski o'zini oilasiga va fuqarolik ishiga bag'ishlashni xohladi, Fisher esa bundan buyon musiqiy maslahatchi va gastrol menejeri bo'lib xizmat qiladi<ref name="smago" />. "[[:de:Wolke 7 (Wolkenfrei-Lied)|Wolke 7]]", Wolkenfrei ikkinchi studiya albomidan birinchi singl 22-may kuni chiqdi. ''[[:de:Wachgeküsst (Album)|Wachgeküsst]]'' nomli albom 10-iyul kuni chiqdi. Bir kun oldin [[:de:Deutsches Musik Fernsehen|Deutsches Musik Fernsehen]] Mai va albomga 65 daqiqalik televizion maxsus dasturini bag'ishlagan edi. Mayning keng ko'lamli televidenie ishtiroki tufayli, jumladan Florian Silbereisenning ARD shousida ''[[:de:Feste der Volksmusik|Die Besten im Sommer]]'' "Wolke 7" qo'shig'i bilan chiqish, albom [[GfK Entertainment chartlari|nemis albomlari chartida]] 7-o'rinni egalladi<ref name="Schlagerplanet"/>, shuningdek, Avstriya va Shveytsariyada ham joy oldi. "Wolke 7" singli Germaniyada 54-o'rinni va Avstriyada 71-o'rinni egalladi.18-sentabr kuni albomning bosh treki "Wachgeküsst" ikkinchi singli sifatida chiqdi.9 oktyabr kuni Wolkenfrei birinchi jonli albomi ''[[:de:Wachgeküsst (Live)|Wachgeküsst (Live)]]'' chiqdi. Oxirgi singl "In all deinen Farben" (inglizcha: "In All Your Colors") 11-dekabrda chiqdi, bir haftadan so'ng "Ein Engel in der Weihnachtszeit" (inglizcha: "An Angel") nomli albom bo'lmagan [[Mavlud|Rojdestvo]] singli chiqdi. Rojdestvo vaqtida")<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="Ein Engel in der Weihnachtszeit" – Single|url=https://itunes.apple.com/de/album/ein-engel-in-der-weihnachtszeit/id1064132160|ish=[[iTunes Store|itunes.apple.com]]|qaralgan sana=21 February 2016}} {{In lang|de}}</ref>.2016-yil fevral oyida May Volkenfrei sahna nomidan foydalanishni to'xtatish va o'z nomi bilan chiqish qarorini e'lon qildi<ref name="Schlagerplanet" />. == Diskografiyasi == * 2014-yil - ''[[:de:Endlos verliebt|Endlos Verliebt]]'' * 2015-yil - ''[[:de:Wachgeküsst (Album)|Wachgeküsst]]'' == Televizion maxsus == * 2015-yil - ''[[:de:Wachgeküsst (Album)#Wolkenfrei Wolke 7 – Das TV-Spezial|Wolkenfrei Wolke 7 – Das TV-Spezial]]'' <small>(Televizion: [[:de:Deutsches Musik Fernsehen|Deutsches Musik Fernsehen]] .</small> <small>Davomiyligi: 65 daqiqa.</small> <small>Moderator: Ingo Blenn)</small> == Manbalari == {{Manbalar}} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} kzdkcylbk6kwms02nitgh0jkxub9nwe 0 850295 6192792 6047807 2026-07-04T10:00:16Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192792 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Flag_of_the_United_Nations.svg|thumb| Yer sammiti [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] tadbiri]] '''Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha konferentsiyasi''' ('''UNCED'''), shuningdek, '''Rio''' '''konferensiyasi''' yoki '''Yer sammiti''' (portugalcha: ECO92) 1992-yil 3-iyundan 14-iyungacha [[Rio-de-Janeyro|Rio-de-Janeyroda]] boʻlib oʻtgan [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|Birlashgan Millatlar Tashkilotining]] yirik konferensiyasi hisoblanadi. Yer sammiti aʼzo davlatlar [[Sovuq urush|Sovuq urushdan]] keyin rivojlanish masalalari boʻyicha xalqaro hamkorlikni tashkil etish maqsadida strategik yoʻllar vazifasida oʻtkazilgan. Barqarorlik bilan bogʻliq muammolar alohida aʼzo davlatlar hal qila olmaydigan darajada katta boʻlganligi sababli, Yer sammiti boshqa aʼzo davlatlar hamkorlik qilish uchun platforma sifatida oʻtkazildi. Yaratilganidan beri barqarorlik sohasidagi boshqa koʻplab tashkilotlar ushbu konferensiyalarda muhokama qilingan masalalarga, shu jumladan nodavlat notijorat tashkilotlariga (NNTlar) oʻxshash rivojlanishni koʻrsatmoqda<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.un.org/geninfo/bp/intro.html|sarlavha=World Conferences Introduction|ish=www.un.org|qaralgan sana=28 April 2018|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180310135935/http://www.un.org/geninfo/bp/intro.html|arxivsana=10 March 2018}}</ref>. == Koʻrib chiqilgan masalalar == Koʻrib chiqilgan masalalarga quyidagilar kiradi: * Ishlab chiqarish shakllarini tizimli tekshirish — xususan, [[Benzin|benzindagi]] qoʻrgʻoshin yoki zaharli chiqindilar, shu jumladan radioaktiv kimyoviy moddalar kabi toksik komponentlarni ishlab chiqarish. * Global iqlim oʻzgarishi bilan bogʻliq delegatlar [[Qazib olinadigan yoqilg'i|qazib olinadigan yoqilgʻidan]] foydalanishni almashtirish uchun muqobil energiya manbalari * Avtomobillar chiqindilarini kamaytirish, shaharlardagi tirbandlik va ifloslangan havo va tutun tufayli kelib chiqadigan inson salomatligi uchun zarar keltiradigan muammolarini kamaytirish uchun jamoat transporti tizimlariga yangi bogʻliqlik va innovatsion yechimlarni yaratish. * Ortib borayotgan resurslardan yanada katta miqdorda foydalanish va cheklangan [[suv]] taʼminoti. * Jahon okeanlarini muhofaza qilishning ahamiyati<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Indus Delta: Bilawal says 2.4m acres of land is eroded by seawater|url=https://www.brecorder.com/news/40178786/indus-delta-bilawal-says-24m-acres-of-land-is-eroded-by-seawater|ish=Business Recorder|qaralgan sana=12 June 2022}}</ref>. == Rivojlanish == Sammitning muhim yutugʻi iqlim oʻzgarishi boʻyicha konvensiya boʻyicha kelishuv boʻldi, bu esa oʻz navbatida Kioto protokoli va Parij kelishuviga olib keldi. Yana bir kelishuv „[[Aborigenlar|mahalliy xalqlar]] yerlarida atrof-muhitning buzilishiga olib keladigan yoki madaniy jihatdan nooʻrin boʻlgan har qanday faoliyatni amalga oshirmaslik“ muhim tashabbuslardan biri boʻldi. Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi konvensiya Yer sammitida imzolanish uchun ochildi va tabiiy ekohududlarning yoʻq qilinishini va iqtisodiy oʻsish deb ataladigan narsalarni ragʻbatlantirmaydigan chora-tadbirlarni qayta belgilashga kirishdi. Jahon okeanlar kuni dastlab ushbu konferensiyada taklif qilingan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=This day, that year: What happened on June 7 in history|url=https://www.news9live.com/knowledge/what-happened-on-june-7-in-history-174805|ish=News9 Live|qaralgan sana=2022-11-26|arxivsana=2023-06-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230608184928/https://www.news9live.com/knowledge/what-happened-on-june-7-in-history-174805}}</ref>. AQSh prezidenti [[George H. W. Bush|Jorj HV Bush]] Yer sammitining iqlim boʻyicha konvensiyasini imzolagan boʻlsa-da, uning EPA maʼmuri Uilyam K. Reyli konferensiyadagi AQSh maqsadlari muzokaralar olib borish qiyin boʻlganini va agentlikning xalqaro natijalari aralashganligini, shu jumladan AQSh Biologiya boʻyicha taklif qilingan Konvensiyani imzolamaganini tan oldi. Oʻn ikki shahar, shuningdek, innovatsion mahalliy atrof-muhit dasturlari uchun Mahalliy hukumatning faxriy mukofoti bilan taqdirlandi. * Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha Rio deklaratsiyasi<ref>{{Veb manbasi|muallif=United Nations Conference on Environment and Development|url=http://habitat.igc.org/agenda21/rio-dec.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20030402153036/http://habitat.igc.org/agenda21/rio-dec.htm|arxivsana=2 April 2003|sarlavha=Rio Declaration on Environment and Development|nashriyot=Habitat.igc.org|qaralgan sana=4 August 2014}}</ref><ref name=":0" /> * Kun tartibi 21<ref>{{Veb manbasi|muallif=United Nations Conference on Environment and Development|url=http://habitat.igc.org/agenda21/|sarlavha=Agenda 21: Table of '''Bold text'''Contents. Earth Summit, 1992|nashriyot=Habitat.igc.org|qaralgan sana=4 August 2014|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140730190755/http://habitat.igc.org/agenda21/|arxivsana=30 July 2014}}</ref><ref name=":0" /> * Oʻrmon tamoyillari<ref name=":0">{{Kitob manbasi|url=http://www.ncert.nic.in/ncerts/l/jess101.pdf|title=Social Science Contemporary India II: Textbook in Geography for class X|date=2019|publisher=NCERT|isbn=978-81-7450-644-3|location=New Delhi|pages=3|oclc=1152150287}}</ref> Bundan tashqari, muhim qonuniy majburiy shartnomalar (Rio konvensiyasi) imzolanish uchun ochildi: * Biologik xilma-xillik toʻgʻrisidagi konvensiya<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cbd.int|sarlavha=CBD Home|nashriyot=Cbd.int|qaralgan sana=2014-08-04|arxivurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20110223150753/http://www.cbd.int|arxivsana=23 February 2011}}</ref> * Iqlim oʻzgarishi boʻyicha doiraviy konvensiya (UNFCCC) Rioda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Choʻllanishga qarshi kurash boʻyicha konvensiyasining uchinchi konvensiyasi uchun Xalqaro muzokaralar qoʻmitasi tuzilishiga kelishib olindi. Ushbu konvensiya Riodan keyin ikki yil ichida muzokaralar olib borildi va keyin imzolash uchun ochiq boʻlib, u 50 ta ratifikatsiyani olgandan keyin 1996-yilda kuchga kirdi. Riodagi kelishuvlarga (xususan, Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha Rio deklaratsiyasi va kun tartibi 21) rioya etilishini taʼminlash uchun Yer sammiti delegatlari Barqaror rivojlanish boʻyicha Komissiyani (CSD) tuzdilar. 2013-yilda CSD oʻrniga har yili EKOSOS yigʻilishlari doirasida va har toʻrtinchi yilda Bosh Assambleya yigʻilishlari doirasida boʻlib oʻtadigan Barqaror rivojlanish boʻyicha yuqori darajadagi siyosiy forum tashkil etildi. Tanqidchilarning taʼkidlashicha, Rioda tuzilgan koʻplab kelishuvlar [[Qashshoqlik|qashshoqlikka]] qarshi kurash va atrof- muhitni tozalash kabi fundamental masalalar boʻyicha amalga oshirilmagan, har bir mamlakatning nisbatan oʻzininfg foydasiga olib chiqilib imzolangan shartnomalardan biri sifatida qaralgan. Yashil Xoch xalqaro tashkiloti sammit ishiga asoslanish uchun tashkil etilgan yirik tashkilotlardan biri hisoblangan. JSST/Chapman &amp;amp; Hall tomonidan chop etilgan Suv sifatini baholashning birinchi nashri Rio Global Forumida namoyish etildi. == Yoshlar == Yoshlar alohida eʼtirof etilmagan boʻlsa-da, UNCEDda yoshlarning faol ishtiroki kuzatildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=NON-GOVERNMENTAL ORGANIZATIONS ACCREDITED TO THE UNITED NATIONS CONFERENCE ON ENVIRONMENT AND DEVELOPMENT|url=https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/37713/UNCED_NGO.pdf?sequence=1&isAllowed=y|ish=UNEP}}</ref>. Yoshlar Barqaror rivojlanishda bolalar va yoshlar boʻyicha 21-kun tartibining 25-bobi boʻyicha muzokaralarda ishtirok etdilar<ref>{{Veb manbasi|muallif=Vincelette|ism=Jocelyn|sana=April 1998|sarlavha=FEDERAL-PROVINCIAL RELATIONS AND THE ENVIRONMENT: ATTAINING SUSTAINABLE DEVELOPMENT THROUGH COOPERATION|url=https://central.bac-lac.gc.ca/.item?id=TC-OSTCB-1268&op=pdf&app=Library&oclc_number=1033003881|ish=Library and Archives Canada}}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.<blockquote>"Dunyoning barcha burchaklaridan kelgan yoshlar qaror qabul qilish jarayonlarining barcha tegishli darajalarida faol ishtirok etishlari zarur, chunki bu ularning bugungi hayotiga taʼsir qiladi va kelajagiga taʼsir qiladi"<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Agenda 21: STRENGTHENING THE ROLE OF MAJOR GROUPS|url=https://www.un.org/esa/dsd/agenda21/res_agenda21_25.shtml|ish=United Nations}}</ref>.</blockquote>Ikki yil oldin UNCED yoshlar Yer sammitiga tayyorgarlik koʻrish uchun xalqaro miqyosda tashkil etilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Towards a National Sustainable Development Strategy|url=https://issuu.com/nrtee/docs/agenda21-projet-societe|qaralgan sana=2022-11-26|arxivsana=2023-02-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230227105720/https://issuu.com/nrtee/docs/agenda21-projet-societe}}</ref>.<blockquote>"Hozirgi yoshlarning atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha qarorlar qabul qilishda ishtirok etishi… Kun tartibi 21ning uzoq muddatli muvaffaqiyati uchun juda muhim qadamlardan biri sanaladi" (UNCED 1992)<ref>{{Veb manbasi|sana=November 13, 2018|muharrir=Iles|sarlavha=Towards meaningful youth participation in science-policy processes: a case study of the Youth in Landscapes Initiative|url=https://online.ucpress.edu/elementa/article/doi/10.1525/elementa.327/112847/Towards-meaningful-youth-participation-in-science}}</ref>.</blockquote>UNCED bilan bir qatorda, yoshlar dunyoning turli burchaklaridan kelgan yoshlar ishtirokida Yoshlar 92 konferensiyasini tashkil qilishdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha="Youth Conference on Environment and Development (Youth 92)" held in Costa Rica from 22-29 March 1992|url=https://archives.eui.eu/en/fonds/67337?item=CENYC-146|ish=EU Archives}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sana=1993|sarlavha=A Guide to Agenda 21|url=https://idl-bnc-idrc.dspacedirect.org/bitstream/handle/10625/12885/IDL-12885.pdf?sequence=1|ish=International Development Research Centre (IDRC)}}</ref>. == Yana qarang == * Yer sammitlari — Rio 1992 dan oldin va keyin boshqa sammitlar roʻyxati (birinchi 1972-yil) * Ekologiya sammiti * Global xaritasi * Moris Strong * Ehtiyot tamoyili * Janubi-Sharqiy va Sharqiy Osiyo mamlakatlarida atrof-muhit va salomatlik boʻyicha mintaqaviy forum * Severn Suzuki * Atrof-muhit instituti * Tommi Koh — Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha konferentsiyasi Bosh qoʻmitasi raisiga havola * Birlashgan Millatlar Tashkilotining inson muhiti boʻyicha konferentsiyasi 1972-yil * Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqlim oʻzgarishi boʻyicha konferentsiyasi — Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqlim oʻzgarishi boʻyicha doiraviy konventsiyasi (UNFCCC) doirasida oʻtkaziladigan yillik sammit. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://www.un.org/esa/dsd/resources/res_docukeyconf_eartsumm.shtml Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha konferentsiyasi hujjatlari (shuningdek, UNCED yoki Yer sammiti sifatida ham tanilgan)] Archived Rio-de-Janeyro, Braziliya, 1992-yil * [https://www.un.org/en/conferences/environment/rio1992 Birlashgan Millatlar Tashkilotining Atrof-muhit va rivojlanish boʻyicha konferentsiyasi, Rio-de-Janeyro, Braziliya, 1992-yil 3-14 iyun] * [https://www.who.int/water_sanitation_health/resourcesquality/watqualassess.pdf Suv sifatini baholash pdf] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g8cmWZOX8Q Video: Severn Suzuki, 12 yosh, Atrof-muhit bolalar tashkiloti UNCED 1992 uchun gapiradi] * Riodagi [https://web.archive.org/web/20100102141813/http://dalailama.com/messages/environment/address-at-rio Yer sammitidagi nutq], [[Dalay Lama XIV|Tenzin Gyatso]] Dalay Lama * [https://web.archive.org/web/20120316134904/http://rio2012.org/intagreements/1992-rio-agenda21.php Muvozanatdagi dunyo markazida kun tartibi 21] * [http://www.newint.org/features/1992/04/05/keynote/ 1992-yilgi Rio-Yer sammiti] haqidagi tanqidiy [https://web.archive.org/web/20090201033156/http://www.newint.org/ yangi internatsionalist] nutqi * [https://web.archive.org/web/20111014004030/http://environmentportal.in/category/thesaurus/rio-summit Rio sammiti], Hindiston atrof-muhit portalidagi maqolalar * [http://www.environmentportal.in/category/30221/thesaurus/rio20/ Hindiston atrof-muhit portalida Rio+20] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221126125804/http://www.environmentportal.in/category/30221/thesaurus/rio20/ |date=2022-11-26 }} [[Turkum:BMT tomonidan boshqariladigan xalqaro shartnomalar]] [[Turkum:BMT]] [[Turkum:Ekologiya]] [[Turkum:Atrof muhit]] [[Turkum:Taraqqiyot]] [[Turkum:Konferensiyalar]] e5e0psl7mbyh3uqc0x5vt7mdhqve34d 0 852467 6192527 3982513 2026-07-04T03:35:59Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192527 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|mavqe=[[jamoats of Tajikistan|Jamoat]] |mamlakat =Turkiya |nomi=Khurmi|asl nomi=|bayroq=|asos solingan=|maydon=|aholi=10451|sanalgan yil=2015|zichlik=|vaqt mintaqasi=[[Tajikistan Time|TJT]]|sayt=|tasvir=}} '''Xurmi''' — Tojikiston shimoli-gʻarbidagi [[Tojikiston|jamoat]] . [[Sugʻd (viloyat)|Sugʻd viloyati]] [[Panjakent]] shahri tarkibiga kiradi. Jamoada jami 10451 nafar aholi istiqomat qiladi (2015)<ref name="jambi">[http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography Jamoat-level basic indicators] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20220104171112/http://untj.org/jambi-project/index.php/maps-statistics/demography |date=2022-01-04 }}, United Nations Development Programme in Tajikistan, accessed 5 October 2020</ref>. U 10 qishloqdan, jumladan [[Xurramobod, Tojikiston|Xurramobod]], Jangal va Ozodagondan iborat<ref>[http://tojkiston.ucoz.ru/index/dzhamoat_khurmi/0-425 Jamoat Khurmi], tojkiston.ucoz.ru</ref>. == Manbalar == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> ao0qw3844yrimoey0ap6gekbfwwq4eg 0 858151 6192508 5782877 2026-07-04T01:20:36Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192508 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar|Tasvir=China_Syria_Locator.png|Mamlakat1=Xitoy|Mamlakat2=Suriya|Rang1=Green|Rang2=Orange}}'''Xitoy — Suriya munosabatlari''' . [[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]] va [[Suriya|Suriya Arab Respublikasi]] oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar sanaladi. Mamlakatlar oʻrtasida diplomatik munosabatlar 1956-yil 1-avgustda oʻrnatilgan. Xitoyning [[Damashq|Damashqda]], Suriyaning [[Pekin|Pekinda]] oʻzining konsullik elchixonalari mavjud. == Suriya inqirozi == Xitoy inqirozni siyosiy yoʻl bilan hal etish tarafdori boʻlgan va jahon hamjamiyatini Suriyaning ichki ishlariga aralashmaslikka chaqirgan kam sonli davlatlardan biri sanaladi<ref>[http://ivntech.ru/4034-siriya-12-maya-kitay-protiv-vmeshatelstva-drugih-stran-v-dela-sirii.]{{Oʻlikhavola|date=dekabr 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Июль 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref>. Xitoy Rossiya bilan birgalikda BMT [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi|Xavfsizlik Kengashining Suriya bo‘yicha rezolyutsiyalariga]] bir necha bor [[Veto|veto qo‘ygan]], Suriya mamlakatida zo‘ravonlik kuchaygani uchun Suriyaga qarshi sanksiyalar qo‘llanilishi mumkin<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rosbalt.ru/main/2011/10/05/897345.html|sarlavha=Чуркин: Заблокированная РФ резолюция по Сирии отражала «конфронтационный подход»|qaralgan sana=2015-11-01|arxivsana=2012-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120204053405/http://www.rosbalt.ru/main/2011/10/05/897345.html}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=SOVYeT BYeZOPASNOSTI OON ne prinyal proekt rezolyutsii v otnoshenii Sirii |url=http://www.trtrussian.com/trtworld/ru/newsDetail.aspx?HaberKodu=8c935f8c-4185-48df-858c-480d2eac11f9 |qaralgan sana=2013-02-04 |arxivsana=2012-03-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20120305124805/http://www.trtrussian.com/trtworld/ru/newsDetail.aspx?HaberKodu=8c935f8c-4185-48df-858c-480d2eac11f9 }}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.rosbalt.ru/main/2011/10/06/897817.html|sarlavha=Клинтон: России и Китаю придется объясниться перед народом Сирии|qaralgan sana=2015-11-01|arxivsana=2012-02-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120204053808/http://www.rosbalt.ru/main/2011/10/06/897817.html}}</ref>. == Iqtisodiy hamkorlik == [[Xalqaro valyuta jamgʻarmasi|Xalqaro valyuta jamgʻarmasi]] maʼlumotlariga koʻra, 2009-yilda ikki mamlakat oʻrtasidagi oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi 2,2 milliard AQSh dollarini tashkil etdi. Suriyadan eksport umumiy savdo hajmining 1% dan kamrogʻini tashkil etadi, 5,6 million dollarni tashkil etadi, Xitoydan Suriyaga eksport esa 2,2 milliard dollarni tashkil etadi, bu Xitoyni Suriyaga tovarlarning asosiy importchisiga aylantiradi. Xitoy Suriyaning neft sanoatida faol ishtirok etmoqda. Xitoy milliy neft korporatsiyasi Suriya milliy neft kompaniyasi va [[Royal Dutch Shell|Royal Dutch Shellning]] mamlakatning asosiy neftni qayta ishlash zavodi boʻlgan Al-Furat Petroleum Company qoʻshma korxonasida hamkori hisoblanadi. 2019-yil 18-mart kuni Suriya va Xitoy o‘rtasida moliyaviy va texnik hamkorlik to‘g‘risidagi bitim imzolandi, bu Xitoy tomonidan 100 million xitoy yuani, yaʼni 17 million dollar ekvivalenti miqdoridagi SARning navbatdagi moliyaviy grantini taqdim etishni nazarda tutadi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.sana.sy/ru/?p=181706|sarlavha=Китай предоставил Сирии грант в размере 100 млн китайских юаней|muallif=Bassel|nashriyot=Сирийское арабское информационное агентство САНА|til=ru|qaralgan sana=2019-03-20|arxivsana=2020-01-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20200112213554/https://sana.sy/ru/?p=181706}}</ref>. == Harbiy hamkorlik == 1969-yilda Bosh shtab boshligʻi Mustafo Tlas Xitoy hukumati bilan qurol-yarogʻ bitimlarini taʼminlash uchun Pekinga harbiy missiyani boshqargan<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=OSYfAAAAMAAJ&q=mustafa+tlass+peking&dq=mustafa+tlass+peking&hl=en&ei=-V8aTJT-MKH4MLeasagF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA|заглавие=The Middle East: a political and economic survey|год=1973|издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]]|isbn=0-19-215933-X|страницы=480|автор=Peter Mansfield, Royal Institute of International Affairs. Information Dept}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=g926AAAAIAAJ&q=mustafa+tlass+peking&dq=mustafa+tlass+peking&hl=en&ei=-V8aTJT-MKH4MLeasagF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC0Q6AEwAQ|заглавие=Revolutions and Military Rule in the Middle East: The Arab states pt. I: Iraq, Syria, Lebanon and Jordan, Volume 2|год=1973|издательство=R. Speller|страницы=380|автор=George Meri Haddad, Jūrj Marʻī Ḥaddād}}</ref>. Mustafo Tlas [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet Ittifoqini Suriyadagi keyingi kelishmovchiliklardan chetda qolishga ataylab majburlash maqsadida]] oʻzini [[Mao Zedong|Mao Zedunning]] „Kichik Qizil kitobi“ni koʻrsatgan holda suratga olishga ruxsat berdi. 1991-yilda Xitoy Suriyaga SRR-1 miniatyura neytron reaktorini sotdi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nti.org/facilities/464/|sarlavha=SRR-1|qaralgan sana=2015-11-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151020043837/http://www.nti.org/facilities/464/|arxivsana=2015-10-20}}</ref>. 2015-yilda Suriya kimyoviy qurollarini qurolsizlantirish paytida Xitoyga uranni qaytarib yuborishga tayyorligini eʼlon qildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/04/syria-give-up-highly-enriched-uranium.html|sarlavha=Syria agrees to return highly enriched uranium to China|qaralgan sana=2015-11-01|arxivsana=2015-07-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150714144947/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/04/syria-give-up-highly-enriched-uranium.html}}</ref>. 1993 '''—''' 1996 yillarda Xitoy Suriyaga ballistik raketa dasturlarini amalga oshirishda yordam bergan<ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=2jypQ7XYvTIC&pg=PA106&dq=china+syria+missile&hl=en&ei=imAaTPfmD4_WM_Ok3eoF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDUQ6AEwAg#v=onepage&q=china%20syria%20missile&f=false|заглавие=Containing Missile Proliferation: Strategic Technology, Security Regimes, and International Cooperation in Arms Control|год=2005|издательство={{Нп3|University of Washington Press}}|isbn=0-295-98507-0|stranitsi=106|avtor=Dinshaw Mistry}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://books.google.com/books?id=3j6sZyByv8EC&pg=PA262&dq=china+syria+missile&hl=en&ei=imAaTPfmD4_WM_Ok3eoF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDoQ6AEwAw#v=onepage&q=china%20syria%20missile&f=false|заглавие=Containing Iran's military forces in transition: conventional threats and weapons of mass destruction|год=1999|издательство=[[Greenwood Publishing Group]]|isbn=0-275-96529-5|страницы=262|автор=Anthony H. Cordesman}}</ref>. 1999-yil 19-oktabrda Xitoy mudofaa vaziri general Chi Haotyan Damashqda Suriya mudofaa vaziri Mustafo Tlass bilan uchrashib, Suriya Xitoy oʻrtasidagi harbiy aloqalarni kengaytirish masalasini muhokama qildi. == Manbalar == <references group="" responsive="1"></references> [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari|Suriya]] [[Turkum:Suriya]] 01lm730ykskr3oqjrxk5vwbn1gyhocx 0 862291 6192934 5771833 2026-07-04T11:43:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192934 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti|mavqe=[[District (China)|District]]|nomi=Yinzhou|asl nomi=鄞州区|gerb=|asos solingan=|aholi=1257000|sanalgan yil=2016|vaqt mintaqasi=[[China Standard Time|China Standard]]|sayt=[http://www.nbyz.gov.cn www.nbyz.gov.cn]|tasvir=Yinzhou District Montage.jpg|koordinata={{coord|29.8173|N|121.5466|E|type:adm3rd_region:CN-33_source:Gaode|format=dms|display=it}}}} '''Yinzhou''' ({{zh|s=鄞州|p=Yínzhōu}}; talaffuzi: Yin(ch)jou) – Xitoyning [[Chjetszyan|Chjejiang]] provinsiyasi, Ningbo shahrining yirik tumani hisoblanadi. == Tarix == Miloddan avvalgi 220-yilda [[Sin (imperatorlar sulolasi)|Qin sulolasining]] birinchi imperatori [[Sin Shixuandi|Qin Shi Huang]] Yin (鄞), Mao (鄮) va Gouzhang ({{Lang|zh-Hans-CN|句章}}) deb nomlangan uchta okrugni tashkil etgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbyz.gov.cn/art/2008/5/5/art_5411_130029.html|qaralgan sana=2010-03-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20110716162404/http://www.nbyz.gov.cn/art/2008/5/5/art_5411_130029.html|arxivsana=2011-07-16}}</ref>. Keyinchalik ular [[Suy|Suy sulolasi]] davrida Gouzhang okrugiga birlashtirilgan. [[Tan|Tang sulolasi]] davrida Mao okrugi deb oʻzgartirildi. U hozirgi „Yin“ nomini Besh sulola va oʻn shohlik davrida qabul qilgan. Ningbo shahri [[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]] tashkil topgunga qadar Yin okrugi tomonidan boshqarilib kelingan. Shu bilan birga, keyinchalik Yin okrugi Ningbo shahrining okrugiga aylandi. 2002-yil 19-aprelda u Yinzhou tumani deb oʻzgartirildi. Bu 2000 yildan koʻproq vaqt oldin tashkil etilganidan beri bir xil nomni saqlab qolgan kam sonli okruglardan biridir.  == Maʼmuriy boʻlinmalar == Tumanlar: <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.xzqh.org/html/list/121.html|nashriyot=XZQH|til=zh|qaralgan sana=2012-05-24}}</ref> * Shounan ({{Lang|zh-Hans-CN|首南街道}}), Meixu ({{Lang|zh-Hans-CN|梅墟街道}}), Shiqi ({{Lang|zh-Hans-CN|石碶街道}}), Xiaying ({{Lang|zh-Hans|下应街道}}), Zhonggongmiao ({{Lang|zh-Hans|钟公庙街道}}), Zhonghe ({{Lang|zh-Hans-CN|中河街道}}). Shaharlar: * Dongqianhu ({{Lang|zh-Hans|东钱湖镇}}), Dongqiao ({{Lang|zh-Hans|洞桥镇}}), Dongvu ({{Lang|zh-Hans|东吴镇}}), Gulin ({{Lang|zh-Hans|古林镇}}), Gaoqiao ({{Lang|zh-Hans|高桥镇}}), Hengxi ({{Lang|zh-Hans|横溪镇}}), Hengjie ({{Lang|zh-Hans|横街镇}}), Jitugang ({{Lang|zh-Hans|集士港镇}}), Jiangshan ({{Lang|zh-Hans|姜山镇}}), Qiu’ai ({{Lang|zh-Hans|邱隘镇}}), Tangxi ({{Lang|zh-Hans|塘溪镇}}), Wuxiang ({{Lang|zh-Hans|五乡镇}}), Xianxiang ({{Lang|zh-Hans|咸祥镇}}), Yinjiang ({{Lang|zh-Hans|鄞江镇}}), Yunlong ({{Lang|zh-Hans|云龙镇}}), Zhanqi ({{Lang|zh-Hans|瞻岐镇}}), Zhangshui ({{Lang|zh-Hans|章水镇}}). Yagona shaharcha – Longguan shaharchasi ({{Lang|zh-Hans|龙观乡}}). == Tarixiy shaxslar == * Cheng Duanli, oʻqituvchi * Tong Dizhou, embriolog == Turizm sohasi == {{Stack|[[File:Ningbo Tiantong Si 2013.07.28 16-11-13.jpg|thumb|The Hall of [[Skanda (Buddhism)|Skanda]] in [[Tiantong Temple]].]] [[File:Sarira Hall of Ashoka Temple in Ningbo.JPG|thumb|[[King Ashoka Temple]]]] [[File:Ningbo Yinzhou Southern CBD view from skyscraper.jpg|thumb|Ningbo Southern Business District seen from a neighboring skyscraper.]]}} * Zhejiang Sharqiy Xitoy dengizi xalq anʼanalari muzeyi ({{zh|s=浙东海事民俗博物馆|p=zhè dōnghǎi shì mínsú bówùguǎn}}) Ningbo markazidagi sobiq Mazu ibodatxonasi va gildiya zalida joylashgan boʻlib, mintaqaning anʼanaviy sanʼat va dengiz savdosining boy tarixini saqlab kelgan. * Ningbo muzeyi {{zh|s=宁波博物馆|p=níngbō bówùguǎn}}) 2012-yilda [[Pritzker meʼmorchiligi mukofoti|Pritsker arxitektura mukofotini]] qoʻlga kiritgan birinchi Xitoy fuqarosi Vang Shu tomonidan ishlab chiqilgan. Muzey Ningbo hududi tarixi va anʼanaviy urf-odatlariga koʻproq eʼtibor qaratgan. * {{Lang|zh-hans|梁祝文化公园}} ''madaniyat bogʻi'') Liang Shanbo va Chju Yingtayning goʻzal sevgi hikoyasini xotirlash uchun qurilgan. Hikoya kapalak sevuvchilar haqidagi Xitoy afsonasiga asoslangan. * ''Tiantong Scenic'' {{Lang|zh-hans|天童风景名胜区}}) asosan Tiantong ibodatxonasi va Tiantong milliy oʻrmon bogʻidan iborat. Tiantong ibodatxonasi eng muhim Chan buddist ibodatxonalaridan biridir ; Soto oʻzining shakllanishini Rujing davrida boshlagan. U dastlab Gʻarbiy Jin sulolasi davrida miloddan avvalgi 300-yillarda qurilgan (baʼzilari 265-316 yillar oraligʻida). U beshta muqaddas Xitoy Zen Buddist togʻlari orasida ikkinchi oʻrinda turadi. Oldin jami 999 ta xonadan iborat boʻlgan juda katta binolar majmuasi bugungi kunda 730 tagacha qisqardi, ular togʻ yonbagʻiridan koʻtarilgan yigirmata guruhga boʻlingan. * ''Eyuwang'' {{Lang|zh-Hans-CN|阿育王寺}}) milodiy 232-yilda qurilgan. Bu Xitoyda [[Ashoka]] nomidagi yagona ibodatxonadir. * ''Dongqian koʻli'' {{Lang|zh-hans|东钱湖}}) Yinchjou tumanining janubi-sharqida joylashgan. Bu Chjejiang provintsiyasidagi eng katta tabiiy chuchuk suvli koʻl boʻlib, suv yuzasi maydoni 20 kvadrat kilometrni tashkil etadi. Qadim zamonlardan beri koʻl Sharqiy Zhejiangdagi mashhur goʻzal joy boʻlib kelgan. * {{Lang|zh-hans|罗蒙环球乐园}} ''U-parki'') dunyodagi eng yirik shahar yopiq istirohat bogʻlaridan biri hisoblanadi. == Sanoat == Yinzhou tumanida 15 000 dan ortiq sanoat tashkilotlari boʻlgan. Iqtisodiyot asosan oltita tarmoqdan iborat: yengil toʻqimachilik, tikuvchilik, mashinasozlik, elektronika, avtomobil extiyot qismlari va oziq-ovqat. 2008-yilda uning YaIM 65,08 milliard yuanga yetdi va aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot 82 052 yuanga (11 815 AQSh dollari) yetgan. Uning importi va eksporti mos ravishda 1,44 milliard va 6,6 milliard dollarni tashkil etdi. == Iqtisodiyot == Ningbo janubiy biznes okrugi („Ningbo CBD“) tumanda joylashgan. AUX Group <ref>{{Veb manbasi|url=http://auxgroup.en.chinaningbo.com/jesus/contact/auxgroup.html|sarlavha=Contact Information for AUX Group Co., Ltd|qaralgan sana=2018-07-05|arxivsana=2018-06-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180613150804/http://auxgroup.en.chinaningbo.com/jesus/contact/auxgroup.html}}</ref> va Yinzhou Bank <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.beeb.com.cn/beebcmsInternet/S101/index.htm|nashriyot=Yinzhou Bank|til=zh-cn|qaralgan sana=2020-05-02}}</ref> Yinzhou tumanida joylashgan. == Taʼlim == Ningbo oliy taʼlim zonasi (宁波高等教育园区) Yinzhou tumanining janubida joylashgan boʻlib, oliy taʼlim zonasida joylashgan taʼlim muassasalari quyidagilarni tashkil etadi: <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.nbyz.gov.cn/art/2012/12/4/art_131343_6668277.html|nashriyot=Yinzhou District People's Government|sana=2012-12-04|sarlavha=arxiv nusxasi|qaralgan sana=2022-11-30|arxivsana=2018-07-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180718114542/http://www.nbyz.gov.cn/art/2012/12/4/art_131343_6668277.html}}</ref> * Ningbo texnologiya instituti * Xitoyning Nottingem Ningbo universiteti * Yinzhou taʼlim markazi * Zhejiang universiteti va Ningbo universiteti gigiena kasb-hunar maktabi * Zhejiang Vanli universiteti Yinchjoudagi xalqaro maktablar: <ref>{{Veb manbasi|url=http://english.ningbo.gov.cn/art/2017/9/1/art_973_835937.html|sarlavha=Ningbo China Education International Schools|nashriyot=Ningbo People's Government|qaralgan sana=2022-11-30|arxivsana=2018-07-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180718084154/http://english.ningbo.gov.cn/art/2017/9/1/art_973_835937.html}}</ref> * HD Ningbo maktabi Yinzhou kampusi * Ningbo Huamao xalqaro maktabi == Havolalar == * [http://www.nbyz.gov.cn Yinchjou okrugi hukumati veb-sayti]{{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221130185444/http://www.nbyz.gov.cn/ |date=2022-11-30 }} == Manbalar == {{Manbalar}}{{County-level divisions of Zhejiang}}{{Tashqi havolalar}} lij7kzewiqzuxrhxh8an99dec4n97nq 0 862446 6192327 6154195 2026-07-03T16:23:15Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192327 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Vietnamese_musical_instruments.jpg|thumb|300x300px| Vyetnam musiqa asboblari]] '''Vyetnam musiqasi''' xilma-xil va sinkretik yaʼni mamlakatning [[Vetnamliklar|etnik xilma]]-xilligi uning shakllanishiga taʼsir koʻrsatgan. U mahalliy oʻziga xosliklarni ifodalashi bilan birga ayrim xorijiy xususiyatlarni ham uygʻunlashtirgan. Vyetnam musiqasi oʻzining uzoq yillik tarixi davomida asosan Xitoy musiqa anʼanalaridan, shuningdek, Koreya, Moʻgʻuliston va Yaponiya {{Sfn|Britannica|2008}} musiqasi taʼsirida sayqal topgan. Qolaversa, Vyetnam musiqasiga qadimgi [[Hindixitoy]] qirolligi — Champa (Tyampa) taʼsir koʻrsatgan. Chunki Vyetnam hukmdorlari Champa (Tyampa) ohanglarini tinglashni yaxshi koʻrardi. Qoʻshni davlatlar sanʼati taʼsiriga qaramay, Vyetnam musiqasining asosini xalq musiqasi tashkil qiladi. Vyetnam musiqasining hududlarga koʻra boʻlinishi shimoliy, markaziy va janubiy, davriy boʻlinishi esa toʻrt davrga ajratiladi: X-XIV asrlar, XV-XVIII asrlar, XIX — XX asrning birinchi yarmi va 1945 yildan{{Sfn|AllMusic}} hozirgi davrimizgacha. == Umumiy maʼlumot == Vyetnam musiqasining eng oʻziga xos jihatlaridan biri pentatonik notalar davriyligi{{Sfn|AllMusic}} qoʻllanishi hisoblanadi: ngukung (Ngũ Cung, besh nota), [[Diatonika|diatonik]]{{Sfn|Marshall|2007}} dan tashqari, do-re-mi-fa-sol-lya-si-do oʻrniga ho-si-sang-se-kong{{Sfn|Nguyễn Vĩnh Bảo|1970}} notalari ishlatiladi. Yana bir muhim xususiyat improvizatsiya va ovozli bezakning rolidir{{Sfn|AllMusic}} {{Sfn|Nguyễn Vĩnh Bảo|1970}} . Vyetnam musiqasi tili ohangli til boʻlib, musiqa ohang soʻzlari chizmasiga mos kelishi kerak: masalan, soʻz ohangi koʻtarilganida musiqa ohangi pasaymasligi lozim{{Sfn|Nguyễn Vĩnh Bảo|1970}} . Vyetnam musiqasi YUNESKOning nomoddiy madaniy merosi [[UNESCO|roʻyxatiga]]{{Sfn|UNESCO}} yetti jihatdan kiritilgan: * gonglar madaniyat maydoni; * [[nyanyak]] qasri musiqasi; * Bakninya [[kuanxo]] kuyi; * kachu qoʻshiqchiligi; * [[soan]] kuyi; * Janubiy Vyetnamda [[donkaytayt]]<nowiki/>i musiqasi va qoʻshiqchilik sanʼati; * [["vi" va "zam" musiqalari]] == Hikoya == [[Fayl:Mekong_musicians.jpg|thumb|300x300px| Vyetnam zamonaviy musiqasi xalq va Yevropa cholgʻu asboblarini birlashtiradi]] [[Din sulolasi]]<nowiki/>ga oid eng qadimgi ishonchli maʼlumotlar X asrga toʻgʻri keladi. Bungacha boʻlgan manbaalar deyarli yoʻq{{Sfn|Никулин|2004}}. Dinlargacha boʻlgan matnlar [[gonglar, barabanlar, lab cholg'ulari]] va [[konxi]]<nowiki/>ni esga soladi. Bu haqda ayrim adabiyotlarda uchraydi. X asrdan boshlab Vyetnam musiqasining rivojlanishiga Xitoy va [[Hindiston]] taʼsir qilgan; mamlakatga [[tsisyantsin]] (keyinchalik danchanga aylangan) va [[damaru]]{{Sfn|AllMusic}} olib kelingan. Champa (Tyampa) qoʻlga kiritilgach vyetnamliklar Champa (Tyampa) qoʻshiqchilarini asirga olib kelishdi{{Sfn|Pham Duy}} . Ularning sanʼati esa yuqori baholangan. 990 yilda Xitoy elchisi yozadiki, oʻsha vaqtdagi imperator Le Xoan elchini vyetnamcha qoʻshiq bilan stolga taklif qilgan{{Sfn|Никулин|2004}}. Bu yillarda imperatorlar vaqti-vaqti bilan musiqiy davralar tashkil qilib, ularda musiqachilar, qoʻshiqchilar va raqqoslar ishtirok etardi{{Sfn|Никулин|2004}}. Bu vaqtda hali saroy musiqasi janr sifatida mavjud emas edi, faqat xalq ijodi hukmdorlar oldida ijro etilgan{{Sfn|Никулин|2004}}. Imperator Li Nyan Tong „boshqa ellarning musiqasida mahoratli“ hamda musiqa bastalashda tengsiz deya eʼtirof etilgan. XV asrdan boshlab Vyetnam musiqasiga hind musiqasining taʼsiri kamaydi, asosiy diqqat [[Min (sulola)|Min]] Xitoyiga yoʻnaltirildi. Natijada, koʻplab janrlar yaratilgan{{Sfn|AllMusic}}. XIX asr boshlarida Vyetnam musiqasida oʻziga xoslik ortdi, Yevropa taʼsiri paydo boʻla boshladi; XX asr boshlarida qayta shakllangan kayliong teatri yaratildi. Mamlakat janubida mandolin, klassik gitara va [[skripka]] mashhurlikka erishdi{{Sfn|AllMusic}}. Ikkinchi jahon urushi vaqtlarida zamonaviy Vyetnam musiqasi rivojlanishi boshlandi. 1980-yillargacha anʼanaviy musiqa ommaviyligi jihatidan oʻz oʻrnini yevropalashgan musiqalarga boʻshatib bergandi, keyin avtoxton musiqa anʼanalari urfga qaytdi{{Sfn|AllMusic}}. Zamonaviy ommabop musiqa „yangi“ (nyak moi) deb nomlanadi{{Sfn|Marshall|2007}}. == Turlari == === Qasr musiqasi === === Diniy musiqa === === Kamer, koʻngilochar musiqa === Butun Shimolga xos boʻlgan {{Tarjima qilinmagan 5|хо (песня)|хо|vi|Hò}} janri oʻnlab yoʻnalishlar, birgina [[sam]] qoʻshigʻi yaʼni koʻzi ojiz musiqachilar tomonidan ijro etilgan anʼanaviy qoʻshiqni bir necha yuz xili mavjud. === Vyetnam milliy kamyob musiqalari === ==== Shimoliy togʻlar ==== Shimoliy [[togʻlar]] xalqlari (Miong, [[Myao|Miao]], Thai, Tho) bronza barabanlarda ijro etiladi: dantin (đàn tính), [[kxene]], [[danda]], [[Dan moy|danmoy]] {{Sfn|VIM Solo}}. [[Kxmu]] xalqida [[Кукке|kukke]] — koʻndalang burunli [[fleyta]] yoki pitot (pítót){{Sfn|VIM Solo}} bor boʻlgan. Portamento va glissando shimoliy hududlar musiqasida keng tarqalgan; qo‘shiqlar mayin, mushukning miyovlashiga tortar ovozda kuylangan. Shimoliy togʻlilarning musiqasi marosim, sehrli, sevgi va toʻy qoʻshiqlariga, shuningdek ish uchun qoʻshiqlar, qoʻshiq-dialoglarga boʻlinadi{{Sfn|Pham Duy}}. Txay zarbli cholgʻu asbobi kxualuong (Khua luống) bu yogʻochdan yasalgan tayoqcha boʻlib, u ritmik ravishda toʻqmoqlar{{Sfn|VIM Solo}} bilan uriladi. Bundan tashqari, [[txay]]<nowiki/>da choʻzma-torli [[dantin]] yoki [[tintau]] (tính tẩu) dan foydalanadi. ==== Markaziy platolar ==== [[Vyetnam (tarixiy nomlar)|Vyetnam davlati]] tashkil topishidan ancha oldin markaziy Vetnamning togʻli xalqlarining musiqasi va ularning cholgʻu asboblari: bambuk ksilofonlar, gurdlar, gonglar va boshqalar mavjud edi. Qoʻshiqlarning asosiy turlari — ov, baliq ovi, sevgi, bayram, dafn marosimi va hokazolarga boʻlingan. Har bir qabilaning oʻz musiqachilari ham boʻlib (hozirgacha ham mavjud), unga koʻra qabilani ham aniqlash mumkin boʻlgan. Har bir Banar qabilasi erkaklar tomonidan oʻynaladigan bronza gonglarning bir nechta toʻplamiga ega. Bu xalqning boshqa asboblari — bronza tilli bambuk-garmonika „ala“, torli „tingning“ (yoki tinnin va tengneng)<ref>[https://web.archive.org/web/20090510012603/http://www.vnmusicology-inst.vnn.vn/english/information/cd_dancabanar.html Folk songs of Bahnar minority]</ref> kabilar boʻlgan. Zyaray musiqasi boshqa togʻ xalqlari musiqasiga oʻxshaydi. Oʻziga xos cholgʻu asboblari orasida — gonglar, tingning, [[tring]], shuningdek, musiqachining ogʻziga rezonator qoʻygan holda chalinuvchi noyob [[Torli musiqa cholgʻulari|torli asbob]] — [[kni]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090510012613/http://www.vnmusicology-inst.vnn.vn/english/information/cd_dancagiarai.html Folk songs of Giarai minority (CD)]</ref> mavjud edi. ==== Janubiy xalqlar ==== Tyamlar qadimgi anʼanaviy musiqasini turli mavsumiy tadbirlar boshlanishida ijro etish orqali saqlab qolishgan. Tyam cholgʻu asboblari roʻyxatiga suyak yoki yogʻoch sarinay, ikki qirrali ginang, oddiy barabanlar, gonglarning kichik ansambli<ref>[https://web.archive.org/web/20090510012609/http://www.vnmusicology-inst.vnn.vn/english/information/cd_dancadtcham.html Folksongs of Cham ethnic group in Ninh Thuan provice (CD)]</ref> kabilar kiradi. Tyamlar sevgan janrlar orasida sevgi qoʻshiqlari va qadimgi tyampaning buyukligi haqidagi ertak-qoʻshiqlar bor{{Sfn|Pham Duy}}. Ede asboblari — bambuk ksilofon, koʻndalang nay-"zantok", qovoqdan rezonator, bronza va bambuk gonglar bilan (ede gong oʻyini oʻrtasidagi farq [[antifon]]al tovushda boʻladi). Dintut (đinh tút)ni ayollar<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.pablosalcedo.org/en/dinh_tut.html|sarlavha=Dinh Tut|qaralgan sana=2014-12-19|arxivsana=2014-12-19|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141219124449/http://www.pablosalcedo.org/en/dinh_tut.html}}</ref> yoki ayollar kiyimini kiygan holda erkaklar<ref name="Folk songs of Ede minority" /> oʻynashlari mumkin. Qo‘shiq janrlaridan „ayray“ (sholizorga ketayotganda ayol va erkak navbatma-navbat ijro etadi) va „kuut“ nay jo‘rligidagi epik qo‘shiqlarni qayd etish mumkin<ref name="Folk songs of Ede minority">[https://web.archive.org/web/20090510012559/http://www.vnmusicology-inst.vnn.vn/english/information/cd_dancaEde.html Folk songs of Ede minority (CD)]</ref>. === Musiqiy teatr === Mamlakatning teatr musiqasi ham rang-barang. Qasrdan chiqqan shimoliy tuong teatri, tuongdan ajralib chiqqan janubiy kayliong teatri, xalq teatri — teo bu aktyorlik va musiqa sanʼatining eng mashhur turlari hisoblanadi{{Sfn|Marshall|2007}}. == Musiqiy asboblar == [[Fayl:Dan_day_player.jpg|thumb|Danday]] [[Fayl:Dan_nhi-_ken-_trong.jpg|thumb|Danni, Ken, Chong]] Vyetnam musiqasi juda koʻp sonli asboblardan foydalanadi. Ulardan eng muhimlari{{Sfn|AllMusic}}: * aerofonlar: ** koʻndalang nay dik (địch) va shao ** keng fleyta tieu (tiêu) ** [[ken]] (kèn); * xordofonlar: ** monokordlar : *** dandok (đàn dôc), *** xuyen (huyên) *** danbau (đàn bầu); ** 16 torli sitra: *** danchan yoki danthapluk (đàn thập lục); ** ikki simli lyutalar: *** dankim yoki dannguyet (đàn nguyệt) *** danti, u dandoan (đàn đoản) va dannyat (đàn nhật), *** dansen (đàn xến); ** uch simli lyutalar: *** dantam, *** danday; ** toʻrt simli lyutalar: *** dantiba; ** torli asboblar: *** danni yoki danko (đàn cò) , *** danxo yoki dangao (đàn gáo) ; * zarbli asboblar: ** [[chongkom]] va boshqalar. == Musiqa taʼlimi == Oʻqituvchilar uyida anʼanaviy musiqa o‘rgatilgan, odatda bir vaqtning oʻzida bir nechta talabalarga taʼlim berilgan. Yagona yoki dominant [[Nota yozuvi|nota]] mavjud emas, kuylarning har biri yodlangan. Yangi asarni oʻrganish jarayoni notalar tartibini yodlashdan boshlanadi, shundan soʻng ularga ritm qoʻshiladi. Oʻqituvchi odatda oʻquvchilar bilan birga oʻynaydi yoki qoʻshiq aytadi, ajralib turish uchun yelpigʻichdan foydalangan{{Sfn|Nguyễn Vĩnh Bảo|1970}}. 1956-yilda [[Xoshimin|Saygonda]] birinchi Milliy musiqa maktabi ochilgan. === Havolalar === <references responsive="1"></references> == Adabiyotlar == * {{Veb manbasi|url=http://www.musis.ca/matsu_take_eng/8_AMG_Vietnam.html|sarlavha=The Music of Vietnam|muallif=Bruno Deschênes|sana=2011|nashriyot=[[All Music Guide]]|qaralgan sana=2014-12-10|til=en|arxivsana=2015-07-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150712055524/http://www.musis.ca/matsu_take_eng/8_AMG_Vietnam.html}} * {{Книга|заглавие=Southeast Asian arts Vietnam|ссылка=https://www.britannica.com/art/Southeast-Asian-arts/Thailand-Laos-and-Cambodia#ref29500|издательство=Encyclopædia Britannica Online|страницы=36|ref=Britannica|год=2008}} * {{Veb manbasi|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00311&topic=mp&cp=VN|sarlavha=Elements on the Lists of Intangible Cultural Heritage: Vietnam|muallif=UNESCO|sana=|nashriyot=|qaralgan sana=2014-12-10|til=en}} * {{Книга|автор=Гринцер П. А., Никулин Н. И.|заглавие=Памятники литературной мысли Востока|часть=|издательство=ИМЛИ РАН|год=2004|страницы=|isbn=5-9208-0205-7|ссылка=|ref=Никулин}} * {{Книга|автор=Ngọc Thành Tô|заглавие=Documents of Vietnam’s court music|часть=|издательство=Nhà xuất bản Âm nhạc|год=1999|страницы=99—100|isbn=|ссылка=https://books.google.lv/books?id=DaoOAQAAMAAJ|ref=Ngọc}} * {{Книга|автор={{nobr|Seah A.}}, {{nobr|Nair C.M.}}|zaglavie=Vietnam|god=2004|izdatelstvo=Benchmark Books|seriya=Cultures of the world|isbn=9780761417897|ssilka=https://books.google.com/books?id=0MlVNRBKNEUC|ref=Seah}} * {{Статья|url=}} * {{Veb manbasi|url=http://vienamnhac.vn/xuat-ban/đia-nhac/đoc-tau-hoa-tau-nhac-cu-dan-gian-viet-nam-1|sarlavha=Solos and ensembles of Vietnamese folk musical instrument|muallif=Vietnam Institute of Musicology|sana=|nashriyot=|qaralgan sana=|til=vi|arxivurl=https://web.archive.org/web/20090510012003/http://www.vnmusicology-inst.vnn.vn/english/information/cd_dt_ht_ncuDGVN1.html|arxivsana=2009-05-10}} * {{Veb manbasi|url=http://media.smithsonianfolkways.org/liner_notes/folkways/FW04352.pdf|sarlavha=Music of Viet Nam: Tribal music of the Highland People|muallif=Pham Duy|sana=1986|nashriyot=Ethnic Folkways Library|qaralgan sana=2014-12-16|til=en|arxivsana=2013-07-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130704171504/http://media.smithsonianfolkways.org/liner_notes/folkways/FW04352.pdf}} * {{Книга|автор={{nobr|Marshall Cavendish Corporation}}|zaglavie=World and Its Peoples: Cambodia, Laos, and Vietnam|god=2007|izdatelstvo=Marshall Cavendish|seriya=World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia|stranitsi=835|isbn=9780761476399|ssilka=https://books.google.com/books?id=kte14XIoOCkC|ref=Marshall}} * {{Статья|url=http://namkyluctinh.org/a-ngoaingu1/vinhbao-introtovnmusic.pdf|title=arxiv nusxasi|archive-date=2013-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602141055/http://namkyluctinh.org/a-ngoaingu1/vinhbao-introtovnmusic.pdf}} == Havolalar == * [http://vienamnhac.vn/home-page Vetnam musiqashunoslik instituti] * Vietnam-culture.com saytida [http://www.vietnam-culture.com/zones-11-1/Traditional-Instruments.aspx anʼanaviy asboblar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221130211434/https://www.vietnam-culture.com/zones-11-1/Traditional-Instruments.aspx |date=2022-11-30 }} * Vietnam-culture.com saytida [http://www.vietnam-culture.com/zones-8-1/Vietnamese-Traditional-Music.aspx anʼanaviy qoʻshiq janrlari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221130211424/https://www.vietnam-culture.com/zones-8-1/Vietnamese-Traditional-Music.aspx |date=2022-11-30 }} {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} s4ixhjosijico6zs28hsnygdwvzbe94 0 863899 6192326 6144257 2026-07-03T16:05:49Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192326 wikitext text/x-wiki '''Vyetnam bayrogʻi''', rasmiy '''nomi [[Vyetnam|Vyetnam Sotsialistik Respublikasi.]] Davlat bayrogʻi'''<ref>{{Veb manbasi|muallif=Government of Vietnam|sarlavha=About Vietnam: National flag, emblem, anthem, declaration of independence|url=https://vietnam.gov.vn/national-flag-emblem-anthem-declaration-of-independence-68960|qaralgan sana=3 Apr 2022|ish=VIETNAM GOVERNMENT PORTAL|arxivsana=2022-04-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220415133551/https://vietnam.gov.vn/national-flag-emblem-anthem-declaration-of-independence-68960}}</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca, Tuyên ngôn (National flag, National emblem, National anthem, Declaration (of Independence))|url=https://chinhphu.vn/quoc-ky-quoc-huy-quoc-ca-tuyen-ngon-68378|qaralgan sana=2022-04-03|ish=CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ (VIETNAM GOVERNMENT PORTAL)|til=vi|arxivsana=2022-04-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220403214417/https://chinhphu.vn/quoc-ky-quoc-huy-quoc-ca-tuyen-ngon-68378}}</ref>.1940 — yilda ishlab chiqilgan va oʻsha yili janubiy Vyetnamda fransuzlarga qarshi qoʻzgʻolon paytida ishlatilgan.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Vietnam|sarlavha=History of the Vietnam flag|qaralgan sana=10 October 2020}}</ref> Qizil fon inqilob va qon toʻkilishini bildiradi. Oltin yulduz Vyetnam jamiyatidagi beshta asosiy sinfni — ziyolilar, fermerlar, ishchilar, tadbirkorlar va askarlardan iborat.<ref name="So">{{Veb manbasi|url=http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html|sarlavha=Vietnam Flag, Meaning of Vietnam Flag, History of Vietnam Flag|qaralgan sana=5 October 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131007001502/http://www.vietnamonline.com/culture/national-flag.html|arxivsana=7 October 2013}}</ref> [https://luxtour.com.vn/wp-content/uploads/2022/05/cot-co-lung-cu-ha-giang-1.jpg] Bayroq 1941-yilda yapon istilosiga qarshi chiqish uchun tuzilgan kommunistlar boshchiligidagi Vyet Min tashkiloti tomonidan ishlatilgan. [[Ikkinchi jahon urushi]] oxirida Vyetnam rahbari [[Ho Chi Minh|Xo Chi Min]] Vyetnamni mustaqil deb eʼlon qildi va 1945-yil 5-sentyabrda Vyetnam Demokratik Respublikasi bayrogʻi sifatida Vyetnam Min bayrogʻini qabul qilish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi. DRV 1954 -yilda Jeneva kelishuvlaridan keyin Shimoliy Vyetnam hukumatiga aylandi. Bayroq 1955-yil 30-noyabrda yulduz nurlarini koʻproq koʻrsatish uchun oʻzgartirildi.<ref name="resolution1955">[http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1080 „Resolution number 249/SL of November 30, 1955“], ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> 1975-yilda Vyetnam urushi tugagunga qadar Janubiy Vyetnam uchta qizil chiziqli [[Janubiy Vetnam bayrog'i|sariq bayroqdan]] foydalangan. Shimoliy Vyetnamning qizil bayrogʻi keyinchalik 1976-yilda birlashgan Vyetnam bayrogʻi sifatida qabul qilingan<ref name="resolution1976">"[http://moj.gov.vn/vbpq/Lists/Vn%20bn%20php%20lut/View_Detail.aspx?ItemID=1607 Resolution of July 07, 1976]", ''Archive of Vietnamese legal documents''.</ref> Vyetnam bayrogʻi [[Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasi|ASEAN]] davlatlari orasida oq rangni oʻz ichiga olmaydigan yagona bayroq boʻlib, uning tarixiy milliy ranglari qizil va sariq/oltindir.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Flag of Vietnam|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Vietnam|qaralgan sana=2021-03-04|ish=Encyclopedia Britannica|til=en}}</ref> == Dizayn va tarix == Vyetnam bayrogʻi ranglari koʻpincha qizil va yorqin sariq ranglarning turli xil dizaynlari asosida boʻlgan. 1992-yilgi konstitutsiyaga koʻra: „Vyetnam Sotsialistik Respublikasining Davlat bayrogʻi toʻrtburchak shaklida, kengligi uning uzunligining uchdan ikki qismiga teng, yangi qizil fonning oʻrtasida yorqin besh qirrali oltin yulduz bor.“ Bayroq birinchi marta 1940 — yil 23 — noyabrdagi janubiy qoʻzgʻolonda janubiy Vyetnamdagi fransuz hukmronligiga qarshi paydo boʻlgan.<ref name="embassy">"[http://vietnamembassy-usa.org/news/2005/08/flag-designer-urban-myths-squelched VN Embassy : Flag Designer Urban Myths Squelched]", ''Embassy of the Socialist Republic in Vietnam in the United States of America''.</ref> Bayroqning kelib chiqishi haqidagi Sin Tingning qator maqolalari 1981-yilda davlat ommaviy axborot vositalarida chop etilgan<ref>Sơn Tùngʻs writing was published in installments in the newspaper ''Sài Gòn Giải Phóng'' and later as a book entitled ''Nguyễn Hữu Tiến'' (1981).</ref> Sin Tingning taʼkidlashicha, bayroq qoʻzgʻolon rahbari Nguyen Su Tyan tomonidan ishlab chiqilgan, u muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolon boshlanishidan oldin fransuzlar tomonidan hibsga olingan va 1941-yil 28-avgustda qatl etilgan.<ref name="embassy" /> Shimoliy Lung Suyen qishlogʻida tugʻilgan Tyen, Tung tadqiqoti nashr etilishidan oldin Vyetnam jamoatchiligiga nomaʼlum edi. Tyen yozgan sheʼrga koʻra, qizil fon xalq qonini ifodalash uchun kelgan boʻlsa, sariq oldingi „xalqimiz terisining rangi“ yapon hukmronligi davridagi bosqinlik davrida yozilgan. Yulduzning besh nuqtasi ziyolilar, dehqonlar, ishchilar, savdogarlar va askarlarni yoritadi. [[Fayl:Flag_of_Vietnam_(construction_sheet).svg|left|thumb| Bayroqning qurilish varaqasi.]] Sariq va qizil ranglar uzoq vaqtdan beri Vyetnam bayroqlari orasida keng tarqalgan. Sariq/oltin 2000 yildan ortiq vaqt davomida Vyetnamning anʼanaviy rangi boʻlgan. 2001- yil aprel oyida Vyetnam Madaniyat vazirligi bayroqni Tyen ishlab chiqqani haqidagi daʼvoni tasdiqlovchi hujjat yoʻqligini maʼlum qildi. 2005-yilda Tyan Ziang provinsiyasi rasmiysi Le Ming Dik bayroqni Mekong deltasidagi Mi Tho provinsiyasida yashovchi Le Quang So boshqa bir xodim ishlab chiqqan, deb taklif qildi. Dik nazariyasi Soʻning oʻgʻlining soʻzlariga, shuningdek, Soʻning 1968 — yildagi xotirasiga asoslangan. Dik soʻzlariga koʻra, sariq rang Vyetnamni ifodalash uchun tanlangan, qizil fon esa Kommunistik partiya bayrogʻidan ilhomlangan va inqilobni ifodalaydi. So estetik sabablarga koʻra markazda katta yulduzni tanlashdan oldin turli pozitsiya va oʻlchamdagi yulduzlar bilan tajriba oʻtkazdi. 1940 yil aprel oyida bayroq Mi Tho kommunistik partiyasi boshligʻi Fan Van Khoe tomonidan tasdiqlangan. Keyinchalik u iyul oyida milliy partiya tomonidan maʼqullangan.<ref name="So"/> 2006- yil holatiga koʻra, davlat ommaviy axborot vositalari Dikning voqealar haqidagi versiyasiga izoh bermagan.<ref name="tuoitre2">"[http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/173930/tac-gia-quoc-ky-van-la-dau-cham-hoi.html Tác giả quốc kỳ: vẫn là dấu chấm hỏi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111209031924/http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/173930/Tac-gia-quoc-ky-van-la-dau-cham-hoi.html |date=2011-12-09 }}", ''Tuổi Trẻ'', 23 November 2006</ref> Bayroq 1941- yil 19 — mayda Vyetnam Min tashkil etilgan konferentsiyada namoyish etildi.<ref name="FLI">''[https://books.google.com/books?ei=Uw5mUeDyOYaCiQe2goAY&id=KbJGAAAAMAAJ&dq= Ho Chi Minh]'', Foreign Languages Pub. House, 1988, p. 76. „on 19 May 1941 Viet Minh Front officially made its appearance, and holding high the gold star red flag.“</ref> 1945 — yil 17 — avgustda Vyet-Min shimolidagi Tan-Chao qishlog‘ida bo‘lib o‘tgan yig‘ilishda uni „milliy bayroq“ deb eʼlon qildi.<ref name="LOC">{{Kitob manbasi|editor=Cima|title=Vietnam : A Country Study|chapter=The General Uprising and Independence|year=1990|publisher=Dept. of the Army|isbn=978-0160181436|quote=The following day, the Congress, at a ceremony in front of the village dinh, officially adopted the national red flag with a gold star, and Ho read an appeal to the Vietnamese people to rise in revolution.}}</ref> [[Ikkinchi jahon urushi]] oxirida yaponlar taslim boʻlgach, Vyetnam Xanoyga kirib, 2-sentyabrda „Vyetnam Demokratik Respublikasi“ni eʼlon qildi. 5-sentyabr kuni DRV prezidenti [[Ho Chi Minh|Ho Chi Min]] Vyetmin bayrogʻini qabul qilish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi. Oktyabr oyida fransuz qoʻshinlari qaytib kelishdi va janubda mustamlakachilik hukmronligini tikladilar. Milliy assambleya 1946-yil 2-martda bayroqni qabul qilish uchun bir ovozdan ovoz berdi<ref name="Nguyen">Phút Tán Nguyẽn, ''[https://books.google.com/books?id=t6puAAAAMAAJ&q= A Modern History of Viet-nam (1802-1954)]'', 1964. p. 502. „The Assembly then adopted national Anthem and national flag, approved a new Cabinet and a Committee in charge of the drafting of the Vietnamese Constitution.“</ref> 1954 yilda Vyet Min va Fransiya oʻrtasidagi Jeneva kelishuvidan keyin DRV Shimoliy Vyetnam hukumatiga aylandi. 1955 — yil 30 — noyabrda bayroqning dizayni yulduzni kichikroq qilish va uning nurlarini tekisroq qilish uchun biroz oʻzgartirildi.<ref name="resolution1955"/> Bu [[SSSR bayrogʻi|Sovet Ittifoqi bayrogʻiga]] oʻxshash modifikatsiyadan keyin sodir boʻldi. Bayroq [[Vyetnam urushi]] tugaganidan keyin janubda qabul qilingan va 1976-yil 2-iyulda Shimoliy va Janub Vyetnam Sotsialistik Respublikasi sifatida birlashtirilgan<ref name="resolution1976"/> 1945 yildan 1955 yilgacha Vetnam Demokratik Respublikasining bayrogʻi (Shimoliy va Janubiy Vyetnamdagi Vyetnam Min nazoratidagi hududlar va keyinchalik faqat Shimoliy Vyetnam) 1945-yildan 1955-yilgacha hozirgi Vyetnam bayrogʻiga oʻxshardi, lekin yulduz nuqtalari yanada toʻgʻriroq qilib qoʻyilgan edi.<ref name="CIA World Factbook">{{Veb manbasi|sarlavha=Vietnam|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/flags/flagtemplate_vm.html|ish=CIA World Factbook|nashriyot=Central Intelligence Agency|qaralgan sana=29 May 2013|arxivsana=26 May 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130526093527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/flags/flagtemplate_vm.html}}</ref> Oʻzining tarixiy maʼnolariga qaramay, bugungi kunda Vyetnam bayrogʻidagi qizil fon (yoki qizil maydon) odatda kommunistik ramziylikdan ilhomlangan qon toʻkish, kurash va inqilob muvaffaqiyatining ramzi hisoblanadi. Qizil maydonda joylashgan sariq yulduz jamiyatning beshta sinfidan birini anglatadi — tadbirkorlar, fermerlar, ishchilar, ziyolilar va yulduzning har bir nuqtasini ifodalovchi askarlar. Bayroq Vyetnam Kommunistik partiyasi bayrogʻi bilan ham koʻtarilishi mumkin. == Rang sxemasi == {| class="wikitable" style="text-align:center;" ![[Fayl:Flag_of_Vietnam.svg|30x30px]]</img> ! style="background:#da251dff; width:80px; color:white" | Qizil ! style="background:#ffff00ff; width:80px" | Sariq |- | Pantone | 1788 yil | Sariq |- | CMYK | 0, 83, 87, 15 | 0, 0, 100, 0 |- | RGB | 218, 37, 29 | 255, 255, 0 |- | [[Oʻn oltilik sanoq sistemasi|Oʻn oltilik]] | #da251d | #ffff00 |} == Tarixiy bayroqlar == {{Asosiy|List of flags of Vietnam#Historical}} Anʼanaviy tasvirlarda eramizning 40-yillarida Shimolga (Xitoy) qarshi qoʻzgʻolon koʻtargan Chung opa-singillarining sariq salla kiyganlari tasvirlangan<ref>Van Tan, „[http://vietnamwar.lib.umb.edu/country/docs/TrungSisters.html The Insurrection of the Two Trung Sisters]“</ref> Bular o‘ramini ochib, janjal boshlanganini bildirish uchun qo‘l silkitdi. Markazda qizil doira boʻlgan sariq bayroq imperator Gia Long (1802-1820 yillar) tomonidan standart sifatida qabul qilingan.<ref name="Sai">Nguyễn Đình Sài, „[http://viettan.org/Quoc-Ky-Viet-Nam-Nguon-Goc-va-Le.html Quốc Kỳ Việt Nam: Nguồn Gốc và Lẽ Chính Thống]“, Vietnam Reform Party. A translation is given [http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf here] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131106023816/http://www.dienhanhvanhoaquocte.org/chao/files/The%20National%20Flag%20of%20VN.pdf |date=2013-11-06 }}.</ref> <nowiki>XIX</nowiki> asr oxirida asta-sekin Vyetnam ustidan nazoratni qoʻlga kiritgan fransuzlar [[Fransiya bayrogʻi|Fransiyaning milliy bayrogʻini]] koʻtardilar. Koxinchina mustamlakasi (1862-1945) mutlaq fransuz hokimiyati ostida edi. Bundan farqli oʻlaroq, Annam va Tonkin Vyetnam va Fransiya maʼmuriyatining parallel tizimlariga ega protektoratlar edi. Ushbu hududlarda bir nechta bayroqlar koʻtarilgan: Fransiya bayrogʻi, protektorat bayrogʻi Long ting bayroqlari. 1941-1945-yillarda Yaponiya Vyetnamni bosib oldi. 1945-yil mart oyida yaponlar fransuz mustamlakachi hokimiyatlarini agʻdarib tashladilar va Bao Dai imperator boʻlgan [[Vyetnam imperiyasi]]ni eʼlon qildilar. {{Tarjima qilinmagan|Quẻ Ly flag|vi|cờ quẻ Ly}}, sariq fonda qizil que Li (''I Ching''<ref name="Korea">Compare to [[Flag of South Korea]].</ref> da qoʻllangan sakkiz trigrammadan biri) iyun oyida qabul qilingan. Boshqa narsalar qatorida ''que Li'' ☲ janubiy yoʻnalishni anglatadi. Avgust oyida Yaponiya taslim boʻlgach, Bao Dai taxtdan voz kechdi. 1945-yil 2-sentyabrda eʼlon qilingan Vyetnam Demokratik Respublikasi oltin yulduzli qizil bayroqni qabul qildi. Oʻsha oyning 23-kunida fransuzlar qaytib kelishdi, lekin Vyetnamlar tomonidan, ayniqsa Shimolda qiyinchilik tugʻdirdi. Fransiya 1946-yil iyun oyida Kochinchini avtonom respublika deb eʼlon qildi. Bu qoʻgʻirchoq davlat sariq fonda uchta koʻk chiziqli bayroqni qabul qildi. 1947 yilda Fransiya va Bao Dại oʻrtasidagi Sa Long Bay kelishuvlarida koʻrsatilgan Vyetnamning Muvaqqat markaziy hukumati bilan birlashishga tayyorgarlik koʻrish uchun Kochichina hukumatining nomi „Janubiy Vyetnamning Muvaqqat hukumati“ ga oʻzgartirildi. [[Janubiy Vetnam bayrog'i|Vyetnam davlatining bayrogʻi]] 1948-yilda imperator Bao Dai tomonidan qabul qilingan<ref name="Huy">Nguyễn, Ngọc Huy. (March & April 1988) „National Flags and National Anthems of Vietnam“ ''Tự Do Dân Bản'' magazine, issue: 27 & 28. Re-published in July 2015. [https://web.archive.org/web/20160411054601/http://radiolmdcvn.com/wp-content/uploads/2015/07/quoc-ky-va-quoc-ca-viet-nam-2015.pdf Archived] from [http://radiolmdcvn.com/wp-content/uploads/2015/07/quoc-ky-va-quoc-ca-viet-nam-2015.pdf original] (in Vietnamese). p. 3 of 15</ref> Uchta chiziq ''Que Can'' yoki Qian trigramini ifodalagan. ''Que Kan'' — osmon uchun bashorat belgisi. 1948-yil 2-iyunda Muvaqqat markaziy hukumat bosh vaziri Nguyen Van Suan ushbu bayroqni qabul qilish toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi: „Davlat gerbi sariq fondagi bayroq boʻlib, uning balandligi uning kengligining uchdan ikki qismiga teng. Bayroqning oʻrtasida va uning butun kengligi boʻylab uchta gorizontal qizil chiziq mavjud. Har bir tarmoqli kengligining oʻn beshdan biriga teng balandlikka ega. Bu uchta qizil tasma bir-biridan tasma balandligidagi boʻshliq bilan ajratilgan.“<ref name="Thu" /> Vyetnam davlatining bayrogʻi keyinchalik uning vorisi Vyetnam Respublikasi tomonidan ham ishlatilgan, odatda Janubiy Vyetnam deb nomlanadi. 1969 — yil 8 — iyunda Janubiy Vyetnam Milliy ozodlik fronti (Vyetnam) Shimoliy Vyetnam bayrogʻidan namuna boʻlgan uch rangli bayroqni qabul qildi, uning yarmi tepada qizil, yarmi pastda koʻk va markazda sariq yulduz. . Bu Saigon qulaganidan keyin sariq bayroqning oʻrnini egalladi va 1976 — yil 2 — iyulda Shimoliy Vyetnam bilan birlashtirilgunga qadar ishlatilgan. Boshqa tomondan, 2017-yil yanvar oyida AQShda ilgari Janubiy Vyetnam boʻlgan hududdan kelgan Vyetnamlik muhojirlarning eng koʻp aholisi boʻlgan [[San Jose (California)|San-Xose shahrida]] Vyetnam bayrogʻini shahar bayroqlari ustunlarida koʻrsatishni taqiqladi. Bunga [[Westminster (California)|Kaliforniyaning Vestminster shtatida 2016 yilda qabul qilingan,]] shahar mulkida bayroqni koʻrsatishni taqiqlovchi siyosat sabab boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/california-city-bans-display-vietnam-national-flag-city-poles-n713241|sarlavha=California City Bans Display of Vietnam National Flag on City Poles|ish=NBC News|sana=28 January 2017}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mercurynews.com/2017/01/24/san-jose-council-unanimously-approves-banning-communist-vietnamese-flag/|sarlavha=San Jose council unanimously approves banning communist Vietnamese flag|sana=26 January 2017|ish=[[The Mercury News]]}}</ref> Yaqin atrofdagi Milpitas ham 2017-yil 5-sentyabrda bayroqni munitsipal koʻrgazmada koʻrsatishni taqiqladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.mercurynews.com/2017/09/22/milpitas-council-bans-citys-display-of-socialist-republic-of-vietnam-flag/|sarlavha=Milpitas council bans city's display of Socialist Republic of Vietnam flag|sana=22 September 2017|ish=The Mercury News}}</ref> == Bayroq galereyasi == <gallery widths="180" heights="180"> Fayl:Flag of Colonial Annam.svg|{{FIAV|historical}} Protectorate flag of [[Annam (French protectorate)|Annam]] and [[Tonkin (French protectorate)|Tonkin]], 1885 to 9 March 1945 Fayl:Second flag of the Nguyen Dynasty.svg{{FIAV|<nowiki>tarixiy}} | </nowiki>[[Nguyễn dynasty|Nguyen sulolasi]] bayrogʻi, 1920–1945 yillar Fayl:Flag of the Empire of Vietnam (1945).svg|{{FIAV|historical}} Flag of the [[Empire of Vietnam]], 1945 Fayl:Flag of North Vietnam (1945-1955).svg|{{FIAV|historical}} Flag of the [[Democratic Republic of Vietnam]], 1945-1955 Fayl:Flag of Republic of Cochinchina.svg|{{FIAV|historical}} Flag of the [[Autonomous Republic of Cochinchina]], 1946 Fayl:Flag of Republic of Cochinchina (variant).svg|{{FIAV|historical}} Flag of the Autonomous Republic of Cochinchina, 1946-1948 Fayl:Flag of South Vietnam.svg|[[Janubiy Vetnam bayrog'i|{{FIAV|historical}}]] [[Provisional Central Government of Vietnam|Vetnam Muvaqqat Markaziy Hukumati]], [[State of Vietnam|Vetnam Davlati]] va [[South Vietnam|Vetnam Respublikasi]] bayrogʻi (1948-1975) Fayl:Flag_of_Vietnam.svg|{{FIAV|normal}} Flag of the [[North Vietnam|Democratic Republic of Vietnam]] (1955-1976) and the [[Vietnam|Socialist Republic of Vietnam]] (1976-present) Fayl:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|{{FIAV|historical}} Flag of [[Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam|Provisional Revolutionary Government of South Vietnam]], 1969-1976 </gallery> == Yana qarang == {{Wikiquote}} * Vyetnam bayroqlari roʻyxati * [[Janubiy Vetnam bayrog'i|Janubiy Vyetnam bayrogʻi]] * Vyetnam Respublikasi harbiy kuchlari bayroqlari roʻyxati * Marokash bayrogʻi, deyarli oʻxshash bayroq * Somali bayrogʻi, xuddi shunday bayroq == Adabiyotlar == {{Manbalar}} * {{Osiyo mamlakatlarining prezidentlari|Flag of}}{{nationalflags}} 26s64bg2kp0j6miv08pglb0rary7l4f 0 864000 6192400 5447576 2026-07-03T17:28:20Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192400 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Terraced_Coffee_Plants_in_Vietnam.jpg|alt=|thumb| Vyetnamdagi terasli qahva zavodlari]] Qahva ishlab chiqarish 20-asr boshidan beri [[Vyetnam]] uchun asosiy daromad manbai hisoblanadi. Birinchi marta [[Fransiya|fransuzlar]] tomonidan 1857 — yilda joriy etilgan Vyetnam qahva sanoati [[plantatsiya]] tizimi orqali rivojlanib, mamlakatda asosiy iqtisodiy kuchga aylangan. [[Vyetnam urushi]] paytida va undan keyin darhol toʻxtab, Doi moi iqtisodiy islohotlaridan soʻng ishlab chiqarish yana koʻtarilib, Vyetnamdan eksport qilinadigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari qiymati boʻyicha qahvani guruchdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi.<ref name="reuters09">{{Yangiliklar manbasi |date=September 9, 2009 |title=Vietnam's 2008/2009 Coffee Exports up 15.8 pct |publisher=Flexnews |agency=Reuters |url=http://www.flex-news-food.com/pages/26109/Coffee/Vietnam/vietnams-20082009-coffee-exports-158-pct.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001023719/http://www.flex-news-food.com/pages/26109/Coffee/Vietnam/vietnams-20082009-coffee-exports-158-pct.html |archive-date=2009-10-01}}</ref> == Tarixi == [[Fayl:Cafe_Tonkin.jpg|left|thumb| Kécheu yaqinidagi Cressonnière plantatsiyasidagi qahva daraxtlari. 1898 — yil]] Kofe zavodi Vyetnamga ilk marotaba 1857 — yilda fransuz missionerlari tomonidan kiritilgan deb ishoniladi, lekin birinchi kofe plantatsiyalari faqat 1888 — yilda Tonkinning Ninh Binh va Quang Binh viloyatlarida tashkil etilgan.<ref>{{Cite journal|last=Trinh|first1=Phap Q.|last2=de la Peña|first2=Eduardo|last3=Nguyen|first3=Chau N.|last4=Nguyen|first4=Hoa X.|last5=Moens|first5=Maurice|date=2009|title=Plant-parasitic nematodes associated with coffee in Vietnam|url=https://www.academia.edu/34847719|journal=Russian Journal of Nematology|language=en|volume=17|issue=1|pages=73–82}}</ref> Qahvaning dastlabki ishlab chiqarilishi asosan [[Coffea arabica|Arabica]] navidan iborat edi.<ref name=":13">{{Kitob manbasi|last=Goscha|first=Christopher E.|title=Vietnam: a new history|url=https://archive.org/details/vietnamnewhistor0000gosc|publisher=[[Basic Books]]|year=2016|isbn=978-0-465-09436-3|location=New York|pages=[https://archive.org/details/vietnamnewhistor0000gosc/page/157 157]–158|authorlink=Christopher Goscha}}</ref> Kichik ishlab chiqarish tobora koʻproq tijorat plantatsiyalariga oʻtdi, bu esa kofe ishlab chiqarishning oʻsishi 20-asrning boshlarida borib natija berdi. 1920-yillarda fransuzlar Markaziy togʻlarning baʼzi qismlarida, asosan Dak Lak viloyatida qahva ishlab chiqarish zonalarini ochishga qaror qilishdi.<ref name=":9">Doutriaux, S., Geisler, C. and [[Gerald Shively|Shively, G.]] 2009. Competing for Coffee Space: Development-Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam. Rural Sociology. 73(4):528 — 554.</ref> 1930- yilga kelib har yili eksport uchun jami 1500 tonna qahva ishlab chiqarilgan; bu miqdor 1940 yilga kelib yiliga 2000 tonnagacha oshgan<ref name=":13"/> Birinchi eriydigan qahva zavodi Coronel Coffee Plant 1969 yilda Dang Nai provintsiyasining Bien Hoa shahrida tashkil etilgan boʻlib, uning ishlab chiqarish quvvati yiliga 80 tonnani tashkil etadi. [[Vyetnam urushi]] kofe sanoatiga katta taʼsir koʻrsatdi, yaʼni sanoat markazi joylashgan plato Buon Ma Thuot hududida kofe ishlab chiqarishni toʻxtatdi.<ref name=":10">Fortunel Frederic, Le café au Vietnam, harmattan, paris, 2000</ref> Garchi mojarolarda kamdan-kam ishtirok etsa-da, bu hudud shimol va janub oʻrtasidagi chorraha boʻlib, asosan aholi punkti edi. Shimoliy Vyetnam gʻalabasidan soʻng, sanoat, aksariyat qishloq xoʻjaligi kabi, kollektivlashtirildi, xususiy tadbirkorlikni cheklab qoʻydi va natijada ishlab chiqarish past boʻldi.<ref name=":10" /> 1986 — yildagi yirik islohotlaridan soʻng (Doi moi), xususiy tadbirkorlikka yana bir bor ruxsat berildi, bu sanoatda oʻsish sur’atlariga olib keldi.<ref name=":11">{{Cite journal|last=D’haezea|first1=J. Deckersa|display-authors=et al|date=2005|title=Environmental and socio-economic impacts of institutional reforms on the agricultural sector of Vietnam Land suitability assessment for Robusta coffee in the Dak Gan region.|journal=Agriculture, Ecosystems and Environment|volume=105|issue=1–2|pages=59–76|doi=10.1016/j.agee.2004.05.009}}</ref> Ishlab chiqaruvchilar va hukumat oʻrtasidagi hamkorlik natijasida tayyor kofe brendi va chakana savdo uchun mahsulotlar eksport qiladi. Ammo, 1970-yillarning oxiriga kelib, iqtisodiy va ijtimoiy islohotlar Markaziy togʻli hududlarda ishchi kuchi juda ham kamligiga olib kelgan va shu bilan pasttekislikdagi aholi soni koʻp boʻlgan va qashshoqlik bilan solishtirganda, bu kamroq aholi yashaydigan mintaqalarga migratsiya imkoniyatlarini yaratdi. 1975 — yildan keyin toʻrt milliondan besh milliongacha odam Markaziy togʻliklarga koʻchib kelgan boʻlishi mumkin<ref name=":9">Doutriaux, S., Geisler, C. and [[Gerald Shively|Shively, G.]] 2009. Competing for Coffee Space: Development-Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam. Rural Sociology. 73(4):528 — 554.</ref> == Qahva ishlab chiqarishning taʼsiri == === Kofe iqtisodiyotidagi oʻsishlar === [[Fayl:Coffee_tree_arabica.jpg|right|thumb| Vyetnamdagi ''Arabica'']] Vyetnam Braziliyadan keyin dunyodagi ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchi hisoblanadi, [[Coffea canephora|Robusta kofesi]] Vyetnamning umumiy ishlab chiqarishining 97 foizini tashkil qiladi.<ref name="world coffee production">{{Yangiliklar manbasi |title=FAOSTAT |agency=FAO |url=http://faostat3.fao.org/browse/rankings/countries_by_commodity/E |url-status=dead |access-date=2014-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728060615/http://faostat3.fao.org/browse/rankings/countries_by_commodity/E |archive-date=2016-07-28}}</ref> Lekin, Vyetnamdagi qahva dehqonlari 1980-yillardan beri har doim bum va inqiroz davrlarini boshdan kechirdilar, bu esa sanoatni juda oʻzgaruvchan holga keltirdi. Butun dunyo boʻylab qahva narxlarining oʻzgarishiga qaramay, import qiluvchi mamlakatlar barqaror narxni toʻlashda davom etmoqda, eksport qiluvchi mamlakatlarning qahvaxonlari esa kunlik narxlarini koʻtarishadi.<ref name=":11"/> Vyetnamda 2017 — yilda 29,3 million sumkada qahva ishlab chiqarishni koʻrsatdi, bu oʻsha yil uchun USDA hisob-kitobidan deyarli 600 000 paketga past, kech yomgʻir tufayli yoʻqotishlar tufayli.<ref name=":0">{{Citation|last=Bean|first1=S. R.|title=Structure and chemistry of sorghum grain|date=2018-04-16|journal=Burleigh Dodds Series in Agricultural Science|pages=3–29|publisher=Burleigh Dodds Science Publishing|isbn=9781786761248|last2=Ioerger|first2=B. P.|last3=Wilson|first3=J. D.|last4=Tilley|first4=M.|last5=Rhodes|first5=D.|last6=Herald|first6=T. J.|doi=10.19103/as.2017.0015.21}}</ref> USDA Tashqi qishloq xoʻjaligi xizmati Bloomberg hisobotida koʻrsatilganidek, 2018 — yilda ishlab chiqarishning oʻsishini toʻgʻri bashorat qildi va 2019 — yilda yerni yaxshiroq boshqarish, koʻproq ekish stavkalari, yanada samarali saqlash va xususiy sektorning muhim ishtiroki tufayli yanada oʻsishini prognoz qilgan.<ref name=":0" /> Bosh vazir o‘rinbosari Vuong Dinh Xyuning so‘zlariga ko‘ra, Vyetnam 2018-yilda bu o‘sish 2017-yildagi 6,8 foizlik iqtisodiy o‘sishga mos keladigan hukumatning 6,7 foizlik ko‘rsatkichidan oshib ketishini kutmoqda.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-02-12/vietnam-s-coffee-exports-may-climb-9-on-rising-production|sarlavha=Vietnam's Coffee Exports May Climb 9% on Rising Production|muallif=Nguyen|ism=Dieu Tu Uyen|sana=13 February 2018|ish=Bloomberg|qaralgan sana=11 November 2018}}</ref> Shu bilan birga, hukumat ijtimoiy tengsizliklar va atrof-muhitning degradatsiyasi darajasida oʻsishni ragʻbatlantirish darajasini ham koʻrib chiqish kerak. Tadqiqotlarga koʻra, 2001 — yilda kofening global narxi pasayganda, koʻplab fermer xoʻjaliklari kunlik ovqatlanishini kamaytirishga, dietalarini oʻzgartirishga yoki hukumatning oziq-ovqat xayriyalariga tayanishga majbur boʻldi.<ref name=":9">Doutriaux, S., Geisler, C. and [[Gerald Shively|Shively, G.]] 2009. Competing for Coffee Space: Development-Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam. Rural Sociology. 73(4):528 — 554.</ref> Aytish lozimki, oʻrta va kam taʼminlangan uy xoʻjaliklari bolalariga maktabga borishga va oilalarga televizor kabi uy-roʻzgʻor buyumlarini sotib olishga imkon bergan boʻlsa-da, qahva narxining pasayishi buni oʻzgartirdi; bolalar maktabni tashlab, oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlashga majbur boʻldi, oʻzboshimchalik bilan ishlaydigan dehqonlar maoshli ish topishga majbur boʻldilar.<ref name=":9" /> Yomon boshqaruv 2013-2014 yillardagi kofe bumini esga olishi mumkin, o‘shanda 29,5 million qop (o‘tgan yili 17 million donadan) ko‘p hosil yig‘ish loviya yetkazib berishning global ko‘payishiga va qahva narxining keskin tushib ketishiga sabab bo‘lgan. Bu 127 mahalliy qahva eksport qiluvchi firmalarning deyarli yarmi kreditlarini toʻlay olmagani uchun savdoni toʻxtatishiga olib keldi. Qahva sektoridagi toʻlanmagan kreditlar yoki qarzlar miqdori 8 trillion [[Dong|donni]] (379 million AQSh dollari) tashkil etadi, bu Vetnamdagi qahva sanoati uchun berilgan barcha kreditlarning 60 foizini tashkil qiladi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.voanews.com/a/reu-debt-bankruptcies-vietnam-coffee-crisis/1730013.html|sarlavha=Crippling Debts, Bankruptcies Brew Vietnam Coffee Crisis|sana=August 14, 2013|nashriyot=Voice of America/Reuters|qaralgan sana=2013-08-18}}</ref> === Ijtimoiy tengsizlik haqida === ==== Koʻpchilik King VS kamchilik etnoslari ==== Qarz tufayli korxonalar yopilishi bilan birga, kichik fermerlar ham narxlarning tushishi uchun javobgarlikni oʻz zimmalariga olishadi. Ammo, taʼsir ishlab chiqaruvchilar boʻylab bir hil emas; mavjud ijtimoiy tengsizliklarni kuchaytirish. Etnik tengsizlik haqidagi hikoya 2003 — yildan 2013 — yilgacha yozilgan adabiyotlarda juda keng tarqalgan boʻlib, kofe sanoatining xavf-xatarlarini juda haqiqiy, tajriba darajasida joylashtirgan etnik tarixiy va rivojlanish tahlillarini ishlab chiqaradi. [[Vyetlar|Kinx]] va ozchilikdagi [http://www.vietnam-culture.com/anak-ede-ethnic-group.aspx Ede] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20221202073412/https://www.vietnam-culture.com/anak-ede-ethnic-group.aspx |date=2022-12-02 }} kofe dehqonlarining uy xoʻjaliklari daromadlarini oʻrganishda, dastlab qarama-qarshi boʻlib tuyulgan narsa aniqlandi: kattaroq fermalarga ega boʻlishlariga va King hamkasblariga qaraganda koʻproq kofe ekishlariga qaramay, Ede fermerlari hali ham uy xoʻjaliklarining daromadi past edi.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Doutriaux|first1=Sylvie|display-authors=et al|date=2008|title=Competing for Coffee Space: Development‐Induced Displacement in the Central Highlands of Vietnam|url=https://archive.org/details/sim_rural-sociology_2008-12_73_4/page/528|journal=Rural Sociology|volume=73|issue=4|pages=528–554|doi=10.1526/003601108786471422}}</ref> Dastlab, 2003 — yilda 209 ta kichik qahva dehqonlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov maʼlumotlari shuni koʻrsatdiki, uy xoʻjaliklarining koʻproq qaramligi va qahva plantatsiyalarida oilaviy mehnatdan foydalanish Edening kam uy xoʻjaligi daromadiga sabab boʻlishi mumkin, chunki bu haq toʻlanmagan mehnat turlari (odatda oʻqimagan ayollar va bolalar tomonidan) kamroq texnika va unumdorlik natijasida past hosildorlik kam boʻlgan.<ref name=":1"/> qoʻshimcha qilib aytish kerakki, Kinglar kichik oilalari tufayli ishchi kuchi yetishmaydi va kofe yetishtirish bilan allaqachon tanish boʻlishi mumkin boʻlgan ishchilarni (odatda boshqa Kinglar) yollaganlar. ''Tadqiqotchilar ogohlantirishicha, bu ishga yollanish „uy xoʻjaliklarining yuqori daromadlari bilan bir qatorda bu daromadning sababidir'' ''“.''<ref>Doutriaux 2008, p 545</ref> Tepadagiga oʻxshash tadqiqotda 1999 va 2003 yillarda Ea Tul, Ea Kpal, Ea Pok va Quang Funing toʻrtta kommunalarining kichik fermerlari oʻrganildi. Ushbu tadqiqot King va Ede oʻrtasidagi kofe narxining tushishiga uy xoʻjaliklarining turlicha munosabatini va bu ularning daromadlariga qanday taʼsir qilganini oʻrganish orqali davom etdi. King uy xoʻjaliklari Ededan koʻra koʻproq qarz olish yoki qishloq xoʻjaligidan tashqari ishlar bilan shugʻullanishgan. Kattaroq fermer xoʻjaliklariga ega boʻlgan Ede aslida kofega boʻlgan ishonchdan qutulgan, chunki ular ekinlarni oʻzgartirishi yoki etishtirishni oʻzgartirishi mumkin edi.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Ha|first1=Dang Thanh|last2=Shively|first2=Gerald|date=2008|title=Coffee Boom, Coffee Bust and Smallholder Response in Vietnam's Central Highlands.|journal=Review of Development Economics|volume=12|issue=2|pages=312–326|doi=10.1111/j.1467-9361.2007.00391.x}}</ref> Ammo, bu Edening ahvoli yaxshiroq boʻlishini anglatmaydi va aslida ular qisqa muddatli kreditlarga ega boʻlolmasliklari yoki boshqa joylarda ish qidirish uchun oʻzlarining oilaviy fermalarini uzoq vaqt tark etishlari tufayli yomonlashdilar.<ref name=":1"/> Tadqiqotchilar, mavjud soʻl siyosatlar, Ede bilan boʻlgani kabi, ekinlarni diversifikatsiya qilishga asoslanmasdan, daromadlarni diversifikatsiya qilishga yordam berishni tavsiya qilganlar. ==== Migrant tarmoqlari haqida ==== Garchi bu ikkala tadqiqot ham inson dislokatsiyasi makro-darajadagi siyosatning notoʻgʻriligi bilan bogʻliqligini aniqlasada, bu muammoni hal qilish mas’uliyatini faqat hukumat zimmasiga yuklaydi va ular bu boradi ishlashadi. Hayratlanarlisi shundaki, bu tadqiqotlar qahva iqtisodiyotini oʻsishini mikro yaʼni eng past darajadagi taʼsiriga qaratilgan boʻlsada, bu fermerlar oʻrtasida muqobil ish joylarini taklif qilishda yoki hatto bir-birlarini kredit manbalariga yoʻnaltirishda motivatsiyalar yoki qoʻllab-quvvatlash tizimlari haqida kamroq maʼlumot beradi. Kinx fermerlari oʻzlarining etnik oʻzchilikdagi hamkasblariga qaraganda yaxshiroq istiqbolga ega boʻlishsa-da, bu guruh ichida tengsizliklar ham mavjud. Umumiy aytganda, migrantlar tarmoqlari qahva dehqonlarining ishchi kuchi, moliyaviy yetukligi va ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash kabi resurslardan foydalanish usullarini ochish uchun mintaqalararo istiqbolni tashkil qiladi.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Winkels|first1=Alexandra|date=2008|title=Rural In-migration and Global Trade: Managing the risks of coffee farming in the Central Highlands of Vietnam|journal=Mountain Research and Development|volume=28|issue=1|pages=32–40|doi=10.1659/mrd.0841}}</ref> Misol uchun, King savdogarlari oʻz farzandlariga va uydagi yer — uchastkalariga qarash uchun oilaga ishonadilar, bu esa tuman va shahar maʼmurlari yerni qayta taqsimlamasligini taʼminlaydi va bular bir-biri bilan uzviy bogʻliq sanaladi. Baʼzida migrantlarning ota-onalari va turmush oʻrtoqlari togʻli hududlarda dehqonchilik investitsiyalarini qoʻllab-quvvatlash uchun ushbu yerlardan foydalangan holda kredit olishlari mumkin. Xullas, togʻlar va past tekisliklar oʻrtasidagi bu aloqalar, asosan, kelajakdagi xavflarni boshqarish mavzusida Markaziy togʻlarni tushunish uchun juda muhimdir.<ref name=":2" /> === Atrof-muhitning buzilishi === Markaziy togʻlarda qahva ishlab chiqarishning kengayishi asosan Dak Lak mintaqasida sodir boʻldi.<ref>Agergaard, Jytte, Fold, Niels and Gough, Katherine V. 2009. Global-local interactions: socioeconomic and spatial dynamics in Vietnam’s coffee frontier. ''The Geographical Journal.'' 175 (2), 133-145</ref><ref name=":4">Havemann, Tanja, Nair, Samiksha, Cassou, Emilie and Jaffee, Steven (2015). Coffee in Dak Lak, Vietnam. In Scherr, Sara J., Mankad, Kedar, Jaffee, Steven and Negra, Christine, ''Steps Toward Green: Policy Responses to the Environmental Footprint of Commodity Agriculture in East and Southeast Asia'' (99-122). Washington, DC: EcoAgriculture Partners and the World Bank.</ref> Baʼzi etnik kamchilik jamoalarining koʻchirilishiga qoʻshimcha ravishda, kofe ishlab chiqarish uchun yaroqsiz yerlarning doimiy ravishda kengayishi va konvertatsiyasi oʻrmonlarning sezilarli darajada kesilishiga va biologik xilma-xillikning yoʻqolishiga olib keladi.<ref name=":4" /> Muvaffaqiyat tarixi sifatida qahva yetishtirishning jozibadorligi yer usti va yer osti boyliklaridan barqaror foydalanishga olib keldi, chunki maqsad yuqori iqtisodiy oʻsishga erishish, ekologik xarajatlar va xavflarni ikkinchi darajali eʼtiborga olish boʻldi. Oʻgʻitlardan intensiv foydalanish va keng tarqalgan ekin ham tuproq unumdorligining pasayishiga va zararkunandalarning koʻpayishiga olib keladi.<ref name=":4" /> Jahon banki va EcoAgriculturepartners yaʼni Eko Qishloq xoʻjaligi tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqotda aniqlashtirilishicha, bugungi yarim million fermer xoʻjaliklari tirikchiliklari bogʻliq boʻlgan jismoniy muhit bilan jamoaviy bogʻliqlikda; daraxtlarning qarishi, mehnat xarajatlarining koʻtarilishi, iqlim oʻzgarishi va tabiiy resurslar uchun raqobat ular uchun noqulay imkoniyatlar yaratadi. Kofe etishtirish uchun yaroqsiz yerlar koʻpincha statistikaga kiritilmaganda, bunday haqiqatlarni kam ifodalash rasmiy hisobotlar uchun samarasiz boʻlishi mumkin.<ref name=":4" /> Lekin, atrof-muhitning buzilishi sodir boʻlsa-da, u bir hil emas va mintaqaga qarab oʻzgarib turadi, bu koʻpincha yuqorida aytib oʻtilgan ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikning natijasidir. Oʻrganilishlarga qarasak, bu kapitalga boy Kinx uy xoʻjaliklari qishloq xoʻjaligi erlarini sotib olib, tashqi bozorlar uchun koʻp yillik ekinlarga aylantirganda sodir boʻladi, bu esa oʻrmon chekkasi yaqinida ekin ekishga tayanadigan kambagʻal etnik ozchiliklarning koʻchishiga olib keladi.<ref name=":6">Meyfroidt, Patrick, Vu, Tan Phuong and Hoang, Viet Anh. (2013). Trajectories of deforestation, coffee expansion and displacement of shifting cultivation in the Central Highlands of Vietnam. ''Global Environment Change.'' 23, 1187-1198</ref> Xullas, oʻzgaruvchan qahva iqtisodiyoti, ijtimoiy tengsizlik va atrof-muhit degradatsiyasini alohida ob’ektlar sifatida emas, balki bir-biri bilan munosabatlarda joylashtirish toʻgʻriroq boʻladi. == Barqaror ishlab chiqarish sari qadamlar == 2010 — yilda Qishloq xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi vaziri rahbarligida Qishloq xoʻjaligiga yangi qarash (NVA) asoslari yaratildi. Ushbu 10 yillik strategiya milliy oziq-ovqat xavfsizligi va barqaror [[Oʻsish|iqtisodiy oʻsishga]] erishish uchun barqaror, keng koʻlamli qishloq xoʻjaligi mahsuldorligi, sifati va raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan. NVA asosi 2011 — yil noyabr oyida Vyetnam hukumati tomonidan milliy qishloq xoʻjaligi strategiyasiga kiritilgan.<ref>''Grow Asia Singapore (Oct 2016)."[http://exchange.growasia.org/system/files/1747_GA_CS_vietnam_coffee_model_06.pdf Partnership for Sustainable Agriculture in Vietnam]{{Oʻlikhavola|date=aprel 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"(PDF). Retrieved 2016-07-07''</ref> Qahva boʻyicha ishchi guruh Vyetnamdagi Barqaror qishloq xoʻjaligi boʻyicha hamkorlikning birinchi tashabbuslaridan biri edi. Bir qator taniqli qahva kompaniyalari qarigan qahva daraxtlarini almashtirish, kengaytirish va moliyalashtirish xizmatlarini koʻrsatish boʻyicha raqobatdan oldingi harakatlar doirasida hukumat, fuqarolik jamiyati tashkilotlari va fermerlar bilan hamkorlik qildi.<ref name=":4">Havemann, Tanja, Nair, Samiksha, Cassou, Emilie and Jaffee, Steven (2015). Coffee in Dak Lak, Vietnam. In Scherr, Sara J., Mankad, Kedar, Jaffee, Steven and Negra, Christine, ''Steps Toward Green: Policy Responses to the Environmental Footprint of Commodity Agriculture in East and Southeast Asia'' (99-122). Washington, DC: EcoAgriculture Partners and the World Bank.</ref><ref>''"[https://www.growafrica.com/sites/default/files/NVAReport.pdf Tackling Global Challenges] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210329201320/https://www.growafrica.com/sites/default/files/NVAReport.pdf |date=2021-03-29 }}"(PDF). Harvard Kennedy School CSR Initiative. January 2016. Retrieved 2016-07-07''</ref> == Global bozor == [[Fayl:Coffee_cup_in_Hanoi,_Vietnam.jpg|right|thumb| Hanoyda bir chashka qahva.]] [[Starbucks]] 2013 — yilda Vyetnamda oʻzining birinchi doʻkonini ochdi va bu global chakana sotuvchilar uchun shunga oʻxshash tendentsiyani oʻrnatdi.<ref name=":7">Grant, S. G. (2014). On Culprits and Crisis: Branding Vietnam in the Global Coffee Industry. ''UC Riverside''. Retrieved from https://escholarship.org/uc/item/4sj9r50x</ref> 2017 — yilda Yevropadagi koʻzga koʻringan kofelar ishlab chiqaruvchisi Boncafé oʻzining birinchi koʻrgazma zalini Ho Shi Min va Bin Duong shahridagi qahva ishlab chiqaradigan va eksport qiladigan yuqori texnologiyali zavod bilan birga ochdi. 2002-yildagi Fermer xo‘jaligi xavfsizligi va qishloq investitsiyalari to‘g‘risidagi qonundan (7 USC 1638-1638d ning qabul qilingan 10816-bo‘limiga qarang) kelib chiqqan mamlakat yorlig‘i (COOL) qonunchiligiga ko‘ra, mahsulot shakli o‘zgarganda baʼzi tovarlar kelib chiqqan mamlakatni markalash talablaridan ozod qilingan. Kofe bilan boʻlgani kabi, qayta ishlash jarayonida xarakter. Shunday qilib, Vyetnam kofesini „Vyetnamning oʻzida ishlab chiqarilgan“ deb aniqlash shart emas.<ref name=":7"/> AQShda Vyetnam uslubidagi kofe baʼzan [[Luiziana|Luizianada]] pishirilgan fransuz qovurilgan hindiba bilan qahva bilan aralashtiriladi. 20-asr oxirida shtatga kelgan vetnamlik muhojirlar Vyetnamda yetishtirilgan qahvani ololmagani uchun [[Yangi Orlean|Nyu-Orlean]] uslubidagi qahvani qabul qilishdi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.ineedcoffee.com/07/true/|arxivurl=https://web.archive.org/web/20070318113027/http://www.ineedcoffee.com/07/true/|arxivsana=2007-03-18|sarlavha=True Vietnamese Coffee|muallif=Brault|ism=Len|yil=1999|nashriyot=INeedCoffee.com|qaralgan sana=2007-10-09}}</ref> Luizianada mashhur boʻlgan fransuz qovurish uslubi oʻzining nisbatan qoʻpol tortilishida Vyetnam qahvasiga oʻxshardi, bu esa uni bir martalik filtr/pivo qaynatgichda anʼanaviy pivo tayyorlashning ajoyib oʻrnini bosdi. Biroq, Vyetnamda mahalliy ishlab chiqarilgan qahvalarda oʻrtacha qovurish bilan ajralib turadi va hindibo oʻz ichiga olmaydi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://ineedcoffee.com/vietnam-silent-global-coffee-power/|sarlavha=Vietnam: Silent Global Coffee Power|muallif=Scofield|ism=Alex|sana=April 2002|nashriyot=INeedCoffee.com|qaralgan sana=2006-10-14}}</ref> Vyetnam qahvasining oʻsishi bilan (Đổi mới) ostida iqtisodiy liberalizatsiya qilinganligi sababli, ushbu mahsulot endi turli qonunlar, madaniyatlar, didlar va biznes amaliyotlari bilan xalqaro muhitda raqobatlashmoqda.<ref name=":12">{{Cite journal|last=Larimer|first1=Tiim|date=Spring 2003|title=Chasing Starbucks Dreams: Trung Nguyen and its Global Expansion|url=https://www0.gsb.columbia.edu/mygsb/faculty/research/pubfiles/192/Trung_Nguyen.pdf|journal=Chazen Web Journal of International Business|pages=1–17}}</ref> == Uslub == [[Fayl:Saigon_cafe_filtre_01.jpg|thumb| Vyetnam kofesi barcha metall bir stakan filtrlarda qaynatiladi, bu fin deb nomlanadi. Vyetnamda bir chashka qahva koʻpincha bir chashka issiq yoki sovuq choy bilan birga keladi.]] Vyetnam (Buôn Mê Thuột mintaqasi) uslubidagi kofe uni boshqa qahva va pishirish usullaridan ajratib turadigan xususiyatlarga ega: # (Buôn Mê Thuột)ning oʻsib borayotgan hududlari xususiy sanoat tomonidan tuzilgan evropalik olimlar tomonidan mikro-iqlimlarga tasniflangan. Ushbu turli mintaqalarda kofening bir nechta turlari, jumladan ''[[Coffea arabica|Arabica]]'', ''[[Coffea canephora|Robusta]]'', ''Chari'' (Excelsa), Arabica navlari, jumladan ''Catimor'' va baʼzilari Arabica SE kabi mahalliy nasl-nasabga ega. Vyetnam qahva ishlab chiqaruvchilari turli xil lazzat xususiyatlari va muvozanati yoki ishlab chiqarish tannarxini kamaytirish uchun bir nechta navli loviyalarni aralashtiradilar. # Odatda kofe ''{{Lang|vi|phin}}'' deb nomlanuvchi bir stakan filtr/pivo qaynatgichlarda bitta porsiyada tayyorlanadi. . Odatda qahva qaynayotganda stol yonida beriladi. Yangi sutdan koʻra shakarlangan quyultirilgan sutdan foydalanish birinchi navbatda uning mavjudligi va tropik iqlimda saqlashning qulayligi bilan bogʻliq edi. Quyultirilgan sut qahvani shirin qilish va qahvaning qalin taʼmini qoldirish uchun xizmat qiladi.<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Why is Vietnamese Coffee So Strong?|url=https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong|qaralgan sana=2022-07-08|ish=Bens Beans|til=en|arxivsana=2022-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708233650/https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong/}}</ref> Uzoq amaliyot bu Vyetnam hamjamiyatida taʼmni afzal koʻrishga olib keldi. # Qahvani (''{{Lang|vi|cà phê đá}}'')uchun muzga tayyorlash mumkin, yoki (''{{Lang|vi|cà phê sữa đá}}'') uchun quyultirilgan sut bilan boʻlganida . == Yana qarang == {{Portal|Coffee|Vietnam}} * Sharqiy Germaniya qahva inqirozi * Vyetnam muzli qahvasi == Manbalar == <div class="reflist"> <references group="" responsive="1"></references> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span><span class="mw-linkback-text">8 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span><span class="mw-linkback-text">8 </span></span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span><span class="mw-linkback-text">6 </span><span class="mw-linkback-text">7 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span></span> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span><span class="mw-linkback-text">3 </span><span class="mw-linkback-text">4 </span><span class="mw-linkback-text">5 </span></span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="mw-linkback-text">↑ </span> * <span class="mw-linkback-text">↑ </span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode"><span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span>{{Veb manbasi|sarlavha=Why is Vietnamese Coffee So Strong?|url=https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong|qaralgan sana=2022-07-08|ish=Bens Beans|til=en|arxivsana=2022-07-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220708233650/https://www.bensbeans.org/why-is-vietnamese-coffee-so-strong/}}<span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span></span></span> </div> gyhvts674ost2uzlcn7zqr69un8bvz1 0 864189 6192460 5782930 2026-07-03T19:50:35Z HyBoxwood 258880 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 6192460 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar |Nomi = Armaniston — Xitoy munosabatlari |Tasvir = Armenia_China_Locator.svg |Mamlakat1 = Armaniston |Mamlakat2 = Xitoy |Rang1 = green |Rang2 = orange }} [[Armaniston]] va [[Xitoy]] oʻrtasida tashqi aloqalar mavjud. Arman — xitoy aloqalari haqidagi birinchi maʼlumotlar V asr tarixchisi Muso Chorene va VI asr geografi va matematiki Ananiya Shirakatsi asarlarida uchraydi<ref>{{Cite journal|last=Bedrosian|first1=Robert|title=China and the Chinese according to 5-13th Century Classical Armenian Sources|journal=Armenian Review|year=1981|volume=34|issue=1–133|pages=17–24|url=http://rbedrosian.com/Downloads/china.pdf|access-date=20 November 2013}}</ref>. Xitoy Xalq Respublikasi Armanistonni 1991-yil 27-dekabrda rasman tan olgan. Armaniston va Xitoy Xalq Respublikasi oʻrtasida diplomatik munosabatlar 1992-yil 6-aprelda oʻrnatilgan. [http://am.china-embassy.org/chn/ Xitoyning Armanistondagi elchixonasi] 1992-yil iyul oyida tashkil etilgan boʻlsa, [http://china.mfa.am/en/ Armanistonning Xitoydagi elchixonasi] oʻz faoliyatini 1996-yil 10-avgustda boshlagan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Armenia - China bilateral relations|url=http://www.mfa.am/en/country-by-country/cn/|nashriyot=Ministry of Foreign Affairs of Armenia|qaralgan sana=2014-05-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171116122013/http://www.mfa.am/en/country-by-country/cn|arxivsana=2017-11-16}}</ref>. Armanistonning Xitoydagi elchisi Pekin elchixonasida faoliyat olib boradi. Armaniston prezidentlari Levon Ter-Petrosyan va [[Robert Kocharyan]] 1996-yil may va 2004-yil sentyabr oylarida Xitoyga tashrif buyurishgan. Prezident [[Serj Sargsyan|Serj Sarkisyan]] 2010-yil may oyida Xitoyda „Shanxay Butunjahon koʻrgazmasi 2010“ koʻrgazmasining ochilish marosimida ishtirok etgan edi. Xitoydan Armanistonga yuqori darajadagi tashriflar 2003-yil sentyabr oyida [[Xitoy Kommunistik partiyasi]] Siyosiy byurosi Doimiy qoʻmitasi aʼzolari Luo Gan va 2011-yil aprel oyida Li Chanchun tashrifini oʻz ichiga oladi. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" !Umumiy ism !{{Bayroq|China}} !{{Bayroq|Armenia}} |- ! Rasmiy nomi ! Xitoy Xalq Respublikasi ! Armaniston |- | Bayroq | style="text-align:center" |{{Flagicon|China}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Armenia}} |- | Gerb | style="text-align:center" |[[Fayl:中華人民共和國國徽.svg|103x103px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:Coat_of_arms_of_Armenia.svg|95x95px]] |- | Aholi | 1 403 500 650 | 3,000,756 |- | Hudud | 9 596 961&nbsp;km ² (3 705 407 sq mi) | 29,743&nbsp;km ² (11,484 kv mil) |- | Aholi zichligi | 146,24/km ² (63,1/kv mi) |101.5/km ² (262.9/kv mi) |- | [[Davlat poytaxtlari roʻyxati|Poytaxt]] | [[Pekin]] | [[Yerevan]] |- | Eng katta shahar | [[Shanxay]] — 24 183 300 (35 000 000 metro) | [[Yerevan]] — 1,060,138 (1,420,000 metro) |- | Hukumat | [[Unitar davlat|Unitar]] bir partiyali [[Sotsialistik davlatlar|sotsialistik]] [[respublika]] | Unitar parlamentar respublika |- | Tashkil etilgan | 1949-yil 1-oktyabr (Xitoy Xalq Respublikasining eʼlon qilinishi) 1982-yil 4-dekabr (hozirgi konstitutsiya) | 1918-yil 28-may (Armaniston Respublikasi) 1920-yil 29-noyabr (ASSR) 1991-yil 23-sentyabr (mustaqil) |- | Birinchi rahbar | [[Sin Shixuandi|Imperator Sin Shixuandi]] (Imperator Xitoy) Rais [[Mao Zedong|Mao Szedun]] ([[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]]) |Hovhannes Kajaznuni |- | Hozirgi rahbar (lar) | Bosh kotib va [[Xitoy Xalq Respublikasi raisi|Prezident]] [[Xi Jinping|Si Szinpin]] Bosh vazir [[Li Keqiang|Li Ketsyan]] | Prezident [[Vahagn Khachaturyan]] Bosh vazir [[Nikol Pashinyan]] |- | Rasmiy tillar | Xitoy | Arman |- | Valyuta | [[Xitoy yuani]] | [[Arman drami]] |- | [[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|YaIM (nominal)]] | 14,216 trillion dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 10,153 dollar) | 13.612 milliard dollar ([[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|jon boshiga]] 4,595 dollar) |- | [[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|YaIM]] | 27,438 trillion dollar (jon boshiga 19,559 dollar) | 43.550 milliard dollar (jon boshiga 14,701 dollar) |- | [[Inson kamoloti indeksi|Inson taraqqiyoti indeksi]] | 0,761 (<span style="color:#006000;">yuqori</span>) |0.759 (<span style="color:#006000;">yuqori</span>) |- |} == Tarixi == Arman va xitoy xalqlari oʻrtasidagi birinchi munosabatlar miloddan avvalgi 1000-yilga toʻgʻri keladi. Xitoy tilida „Armeniya“ „Ya-mei-ni-ya“ deb talaffuz qilinadi. Ushbu toʻrtta belgi tom maʼnoda „Osiyoning goʻzal xizmatkori“ degan maʼnoni anglatadi. Arman afsonalari va ertaklarida Xitoy Chenes, Chinumachin yoki Chinastan mamlakati deb ataladi. Baʼzi qadimgi arman adabiy asarlarida Xitoy madaniy piktogrammalarining izlari bor. Misol uchun, Arman Injilida [[qilin]], fenghuang va dharmachakra dizaynlari mavjud. Armanlar Xitoyga savdo qilish uchun tashrif buyurishgan va [[ipak]], [[chinni]], nefrit, kashta tikilgan matolar va boshqa tovarlarni Armanistonga [[Buyuk Ipak yoʻli|Ipak yoʻli]] orqali olib kelishgan. Xitoyda arman dori-darmonlariga, sabzavotlarga, mineral boʻyoqlarga, ayniqsa, eng yaxshi Xitoy va [[Hindiston]] ipaklarini boʻyash uchun ishlatiladigan arman koshinasiga talab yuqori edi. Armanistonning Garni, Dvin, [[Ani]] shaharlari va Amberd qal’asida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida topilgan xitoy chinni va seladonitlari ilk oʻrta asrlardagi arman-xitoy iqtisodiy savdosining dalilidir. [[Moʻgʻullar davlati|Moʻgʻullar imperiyasi]] davrida Armaniston va Xitoy oʻrtasidagi munosabatlar yanada rivojlandi. Koʻplab armanlar Xitoyga joylasha boshladilar. 1688-yilda Britaniya Ost-Indiya kompaniyasi armanlarning Xitoy dengiz savdosiga kirishiga ruxsat bergan. Armanlar Britaniyaning [[Shanxay]] va [[Makao|Makaodagi]] dengiz savdo markazlari bilan tuzilgan shartnomadan toʻliq foydalanganlar. 1991-yil 27-dekabrda Xitoy Armanistonni mustaqil davlat sifatida rasman tan oldi. 1992-yil 6-aprelda [[Markaziy Osiyo|Markaziy Osiyoning koʻpgina davlatlari]] Xitoy bilan diplomatik munosabatlar oʻrnatdilar. 1992-yil iyul oyida Xitoy Armaniston poytaxti [[Yerevan|Yerevanda]] elchixonasini ochdi. 1996-yilda Armaniston [[Pekin|Pekinda]] oʻz elchixonasini ochdi. == Savdo-iqtisodiy aloqalar == === Savdo aylanmasi (mln. AQSh dollari) === {| class="wikitable sortable" !Yil ! Eksport ! Import (mahalliy) ! Import (tashqi) |- | ''2012-yil'' | 31.2 | 399,7 | 208.1 |- | ''2011-yil'' | 16.2 | 404.2 | 209.1 |- | ''2010-yil'' | 30.8 | 404.2 | 223.3 |- | ''2009-yil'' | 17.8 | 284.6 | 130.6 |- | ''2008-yil'' | 18.1 | 382.1 | 169.3 |- | ''2007-yil'' | 7.8 | 194.7 | 84,0 |- | ''2006-yil'' | 0.4 | 111,0 | 52.5 |- | ''2005-yil'' | 9.2 | 65.5 | 27.1 |- | ''2004-yil'' | 21.7 | 38.4 | 13.3 |- | ''2003-yil'' | 4.5 | 31.4 | 8.6 |- | ''2002-yil'' | 4.0 | - | 10.1 |- | ''2001-yil'' | 0,0 | - | 7.8 |- | ''2000-yil'' | 0,5 | - | 5.4 |- | ''1999-yil'' | 0,0 | - | 4.8 |} 2010-yil may oyida Shanxi Synthetic Rubber Group va Armanistonning Nairit MChJ tomonidan birgalikda moliyalashtirilgan Shanna (Shanxi-Nairit) Synthetic Rubber Co. tashkil etildi va ishlab chiqarishni boshladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Shanxi-Nairit Synthetic Rubber Co.Ltd|url=http://www.china-bluestar.com/lanxingen/gywm/zzjg/webinfo/2012/01/1325312701475167.htm|nashriyot=China National BlueStar (Group) Co.Ltd|qaralgan sana=20 December 2013|arxivurl=https://web.archive.org/web/20131109192215/http://www.china-bluestar.com/lanxingen/gywm/zzjg/webinfo/2012/01/1325312701475167.htm|arxivsana=9 November 2013}}</ref>. [[Armaniston Prezidenti|Armaniston prezidenti]] Shansi-Nairit qo‘shma korxonasining ochilish marosimida ishtirok etib, kompaniyaning Datong shahrida xloropren kauchuk ishlab chiqarishni boshlaganini e‘lon qildi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=President Sargsyan participated in the opening of Shanghai Expo - 2010|url=http://www.president.am/en/foreign-visits/item/2010/04/29/news-155/|nashriyot=The office of the President of Armenia|qaralgan sana=20 December 2013}}</ref>. Shanxi-Nairit qoʻshma korxonasi 2003-yilda Shanxi Synthetic Rubber Company (Xitoy) va Nairit MChJ (RA) oʻrtasida imzolangan shartnoma asosida yaratilgan. Nairit MChJ Shanxi-Nairit aksiyalarining 40 foiziga ega. === Sanoat === Xitoy va Armaniston qishloq xoʻjaligi va ilmiy tadqiqotlarga oid baʼzi ikki tomonlama hamkorlik shartnomalarini imzolaganlar: „Sinszyan-Armaniston yuqori sifatli mevali daraxt ekish texnik hamkorligi“, „Markaziy Osiyo ilmiy-texnika almashinuvi va uzum boʻyicha hamkorlik“ va „Oʻrganish“. Vinil asetat va uning qoʻshimcha mahsulotlari haqida"<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=双边协议|nashriyot=中华人民共和国驻亚美尼亚共和国大使馆经济商务参赞处|url=http://am.mofcom.gov.cn/article/zxhz/sbmy/200209/20020900039692.shtml|qaralgan sana=24 November 2009|arxivsana=2014-09-20|arxivurl=https://archive.today/20140920020131/http://am.mofcom.gov.cn/article/zxhz/sbmy/200209/20020900039692.shtml}}</ref>. == Taʼlim va madaniyat == [[Fayl:Armenian-Chinese_Friendship_School_(02).jpg|thumb| [[Yerevan|Yerevandagi]] Xitoy-Armaniston do‘stlik maktabi]] Xitoy va Armaniston hukumatlari har yili bir-birining davlatiga o‘qish uchun 15 nafar almashinuvchi talabalarni yuborishga kelishib oldilar. Biroq, ikki mamlakat oʻrtasida almashinuv talabalari chet elda bajargan ishlari uchun kredit olishlarini taʼminlaydigan shartnoma imzolanmagan. Hozirda Armaniston va Xitoy oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri reyslar mavjud emas<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=中国公民赴亚美尼亚注意事项|nashriyot=中华人民共和国驻亚美尼亚共和国大使馆|url=http://am.chineseembassy.org/chn/lsqw/t362220.htm|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140920015716/http://am.chineseembassy.org/chn/lsqw/t362220.htm|arxivsana=20 September 2014|qaralgan sana=13 September 2007}}</ref>. Har yili Xitoyda Arman madaniyati kuni, Armanistonda esa Xitoy madaniyati kuni nishonlanadi. Armanlar Xitoy madaniyatiga juda qiziqadi va Xitoyning turli teatr tomoshalaridan zavqlanadilar<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=亚美尼亚驻华大使阿尔缅•萨尔基相讲述亚美尼亚的故事|url=http://live.people.com.cn/bbs/note.php?id=73121217140734_ctdzb_062|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140920005834/http://live.people.com.cn/bbs/note.php?id=73121217140734_ctdzb_062|arxivsana=2014-09-20|nashriyot=人民网}}</ref>. 2008-yilda Yerevan davlat tilshunoslik universitetida Konfutsiy instituti ochilgan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Confucius Institute at YSLU|url=http://confucius.brusov.am/index.php?l=E|nashriyot=Yerevan State Linguistic University|qaralgan sana=2014-05-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140505105315/http://confucius.brusov.am/index.php?l=E|arxivsana=2014-05-05}}</ref>. Armanistonning boshqa hududida yana bir Konfutsiy instituti ochildi. Bundan tashqari, 2018-yilda Yerevanda Xitoy-Armaniston do‘stlik maktabi ochilgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=Raffi|ism=Elliot|url=https://armenianweekly.com/2019/01/03/is-armenia-playing-a-dangerous-game-with-china/|sarlavha=Is Armenia Playing a Dangerous Game with China?|sana=2019-01-03|qaralgan sana=2020-10-20}}</ref>. == Harbiy aloqalar == Soʻnggi yillarda Xitoy va Armaniston oʻrtasidagi harbiy aloqalar tobora mustahkamlanib bormoqda.  XXR Mudofaa vazirligi vaziri Chang Vanquanning soʻzlariga koʻra, Xitoy va Armaniston harbiylari doʻstona almashinuv va pragmatik hamkorlikni yoʻlga qoʻyish tendensiyasini saqlab qolishgan va Xitoy harbiylari ikki qurolli kuch oʻrtasidagi munosabatlarning barqaror rivojlanishiga yordam bergan. Armaniston mudofaa vaziri Seyran Ohanyanga koʻra, Armaniston Xitoyni ishonchli doʻst va hamkor deb biladi. U soʻnggi yillarda ikki tomonlama harbiy aloqalar rivojlanib borayotganidan mamnunligini bildirib, ikki mamlakat harbiylari oʻrtasidagi hamkorlikni turli sohalarda rivojlantirishga umid bildirdi. 2012-yil yanvar oyida Xitoy va Armaniston oʻrtasida kelishuv imzolangan boʻlib, uni Armaniston Mudofaa vazirligi ikki davlat oʻrtasidagi harbiy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim sifatida taʼriflagan edi. 2013-yilda Xitoy har yili Armanistonga 5 million yuan miqdorida harbiy yordam berishini aytdi. Oʻsha yili Seyran Oxanyan Markaziy harbiy kengash raisi oʻrinbosari Syuy Szyan va XXR Mudofaa vazirligi vaziri Chang Vanquan bilan muzokaralar oʻtkazdi. 2013-yilda Armaniston Xitoydan raketalar (130 kmgacha uchadigan) sotib oldi.  == Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik == Armaniston — Xitoy bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan: {| |width == "50%" valign == top| {| border="1" width = "95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "20%"|Tashkilot bayrogʻi !width = "30%"|Tashkilot nomi !width = "20%"|Xitoyning qoʻshilish sanasi !width = "20%"|Armanistonning qoʻshilish sanasi |- | [[Fayl:World Trade Organization (logo and wordmark).svg|border|center|60px]]||Jahon Savdo Tashkiloti |||2001-yil 11-dekabr|||2003-yil 5-fevral |- | [[Fayl:Logo-World-Bank-IBRD-IDA.svg|border|center|60px]]||Xalqaro taraqqiyot fondi|||1960-yil 24-sentyabr|||1993-yil 25-avgust |- | [[Fayl:International_Finance_Corporation_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro moliya korporatsiyasi|||1969-yil 15-yanvar|||1995-yil 18-aprel |- | [[Fayl:Flag of the United Nations.svg|border|center|60px]]||Birlashgan Millatlar Tashkiloti|||1971-yil 25-oktabr|||1992-yil 2-mart |- | [[Fayl:International_Telecommunication_Union_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro elektraloqa ittifoqi|||1920-yil 1-sentyabr |||1992-yil 30-iyun |- | [[Fayl:Logo-World-Bank-IBRD-IDA.svg|border|center|60px]]|| Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki|||1945-yil 27-dekabr|||1992-yil 16-sentyabr |- | [[Fayl:ADB-Logo.svg|border|center|60px]]||Osiyo taraqqiyot banki|||1986-yil |||2005-yil |- | [[Fayl:International_Centre_for_Settlement_of_Investment_Disputes_Logo.svg|border|center|60px]]||Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi|||1993-yil 6-fevral|||1992-yil 16-oktabr |- | [[Fayl:Multilateral_Investment_Guarantee_Agency_logo.svg|border|center|60px]]||Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi|||1988-yil 30-aprel|||1995-yil 5-dekabr |- | [[Fayl:Universal_Postal_Union_logo.svg|border|center|60px]]||Umumjahon pochta ittifoqi|||1914-yil 14-mart|||1992-yil 14-oktyabr |- | [[Fayl:Flag of UNESCO.svg|border|center|60px]]||YUNESKO||| 1946-yil 20-yanvar|||1992-yil 9-iyun |- | [[Fayl:Interpol_(Logo).png|border|center|60px]]|| Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti (Interpol)||| 1923-yil |||1992-yil |- |} |} == Harbiy aloqalar == Soʻnggi yillarda Xitoy va Armaniston oʻrtasidagi harbiy aloqalar tobora mustahkamlanib bormoqda.  XXR Mudofaa vazirligi vaziri Chang Vanquanning soʻzlariga koʻra, Xitoy va Armaniston harbiylari doʻstona almashinuv va pragmatik hamkorlikni yoʻlga qoʻyish tendensiyasini saqlab qolishgan va Xitoy harbiylari ikki qurolli kuch oʻrtasidagi munosabatlarning barqaror rivojlanishiga yordam bergan. Armaniston mudofaa vaziri Seyran Ohanyanga koʻra, Armaniston Xitoyni ishonchli doʻst va hamkor deb biladi. U soʻnggi yillarda ikki tomonlama harbiy aloqalar rivojlanib borayotganidan mamnunligini bildirib, ikki mamlakat harbiylari oʻrtasidagi hamkorlikni turli sohalarda rivojlantirishga umid bildirdi. 2012-yil yanvar oyida Xitoy va Armaniston oʻrtasida kelishuv imzolangan boʻlib, uni Armaniston Mudofaa vazirligi ikki davlat oʻrtasidagi harbiy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim sifatida taʼriflagan edi. 2013-yilda Xitoy har yili Armanistonga 5 million yuan miqdorida harbiy yordam berishini aytdi. Oʻsha yili Seyran Oxanyan Markaziy harbiy kengash raisi oʻrinbosari Syuy Szyan va XXR Mudofaa vazirligi vaziri Chang Vanquan bilan muzokaralar oʻtkazdi. 2013-yilda Armaniston Xitoydan raketalar (130 kmgacha uchadigan) sotib oldi.  == Doimiy diplomatik vakolatxonalar == * [[Pekin|Pekinda]] Armanistonning elchixonasi bor. * Xitoyning [[Yerevan|Yerevanda]] elchixonasi mavjud. <gallery class="center"> Fayl:Armenian_Embassy_in_Beijing.JPG|Armanistonning Pekindagi elchixonasi Fayl:Embassy of China, Yerevan.jpg|Xitoyning Yerevandagi elchixonasi </gallery> == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Armanistonning ikki tomonlama aloqalari|Xitoy]] [[Turkum:Xalqaro munosabatlar]] 0kkrem86xgw7dmftphl4m06hou2ssbz 0 865314 6192375 5900892 2026-07-03T16:54:30Z AnvarxonM 75105 6192375 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Agustín Canobbio | tasvir = Agustín Canobbio 2018.jpg | toʻliqism = Agustín Canobbio Graviz | tavallud_sana = {{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1998|10|1|df=y}} | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|Montevideo}}, Urugvay | boʻyi = 1.75 | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] | joriyklub = [[Fluminense FC|Fluminense]] | klubraqami = 9 | yoshlikyillari1 = 2011—2016 | yoshlikklublari1 = [[Centro Atlético Fénix|Fénix]] | yillar1 = 2016—2018 | klublar1 = [[Centro Atlético Fénix|Fénix]] | isht1 = 41 | gollar1 = 3 | yillar2 = 2018—2019 | klublar2 = [[Peñarol]] | isht2 = 58 | gollar2 = 3 | yillar3 = 2020—2021 | klublar3 = [[Centro Atlético Fénix|Fénix]] | isht3 = 22 | gollar3 = 5 | yillar4 = 2021—2022 | klublar4 = [[Peñarol]] | isht4 = 34 | gollar4 = 4 | yillar5 = 2022—2025 | klublar5 = [[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]] | isht5 = 100 | gollar5 = 12 | yillar6 = 2025– | klublar6 = [[Fluminense FC|Fluminense]] | isht6 = 60 | gollar6 = 13 | milliyyillar1 = 2016—2017 | milliyjamoa1 = [[Urugvay milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)|Urugvay U20]] | milliyisht1 = 21 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2022— | milliyjamoa2 = [[Urugvay milliy futbol terma jamoasi|Urugvay]] | milliyisht2 = 4 | milliygollar2 = 0 | club-update = 22 October 2022 | ntupdate = 2 December 2022 }} '''Agustín Canobbio Graviz''' ({{Talaffuz|Agustin Kanobbio Gravis}}; 1998-yil 1-oktyabrda Montevideoda tugʻilgan) — [[urugvay]]lik [[futbol]]chi, „Athletico Paranaense“ futbol klubi va [[Urugvay milliy futbol terma jamoasi|Urugvay terma jamoasi]] [[Yarim himoyachi|yarim himoyachisi]]. == Klublardagi faoliyati == Agustín Canobbio poytaxtning „Fenix“ futbol klubi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi. 2016-yil 30-avgustda „Cerro“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Urugvay premyer ligasida debyut qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2016/08/30/uruguay/primera-division/centro-atletico-fenix/club-atletico-cerro/2346665/|sarlavha=Феникс Монтевидео VS. Серро 0:1|nashriyot=soccerway.com|sana=2016-08-30|til=en|qaralgan sana=2016-12-19|arxivsana=2017-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170212092850/http://int.soccerway.com/matches/2016/08/30/uruguay/primera-division/centro-atletico-fenix/club-atletico-cerro/2346665/}}</ref>. Agustín Canobbio „Fenix“ utbol klubis afida gibirinchi golini 2017-yil 8-aprelda „Boston River“ futbol klubiga qarshi oʻyinda kiritgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/04/08/uruguay/primera-division/centro-atletico-fenix/boston-river/2405741/|sarlavha=Феникс Монтевидео VS. Бостон Ривер 1:2|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-04-08|til=en|qaralgan sana=2017-06-09|arxivsana=2017-04-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170417064657/http://int.soccerway.com/matches/2017/04/08/uruguay/primera-division/centro-atletico-fenix/boston-river/2405741/}}</ref>. 2018-yil boshida Agustín Canobbio „Peñarol“ futbol klubiga koʻchib oʻtgan. 27-yanvar kuni Urugvay Superkubogida „Peñarol“ futbol klubi safida „Nacional“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Agustín Canobbio asosiy jamoada debyut qilgan va yangi jamoasi tarkibida birinchi kubogini qoʻlga kiritgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/01/27/uruguay/super-copa/club-nacional-de-football/club-atletico-penarol/2708371/|sarlavha=Насьональ VS. Пеньяроль 1:3|nashriyot=soccerway.com|sana=2018-01-27|til=en|qaralgan sana=2018-02-05|arxivsana=2018-02-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180205001043/https://int.soccerway.com/matches/2018/01/27/uruguay/super-copa/club-nacional-de-football/club-atletico-penarol/2708371/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/01/22/south-america/sudamericano-u20/argentina-youth/uruguay-under-20/2380073/|sarlavha=Аргентина (до 20) VS. Уругвай (до 20) 3:3|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-01-22|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170212164849/http://int.soccerway.com/matches/2017/01/22/south-america/sudamericano-u20/argentina-youth/uruguay-under-20/2380073/}}</ref>. 21-mart kuni „Cerro“ futbol klubiga qarshi kechgan bahsda Agustín Canobbio „Peñarol“ safida birinchi golini urgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/03/21/uruguay/primera-division/club-atletico-cerro/club-atletico-penarol/2724702/|sarlavha=Серро VS. Пеньяроль 0:3|nashriyot=soccerway.com|sana=2018-03-21|til=en|qaralgan sana=2018-09-10|arxivsana=2018-09-10|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180910134728/https://int.soccerway.com/matches/2018/03/21/uruguay/primera-division/club-atletico-cerro/club-atletico-penarol/2724702/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/01/31/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/argentina-youth/2380081/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Аргентина (до 20) 3:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-01-31|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170212164009/http://int.soccerway.com/matches/2017/01/31/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/argentina-youth/2380081/}}</ref>. == Xalqaro faoliyati == 2017-yilda Agustín Canobbio Urugvay yoshlar terma jamoasi tarkibida [[Ekvador]]da oʻtkazilgan Janubiy Amerika yoshlar chempionatida gʻolib chiqgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/01/26/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/peru-under-20/2380077/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Перу (до 20) 2:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-01-26|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-08|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170208202645/http://int.soccerway.com/matches/2017/01/26/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/peru-under-20/2380077/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/01/27/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/bolivia-under-20/2380078/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Боливия (до 20) 3:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-01-27|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170212165018/http://int.soccerway.com/matches/2017/01/27/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/bolivia-under-20/2380078/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/02/12/south-america/sudamericano-u20/ecuador-under-20/uruguay-under-20/2380098/?ICID=PL_MS_10|sarlavha=Эквадор (до 20) VS. Уругвай (до 20) 1:2|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-02-12|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170212164959/http://int.soccerway.com/matches/2017/02/12/south-america/sudamericano-u20/ecuador-under-20/uruguay-under-20/2380098/?ICID=PL_MS_10}}</ref>. Turnirda Agustín Canobbio Peru, Boliviya, Kolumbiya, [[Braziliya]], Ekvador, Venesuela va ikki marta Argentina jamoalariga qarshi oʻyinlarda maydonga tushgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/02/03/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/brazil-youth/2380084/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Бразилия (до 20) 2:1|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-02-03|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-06-02|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170602094237/http://int.soccerway.com/matches/2017/02/03/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/brazil-youth/2380084/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/02/06/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/colombia-youth/2380087/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Колумбия (до 20) 3:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-02-06|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170213000556/http://int.soccerway.com/matches/2017/02/06/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/colombia-youth/2380087/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/02/09/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/venezuela-under-20/2380090/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Венесуэла (до 20) 0:3|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-02-09|til=en|qaralgan sana=2017-02-12|arxivsana=2017-02-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170221124018/http://int.soccerway.com/matches/2017/02/09/south-america/sudamericano-u20/uruguay-under-20/venezuela-under-20/2380090/}}</ref>. Oʻsha yili Agustín Canobbio [[Koreya Respublikasi]]da boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/05/31/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/saudi-arabia-youth/2170143/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Саудовская Аравия (до 20) 1:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-05-31|til=en|qaralgan sana=2017-06-09|arxivsana=2017-06-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170603010437/http://int.soccerway.com/matches/2017/05/31/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/saudi-arabia-youth/2170143/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/05/24/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/japan-youth/2170126/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Япония (до 20) 2:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-05-24|til=en|qaralgan sana=2017-06-09|arxivsana=2017-06-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170603010210/http://int.soccerway.com/matches/2017/05/24/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/japan-youth/2170126/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/05/27/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/south-africa-youth/2170127/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. ЮАР (до 20) 0:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-05-27|til=en|qaralgan sana=2017-06-09|arxivsana=2017-06-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170605160905/http://int.soccerway.com/matches/2017/05/27/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/south-africa-youth/2170127/}}</ref>. Turnirda Agustín Canobbio Yaponiya, Janubiy Afrika, [[Saudiya Arabistoni]], Portugaliya, Venesuela va ikki marta [[Italiya]] jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/06/08/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/venezuela-under-20/2170161/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Венесуэла (до 20) 1:1|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-06-08|til=en|qaralgan sana=2017-06-09|arxivsana=2017-06-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170611132903/http://int.soccerway.com/matches/2017/06/08/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/venezuela-under-20/2170161/}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/05/21/world/u20-world-cup/italy-youth/uruguay-under-20/2170124/|sarlavha=Италия (до 20) VS. Уругвай (до 20) 0:1|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-05-21|til=en|qaralgan sana=2017-06-09|arxivsana=2017-06-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170603014618/http://int.soccerway.com/matches/2017/05/21/world/u20-world-cup/italy-youth/uruguay-under-20/2170124/}}</ref>. Agustín Canobbio 2022-yilning 27- yanvarida Paragvayga qarshi [[FIFA Jahon Chempionati 2022|JCh-2022]] saralash oʻyinida terma jamoaning asosiy tarkibida debyut qilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2022/01/28/south-america/wc-qualifying-south-america/paraguay/uruguay/3194721/|sarlavha=Paraguay vs. Uruguay - 28 January 2022|nashriyot=soccerway.com|sana=2022-01-28|qaralgan sana=2022-01-28|til=en|arxivsana=2022-01-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220128094610/https://int.soccerway.com/matches/2022/01/28/south-america/wc-qualifying-south-america/paraguay/uruguay/3194721/}}</ref>. Urugvay mehmonda 1:0 hisobida gʻalaba qozongan<ref>{{Veb manbasi|url=http://int.soccerway.com/matches/2017/06/11/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/italy-youth/2170163/|sarlavha=Уругвай (до 20) VS. Италия (до 20) 0:0|nashriyot=soccerway.com|sana=2017-06-11|til=en|qaralgan sana=2017-06-13|arxivsana=2017-06-14|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170614003835/http://int.soccerway.com/matches/2017/06/11/world/u20-world-cup/uruguay-under-20/italy-youth/2170163/}}</ref>. == Statistikasi == {| class="wikitable center" style="text-align: center" !Jamoa !Mamlakat !Mavsum !Oʻyin !Gol |- |C. A. Fénix | rowspan="4" |{{URU}} |2016—2017 |41 |3 |- |C. A. Peñarol |2018—2019 |79 |5 |- |C. A. Fénix |2020—2021 |28 |5 |- |C. A. Peñarol |2021—2022 |46 |7 |- |Athletico Paranaense |{{BRA}} |2022 |36 |3 |- ! colspan="3" |Jami !230 !23 |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * [https://www.auf.org.uy/agustin-canobbio/ Agustín Canobbio] Urugvay futbol assotsiatsiyasi veb-sayti {{in lang|es}} {{Fluminense tarkibi}} {{Navboxes |title=Urugvay tarkibi |bg = #87cefa |fg = black |bordercolor= gold |list1= {{Urugvay tarkibi 2022-yilgi FIFA jahon chempionati}} {{Urugvay tarkibi 2024-yilgi Copa América}} {{Urugvay tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{DEFAULTSORT:Canobbio, Agustin}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Urugvaylik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Centro Atlético Fénix futbolchilari]] [[Turkum:Peñarol futbolchilari]] [[Turkum:CA Paranaense futbolchilari]] [[Turkum:Fluminense FC futbolchilari]] [[Turkum:Urugvaylik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Braziliyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Copa América 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] p9al5mc2mb4yk8x7v1mcypj6cq5c08o 0 867753 6192766 5759968 2026-07-04T08:18:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192766 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Yassine Benzia | tasvir = U-19 EC-Qualifikation Austria vs. France 2013-06-10 (120).jpg | izoh = Benzia 2013-yilda Fransiya 19 yoshgacha boʻlganlar<br/> terma jamoasi safida | toʻliqism = | tavallud_sana = {{Tugʻilgan sanasi va yoshi|1994|9|8|df=yes}} | tavallud_joyi = [[Saint-Aubin-lès-Elbeuf]], Fransiya | boʻyi = 1.81m | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]] | joriyklub = [[Dijon FCO|Dijon]] | klubraqami = 31 | yoshlikyillari1 = 2000—2005 | yoshlikklublari1 = Saint-Aubin | yoshlikyillari2 = 2005—2006 | yoshlikklublari2 = [[CMS Oissel|Oissel]] | yoshlikyillari3 = 2006—2009 | yoshlikklublari3 = Caudebecais | yoshlikyillari4 = 2009—2010 | yoshlikklublari4 = [[US Quevilly|Quevilly]] | yoshlikyillari5 = 2010—2012 | yoshlikklublari5 = [[Olympique Lyonnais Reserves and Academy|Lyon]] | yillar1 = 2011—2015 | klublar1 = [[Olympique Lyonnais|Lyon]] | isht1 = 38 | gollar1 = 4 | yillar2 = 2011—2015 | klublar2 = → [[Olympique Lyonnais|Lyon II]] | isht2 = 38 | gollar2 = 19 | yillar3 = 2015—2020 | klublar3 = [[Lill football club|Lille]] | isht3 = 81 | gollar3 = 9 | yillar4 = 2015—2016 | klublar4 = → [[Lille OSC|Lille II]] | isht4 = 3 | gollar4 = 1 | yillar5 = 2018—2019 | klublar5 = → [[Fenerbahche|Fenerbahçe]] (ijara) | isht5 = 13 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2019—2020 | klublar6 = → [[Olympiacos F.C.|Olympiacos]] (ijara) | isht6 = 5 | gollar6 = 0 | yillar7 = 2020— | klublar7 = [[Dijon FCO|Dijon]] | isht7 = 27 | gollar7 = 6 | yillar8 = 2022 | klublar8 = → [[Hatayspor]] (ijara) | isht8 = 12 | gollar8 = 2 | milliyyillar1 = 2010 | milliyjamoa1 = Fransiya 16 yoshgacha | milliyisht1 = 3 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2011 | milliyjamoa2 = Fransiya 17 yoshgacha | milliyisht2 = 6 | milliygollar2 = 4 | milliyyillar3 = 2011—2012 | milliyjamoa3 = Fransiya 18 yoshgacha | milliyisht3 = 9 | milliygollar3 = 9 | milliyyillar4 = 2012—2013 | milliyjamoa4 = Fransiya 19 yoshgacha | milliyisht4 = 16 | milliygollar4 = 7 | milliyyillar5 = 2013—2015 | milliyjamoa5 = Fransiya 21 yoshgacha | milliyisht5 = 9 | milliygollar5 = 6 | milliyyillar6 = 2016— | milliyjamoa6 = Jazoir | milliyisht6 = 4 | milliygollar6 = 1 | club-update = 22 May 2022 | ntupdate = 18 November 2018 }} '''Yassine Benzia''' (1994-yil 8-sentyabrda tugʻilgan; {{Lang-ar|ياسين بنزية}}) — [[Fransiya]]ning Liga 2 klubi Dijonda oʻynaydigan professional [[futbol]]chi. Fransiyada tugʻilgan Benzia [[Jazoir milliy futbol terma jamoasi|Jazoir terma jamoasi]] vakili. U asosan [[Yarim himoyachi|hujumkor yarim himoyachi]] yoki [[Yarim himoyachi|markaziy yarim himoyachi]] sifatida oʻynaydi, lekin [[Yarim himoyachi|vinger]] yoki [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida ham oʻynay oladi. Benzia professional faoliyatini Olympique Lyonnaisda boshlagan, u yerda jami 53 ta oʻyin oʻtkazib, 6 ta gol urgan va 2012-yilda Trophee des Championsda gʻalaba qozongan. 2015-yilning avgustida u [[Lill football club|Lille]] bilan shartnoma imzoladi. Benzia 16 yoshgacha, 17 yoshgacha, 18 yoshgacha va 21 yoshgacha boʻlgan darajalarda millatini, Fransiya yoshlar terma jamoasini himoya qilgan. U 2011-yilgi FIFA 17 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida 17 yoshgacha boʻlganlar Fransiya terma jamoasi tarkibida oʻynagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 June 2011 |title=Benzia gamble paying off for France |language=fr |work=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |url=https://www.fifa.com/u17worldcup/news/newsid=1456151/index.html |url-status=dead |access-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623215426/http://www.fifa.com/u17worldcup/news/newsid=1456151/index.html |archive-date=June 23, 2011}}</ref>. 2016-yil mart oyida FIFA Benzianing [[Jazoir milliy futbol terma jamoasi|Jazoir terma jamoasida]] oʻynash haqidagi iltimosini maʼqulladi<ref name="faf">{{Veb manbasi|url=http://www.dzfoot.com/2016/03/07/en-benzia-officiellement-autorise-a-jouer-avec-lalgerie-82621.php|sarlavha=Benzia officiellement autorisé à jouer avec l'Algérie|muallif=HMF|nashriyot=DZFoot|til=fr|sana=March 7, 2016|qaralgan sana=March 7, 2016|arxivsana=2024-12-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20241204181922/https://www.dzfoot.com/2016/03/07/en-benzia-officiellement-autorise-a-jouer-avec-lalgerie-82621.php}}</ref>. == Klubdagi faoliyati == === Lyon === 2011-yilgi FIFA 17 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Jahon chempionatidan soʻng Benzia birinchi professional shartnomasini Lyon bilan imzoladi va 2011-yilning 27-oktyabrida uch yillik shartnomaga rozi boʻldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 October 2011 |title=Benzia passe pro |language=fr |work=[[L'Equipe]] |url=http://www2.lequipe.fr/redirect-v6/homes/Football/breves2011/20111027_105451_benzia-passe-pro.html |url-status=dead |access-date=20 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504040429/http://www2.lequipe.fr/redirect-v6/homes/Football/breves2011/20111027_105451_benzia-passe-pro.html |archive-date=May 4, 2012}}</ref>. Keyinchalik u menejer Remi Garde tomonidan katta jamoaga koʻtarildi va 25-raqamli futbolka kiydi. Benzia professional debyutini 2012-yil 20-may kuni liga mavsumining soʻnggi oʻyinida Nicega qarshi oʻtkazdi va 4:3 hisobidagi magʻlubiyat bilan kechgan uchrashuvning soʻnggi daqiqalarida Jimmy Briandning oʻrniga maydonga tushdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=20 May 2012 |title=Lyon v. Nice Match Report |language=fr |work=[[Ligue de Football Professionnel]] |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/74743 |access-date=20 May 2012}}</ref>. Benzia 28-iyul kuni Nyu-Jersidagi Red Bull Arenada Montpellierga qarshi 2012-yilgi Trophee des Champions bahslarida [[Bafetimbi Gomis]] oʻrniga 66-daqiqada maydonga tushdi va 2:2 hisobidagi durangdan keyin Lyonning [[O‘yindan keyingi penaltilar seriyasi|penaltilar seriyasida]] gʻalaba qozondi<ref name="trophee">{{Yangiliklar manbasi |title=FEUILLE DE MATCH MONTPELLIER HÉRAULT SC - OLYMPIQUE LYONNAIS |publisher=LFP |url=http://www.lfp.fr/tropheeChampions/feuille_match/76690 |access-date=5 April 2018}}</ref>. 22-noyabr kuni u [[UEFA Yevropa Ligasi|UEFA Yevropa ligasi]] guruh bosqichida Sparta Praguega qarshi oʻyinda 1:1 hisobida durang oʻynagan holda birinchi professional golini urdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Harris |first=Nick |date=26 November 2012 |title=Yassine Benzia - The next French superstar on Arsenal and Chelsea's radar |publisher=HITC |url=http://www.hitc.com/en-gb/2012/11/25/nh-yassine-benzia-the-next-french-superstar/ |access-date=5 April 2018 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128215325/https://www.hitc.com/en-gb/2012/11/25/nh-yassine-benzia-the-next-french-superstar/ |url-status=dead }}</ref>. U musobaqaning navbatdagi oʻyinida yana gol kiritdi va Stade de Gerlandda Hapoel Ironi Kiryat Shmonaga qarshi oʻyinda 2:0 hisobida gʻalaba qozondi, ammo mavsumning qolgan qismida boshqa gol kirita olmadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=6 December 2012 |title=The youngsters step up |publisher=Olympique Lyonnais |url=https://www.olweb.fr/en/article/the-youngsters-step-up-61417.html |access-date=5 April 2018}}</ref>. 2013-yil 16-avgustda Benzia Liga 1dagi birinchi golini urdi va mavsumning birinchi kunida Sochauxga qarshi oʻyinda 3:1 hisobida gʻalaba qozondi, shuningdek, u Alexandre Lacazette va Yoann Gourcuffga qolgan ikkita golni kiritishda assistentlik ham qilgan<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 August 2013 |title=Ligue 1: Lyon a encore fait feu |language=fr |work=La Depeche |url=https://www.ladepeche.fr/article/2013/08/16/1690650-ligue-1-lyon-a-encore-fait-feu.html |access-date=5 April 2018}}</ref>. Benzia mavsumdagi boshqa golini 8-dekabr kuni Bastia darvozasiga kiritgan holda xuddi shu hisobda gʻalaba qozondi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=9 December 2013 |title=Et Lyon se relança à Bastia |language=fr |work=La Depeche |url=https://www.ladepeche.fr/article/2013/12/09/1770734-et-lyon-se-relanca-a-bastia.html |access-date=5 April 2018}}</ref>. === Lille === 2015-yilning 31-avgustida Benzia 1 million [[yevro]] evaziga boshqa Liga 1 klubi [[Lill football club|Lille]] bilan to‘rt yillik shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31 August 2015 |title=Yassine Benzia (OL) signe pour quatre ans à Lille (officiel) |language=fr |work=L'Equipe |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Yassine-benzia-ol-signe-pour-quatre-ans-a-lille-officiel/586783 |access-date=5 April 2018}}</ref>. Benzia Lyondan Lillega oʻtgach, bir yildan ko‘proq vaqt davomida gol urmaganidan so‘ng, 2017-yilning 28-yanvarida sobiq klubi Lyonga qarshi Lille safidagi oʻyinida 2 ta gol qayd etdi va uchrashuv 2:1 hisobida gʻalaba bilan tugadi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=28 January 2017 |title=Yassine Benzia at the double for Lille against former club Lyon |publisher=ESPN FC |agency=PA Sport |url=http://www.espn.co.uk/football/french-ligue-1/story/3048654/yassine-benzia-at-the-double-for-lille-against-former-club-lyon |access-date=5 April 2018}}</ref>. ==== Fenerbahçe (ijara) ==== 2018-yilning 31-avgustida, 2018-yilgi yozgi transfer oynasining so‘nggi kunida Benzia mavsum uchun ijara asosida [[Turkiya oliy ligasi]] vakili [[Fenerbahche|Fenerbahçega]] qo‘shildi. Fenerbahçe uni doimiy oʻyinchi sifatida sotib olish imkoniyatini ham qoʻlga kiritdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31 August 2018 |title=Yassine Benzia (Lille) prêté à Fenerbahçe (officiel) |language=fr |work='Équipe |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Yassine-benzia-lille-prete-a-fenerbahce-officiel/936017 |access-date=1 September 2018}}</ref>. ==== Olympiakos (ijara) ==== 2019-yilning 31-avgustida, 2019-yilgi yozgi transfer oynasining so‘nggi kunida Benzia mavsum uchun ijara asosida Gretsiya Superligasining [[Olimpiakos FK|Olympiakos]] klubiga qo‘shildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=31 August 2018 |title=Ολυμπιακός: Ανακοίνωσε και Γιασίν Μπενζιά |language=el |work=www.sport24.gr |url=https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/olympiakos-anakoinwse-kai-giasin-mpenzia.5587169.html |access-date=2022-12-04 |archive-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901042201/https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/olympiakos-anakoinwse-kai-giasin-mpenzia.5587169.html |url-status=dead }}</ref>. == Xalqaro faoliyati == 2016-yil yanvar oyida Jazoir futbol federatsiyasi prezidenti Mohamed Raouraoua Benzia xalqaro miqyosda Jazoirda oʻynashga qaror qilganini eʼlon qildi. 2016-yil martida FIFA uning xalqaro vakolatini o‘zgartirish to‘g‘risidagi arizasini tasdiqladi<ref name="faf" />. 2016-yilning 26-martida futbolchi Jazoir terma jamoasi safida 2017-yilgi Afrika millatlar kubogi saralash bosqichida Efiopiyaga qarshi birinchi o‘yinini o‘tkazdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Burnton |first=Simon |date=25 March 2016 |title=Holland 2-3 France, Republic of Ireland 1-0 Switzerland and more: clockwatch – as it happened |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/live/2016/mar/25/holland-v-france-republic-of-ireland-v-switzerland-and-more-clockwatch-live |access-date=27 March 2016}}</ref>. U 2016-yilning 2-iyunida Seyshel orollariga qarshi o‘yinda milliy terma jamoasidagi birinchi golini kiritdi. == Oʻyin uslubi == 17 yoshida Benzia „Yangi [[Karim Benzema]]“ nomini oldi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 February 2011 |title=Benzia le nouveau Benzema |language=fr |trans-title=Benzia the new Benzema |work=10 Sport |url=http://www.le10sport.com/football/equipe-de-france/benzia-le-nouveau-benzema48406 |access-date=6 December 2015}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 July 2011 |title=OL: Palerme vise Benzia, le "nouveau Benzema" |language=fr |trans-title=OL: Palermo going after Benzia, the "new Benzema" |work=Canal+ |url=http://www.canalplus.fr/c-sport/c-football/c-transferts/c-news-mercato/cid484909-ol-palerme-vise-benzia-le-nouveau-benzema.html |access-date=6 December 2015 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043115/http://www.canalplus.fr/c-sport/c-football/c-transferts/c-news-mercato/cid484909-ol-palerme-vise-benzia-le-nouveau-benzema.html |url-status=dead }}</ref>. == Faoliyat statistikasi == === Klub === {{Updated|2021-yil 11-dekabr holatiga koʻra}}<ref>{{Yangiliklar manbasi|url=http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.yassine.benzia.142369.fr.html | title = Yassine Benzia | access-date = 21 February 2017 | publisher = footballdatabase}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi|url=https://int.soccerway.com/players/yassine-benzia/193094/ | title = Yassine Benzia | access-date = 21 February 2017 | publisher = soccerway}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi|url=http://www.national-football-teams.com/player/63621/Yassine_Benzia.html | title = Yassine Benzia | access-date = 21 February 2017 | publisher = national-football-teams.com}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center" ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Kubok ! colspan="2" |Liga kubogi ! colspan="2" |[[UEFA|Yevropa]] ! colspan="2" |Boshqa ! colspan="2" |Jami |- !Divizion !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar !Ishtirok !Gollar |- | rowspan="6" |Lyon |2011—2012 | rowspan="5" |[[Liga 1]] |1 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |0 |- |2012—2013 |16 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |3 |2 |1 |0 |21 |2 |- |2013—2014 |11 |2 |2 |0 |1 |0 |5 |0 | colspan="2" |— |19 |2 |- |2014—2015 |10 |2 | colspan="2" |— |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |13 |2 |- |2015—2016 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |0 |1 |0 |- ! colspan="2" |Jami !38 !4 !2 !0 !2 !0 !10 !2 !2 !0 !53 !6 |- | rowspan="3" |[[Lill football club|Lille]] |2015—2016 | rowspan="3" |[[Liga 1]] |25 |5 |1 |0 |3 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |29 |6 |- |2016—2017 |25 |3 |1 |0 |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |29 |3 |- |2017—2018 |31 |1 |1 |0 |1 |1 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |33 |2 |- ! colspan="3" |Jami !81 !9 !3 !0 !5 !2 !2 !0 ! colspan="2" |— !91 !11 |- | rowspan="1" |[[Fenerbahche|Fenerbahçe]] |2018—2019 | rowspan="1" |[[Turkiya oliy ligasi]] |13 |0 |4 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— | colspan="2" |— |17 |0 |- | rowspan="1" |Olympiakos |2019—2020 | rowspan="1" |Gretsiya Superligasi |5 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |3 |0 | colspan="2" |— |9 |0 |- | rowspan="3" |Dijon FCO |2019—2020 | rowspan="2" |[[Liga 1]] |3 |0 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |4 |0 |- |2020—2021 |7 |2 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |7 |2 |- |2021—2022 |Liga 2 |15 |4 |1 |0 |0 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |16 |4 |- ! colspan="3" |Jami !25 !6 !2 !0 !0 !0 ! colspan="2" |— ! colspan="2" |— !27 !6 |- ! colspan="3" |Faoliyati jami !162 !15 !12 !0 !7 !2 !15 !2 !2 !0 !198 !19 |} === Xalqaro === {{Updated|2016-yil 2-iyun holatiga koʻra:}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !Milliy terma jamoa ! Yil ! Ishtirok ! Gollar |- | [[Jazoir milliy futbol terma jamoasi|Jazoir]] | 2016-yil | 2 | 1 |- ! colspan="2" | Jami ! 2 ! 1 |} ==== Xalqaro gollar ==== : ''2016-yil 2-iyunda boʻlib oʻtgan oʻyin holatiga koʻra.'' ''Jazoir hisobi birinchi boʻlib, ballar ustuni Benzianing har bir golidan keyingi hisobni koʻrsatadi''. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+Xalqaro gollar sanasi, o‘tkaziladigan joyi, Benzianing oʻyindagi ishtiroki, raqibi, hisob, natija va musobaqa ! scope="col" | No. ! data-sort-type="date" scope="col" | Sana ! scope="col" | Joy ! scope="col" | Qopqoq ! scope="col" | Raqib ! scope="col" | Hisob ! scope="col" | Natija ! scope="col" | Musobaqa |- ! scope="row" | 1 | 2016-yil 2-iyun | Stade Linite, [[Viktoriya (Seyshel Orollari)|Viktoriya]], [[Seyshel orollari]] | 2 |{{Fb|Seychelles}} | 1-0 | 2-0 | Afrika millatlar kubogi 2017 saralashi |} == Yutuqlari == === Klub === '''Lyon''' * Trophee des Champions: 2012<ref name="trophee" /> === Xalqaro === '''Fransiya U19''' * 19 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ikkinchi oʻrin: 2013<ref>{{Veb manbasi|url=https://int.soccerway.com/matches/2013/08/01/europe/uefa-u19-championship/france-under-19/serbia-under-19/1482914/|sarlavha=France U19 vs. Serbia U19 - 1 August 2013 - Soccerway}}</ref> === Individual === * 19 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati: 2013-yilgi turnirning eng yaxshi jamoasi == Manbalar == {{manbalar}} {{DEFAULTSORT:Benzia, Yassine}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Fransiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Jazoirlik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] cokko2ic85rr7jfiga2cm64c8st7n4u 0 868580 6192178 3876562 2026-07-03T12:51:52Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192178 wikitext text/x-wiki {{Davlat arbobi bilgiqutisi |ismi=Vitaliy Sergeyevich Kachayev |tugʻilgan sanasi=5-noyabr 1923-yil |vafot sanasi=13-iyun1983-yil (59 yosh) |vafot joyi=[[Toshkent|Тoshkent]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|O‘zbekiston SSR]], [[SSSR]] |dafn qilingan joyi=Do‘mbrobod qabristoni |taʼlim=[[ToshDU|ТoshDU]] |mukofotlari=[[File:SU Medal For Courage ribbon.svg|40px]] |janglari=Ulug‘ Vatan Urushi }} '''Vitaliy Sergeyevich Kachayev''' ([[1923|1923-yil]] [[5-noyabr]] Krasnoyarsk o‘lkasi, Nazarovskiy tumani, [[Krasnoyarsk oʻlkasi|Podsosnoye]] qishlog‘ida tug‘ilgan — [[1983|1983-]][[13-iyun|yil 13-iyun]], [[Toshkent]]) — sovet jurnalisti, shoir va tarjimon. == Biografiyasi == Vitaliy Sergeyevich Sibirda tug‘ilgan. Pedagogika kollejini tamomlagan. Ulug‘ Vatan urushi qatnashchisi. Kachayev Vitaliy ixtiyoriy ravishda frontga ketgan. Harbiy mukofotlarga ega<ref>[http://podvignaroda.mil.ru/?#id=40427155&tab=navDetailManAward Podvig naroda] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210303111331/http://podvignaroda.mil.ru/#id=40427155&tab=navDetailManAward |date=2021-03-03 }} 13 marta 2012 goda.</ref>. Vitaliy Sergeyevich V. I. Lenin nomidagi Toshkent Davlat universitetining jurnalistika fakultetida tahsil olgan. 1948-yildan jurnalist boʻlib ishlagan. Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonga koʻp sayohatlar qilgan, keyinroq [[Sharq yulduzi|„Sharq Yulduzi“]] jurnalida sheʼriyat boʻlim mudiri boʻlgan. 1965-1967-yillarda Kachayev o‘z ixtiyori bilan Toshkent temir yo‘lchilar klubi qoshidagi „Signal“ adabiy birlashmasiga rahbarlik qilgan. Sovet jurnalisti, shoir va tarjimon Kachayev Vitaliy Sergeyevich 1983-yilda vafot etgan va Toshkentdagi Do‘mrobod qabristoniga dafn etilgan. == Tanilishi == V.Kachaev SSSR gazeta va jurnallarida „Trud“, „Komsomolskaya pravda“, „O‘qituvchi gazetasi“, „Uchqun“, „O‘zgartirish“, „Neva“, „Zamondoshimiz“ kabi va boshqa sheʼrlari chop etilgandan keyin keng shuhrat qozongan. V.Kachayevning „Zernograd“" lirik sheʼri Leningradning „Zvezda“ jurnalida, „[[Sharq yulduzi]]“ jurnalida esa birinchi o‘zbek ayol razvedkachisi Mayna Xasanovaning qahramonlik taqdiriga bag‘ishlangan „Maina“ sheʼri chop etilgan. V.Kachayevning „Yashil tortish“ (1960-yil), „Qushni qanday chizish kerak“ (1968-yil), „Muhabbat hodisasi: sheʼrlar va sheʼrlar“ (1979-yil), „Og‘iz“ (1983-yil) va boshqa sheʼriy kitoblari nashr etilgan. Yozuvchi  V.Kachayev Sharq shoirlari sheʼrlarining ko‘plab tarjimalariga ega. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://mytashkent.uz/2011/09/08/epigrammy-tashkentskix-poetov/ Nikolay Krasilnikov. Toshkent shoirlarining epigrammalari] Arxivnaya kopiya da {{DEFAULTSORT:Kachayev, Vitaliy}} [[Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari]] [[Turkum:Toshkentda vafot etganlar]] [[Turkum:13-iyunda vafot etganlar]] [[Turkum:1983-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:5-noyabrda tugʻilganlar]] [[Turkum:1923-yilda tugʻilganlar]] fcmxaa9ggxv9cmco8r8xqiu6ltwli2d 0 872862 6192184 5239122 2026-07-03T13:08:00Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192184 wikitext text/x-wiki {{AT}} {{Olim bilgiqutisi|dini=|tugʻilgan_sanasi=1909-yil,30-iyul|vafot etgan kuni=1999-yil,25-oktabr}} [[Category:Articles with hCards]] '''Vittorio Erspamer''' (1909-yil 30-iyul – 1999-yil 25-oktyabr) italiyalik farmakolog va kimyogar boʻlib, oltmishdan ortiq yangi kimyoviy birikmalarni, xususan, [[serotonin]] va oktopaminni aniqlash, sintez qilish va farmakologik tadqiqotlari bilan tanilgan. == Hayoti == Erspamer 1909-yilda [[Italiya]] shimolidagi Trentino munitsipaliteti [[Malosco|Malosko]] shahridagi Val di Non kichik qishlogʻida tugʻilgan.<ref name="bio1">[https://web.archive.org/web/20121202044357/http://farmacologiasif.unito.it/notizie/99-2000/doc15-1-02.htm Vittorio Erspamer], Società Italiana di Farmacologia (in Italian)</ref> U Trentodagi Rim-katolik arxeparxiyasida maktabda oʻqigan va keyin Pavia shahriga koʻchib oʻtgan va u yerda Ghislieri kollejida tahsil olgan va 1935-yilda tibbiyot va jarrohlik yoʻnalishini tamomlagan. Keyin u 1361-yilda tashkil etilgan Yevropaning eng qadimgi universitetlaridan biri boʻlgan Pavia universitetida [[anatomiya]] va [[fiziologiya]] boʻyicha dotsent lavozimini egalladi. 1936-yilda u [[Berlin universiteti]] qoshidagi Farmakologiya institutida tahsil olish uchun stipendiya oldi. 1939 yilda Italiyaga qaytgach, u Rimga koʻchib oʻtdi va u yerda [[farmakologiya]] professori lavozimini egalladi. Rimda uning tadqiqotlari diqqat markazida giyohvand moddalarga aylandi va u oʻzining oʻtmishdagi biologik tajribasidan hayvon toʻqimalaridan ajratilgan birikmalarga eʼtibor qaratdi. 1947-yilda Bari universitetining tibbiyot fakultetida farmakologiya professori boʻldi. 1955-yilda u Parma universitetining tibbiyot fakultetida farmakologiya professori lavozimini egallash uchun [[Bari|Baridan]] Parmaga koʻchib oʻtdi. Erspamer birinchi italiyalik farmakologlardan biri boʻlib, samarali ilmiy tadqiqotlar kimyo va farmatsevtika sanoati bilan aloqa oʻrnatishdan foyda koʻrishini tushundi. 1950-yillarning oxirida u Farmitalia kompaniyasida kimyogarlar bilan hamkorlikni yoʻlga qoʻydi. Hamkorlik nafaqat u ajratib olgan va farmakologik jihatdan tavsiflangan yangi molekulalarning tuzilishini tahlil qilish, balki ushbu kimyoviy moddalar va ularning sintetik analoglarini keyingi sanoat sintezi uchun ham foydali boʻldi.<ref name="j1">{{Cite journal|pmid=17526278|url=http://www.histmed.it/medicina%20nei%20secoli/documents/Medicina_18_1_000.pdf|format=PDF (67 Mb)|last=Negri L|title=Vittorio Erspamer (1909–1999)|language=Italian|journal=Med Secoli|volume=18|issue=1|pages=97–113|year=2006|access-date=2011-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722035018/http://www.histmed.it/medicina%20nei%20secoli/documents/Medicina_18_1_000.pdf|archivedate=2011-07-22}}</ref> Farmitaliyadan olingan mablagʻlar tufayli, yillar davomida Erspamer butun dunyodan dengiz organizmlarining besh yuzdan ortiq turlarini, jumladan, [[Suvda va quruqlikda yashovchilar|amfibiyalar]], qisqichbaqalar, [[Aktiniyalar|dengiz anemonlari]] va boshqa turlarni toʻpladi. Shu maqsadda u koʻp vaqtini sayohatlarda oʻtkazdi va hamkasblari orasida ekspeditsiyalarga puxta tayyorgarlik koʻrishi va geografiya bilimi bilan mashhur edi. Butun dunyo miqyosidagi kuzatuvlardan foydalanib, u dunyoning turli xil amfibiya turlari oʻrtasidagi geofilogenetik korrelyatsiya nazariyasini ishlab chiqdi, bu nazariya ularning terisidagi peptidlar va [[Aminlar|aminlarni]] tahlil qilishga asoslangan edi.<ref name="j1"/> Erspamerning tadqiqot faoliyati 60 yildan ortiq davom etdi va oltmishdan ortiq yangi kimyoviy birikmalar, ayniqsa polipeptidlar va [[biogen aminlar]], shuningdek, baʼzi [[Alkaloidlar|alkaloidlarni]] ajratish, identifikatsiyalash, sintez qilish va farmakologik oʻrganishga olib keldi. Ushbu birikmalarning aksariyati hayvonlardan, asosan amfibiyalardan ajratilgan. 50-yillarning oxirlarida uning tadqiqotlari peptidlarga oʻtdi. Rim universiteti Tibbiy farmakologiya instituti laboratoriyalarida u amfibiyalar va mollyuskalardan ellikdan ortiq yangi bioaktiv peptidlarni ajratib oldi. Ular Yevropa va Shimoliy Amerikadagi boshqa laboratoriyalarda koʻplab tadqiqotlar mavzusiga aylandi. 1979-yilda u [[Markaziy Amerika|Markaziy]] va [[Janubiy Amerika|Janubiy Amerikadagi]] [[Baqaqurilloqlar|daraxt qurbaqalarining]] ''[[Fillomeduzalar|Phyllomedusa]]'' [[Urugʻ (zoologiya)|turiga]] xos opioid peptidlariga eʼtibor qaratdi. Bulardan mahalliy hindular oʻzlarining „ovchilar“ sifatidagi jasoratlarini oshirish va oʻzlarini „yengilmas“ his qilishlari uchun boshlash marosimlarida qoʻllashgan. Ular bu qurbaqalarning terisidan [[Eyforiya|eyforik]] va [[Analgetiklar|ogʻriq qoldiruvchi]] taʼsirga olib keladigan sekretsiyalarni qoʻllashdi. Erspamer tomonidan oʻrganilgan peptidlar opioid retseptorlarining funktsional rolini tavsiflash uchun zarur boʻldi.<ref name="j1"/> Erspamer 1984-yilda yosh chegaralari tufayli maʼmuriy lavozimlardan nafaqaga chiqdi, ammo 1999-yilda Rimda oʻlimigacha tadqiqot va yozishni davom ettirdi. Uning oxirgi, tugallanmagan sharhi hamkorlari tomonidan yakunlandi va 2002-yilda nashr etildi<ref name="j2">{{Cite journal|last=Severini|first1=C.|last2=Improta|first2=G|last3=Falconieri-Erspamer|first3=G|last4=Salvadori|first4=S|last5=Erspamer|first5=V|title=The Tachykinin Peptide Family|journal=Pharmacological Reviews|volume=54|issue=2|pages=285–322|year=2002|pmid=12037144|doi=10.1124/pr.54.2.285}}</ref> Hayoti davomida u ikki marta [[Nobel mukofoti|Nobel mukofotiga]] nomzod boʻlgan.<ref name="j1"/> Erspamer oʻzining uzoq yillik hamkasbi (kamida 1962<ref>{{Cite journal|title=Pharmacological actions of eledoisin on extravascular smooth muscle|last=V. Erspamer|last2=G. Falconieri Erspamer|pmc=1482136|year=1962|journal=Br J Pharmacol Chemother|volume=19|pages=337–54|pmid=19108168|doi=10.1111/j.1476-5381.1962.tb01198.x|issue=2}}</ref> −1999<ref name="j2"/>) Giuliana Falconieri Erspamer<ref name="bio1"/> bilan turmush qurgan, u 2009 yilda uning xotirasiga bagʻishlangan seminar tashkil qilgan qoʻmita aʼzolaridan edi<ref>[http://www.sifweb.org/eventi/ws_vittorio_erspamer_rome_130609.pdf Workshop In Memory of Vittorio Erspamer] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160303172610/http://www.sifweb.org/eventi/ws_vittorio_erspamer_rome_130609.pdf |date=2016-03-03 }}, University of Rome, 2009</ref> == Muhim kashfiyotlar == 1933-1934-yillar oraligʻida, hali kollej talabasi boʻlganida, Erspamer oʻsha paytda odatda qoʻllanilmaydigan diazoreaksiyalar, Vud lampasi va floresan mikroskopiya kabi ilgʻor usullardan foydalangan holda enterokromaffin hujayralarining [[Gistologiya|gistokimyoviy]] xarakteristikalari boʻyicha oʻzining birinchi ishini nashr etdi.<ref name="j1"/> 1935-yilda u enteroxromaffin hujayralaridan tayyorlangan ekstrakt ichak toʻqimasini qisqarishini koʻrsatdi. Boshqa kimyogarlar bu ekstraktda [[adrenalin]] borligiga ishonishgan, ammo ikki yildan soʻng Erspamer bu avval nomaʼlum kimyoviy modda, [[Aminlar|amin]] ekanligini koʻrsatib, uni ''enteramin'' deb atagan.<ref name="j1" /> 1948-yilda Klivlend klinikasidan Maurice M. Rapport, Arda Grin va Irvin Peyj [[Plazma (qon)|qon]] zardobida vazokonstriktor moddani topdilar va bu qon tomir tonusiga taʼsir qiluvchi sarum agenti boʻlgani uchun ular uni [[serotonin]] deb nomladilar.<ref name="pmid18100415">{{Cite journal|title=Serum vasoconstrictor, serotonin; isolation and characterization|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1948-12_176_3/page/1243|journal=J. Biol. Chem.|volume=176|issue=3|pages=1243–51|year=1948|pmid=18100415}}</ref> 1952-yilda enteramin serotonin bilan bir xil modda ekanligi koʻrsatildi.<ref name="pmid13035756">{{Cite journal|title=Distribution of 5-hydroxytryptamine (serotonin, enteramine) in the wall of the digestive tract|journal=J. Physiol.|volume=119|issue=2–3|pages=352–62|year=1953|pmid=13035756|pmc=1392800|doi=10.1113/jphysiol.1953.sp004850}}</ref> Yana bir muhim kimyoviy modda, shuningdek, amin, Erspamer tomonidan 1948-yilda [[Osminoglar|sakkizoyoqning]] tupurik bezlarida topilgan va shuning uchun u oktopamin deb nomlangan.<ref>Carl C. Pfeiffer [https://books.google.com/books?id=MadYGeW91mYC&pg=PA194 International Review of Neurobiology, Volume 19], Academic Press, 1977, {{ISBN|0-12-366819-0}}, p. 194</ref><ref>{{Cite journal|doi=10.1111/j.1600-0773.1948.tb03345.x|last=Erspamer, V., Active substances in the posterior salivary glands of Octopoda. 2. Tyramine and octopamine (oxyoctopamine)|title=Active Substances in the Posterior Salivary Glands of Octopoda. II. Tyramine and Octopamine (Oxyoctopamine).|journal=Acta Pharmacologica et Toxicologica|volume=4|issue=3–4|pages=224–247|year=1948}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} 3w02lpevgt3qxm6l13y2gtm6s5jb0zj 0 878996 6192506 4219340 2026-07-04T01:07:59Z InternetArchiveBot 58913 7 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192506 wikitext text/x-wiki '''Xitoy teleko'rsatuvi &Madaniyat TV (Qingdao)''' (青岛广电中视文化有限公司 ''kíngdǎogíngdǎngdiàn Zhōngshì Wénhuà Yǒuxiàngōngs'' ) [[Xitoy|China]] telekanallardir.U '''Xitoy Oziq-ovqat TV''' ( '''CFTV''', T: 中華美食頻道, S:中华美食频道,chíngíngíngín, T: chōnghuá Měishí Píndào, P: ''Zhōnghuá Měishí Píndào'' ), pazandalik ko'rsatuvlariga yo'naltirilgan raqamli pullik tele kanalini boshqaradi. Karporativ shtab-kvartirasi [[Shandun|Shandong]],[[Sindao|Qingdao]] shahridagi Janubiy shaharida (市南软件园 ''shìnínán 市南软件园 Ruǎnjiànyuán'' ) G3 binosi, 214-ofisda joylashgan. China Food TV butun Xitoy bo'ylab milliy miqyosda efirga uzatiladi va CFTV kompaniyasi Xitoydagi eng yirik oziq-ovqat shoularini ishlab chiqaruvchi agentlik hisoblanadi. Edouard Cointreau CFTV faxriy prezidentidir.<ref>"[http://www.lhotellerie-restauration.fr/journal/restauration/2011-05/Julien-Gaudfroy-ambassadeur-culinaire-de-la-France-en-Chine.htm Julien Gaudfroy, ambassadeur culinaire de la France en Chine]." ([https://archive.today/20131016180045/http://www.lhotellerie-restauration.fr/journal/restauration/2011-05/Julien-Gaudfroy-ambassadeur-culinaire-de-la-France-en-Chine.htm Archive]) ''[[L'Hôtellerie Restauration]]''. Tuesday May 20, 2011. "Enfin, Edouard Cointreau, le président d’honneur de China Food TV n’a pas caché son intérêt pour le jeune prodige."</ref> == Tarix == CFTV kompaniyasi, aksiyadorlik va dasturiy operatsion kompaniya 2001-yil 18-yanvarda tashkil etilgan. Qingdao radioeshittirish va televideniye byurosi ( 青岛广播电视局 ''qīngdǎo Guǎngbō Diànshì Jú'' ) CFTVga uning tarkibiy islohoti vaqtida sarmoya kiritdi. Kompaniya tomonidan ishlab chiqarilgan birinchi shou [[Xitoy markaziy televideniyasi|Xitoy markaziy televideniesi]] (CCTV) va [[Qingdao TV|Qingdao telekanallarida]] namoyish etilgan Man-Xan uslubidagi banket bo'ldi.<ref name="Companyintro">"[https://web.archive.org/web/20111226232508/http://www.chinafoodtv.com/english/Company.html Company introduction]." () China Food TV. Retrieved on January 21, 2012.</ref> 2005-yil aprel oyida Radio, kino va televideniye davlat boshqarmasi (SARFT) kompaniyaga o'zining milliy pullik televideniye kabel kanalini yaratishga ruxsat berdi.<ref name="Companyintro"/> Kanal rasman 2005-yil 8-noyabrda ochilgan <ref>"[http://media.people.com.cn/GB/22114/70684/120550/7123575.html 生活服务类节目大盘点]." () ''[[People's Daily]]''. April 15, 2008. Retrieved on January 22, 2012.</ref> 2009-yil holatiga ko'ra, bu kanal Xitoyning o'n ikkita pullik tele kanallaridan biri bo'lib, iste'molchi o'zining to'plamini yangilaganidan keyin ikki oy davomida bepul tomosha qilishi mumkin.<ref>"[https://web.archive.org/web/20131017022014/http://www.sd.xinhuanet.com/qd/2009-03/19/content_15999213.htm 青岛70万机顶盒将升级 付费频道免费两个月]." () ''[[People's Daily]]''. March 19, 2009.</ref> China Food TV Osiyo-Tinch okeani haftalarida bo'lib o'tadigan "Kuzning o'rtalarida oziq-ovqat festivali" va "Xitoy-Germaniya oziq-ovqat almashuvi" ga homiylik qiladi ( {{Lang-de|Asien-Pazifik-Wochen}} , APW) [[Berlin]]dagi bayram, [[Germaniya]] .<ref>"[https://web.archive.org/web/20131114185230/http://news.xinhuanet.com/world/2011-09/14/c_122033998.htm 中华美食：中华文化的一张重要名片]." () [[Xinhua]]. September 14, 2011. Retrieved on January 22, 2012.</ref> == Dasturlar == Kompaniya tomonidan ishlab chiqarilgan birinchi shou [[Xitoy markaziy televideniyasi|Xitoy markaziy televideniesi]] (CCTV) va [[Qingdao TV|Qingdao televideniesida]] namoyish etilgan Man-Xan uslubidagi banket ( ''滿漢全席mǎnhànhànhàn Hànquánxí'', Manchu Xan imperatorlik bayramini nazarda tutadi) edi.<ref name="Companyintro"/> China Food TV va [[Xitoy markaziy televideniyasi|China Central Television]] dasturni birgalikda tashkil qilishdi va ko<nowiki>'plab mahsulotlarni chiqardilar. Masalan, ular ''</nowiki>''Manhan Quanxi<nowiki>''</nowiki>'' ni suratga olish jarayonining "qoldiqlaridan" foydalanganlar, shuning uchun ular "teaser treyleri" dasturlarini yaratishgan. China Food TV dasturlarni takroriy namoyish etadi va yozib olingan nusxalar, lotin kitoblar va video disklarni yaratdi. Masalan, China Food TV ''Meiri Yi Cai'' ( ''Har kuni bir taom'' ) va ''Manhan Quanxi - Quanguo Bengren Dianshi Leitai Sai'' ( ''Manchu Xan Imperial bayrami - Televizionda milliy pazandalik " Leitai " tanlovi'' ) yaratdi. ''Kichkina yog'ning oziq-ovqat kundaligi'' ( ''xiǎo Pàng Měishí Rìjì'' ) - Xitoy taomlari televideniesi tomonidan ishlab chiqarilgan va Qian Zhijun boshchiligidagi xitoy taomlari shousi .<ref>"[http://www.chinafoodtv.com/english/mov/xpms.html Bagua Dish Little Fatty’s Food Diary Daily Broadcast]." () China Food TV. Retrieved on May 15, 2011.</ref> Dastur 2007-yil 29-yanvarda [[Shandun]]ning [[Sindao|Qingdao]] shahridagi televizion stansiyadan efirga uzatila boshlandi .Spektakl 365 qismdan iborat bo‘lishi rejalashtirilgan edi. Qian bilan dasturda 52 nafar mehmon qatnashishi rejalashtirilgan edi. Qian 2007-yil 29-yanvarda Qingdao shahrida shartnoma imzolash marosimida ishtirok etdi. Taxminan o'sha davrda Qian China Food TV va Manhan Quanxi Food Entertainment veb-saytida efirga uzatilgan ikkita maxsus dasturni yozib oldi.<ref>"[https://web.archive.org/web/20070203070401/http://news.xinhuanet.com/society/2007-02/01/content_5681633.htm 网络小胖成美食主持 节目春节期间播出(图)]." () [[Xinhua]]. February 1, 2007. Retrieved on January 22, 2012.</ref> Dastur Xitoyning milliy televideniesida namoyish etildi.<ref name="Newcookingnews">"[http://bb.news.qq.com/a/20071220/000001_2.htm 《嘻游记》八戒：小胖个人简介]." () [[Tencent QQ|QQ News]]. December 20, 2007. Retrieved on January 21, 2012.</ref> Dastur Xitoyning yirik veb-portallaridan biri Sohuda ham namoyish etildi.<ref>"[http://www.bmedia.com.cn/c8431/w10177781.asp 中华美食频道《小胖美食日记》联手sohu征选小胖搭档]." () Digital new-Media (BMedia). December 28, 2007. Retrieved on January 12, 2012.</ref> {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}} ln1qdmk17lt2fg9oq0m3mlj6m4je34w 0 880623 6192461 5782915 2026-07-03T19:50:47Z HyBoxwood 258880 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 6192461 wikitext text/x-wiki {{Xalqaro munosabatlar |Nomi =Xitoy — Qatar munosabatlari |Tasvir = China_Qatar_Locator.png |Mamlakat1 = Xitoy |Mamlakat2 = Qatar |Rang1 = green |Rang2 = orange }} '''Xitoy Q atar''' munosabatlari [[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]] va [[Qatar|Qatar Davlati]] oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir . Xitoyning [[Doʻha|Dohada]] elchixonasi, Qatarning [[Pekin|Pekinda]] elchixonasi bor.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.embassypages.com/missions/embassy9292/|sarlavha=Qatari Embassy in Beijing, China|ish=embassypages.com|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=https://www.embassypages.com/missions/embassy4594/|sarlavha=Chinese Embassy in Doha, Qatar|ish=embassypages.com|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. 1988-yilda tashkil etilgan diplomatik aloqalar bilan Qatar Xitoyning strategik ittifoqchisi hisoblanadi va ikki davlat mustahkam aloqalarni saqlab kelmoqda<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=11 July 2018 |title=Qatar, China enjoy strong ties based on respect |language=ar |work=Gulf-Times |url=https://www.gulf-times.com/story/599134/Qatar-China-enjoy-strong-ties-based-on-respect}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |title=Commentary: Isolated Qatar pivots towards China, as its ties with Gulf states wane |work=Channel NewsAsia |url=https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/qatar-gulf-states-growing-ties-china-10450188 |access-date=2022-12-10 |archive-date=2018-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823210726/https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/qatar-gulf-states-growing-ties-china-10450188 |url-status=dead }}</ref><ref name="qatariemb">{{Veb manbasi|url=http://beijing.embassy.qa/en/china/qatar--china-relations|sarlavha=Qatar- China Relations|nashriyot=Qatari Embassy in Beijing|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. == Mamlakatni taqqoslash == {| class="wikitable" |- ! ! {{flagicon|China}} '''Xitoy''' ! {{flagicon|Qatar}} Qatar |- | '''Bayroq''' | style="text-align:center" |{{Flagdeco|China|size=150px}} | style="text-align:center" |[[Fayl:Flag_of_Qatar.svg|160px]] |- | '''Gerb''' | style="text-align:center" |[[Fayl:中華人民共和國國徽.svg|157x157px]] | style="text-align:center" |[[Fayl:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|157x157px]] |- | '''[[Aholi boʻyicha davlatlar roʻyxati|Aholi]]''' | 1,410,539,758 | 2,795,484 |- | '''[[Etnoxoronim|Demonim]]''' | Xitoylar | Qatarliklar |- | '''[[Maydoniga koʻra davlatlar roʻyxati|Hudud]]''' | 9,596,961&nbsp;km ² | 11,581&nbsp;km ² |- | '''[[Aholi zichligi boʻyicha davlatlar statistikasi|Aholi zichligi]]''' |  145/km ² |176/km ² |- | '''[[Poytaxt]]''' |[[Pekin]] | [[Doha]] |- | '''Eng katta shahar''' |[[Shanxay]]  — 24,870,895 |[[Doha]] — 956,457 |- | '''[[Hukumat]]''' | Unitar marksistik-leninistik bir partiyali sotsialistik respublika | Unitar islom avtoritar parlament yarim konstitutsiyaviy monarxiya |- | '''Hozirgi rahbar (lar)''' | Prezident [[Xi Jinping]] Bosh vazir Li Keqiang | Amir [[Tamim bin Hamad]] Bosh vazir Khalid bin Khalifa |- | '''Tashkil etish''' | 1949-yil 1-oktyabr — XXRning tashkil topishi | 1878-yil 18-dekabr Mustaqillikka erishgan |- | '''[[Til|Rasmiy til]]''' | Xitoy | Arab |- | '''[[Din|Asosiy dinlar]]''' | 74,5% Ateist 18,3% buddizm 5,2% xristianlik<br /> 1,6% islom 0,4% Boshqalar |65,5% islom (rasmiy) 15,1% hinduizm 14,2% xristianlik 3,3% buddizm 1,9% Boshqalar |- | '''[[Dunyo mamlakatlarining YaIM (XQP)|YaIM (PPP)]]''' | 30.074 trillion dollar, aholi jon boshiga 21,291 dollar | 303.596 milliard dollar, aholi jon boshiga 113,675 dollar |- | '''[[YIM boʻyicha davlatlar roʻyxati|YaIM (nominal)]]''' | 18.321 trillion dollar, [[YIM jon boshi hisobi boʻyicha mamlakatlar roʻyxati|aholi jon boshiga]] 12,970 dollar | 221.369 milliard dollar, aholi jon boshiga 82,877 dollar |- | '''Inson taraqqiyoti indeksi''' | 0.768 | 0.855 |} == Diplomatik tashriflar == Mamlakatlar oʻrtasidagi birinchi yuqori darajadagi almashinuv 1988-yil avgust oyida Tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Hamad bin Suhaim Ol Tani Pekinga tashrif buyurganida boʻlib oʻtdi. Tashrif chogʻida Qatar va Xitoy rasmiylari sport, madaniyat va iqtisodiyot sohalarida mumkin boʻlgan hamkorlikni koʻrib chiqdilar hamda [[Oʻrta Sharq|Yaqin Sharqdagi]] siyosiy oʻzgarishlarni muhokama qildilar<ref>{{Veb manbasi|url=http://etheses.dur.ac.uk/4947/1/4947_2398.PDF|sarlavha=China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999|nashriyot=Durham University|muallif=Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali|yil=2001|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. 1993-yil iyun oyida Xitoy Bosh vaziri oʻrinbosari Li Lanqing Dohaga safar qildi va oʻsha paytdagi amir Xalifa bin Hamad Ol Tani bilan muzokaralar olib bordi. Muzokaralar chogʻida ikki tomonlama aloqalarni yaxshilash yoʻllari, xalqaro va mintaqaviy siyosat masalalari muhokama qilindi<ref name=>{{Veb manbasi|url=http://etheses.dur.ac.uk/4947/1/4947_2398.PDF|sarlavha=China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999|nashriyot=Durham University|muallif=Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali|yil=2001|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. 1999-yil aprel oyida amir Hamad bin Xalifa Al-Tani diplomatik maqomda Xitoyga tashrif buyurgan birinchi Qatar davlat rahbari bo‘ldi. Tashrif chogʻida u Xitoy raisi Szyan Szemin va vitse-prezident [[Hu Jintao|Xu Szintao]] bilan muzokaralar oʻtkazdi. Bu havo transporti, investitsiyalarni himoya qilish, madaniy hamkorlik va taʼlim sohasidagi hamkorlikka oid bir qator bitimlarning imzolanishi bilan yakunlandi. Ikki davlat tashqi ishlar vazirliklari oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladi<ref name="ethesis4">{{Veb manbasi|url=http://etheses.dur.ac.uk/4947/1/4947_2398.PDF|sarlavha=China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999|nashriyot=Durham University|muallif=Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali|yil=2001|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. Amir [[Tamim ibn Hamad al Tani|Tamim bin Hamad Ol Soniy]] Xitoyga ilk tashrifini 2014-yil noyabr oyida qilgan edi. U yerda boʻlganida, u Xitoy rahbari [[Xi Jinping|Si Szinpin]] bilan bir qator kelishuvlarni imzoladi, ulardan biri Xitoy-Qatar strategik sherikligini shakllantirishni nazarda tutadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1207490.shtml|sarlavha=Xi Jinping Holds Talks with Emir Tamim bin Hamad Al Thani of Qatar and Two Heads of State Together Announce to Establish China-Qatar Strategic Partnership|nashriyot=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China|sana=3 November 2014|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. == Siyosiy hamkorlik == Har ikki davlat 1950- va 1960-yillarda minimal aloqaga ega edi, chunki Qatar hali ham [[Birlashgan Qirollik]] nazorati ostida edi va [[kapitalizm]] tarafdori sifatida qaraldi. 1971-yil 10-sentyabrda, Qatar suverenitetini olganidan to‘qqiz kun o‘tib, Qatar va Xitoy birinchi norasmiy o‘zaro munosabatlarini o‘tkazdilar. Tabriknomani Bosh vazir Chjou yubordi va amir Ahmad bin Ali Al Tani 11-sentyabr kuni javob berdi<ref name="ethesis1">{{Veb manbasi|url=http://etheses.dur.ac.uk/4947/1/4947_2398.PDF|sarlavha=China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999|nashriyot=Durham University|muallif=Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali|yil=2001|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. Shunga qaramay, oʻzaro taʼsirlar 1970-yillar davomida past darajada saqlanib qoldi. 1977-yil fevral oyida Qatar oʻz neft sanoatini toʻliq milliylashtirganda, Xitoy bunga ijobiy munosabatda boʻldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://etheses.dur.ac.uk/4947/1/4947_2398.PDF|sarlavha=China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999|nashriyot=Durham University|muallif=Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali|yil=2001|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. Rasmiy darajada ikki davlat oʻrtasida 1988-yilning iyulida aloqalar oʻrnatilgan<ref name="qatariemb"/>. 1999-yil aprel oyida oʻsha paytdagi amir Hamad bin Xalifa Al-Tani Pekinga tashrifi chogʻida amir „Yagona Xitoy“ siyosatini qoʻllab-quvvatlashini bildirdi<ref name="ethesis4"/>. Har ikki davlat [[Xamas|HAMASni]] Falastin xalqining qonuniy vakili deb biladi<ref name="thediplomat">{{Veb manbasi|url=https://thediplomat.com/2017/11/chinas-growing-security-relationship-with-qatar/|sarlavha=China's Growing Security Relationship With Qatar|nashriyot=The Diplomat|muallif=Samuel Ramani|sana=16 November 2017|qaralgan sana=1 June 2018}}</ref>. == Iqtisodiy aloqalar == 1950-yillardayoq Xitoy oʻz tovarlarini bilvosita Qatarga eksport qilgan. 1958-yildan 1970-yilgacha Xitoyning Qatarga eksporti 4,7 million dollarga baholangan. 1970-yillarda savdo aloqalari yaxshilandi, 1970-1979 yillardagi savdo hajmi 73 million dollarga baholandi. Biroq, bu qiymat Fors koʻrfazi mintaqasida faqat Bahraynni ortda qoldirgan va ikkinchi eng past koʻrsatkichdir<ref name="ethesis2">{{cite web|url=http://etheses.dur.ac.uk/4947/1/4947_2398.PDF|title=China's foreign policy towards the gulf and Arabian Peninsula region, 1949-1999|publisher=Durham University|page=373|author=Binhuwaidin, Mohamed Mousa Mohamed Ali|year=2001|access-date=1 June 2018}}</ref>. 1987-yil dekabr oyida Dohada Xalqaro savdoni rivojlantirish boʻyicha Xitoy kengashi oʻzining ilk koʻrgazmasini oʻtkazdi. Ushbu koʻrgazmada sanoat mahsulotlari, hunarmandchilik va elektronika va boshqa mahsulotlar namoyish etildi. Ikki mamlakat oʻrtasidagi tovar ayirboshlash 1980-yillar davomida tez oʻsib bordi, umumiy oʻzaro savdo hajmi 1980—1989-yillarda 380 million dollarni tashkil etdi. 1991-yilda umumiy savdo hajmi 86 million dollarni tashkil etdi, bu 1989-yildagi 49 million dollardan katta oʻsishdir. Oʻsha paytda Qatarning asosiy eksporti qazib olinadigan yoqilgʻi, oʻgʻit va plastmassa boʻlgan. Xitoy esa asosan oziq-ovqat mahsulotlari, toʻqimachilik, qogʻoz va qurilish materiallarini eksport qilgan<ref name=/>. Qatardan har yili 2,5 million tonna suyultirilgan gaz importini nazarda tutuvchi shartnoma loyihasi 1995-yil yanvarida Xitoy tomonidan imzolangan. Sobiq energetika vaziri Abdulla bin Hamad Al Attiya 1995-yil mart oyida Pekinga tashrif buyurdi va Xitoy rasmiylari bilan birgalikda tafsilotlarni aniqlab, kelishuvni tuzdi Xitoy va Qatar oʻrtasidagi qoʻshma iqtisodiy va savdo komissiyasi 2000-yil iyul oyida Pekinda oʻzining ilk yigʻilishini oʻtkazdi. Har ikki davlat 2001-yilda ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisida bitim imzolagan<ref>{{cite web|url=http://qa2.mofcom.gov.cn/article/bilateralcooperation/inbrief/200411/20041100004154.shtml|title=Bilateral Relations|publisher=Economic and Commercial Counsellor's Office of the Embassy of the People's Republic of China in the State of Qatar|date=28 November 2004|access-date=1 June 2018}}{{Oʻlikhavola|date=fevral 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Qatar 2015-yilda iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish vositasi sifatida Xitoy renminbi kliring inshootini ochgan birinchi Yaqin Sharq davlati bo‘ldi<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/qatar-china-yuan/qatar-launches-first-chinese-yuan-clearing-hub-in-middle-east-idUSL5N0XB2D220150414|title=Qatar launches first Chinese yuan clearing hub in Middle East|publisher=Reuters|author=Amena Bakr|date=14 April 2015|access-date=7 November 2018}}</ref>. 2022-yil noyabr oyida Qatarning QatarEnergy milliy neft va gaz kompaniyasi Xitoy bilan suyultirilgan gaz (SNG) yetkazib berish bo‘yicha 27 yillik shartnoma imzoladi. Xitoyning Sinopec kompaniyasi har yili 4 million tonna LNG olmoqchi. Bu sanoat tarixidagi eng uzun shartnoma, dedi QatarEnergy. Qatar Eron bilan baham koʻrgan Fors koʻrfazidagi Shimoliy gaz konida ishlab chiqarishni kengaytirish ustida ishlamoqda. 2026-yilga kelib Qatar yiliga hozirgi 77 million tonna o‘rniga 110 million tonna LNG ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda. Qatar gazining katta qismini Osiyo mamlakatlariga eksport qiladi<ref>{{cite web |title=Катар подписал долгосрочный контракт на поставку СПГ в Китай |url=https://ria.ru/20221121/spg-1833070317.html |website=[[РИА Новости]] |access-date=21 November 2022}}</ref>. {| class="wikitable" |+ 2015-yildan 2020-yilgacha Xitoy-Qatar savdo hajmi (birlik: 100 million AQSh dollari)8 <ref>{{cite web |title=2015-2020年中国与卡塔尔双边贸易额与贸易差额统计 |url=https://www.huaon.com/channel/tradedata/685708.html |website=华经情报网 |accessdate=2021-02-01 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711130757/https://www.huaon.com/channel/tradedata/685708.html }}</ref> |- ! Yil !! Xitoyning Qatarga eksporti !! Xitoyning Qatardan importi !! Xitoy va Qatarning umumiy<br /> import va eksport hajmi !! Xitoy buyudjetining taqchilligi |- | 2015-yil || 22.77 || 46.12 || 68.88 || 23.35 |- | 2016-yil || 15.16 || 40.09 || 55.25 || 23.94 |- | 2017-yil || 16.82 || 63.95 || 80.77 || 47.12 |- | 2018-yil || 24.82 || 91.44 || 116.26 || 66.62 |- | 2019-yil || 24.10 || 87.05 || 111.14 || 62.96 |- | 2020-yil || 26.33 || 82.71 || 109.04 || 56.38 |} == Covid-19 pandemiyasi == 2020-yil fevral oyida [[COVID-19 pandemiyasi|COVID-19 pandemiyasining]] avj olishi paytida Qatar [[Pekin]], [[Shanxay]]<ref>{{Veb manbasi|muallif=王俊伟|sarlavha=Qatar Airways fly medical supplies to China|url=https://global.chinadaily.com.cn/a/202002/26/WS5e561d32a31012821727a80f.html|qaralgan sana=2022-03-18|ish=global.chinadaily.com.cn}}</ref> va [[Guanchjou|Guanchjouga]] yuzlab tonna tibbiy yordam bilan bir nechta yuk samolyotlarini joʻnatishni boshladi<ref>{{Veb manbasi|sana=2020-02-17|sarlavha=Eight Qatar Airways planes to carry medical aid to China|url=https://www.gulf-times.com/story/656163/Eight-Qatar-Airways-planes-to-carry-medical-aid-to|qaralgan sana=2022-03-18|ish=Gulf-Times|til=ar}}</ref>. Ular respiratorlar, [[Dezinfeksiya|dezinfeksiyalash vositalari]] va tibbiy asbob-uskunalar yetkazib berishdi<ref>{{Veb manbasi|muallif=News|ism=Jasper Hamann-Morocco World|sarlavha=China and Qatar Exemplify International Cooperation Against COVID-19|url=https://www.moroccoworldnews.com/2020/04/298687/china-and-qatar-exemplify-international-cooperation-against-covid-19|qaralgan sana=2022-03-18|ish=|til=en}}</ref>. Xitoy Davlat maslahatchisi va tashqi ishlar vaziri [[Van I|Van Yi]] Qatarga tez yordam uchun minnatdorchilik bildirdi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Chinese, Qatari FMs talk over phone on COVID-19 fight - Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://www.news.cn/english/2020-04/02/c_138940086.htm|qaralgan sana=2022-03-18|ish=www.news.cn}}</ref>. [[Fayl:Belt_and_Road_Initiative_participant_map.svg|thumb|250x250px| Bir kamar va yoʻl tashabbusi bilan bogʻliq hamkorlik hujjatlarini imzolagan davlatlar]] == Xalqaro tashkilotlarda hamkorlik == Xitoy — Qatar bir qator xalqaro tashkilotlarga aʼzodir, jumladan: {| |width == "50%" valign == top| {| border="1" width = "95%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;" |- !width = "20%"|Tashkilot bayrogʻi !width = "30%"|Tashkilot nomi !width = "20%"|Qatarning qoʻshilish sanasi !width = "20%"|Xitoyning qoʻshilish sanasi |- | [[Fayl:International_Finance_Corporation_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro moliya korporatsiyasi|||2008-yil 11-oktyabr|||1969-yil 15-yanvar |- | [[Fayl:Flag of the United Nations.svg|border|center|60px]]||Birlashgan Millatlar Tashkiloti|||1971-yil 21-sentyabr|||1971-yil 25-oktabr |- | [[Fayl:International_Telecommunication_Union_logo.svg|border|center|60px]]||Xalqaro elektraloqa ittifoqi|||1973-yil 27-mart|||1920-yil 1-sentyabr |- | [[Fayl:Logo-World-Bank-IBRD-IDA.svg|border|center|60px]]|| Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki|||1972-yil 25-sentyabr|||1945-yil 27-dekabr |- | [[Fayl:International_Centre_for_Settlement_of_Investment_Disputes_Logo.svg|border|center|60px]]||Konsultativ nizolarni hal qilish xalqaro markazi|||2011-yil 20-yanvar|||1993-yil 6-fevral |- | [[Fayl:Multilateral_Investment_Guarantee_Agency_logo.svg|border|center|60px]]||Koʻp tomonlama investitsiyalarni kafolatlash agentligi|||1993-yil 19-mart|||1988-yil 30-aprel |- | [[Fayl:Flag of UNESCO.svg|border|center|60px]]||YUNESKO||| 1972-yil 27-yanvar|||1946-yil 4-noyabr |- | [[Fayl:Interpol (Logo).png|border|center|60px]]||Interpol (Xalqaro jinoiy politsiya tashkiloti)|||1974-yil|||1923-yil |- | [[Fayl:CWC_Participation.svg|border|center|60px]]||Kimyoviy qurolni taqiqlash tashkiloti||| 1993-yil 1-fevral|||1993-yil 13-yanvar |- | [[Fayl:Universal_Postal_Union_logo.svg|border|center|60px]]||Umumjahon pochta ittifoqi||| 1969-yil 31-yanvar|||1914-yil 1-mart |- |} |} == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Qatarning ikki tomonlama aloqalari]] [[Turkum:Xitoyning ikki tomonlama aloqalari|Qatar]] clxhk49ptv1mbkw04jpcjz5636iuw49 0 884111 6192505 5917253 2026-07-04T00:55:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192505 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Chinese_tea_ceremony2.jpg|right|thumb|250x250px| Xitoy choyi sanʼati]] [[Fayl:Preperations_for_a_tea_ceremony.jpg|right|thumb|250x250px| Xitoy choy sanʼati noyob choy toʻplamlaridan foydalanishi kerak]] '''[[Choy|Choy]] sanʼati''' [[Xitoy|Xitoy]]da uzoq vaqtdan beri mavjud boʻlgan choy tayyorlash marosimi va choy ichish usullarini anglatadi. Bu nom muhokamadan soʻng uni [[Yaponiya|Yaponiya]]da paydo boʻlgan choy marosimidan farqlash, mashhurlik nuqtai nazaridan uni nomini dunyoga yoyish uchun qabul qilingan va jamoatchilik tomonidan osongina qabul qilinadi. Hozirgi vaqtda [[choyxona|choyxona]]larda choy ichish [[Sharqiy Osiyo|Sharqiy Osiyo]] madaniy doiralarida tendentsiyaga aylandi. == Tarix == Choy sanʼati Vey, Jin, Janubiy va Shimoliy sulolalarda paydo boʻlgan, ammo Gʻarbiy [[Xan|Xan]] sulolasi davridayoq, odamlar choyni taʼtib koʻrishning oʻziga xos usuli boʻlganligi haqida hujjatlar saqlanib qolgan. Vang Baoning „Tongyue“ asarida shuni eslatib oʻtgan. Oʻsha paytda odamlarda choy damlash uchun maxsus idishlar toʻplami boʻlgan. Ular choyni yaxshi saqlagan. Choyni taʼtib koʻrishning batafsil tartibi mavjud boʻlmasa-da, choy toʻplamlariga eʼtibor katta qaratilganidan, oʻsha paytda choy endi faqaginat ichimlik emasligi maʼlum edi. Lekin qadrlash va taʼtib koʻrish sanʼati sifatida<ref>王褒《僮約》：「烹茶盡具，酺以蓋藏。」</ref> . Gʻarbiy [[Jin|Jin]] sulolasida choyni taʼtib koʻrish tartibi va bosqichlari avvalgi avlodnikiga qaraganda koʻproq oʻziga xos boʻlgan. Ular suv tanlash, idish tanlash va damlashdan tashqari, qaynatilgan choyning ommaga taqdim etishga ham katta eʼtibor qaratganlar<ref>杜育《荈賦》：「水则岷方之注，挹彼清流；器择陶简，出自东隅；酌之以匏，取式公刘。惟兹初成，沫成华浮，焕如积雪，晔若春敷。"</ref> . . Choyni tantanali va badiiy ichish haqidagi eng qadimgi batafsil maʼlumotlar Lu Yuning " Choy klassikasi " boʻlib, u „beshta pishirish“ va „oltita ichish“ ni oʻz ichiga oladi. Feng Yanning " Fenshi tajribasi rekordi " asarida Lu Yuning shogirdi Chang Boxiongning choy sanʼati tasvirlangan [[風雅派煮茶藝|.]] U choy tatib koʻrish uchun hamma narsaga, shu jumladan: kiyim-kechak, choy toʻplamlari va protseduralarga eʼtibor beradi. Oʻsha paytda rohiblar fikrlarini jamlash uchun choydan foydalanishgan. Jiaoran, Lu Tong, Zen ustasi Zhaozjou va boshqalar amaliyot maktabining choy tayyorlash sanʼati vakillaridir. Dzen ustasi Zhaozjou bir vaqtlar oʻquvchilarni jalb qilish uchun „choy ichish“ dan foydalangan. [[Tang]] sulolasida [[zanjabil]] va [[tuz]] koʻpincha choy tayyorlash uchun ishlatilgan, bu dunyoda zanjabil tuzli choy sifatida tanilgan. Shoir Xue Nengning „Choy sheʼriyati“ asarida shunday degan: „Tuzning zarari borasida doimo ehtiyotkor boʻlish kerak va zanjabilni qaynatish kerak. u sariqroq.“ Oʻsha paytda choy tayyorlash usuli mavjud boʻlib, uni keyingi avlodlarda choy qaynatish deb atashadi. Ammo, Guangshida hali pivo tayyorlash usulini ommalashtirish uchun texnik shart-sharoitlarni yaratmaganligi sababli, choy damlash usuli mavjud edi. Choyning oʻtli va achchiq taʼmi bor edi, shuning uchun u mashhur emas edi. Song sulolasida choy tayyorlashning maxsus usuli mashhur boʻlgan. Choy barglari mayda kukun holida maydalangan va u suvga solinganda sutdek oppoq boʻlishi kerak boʻlgan ."Guanlin Shixua"ga koʻra, Shimoliy Song sulolasidagi Su Shi bahorni yoqtirgan, ayniqsa Fengxiang Yunv gʻoridagi suvni. U har safar borganida ikkita shisha olib, choy qaynatish uchun suv olib kelardi. Su Shining „Jiang Kuy bilan choy yuborish“ sheʼri bor: „Keksa xotin va bola, bolasi sevishni bilmas, yarmini zanjabil va tuz bilan qovuribdi“. . Su Shining oʻzi choyning salomatlikni saqlaydigan taʼsiriga katta eʼtibor bergan va zerikishdan qutulish uchun ovqatdan soʻng ogʻzini kuchli choy bilan chayqagan<ref>《仇池笔记》</ref>. Oʻsha paytda, shuningdek, Gʻarbiy mintaqalarda [[qahva]] [[latte]] sanʼatiga oʻxshash, Fencha, Shuidanqing, Shoʻrva operasi, Choy operasi va boshqa nomlar bilan ham tanilgan Chabaixi deb ataladigan choy damlash usuli ham mavjuda boʻlgan va u mashhur boʻlgan. Bubble choyi [[Ming|Ming]] sulolasi davrida ham mashhur boʻlib, Sencha nomi bilan ham tanilgan, ammo [[Tang|Tang]]sulolasidagi mashhur Sencha bilan bir xil emas edi. == Turi == [[Xitoy]] choy sanʼati koʻp davrlarni bosib oʻtdi va har bir davr va mintaqa choy sanʼatining turli yangi uslublarini yaratdi. Shuning uchun koʻplab choy turlari va choy tayyorlash sanʼati maktablari mavjud. Rituallashtirilgan choy sanʼati, choy tayyorlash sanʼati, choy qovurish sanʼati, choyga buyurtma berish sanʼati va choy sanʼati .Asosiy toifalarga choy toʻplamlari, ichish usullari, ruhiy fikrlar va boshqalarga koʻra kiritish mumkin. Turli xil oʻzgarishlarni yaratish uchun turli yangi janrlarda bir xil usullar qoʻllanadi. === Texnikaga koʻra tasniflanadi === === choy tayyorlash === Choy tayyorlash sanʼati choyni toʻgʻridan-toʻgʻri suvga solib, uzoq vaqt pishirgandan keyin ichishdir. Siz choy damlashda: xom choy, qovirilgan choy, chang choy, sovuq suv yoki issiq suvdan foydalanishingiz mumkin. Gʻarbiy Jin sulolasidagi Du Yuning „Fu“ asariga koʻra, choy tayyorlash sanʼati choy suvining sifati va choy toʻplamlari materialiga eʼtibor beradi. Qaynatilgan choy, choy kukuni tubiga choʻkadi, suv yuzasida suzib yurgan shoʻrva gullari qordek charogʻon, bahor gullaridek yorqin boʻladi. Choyning samaradorligiga eʼtibor bering, ichayotgan choyingiz ruhingizni tetiklashtirib, charchoqni ketkaza olishi kerak. Ichimlik uchun, choy tayyorlash uchun qoʻshiladigan boshqa ingredientlar ham mavjud. == Shuningdek qarang == * [[Yapon choy marosimi|Yapon choyi marosimi]] * [[Koreya choyi marosimi]] * [[越南茶藝|Vetnam choy sanʼati]] * [[Ryukyu choyi marosimi]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Tashqi havolalar == * Lyu Shufen: [http://www.ihp.sinica.edu.tw/~bihp/78/78.4/78-4-1.pdf „Chan Yuan Qing qoidalari“da koʻrilgan choy marosimi va shoʻrva marosimi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20150924033431/http://www.ihp.sinica.edu.tw/~bihp/78/78.4/78-4-1.pdf |date=2015-09-24 }} （ > * [http://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/cwh07/2007-09/09/content_8845083.htm Xitoy choyi sanʼati tushunchasi]. [[Turkum:Choylar]] fkrqa16tlggd3jy13ykozuyxbsbvbdk 0 884654 6192492 5228740 2026-07-03T23:15:30Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192492 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Disability_flag.svg|thumb|200x200px| Nogironlik bayrog‘i nogironlarning huquqlarini ifodalaydi.]] '''Xalqaro nogironlar kuni''' (BMTning boshqa rasmiy tillarida: [[Ingliz tili|ingliz]]: ''International Day of Disabled Persons,'' [[Arab tili|arab]]: اليوم الدولي للأشخاص ذوي الإعاقة, ‎[[Ispan tili|isp]]: ''Día Internacional de las Personas con Discapacidad,'' [[Xitoy tili|xit]]: 世界残疾人日, [[Fransuz tili|fr]]: ''Journée internationale des personnes handicapées'') – har yili [[3-dekabr]]da nishonlanib kelinadi. [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi|BMT Bosh Assambleyasining]] [[1992]]-yil 47-sessiyasida (A/RES/47/3 rezolyutsiyasi) tashkil etilgan. Bosh Assambleya barcha davlatlar va xalqaro tashkilotlarni ushbu kunni nishonlashda hamkorlik qilishga chaqiradi. Keyinchalik, xuddi shu sessiyada (A/RES/47/88-sonli rezolyutsiyada) Bosh Assambleya BMTga a’zo davlatlarda [[nogiron]]larni jamiyatga integratsiya qilish maqsadida Xalqaro nogironlar kunini nishonlash tadbirlarini o‘tkazish tashabbusi bilan chiqqan. == Xalqaro nogironlar kuni mavzulari == * 1998-yil – ,,San’at, madaniyat va mustaqil hayot tarsi”; * 1999-yil – ,,Yangi ming yillikda barcha uchun imkoniyatlar”; * 2000-yil – ,,Axborot texnologiyalarini yaratish, barchaga yangi ish o‘rinlarini yaratadi”; * 2001-yil – ,,To‘liq ishtirok etish va tenglik: taraqqiyotni o‘lchash va natijalarni baholash uchun yangi yondashuvlarga talab”; * 2002-yil – ,,Mustaqil hayot va barqaror daromad”; * 2003-yil – ,,Bizning o‘z ovozimiz”; * 2004-yil – ,,Biz”siz biz bo‘lmaymiz”; * 2005-yil – ,,Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari: rivojlanish jarayonidagi faoliyat”; * 2006-yil – ,,Elektron ommaviy axborot vositalariga kirish”; * 2007-yil – ,,Nogironligi bo‘lgan insonlar uchun munosib ish’; * 2008-yil – ,,Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya: barchamiz uchun qadr-qimmat va adolat”; * 2009-yil – ,,Mingyillik rivojlanish maqsadlarini barchamizning maqsadimizga aylantirish: nogironlar va ular yashayotgan jamiyat imkoniyatlarini kengaytirish”; * 2014-yil – ,,Barqaror rivojlanish: texnologiya salohiyati”; * 2015-yil – ,,Inklyuzivlikning ahamiyati: har qanday qobiliyatga ega bo‘lgan odamlar uchun qulaylik va imkoniyatlar”; * 2017-yil – ,, Barqaror jamiyat va butun insoniyat uchun o‘zgarish”; * 2018-yil – ,,Nogironligi boʻlgan shaxslarning imkoniyatlarini kengaytirish hamda inklyuzivlik va tenglikni taʼminlash”; * 2019-yil – ,,Nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamiyat hayotidagi faol ishtirokini ta’minlash – 2030-yilgacha Barqaror rivojlanish kun tartibini amalga oshirish”; * 2020-yil – ,,Nogironlar ehtiyojlarini qamrab oluvchi inklyuziv va barqaror pospandemiya dunyosi sari’; * 2021-yil – ,,Nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamiyat hayotidagi faol ishtirokini ta’minlash – 2030-yilgacha Barqaror rivojlanish kun tartibini amalga oshirish”. == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20080727025919/http://www.un.org/russian/esa/social/disabled/history.htm BMT va nogironlar] * [http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/dispersons/index.html Kutubxona veb-saytida nogironlar kuni.] [http://www.un.org/depts/dhl/dhlrus/dispersons/index.html Hammersheld] * [https://web.archive.org/web/20021226212400/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/disabled.htm BMT Bosh kotibining 2002 yildagi xabari] * [https://web.archive.org/web/20040826042025/http://www.unic.ru/relis/index.shtml?rel0312 BMT Bosh kotibining 2003 yildagi xabari] * [https://web.archive.org/web/20041205044230/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2004/disiddp04.htm BMT Bosh kotibining 2004 yildagi xabari] * [https://web.archive.org/web/20070528070740/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2005/disabled05.htm BMT Bosh kotibining 2005 yildagi xabari] * [https://web.archive.org/web/20061126112722/http://www.un.org/russian/basic/sg/messages/2006/disabilities06.htm BMT Bosh kotibining 2006 yildagi xabari] * [https://archive.today/20130416040126/www.un.org/russian/events/disabled/2007/index.html 2007 yilda Xalqaro nogironlar kuni] * [https://web.archive.org/web/20090807221911/http://www.un.org/russian/disabilities/default.asp?navid=4&pid=1456 2008 yilda Xalqaro nogironlar kuni] * [https://web.archive.org/web/20100106035123/http://www.un.org/russian/disabilities/default.asp?id=536 2009 yilda Xalqaro nogironlar kuni] [[Turkum:Birlashgan Millatlar Tashkiloti kunlari]] d6yvu7qxdbk82d3ucun7wkwlv5ohozz 0 884965 6192755 4350130 2026-07-04T07:19:50Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192755 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Central_Gov't_Bldg_3.jpg|thumb| Joy, infratuzilma, transport va turizm vazirligining idoralari, ularda CAB joylashgan]] {{Nixongo|'''Japan Civil Aviation Bureau'''|航空局|Kōkūkyoku|''JCAB''}} — [[Yaponiya]] fuqaro aviatsiyasi organi boʻlib, Yer, infratuzilma, transport va turizm vazirligining (MLIT) boʻlimi hisoblanadi. Uning bosh ofisi Tokio, Chiyoda, Kasumigaseki shahridagi MLIT binosida joylashgan<ref>"[http://www.faa.gov/air_traffic/publications/ifim/country_info/PDF/JP.pdf Japan]" (country profile) ([https://web.archive.org/web/20140101080620/http://www.faa.gov/air_traffic/publications/ifim/country_info/PDF/JP.pdf Archive]). [[Federal Aviation Administration]]. p. 2. Retrieved on December 31, 2013. „Civil Aviation Authority Civil Aviation Bureau, Ministry of Land, Infrastructure,Transport and Tourism Address: No. 1-3, 2-chome, Kasumigaseki, Chiyoda-ku, Tokyo, Japan“</ref>. Bu AQSh Federal Aviatsiya maʼmuriyatining yaponcha ekvivalentidir<ref>"[http://www.62aw.af.mil/news/story.asp?id=123375118 Christmas comes early for one McChord Captain]." () [[62nd Airlift Wing]], [[U.S. Air Force]]. December 20, 2013. Retrieved on December 31, 2013. „Then the next 10 months she will work with various Japanese organizations in Tokyo such as the Japanese Civil Aviation Bureau (Civil Aviation Authority of Bangladesh CAAB, Federal Aviation Administration equivalent), Japanese military and Japanese airlines.“</ref>. == Havo yoʻllaridagi harakatlari == JCAB quyidagi samolyot turlarini boshqargan, bular<ref>http://www.airliners.net, photos of Japan Civil Aviation Bureau aircraft</ref>. '''Jet''' * Bombardier Global Express * Cessna Citation CJ4 (525C modeli) — 2022-yil iyun holatiga koʻra kalibrlash boʻyicha beshta xizmat<ref name="ai822" />. * Cessna Citation Longitude — bitta, navigatsiya va qoʻnish tizimlarini kalibrlash uchun jihozlangan, 2022-yil iyun oyida Dash 8-oʻrniga olingan. * Gulfstrim IV '''Turboprop''' * de Havilland Canada DHC-8-300 Dash 8 * NAMC YS-11 * Saab 2000 '''Vertolyot''' * Bell 412EP == Yana qarang == * Yaponiya transport xavfsizligi kengashi (hozirgi baxtsiz hodisalarni tekshirish agentligi) * Samolyot va temir yoʻl avariyalarini tekshirish komissiyasi (avvalgi havo va temir yoʻl halokatlarini tekshirish agentligi) * Samolyot halokatini tekshirish komissiyasi (avvalgi aviahalokatni tekshirish agentligi) == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.mlit.go.jp/en/index.html Fuqaro aviatsiyasi byurosi] * [http://www.mlit.go.jp/koku/index.html Fuqaro aviatsiyasi byurosi] {{In lang|ja}} * [https://permit2fly.com/region/asia/japan-overflight-permits.html Yaponiyadagi parvozlar haqida maʼlumot mintaqasi] [[Turkum:Aviatsiya]] 0572l33t8zqqnutxivn7hz1zczxxdee 0 886496 6192683 5834949 2026-07-04T06:11:10Z Janob Mirzaolim 64438 6192683 wikitext text/x-wiki '''Geliopol''', '''Geliopolis''', '''Iliopol''' ([[Yunon tili|yunoncha]]: ''Ἡλιούπολις'' yoki [[Yunon tili|yunoncha]]: ''λίου πόλις'') — [[Qadimgi Misr]]ning eng muhim shimoliy shaharlaridan biri. 13-Quyi Misr nomi Heka-anju markazi. Heliopolis quyoshning oliy xudosi (dastlab Atum, keyin Atum-Ra) va u bilan bogʻliq boʻlgan xudolar sikli — „Buyuk Toʻqqiz Iun“ ga asosiy sigʻinish markazi edi. Yunonlar Atum va Rani Helios bilan aniqladilar, shuning uchun shaharning [[Yunon tili|yunoncha]] nomi — 'Ἡlōsōlis („quyosh shahri“). ỉwnw transkripsiya qilingan qadimgi Misr nomi koʻpincha Junu yoki He (ellinlashtirilgan versiyada Ὂn va Bibliyaning ibroniy matnida Ὂn yoki Ὂn) sifatida tarjima qilingan. Diodorning yozishicha, shaharga [[Gelios]]<nowiki/>ning oʻgʻli Aktios asos solgan, u akasi oʻldirilganidan keyin [[Rodos]] orolidan qochishga majbur boʻlgan. U shaharni otasining nomi bilan atagan. Heliopolis suloladan oldingi davrdan beri maʼlum. Ilk va qadimgi qirollik davrida Abydos va Memfis bilan bir qatorda u eng koʻp qurilgan shaharlardan biri edi. Dastlab, Heliopolis Misrning birinchi umumiy quyosh xudosi hisoblangan Atumning asosiy ibodat markazi edi. Biroq, Qadimgi Qirollikning boshiga kelib, Atum xuddi shunga oʻxshash geliopolis xudosi Ra tomonidan almashtirildi va u bilan Ra-Atum shaklida aniqlandi (Ra va Atumdan tashqari, Heliopolisda Mnevis buqasiga sigʻinish ham keng tarqalgan edi) . Misr hukmdorlarining 5-sulolasining hokimiyatga kelishi Heliopolis ruhoniyligini fir’avn davridagi eng nufuzli siyosiy guruh sifatida belgilab berdi. Thebesning siyosiy hukmronligi natijasida Amunga sigʻinishning kuchayishiga qaramay, Ra qadimgi oliy xudo sifatida oʻzining ahamiyati va obroʻsini saqlab qoldi. Heliopolis ruhoniylari yangi siyosiy sharoitlarga moslashib, sinkretik xudolar Ra-Horakht (Ra + Horus) va Amon-Ra (Ra + Amon) haqida gʻoyalarni rivojlantirdilar. Shunga qaramay, boshqa mifologik sxemalar taqqoslangan Heliopolis kosmogoniyasining teologik ustunligi Theban ruhoniylarining Yangi Qirollikning XVIII sulolasi fir’avnlarining tajovuzkor tashqi siyosatining asosiy tayanchiga aylanishiga toʻsqinlik qilmadi. Heliopolisning sobiq siyosiy hokimiyatini tiklashga soʻnggi urinish Akhenaten hukmronligining boshida amalga oshirildi, u Ra-Xoraxte ruhoniylarining ruhoniylik mavqelarini mustahkamlashdan noroziligidan foydalanib, tub oʻzgarishlarni amalga oshirishni rejalashtirgan. Amon-Ra. Bu vaqtda Heliopolisda Atenning quyosh diskiga bagʻishlangan Vej-Aten ibodatxonasi qurilgan. Heliopolis qadimgi yunonlar va rimliklarga yaxshi maʼlum edi. Miloddan avvalgi 332 yilda. e. [[Iskandar zulqarnayn|Iskandar Zulqarnayn]] shaharda qisqa muddat qoldi; astronomiya va falsafadagi muvaffaqiyatlari bilan mashhur boʻlgan Heliopolis ibodatxonalariga Solon, [[Pifagor]], [[Aflotun|Platon]] va antik davrning boshqa taniqli mutafakkirlari bir necha bor tashrif buyurishgan. Maneto, aftidan, Heliopolisning sobiq oliy ruhoniysi, miloddan avvalgi 3-asr boshlarida. Maʼbad arxivlari asosida u qadimgi dunyoda Qadimgi Misr tarixi boʻyicha asosiy manba hisoblangan „Misr“ ni tayyorladi. Biroq, miloddan avvalgi 1-asrga kelib. e. [[Ptolemeylar]]<nowiki/>ning Geliopolisning qadimiy obidalariga qiziqishi susaydi va Strabon shahar ibodatxonalarini tashlandiq holda topdi. Milodiy 19 yilda imperator Avgust buyrugʻi bilan Rim hukmronligi oʻrnatilgandan keyin. e. Heliopolisdan Iskandariyagacha Rim prefekti Barbarus „[[Kleopatra]] ignalari“ deb ataladigan narsalarni — Ra Tutmos III ibodatxonasi oldida oʻrnatilgan va Misrdagi eng balandlaridan biri boʻlgan bir juft obeliskni olib chiqdi. 1819 yilda Misrlik [[Muhammad Ali (Misr)|Muhammad Ali]] inglizlarga bitta „igna“ berdi, u 1877 yil sentyabrda Londonga olib ketildi. Yana bir „igna“1880-yilda AQShga olib ketilgan va 1881-yildan boshlab [[New York (shahar)|Nyu-Yorkdagi]] Markaziy Parkni bezab turibdi. Qadimgi Heliopolisning koʻplab ibodatxonalari va boshqa yirik binolari keyinchalik Fustat qurilishi uchun qurilish materiali sifatida ishlatilgan, keyinchalik u [[Qohira]]ga oʻsgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Qadimgi Misr shaharlari]] [[Turkum:Misrdagi Rim yodgorliklari]] [[Turkum:Misrdagi arxeologik maskanlar]] [[Turkum:Nil deltasi]] [[Turkum:Qohira tarixi]] 96whghzjkudu9c63z34epdqxs13rbtw 10 907784 6192775 5372685 2026-07-04T08:40:23Z Umarxon III 18267 + 6192775 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Oʻzbekistonda yilning eng yaxshi futbolchisi |title = [[Yilning eng yaxshi futbolchisi (Oʻzbekiston)|Oʻzbekistonda yilning eng yaxshi futbolchisi]] |state = {{{state|<includeonly>collapsed</includeonly>}}} |listclass = hlist |titlestyle = background: gold; |list1 = * 1992: [[Valeriy Kechinov]] * 1993: [[Mirjalol Qosimov]] * 1994: [[Igor Shkvirin]] * 1995: [[Oleg Shatskix]] * 1996: [[Pavel Bugalo]] * 1997: [[Pavel Bugalo]] * 1998: [[Mirjalol Qosimov]] * 1999: [[Andrey Akopyans]] * 2000: [[Jaʼfar Irismetov]] * 2001: [[Mirjalol Qosimov]] * 2002: [[Aleksandr Geynrix]] * 2003: [[Maksim Shatskix]] * 2004: [[Mirjalol Qosimov]] * 2005: [[Maksim Shatskix]] * 2006: [[Maksim Shatskix]] * 2007: [[Maksim Shatskix]] * 2008: [[Server Jeparov]] * 2009: [[Odil Ahmedov]] * 2010: [[Server Jeparov]] * 2011: [[Odil Ahmedov]] * 2012: [[Sanjar Tursunov]] * 2013: [[Vitaliy Denisov]] * 2014: [[Odil Ahmedov]] * 2015: [[Odil Ahmedov]] * 2016: [[Odil Ahmedov]] * 2017: [[Marat Bikmayev]] * 2018: [[Odil Ahmedov]] * 2019: [[Eldor Shomurodov]] * 2020: [[Jaloliddin Masharipov]] * 2021: [[Eldor Shomurodov]] * 2022: [[Jamshid Iskanderov]] * 2023: [[Abbosbek Fayzullayev]] * 2024: [[Abbosbek Fayzullayev]] * 2025: [[Eldor Shomurodov]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Turkum:Oʻzbekiston futboli andozalari]] </noinclude> m12zvqa4jmp3ok88d0oojyhofhsy79y 0 921757 6192510 6131594 2026-07-04T01:29:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192510 wikitext text/x-wiki {{imlo}} 2015–yil holatiga koʻra, [[Xitoy|Xitoyning]] materik qishloqlarida 100,000 yaqin [[Internat maktab|internat maktablari]] mavjud boʻlib, unda 33 millionga yaqin [[bolalar]] shu maktablarda yotib qolib o'qiydilar. Bu [[Internat maktab|maktab internatining]] aksariyati gʻarbiy [[Xitoy|Xitoyda]] joylashgan boʻlib, u odatda sharqiy va markaziy [[Xitoy]] kabi boy hududlar emas. 2015–yil holatiga koʻra, [[Xitoy]] [[Qishloq|qishloqlarida]] koʻplab mehnat muhojirlari va [[Fermer|fermerlar]] oʻz farzandlarini [[Internat maktab|internat maktabiga]] joʻnatishgan. Qishloq maktab-internatlaridan tashqari shaharlarda [[Internat maktab|maktab internatlar]] jumladan, [[bolalar bogʻchasi]] mavjud. == Shahar maktab-internatlari == <ref>{{Cite journal|url=https://www.economist.com/asia/2017/04/13/chinas-elite-boarding-schools|title=China's elite boarding schools|journal=[[The Economist]]|date=2017-04-13|access-date=2018-12-07}}</ref>2017–yil holatiga koʻra, shahradagi bolalarning tahminan 4% 3,5 millionga taxta. Boshlangʻich sinf oʻquvchilarining 1% oʻrta darajadagi oʻquvchilarning 8% doska. [[Internat maktab|Maktab internatlar]] koʻpincha oʻquvchilar turarjoyiga yaqin joylashgan boʻlib, ota-onalarning fikricha, internat bolaga bobosi va buvisi nazorat qilgandan koʻra, koʻproq diqqatni jamlashga yordam beradi. [[Xitoy|Xitoylik]] ota onalar koʻpincha gʻarblik ota onalarga oʻxshab xarajat yoki farzandlarini yonida boʻlmaslik haqida oylamaydilar. 2013–yildan boshlab shaharlardagi baʼzi bolalar 3 yoshdan boshlab internat maktablariga yuboriladi. 1949–yilda Xitoy hukumati oldingi urushlarda ota-onasini yoʻqotgan yetim bolalar uchun internat bolalar bogʻchalarini tashkil etdi. Badavlat oilalar uchun internat bolalar bogʻchalarining mashhurligi 1990–yillarda eng yuqori choʻqqisiga chiqdi, biroq keyinchalik mashhurlik pasaydi, baʼzi maktablar kunduzgi maktablarga oʻtkazildi, boshqalari esa yopildi. <ref>Morris, Madeleine. „[https://www.bbc.com/news/magazine-24624427 Why children as young as three are sent to boarding school in China]“ ([https://web.archive.org/web/20150901084237/http://www.bbc.com/news/magazine-24624427 Archive]). [[BBC]]. November 5, 2013. Retrieved on July 13, 2015.</ref> == Qishloq maktab-internatlari == Xitoy hukumati 1950–yillarda u yerda yashovchi bolalarga shaharlarga koʻchib oʻtmasdan rasmiy taʼlim olish imkoniyatini berish uchun qishloq joylarda va etnik ozchiliklar yashaydigan joylarda internat maktablarini tashkil qila boshladi. Madaniy inqilob davrida maktab-internatlarning tashkil etilishi sekinlashdi, ammo oʻsha paytdan tashqari, oʻsha paytdan boshlab internatlar tashkil etildi. Markazlashtirilgan hududlarda oʻrta maktab-internatlar 1980–yillarda tashkil etilgan. <ref name="ShuTongp8">Shu and Tong, p. 8.</ref> Toʻliq oʻrta (oʻrta maktab) bosqichlarini qamrab olgan ushbu maktablar shaharcha va shaharchalarda joylashgan. <ref name="ZZZp238">Zhao, Zhenzhou, p. 238</ref> <ref name="Grimboarding2">{{Cite journal|url=https://www.economist.com/china/2017/04/12/chinas-grim-rural-boarding-schools|title=China's grim rural boarding schools|journal=[[The Economist]]|date=2017-04-12|access-date=2018-12-07}}</ref>2015–yil holatiga koʻra, boshlangʻich sinfda 11 million qishloq oʻquvchilari va oʻrta maktablarda 21.76 millionga yaqin qishloq oʻquvchilari oʻqishgan. 2017–yil holatiga koʻra, Xitoy qishloqlarida oʻrta maktab oʻquvchilarining yarmi va boshlangʻich maktab oʻquvchilarining tahminan 12 foizini tashkil qilgan va keyinchalik boshlangʻich maktab oʻquvchilarining soni 10 millionni tashkil qildi. Shaharda ish topayotgan qishloqlardagi koʻplab ota-onalar farzandlarini qishloq maktablarida qoldirishadi, chunki ular shaharda ishlashadi, chunki ota-onalar oʻz farzandlarini shahar maktablariga yoza olmaydilar, chunki yozilish uchun shahardan xukuu talab qilinadi. Qishloqlarda qoldirilgan bolalar „qolgan bolalar“ deb nomlanadi. 2015–yil holatiga qaraganda, shaharlardagi ota onalarning bilan,,qolgan bolalar<nowiki>''</nowiki> qishloq maktab internatlari oʻquvchilarining <ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2015-01-29 |title=Boarding schools are only hunger and misery for China's 'left behind' kids |work=[[The Malay Mail]] |url=https://www.malaymail.com/s/829499/boarding-schools-are-only-hunger-and-misery-for-chinas-left-behind-kids |access-date=2018-12-07}}</ref> qariyb 60 foizini tashkil qiladi.  === Fon === Dastlab kunduzgi maktablar va oʻquv punktlari, juda kichik taʼlim markazlari boshlangʻich bosqichda qishloqlarning taʼlim ehtiyojlariga xizmat qilgan. <ref name="ShuTongp8">Shu and Tong, p. 8.</ref> Har birida bir yoki ikkita oʻqituvchi boʻlgan oʻquv punktlari 1-3–sinflarni qamrab olgan. <ref name="ZZZp238">Zhao, Zhenzhou, p. 238</ref> Shu sababli, Xitoyning qishloqlarida boshlangʻich maktab-internatlar kam uchraydi. <ref name="ShuTongp8" /> [[Bitta oilada bitta farzand|"Yagona bola" siyosati]] va shaharlarga migratsiya qishloq joylarda bolalar sonining kamayishiga olib keldi va qishloq va shahar oʻrtasidagi taʼlim sifati sezilarli darajada farq qildi. <ref name="ShuTongp8">Shu and Tong, p. 8.</ref> Xitoy markaziy hukumati 2001–yilda Davlat kengashining asosiy taʼlimni isloh qilish va rivojlantirish toʻgʻrisidagi qarori <ref name="ZZZp238">Zhao, Zhenzhou, p. 238</ref> doirasida boshlangʻich darajadagi qishloq taʼlimini birlashtirish uchun maktablarni birlashtirish dasturini yaratdi. <ref name="ShuTongp89">Shu and Tong, p. 8-9.</ref> 2000–yildan boshlab koʻplab qishloq maktablari yopildi va oʻquvchilar maktab-internatlarga yoʻnaltirildi. 2000–yildan 2015–yilgacha xuddi shu davrda yopilgan 240 mingga yaqin qishloq maktablari oʻrnida bir necha ming internat maktablari ochildi; <ref name="Roberts">Roberts, Dexter. „[https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-06/china-s-dickensian-boarding-schools Chinaʼs Dickensian Boarding Schools]“ ([https://web.archive.org/web/20150713160637/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-06/china-s-dickensian-boarding-schools Archive]). ''[[Bloomberg Businessweek]]''. April 6, 2015. Retrieved on July 13, 2015.</ref> bu Xitoydagi qishloq boshlangʻich maktablarining taxminan 75% yopilgan degan maʼnoni anglatadi. <ref name="Grimboarding">{{Cite journal|url=https://www.economist.com/china/2017/04/12/chinas-grim-rural-boarding-schools|title=China's grim rural boarding schools|journal=[[The Economist]]|date=2017-04-12|access-date=2018-12-07}}</ref> Xitoy markaziy hukumati qishloq maktablarini maktab-internatlarga almashtirish resurslardan samarali foydalanish va hududlardagi maktablar sifatini oshirish imkonini beradi, deb taʼkidladi. <ref name="Casey">Casey, Diette Courrégé. „[http://blogs.edweek.org/edweek/rural_education/2011/11/rural_china_replaces_village_schools_with_boarding_schools.html Rural China Replaces Village Schools With Boarding Schools]“ ([https://web.archive.org/web/20150914042306/http://blogs.edweek.org/edweek/rural_education/2011/11/rural_china_replaces_village_schools_with_boarding_schools.html Archive]). ''[[Education Week]]''. November 21, 2011. Retrieved on July 13, 2015.</ref> Zhenzhou Zhao ({{Lang-zh|趙振洲}}), 2011–yilgi tadqiqot maqolasi muallifi "Pul masalasimi? „Xitoydagi qishloq maktab-internatlari siyosatining tahlili“ koʻpgina qishloq maktablarining yopilishining asl sababi markaziy hukumatning mahalliy hukumatlar oladigan daromadlar miqdorini cheklaydigan soliq islohotlarini oʻtkazgani; shuning uchun qishloq maktablarining yopilishi va maktablarning qayta yoʻnaltirilishi. bolalar oʻz hududlarida bolalarni oʻqitish uchun hali ham mas’ul boʻlgan mahalliy hokimiyatlarning moliyaviy ahvolini yaxshilash uchun qilingan <ref name="ZZZp239">Zhao, Zhenzhou, p. 239.</ref> . <ref name="ZZZp239">Zhao, Zhenzhou, p. 239.</ref> Xitoyning garbiy qismidagi qishloq hudodlaridagi oʻrta maktab oʻquvchilarining 53,6% 2007 yilda va aynan shu hududlardagi boshlangʻich sinf oʻquvchilarining 11.6% oʻrta maktabda oʻqigan. Guangsi,Tibet va Yunnan oʻrta maktab bitiruvchilarining umumiy foizi 70% va asosiy bitiruvchilarning foizi esa 20% 2013–yilda ayrim hududlarda qishloq boshlangʻich maktablari uchun yotoqxona rahbarlarining yetishmasligi kuzatildi. <ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Fan, Feifei |date=2013-08-20 |title=Rural boarding schools need dorm managers |work=[[China Daily]] |url=http://usa.chinadaily.com.cn/china/2013-08/20/content_16909004.htm |access-date=2018-12-05}}</ref> [[Stanford universiteti|Stenford universiteti]] Friman Spogli xalqaro tadqiqotlar instituti Qishloq taʼlimi boʻyicha harakat dasturi (REAP) yotoqxona menejerlarini ishga olishga harakat qildi. <ref>{{Veb manbasi|url=https://reap.fsi.stanford.edu/news/news-china-magazine-left-behind-children-and-helping-hands|sarlavha=News China Magazine: Left-behind children and helping hands|nashriyot=[[Freeman Spogli Institute for International Studies]]|sana=2015-09-24|qaralgan sana=2018-12-07}}</ref> === Tadqiqot === 2011–yilgi tadqiqot maqolasi uchun Chjenchjou Chjao [[Guansi-Chjuan muxtor rayoni|Guansi]] va [[Sinxay|Tsinxaydagi]] maktab-internatlarda intervyu oʻtkazdi, 2500 dan ortiq oʻquvchilar soʻrovnomalari, 95 ta talaba suhbatlari, 325 ta oʻqituvchilar soʻrovnomalari, 63 ta oʻqituvchilar bilan suhbatlar va 100 dan ortiq ota-onalar soʻrovnomalarini toʻpladi; maʼlumotlar jami 21 maktabdan olingan. Zhenzhou Zhao „taʼlim siyosatini shakllantirish va qabul qilishda bolalar manfaatlari eʼtiborga olinmaydi va ularning huquqlari eʼtibordan chetda“ degan xulosaga keldi va maktablar „xavfsiz, sogʻlom muhitni taʼminlay olmaydi yoki oʻquvchilarning inson huquqlarini himoya qilmaydi va taʼminlay olmaydi“. <ref name="Casey"/> == Adabiyotlar == * Luo, Renfu (shīngči; [[Xitoy fanlar akademiyasi|Xitoy Fanlar akademiyasi]] Xitoy qishloq xoʻjaligi siyosati markazi (CCAP; chàngíngíngíngín)), Yaojiang Shi (kíngíngín; Shimoli-gʻarbiy universiteti), Shimoli -gʻarbiy universiteti ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish tadqiqotlari markazi (djngjíngzhínínzhín); Linxiu Chjang (xàngàng; Xitoy Fanlar akademiyasi, CCAP), Chengfang Liu (xàngàng; Xitoy Fanlar akademiyasi, CCAP), Skott Rozelle ([[Stanford universiteti|Stenford universiteti]]) va Brayan Sharbono (Stenford universiteti). " [http://reap.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Luo_et_al_APJE_MS09-060_Malnutrition_in_rural_china_bording_schools.pdf Xitoyning qishloq maktab-internatlarida toʻyib ovqatlanmaslik: Shensi provintsiyasidagi boshlangʻich maktablar misoli] " ([https://web.archive.org/web/20150620051333/https://reap.fsi.stanford.edu/sites/default/files/Luo_et_al_APJE_MS09-060_Malnutrition_in_rural_china_bording_schools.pdf Arxiv]). ''[[Asia Pacific Journal of Education|Osiyo Tinch okeani taʼlim jurnali]]'' . jild. 29, b.&nbsp;481–501. 2009 yil iyul. [http://reap.fsi.stanford.edu/publications/malnutrition_in_chinas_rural_boarding_schools_the_case_of_primary_schools_in_shaanxi_province Maʼlumot sahifasi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230410110521/https://reap.fsi.stanford.edu/publications/malnutrition_in_chinas_rural_boarding_schools_the_case_of_primary_schools_in_shaanxi_province |date=2023-04-10 }} . * " [http://fsi.stanford.edu/sites/default/files/REAP106-EN.pdf Xitoyning qishloq maktab-internatlarida notoʻgʻri ovqatlanish: Shensi provinsiyasidagi boshlangʻich maktablar ishi] " [https://web.archive.org/web/20150713085224/http://fsi.stanford.edu/sites/default/files/REAP106-EN.pdf arxivi], Ford fondi, [[Stanford universiteti|Stenford universiteti]] Friman Spogli xalqaro tadqiqotlar instituti (FSI). == Havolalar == * " [http://fsi.stanford.edu/docs/boarding_schools Taʼlim muammolari – maktab-internatlar] " ([https://web.archive.org/web/20150713081105/http://fsi.stanford.edu/docs/boarding_schools Arxiv]). [[Stanford universiteti|Stenford universiteti]] Friman Spogli xalqaro tadqiqotlar instituti (FSI). ** {{In lang|zh-cn}} Xitoy tilidagi versiyasi: " [http://fsi.stanford.edu/zh-ch/docs/boarding_school_cn chàngīngīngīngī － língāngīngín] " ([https://web.archive.org/web/20150713080428/http://fsi.stanford.edu/zh-ch/docs/boarding_school_cn Arxiv]). sbdu4z82apmzy7rtl4lcvh8k1cqqpd6 0 925229 6192479 5309947 2026-07-03T21:43:43Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192479 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | mavqe = Okrug | nomi = Woolley | asl nomi = Woolley | tasvir = Woolley bridge - geograph.org.uk - 2134171.jpg | qaram = | mamlakat = Angliya | rasmiy til = ingliz tili | aholi = | sanalgan yil = | zichlik = | aglomeratsiya = | milliy tarkib = | konfessiyaviy tarkib = | etnoxoronim = | vaqt mintaqasi = | DST = | telefon kodi = | pochta indekslari = | avtomobil kodi = | identifikator turi = | raqamli identifikator = | vebsayt = | sayt tili = }} '''Woolley''' – Angliyaning Cambridgeshire shahrida joylashgan okrug. 1931-yilda okrug aholisi 29 kishidan iborat edi<ref>{{Veb manbasi|url=https://visionofbritain.org.uk/unit/10262409/cube/TOT_POP|sarlavha=Population statistics Woolley AP/CP through time|nashriyot=[[A Vision of Britain through Time]]|qaralgan sana=15 January 2023|arxivsana=2023-01-15|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230115195321/https://www.visionofbritain.org.uk/unit/10262409/cube/TOT_POP}}</ref>. XII asrda Avliyo Maryamga bagʻishlab qurilgan cherkov 1962-yilda aholi sonining kamayib borayotgani va binoning ahvoli yomonlashgani sababli buzib tashlangan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Huntingdonshire.info |url=http://www.huntingdonshire.info/community/community_detail.asp?GetComID=101 |qaralgan sana=2023-04-15 |arxivsana=2019-10-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20191015150304/http://www.huntingdonshire.info/community/community_detail.asp?GetComID=101 }}</ref><ref>'Woolley', ''An Inventory of the Historical Monuments in Huntingdonshire'' (1926), pp. 300–301. [http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=123838 URL] Date accessed: 18 December 2013</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha aholi punktlari]] [[Turkum:Angliya aholi punktlari]] dcptsrmjks76hc6il8bt4lb6n0ssm6n 0 926033 6192210 5395139 2026-07-03T13:56:49Z Janob Mirzaolim 64438 [[Turkum:Pokiston]] olib tashlandi ([[VP:HOTCAT|HotCat]]) 6192210 wikitext text/x-wiki '''Sajikot sharsharasi''' — Pokistonning [[Xaybar Paxtunxva|Xayber Paxtunxva viloyati]] Abbottobod tumanidagi [[Havelian Tehsil]] shahrida joylashgan [[sharshara]] hisoblanadi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Sajikot Waterfall|url=http://abbottabadonline.com/sajikot-waterfall/|ish=abbottabadonline.com|qaralgan sana=9 May 2018}}</ref>. Bu Abbottobod tumanidagi mashhur sayyohlik maskani. Taxminan 27kmHaveliandan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.google.com/maps/dir/Havelian/Sajikot+Waterfall,+Sajjikot/|sarlavha=Distance from Havelian|ish=Google Maps|qaralgan sana=9 May 2018}}</ref> va 40 km Abbotobod tumanidan uzoqlikda joylashgan. Haveliandan Sajikotgacha boʻlgan yangi qurilgan tor yoʻl sayyohlarga oʻz mashinalari bilan sharshara tepasida olib borish imkonini yaratadi. == Yana qarang == * Pokiston sharsharalari roʻyxati == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Pokiston tog‘ cho‘qqilari]] qszemucexnj6c3tqo0lxht71zvhi0a8 0 951621 6192381 6047534 2026-07-03T17:04:21Z AnvarxonM 75105 6192381 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Arda Güler | tasvir = [[File:Derbide Fenerbahçe Yedek Oyuncu Arda Güler (2021-22 Süper Lig - Cropped).jpg|Derbide Fenerbahçe Yedek Oyuncu Arda Güler (2021-22 Süper Lig - Cropped)]] | izoh = Güler 2022-yil | toʻliqism = Arda Güler | tavallud_sana = Tugʻulgan sanasi 2005-yil, 25-fevral | tavallud_joyi = [[Altındağ]], [[Anqara]], Turkiya | vafot_sana = | vafot_joyi = | boʻyi = {{height|m=1.76}} | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]]<ref name="2021-22 club number">{{cite news|title=Arda Güler|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/players/250161881--arda-arda-guler/statistics/?referrer=%2Fuefaeuropaleague%2Fseason%3D2022%2Fclubs%2Fplayer%3D250161881--arda-arda-guler%2Fstatistics%2Findex|publisher=[[UEFA]]|date=|accessdate=20 August 2021|language=En|archiveurl=https://archive.today/20210820080302/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/players/250161881--arda-arda-guler/statistics/?referrer=/uefaeuropaleague/season%3D2022/clubs/player%3D250161881--arda-arda-guler/statistics/index|archivedate=20 August 2021}}</ref> | joriyklub = [[Real Madrid CF]] | klubraqami = 15 | yoshlikyillari1 = 2014—2019 | yoshlikyillari2 = 2019—2021 | yoshlikklublari1 = [[Genchlerbirligi]] | yoshlikklublari2 = [[Fenerbahche|Fenerbahçe Academy]] | yillar1 = 2021—2023 | klublar1 = [[Fenerbahche|Fenerbahçe]] | isht1 = 32 | gollar1 = 7 | yillar2 = 2023— | klublar2 = [[Real Madrid CF]] | isht2 = 71 | gollar2 = 13 | milliyyillar1 = 2021—2022 | milliyjamoa1 = [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Turkiya U17]] | milliyisht1 = 10 | milliygollar1 = 4 | milliyyillar3 = 2022— | milliyjamoa3 = [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] | milliyisht3 = 33 | milliygollar3 = 7 | club-update = 24 May 2026 | nationalteam-update = 26 June 2026 }} '''Arda Güler''' (2005-yil 25-fevral, [[Anqara]], Turkiyada tugʻilgan) — turkiyalik [[futbolchi]], La Liga klubi „Real Madrid“ va Turkiya terma jamoasida yarim himoyachi sifatida toʻp tepadi<ref>{{Cite web |title=Arda Guler: Real Madrid's Precocious Turkish Winger |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/arda-guler-real-madrids-precocious-turkish-winger/ |access-date=26 April 2024 |website=Breaking The Lines |language=en-GB |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426203507/https://breakingthelines.com/player-analysis/arda-guler-real-madrids-precocious-turkish-winger/ |url-status=live}}</ref>. Arda dunyoning eng yaxshi yosh futbolchilaridan biri sifatida eʼtirof etiladi<ref>{{cite web |url=https://www.givemesport.com/best-young-players-in-world-football-soccer-ranked/ |title=The 25 best young players in world football right now ranked in order |website=Give Me Sport |date=1 July 2024 |access-date=10 July 2024 |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710230933/https://www.givemesport.com/best-young-players-in-world-football-soccer-ranked/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/euro/2024/francisco-conceicao-arda-guler-lamine-yamal-who-are-the-best-young-players-in-the-european-championship_sto20011878/story.shtml |title=FRANCISCO CONCEICAO, ARDA GULER, LAMINE YAMAL: WHO ARE THE BEST YOUNG PLAYERS IN THE EUROPEAN CHAMPIONSHIP? |website=eurosport.com |date=10 July 2024 |access-date=13 July 2024 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618212204/https://www.eurosport.com/football/euro/2024/francisco-conceicao-arda-guler-lamine-yamal-who-are-the-best-young-players-in-the-european-championship_sto20011878/story.shtml |url-status=live}}</ref>. == Klublardagi faoliyati == === Dastlabki faoliyat === Güler yoshlik faoliyatini 2014-yilda Anqaraning [[Genchlerbirligi|Gençlerbirligi]] klubida boshlagan<ref name=":0">{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2022 |title=Son dakika! Fenerbahçe, Arda Güler için Gençlerbirliği ile anlaştı! İşte ödenecek rakam... |work=Habertürk |url=https://www.haberturk.com/fenerbahce-arda-guler-icin-genclerbirligi-ile-anlasti-iste-odenecek-rakam-3547692-spor |access-date=31 January 2023}}</ref>. U 2019-yilda [[Fenerbahche]] yoshlari safiga qoʻshiladi<ref name=":0" />. === Fenerbahche === Güler 2021-yilning 13-yanvarida Fenerbahche bilan ikki yarim yillik professional shartnoma imzolaydi<ref name="2020–21 professional contract">{{Yangiliklar manbasi |date=13 January 2021 |title=Altyapı futbolcumuz Arda Güler'le profesyonel sözleşme imzalandı |language=Tr |trans-title=A professional contract has been signed with our infrastructural player Arda Güler |publisher=[[Fenerbahçe S.K.]] |url=https://www.fenerbahce.org/haberler/futbol-altyapi/2021/1/altyapi-futbolcumuz-arda-guler-le-profesyonel-sozlesme-imzalandi |access-date=20 February 2021 |archive-url=https://archive.today/20210820080828/https://www.fenerbahce.org/haberler/futbol-altyapi/2021/1/altyapi-futbolcumuz-arda-guler-le-profesyonel-sozlesme-imzalandi |archive-date=20 August 2021 |quote=}}</ref>. U qobilyatli bola deb hisoblanadi va kelajak uchun katta istiqbol sifatida koʻriladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 April 2022 |title=Arda Guler: The Turkish wonderkid the whole of Europe wants to sign |work=Goal |url=https://www.goal.com/en/news/arda-guler-turkish-wonderkid-whole-europe-want-sign/blt7b158033c7eb2c97}}</ref>. ==== 2021-22 mavsum ==== Güler 2021-22 yilgi [[UEFA Yevropa Ligasi]] pley-off bosqichida [[Finlandiya]]<nowiki/>ning HJK klubiga qarshi oʻyinda zaxira oʻyinchisi sifatida debyut qildi. 2021-yil 19-avgust kuni „Shukru Saracogʻlu“ stadionida boʻlib oʻtgan bahs Fenerbaxchening 1:0 hisobida yakuniga etgan<ref name="2021 Seniot Debut">{{Yangiliklar manbasi |date=19 August 2021 |title=Fenerbahçe (TUR) 1–0 HJK (Finland) |language=En |publisher=[[UEFA]] |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/2033103--fenerbahce-vs-hjk/matchinfo/?iv=true |access-date=20 August 2021 |archive-url=https://archive.today/20210820080047/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/2033103--fenerbahce-vs-hjk/matchinfo/?iv=true |archive-date=20 August 2021 |quote=}}</ref>. 2021-yil 22-avgust kuni [[Turkiya oliy ligasi|Superligadagi]] birinchi oʻyinida u golli uzatmani amalga oshiradi. Oʻyinning 89-daqiqasida Miha Zaycga 1:0 hisobida gol uradi. 2021-22 yilgi mavsumda u koʻproq oʻynay boshladi. Güler 17 yoshga toʻlganidan uch hafta oʻtib 2022-yilning mart oyida Superliga tarixidagi eng yosh gol muallifiga aylanadi. 2022-yilning may oyigacha Güler 255 daqiqa maydonda top suradi. Bu vaqt mobaynida 3 ta gol uradi va 3 ta golli uzatmani amalga oshiradi. Faoliyatidagi ajoyib boshlangʻichdan soʻng, [[Arsenal (futbol klubi)|"Arsenal]]", [[Liverpool F.C.|"Liverpul]]", „[[FC Bayern Munich|Bavariya]]“, „[[Borussiya (Dortmund futbol klubi)|Borussiya Dortmund]]“, [[FC Barcelona|"Barselona]]" va „[[Paris Saint-Germain FC|PSJ]]“ kabi Yevropaning yirik klublari uni sotib olishga qiziqish bildirishgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arda Guler: The Turkish wonderkid the whole of Europe wants to sign {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-us/news/arda-guler-turkish-wonderkid-whole-europe-want-sign/blt7b158033c7eb2c97 |qaralgan sana=2022-08-18 |ish=www.goal.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Sport |sana=2022-06-06 |sarlavha=PSG join Barça on the list of clubs that want Arda Guler |url=https://www.sport.es/en/news/barca/psg-join-barca-on-the-list-of-clubs-that-want-arda-guler-13788950 |qaralgan sana=2022-08-18 |ish=sport |til=en}}</ref>. 2022-yilning 17-martida Fenerbahche Güler bilan 3 yillik shartnoma imzolashini eʼlon qiladi<ref>[https://fenerbahce.org/haberler/futbol/2022/3/fenerbahce-yolunuz-acik-olsun%E2%80%A6-armamizla-uzun-yillar-nice-basarilara Armamızla Uzun Yıllar Yeni Başarılara]</ref>. ==== 2022-23 yilgi mavsum ==== 2022-23-yilgi mavsum boshida, [[Mesut Özil]] ketganidan soʻng, Gülerga Fenerbahche muxlislari uchun alohida maʼnoga ega boʻlgan 10 raqami berildi<ref>{{Cite web |last=fanatik |title=Fenerbahçede yeni on numara Arda Güler! |url=https://www.fanatik.com.tr/fenerbahcede-yeni-on-numara-arda-guler-2295473 |access-date=18 August 2022 |website=Fanatik |date=8 August 2022}}</ref>, bu klub afsonasi Aleks de Souzaning raqamidir. U mavsumdagi ilk oʻyinini Kasımpashaga qarshi oʻtkazdi va 21 daqiqalik oʻyinda 2 ta gol urdi<ref>{{Cite web |title=Kasımpaşa vs Fenerbahçe (0–6) Aug 15, 2022 Match Stats |url=https://www.footballcritic.com/super-lig-kascmpaca-sk-fenerbahce-sk/match-stats/2726785 |access-date=18 August 2022 |website=FootballCritic |language=en}}</ref>. 11-iyun kuni Arda Turkiya kubogi-2023 finalida Istanbul Boshakshehirga qarshi oʻyinda 2:0 hisobida gʻalaba qozondi <ref name="TCW">{{Cite web |url=https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/fenerbahce-basaksehir-finaline-arda-guler-damgasi-basaksehir-durduramadi-batshuayi-42282354 |title=Fenerbahçe-Başakşehir finaline Arda Güler damgası! |date=11 June 2023}}</ref>. 2023-yilning 6-iyulida Güler Instagramda „Fenerbaxche“ni tark etishini eʼlon qildi va bu uning turk klubidagi faoliyati yakuniga etdi<ref>{{Cite web |last=Garlan |first=Victor |date=6 July 2023 |title=Arda Güler fait ses adieux au Fenerbahçe |url=https://www.footmercato.net/a209661201661605401-arda-guler-fait-ses-adieux-au-fenerbahce |access-date=6 July 2023 |website=Foot Mercato : Info Transferts Football – Actu Foot Transfert |language=fr}}</ref>. === Real Madrid === 2023-yilning 6-iyulida Ispaniyaning „[[Real Madrid CF|Real Madrid]]“ klubi Güler bilan 2029-yilning iyunigacha davom etadigan olti yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{Cite web |title=Official Announcement: Arda Güler |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/06/official-announcement-arda-guler |access-date=6 July 2023 |website=Real Madrid}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arda Güler becomes a Real Madrid player |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/06/arda-guler-becomes-a-real-madrid-player |access-date=6 July 2023 |website=Real Madrid}}</ref>. Bitim uning ozodlik toʻlovini 20 million yevro miqdorida toʻlashi bilan imzolandi<ref>{{Cite news |title=Real sign Turkish wonderkid Guler from Fenerbahce |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/66125179 |access-date=2023-07-06}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 July 2023 |title=Real Madrid beat Barcelona to win race for Turkish wonderkid |url=https://onefootball.com/en/news/real-madrid-beat-barcelona-to-win-race-for-turkish-wonderkid-37800934 |access-date=6 July 2023 |website=OneFootball}}</ref>. „[[Fenerbahche]]“ bilan sobiq shartnomasidagi 17,5 million evrodan oshib ketdi. Guler „Real“dan sobiq jamoasi uchun mablagʻ olish uchun uning ozodlik moddasidan tashqari toʻlashni soʻradi. Shunday qilib, „Real Madrid“ uning tovon pulini ishga tushirdi va 20 million evro toʻladi, bu uning hozirgi tovon pulidan koʻproq<ref>{{Cite web |last=Cortegana |first=Mario |title=Arda Guler chooses to join Real Madrid ahead of Barcelona |url=https://theathletic.com/4665902/2023/07/04/arda-guler-real-madrid/ |access-date=6 July 2023 |website=The Athletic}}</ref>. == Terma jamoadagi faoliyati == Güler Turkiya yoshlar terma jamoasi aʼzosi. U 2022-yil 19-noyabrda [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya terma jamoasi]] safida [[Chexiya milliy futbol terma jamoasi|Chexiyaga]] qarshi oʻrtoqlik oʻyinida (2:1) debyut qilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://cablefreetv.org/tayyip-talha-sanuc-samet-akaydin-and-onur-bulut-spoke-after-the-czechia-match/ |sarlavha=Tayyip Talha Sanuç, Samet Akaydin and Onur Bulut spoke after the Czechia match! |sana=November 19, 2022 |qaralgan sana=2023-06-05 |arxivsana=2022-11-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221123202048/https://cablefreetv.org/tayyip-talha-sanuc-samet-akaydin-and-onur-bulut-spoke-after-the-czechia-match/ }}</ref>. == Statistika == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy Kubok ! colspan="2" |Yevropa ! colspan="2" |Jami |- !Division !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol |- | rowspan="2" |[[Fenerbahche]] |[[2021–22 Fenerbahçe S.K. season|2021-22]] | rowspan="2" |[[Turkiya oliy ligasi|Superliga]] |12 |3 |0 |0 |4{{efn|Two appearances in [[UEFA Europa League]], two appearances in [[UEFA Europa Conference League]]}} |0 |16 |3 |- |[[2022–23 Fenerbahçe S.K. season|2022-23]] |20 |4 |5 |1 |10{{efn|One appearance in [[UEFA Champions League]], nine appearances in UEFA Europa League}} |1 |35 |6 |- ! colspan="3" |Career total !32 !7 !5 !1 !14 !1 !51 !9 |} {{Manbalar|group=lower-alpha}} === Xalqaro faoliyati === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa va yil boʻyicha koʻrinish va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Oʻyin ! Gol |- | rowspan="2" | [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] | 2022 | 1 | 0 |- | 2023 | 1 | 0 |- ! colspan="2" | Jami ! 2 ! 0 |} == Yutuqlar == '''Fenerbahche''' * Turkiya kubogi : 2022-23 == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250161881/ Arda Güler] [[UEFA]] saytida * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=136420 Arda Güler] Soccerbase.com saytida (oʻyinchi) {{Real Madrid CF tarkibi}} {{Navboxes | title = Turkiya tarkibi | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | list1 {{Turkiya tarkibi 2024-yilgi UEFA Yevropa chempionati}} {{Turkiya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{DEFAULTSORT:Guler, Arda}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Turkiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Real Madrid CF futbolchilari]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Turkiya Super Ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Turkiyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] so3pisbl7ly9f1f03xco6r61mm9ntrt 6192382 6192381 2026-07-03T17:06:53Z AnvarxonM 75105 6192382 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Arda Güler | tasvir = [[File:Derbide Fenerbahçe Yedek Oyuncu Arda Güler (2021-22 Süper Lig - Cropped).jpg|Derbide Fenerbahçe Yedek Oyuncu Arda Güler (2021-22 Süper Lig - Cropped)]] | izoh = Güler 2022-yil | toʻliqism = Arda Güler | tavallud_sana = Tugʻulgan sanasi 2005-yil, 25-fevral | tavallud_joyi = [[Altındağ]], [[Anqara]], Turkiya | vafot_sana = | vafot_joyi = | boʻyi = {{height|m=1.76}} | pozitsiya = [[Yarim himoyachi]]<ref name="2021-22 club number">{{cite news|title=Arda Güler|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/players/250161881--arda-arda-guler/statistics/?referrer=%2Fuefaeuropaleague%2Fseason%3D2022%2Fclubs%2Fplayer%3D250161881--arda-arda-guler%2Fstatistics%2Findex|publisher=[[UEFA]]|date=|accessdate=20 August 2021|language=En|archiveurl=https://archive.today/20210820080302/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/players/250161881--arda-arda-guler/statistics/?referrer=/uefaeuropaleague/season%3D2022/clubs/player%3D250161881--arda-arda-guler/statistics/index|archivedate=20 August 2021}}</ref> | joriyklub = [[Real Madrid CF]] | klubraqami = 15 | yoshlikyillari1 = 2014—2019 | yoshlikyillari2 = 2019—2021 | yoshlikklublari1 = [[Genchlerbirligi]] | yoshlikklublari2 = [[Fenerbahche|Fenerbahçe Academy]] | yillar1 = 2021—2023 | klublar1 = [[Fenerbahche|Fenerbahçe]] | isht1 = 32 | gollar1 = 7 | yillar2 = 2023— | klublar2 = [[Real Madrid CF]] | isht2 = 71 | gollar2 = 13 | milliyyillar1 = 2021—2022 | milliyjamoa1 = [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi (17 yoshgacha)|Turkiya U17]] | milliyisht1 = 10 | milliygollar1 = 4 | milliyyillar3 = 2022— | milliyjamoa3 = [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] | milliyisht3 = 33 | milliygollar3 = 7 | club-update = 24 May 2026 | nationalteam-update = 26 June 2026 }} '''Arda Güler''' (2005-yil 25-fevral, [[Anqara]], Turkiyada tugʻilgan) — turkiyalik [[futbolchi]], La Liga klubi „Real Madrid“ va Turkiya terma jamoasida yarim himoyachi sifatida toʻp tepadi<ref>{{Cite web |title=Arda Guler: Real Madrid's Precocious Turkish Winger |url=https://breakingthelines.com/player-analysis/arda-guler-real-madrids-precocious-turkish-winger/ |access-date=26 April 2024 |website=Breaking The Lines |language=en-GB |archive-date=26 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426203507/https://breakingthelines.com/player-analysis/arda-guler-real-madrids-precocious-turkish-winger/ |url-status=live}}</ref>. Arda dunyoning eng yaxshi yosh futbolchilaridan biri sifatida eʼtirof etiladi<ref>{{cite web |url=https://www.givemesport.com/best-young-players-in-world-football-soccer-ranked/ |title=The 25 best young players in world football right now ranked in order |website=Give Me Sport |date=1 July 2024 |access-date=10 July 2024 |archive-date=10 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710230933/https://www.givemesport.com/best-young-players-in-world-football-soccer-ranked/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/euro/2024/francisco-conceicao-arda-guler-lamine-yamal-who-are-the-best-young-players-in-the-european-championship_sto20011878/story.shtml |title=FRANCISCO CONCEICAO, ARDA GULER, LAMINE YAMAL: WHO ARE THE BEST YOUNG PLAYERS IN THE EUROPEAN CHAMPIONSHIP? |website=eurosport.com |date=10 July 2024 |access-date=13 July 2024 |archive-date=18 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618212204/https://www.eurosport.com/football/euro/2024/francisco-conceicao-arda-guler-lamine-yamal-who-are-the-best-young-players-in-the-european-championship_sto20011878/story.shtml |url-status=live}}</ref>. == Klublardagi faoliyati == === Dastlabki faoliyat === Güler yoshlik faoliyatini 2014-yilda Anqaraning [[Genchlerbirligi|Gençlerbirligi]] klubida boshlagan<ref name=":0">{{Yangiliklar manbasi |date=15 December 2022 |title=Son dakika! Fenerbahçe, Arda Güler için Gençlerbirliği ile anlaştı! İşte ödenecek rakam... |work=Habertürk |url=https://www.haberturk.com/fenerbahce-arda-guler-icin-genclerbirligi-ile-anlasti-iste-odenecek-rakam-3547692-spor |access-date=31 January 2023}}</ref>. U 2019-yilda [[Fenerbahche]] yoshlari safiga qoʻshiladi<ref name=":0" />. === Fenerbahche === Güler 2021-yilning 13-yanvarida Fenerbahche bilan ikki yarim yillik professional shartnoma imzolaydi<ref name="2020–21 professional contract">{{Yangiliklar manbasi |date=13 January 2021 |title=Altyapı futbolcumuz Arda Güler'le profesyonel sözleşme imzalandı |language=Tr |trans-title=A professional contract has been signed with our infrastructural player Arda Güler |publisher=[[Fenerbahçe S.K.]] |url=https://www.fenerbahce.org/haberler/futbol-altyapi/2021/1/altyapi-futbolcumuz-arda-guler-le-profesyonel-sozlesme-imzalandi |access-date=20 February 2021 |archive-url=https://archive.today/20210820080828/https://www.fenerbahce.org/haberler/futbol-altyapi/2021/1/altyapi-futbolcumuz-arda-guler-le-profesyonel-sozlesme-imzalandi |archive-date=20 August 2021 |quote=}}</ref>. U qobilyatli bola deb hisoblanadi va kelajak uchun katta istiqbol sifatida koʻriladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=19 April 2022 |title=Arda Guler: The Turkish wonderkid the whole of Europe wants to sign |work=Goal |url=https://www.goal.com/en/news/arda-guler-turkish-wonderkid-whole-europe-want-sign/blt7b158033c7eb2c97}}</ref>. ==== 2021-22 mavsum ==== Güler 2021-22 yilgi [[UEFA Yevropa Ligasi]] pley-off bosqichida [[Finlandiya]]<nowiki/>ning HJK klubiga qarshi oʻyinda zaxira oʻyinchisi sifatida debyut qildi. 2021-yil 19-avgust kuni „Shukru Saracogʻlu“ stadionida boʻlib oʻtgan bahs Fenerbaxchening 1:0 hisobida yakuniga etgan<ref name="2021 Seniot Debut">{{Yangiliklar manbasi |date=19 August 2021 |title=Fenerbahçe (TUR) 1–0 HJK (Finland) |language=En |publisher=[[UEFA]] |url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/2033103--fenerbahce-vs-hjk/matchinfo/?iv=true |access-date=20 August 2021 |archive-url=https://archive.today/20210820080047/https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/2033103--fenerbahce-vs-hjk/matchinfo/?iv=true |archive-date=20 August 2021 |quote=}}</ref>. 2021-yil 22-avgust kuni [[Turkiya oliy ligasi|Superligadagi]] birinchi oʻyinida u golli uzatmani amalga oshiradi. Oʻyinning 89-daqiqasida Miha Zaycga 1:0 hisobida gol uradi. 2021-22 yilgi mavsumda u koʻproq oʻynay boshladi. Güler 17 yoshga toʻlganidan uch hafta oʻtib 2022-yilning mart oyida Superliga tarixidagi eng yosh gol muallifiga aylanadi. 2022-yilning may oyigacha Güler 255 daqiqa maydonda top suradi. Bu vaqt mobaynida 3 ta gol uradi va 3 ta golli uzatmani amalga oshiradi. Faoliyatidagi ajoyib boshlangʻichdan soʻng, „[[Arsenal F.C.|Arsenal]]“, „[[Liverpool F.C.|Liverpul]]“, „[[FC Bayern Munich|Bavariya]]“, „[[Borussiya (Dortmund futbol klubi)|Borussiya Dortmund]]“, „[[FC Barcelona|Barselona]]“ va „[[Paris Saint-Germain FC|PSJ]]“ kabi Yevropaning yirik klublari uni sotib olishga qiziqish bildirishgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arda Guler: The Turkish wonderkid the whole of Europe wants to sign {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-us/news/arda-guler-turkish-wonderkid-whole-europe-want-sign/blt7b158033c7eb2c97 |qaralgan sana=2022-08-18 |ish=www.goal.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Sport |sana=2022-06-06 |sarlavha=PSG join Barça on the list of clubs that want Arda Guler |url=https://www.sport.es/en/news/barca/psg-join-barca-on-the-list-of-clubs-that-want-arda-guler-13788950 |qaralgan sana=2022-08-18 |ish=sport |til=en}}</ref>. 2022-yilning 17-martida Fenerbahche Güler bilan 3 yillik shartnoma imzolashini eʼlon qiladi<ref>[https://fenerbahce.org/haberler/futbol/2022/3/fenerbahce-yolunuz-acik-olsun%E2%80%A6-armamizla-uzun-yillar-nice-basarilara Armamızla Uzun Yıllar Yeni Başarılara]</ref>. ==== 2022-23-yilgi mavsum ==== 2022-23-yilgi mavsum boshida, [[Mesut Özil]] ketganidan soʻng, Gülerga Fenerbahche muxlislari uchun alohida maʼnoga ega boʻlgan 10 raqami berildi<ref>{{Cite web |last=fanatik |title=Fenerbahçede yeni on numara Arda Güler! |url=https://www.fanatik.com.tr/fenerbahcede-yeni-on-numara-arda-guler-2295473 |access-date=18 August 2022 |website=Fanatik |date=8 August 2022}}</ref>, bu klub afsonasi Aleks de Souzaning raqamidir. U mavsumdagi ilk oʻyinini Kasımpashaga qarshi oʻtkazdi va 21 daqiqalik oʻyinda 2 ta gol urdi<ref>{{Cite web |title=Kasımpaşa vs Fenerbahçe (0–6) Aug 15, 2022 Match Stats |url=https://www.footballcritic.com/super-lig-kascmpaca-sk-fenerbahce-sk/match-stats/2726785 |access-date=18 August 2022 |website=FootballCritic |language=en}}</ref>. 11-iyun kuni Arda Turkiya kubogi-2023 finalida Istanbul Boshakshehirga qarshi oʻyinda 2:0 hisobida gʻalaba qozondi <ref name="TCW">{{Cite web |url=https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/fenerbahce-basaksehir-finaline-arda-guler-damgasi-basaksehir-durduramadi-batshuayi-42282354 |title=Fenerbahçe-Başakşehir finaline Arda Güler damgası! |date=11 June 2023}}</ref>. 2023-yilning 6-iyulida Güler Instagramda „Fenerbaxche“ni tark etishini eʼlon qildi va bu uning turk klubidagi faoliyati yakuniga etdi<ref>{{Cite web |last=Garlan |first=Victor |date=6 July 2023 |title=Arda Güler fait ses adieux au Fenerbahçe |url=https://www.footmercato.net/a209661201661605401-arda-guler-fait-ses-adieux-au-fenerbahce |access-date=6 July 2023 |website=Foot Mercato : Info Transferts Football – Actu Foot Transfert |language=fr}}</ref>. === Real Madrid === 2023-yilning 6-iyulida Ispaniyaning „[[Real Madrid CF|Real Madrid]]“ klubi Güler bilan 2029-yilning iyunigacha davom etadigan olti yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi<ref>{{Cite web |title=Official Announcement: Arda Güler |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/06/official-announcement-arda-guler |access-date=6 July 2023 |website=Real Madrid}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arda Güler becomes a Real Madrid player |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2023/07/06/arda-guler-becomes-a-real-madrid-player |access-date=6 July 2023 |website=Real Madrid}}</ref>. Bitim uning ozodlik toʻlovini 20 million yevro miqdorida toʻlashi bilan imzolandi<ref>{{Cite news |title=Real sign Turkish wonderkid Guler from Fenerbahce |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/66125179 |access-date=2023-07-06}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 July 2023 |title=Real Madrid beat Barcelona to win race for Turkish wonderkid |url=https://onefootball.com/en/news/real-madrid-beat-barcelona-to-win-race-for-turkish-wonderkid-37800934 |access-date=6 July 2023 |website=OneFootball}}</ref>. „[[Fenerbahche]]“ bilan sobiq shartnomasidagi 17,5 million evrodan oshib ketdi. Guler „Real“dan sobiq jamoasi uchun mablagʻ olish uchun uning ozodlik moddasidan tashqari toʻlashni soʻradi. Shunday qilib, „Real Madrid“ uning tovon pulini ishga tushirdi va 20 million evro toʻladi, bu uning hozirgi tovon pulidan koʻproq<ref>{{Cite web |last=Cortegana |first=Mario |title=Arda Guler chooses to join Real Madrid ahead of Barcelona |url=https://theathletic.com/4665902/2023/07/04/arda-guler-real-madrid/ |access-date=6 July 2023 |website=The Athletic}}</ref>. == Terma jamoadagi faoliyati == Güler Turkiya yoshlar terma jamoasi aʼzosi. U 2022-yil 19-noyabrda [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya terma jamoasi]] safida [[Chexiya milliy futbol terma jamoasi|Chexiyaga]] qarshi oʻrtoqlik oʻyinida (2:1) debyut qilgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://cablefreetv.org/tayyip-talha-sanuc-samet-akaydin-and-onur-bulut-spoke-after-the-czechia-match/ |sarlavha=Tayyip Talha Sanuç, Samet Akaydin and Onur Bulut spoke after the Czechia match! |sana=November 19, 2022 |qaralgan sana=2023-06-05 |arxivsana=2022-11-23 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221123202048/https://cablefreetv.org/tayyip-talha-sanuc-samet-akaydin-and-onur-bulut-spoke-after-the-czechia-match/ }}</ref>. == Statistika == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Klub, mavsum va musobaqalar boʻyicha koʻrinish va gollar ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liga ! colspan="2" |Milliy Kubok ! colspan="2" |Yevropa ! colspan="2" |Jami |- !Division !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol !Oʻyin !Gol |- | rowspan="2" |[[Fenerbahche]] |2021-22 | rowspan="2" |[[Turkiya oliy ligasi|Superliga]] |12 |3 |0 |0 |4{{efn|Two appearances in [[UEFA Europa League]], two appearances in [[UEFA Europa Conference League]]}} |0 |16 |3 |- |2022-23 |20 |4 |5 |1 |10{{efn|One appearance in [[UEFA Champions League]], nine appearances in UEFA Europa League}} |1 |35 |6 |- ! colspan="3" |Umumiy faoliyat statistikasi !32 !7 !5 !1 !14 !1 !51 !9 |} {{Manbalar|group=lower-alpha}} === Xalqaro faoliyati === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Terma jamoa va yil boʻyicha koʻrinish va gollar ! Milliy terma jamoa ! Yil ! Oʻyin ! Gol |- | rowspan="2" | [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]] | 2022 | 1 | 0 |- | 2023 | 1 | 0 |- ! colspan="2" | Jami ! 2 ! 0 |} == Yutuqlar == '''Fenerbahche''' * Turkiya kubogi : 2022-23 == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * [https://www.uefa.com/uefachampionsleague/clubs/players/250161881/ Arda Güler] [[UEFA]] saytida * [https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=136420 Arda Güler] Soccerbase.com saytida (oʻyinchi) {{Real Madrid CF tarkibi}} {{Navboxes | title = Turkiya tarkibi | bg = #E30A17 | fg = white | bordercolor = #BF000B | list1 = {{Turkiya tarkibi 2024-yilgi UEFA Yevropa chempionati}} {{Turkiya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{DEFAULTSORT:Guler, Arda}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Turkiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Erkak futbol yarim himoyachilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak qanot yarim himoyachilari]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:Real Madrid CF futbolchilari]] [[Turkum:UEFA Chempionlar ligasida gʻolib boʻlgan futbolchilar]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Turkiya Super Ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Turkiyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] gzht5tr9230j46nu65hma7g1nehi6xo 0 952183 6192822 6046047 2026-07-04T10:39:54Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192822 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = Yevgeniy Toropov | asl_ismi = {{Lang-ru|Евгений Васильевич Торопов}} | tavallud_sanasi = 1937-yil 31-avgust | tavallud_joyi = [[Andijon]], [[Oʻzbekiston SSR]] | fuqaroligi = {{Flagicon|SSSR}} [[SSSR]]<br />{{Bayroqikon|Rossiya}} | kasbi = teplofizik | sohalari = issiqlik energetikasi va metallurgiyaning issiqlik bloklarida yonish va issiqlik uzatish jarayonlarining dinamikasi va barqarorligi, murakkab shakldagi kanallarda gaz dinamikasi va issiqlik uzatish jarayonlarini optimallashtirish, issiqlik fizikasi va sanoat jarayonlarining ekologiyasi | ish_joylari = [[Magnitogorsk metallurgiya kombinati]] | institutlar = [[Janubiy Ural federal universiteti]]<br />[[Chelyabinsk pedagogika instituti]]<br />[[Chelyabinsk davlat texnika universiteti]] | taʼlimi = Ural politexnika universiteti | ilmiy_darajasi = texnika fanlari doktori | ilmiy_unvoni = professor }} '''Yevgeniy Vasilyevich Toropov''' (1937-yil 31-avgust, [[Andijon shahri|Andijon]], [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]], [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] (hozirgi [[Oʻzbekiston]])) – sovet–rus olimi, texnika fanlari doktori (1980), professor (1982, MTMI). Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994), SSSR ixtirochisi<ref name="ка"/>. == Tarjimai holi == 1937-yil 31-avgustda [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] [[Andijon shahri|Andijon]] shahrida tugʻilgan. 1960-yilda Ural politexnika institutini tamomlagan, shundan soʻng Magnitogorsk temir-poʻlat zavodida (MTZ) muhandis boʻlib ishlagan va ZLMT issiqlik muhandislik laboratoriyasi boshligʻi lavozimiga qadar yetib kelgan. 1967-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1970-yilda MTZni tark etib, oʻqituvchilik faoliyati bilan shugʻullanadi. Dastlab Magnitogorsk kon-metallurgiya institutida (issiqlik energetikasi va metallurgiya pechlari kafedrasi): 1972-yilda – dotsent, 1982-yilda – professor unvoniga ega boʻlgan. 1979-yilda „Domna ishlab chiqarishda yuqori haroratli portlashni olish va qoʻllash jarayonlarida issiqlik va massa almashish dinamikasi“<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Торопов, Евгений Васильевич. Динамика тепло-массообмена в процессах получения и применения в доменном производстве высокотемпературного дутья : диссертация ... доктора технических наук |url=https://search.rsl.ru/ru/record/01009421545 |nashriyot=Оф. сайт РГБ |qaralgan sana=2019-02-26 |arxivsana=2019-02-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190226234225/https://search.rsl.ru/ru/record/01009421545}}</ref> mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1985-yilda tanlov boʻyicha saylov munosabati bilan [[Chelyabinsk politexnika institutining]] (CHPI) sanoat issiqlik energetikasi kafedrasi mudiri lavozimiga ishga oʻtkazilgan (1985—2013). 1986—1999-yillarda ChPI-ChDTU-JUDU energetika fakulteti dekani<ref name="ка"/><ref name="энц">{{Veb manbasi |sarlavha=Торопов Евгений Васильевич |url=http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |nashriyot=Энциклопедия «Инженеры Урала» |qaralgan sana=2019-02-26 |arxivsana=2019-02-25 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190225182400/http://xn----8sbanercnjfnpns8bzb7hyb.xn--p1ai/index.php/%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B2_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87}}</ref>. == Ilmiy faoliyati == Ilmiy qiziqish doirasi – issiqlik energetikasi va metallurgiyaning issiqlik bloklarida yonish va issiqlik uzatish jarayonlarining dinamikasi va barqarorligi, murakkab shakldagi kanallarda gaz dinamikasi va issiqlik uzatish jarayonlarini optimallashtirish, issiqlik fizikasi va sanoat jarayonlarining ekologiyasi. Doktorlik dissertatsiyasida yuqori haroratli issiqlik almashtirgichlarda issiqlik va massa almashish jarayonlarining dinamikasi va barqarorligi masalalarini hal qilgan. 22 nafar [[fan nomzodi]], 4 nafar fan doktoriga ilmiy rahbarlik qilgan. 450 dan ortiq ilmiy ishlar, shu jumladan 6 ta monografiya, 1 ta darslik muallifi; 40 dan ortiq mualliflik guvohnomalari va ixtirolarga patent olgan<ref name="ка"/><ref name="энц"/>. Chelyabinskdagi [[Janubiy Ural davlat universiteti]]da doktorlik va nomzodlik dissertatsiyalarini himoya qilish boʻyicha D 212.298.01 dissertatsiya kengashi aʼzosi. Mutaxassisliklari: muhandislik fanlari: 05.16.01 – Metallurgiya va metallarni issiqlik bilan ishlov berish (texnika fanlari), 05.16.02 – Qora metallurgiya, rangli va nodir metallar (texnika fanlari), 05.16.05 – Metalllarni bosim bilan qayta ishlash. === Lavozimlari === * Magnitogorsk kon-metallurgiya instituti energetika kafedrasi „Issiqlik energetikasi va metallurgiya pechlari“ kafedrasi professori (1982—1985). * Janubiy Ural davlat universiteti (Politexnika instituti) energetika fakulteti sanoat issiqlik energetikasi kafedrasi mudiri, professori (1985—2013). * Janubiy Ural davlat universiteti energetika fakulteti sanoat issiqlik energetikasi kafedrasi professori (2013—2018). * „SUSU Bulletin“ jurnali tahririyat hay’ati aʼzosi. * „MDH davlatlari oliy oʻquv yurtlari va energetika assotsiatsiyalari maʼruzalari“ xalqaro ilmiy-texnik jurnali tahririyat hay’ati aʼzosi. * ChPI-JUDU energetika fakulteti dekani (1986—1999). * Janubiy Ural AES davlat ekspertizasidagi texnologik masalalar va favqulodda vaziyatlarni baholash guruhi rahbari (1989, [[Moskva]]). * Ikki marta Chelyabinsk Termoekologiya zavodi davlat ekologik ekspertizasi boshligʻi (1997—2000). * „TACIS“ xalqaro dasturi doirasida Chelyabinskdagi „Energiyani boshqarish“ dasturi boshligʻi (1993). * Rossiya Fanlar akademiyasining Ural filiali Chelyabinsk ilmiy markazining „Energiya, diagnostika va energiya tejovini boshqarish“ ilmiy kengashi raisi, * Muhandislik fanlari akademiyasining faol aʼzosi. * Muhandislik fanlari akademiyasining Chelyabinsk hududiy ilmiy markazi raisi (1993—2010). * Energetika va elektrotexnika sohasida taʼlim boʻyicha Rossiya Federatsiyasi Universitetlarining Oʻquv-uslubiy birlashmasi Kengashi aʼzosi (Moskva, 1987—2014)<ref name="ка"/>. == Mukofotlari == * [[„Shon-sharaf belgisi“ ordeni]] (1984); * Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1994); * Rossiya Federatsiyasi Oliy kasb-hunar taʼlimining faxriy xodimi (2007); * „<nowiki/>[[Mehnat faxriysi]]<nowiki/>“ medali; * „SSSR ixtirochisi“ koʻkrak nishoni; * Xalq xoʻjaligi yutuqlari koʻrgazmasi bronza medali<ref name="ка">{{Veb manbasi |sarlavha=Торопов Евгений Васильевич |url=http://lib.susu.ru/Vystavochny_zal/Znamenatelnye_daty_JuUrGU/Avgust_2017 |nashriyot=Календарь знаменательных дат и событий Южно-Уральского государственного университета |qaralgan sana=2019-02-26 |arxivsana=2019-02-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190216155309/http://lib.susu.ru/Vystavochny_zal/Znamenatelnye_daty_JuUrGU/Avgust_2017}}</ref><ref name="энц"/>. == Manbalar == <references responsive="1"></references> == Havolalar == * [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(toropov%20evgeniy%20vasilevich) Baʼzilari ofisda ishlaydi.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(toropov%20evgeniy%20vasilevich) |date=2019-11-26 }} [https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(toropov%20evgeniy%20vasilevich) RSL veb-sayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20191126205256/https://search.rsl.ru/ru/search#q=author:(toropov%20evgeniy%20vasilevich) |date=2019-11-26 }} * [http://www.book-chel.ru/ind.php?what=card&id=3783 TOROPOV Evgeniy Vasilevich] * [http://white.susu.ru/ru/employee/toropov-evgeniy-vasilevich Toropov Evgeniy Vasilevich] * [https://science.urfu.ru/ru/persons/evgeniy-vasilevich-toropov Toropov, Yevgeniy Vasilevich]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{tashqi havolalar}} [[Turkum:Hurmat Belgisi ordeni sohiblari]] [[Turkum:Andijonda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1937-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:31-avgustda tugʻilganlar]] phcky3cmdopk918mz7wr8iz0rxbeur8 0 954422 6192778 5348708 2026-07-04T08:49:06Z ~2026-38100-02 286806 /* Tarixi */ 6192778 wikitext text/x-wiki {{Diqqatga sazovor joylar | nomi =Qutayba Ibn Muslim | mahalliy_nomi = | tasvir =Қутайба ибн Муслим зиёратгоҳи.jpg | izoh = | xarita = | xarita_izohi = | koordinatalari = | joylashuv =[[Andijon viloyati]] | turi = | material =pishgan g'isht | binokor = | qurila boshlangan =1973 | qurilish tamomlangan =1975-yilda | balandligi =20 m | eni = | ochilish = | kengligi = | vebsayt = |lat_dir = |lat_deg =|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = }} '''Qutayba Ibn Muslim ziyoratgohi''' – [[Andijon viloyati]] [[Jalaquduq tumani]] Qilichmozor qishlogʻida joylashgan ziyoratgoh<ref>{{Veb manbasi |url=https://uzbekistan.travel/uz/o/andijon-viloyati/|sarlavha=Andijon viloyatidagi ziyoratgohlar|qaralgan sana=19.06.2023}}</ref>. == Tarixi == Qutayba Ibn Muslim 661-yilda hozirgi [[Iroq]] davlati qadimgi [[Shom]]da Boksilida tugʻilgan. U eng qadimiy arab qabilasining Bahiliy qavmidan boʻlgan. 704-yilda [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonga]] hokim etib tayinlanadi. [[Xalifalik]] hududi bilan yangi boʻysunmagan yerlar orasidagi yerlarni uzoq vaqt ajratib turgan [[Amudaryo]]dan oʻtib, Qutayba qoʻshinlari 708-yilda Keshni, 709-yilda Buxoroni, 712-yilda [[Xorazm]] va [[Samarqand]]ni, 713-yilda Choshni (hozirgi [[Toshkent]]) fath qildi . Keyinchalik 714-yilda Qutayba Ibn Muslim [[Fargʻona vodiysi]]ni egallaydi<ref>{{Veb manbasi|url=https://backend.madaniymeros.uz/media/uploads/open-data/846_04.10.2019_milliy_royhat.pdf|title=Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori|website=Backend.madaniymeros.uz|kirish sanasi=2023-06-19|deadlink=no|qaralgan sana=2022-08-02|arxivsana=2023-02-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230225081333/https://backend.madaniymeros.uz/media/uploads/open-data/846_04.10.2019_milliy_royhat.pdf}}</ref>. [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xuroson]] va [[Movarounnahr]] oʻlkalarida Islom dinini mustahkamlash yoʻlida jonini qurbon qilgan. U [[Xuroson (tarixiy viloyat)|Xurosonda]] vafot etgan va dafn etilgan. Uning dahmasi [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona vodiysida]] joylashgan. Qutayba Ibn Muslim 715-melodiy yili muqaddam [[Jalaquduq tumani]] Qilichmozor qishlogʻiga dafn qilingan. 1935—1936-yillarda maqbara dahriylar tomonidan buzib tashlangan. Qutayba Ibn Muslim ziyoratgohi atrofida topilayotgan meʼmoriy bezak qoplamalarining boʻlaklari tayyorlanish texnikasi va oʻlchamlariga koʻra ikki, yaʼni X—XIII va XIV—XV asrlarga tegishli ekanligini anglatadi. Ziyoratgohdan topilgan kvadrat shaklidagi pishgan gʻishtlar oʻlchamlariga koʻra [[Qoraxoniylar]] va [[Temuriylar]] davriga oid qurilish materiallari foydalanilgani bildiradi<ref>{{Veb manbasi|url=https://lex.uz/ru/docs/4543266|title=Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktyabrdagi 846-sonli qarori|website=Lex.uz|kirish sanasi=2023-06-19|deadlink=no}}</ref>. Qadimgi tarixchi Narshaxiyning qoʻlyozmasida arab sarkardasining qabrlaridan biri „Mozor-buva“ nomi bilan qayd etilgani keltirib oʻtilgan. [[Fargʻona vodiysi|Fargʻona vodiysidagi]] Qutayba Ibn Muslim [[Dafn marosimi|dafn]] etilgan joyga samarqandlik ustalar [[Amir Temur]]ning buyrugʻi bilan katta [[maqbara]] barpo etishgan. Oʻsha paytda maqbaraning maydoni 5 gektar hududni egallagan boʻlib, maqbaraning oʻzi 20 metr balandlikka yetgan. Qabr ustida eng dastlabki paxsadan koʻtarilgan toʻrtburchak supasimon inshoot qayd etgan. Sifatli loydan yaxshi pishirilgan paxsa yordamida tiklangan. Paxsa juda qattiq va yaxshi saqlangan. Supasimon inshoot pishirilgan somonli loydan bir necha marta suvalib taʼmirlangan. 1935—1940-yillarda qayta taʼmirlangan. 1975-yilda [[Andijon viloyati]] rahbari [[Bektosh Rahimov|Bektosh Raximov]] boshchiligida [[qabr]] ustiga maqbara qurdirgan. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Ziyoratgohlar]] [[Turkum:Oʻzbekistondagi diqqatga sazovor joylar]] [[Turkum:Andijon meʼmoriy yodgorliklari]] [[Turkum:Andijon viloyati]] [[Turkum:Jalaquduq tumani]] 0wy1gpu38oei77mcggpsy7ywrehe8bv 0 957684 6192521 5928064 2026-07-04T03:13:28Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192521 wikitext text/x-wiki {{Aeroport bilgiqutisi |name=Xoʻjand xalqaro aeroporti |nativename={{lang-ru|Международный аэропорт «Худжанд»}} <br /> {{lang-tg|Фурудгоҳи Байналмилалии Хуҷанд}} |nativename-a= |nativename-r= {{small|''Furudgohi Bajnalmilalii Xuçand''}} |image= Airport Khujand.jpg |image-width=250 |image2= |image2-width= |caption= |latd=40|latm=12|lats=55|longd=069|longm=41|longs=41|longEW=E|latNS=N |CoordAddon = | CoordScale = |pushpin_map= Tojikiston |pushpin_mapsize=250 |pushpin_map_caption= Xoʻjand aeroportining joylashuvi |pushpin_label='''UTDL''' |pushpin_label_position=bottom |built= |IATA=LBD |ICAO=UTDL |type=Fuqarolik |opened= |owner= Tojikiston Respublikasi hukumati |operator= |city-served= [[Xoʻjand]] |location= Tojikiston Respublikasi [[Sugʻd (viloyat)|Soʻgʻd viloyati]] [[Boʻston (shahar)|Boʻston shahri]] |hub= * [[Somon Air]] |website= |metric-rwy=y |r1-number=08/26 |r1-length-f=10,499 |r1-length-m=3,200 |r1-surface=[[Asfalt-beton]] | r2-number = 08/26 | r2-length-m = 1,650 | r2-length-f = 5,413 | r2-surface = Oʻtli |stat-year= 2024 |stat1-header= Yoʻlovchilar soni |stat1-data= 779 201 {{Kamayish}} |stat2-header= |stat2-data= |footnotes= Manba: Aeronavtika axborot nashri Tojikiston<ref name="AIP">[http://aviadocs.net/AIP/ AIP Tajikistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331010024/http://aviadocs.net/AIP/ |date=31 March 2013 }}</ref> }} '''Xoʻjand xalqaro aeroporti''' ({{lang-tg|Фурудгоҳи байналмилалии «Хуҷанд»}}) {{Airport codes|LBD|UTDL}} – [[Tojikiston|Tojikistonning]] ikkinchi yirik shahri boʻlgan [[Xoʻjand|Xoʻjandga]] xizmat koʻrsatadigan aeroport. Xoʻjand sovetlar davrida ''Leninobod'' deb atalgan, shuning uchun [[IATA aeroport kodi|IATA kodi]] ''LBD''. Aeroport shahar tashqarisida, yaqin atrofdagi [[Boʻston (shahar)|Boʻston]] shahrida joylashgan. 2024-yilda aeroport 779 201 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu esa 2023-yilgi 1 025 537 yoʻlovchidan 22,1%ga kamroq<ref>{{cite news |last1=Каюмова |first1=Мухайё |title=Курбони Алимардон: "Прошлый год для нас был тяжелым" |url=https://sugdnews.com/2025/02/11/kurboni-alimardon-proshlyj-god-dlja-nas-byl-tjazhelym/ |access-date=13 February 2025 |work=SugdNEWS |agency=Информационное агентство "SugdNEWS" |publisher=ОО “Центр журналистских расследований Таджикистана” |date=11 February 2025 |language=ru-RU |archive-date=2025-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327192200/https://sugdnews.com/2025/02/11/kurboni-alimardon-proshlyj-god-dlja-nas-byl-tjazhelym/ |url-status=dead }}</ref>. == Infratuzilmasi == Aeroport [[Mutlaq balandlik|dengiz sathidan]] 442 metr balandlikda joylashgan. U 08/26 deb belgilangan bitta uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega, [[Asfalt-beton|asfalt]] yuzasi 3200 x 50 m oʻlchamda. Yangi yoʻlovchi terminali 2019-yil 1-oktyabrda ochilgan<ref>{{cite news |last1=Бобоходжиев |first1=Мусо |title=В аэропорту Худжанда временно начал функционировать новый пассажирский терминал {{!}} Novosti Tadjikistana ASIA-Plus |url=https://www.asiaplustj.info/ru/news/tajikistan/society/20191002/v-aeroportu-hudzhanda-vremenno-nachal-funktsionirovat-novii-passazhirskii-terminal |access-date=13 February 2025 |work=www.asiaplustj.info |publisher=Asia-Plus Media Group (Dushanbe, Tajikistan) |date=2 October 2019 |language=ru}}</ref>. == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar ==  {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- --> | [[Chengdu Airlines]] | [[Qashqar Laining xalqaro aeroporti|Qashqar]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Chengdu Airlines Adds Kashi – Khudzhand Service in June 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240528-eujun24lbd |access-date=28 May 2024 |work=AeroRoutes |date=28 May 2024 |language=en-CA}}</ref> <!-- --> | [[Nordwind Airlines]] | [[Qozon xalqaro aeroporti|Qozon]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Nordwind schedules new Central Asia service in 2Q19 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/283911/nordwind-schedules-new-central-asia-service-in-2q19/ |accessdate=16 April 2019 |work=Routesonline |date=16 April 2019}}</ref>, [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]]<ref name="N4_TJU_TJK_NW26">{{cite news |title=Nordwind to launch Tyumen-Khujand and Tyumen-Dushanbe services from Nov-2025 |url=https://centreforaviation.com/news/nordwind-to-launch-tyumen-khujand-and-tyumen-dushanbe-services-from-nov-2025-1336432 |access-date=30 October 2025 |work=centreforaviation.com |agency=CAPA |publisher=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry |date=27 October 2025}}</ref>, [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]]<ref>{{cite news |last1=Субботина |first1=Дарья |title=Для жителей Башкирии возобновят прямые регулярные рейсы из Уфы в Худжанд |url=https://www.bashinform.ru/news/social/2024-02-29/dlya-zhiteley-bashkirii-vozobnovyat-pryamye-regulyarnye-reysy-iz-ufy-v-hudzhand-3663665 |access-date=29 February 2024 |work=www.bashinform.ru |publisher=Bashinform |date=29 February 2024 |language=ru}}</ref> <!-- --> | [[S7 aviakompaniyasi]] | [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]] <!-- --> | [[Somon Air]] | [[Dushanbe xalqaro aeroporti|Dushanbe]], [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva-Domodedovo]], [[Surgut xalqaro aeroporti|Surgut]], [[Urumchi Tyanshan xalqaro aeroporti|Urumchi]]<ref>{{cite web |title=Somon Air Adds Khudzhand – Urumqi From May 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240508-szmay24urc |website=Aeroroutes |access-date=8 May 2024}}</ref> <!-- --> | [[Ural Airlines]] | [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk–Yemelyanovo]], [[Mineralnye Vodi aeroporti|Mineralnye Vodi]], [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Moskva-Domodedovo]], [[Jukovskiy xalqaro aeroporti|Moskva–Jukovskiy]]<ref>{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Ural Airlines schedules Zhukovsky launch in W16|url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/269178/ural-airlines-schedules-zhukovsky-launch-in-w16/|accessdate=4 October 2016|publisher=Routesonline|date=4 October 2016}}</ref>, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]], [[Kurumoch xalqaro aeroporti|Samara]], [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]], [[Chelyabinsk aeroporti|Chelyabinsk]] <!-- --> | [[Utair]] | [[Vnukovo xalqaro aeroporti|Moskva–Vnukovo]]<ref>{{cite news |title=Utair to launch Moscow-Khujand service from Jul-2025 |url=https://centreforaviation.com/news/utair-to-launch-moscow-khujand-service-from-jul-2025-1322983 |access-date=15 July 2025 |work=centreforaviation.com |publisher=News for Airlines, Airports and the Aviation Industry {{!}} CAPA |date=1 July 2025}}</ref>, [[Surgut xalqaro aeroporti|Surgut]], [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]] <!-- --> | [[Yamal Airlines]] | [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]] <!-- --> }} == Manbalar == {{manbalar}} {{Portalbar|Tojikiston|Aviatsiya}} {{Tojikiston aeroportlari}} {{authority control}} [[Turkum:Xoʻjand|aeroport]] [[Turkum:Tojikiston aeroportlari]] 8xtzxmdob2y5rq9mqj7ldqh3616ppop 0 958007 6192229 6135879 2026-07-03T14:50:46Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192229 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport |name = Vnukovo xalqaro aeroporti |nativename = {{qalin emas|{{lang|ru|Международный аэропорт Внуково}}}} |image = |image-width = 250 |image2 = Vnukovo International Airport 2019.jpg |image2-width = 250 |IATA = VKO |ICAO = UUWW |LID = VNK |type = Fuqarolik |owner = |operator = „Vnukovo Airport“ AJ |city-served = [[Moskva]] aglomeratsiyasi |location = Moskva |hub = <div> * [[Azimut (aviakompaniya)|Azimuth]] * [[Azur Air]] * [[Gazpromavia]] * [[I-Fly]] * [[Pobeda (aviakompaniya)|Pobeda]] * [[RusLine]]<ref name="RusLineToVKO">{{cite web|script-title=ru:Авиакомпания "РусЛайн" меняет аэропорт базирования в Москве|url=https://www.rusline.aero/special_programs/special_offers/aviakompaniya-ruslayn-menyaet-aeroport-bazirovaniya/|website=www.rusline.aero|publisher=Airline "RusLine"|access-date=19 March 2018|language=ru}}</ref> * [[Utair]]</div> |elevation-f = 686 |elevation-m = 209 |coordinates = {{coord|55|35|46|N|37|16|03|E|region:RU-MOW|display=inline,title}} |latd=55|longd=37|latm=35|lats=46|latNS=N|longm=16|longs=03|longEW=E | pushpin_map = Rossiya | pushpin_label = VKO | pushpin_map_caption = Aeroportning Rossiya xaritasidagi joylashuvi |website = [http://www.vnukovo.ru/en/ vnukovo.ru] |metric-elev = yes |metric-rwy = yes |r1-number = 06/24 |r1-length-f = 11,483 |r1-length-m = 3,500 |r1-surface = [[Beton]] |r2-number = 01/19 |r2-length-f = 10,039 |r2-length-m = 3,060 |r2-surface = [[Beton]] |stat-year = 2018 |stat1-header = Yoʻlovchilar soni |stat1-data = 21 478 486 |stat2-header = Samolyotlar harakati |stat2-data = 163 600 | footnotes = Manba: Rossiya federal havo transporti agentligi (2018-yilgi vaqtinchalik statistikaga ham qarang)<ref>{{cite web |url=https://www.favt.ru/dejatelnost-ajeroporty-i-ajerodromy-osnovnie-proizvodstvennie-pokazateli-aeroportov-obyom-perevoz/ |title=Объемы перевозок через аэропорты России |language=ru |trans-title=Transportation volumes at Russian airports |publisher=[[Federal Air Transport Agency]] |website=www.favt.ru |access-date=23 October 2018}}</ref> }} '''Vnukovo''', rasman '''Vnukovo Andrey Tupolev xalqaro aeroporti''' ([[Andrey Tupolev]] nomidagi) ({{Lang-ru|Внуково}}) {{Airport codes|VKO|UUWW}} – Moskva markazidan {{Convert|28|km|abbr=on}} janubi-gʻarbda, Vnukovo tumanida joylashgan qoʻsh uchish-qoʻnish yoʻlakli xalqaro aeroport. Bu [[Domodedovo xalqaro aeroporti|Domodedovo]], [[Sheremetyevo (aeroport)|Sheremetyevo]] va [[Jukovskiy xalqaro aeroporti|Jukovskiy]] bilan bir qatorda Moskvaga xizmat koʻrsatadigan toʻrtta yirik aeroportdan biridir. 2019-yilda aeroport 24,01 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu bir yil oldinga nisbatan 12 foizga koʻpdir. Vnukovo 2021-yilda Yevropadagi eng gavjum aeroportlari orasida oʻn birinchi oʻrinni egalladi, biroq 2022-yilda [[Rossiyaning Ukrainaga bosqini (2022)|Rossiyaning Ukrainaga bosqini]] ortidan kiritilgan sanksiyalar natijasida transport qatnovi keskin pasaydi va 2022-yilda 30-oʻringa tushib ketdi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Airport Insights Report: Top 10 European airports for 2022 and 2023 outlook |url=https://corporatetravelcommunity.com/analysis/airport-insights-report-top-10-european-airports-for-2022-and-2023-outlook-648706 |ish=CTC - Corporate Travel Community |qaralgan sana=24 June 2023}}</ref>. == Tarixi == [[Fayl:President Ronald Reagan and Nancy Reagan Arriving at Vnukovo Airport in Moscow USSR Via Air Force One - DPLA - 130bff15550683150462a03da15ecf44.jpg|left|thumb| Vnukovo aeroportidagi [[AQSh prezidenti]] [[Ronald Reagan]], 1988-yil]] [[Fayl:Старое_здание_аэропорта_Внуково.jpg|left|thumb| Eski terminal (2000-yildagi rasm)]] [[Fayl:Airport,_Ramp_JP7551641.jpg|thumb|Apron koʻrinishi]] [[Fayl:Vnukovo_International_Airport1.jpg|right|thumb| Terminal A]] Vnukovo – Moskvadagi eng qadimgi aeroport. [[Ikkinchi jahon urushi]] paytida ochilgan va harbiy harakatlar uchun foydalanilgan, ammo urushdan keyin fuqarolik obyektiga aylangan{{Citation needed}}. Qurilishi 1937-yilda Sovet hukumati tomonidan tasdiqlangan, chunki eski Xodinka aerodromi (shahar markaziga ancha yaqinroq joylashgan, ammo 1980-yillarda yopilgan) haddan tashqari yukalama bilan ishlagan{{Citation needed}}. Vnukovo aynan ushbu aeroport qurilishi uchun maxsus tashkil qilingan Likovlag [[gulag]]ining bir necha ming mahbuslari tomonidan qurilgan va 1941-yil 1-iyulda ochilgan. [[Ulugʻ Vatan urushi]] davrida harbiy havo bazasi sifatida foydalanilgan, yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatish urushdan keyin boshlangan{{Citation needed}}. 1956-yil 15-sentyabrda Tupolev Tu-104 samolyoti Moskva Vnukovodan [[Omsk]] orqali [[Irkutsk]]ka ilk yoʻlovchi parvozini amalga oshirdi{{Citation needed}}. 1957-yil 4-noyabrda Ruminiya Ishchi partiyasi amaldorlari, xususan, [[Ruminiya Sotsialistik Respublikasi|Kommunistik Ruminiyaning]] eng koʻzga koʻringan siyosatchilari (George Georgiu-Dej, Kivu Stoyka, Aleksandru Mogiorosh, Shtefan Voitech, [[Nicolae Ceaușescu|Nikolae Chaushesku]], Leonte Reutu hamda Grigore Preotyasa) bortida boʻlgan samolyot bilan Vnukovo aeroportida baxtsiz hodisa yuz berdi. Oʻsha paytda tashqi ishlar vaziri boʻlgan Preotyasa va samolyot ekipaji halok boʻldi. Yana bir necha kishi jiddiy jarohat oldi. Sovetlarning Il-18 (1956-yil 20-aprelda Moskvadan [[Olmaota]]ga) va Tu-114 (1961-yil 24-aprelda Moskvadan [[Xabarovsk]]ka) rusumli samolyotlarining birinchi yoʻlovchi parvozlari ham Vnukovo aeroportidan amalga oshirildi. 1980-yilda Vnukovo 22-yozgi olimpiya oʻyinlari tufayli kengaytirildi. 1993-yilda aeroport [[Aksiyadorlar jamiyati|aksiyadorlik jamiyatiga]] aylantirildi. 2003-yil oxirida federal hukumat tomonidan aeroportning nazorat paketi Moskva hukumatiga oʻtkazilgandan soʻng Vnukovo xalqaro aeroportida keng qamrovli rekonstruksiya va strategik rivojlanish dasturi boshlandi. Aeroportning strategik rivojlanish rejasining bir qismi sifatida ushbu loyihalar 2003—2005-yillarda yakunlandi: * 2004-yil aprel: Yangi terminal B ochildi. Terminal hozirda xalqaro yoʻlovchi reyslariga xizmat koʻrsatadi, ammo kelajakda u ichki reyslarni boshqarish yoki keyinroq aniqlanadigan boshqa maxsus funksiyalarni bajaradigan terminalga aylantiriladi. Terminalning umumiy maydoni 80 000 m ² (861 000 &nbsp;sq ft) ni tashkil qiladi, bu yiliga toʻrt million yoʻlovchi tashish imkoniyatini beradi. * 2005-yil avgust: Vnukovoning Aeroekspress temir yoʻl operatori Moskvaning Kiyev vokzaliga ulandi. * 2010-yil dekabr: Yangi terminal A ochildi. * 2016-yil yozi: Terminal B tomonidan amalga oshirilgan barcha reyslar A terminaliga oʻtkazildi va B terminali yopildi. Vnukovo yirik xususiy samolyotlarda xalqaro reyslar boʻyicha Yevropaning eng gavjum aeroportidir<ref>[https://www.economist.com/news/business/21582511-how-sell-more-stuff-those-who-want-nothing-posters-plutocrats Advertising to the super-rich: Posters for plutocrats]</ref>. == Joylashuvi va quvvati == Moskvadagi uchta aeroportdan Vnukovo dengiz sathidan eng balandi ({{Convert|204|m|abbr=on}}, shuning uchun tuman boʻlsa, u tez-tez muqobil aeroport boʻlib xizmat qilgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.vnukovo.ru/eng/about/competitive_edge/ |sarlavha=Vnukovo international airport |qaralgan sana=20 January 2015 |arxivsana=2013-12-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20131206203259/http://www.vnukovo.ru/eng/about/competitive_edge/ }}</ref>. Aerodromda uzunligi {{Convert|3500|m|abbr=on}} va {{Convert|3060|m|abbr=on}} boʻlgan ikkita bir-biri bilan kesishgan uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Har bir uchish-qoʻnish yoʻlagi har tomondan 10 m kenglikdagi xavfsizlik yelkalari bilan {{Convert|60|m|abbr=on}} kenglikda. Qoʻshma uchish-qoʻnish yoʻlagining quvvati soatiga 60 ta samolyot harakatiga moʻljallangan. 24-uchish-qoʻnish yoʻlagi asosan uchish uchun, 01-uchish-qoʻnish yoʻlagi esa qoʻnish uchun foydalaniladi. Aeroportning ikkita yoʻlovchi terminali (Terminal A va terminal B), bitta umumiy aviatsiya terminali (charter va biznes reyslari uchun), bitta yuk terminali va 60 ta samolyot stendlari bor. Aeroport soatiga maksimal 10100 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi mumkin<ref>{{Veb manbasi |url=http://corp.vnukovo.ru/press/facts-and-figures/ |sarlavha=vnukovo.ru – Facts and figures |qaralgan sana=10 October 2014}}</ref> va u yerda 4000 kishi ishlaydi. 2013-yilda aeroport deyarli 11,18 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan, bu 2012-yilga nisbatan 15,3 foizga koʻpdir<ref name="Stats">{{Veb manbasi |url=http://corp.vnukovo.ru/press/news/passazhiropotok-aeroporta-vnukovo-v-2017-godu-vyros-na-30-1-i-sostavil-18-1-mln-passazhirov/ |sarlavha=Vnukovo Airport passenger statistics for 2017 |qaralgan sana=17 January 2018}}</ref>. 2014-yil fevral oyida aeroport 722 500 yoʻlovchiga xizmat koʻrsatdi, bu 2013-yil fevraliga nisbatan 23,8 foizga oʻsdi, bu qisman [[Utair]] tomonidan kengaytirilganligi bilan bogʻliq<ref>{{Jurnal manbasi|title=Growth at Vnukovo|journal=Airliner World|date=May 2014|page=12}}</ref>. Vnukovo aeroportida koʻplab siyosiy rahbarlar va Rossiyaga tashrif buyuradigan muhim shaxslar foydalanadigan VIP zal mavjud. Rossiya prezidenti ham Vnukovoning VIP zalidan foydalanadi. [[Tupolev]] avialaynerini qayta ishlash zavodi aeroportning chetida joylashgan boʻlib, bir nechta yirik samolyot angarlarida kapital taʼmirlash va modifikatsiya qilish dasturlari amalga oshiriladi. Aeroportning shimoliy perimetrida yuqori martabali davlat amaldorlari uchun davlat rahbari parvozlari amalga oshiriladigan davlat VIP transport qanoti joylashgan. Shunday qilib, VIP reyslar kelgan yoki joʻnab ketganda aeroport vaqti-vaqti bilan muntazam reyslar uchun yopiladi. == Keyingi kengayishi == Istiqbolli rivojlanish dasturi 2015-yilgacha davom etishi moʻljallangan edi va Vnukovo Internationalni xalqaro ahamiyatga ega yuqori raqobatbardosh havo transporti markaziga aylantirishga, yoʻlovchilarga ham, ijarachilarga ham keng qamrovli sifatli xizmatlarni taklif qilishga qaratilgan edi. Yangi xalqaro yoʻlovchi A terminalining umumiy maydoni {{Convert|250,000|m2|sqft|abbr=on}} boʻladi va soatiga 7800 nafar, yiliga 18-20 million yoʻlovchini oʻtkazish imkoniyatiga ega boʻladi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.vnukovo.ru/eng/about/outlook/terminal/ |sarlavha=Vnukovo international airport |qaralgan sana=20 January 2015 |arxivsana=2013-09-28 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130928032827/http://www.vnukovo.ru/eng/about/outlook/terminal/ }}</ref>. Bu ijarachi aviakompaniyalar uchun aeroportda mijozlarga xizmat koʻrsatish sifatini kengaytirish va yaxshilash uchun koʻplab imkoniyatlarni ochib beradi, shuningdek, xalqaro sifatli xizmat va qulaylikni joriy etishni taʼminlaydi. Kengaytirilgan terminal binosi mavjud ichki yoʻlovchi terminali oʻrnida joylashgan boʻlib, shuningdek, terminalning yonida va Vnukovo aholi punkti tomon butun qoʻshni quruqlikdagi hududni keyingi rivojlantirish uchun drayver boʻlib xizmat qiladi. Vnukovo yoʻlovchi terminallarining eng eskisi 1941-yilga toʻgʻri keladi, yangisi qurilishi boshlanishi bilan buzib tashlanadi (u 2005-yil noyabr oyida demontaj qilina boshlagan). 1970-yillarning oxirida qurilgan mavjud ichki 2-terminal qurilishning yakuniy bosqichida va yangi terminal bilan almashtirilgunga qadar ishlashda davom etadi. Kengaytirish rejalari ikkita V-konfiguratsiya qilingan uchish-qoʻnish yoʻlaklaridan birini ({{Convert|3,500|m|ft|abbr=on}} uzaytirishni va {{Convert|3,060|m|ft|abbr=on}} uzunligi) {{Convert|3,800|m|ft|abbr=on}} gacha va asboblarni qoʻnish tizimini hozirgi CAT II dan CAT III ga yangilashni oʻz ichiga oladi. Kengaytirish doirasida mavjud taksi yoʻllari kengaytiriladi va yangilari, shuningdek, yangi boshqaruv minorasi, yuk terminali kengaytmasi va koʻp qavatli avtoturargoh quriladi. == Terminallari == Terminal A ichki va xalqaro reyslar uchun foydalaniladigan yagona terminaldir. B va D terminallari 2017-yil oktyabr holatida ishlamayapti.{{Clear}} == Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar == <!-- Please use only independent sources. The airport and airlines are not independent sources. --> {{Aeroport-yoʻnalishlar <!-- --> | [[Aero Nomad Airlines]] | [[Manas xalqaro aeroporti|Bishkek]]<ref>{{cite web|title=Home|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/en/|website=Aero Nomad|qaralgan sana=2023-07-16|arxivsana=2023-06-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230604133205/https://www.aeronomad.kg/index.php/en/}}</ref> [[Oʻsh aeroporti|Oʻsh]]<ref>{{cite news|title=On February 10, the domestic Aero Nomad Airlines operated the first regular flight Osh-Moscow-Osh, thereby increasing the number of regular flights from Osh to Moscow|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/en/news/86-on-february-10-the-domestic-aero-nomad-airlines-operated-the-first-regular-flight-osh-moscow-osh-thereby-increasing-the-number-of-regular-flights-from-osh-to-moscow|work=Aero Nomad Airlines|date=10 February 2023|access-date=7 April 2023|language=en|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409135852/https://www.aeronomad.kg/index.php/en/news/86-on-february-10-the-domestic-aero-nomad-airlines-operated-the-first-regular-flight-osh-moscow-osh-thereby-increasing-the-number-of-regular-flights-from-osh-to-moscow|url-status=dead}}</ref> <!-- --> | [[AJet]] | [[Anqara Esenbogʻa aeroporti|Anqara]], [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]<ref>{{cite web |title=AJet Adds Istanbul – Moscow Vnukovo Service in 1Q25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241231-vf1q25sawvko |website=Aeroroutes |access-date=31 December 2024}}</ref> <!-- --> | ALROSA, {{RUS}} | [[Mirniy aeroporti|Mirniy]], [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]], [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]] <!-- --> | Armenia Airways | [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Armenia Airways Resumes Yerevan – Moscow Service From late-July 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250704-6ajul25vko |access-date=5 July 2025 |work=AeroRoutes |date=5 July 2025 |language=en-CA}}</ref> <!-- --> | [[Azerbaijan Airlines]] | [[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti|Boku]], [[Ganja xalqaro aeroporti|Ganja]] <!-- --> | [[Azimut (aviakompaniya)|Azimut]] | [[Kirovsk-Apatiti aeroporti|Apatity/Kirovsk]]<ref>{{cite news |title=Из аэропорта «Хибины» будут летать самолёты во Внуково |url=https://severpost.ru/read/194526/ |access-date=23 October 2025 |work=severpost.ru |agency=Информационное агентство «СеверПост.ru» |date=2 September 2025}}</ref>, [[Batumi xalqaro aeroporti|Batumi]]<ref name="A4_TBS_BUS"/>, [[Kutaisi xalqaro aeroporti|Kutaisi]]<ref name="A4_Caucasus_NS24">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Azimuth late-Sep 2024 Caucasus Network Expansion |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240925-a4sep24 |access-date=25 September 2024 |work=AeroRoutes |date=25 September 2024 |language=en-CA}}</ref>, {{Flagicon|Russia}}Petrozavodsk<ref>{{cite news |title=Новый авиарейс свяжет Петрозаводск и Москву – СампоТВ 360° |url=https://sampotv360.ru/2025/07/08/novyj-aviarejs-svyazhet-petrozavodsk-i-moskvu/ |access-date=18 July 2025 |work=sampotv360.ru |agency=У РК «Информационное агентство «Республика Карелия» |publisher=Сетевое издание «САМПО ТВ 360°» |date=8 July 2025}}</ref>, [[Pskov aeroporti|Pskov]], [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]], [[Tbilisi xalqaro aeroporti|Tbilisi]]<ref name="A4_TBS_BUS">{{cite news |title=Azimuth Adds Moscow – Georgia Routes in NW23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231004-a4nw24mow |access-date=5 October 2023 |work=AeroRoutes |date=4 October 2023 |language=en-CA}}</ref>, [[Termiz xalqaro aeroporti|Termiz]], [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]] <!-- --> | Azur Air<ref>{{cite web|title=Flight map|url=https://www.azurair.ru/en/flights/flights-map|website=azurair.ru|qaralgan sana=2023-07-16|arxivsana=2019-04-12|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190412100349/https://www.azurair.ru/en/flights/flights-map}}</ref><ref name=TUI.ru>{{cite web|url=https://agent.tui.ru/good-to-know/fly-schedule.aspx|title=TUI Flight Program|website=agent.tui.ru|qaralgan sana=2023-07-16|arxivsana=2019-06-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20190624181315/https://agent.tui.ru/good-to-know/fly-schedule.aspx}}</ref>, {{RUS}} | '''Mavsumiy charter:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]], {{Flagicon|India}}Goa-Dabolim, [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]], [[Bandaranaike xalqaro aeroporti|Kolombo-Bandaranaike]]<ref name=ZF_SEA_23 />, [[Velana xalqaro aeroporti|Malé]], [[U-Tapao xalqaro aeroporti|Pattaya]]<ref name=ZF_SEA_23 />, [[Phuket xalqaro aeroporti|Phuket]]<ref name="ZF_SEA_23">{{cite news |title=AZUR Air Expands Phuket Network in NW23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231102-zfnw23hkt |access-date=2 November 2023 |work=AeroRoutes |date=2 November 2023 |language=en-CA}}</ref>, [[Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti|Sharm ash-Shayx]] <!-- --> | [[Belavia]] | {{Flagicon|Belarus}}Brest<ref name="B2">{{cite web |title=Belavia NW25 Moscow Service Changes |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250807-b2nw25mow |website=Aeroroutes |access-date=8 August 2025}}</ref>, [[Gomel aeroporti|Gomel]]<ref>{{cite news |title=Belavia Adds Gomel – Moscow Service From late-Oct 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/231003-b2nw23gmevko |access-date=3 October 2023 |work=AeroRoutes |date=3 October 2023 |language=en-CA}}</ref>, [[Minsk milliy aeroporti|Minsk]]<ref>{{cite web|url=https://aeroroutes.com/eng/220725-b2ns22vko|title=Belavia resumes Moscow Vnukovo service from mid-July 2022|publisher=AeroRoutes|date=July 25, 2022|accessdate=July 26, 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Belavia Increases Minsk – Moscow Vnukovo Flights From late-July 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230712-b2jul23vko |access-date=12 July 2023 |work=AeroRoutes |date=12 July 2023 |language=en-CA}}</ref>, {{Flagicon|Belarus}}Mogilyov<ref name="B2"/> <!-- --> | Conviasa<ref>{{cite web|url=https://airwaysmag.com/airlines/russia-new-moscow-caracas-route/|title=Russian Government Announces New Moscow-Caracas Route|website=airwaysmag.com|date=25 March 2021 }}</ref>, {{VEN}} | [[Guanchjou Bayyun xalqaro aeroporti|Guanchjou]]<ref name="V0_CAN_VKO_24">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Conviasa Schedules Guangzhou Launch in late-Dec 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241211-v0dec24can |access-date=11 December 2024 |work=AeroRoutes |date=11 December 2024 |language=en-CA}}</ref>, {{Flagicon|Venezuela}}Karakas<ref name="V0-HAV-VKO">{{cite news |title=Conviasa Extends Havana – Moscow Service into 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230829-v0nw23vko |access-date=30 August 2023 |work=AeroRoutes |date=29 August 2023 |language=en-CA}}</ref> '''Mavsumiy charter:''' {{Flagicon|Venezuela}}Porlamar<ref name="V0_VKO_24">{{cite news |title=Conviasa NS24 Moscow Operations |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240404-v0ns24vko |access-date=4 April 2024 |work=AeroRoutes |date=4 April 2024 |language=en-CA}}</ref> <!-- --> | [[Flydubai]] | [[Dubay xalqaro aeroporti|Dubay-Xalqaro]]<ref name="FZ_RUS_25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=flydubai 2H25 Russia Service Expansion |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250310-fz2h25ru |access-date=11 March 2025 |work=AeroRoutes |language=en-CA}}</ref> <!-- --> | [[flynas]] | [[Podshoh Xolid xalqaro aeroporti|Ar-Riyod]]<ref>{{cite news |title=Flynas launches direct flights to Moscow from Riyadh on august 1, 2025 new update you need to know - Travel And Tour World |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/flynas-launches-direct-flights-to-moscow-from-riyadh-on-august-1-2025-new-update-you-need-to-know/#gsc.tab=0 |access-date=14 July 2025 |publisher=Travel And Tour World (TTW) |date=10 July 2025}}</ref>, [[Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti|Jidda]]<ref>{{cite news |last1=Al Helou |first1=Elias |title=flynas expands connectivity with new Moscow-Jeddah route launching December 2025 |url=https://economymiddleeast.com/news/flynas-expands-connectivity-new-moscow-jeddah-route-launching-december-2025/ |access-date=9 October 2025 |work=Economy Middle East |agency=JC Media Group |date=9 October 2025}}</ref> <!-- --> | [[FlyOne]] | [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]] (2026-yil 7-apreldan boshlanadi)<ref name="Fly_One_Asia_Launch">{{cite news |last1=Sipinski |first1=Dominik |title=Uzbekistan's FlyOne Asia to launch scheduled ops in 2Q26 |url=https://www.ch-aviation.com/news/162006-uzbekistans-flyone-asia-to-launch-scheduled-ops-in-2q26 |access-date=24 December 2025 |publisher=ch-aviation GmbH |date=23 December 2025}}</ref>, [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]]<ref>{{Cite web|url=https://flyone.eu/en/About-FLYONE/News/2021/10/28/FLYONE-Armenia-received-the-Air-Operator-Certificate|title=FLYONE &#124; News}}</ref> <!-- --> | Gazpromavia, {{RUS}} | '''Charter:''' {{Flagicon|Russia}}Bovanenkovo, [[Nadim aeroporti|Nadim]], [[Yangi Urengoy aeroporti|Noviy Urengoy]], [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]], [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]], [[Uxta aeroporti|Uxta]], {{Flagicon|Russia}}Yamburg <!-- --> | [[Georgian Airways]] | [[Tbilisi xalqaro aeroporti|Tbilisi]]<ref>{{cite web |url=https://www.interpressnews.ge/en/article/125347-georgian-airways-to-launch-tbilisi-moscow-tbilisi-flights-from-may-20 |title=Georgian Airways to launch Tbilisi-Moscow-Tbilisi flights from May 20 |publisher=Interpressnews| date=2023-05-16|access-date=2023-05-16 }}</ref> <!-- --> | Iraqi Airways | [[Bagʻdod xalqaro aeroporti|Bagʻdod]] <!-- --> | Nesma Airlines, {{EGY}} | '''Mavsumiy charter:''' [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]<ref>{{cite news |last1=Shatin |first1=Ilya |title=Nesma Airlines полетит в Хургаду из Москвы — FrequentFlyers.ru |url=https://www.frequentflyers.ru/2024/10/02/nesma_vko/ |access-date=3 October 2024 |date=2 October 2024 |language=ru-RU}}</ref> <!-- --> | [[Pegasus Airlines]] | [[Antaliya aeroporti|Antaliya]], [[Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti|Istanbul–Sabiha Goʻkchen]]<ref name="Pegasus_NS25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Pegasus NS25 International Frequency Variations |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250401-pcns25int |access-date=1 April 2025 |work=AeroRoutes |date=1 April 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Izmir Adnan Menderes aeroporti|Izmir]] <!-- --> | [[Pobeda (aviakompaniya)|Pobeda]] | [[Gʻoziposho-Alaniya aeroporti|Alaniya-Gʻoziposho]], [[Antaliya aeroporti|Antaliya]], [[Al-Maktum xalqaro aeroporti|Dubay–Al-Maktum]], {{Flagicon|Armenia}}Gyumri, [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]<ref>{{cite web |last1=Liu |first1=Jim |title=Pobeda increases Istanbul flights form Nov 2020 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/294502/pobeda-increases-istanbul-flights-form-nov-2020/ |website=Routesonline |access-date=21 October 2020}}</ref>, [[Xrabrovo aeroporti|Kaliningrad]], [[Krasnodar xalqaro aeroporti|Krasnodar]]<ref>{{cite news |title=Pobeda Airlines will resume flights from Moscow to Krasnodar on September 19 |url=https://en.iz.ru/en/1953287/2025-09-11/pobeda-airlines-will-resume-flights-moscow-krasnodar-september-19 |access-date=13 September 2025 |agency=the Moscow City News Agency |publisher=Izvestia |date=11 September 2025}}</ref>, [[Uytosh aeroporti|Mahachqalʼa]], [[Mineralnye Vodi aeroporti|Mineralnye Vodi]], [[Nalchik aeroporti|Nalchik]]<ref>{{cite news |title=Между Нальчиком и Москвой летом запустят новые авиарейсы |url=https://etokavkaz.ru/news/219812 |access-date=10 April 2025 |work=etokavkaz.ru |agency=TASS |publisher=Это Кавказ |date=9 April 2025 |language=ru}}</ref>, [[Nijnevartovsk aeroporti|Nijnevartovsk]] (2026-yil 3-apreldan boshlanadi)<ref>{{cite news |last1=Абдулова |first1=Катерина |title=Это — «Победа»! Из Нижневартовска в Москву запускают новые дешевые авиарейсы |url=https://muksun.fm/news/2025-12-04/eto-pobeda-iz-nizhnevartovska-v-moskvu-zapuskayut-novye-deshevye-aviareysy-5518338 |access-date=5 December 2025 |work=muksun.fm |publisher=Сетевое издание «Muksun.fm» |date=4 December 2025}}</ref>, [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]], [[Omsk Markaziy aeroporti|Omsk]]<ref>{{cite news |last1=Попова |first1=Татьяна |title=В Омске приземлился первый рейс "Победы" из Внуково |url=https://omskgazzeta.ru/rubrika/transport/v-omske-prizemlilsja-pervyj-rejs-pobedy-iz-vnukovo/ |access-date=16 January 2025 |work=Вечерний Омск |date=16 January 2025 |language=ru-RU}}</ref>, [[Perm xalqaro aeroporti|Perm]], [[Kurumoch xalqaro aeroporti|Samara]], [[Samarqand xalqaro aeroporti|Samarqand]]<ref name="DP_Uzb">{{cite web |title="Победа" открыла продажу билетов на новый международный рейс – Москва-Ташкент |url=https://pobeda.aero/news/pobeda-otkryla-prodazhu-biletov-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-moskva-tashkent |website=pobeda.aero |publisher=Pobeda Airlines LLC, Aeroflot Group |access-date=26 December 2023 |language=ru}}</ref>, [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]], [[Saratov Gagarin aeroporti|Saratov]], [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]], [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]]<ref>{{cite news |title=Pobeda Adds Moscow – Tashkent From April 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240105-dpns24tas |access-date=7 January 2024 |work=AeroRoutes |date=5 January 2024 |language=en-CA}}</ref>, [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]], [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]], [[Ulyanovsk Baratayevka aeroporti|Ulyanovsk–Baratayevka]], [[Xoʻjand aeroporti|Xoʻjand]]<ref>{{cite web |title=Лоукостер «Победа» (Группа «Аэрофлот») открыл продажу билетов на прямые регулярные рейсы по маршруту Москва (Внуково) – Худжанд (Таджикистан). |url=https://www.flypobeda.ru/news/pobeda-otkryla-prodazhu-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-iz-moskvy-v-hudzhand-tadzhikistan |website=FlyPobeda.ru |publisher=Pobeda Airlines LLC, Aeroflot Group |access-date=26 June 2025 |arxivsana=2025-07-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250713160230/https://www.flypobeda.ru/news/pobeda-otkryla-prodazhu-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-iz-moskvy-v-hudzhand-tadzhikistan }}</ref>, [[Beslan aeroporti|Vladikavkaz]], [[Koltsovo xalqaro aeroporti|Yekaterinburg]], [[Oʻsh aeroporti|Oʻsh]]<ref>{{cite web |title="Победа" открыла продажи на новый международный рейс – в Киргизию |url=https://pobeda.aero/news/pobeda-otkryla-prodazhi-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-v-kirgiziyu |website=pobeda.aero |publisher=Pobeda Airlines LLC, Aeroflot Group |access-date=4 March 2024 |language=ru}}</ref>, [[Balandino aeroporti|Chelyabinsk]] <!-- --> | Red Sea Airlines, {{EGY}} | '''Mavsumiy charter:''' [[Hurgada xalqaro aeroporti|Hurgada]]<ref name="4S_VKO_NS25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Red Sea Airlines NS25 Egypt – Moscow Operation Overview |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-4sns25vko |access-date=11 June 2025 |work=AeroRoutes |date=10 June 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Sharm ash-Shayx xalqaro aeroporti|Sharm ash-Shayx]]<ref name="4S_VKO_NS25" /> <!-- --> | Rossiya Airlines | [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]] <!-- --> | RusLine | [[Tambov Donskoy aeroporti|Tambov]], {{Flagicon|Russia}}Yaroslavl<ref>{{cite news |title=Авиарейсы из Ярославля в Москву открываются с 18 октября |url=https://76rus.org/index.php?UID=25621 |access-date=8 October 2024 |work=НИА-Волга |date=7 October 2024}}</ref>, {{Flagicon|Abkhazia}}Suxumi<ref>{{cite web |title=RusLine launches direct flights from Moscow to Abkhazia |url=https://www.rusline.aero/en/about/news/en/rusline/direct_flights_from_moscow_to_abkhazia/ |access-date=15 November 2025 |publisher=RusLine}}</ref> <!-- --> | [[SCAT Airlines]] | [[Olmaota xalqaro aeroporti|Olmaota]], [[Nursulton Nazarboyev xalqaro aeroporti|Ostana]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=SCAT adds Nur-Sultan – Moscow service from July 2019 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/285023/scat-adds-nur-sultan-moscow-service-from-july-2019/ |access-date=24 June 2019 |work=Routesonline |date=24 June 2019}}</ref>, [[Chimkent xalqaro aeroporti|Chimkent]] <!-- --> | Shirak Avia, {{ARM}} | [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/221129-5g4q22|title=Shirak Avia Expands Russia Network in 4Q22|date=29 November 2022|website=Aeroroutes|language=en-GB|access-date=29 November 2022}}</ref> <!-- --> | [[Somon Air]] | [[Dushanbe xalqaro aeroporti|Dushanbe]] <!-- --> | [[Turkish Airlines]] | [[Istanbul aeroporti|Istanbul]]<br />'''Mavsumiy charter:''' [[Antaliya aeroporti|Antaliya]]<ref name="TK_NS25_Charter_RUS">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Turkish Airlines NS25 Russia Scheduled Charter Operations |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250325-tkns25ru |access-date=26 March 2025 |work=AeroRoutes |date=26 March 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Milas-Bodrum aeroporti|Bodrum]]<ref name="TK_NS25_Charter_RUS" /> [[Dalaman aeroporti|Dalaman]]<ref name="TK_NS25_Charter_RUS" /> <!-- --> | [[Utair]] | [[Antaliya aeroporti|Antaliya]], [[Haydar Aliyev xalqaro aeroporti|Boku]], [[Buxoro xalqaro aeroporti|Buxoro]], [[Dushanbe xalqaro aeroporti|Dushanbe]], [[Fargʻona xalqaro aeroporti|Fargʻona]], [[Ganja xalqaro aeroporti|Ganja]], [[Gelenjik aeroporti|Gelenjik]]<ref>{{cite news |title="ЮТэйр" в начале августа откроет полеты в Геленджик из Москвы и Петербурга - Туризм {{!}}{{!}} Интерфакс Россия |url=https://www.interfax-russia.ru/tourism/news/yuteyr-v-nachale-avgusta-otkroet-polety-v-gelendzhik-iz-moskvy-i-peterburga |access-date=3 August 2025 |work=www.interfax-russia.ru |publisher=Interfax |date=23 July 2025 |language=ru}}</ref>, [[Grozniy aeroporti|Grozniy]], [[Kogalim xalqaro aeroporti|Kogalim]], [[Krasnodar xalqaro aeroporti|Krasnodar]]<ref name="UT_KRR_Res_25">{{cite web |title=Utair открыл продажу билетов в Краснодар |url=https://www.utair.ru/about/news/utair-otkryl-prodazhu-biletov-v-krasnodar/ |website=utair.ru |publisher=Utair |access-date=17 September 2025}}</ref>, [[Krasnoyarsk xalqaro aeroporti|Krasnoyarsk–Xalqaro]], [[Lankaron xalqaro aeroporti|Lankaron]]<ref>{{cite news |last1=Guliyev |first1=Aghakazim |title=Utair introduces direct flights from Moscow to Azerbaijan's Lankaran |url=https://caliber.az/en/post/utair-to-launch-direct-flights-from-moscow-to-lankaran |access-date=23 April 2025 |publisher=Caliber|date=23 April 2025 |language=en}}</ref>, [[Uytosh aeroporti|Mahachqalʼa]], [[Mineralnye Vodi aeroporti|Mineralnye Vodi]], [[Naxichevan xalqaro aeroporti|Naxichevan]], [[Naryan-Mar aeroporti|Naryan-Mar]], [[Noyabrsk aeroporti|Noyabrsk]], [[Kurumoch xalqaro aeroporti|Samara]], [[Samarqand xalqaro aeroporti|Samarqand]], [[Pulkovo aeroporti|Sankt-Peterburg]], [[Siktivkar aeroporti|Siktivkar]], [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]], [[Surgut xalqaro aeroporti|Surgut]], [[Roshchino xalqaro aeroporti|Tyumen]], [[Ufa xalqaro aeroporti|Ufa]], [[Usinsk aeroporti|Usinsk]], [[Uxta aeroporti|Uxta]], [[Beslan aeroporti|Vladikavkaz]]<ref name="UT_NS_24">{{cite news |title=Utair NS24 Network Additions |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240402-utns24 |access-date=2 April 2024 |work=AeroRoutes |date=2 April 2024 |language=en-CA}}</ref>, [[Xanti-Mansiysk aeroporti|Xanti-Mansiysk]], [[Xoʻjand aeroporti|Xoʻjand]]<ref>{{cite news |title=Utair to launch Moscow-Khujand service from Jul-2025 |url=https://centreforaviation.com/news/utair-to-launch-moscow-khujand-service-from-jul-2025-1322983 |access-date=15 July 2025 |work=Centre for Aviation |publisher=CAPA |date=1 July 2025}}</ref>, [[Zvartnots xalqaro aeroporti|Yerevan]] <!-- --> | [[UVT Aero]] | [[Bugulma aeroporti|Bugulma]]<ref name="UVTbacktoVKO">{{cite web |title=Авиакомпания UVT aero возобновляет полетную программу из аэропорта Внуково |url=https://www.vnukovo.ru/ru/ob-aeroporte/press-center/novosti/2023-11-01-aviakompaniya-uvt-aero-vozobnovlyaet-poletnuyu-programmu-iz-aeroporta-vnukovo/ |website=Vnukovo International Airport |access-date=1 November 2023 |language=ru |date=1 November 2023}}</ref>, [[Qozon xalqaro aeroporti|Qozon]], {{Flagicon|Abkhazia}}Suxumi<ref>{{cite web |title=UVT Aero Adds 3 Routes in May 2025 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250424-rtmay25 |website=Aeroroutes |access-date=24 April 2025}}</ref>, [[Tobolsk Remezov aeroporti|Tobolsk]]<ref name="UVTbacktoVKO" /> <!-- --> | [[Uzbekistan Airways]] | [[Andijon xalqaro aeroporti|Andijon]]<ref>{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Uzbekistan Airways Intends to Resume Andizhan – Moscow in NW25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250526-hynw25aznmow |access-date=26 May 2025 |work=AeroRoutes |date=26 May 2025 |language=en-CA}}</ref>, [[Buxoro xalqaro aeroporti|Buxoro]], [[Fargʻona xalqaro aeroporti|Fargʻona]], [[Namangan xalqaro aeroporti|Namangan]], [[Navoiy xalqaro aeroporti|Navoiy]], [[Nukus xalqaro aeroporti|Nukus]], [[Qarshi xalqaro aeroporti|Qarshi]], [[Samarqand xalqaro aeroporti|Samarqand]], [[Toshkent xalqaro aeroporti|Toshkent]], [[Termiz xalqaro aeroporti|Termiz]], [[Urganch xalqaro aeroporti|Urganch]]<ref name="Uzbekistan">{{cite web |title=Uzbekistan Airways Moscow Service Changes From Oct 2023 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230922-hyoct23mow |website=Aeroroutes |access-date=22 September 2023}}</ref> <!-- --> | Vologda aviabirlashmasi | {{Flagicon|Russia}}Vologda <!-- --> | [[Yakutiya (aviakompaniya)|Yakutiya]] | [[Mineralnye Vodi aeroporti|Mineralnye Vodi]]<ref name="Yakutia">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Yakutia W19 Domestic network additions |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/287097/yakutia-w19-domestic-network-additions/ |newspaper=Routes |access-date=24 October 2019}}</ref>, [[Chulman Neryungri aeroporti|Neryungri]], [[Tolmachevo aeroporti|Novosibirsk]], [[Sochi xalqaro aeroporti|Sochi]], {{Flagicon|Russia}}Yakutsk <!-- --> }} == Statistikasi == === Yillik yoʻlovchi oqimi === {| class="wikitable" style="font-size: 105%" |+'''Yillik yoʻlovchi tashish'''<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.vnukovo.ru/ru/ob-aeroporte/press-center/novosti/2025-01-02-glave-rosaviatsii-predstavili-itogi-raboti-aeroporta-vnukovo-za-2024-god/ |title= Главе Росавиации представили итоги работы аэропорта Внуково за 2024 год | ish=vnukovo.ru |sana=2025-yil 2-yavar|til=ru}}</ref> <ref>{{Veb manbasi |url=http://corp.vnukovo.ru/press/news/aeroport-vnukovo-v-2018-godu-stal-vtorym-v-evrope-po-prirostu-passazhiropotoka-/ |title= Аэропорт Внуково в 2018 году сталь вторым в Европе по приросту пассажиропотока| ish=corp.vnukovo.ru |til=ru}}</ref> ! Yil ! Yoʻlovchilar !oʻzgarishi, %da |- | 2010 | 9 460 292 |{{Oʻzgarishsiz}} |- | 2011 | 8 197 162 |{{Loss}} −13,4% |- | 2012 | 9 699 452 |{{Oʻsish}} 18,3% |- | 2013 | 11,175,142 |{{Oʻsish}} 15,2% |- | 2014 | 12 733 118 |{{Oʻsish}} 14% |- | 2015 | 15 815 129 |{{Oʻsish}} 24,2% |- | 2016 | 13 946 688 |{{Loss}} −11,8% |- | 2017 | 18 139 000 |{{Oʻsish}} 30,1% |- | 2018 | 21 478 000 |{{Oʻsish}} 18,4% |- | 2019 | 24 001 521 |{{Oʻsish}} 14,4% |- | 2020 | 12 565 241 |{{Loss}} 47,4% |- | 2021 | 17 999 084 |{{Oʻsish}} 43,2% |- | 2022 | 16 400 000 |{{Loss}} 8,(% |- | 2023 | 14 500 000 |{{Loss}} 11,6% |- | 2024 | 16 000 000 |{{Oʻsish}} 10,3% |- |} == Yer usti transporti == === Temir yoʻl === [[Fayl:ESh2-024,_Vnukovo_airport_station.jpg|thumb|Ikki qavatli Aeroexpress ESh2 Vnukovo aeroporti vokzalida]] 2024-yil 31-iyulgacha Aeroexpress toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻnalishi Vnukovo aeroporti va Moskva shahri markazidagi Kiyev temir yoʻl terminalini bogʻlagan (faoliyati 2005-yil avgust oyida boshlangan). 2024-yil 1-avgustdan boshlab temir yoʻl liniyasiga faqat „Markaziy shahar atrofi yoʻlovchilar kompaniyasi“ xizmat koʻrsatadi<ref>{{cite web |title=Aeroexpress completes operation on the route "Kievsky railway station - Vnukovo airport" |url=https://aeroexpress.ru/en/aero/press/news20101821.html |website=Aeroexpress |access-date=19 July 2024}}</ref>. === Avtobus === Aeroportdan Moskva shahriga Mosgortrans munitsipal avtobus yoʻnalishlari orqali borish mumkin: 611 – [[Moskva metropoliteni|Moskva metrosining]] Sokolnicheskaya yoʻnalishining ketma-ket ikkita bekatiga (Troparyovo va Yugo-Zapadnaya) yetib boradi, 611k ({{Lang-ru|611к}}) faqat [[Moskva metropoliteni|Moskva metrosining]] Sokolnicheskaya yoʻnalishining eng yaqin Salaryevo bekatigacha yetib boradi, lekin tez-tez tirband boʻladigan MKAD yoʻli bilan kesishishdan qochadi; yaqinidagi Rumyantsevo bekatiga faqat aeroportga boradigan yoʻlda osongina borish mumkin, undan uzoqda emas. Yoʻl haqi 50 [[Rossiya rubli|rubl]] (2016-yil sentyabr holatiga koʻra; 0,77 [[AQSh dollari]]ga teng), sayohat vaqti 20-35 min jadval boʻyicha. 45-sonli xususiy marshrutka liniyasi ham ushbu yoʻnalishda xizmat qiladi. Bir tomonlama safar narxi 150 [[Rossiya rubli|rubl]] (2016-yil fevral holatiga koʻra; 2 AQSh dollariga teng). Moskvadagi tirbandlik tufayli sayohat 15 daqiqadan 1 soatgacha davom etadi. === Taksi === Aeroportda Moskva shahri va poytaxt atrofiga qatnovchi bir nechta taksi xizmatlari mavjud. [[Uber]], Gett, [[Yandex.Taxi]] va mahalliy transport tarmoqlari kompaniyalari Moskvaning istalgan nuqtasiga bir xil tarifli safarlarni taklif qilishadi. === Metro === [[Fayl:Aeroport Vnukovo 2023-09 1694035340.tif|thumb|Vnukovo aeroporti metro bekati, 2023]] 2023-yil 6-sentyabrdan Aeroportga Moskva metrosining 8-sonli [[Moskva metropoliteni|metro]] liniyasinining (Kalininsko-Solntsevskaya) „Vnukovo aeroporti“ metro bekati xizmat koʻrsatadi<ref>{{Cite web|url=https://www.mos.ru/mayor/themes/2299/10027050/|title=Собянин объявил о завершении строительства Солнцевской линии метро|work=Сайт Москвы |date=2023-09-06|lang=ru}}</ref>. == Boshqa imkoniyatlari == Ilgari Vnukovo Airlines aviakompaniyasining bosh ofisi aeroportda joylashgan edi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.aibn.no/ra-85621-pdf?pid=Native-ContentFile-File&attach=1 |sarlavha=Report on the Accident to Vnukovo Airline's Tupolev Tu-154M RA 85621 Near Svalbard Airport Longyear, Norway on 29 August 1996 |muallif=Accident Investigation Board Norway |muallifhavola=Accident Investigation Board Norway |sana=2 November 1999 |qaralgan sana=21 August 2014}}</ref>. 2001-yilda aviakompaniya [[S7 aviakompaniyasi|Siberian Airlines]] (hozirgi S7 aviakompaniyasi) bilan birlashdi. == Egaligi == Aeroport Rossiya davlati va rossiyalik tadbirkor Vitaliy Vantsev va uning sheriklari tomonidan egalik qilinadi. 2018-yil mart oyida [[Qatar Airways]] Vnukovo aeroportining 25 foiz ulushini sotib olishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=27 March 2018 |title=Qatar Airways plans to buy stake in Russian airport as emir visits Moscow |work=Reuters.com |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-qatar-airport/qatar-airways-plans-to-buy-stake-in-russian-airport-as-emir-visits-moscow-idUSKBN1H211O |access-date=2018-06-03}}</ref>. == Baxtsiz hodisalar va falokatlar == * 1943-yil 21-dekabrda Lisunov Li-2 samolyoti mashq parvozi paytida chap orqa yonilgʻi bakidagi nuqson tufayli halokatga uchradi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19431221-4 |sarlavha=ASN Aircraft accident Lisunov Li-2 CCCP-L4032 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1944-yil 4-martda Duglas C-47A samolyoti aylanib oʻtishga urinayotganda yerda Bell P-39Q Airacobra bilan urilib ketdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19440304-2 |sarlavha=ASN Aircraft accident Douglas C-47A-1-DK (DC-3) CCCP-L875 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1946-yil 5-noyabrda Duglas C-47B ekipaji qoʻnish belgisidan 300&nbsp;m (980&nbsp;ft) oʻtib ketib, halokatga uchradi. Samolyot pastlab uchdi va dvigatel quvvati keskin oshirildi. Samolyot tik koʻtarilishga chiqdi, tezligini yoʻqotdi va qoʻnish belgisidan 600&nbsp;m (2000&nbsp;ft) oʻtib halokatga uchradi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19461105-1 |sarlavha=ASN Aircraft accident Douglas C-47B-5-DK (DC-3) CCCP-L946 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1946-yil 5-noyabrda Aeroflot-Litva Lisunov Li-2 samolyoti ushlab turish holatida bir necha marta yaqinlashishga urinishlardan keyin yoqilgʻi tugashi sababli qulab tushdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19461105-2 |sarlavha=ASN Aircraft accident Lisunov Li-2 CCCP-L4207 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1947-yil 1-iyulda Aeroflot [[Ilyushin Il-12]] samolyoti parvoz paytida chap dvigatel ishlamay qolib qulab tushdi va bu havo tezligini yoʻqotishiga sabab boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19470701-3 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 12P CCCP-L1317 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1951-yil 29-martda Aeroflot Ilyushin Il-12P halokatga uchradi, bu vaqtda oʻng pervanel radio minorasining tepasiga urildi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19510329-2 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 12P CCCP-L1313 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1957-yil 14-iyunda Polsha Airlines aviakompaniyasining LOT 232-reysini amalga oshiruvchi [[Ilyushin Il - 14|Ilyushin Il-14P]] samolyoti ekipaj asboblardan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalarga rioya qilmagani sababli halokatga uchradi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19570614-0 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 14P SP-LNF Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1957-yil 4-noyabrda Ruminiya hukumatiga tegishli Ilyushin Il-14P samolyoti tumanli havoda yaqinlashayotganda qulab tushdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19571104-0 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 14P YR-PCC Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1959-yil 2-sentyabrda Ilyushin Il-18B jiddiy konstruktiv zarar koʻrdi va u favqulodda qoʻnishga majbur boʻldi. Samolyot hisobdan chiqarildi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19590902-1 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 18B CCCP-75676 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1959-yil 23-oktyabrda Aeroflotning 200-reysi yaqinlashayotganda oʻrmonga qulab tushdi va yongʻin natijasida vayron boʻldi, bortdagi 29 kishidan 28 nafari halok boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19591023-0 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 14P CCCP-41806 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1969-yil 26-avgustda Aeroflot Ilyushin Il-18B samolyoti ekipaj qoʻnish moslamasini tushirishni unutganidan keyin qulab tushdi va 16 yoʻlovchi halok boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19690826-1 |sarlavha=ASN Aircraft accident Ilyushin 18B CCCP-75708 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1971-yil 10-oktyabrda Aeroflot 773-reysi parvozdan koʻp oʻtmay qulab tushdi va bortdagi portlovchi qurilma ishga tushdi va bortdagi barcha 25 kishi halok boʻldi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19711010-0 |sarlavha=ASN Aircraft accident Tupolev 104B CCCP-42490 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 1976-yil 3 yanvarda Tupolev Tu-124 samolyoti Aeroflot 2003-reysi IMCda ikkala [[aviagorizont]] ishlamay qolgandan keyin Vnukovo aeroportidan {{Convert|7|km|mi}} gʻarbda qulab tushdi. * 1979-yil 17-martda Aeroflot 1691-reysi aeroportga qaytishga urinayotganda uchish-qoʻnish yoʻlagidan {{Convert|1.5|km|mi}} uzoqlikda qulab tushdi<ref>http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19790317-1%7CTupolev Tu-104B accident Mar 17 1979</ref>. * 1980-yil 2-iyun kuni Sovet Harbiy-havo kuchlarining Antonov [[An-22]]A samolyoti parvoz paytida yongʻinga uchradi va uchish-qoʻnish yoʻlagiga yaqin joyda qulab tushdi<ref>{{Veb manbasi |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19800602-0 |sarlavha=ASN Aircraft accident Antonov 22A CCCP-09311 Moskva-Vnukovo Airport (VKO) |muallif=Ranter |ism=Harro |ish=aviation-safety.net |qaralgan sana=2017-04-13}}</ref>. * 2010-yil 16-yanvarda [[Utair]] [[Boeing 737 Classic|Boeing 737-500]] VQ-BAC samolyoti qoʻnayotganda uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketdi va burun gʻildiragi qulab tushganda jiddiy shikastlandi<ref name="Jacdecjan">{{Veb manbasi |url=http://www.jacdec.de/news/news.htm |sarlavha=Recent accidents / incidents worldwide |nashriyot=JACDEC |qaralgan sana=17 January 2010}}</ref>. * 2012-yil 29-dekabrda Red Wings TU-204 uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketib, M3 trassasiga borib urildi. Samolyot yonib ketdi va uch boʻlakka boʻlinib ketdi, videoregistratordagi videolarda mashina vayronalarga urilgani aks etgan. Besh kishi halok boʻldi<ref name="IAC report on a 29.12.2012 crash">{{Veb manbasi |sarlavha=TU-204 RA-64047 29.12.2012 |url=https://mak-iac.org/en/rassledovaniya/tu-204-ra-64047-29-12-2012/ |ish=mak-iac.org |nashriyot=Interstate Aviation Committee |qaralgan sana=7 May 2019}}</ref>. * 2014-yil 20-oktyabrda Dassault Falcon 50 samolyoti parvoz paytida qor tozalash mashinasi bilan toʻqnashib ketdi va bortdagi barcha toʻrt kishi, jumladan [[TotalEnergies|Total SA]] neft va gaz kompaniyasi bosh direktori Kristof de Marjer ham halok boʻldi. * 2021-yilda yosh erkak yoʻlovchi aeroportda aviakompaniya xodimini oʻldirib qoʻydi. Ular parvozdan keyin uchrashuv uyushtirgani aytilgan. U qochib ketgan va bir necha kundan keyin qoʻlga olingan<ref>{{Veb manbasi |url=https://au.news.yahoo.com/flight-attendant-strangled-to-death-during-hotel-meet-up-020247994.html |sarlavha=Flight attendant strangled to death during hotel meet-up |sana=29 May 2021}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar|30em}} == Havolalar == * [http://www.vnukovo.ru/en/ Vnukovo xalqaro aeroportining rasmiy sayti] {{In lang|en|ru}} * [http://www.tutiempo.net/en/Climate/Moscow_Vnukovo/275185.htm Vnukovo uchun tarixiy ob-havo maʼlumotlari] * [https://web.archive.org/web/20140724185451/http://www.aviateka.ru/airport/6527-%D0%90%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82-%D0%92%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE-%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0 Vnukovo xalqaro aeroporti] * Current weather for UUWW * Accident history for VKO {{Portalbar|Rossiya|Aviatsiya}} {{Rossiya aeroportlari}} {{Authority control}} [[Turkum:Sovet Ittifoqida qurilgan aeroportlar]] [[Turkum:Moskva aeroportlari]] [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] brn291lg0v2ypevs0vypsh9qqojcezu 0 965947 6192511 5956211 2026-07-04T01:31:40Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192511 wikitext text/x-wiki [[File:Aion Hyper GT 001.jpg|thumb|[[Aion Hyper GT]]]] [[File:Exeed Sterra ET 001.jpg|thumb|Exeed Sterra ET]] [[File:HiPhi Z 003.jpg|thumb|[[HiPhi Z]]]] [[File:Hongqi E-HS9 photo1.jpg|thumb|[[Hongqi E-HS9]]]] [[File:IM L7 005.jpg|thumb|[[IM L7]]]] [[File:Li Auto L9 001.jpg|thumb|[[Li Auto L9]]]] [[File:NIO ET7 front view.jpg|thumb|[[NIO ET7]]]] [[File:Shenlan S7 009.jpg|thumb|[[Shenlan S7]]]] [[File:Tank 500 PHEV For Guangzhou International Auto Show 2022.jpg|thumb|[[TANK 500]]]] [[File:Voyah Dreamer on display 8.jpg|thumb|[[Voyah Dreamer]]]] [[File:XPeng G9 006.jpg|thumb|[[XPeng G9]]]] [[File:Yangwang U8 IMG01.jpg|thumb|[[Yangwang U8]]]] [[File:Zeekr 009 01.jpg|thumb|[[Zeekr 009]]]] [[Fayl:BYD_Yuan_facelift_004.jpg|thumb|BYD yuan]] Xitoyning amaldagi va tugatilgan avtomobil ishlab chiqaruvchilari va brend nomlari roʻyxati. == Davlatga qarashli boʻlgan ishlab chiqaruvchilar == === Markaziy hukumat tomonidan nazorat qilinuvchi korxonalar === * [[FAW Group|First Automobile Works (FAW)]] (1953-yildan hozirgi kungacha) ** Jiefang (1953-yildan hozirgi kungacha) ** Xongqi (1958-yildan hozirgi kungacha) ** Bestune (2016-yildan hozirgi kungacha) ** FAW-Volkswagen ([[Volkswagen|Volkswagen Group]] bilan qoʻshma korxona) ** FAW-Toyota ([[Toyota]] bilan qoʻshma korxona) * [[Dongfeng]] (1969-yildan hozirgi kungacha) ** Voyah (2020-yildan hozirgacha) ** Aeolus (Dongfeng Fengshen) (2009-yildan hozirgi kungacha) ** Forting (Dongfeng Fengxing) ** Dongfeng Nano (2023-yildan hozirgacha, avvalgi nomi Dongfeng EV) ** Dongfeng Nissan (Nissan bilan qoʻshma korxona) *** Venucia (2010-yildan hozirgacha, Dongfeng-Nissan brendi) ** Dongfeng Honda ([[Honda]] bilan qoʻshma korxona) === Mahalliy hokimiyat nazorat qiluvchi davlat korxonalarini === * [[SAIC Motor]] (1955-yildan hozirgi kungacha) ** IM Motors (2020-yildan hozirgacha) ** Maxus (2011-yildan hozirgi kungacha) ** MG Motor (2006-yildan hozirgacha) ** Nanjing Automobile Corporation (NAC) (1947-yildan hozirgi kungacha) *** Yuejin (1995-yildan hozirgi kungacha) ** Rou (2006-yildan hozirgi kungacha) ** [[SAIC-GM]] ([[General Motors]] bilan qoʻshma korxona) ** SAIC-GM-Wuling (1958-yildan hozirgi kungacha) ([[General Motors]] va [[Wuling Motors]] bilan qoʻshma korxona) *** Baojun ** SAIC Volkswagen ([[Volkswagen|Volkswagen Group]] bilan qoʻshma korxona) * [[BAIC Group|Beijing Automotive Industry Holding Corporation (BAIC) (Pekin avtomobil sanoati xolding korporatsiyasi]] (1988-yildan hozirgi kungacha) ** Arkfoks ** Pekin (ilgari Senova) ** [[Beijing Off-road|Pekin off-road]] ** Foton (1996-yildan hozirgi kungacha) ** Changhe ** Pekin Hyundai ([[Hyundai|Hyundai Motor Company]] bilan qoʻshma korxona) ** [[Beijing Benz]] ([[Daimler|Mercedes-Benz Group]] bilan qoʻshma korxona) ** BAIC Yinxiang (Yinxiang Group bilan qoʻshma korxona) * [[GAC Group]] (1955-yildan hozirgi kungacha) ** Aion (2018-yildan hozirgi kungacha) ** Trumpchi (2010-yildan hozirgi kungacha) ** Guangqi Honda (1998-yildan hozirgacha, [[Honda]] bilan qoʻshma korxona) *** Everus (2008-yildan hozirgi kungacha) ** GAC Toyota (2004-yildan hozirgi kungacha, [[Toyota]] bilan qoʻshma korxona) *** Leahead (2015-yildan hozirgi kungacha) * [[Changan Automobile|Changʻan Motors]] (1990-yildan hozirgi kungacha) ** [[Changan Automobile|Changan]] ** Oshan ** [[Kaicene|Kaysene]] ** Changan Ford ([[Ford Motor Company]] bilan qoʻshma korxona) ** Changan Mazda ([[Mazda]] bilan qoʻshma korxona) * [[Chery Automobil Co., Ltd|Chery]] (1997-yildan hozirgi kungacha) ** Karri ** Exeed ** Jetour ** iCAR * Fujian Motors Group ** Souest (1995-yildan hozirgi kungacha) ** Yudo ** Keyton * [[JAC Motors]] (Anhui Jianghuai) (1964-yildan hozirgi kungacha) ** Refine ** Sehol ([[Volkswagen|Volkswagen Group]] bilan qoʻshma korxona) * Jiangling Motor Holding (2004-yildan hozirgi kungacha) ** Jiangling (JMC) (1993-yildan hozirgi kungacha) ** JMC Yusheng ** [[JMC Ford]] ([[Ford Motor Company]] bilan qoʻshma korxona) ** Landwind (2004-yildan hozirgi kungacha) * JMCG (1947-yildan hozirgi kungacha) ** Jingma Motor (1958-yildan hozirgi kungacha) ** JMCGL (2013-yildan hozirgi kungacha) ** JMEV (2015-yildan hozirgi kungacha) (Renault bilan qoʻshma korxona) * Brilliance Auto Group (1992-yildan hozirgi kungacha) ** Jinbei (1991-yildan hozirgi kungacha) ** Zhonghua (2002-yildan hozirgi kungacha) ** Brilliance BMW ([[Bayerische Motoren Werke AG|BMW]] bilan qoʻshma korxona) *** Zinoro (2013-yildan hozirgi kungacha) * Haima Automobile (1992-2021 FAW Group shoʻba korxonasi sifatida, 2021-yilda Xaynan provinsiyasi hukumati tomonidan sotib olingan) * Weichai Automotive (2012-yildan hozirgi kungacha) ** VGV ** Enranger == Mustaqil ishlab chiqaruvchilar == * Aiways (2017-yildan hozirgi kungacha) * [[Avatr]] (2021-yildan hozirgi kungacha) * BAW (1958-2020 yy. BAIC Group shoʻba korxonasi sifatida, 2020-yildan hozirgacha mustaqil xususiy kompaniya sifatida) * [[BYD Auto|BYD]] (2003-yildan hozirgi kungacha) ** Denza (2010-yildan hozirgi kungacha, [[Daimler|Daimler AG]] bilan qoʻshma korxona) ** [[Yangvang]] (2023-yildan hozirgacha) * [[Geely Group]] (1998-yildan hozirgi kungacha) ** [[Geely Avto]] *** Geely geometriya *** Geely Galaxy ** [[Lynk&Co]] (2016-yildan hozirgi kungacha) ** [[Zeekr]] ** Livan ** [[Volvo Cars]] (2010-yildan hozirgi kungacha) *** Polestar ** [[Lotus]] ** Farizon ** [[Radar (marque)|Radar]] ** [[Jidu Auto]] (Baidu bilan qoʻshma korxona) ** [[Smart]] ([[Daimler|Mercedes-Benz Group]] bilan qoʻshma korxona) ** Proton (Proton Holdings bilan qoʻshma korxona) * [[Great Wall Motors]] (1984-yildan hozirgi kungacha) ** [[GWM (marque)|GWM]] ** [[Haval]] ** [[Tank (brend)|TANK]] ** [[ORA]] ** [[WEY]] * SG Automotive (1984-yildan hozirgi kungacha) ** Huanghai * Hawtai (Huatai) (2000-yildan hozirgi kungacha) * Heibao Auto (1990-yildan hozirgi kungacha) * Hengchi (2020-yildan hozirgacha) * [[HiPhi]] (Human Horizons) (2017-yildan hozirgi kungacha) * Hozon Auto (2014-yildan hozirgi kungacha) * [[King Long]] (1988-yildan hozirgi kungacha) * [[Leapmotor]] (2016-yildan hozirgi kungacha) ** [[Fujian New Forta]] (2001-yildan hozirgi kungacha)<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Company profile-Fujian New Forta Automobile Industry Co.,Ltd. |url=http://www.forta.com.cn/en/about.aspx?id=11 |qaralgan sana=2021-09-15 |ish=www.forta.com.cn }}{{Oʻlikhavola|date=sentabr 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Leapmotor’s buyout of New Forta said to for car manufacturing qualification |url=https://autonews.gasgoo.com/Detail2020.aspx?ClassId=2&ArticleId=70017819 |qaralgan sana=2021-09-25 |ish=Gasgoo }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Li Auto (2015-yildan hozirgi kungacha) ** Foday (1988-yildan hozirgi kungacha, Li Auto tomonidan sotib olingan) * [[Lifan]] (1992-yildan hozirgi kungacha) * [[NIO|Nio]] (2014-yildan hozirgi kungacha) * Shaanxi Automobile Group (1968-yildan hozirgi kungacha) * [[Shandong Heibao]] (1990-yildan hozirgi kungacha) * Sichuan Tengzhong (2005-yildan hozirgi kungacha) * Sinomach ** Zedriv (2017-yildan hozirgi kungacha) * SiTech (2018-yildan hozirgi kungacha) * Shuguang Group (1984-yildan hozirgi kungacha) ** Huanghai avtobusi (1951-yildan hozirgi kungacha) * Skywell ** Skyworth Auto ** Nanjing Golden Dragon Bus * Soar Automotive (1991-yildan hozirgi kungacha) * Seres Group (1986-yildan hozirgi kungacha) ** DFSK (2003-yildan hozirgi kungacha) ** Seres (2016-yildan hozirgi kungacha) * Suda (2010-yildan hozirgi kungacha) * [[Sunlong|Sunlong Bus]] (2001-yildan hozirgi kungacha) * Tangjun Ou Ling * Tianma (1995-yildan hozirgi kungacha) * Techrules (2016-yildan hozirgi kungacha) * Tengzhong (2005-yildan hozirgi kungacha) * Weltmeister (2015-yildan hozirgi kungacha) * [[Wuling Motors|Wuling avtomobili]] (2007-yildan hozirgi kungacha) * Vuzhoulong (2000-yildan hozirgi kungacha) * Xinkai (1984-yildan hozirgi kungacha) * [[XPeng]] (2014-yildan hozirgi kungacha) * [[Yutong|Yutong Group]] (1963-yildan hozirgi kungacha) * [[Zhidian Automobile]] (2018-yildan hozirgi kungacha) * [[Zhongyu Auto]] (2004-yildan hozirgi kungacha) * ZX Auto (1999-yildan hozirgi kungacha) == Sobiq avto ishlab chiqaruvchilar == === Bankrot boʻlgan === * [[Anda'er|Andaer]] (1991-2016) * Bamin (1980-2010) * Baolong (1998-2005) * Binzhou gʻururi (2006-2008) * Bordrin (2016-2021) * Bayton (2016-2021) * [[Disai]] (1989-1996) * Dorsen (2018-2021) <ref>{{Veb manbasi |sana=2021-12-13 |sarlavha=BYD, Niu Technologies-backed Niutron reportedly take over failed automaker Dorcen's plants |url=https://cnevpost.com/2021/12/13/byd-niu-technologies-backed-niutron-reportedly-take-over-failed-automaker-dorcens-plants/ |qaralgan sana=2021-12-13 |ish=CnEVPost |til=en-US}}</ref> * Fuqi (1969-2013) * Fuxing (1994-1998) * [[Guizhou Yunque|Guychjou Yunke]] (1989-2005) * [[Green Field Motor]] (2010-2016) <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Zhejiang Green Field Motor |url=https://www.chinacarforums.com/threads/zhejiang-green-field-motor.20586/ |qaralgan sana=2021-09-16 |ish=China Car Forums |til=en-US}}</ref> <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=绿野汽车成空壳 拖欠3亿元货款-盖世汽车资讯 |url=https://auto.gasgoo.com/News/2016/05/17075437543760359686852.shtml |qaralgan sana=2021-09-16 |ish=auto.gasgoo.com}}</ref> * Greentech Automotive (2009-2018) * [[National Electric Vehicle Experimental & Demonstration Area|Milliy elektr transport vositalarining eksperimental va namoyish maydoni]] (NEVEDA) (1995-2004) * Shuanghuan Auto (1988-2016) ** Hongxing (1960-2004; Shuanghuan tomonidan sotib olingan) * Sanxing (1990-2002) * [[Shanlu Motors]] (1991-2001) * [[Shenyang Heibao]] (2001-2005) * [[Tianju Automobile|Tianju Automobilie]] (1987-2011) * [[Yemingzhu]] (1988-2011) * Tongtian (2002-2005) * [[Ycaco]] (1987-1993; Jiangxi avtomobil ishlab chiqarish zavodi bilan Isuzu yuk mashinalarini ishlab chiqaradigan [[Qoʻshma korxona|qoʻshma korxona]]) * [[Yemingzhu]] (1987-2011) * Youngman (2001-2019) * Yema Auto (1994-2019, Levdeo tomonidan sotib olingan) * Qoros (2013-2022) * Levdeo (2008-2023) === Sotib olingan yoki tugatilgan shoʻba korxona === * Dadi Auto (1988-2012; CHTC tomonidan sotib olingan) * Datong (1954-2000-yillar, [[FAW Group|FAW]] tomonidan sotib olingan) * Yungang (1989-2000-yillar, [[FAW Group|FAW]] tomonidan sotib olingan) * Oley (2012-2015, [[FAW Group|FAW]] shoʻba korxonasi) * Huali (1984-2002, [[FAW Group|FAW]] shoʻba korxonasi) * FAW Jilin (1980-2019, [[FAW Group|FAW]] shoʻba korxonasi) * FAW Tianjin (Junpai) (1965-2019, [[FAW Group|FAW]] shoʻba korxonasi) ** Xiali (1997-2015, FAW Tianjin shoʻba korxonasi) * Emgrand (2009-2014; Geely Auto-ning shoʻba korxonasi, Geelyga qaytgan) * Zhidou (2014-2020; Geely shoʻba korxonasi) * [[Fuzhou Automobile Works|Fuzhou Automobile works]] (1956-1984) ** [[Fuzhou Automotive Industry Corporation]] (1984-1990, Fujian Motors Groupga aylantirilgan) * Forta (1990-2001) (Yangi Fortaga aylandi) * Changfeng Motor (1950-1996, [[GAC Group]] tomonidan sotib olingan) * Gonow (2003-2016, [[GAC Group]] tomonidan sotib olingan) ** Hanjiang (2005 yilgacha Tonghui Machinery Works qoshidagi avtomobil ishlab chiqaruvchisi; Gonow tomonidan sotib olingan) * [[Yangchang Motors]] (1958-1993; 2009 yilda [[GAC Group]] tomonidan sotib olingan) * Hafei (1950-2015, [[Changan Automobile|Changʻan]] sho<nowiki>''</nowiki>ba korxonasi) * Huayang (1990-2004; Lifan Group tomonidan sotib olingan) * Liming (1986-2001) * Nanjing Yuejin Soyat (1999-2007, Nankin avtomobil korporatsiyasining shoʻba korxonasi) * [[Nushen]] (1990-2001; hozirda [[JAC Motors]] shoʻba korxonasi) * Polarsun Automobile (2003-2018, Weltmeister tomonidan sotib olingan) * Riich (2009-2013; [[Chery Automobil Co., Ltd|Chery]] sho<nowiki>''</nowiki>ba korxonasi) * [[Chery Automobil Co., Ltd|Rely]] (2009-2013; [[Chery Automobil Co., Ltd|Chery]] sho<nowiki>''</nowiki>ba korxonasi) * Traum (2017-2021; Zotye shoʻba korxonasi) * [[Domy Auto]] (2015-2021; Zotye shoʻba korxonasi) * Qinchuan (1987-2002; BYD kompaniyasi tomonidan sotib olingan, hozirda [[BYD Auto]] boʻldi) == Qoʻshma korxonalar == === Materik Xitoyda joriy va tugatilgan qoʻshma korxona ishlab chiqaruvchisi === * '''Volkswagen Auto Group (Germaniya)''' ** FAW-VW ([[FAW Group|FAW]] bilan) ** SAIC-VW ([[SAIC Motor|SAIC]] bilan) ** [[Volkswagen Group China|Volkswagen Anhui]] ([[JAC Motors|JAC]] bilan) * '''General Motors (AQSh)''' ** [[SAIC-GM]] ([[SAIC Motor|SAIC]] bilan) ** SAIC-GM-Wuling ([[Wuling Motors|Wuling]], [[SAIC Motor|SAIC]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' FAW-GM ([[FAW Group|FAW]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Jinbei GM (Brilliance Auto Group bilan) (SAICga sotilgan) * '''Ford (AQSh)''' ** Changan Ford ([[Changan Automobile|Changan]] bilan) ** [[Jiangling Ford]] (Jiangling Motors bilan) * '''Stellantis (Xalqaro)''' ** Dongfeng PSA ([[Dongfeng]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Stellantis Implements Asset-light Approach to Grow Jeep® Brand in China and Negotiates Termination of Local Joint Venture with GAC Group |url=https://www.media.stellantis.com/em-en/corporate-communications/press/stellantis-implements-asset-light-approach-to-grow-jeep-brand-in-china-and-negotiates-termination-of-local-joint-venture-with-gac-group |qaralgan sana=2022-07-18 |ish=www.media.stellantis.com |til=en |arxivsana=2022-11-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221113101836/https://www.media.stellantis.com/em-en/corporate-communications/press/stellantis-implements-asset-light-approach-to-grow-jeep-brand-in-china-and-negotiates-termination-of-local-joint-venture-with-gac-group }}</ref> GAC FCA ([[GAC Group|GAC]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Changan PSA ([[Changan Automobile|Changan]] bilan) (Baonengga sotilgan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Guangzhou Peugeot ([[GAC Group|GAC]] bilan) (ulushlari Honda tomonidan sotib olingan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Nanjing Fiat (Nanjing Auto bilan (SAICga birlashtirilgan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' [[Beijing Benz|Beijing Jeep]] (Daimler tomonidan sotib olingan) * '''Renault-Nissan-Mitsubishi (Xalqaro)''' ** GAC Mitsubishi ([[GAC Group|GAC]] bilan) ** Dongfeng Nissan ([[Dongfeng]] bilan) ** Zhengzhou Nissan ([[Dongfeng]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Renault Brilliance/Jinbei (Brilliance Auto Group bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Dongfeng Renault ** '''(Toʻxtatilgan)''' Soueast (Mitsubishi, Tayvan CMC bilan birgalikda. Xorijiy ishlab chiqaruvchi qoʻshma korxonadagi faoliyatini tugatgan) * '''Toyota (Yaponiya)''' ** FAW Toyota ([[FAW Group|FAW]] bilan) (Tianjin va Sichuan QKlari birlashtirilgan) ** GAC Toyota ([[GAC Group|GAC]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' FAW (Jilin) Daihatsu ([[FAW Group|FAW]] bilan) * '''Mercedes-Benz Group (Germaniya)''' ** [[Beijing Benz|Pekin Benz]] ([[BAIC Group|BAIC]] bilan) ** Fujian Benz ([[BAIC Group|BAIC]], Fujian Motors bilan) ** Smart (Geely bilan) * '''Honda (Yaponiya)''' ** Dongfeng Honda ([[Dongfeng]] bilan) ** Guangzhou Honda ([[GAC Group|GAC]] bilan) * '''Hyundai-Kia (Janubiy Koreya)''' ** Dongfeng Yueda Kia ([[Dongfeng]] bilan, Yueda Investments bilan birgalikda) ** Pekin Hyundai ([[BAIC Group|BAIC]] bilan) * '''Suzuki (Yaponiya)''' ** '''(Toʻxtatilgan)''' Changan Suzuki ([[Changan Automobile|Changan]] bilan) * '''Isuzu (Yaponiya)''' ** Jiangxi Isuzu (Jiangling bilan) ** Qingling Motors (Qingling bilan) * '''Mazda (Yaponiya)''' ** Changan Mazda ([[Changan Automobile|Changan]] bilan) ** '''(Toʻxtatilgan)''' Hainan Mazda ([[FAW Group|FAW]] bilan) (Barcha huquqlar Haimaga oʻtdi) ** '''(Toʻxtatilgan)''' FAW Car-Mazda ([[FAW Group|FAW]] bilan) ([[Changan Automobile|Changanga]] sotilgan) * '''BMW (Germaniya)''' ** BMW Brilliance (Brilliance Auto Group bilan) * '''Tata Group (Hindiston)''' ** Chery Jaguar Land Rover ([[Chery Automobil Co., Ltd|Chery]] bilan) * '''Luxgen (Tayvan, Xitoy)''' ** '''(Toʻxtatilgan)''' Luxgen (Dongfeng Yulon) (Yulon bilan qoʻshma korxona) == Xorijiy ishlab chiqaruvchi == * [[Tesla (kompaniya)|'''Tesla''']] '''(AQSh)''' ** Gigafactory Shanghai (Hozirda Xitoyning materikdagi yagona toʻliq xorijiy avtomobil ishlab chiqaruvchisi) == Yana qarang == * [[Xitoy avtomobil sanoati|Xitoyda avtomobil sanoati]] * Avtomobil ishlab chiqaruvchilar roʻyxati * Osiyo avtomobil ishlab chiqaruvchilari roʻyxati * Avtomobil markalari roʻyxati == Manbalar == [[Turkum:Xitoy kompaniyalari]] [[Turkum:Xitoy avtomobil brendlari]] [[Turkum:Xitoy avtomobillari]] [[Turkum:Avtomabillar]] 8w8ov5w9kvkdh1jojm9oyw144jmz3bs 0 967456 6192821 5808397 2026-07-04T10:39:32Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192821 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Yevgeniy Skomoroxov | toʻliqism = Yevgeniy Vasilyevich Skomoroxov | tasvir = | tavallud_sana = {{birth date|1945|7|11|df=yes}} | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|Moskva viloyati}}, RSFSR | vafot_sana = {{death date and age|2002|11|10|1945|7|11|df=yes}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Moskva}}, Rossiya | boʻyi = | joriyklub = | klubraqami = | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Himoyachi]] | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = | yillar1 = 1967 | klublar1 = [[:en:FC Moldova Kishinyov|FC Moldova Kishinyov]] | yillar2 = 1968 | klublar2 = [[:en:FC Rassvet Krasnoyarsk|FC Rassvet Krasnoyarsk]] | yillar3 = 1968—1969 | klublar3 = [[Paxtakor (futbol klubi)|FC Paxtakor Toshkent]] | yillar4 = 1969—1971 | klublar4 = [[:en:FC Avtomobilist Krasnoyarsk|FC Avtomobilist Krasnoyarsk]] | isht1 = 0 | isht2 = 13 | isht3 = 1 | isht4 = 9 | gollar1 = 0 | gollar2 = 0 | gollar3 = 0 | gollar4 = 0 | milliyyillar1 = | milliyjamoa1 = | milliyisht1 = | milliygollar1 = | boshliqyillar1 = 1990—1991 | boshliqklublar1 = [[Torpedo Moskva]] (murabbiy) | boshliqyillar2 = 1991—1992 | boshliqklublar2 = [[FC Torpedo Moskva|Torpedo Moskva]] | boshliqyillar3 = 1993—1994 | boshliqklublar3 = [[Esteghlal F.C.|Esteghlal Tehran]] | boshliqyillar4 = 1997 | boshliqklublar4 = [[:en:FC Torpedo Vladimir|FC Torpedo Vladimir]] | boshliqyillar5 = 1999 | boshliqklublar5 = [[Esteghlal F.C.|Esteghlal Tehran]] | boshliqyillar6 = 2000 | boshliqklublar6 = [[:en:Liaoning FC|Liaoning FC]] | boshliqyillar7 = 2002 | boshliqklublar7 = FC Torpedo Vladimir | pcupdate = | ntupdate = }} '''Yevgeni Vasilyevich Skomoroxov''' ({{Lang-ru|Евгений Васильевич Скоморохов}}; 1945-yil 11-iyul &#x2013; 2002-yil 10-noyabr<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Umer nastavnik „Torpedo“ |url=http://www.prizyv.ru/archives/332323 |qaralgan sana=2023-09-09 |arxivsana=2013-03-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130331010146/http://www.prizyv.ru/archives/332323 }}</ref>) rossiyalik professional [[futbol]] murabbiyi va sobiq sovet futbolchisi. == Futbolchilik faoliyati == Yevgeniy Skomorokhov futbolchi sifatida „Moldova“, „Rassvet“ (keyinchalik „Avtomobilist“) va „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“ jamoalarida oʻynagan. Paxtakor tarkibida u SSSR Oliy ligasida bitta oʻyinda, shuningdek, 1967/1968-yilgi mavsumda mamlakat kubogida Luganskning „Zorya“ klubiga qarshi bitta oʻyin oʻtkazdi<ref>[http://football.lg.ua/index.php?option=com_joomleague&view=player&p=103:-1967-1968-&tid=518:--&pid=6534:-- Igrok – Yevgeniy Vasilevich Skomoroxov]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 24 yoshida u jiddiy jarohat oldi va ikki yildan soʻng futbolchilik faoliyatini yakunlashga majbur boʻldi. 2002-yil 10-noyabrda u sogʻligʻi tufayli vafot etdi<ref name="prizyv">{{Cite web|url=http://www.prizyv.ru/archives/332323|title=Умер наставник «Торпедо»|accessdate=2013-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130331010146/http://www.prizyv.ru/archives/332323|archivedate=2013-03-31|deadlink=yes}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.klisf.info/numeric/index.app?cmd=ln&lang=ru&id=122199465805342 KLISF tomonidan martaba xulosasi] {{Navboxes |title= Yevgeniy Skomoroxov murabbiylik jamoalari |list1= {{Torpedo Moskva klubi murabbiylari}} {{Esteghlal F.C. murabbiylari}} }} {{DEFAULTSORT:Skomoroxov, Yevgeniy}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol murabbiylari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:SSSR erkak futbolchilari]] [[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]] [[Turkum:FK Kalininets futbolchilari]] [[Turkum:FC Yenisey Krasnoyarsk futbolchilari]] [[Turkum:Paxtakor jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:SSSR futbol murabbiylari]] [[Turkum:Rossiyalik futbol murabbiylari]] [[Turkum:FK Torpedo Moskva murabbiylari]] [[Turkum:FK Esteghlal Tehron murabbiylari]] [[Turkum:FK Torpedo Vladimir murabbiylari]] [[Turkum:Liaoning F.C. murabbiylari]] [[Turkum:Rossiya sport ustalari]] pvmxc5wyaeietgwim3uiibous21xaie 0 971672 6192472 5470457 2026-07-03T21:04:55Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192472 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi |name = Wim Addicks |image = Wim Addicks.png |caption = Addicks 1923-yilda |fullname = Willem Addicks<ref>{{cite news|url=https://archief.amsterdam/indexen/deeds/98533414-376f-56a3-e053-b784100ade19|title=Archiefkaarten: Willem Addicks|publisher=Stadsarchief Amsterdam|accessdate=10 August 2022|language=Dutch|access-date=2023-09-16|archive-date=2022-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810182221/https://archief.amsterdam/indexen/deeds/98533414-376f-56a3-e053-b784100ade19|url-status=dead}}</ref> |birth_date = {{birth date|1896|8|28|df=yes}} |birth_place = [[Amsterdam]], Gollandiya |death_date = {{death date and age|1985|7|8|1896|8|28|df=yes}} |death_place = Amsterdam, Gollandiya |position = [[Hujumchi]] |nationalteam1 = [[Gollandiya]] |nationalyears1 = 1923 |nationalcaps1 = 3 |nationalgoals1 = 2 }} '''Wim Addicks''' ({{Talaffuz|Vim Addiks}}<span lang="nl" style="font-style:italic;">) (1896-yil 28-avgust, [[Amsterdam]] —8-iyul 1985-yil [[Amsterdam]]</span>) – [[Niderlandiya|gollandiyalik]] [[Futbol|futbolchi]], [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida oʻynagan. U Amsterdamning De Meuwen, OFK va Ajax jamoalarida toʻp surgan. [[Niderlandiya milliy futbol terma jamoasi|Gollandiya terma jamoasi]] tarkibida 3ta oʻyin oʻtkazib, 2ta gol urgan. == Yoshlik yillari == Wim [[1896|1896-yil]] [[28-avgust|28-avgustda]] [[Amsterdam|Amsterdamda]] Ari Teunis Addicks va Linka Xansumning oilasida tugʻilgan. Uning otasi Xardinksveldlik, onasi esa Gissendam shahridan boʻlgan, ular [[1880|1880-yil]] aprel oyida turmush qurishgan va Amersfortda uzoq vaqt yashashgan. Wim, tugʻilishidan oldin 26 kun yashab vafot etgan<ref>Vim Addiks (29.12.1890—26.01.1891)</ref> katta akasi sharafiga nomlangan. Bu oiladagi yagona yoʻqotish boʻlmagan – [[1886|1886-yil]] mart oyida ularning birinchi oʻgʻli Martinius Kasimir vafot etgan boʻlib, u 22 oy yashagan. Addicksning katta opa-singillari Lena Goserina (1880) va Anna Hendrika (1882) va aka-uka Adrian (1885), Martinyus (1887) va Dirk Nikolas (1889) boʻlgan. == Futbolchilik faoliyati == === Klubdagi faoliyati === Taxminan [[1915]]-yildan Addicks De Meuven futbol jamoasi tarkibida oʻynagan va Amsterdam terma jamoasiga chaqirilgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010023113%3Ampeg21%3Ap006%3Aa0070 |sarlavha=Sportnieuws. |nashriyot=''kranten.kb.nl'' |til=nl |qaralgan sana=2012-06-13 |arxivurl=https://www.webcitation.org/68jwMjp0W?url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd:010023113:mpeg21:p006:a0070 |arxivsana=2012-06-27}}</ref>. [[1917]]-yilda OFK klubida oʻynay boshlagan<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.afc-amsterdam.nl/primosite/show.do?ctx=145832,161613 |sarlavha=Periode 1895 — 1920. |nashriyot=''afc-amsterdam.nl'' |til=nl |qaralgan sana=2012-06-13 |arxivurl=https://www.webcitation.org/68k0xhorE?url=http://www.afc-amsterdam.nl/primosite/show.do?ctx=145832,161613 |arxivsana=2012-06-27}}</ref>. [[1922|1922-yil]] avgust oyida Wim Addicks va Eddi Xemel [[Angliya|ingliz]] murabbiyi Jek Reynolds tomonidan boshqariladigan Ajaxga jamoasiga<ref>{{Veb manbasi |url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010210609%3Ampeg21%3Ap002%3Aa0051 |sarlavha=Sportnieuws. Voetbal. |nashriyot=''kranten.kb.nl'' |til=nl |qaralgan sana=2012-06-13 |arxivurl=https://www.webcitation.org/68k0z5UvR?url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd:010210609:mpeg21:p002:a0051 |arxivsana=2012-06-27}}</ref> koʻchib oʻtishgan. Har ikki futbolchi klub uchun debyutini [[3-sentyabr|3-sentyabr kuni]] Avstriyaning First jamoasi bilan oʻrtoqlik uchrashuvida oʻtkazgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010008031%3Ampeg21%3Ap003%3Aa0063 |sarlavha=Ajax — First Vienna 1:3. |nashriyot=''kranten.kb.nl'' |til=nl |qaralgan sana=2012-06-13 |arxivurl=https://www.webcitation.org/68k0zidOZ?url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd:010008031:mpeg21:p003:a0063 |arxivsana=2012-06-27}}</ref>. Uchrashuv „Ajax“ning 1:3 hisobidagi magʻlubiyati bilan yakunlangan. Wim „Ajax“ uchun chempionatdagi birinchi oʻyinini [[17-sentyabr|17-sentyabr kuni]] Blau Vita jamoasiga (4:0) qarshi oʻtkazgan. Keyingi oʻyinda Schindelerga qarshi dubl qayd etgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010026177%3Ampeg21%3Ap013%3Aa0142 |sarlavha=Ajax — Blaiw Wit 4:0. |nashriyot=''kranten.kb.nl'' |til=nl |qaralgan sana=2012-06-13 |arxivurl=https://www.webcitation.org/68k10J8qk?url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd:010026177:mpeg21:p013:a0142 |arxivsana=2012-06-27}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010008057%3Ampeg21%3Ap006%3Aa0133 |sarlavha=Ajax — Blaiw Wit 4:0. |nashriyot=''kranten.kb.nl'' |til=nl |qaralgan sana=2012-06-13 |arxivurl=https://www.webcitation.org/68k10yeD3?url=http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd:010008057:mpeg21:p006:a0133 |arxivsana=2012-06-27}}</ref>. Addicks liganing 22 oʻyinida 14 ta gol urib, jamoaning eng yaxshi toʻpurari boʻlgan. „Ajax“ mavsum yakuniga koʻra chempionatda beshinchi oʻrinni egallagan. Keyingi mavsumlarda Wim oʻrinbosarlar tarkibida oʻynab, amsterdamliklar asosiy jamoasiga kira olmagan. Klubdagi 9 yillik faoliyati davomida Addicks asosiy jamoa tarkibida 28 ta oʻyin oʻtkazib, 15 ta gol urgan. Addicks „Ajax“ uchun soʻnggi oʻyinini [[1931|1931-yil]] [[19-aprel|19-aprelda]] Germes DVS klubiga qarshi oʻtkazgan<span class="noprint" style="font-style:normal; font-weight:normal;"><span style="display:inline-block; font-size:80%; position:relative;"><span style="font-size:117.6%; margin-left:-0.43em; position:relative; top:0.28em;"><small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на нидерландском языке">)</small></span></span></span>. Oʻsha yili Wim futbolchilik faoliyatini yakunlashga qaror qilgan. === Niderlandiya terma jamoasi === Wim Addicks [[Niderlandiya milliy futbol terma jamoasi|Gollandiya terma jamoasidagi]] debyutini [[1923|1923-yil]] [[2-aprel|2-aprelda]] [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya terma jamoasiga]] qarshi oʻyinda oʻtkazgan. Wim oʻzining birinchi oʻyinida ikkita gol urgan va jamoasi 8:1 hisobida gʻalaba qozonishiga xissa qoʻshgan.. Hammasi boʻlib, Wim terma jamoada 3 ta oʻyin oʻtkazgan va 2 ta gol urishga muvaffaq boʻlgan. Addicks terma jamoadagi soʻnggi oʻyinini 1923-yil [[10-may|10-mayda]] [[Germaniya milliy futbol terma jamoasi|Germaniya terma jamoasiga]] qarshi oʻtkazgan va oʻyin 0:0 hisobida durang bilan yakunlangan. == Shahsiy hayoti == Addicks olmos kesuvchi 28 yoshli Gertreyd Hollands bilan oila qurgan. Ularning nikohi [[1928|1928-yil]] [[11-oktyabr|11-oktyabrda]] Amsterdamda qayd etilgan. [[Ikkinchi jahon urushi|Ikkinchi Jahon urushi]] paytida Wimning akasi Martinius Kasimir nemis bosqinchilariga qarshi qarshilik koʻrsatish harakatiga qoʻshilgan. [[1941|1941-yil]] [[6-sentyabr|6-sentyabrda]] Martinius Kasimir oʻgʻlini hibsga olish uchun uning uyiga bostirib kirgan nemislar tomonidan otib oʻldirilgan. == Soʻnggi yillari == Umrining soʻnggi yillarida Wim oʻzining sobiq klubining ijtimoiy faoliyatida ishtirok etishni davom ettirgan, shuning uchun [[1982|1982-yil]] [[20-noyabr|20-noyabrda]] [[Брандстедер, Тон|Ton Brandsteder]], Ger Fisher, Yan Pottharst va [[Стерке, Йон де|Jon de Sterke]], [[Коппен, Луи|Lui]] kabi koʻplab „Ajax“ faxriylari bilan yigʻilgan. [[1985|1985-yil]] [[8-iyul|8-iyulda]] Wim Addicks Amsterdamda 88 yoshida vafot etgan. == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:1985-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:8-iyulda vafot etganlar]] [[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:28-avgustda tugʻilganlar]] [[Turkum:Niderlandiyalik erkak futbolchilar]] 6olbfax0d03wagwc60qglzvntazz7o4 0 973187 6192194 5178165 2026-07-03T13:28:27Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192194 wikitext text/x-wiki {{Basketbolchi bilgiqutisi | name = Vladimír Brodziansky | image = CJB 20 21 VLADIMIR BRODSIANKSY 10 DGL 2812.jpg | image_size = | caption = Brodziansky playing with [[Joventut Badalona]] | number = 10 | position = [[Power forward (basketball)|Power forward]] / [[Center (basketball)|center]] | league = [[Liga ACB]] | team = Joventut Badalona | birth_date = {{birth date and age|1994|5|8|df=y}} | birth_place = [[Prievidza]], Slovakia | nationality = Slovak | high_school = | college = *[[Pratt Community College|Pratt CC]] (2014–2015) * [[TCU Horned Frogs men's basketball|TCU]] (2015–2018) | draft_year = 2018 | career_start = 2018 | highlights = * [[National Invitation Tournament|NIT]] champion ([[2017 National Invitation Tournament|2017]]) * [[Adriatic League|ABA League]] champion (2023) * Second-team All-[[Big 12 Conference|Big 12]] (2017) * Third-team All-Big 12 (2018) | medal_templates = }} '''Vladimir Brodziansky''' (1994-yil 8-mayda tugʻilgan) – ACB Ligasining Joventut Badalona klubi uchun slovakiyalik professional [[Basketbol|basketbolchi]]. U TCU Horned Frogs uchun kollej basketboli oʻynagan. == Kollej karerasi == Brodziansky Slovakiyaning Prievidza shahrida tugʻilgan va 2014-yil avgust oyida AQShga koʻchib oʻtgan. U Pratt Community kollejiga oʻqishga kirdi va uyerda bir mavsum oʻynadi, u yerda har bir oʻyinda oʻrtacha 15,3 ochko va 8,8 ribaund toʻpladi. Keyinchalik u Trent Johnson qoʻl ostida oʻynash uchun TCUga oʻtdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Barnhouse |first=Wendell |date=5 December 2017 |title=From Slovakia to Cowtown: Vlad Brodziansky has found a home at ascendant TCU |work=The Athletic |url=https://theathletic.com/175168/2017/12/05/from-slovakia-to-cowtown-vlad-brodziansky-has-found-a-home-at-ascendant-tcu/ |access-date=11 April 2018}}</ref>. Murabbiy Jamie Dixon 2016-yilda kelganidan soʻng, u Brodzianskyning kuchi, vazni va chidamliligini oshirish ustida ishladi. 2016-yil 16-yanvarda TCU Ayova shtatini 84-77 ta hisobida magʻlub etganida, u 25 ta ochko, 14 rebound va uchta blokka ega edi. Bu harakat unga haftaning eng yaxshi 12 ta futbolchisi unvonini taqdim etdi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Mendez |first=Carlos |date=17 January 2017 |title=TCU basketball's newest threat emerges in 6-11 Slovakian center |work=[[Fort Worth Star-Telegram]] |url=http://www.star-telegram.com/sports/college/big-12/texas-christian-university/article127069134.html |access-date=11 April 2018}}</ref>. Oʻsmirlik davrida Brodziansky „All-Big 12 ta“ va „Himoyaviy“ ikkinchi jamoaga tayinlandi<ref name="Big12">{{Veb manbasi |sarlavha=Three Teams Lead Men's Basketball Awards |url=http://www.big12sports.com/ViewArticle.dbml?SPSID=106110&SPID=13134&DB_OEM_ID=10410&ATCLID=211514295 |ish=Big 12 Sports |qaralgan sana=11 March 2017 |sana=5 March 2017}}</ref>. U oʻsmir sifatida NIT gʻolibi boʻlgan jamoaning asosiy ishtirokchisi edi. U har bir oʻyinda oʻrtacha 14,1 ochko toʻpladi va uning 82 ta bloki maktab tarixidagi ikkinchi eng yuqori bitta mavsum boʻldi<ref name="mendez">{{Yangiliklar manbasi |last=Mendez |first=Carlos |date=12 October 2017 |title=Guess what TCU player got snubbed on the Big 12 preseason basketball team |work=[[Fort Worth Star-Telegram]] |url=http://www.star-telegram.com/sports/college/big-12/texas-christian-university/article178462826.html |access-date=19 May 2018}}</ref>. Oʻzining katta mavsumiga kelib, u Preseason Big 12 ta jamoasiga tayinlandi<ref name="mendez"/>. Brodzianky kattalar safida oʻrtacha 15,1 ochko, 5,1 ribaund va 1,6 blok toʻplagan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Sipple |first=George |date=15 March 2018 |title=NCAA tournament: Meet the teams coming to Little Caesars Arena |work=[[Detroit Free Press]] |url=https://www.freep.com/story/sports/college/michigan-state/spartans/2018/03/15/michigan-state-ncaa-tournament-basketball-little-caesars-arena/417668002/ |access-date=11 April 2018}}</ref>. U maydondan 57,7% zarba berdi, „Katta 12“da uchinchi. Brodziansky Cenior CLASS mukofoti va Kareem Abdul-Jabber nomidagi Yilning markazi mukofotining finalchisi edi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Stephenson |first=Stefan |date=6 March 2018 |title=TCU senior duo adds more post-season honors |work=[[Fort Worth Star-Telegram]] |url=http://www.star-telegram.com/sports/college/big-12/texas-christian-university/article203779529.html |access-date=11 April 2018}}</ref>. Katta boʻlganida, u All-Big 12 ta uchinchi jamoasiga tayinlangan<ref>{{Press-reliz manbasi |url=http://www.big12sports.com/ViewArticle.dbml?SPSID=106110&SPID=13134&DB_OEM_ID=10410&ATCLID=211704001 |title=Men's Basketball All-Big 12 Awards Announced |publisher=Big 12 Conference |date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018}}</ref> U TCUni NCAA turnirida 21-12 rekord va 6 ta urugʻiga olib keldi. Shoxli qurbaqa sifatida oʻzining soʻnggi oʻyinida Sirakuzaga 57-52 ta hisobida magʻlub boʻlgan Brodziansky 13 ochko toʻpladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=16 March 2018 |title=Retreivers(sic) shock top seed Virginia |work=Longview Daily News |agency=Associated Press |url=http://tdn.com/sports/retreivers-shock-top-seed-virginia/article_740d61c3-f123-55e9-aa2a-7d5679a6f4f9.html |access-date=11 April 2018}}</ref>. == Professional martaba == Brodziansky 2018-yilgi NBA loyihasida qatnashmagan, ammo NBA yozgi ligasida [[Cleveland Cavaliers]] tomonidan imzolangan<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Davison |first=Drew |date=3 July 2018 |title=TCU hoops lands three players in NBA summer league |work=[[Fort Worth Star-Telegram]] |url=https://www.star-telegram.com/sports/college/big-12/texas-christian-university/article214289239.html |access-date=5 July 2018}}</ref>. 2018-yil 31-iyulda u Liga ACB ning Obradoiro CAB bilan shartnoma imzoladi<ref name="piratas">{{Veb manbasi |ish=Piratasdelbasket.net |url=https://piratasdelbasket.net/el-monbus-obradoiro-ficha-a-vladimir-brodziansky/ |sarlavha=El Monbus Obradoiro ficha a Vladimir Brodziansky |sana=31 July 2018 |til=es |qaralgan sana=4 August 2018 |arxivsana=2022-12-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221227203604/https://piratasdelbasket.net/el-monbus-obradoiro-ficha-a-vladimir-brodziansky/ }}</ref>. 2020-yil 1-iyulda u Liga ACB klubi Joventut Badalona bilan shartnoma imzoladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=1 July 2020 |title=Vladimir Brodziansky inks with Badalona |language=En |work=Sportando |url=https://sportando.basketball/en/vladimir-brodziansky-inks-with-badalona/ |access-date=1 July 2020}}</ref>. 2022-yil 10-iyun kuni u Turkiya Basketbol Superligasining (BSL) Bahcheshehir Koleji bilan shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.eurobasket.com/Turkey/news/750033/Bahcesehir-adds-Brodziansky-to-their-roster |sarlavha=Bahcesehir adds Brodziansky to their roster |muallif= |ism= |sana=June 10, 2022 |ish= |nashriyot=Eurobasket |til=En |qaralgan sana=June 13, 2022}}</ref>. 2022-yil 11-noyabrda u Serbiya KLS va Adriatik ligasining Partizan Belgrad klubi bilan shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.eurobasket.com/Euroleague/news/777483/Partizan-lands-Vladimir-Brodziansky |sarlavha=Partizan lands Vladimir Brodziansky |muallif= |ism= |sana=November 11, 2022 |ish= |nashriyot=Eurobasket |til=En |qaralgan sana=November 11, 2022}}</ref>. 2023-yil 1-fevralda u Liga ACB klubi Joventut Badalona bilan shartnoma imzoladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.penya.com/ca/club/noticies/171-2022-2023/3751-vladimir-brodziansky-torna-a-badalona |sarlavha=Vladimir Brodziansky torna a Badalona |muallif= |ism= |sana=February 1, 2023 |ish=penya.com |nashriyot= |til=ca |qaralgan sana=April 26, 2023}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}} == Tashqi havolalar == * [http://www.gofrogs.com/sports/m-baskbl/mtt/vladimir_brodziansky_979158.html TCU shoxli qurbaqalar bio] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20180412082222/http://www.gofrogs.com/sports/m-baskbl/mtt/vladimir_brodziansky_979158.html |date=2018-04-12 }} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1994-yilda tugʻilganlar]] 4glv0yiy567d04jjjzdrqgr7i7va4sv 0 985470 6192220 5232232 2026-07-03T14:39:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192220 wikitext text/x-wiki {{Olim bilgiqutisi | ismi = | tasvir =[[File:Vladislav Goncharuk.jpg|250px|Vladislav Goncharuk]] | tasvir_eni = | izoh = | tavallud_sanasi = [[1941-yil]] [[20-oktyabr]] | tavallud_joyi = [[Toshkent]] [[Oʻzbekiston SSR]] [[SSSR]] | vafot_sanasi = <!-- {{vafot sanasi|Yil|Oy|Kun}} --> | vafot_joyi = | istiqomat_joylari = | fuqaroligi = {{SSSR}} →{{RUS}} | millati = | sohasi = [[kimyo]], [[fizika]] [[biologiya]] | ish_joylari = L. V. Pisarjevskiy nomidagi fizik kimyo instituti | institutlar = | alma_mater =Taras Shevchenko nomidagi Kiyev Milliy universitetining kimyo fakulteti | tezis_sarlavhasi = | akademik_rahbarlari = | mashhur_shogirdlari = | mashhur_ishlari = | oʻtkazayotgan_taʼsiri = | koʻrsatgan_taʼsiri = | mukofotlari = | turmush_oʻrtogʻi = | dini = | vebsayt = }} '''Vladislav Vladimirovich Goncharuk''' ([[1941]]-yil [[20-oktyabr]], [[Toshkent]]) – [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|sovet]] va [[ukraina]] [[olim]]<nowiki/>i ([[kimyo]], [[fizika]], [[biologiya]] va [[suv]] [[Texnologiya|texnologiyasi]], [[fizik kimyo]], [[kimyoviy kinetika]] va [[kataliz]], kolloid kimyo sohalarida) . U [[Ukraina milliy fanlar akademiyasi|Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining]] [[Akademik|akademigi]] ([[1997]]), fan va texnika sohasidagi uchun Ukrainada xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi ([[1998]]), Ukraina Davlat mukofoti laureati ([[2003]]). == Hayoti == Vladilav Goncharuk 1941-yil 20-oktyabrda Toshkentda tavallud topgan. [[Kiyev universiteti|T. Shevchenko]] nomidagi [[Kiyev universiteti|Kiev davlat universitetini tamomlagandan soʻng]] ([[1965]]), Ukraina SSR Fanlar akademiyasining fizik kimyo institutida ([[1966]]) ishlagan. [[1971]]-yildan esa A. V. Dumanskiy nomidagi kolloid kimyo va suv kimyosi institutiga ishga kirgan. U yerda kichik ilmiy xodimdan institut direktorigacha boʻlgan yoʻlni bosib oʻtgan ([[1988]]). [[1998-yil]]dan – Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining akademik-kotibi va Prezidiumi aʼzosi boʻlgan. == Faoliyati == 350 dan ortiq maqolalar, 5 ta [[Monografiya|monografiyalar]] muallifi, 40 ta patent va [[Ixtiro|ixtirolarga]] mualliflik guvohnomalari sohibi. Ukraina Taʼlim va fan vazirligi huzuridagi Atrof-muhitni muhofaza qilish boʻyicha muvofiqlashtiruvchi kengash aʼzosi. „Suv kimyosi va texnologiyasi“ jurnalining bosh muharriri, „Ukraina milliy fanlar akademiyasining Axborotnomasi“, „Nazariy va eksperimental kimyo“, „Ukraina kimyo jurnali“ jurnallarining tahririyat aʼzosi. Fan va texnologiyalarni rivojlantirishning ustuvor yoʻnalishlari boʻyicha muvofiqlashtiruvchi kengash aʼzosi (Atrof-muhitni muhofaza qilish boʻlimi<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/609-94-%D0%BF Kabіnet Mіnіstrіv Ukraїni Postanova № 609 vіd 01.09.1994 „Pro koordinatsіynі radi z prіoritetnix napryamіv rozvitku nauki і texnіki ta їx personalniy sklad“]</ref>). Ukrainaning fan va texnologiya sohasidagi Davlat mukofotlari qoʻmitasi aʼzosi<ref>{{Veb manbasi |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/314/2006 |sarlavha=Президент України Указ № 314/2006 від 19.04.2006 «Питання Комітету з Державних премій України в галузі науки і техніки» |qaralgan sana=2016-06-13 |arxivsana=2016-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160816120636/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/314/2006}}</ref>. 2020-yilning mart oyida NASU prezidenti lavozimiga nomzodi qoʻyilgan. == Tanlangan nashrlari == * Obessolennaya voda i jiznedeyatelnost organizmov / V. Goncharuk, V. Arxipchuk/ V. Goncharuk, V. Arkhipchuk // Ukraina Milliy Fanlar Akademiyasining Axborotnomasi. – 2002-yil. – N 9. – 45—48-betlar. – Bibliografiya : 16 nom. * Kompleksnaya otsenka kachestva fasovannix vod. Goncharuk, V. Arkhipchuk, G. Terletskaya, G. Korczak // Ukraina Milliy Fanlar Akademiyasining Axborotnomasi. – 2005-yil. – N 3. – 47—58-betlar. – Bibliografiya : 11 nom. * Mikromitseti v vode (Issledovaniya novogo komponenta gidrobiotsenozov i otsenka ego opasnosti dlya zdorovya naseleniya Ukraini). Goncharuk, A. Savluk, M. Saprykina, Rudenko A., E. Koval // Ukraina Milliy fanlar akademiyasining axborotnomasi. – 2007-yil. – N 12. – 47—58-betlar. – Bibliografiya : 15 ta nom. == Mukofotlari == * Fan va texnika sohasidagi Ukraina Davlat mukofoti – ''„Kataliz. Klaster yondashuvlari, geterogen va bir jinsli kataliz mexanizmlari“''<ref>{{Veb manbasi |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1480/2003 |sarlavha=Президент України Указ № 1480/2003 від 23.12.2003 «Про присудження Державних премій України в галузі науки і техніки 2003 року» |qaralgan sana=2016-06-13 |arxivsana=2016-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160816110148/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1480/2003}}</ref> ilmiy ish toʻplami uchun * Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining L. V. Pisarjevskiy nomidagi mukofoti * Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining A. I. Brodskiy nomidagi mukofoti * III darajali „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni – ''Chernobil fojiasi oqibatlarini bartaraf etishda koʻrsatilgan jasorat, fidoyilik, yuqori professionallik, muhim ijtimoiy va ekologik davlat dasturlarini amalga oshirishdagi muhim mehnat yutuqlari uchun''<ref>{{Veb manbasi |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/327/2006 |sarlavha=Президент України Указ № 327/2006 від 21.04.2006 «Про відзначення державними нагородами України учасників ліквідації наслідків аварії на Чорнобильській АЕС» |qaralgan sana=2016-06-13 |arxivsana=2016-08-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160816103215/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/327/2006}}</ref> * Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining „Ilmiy yutuqlari uchun“ mukofoti * Ukrainada xizmat koʻrsatgan fan va texnika arbobi – ''ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirishga, Ukrainaning ilmiy-texnik salohiyatini mustahkamlashga qoʻshgan katta shaxsiy hissasi uchun va Ukraina Milliy fanlar akademiyasining 80 yilligi munosabati bilan''<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Prezident Ukraїni Ukaz № 1312/98 vіd 26.11.1998 „Pro vіdznachennya nagorodami Ukraїni pratsіvnikіv Natsіonalnoї akademії nauk Ukraїni“ |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1312/98 |qaralgan sana=2014-02-16 |arxivsana=2014-02-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140222005122/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1312/98 }}</ref> * Ukraina Vazirlar Mahkamasining innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish uchun mukofoti – ''„Yuqori sifatli ichimlik suvi olish uchun eng yangi texnologiyalar va uskunalarni ishlab chiqish va joriy etish“ ilmiy ishi uchun (hammualliflik''<ref>{{Veb manbasi |url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/284-2013-%D1%80 |sarlavha=Кабінет Міністрів України Розпорядження № 284-р від 29.04.2013 «Про присудження Премії Кабінету Міністрів України за розроблення і впровадження інноваційних технологій» |qaralgan sana=2016-06-13 |arxivsana=2017-04-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20170403061823/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/284-2013-%D1%80}}</ref>) == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://archive.mdct.ru/portal/all/herald/2010-10/index.htm Ukraina Milliy Fanlar Akademiyasining Axborotnomasi.] [http://archive.mdct.ru/portal/all/herald/2010-10/index.htm Umumiy ilmiy va ijtimoiy-siyosiy jurnal – 2010 – 10-son.] * [https://web.archive.org/web/20161106062711/http://www.nas.gov.ua/UA/Sites/PersonalSite/Pages/default.aspx?ffn1=Email&fft1=Eq&ffv1=Goncharuk. V.V@nas.gov.ua Ukraina NAS rasmiy veb-saytidagi sahifa] * [http://archive.mdct.ru/people/gvv.html Goncharuk Vladislav Vladimirovich nomidagi NBUV veb-saytida. V.Vernadskiy]  * {{YouTube|sBODuEJ1Q4g|Золотий запас України. Питна вода - інтерв'ю з академіком В.В.Гончаруком}} * {{YouTube|cy8S97n5dL4|ACADEMIA. Владислав Гончарук. «До і після Чорнобиля». 1-а лекція. Випуск від 17.09.2013}} * {{YouTube|krfkDR3n6c4|ACADEMIA. Владислав Гончарук. «До і після Чорнобиля». 2-а лекція. Випуск від 17.09.2013}} * [http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20898/video_id/336089 Vladislav Goncharuk.] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131014022507/http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20898/video_id/336089 |date=2013-10-14 }} [http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20898/video_id/336089 „Chernobildan oldin va keyin.“] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131014022507/http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20898/video_id/336089 |date=2013-10-14 }} [http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20898/video_id/336089 1-maʼruza] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20131014022507/http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/20898/video_id/336089 |date=2013-10-14 }} * [https://archive.today/20121222102655/www.nbuv.gov.ua/people/gvv.html Oʻzmilliybank sayti im.] [https://archive.today/20121222102655/www.nbuv.gov.ua/people/gvv.html V.Vernadskiy] * [http://who-is-who.ua/main/page/yuvilyars2011/110/544 Goncharuk Vladislav Vladimirovich] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20181211015431/http://who-is-who.ua/main/page/yuvilyars2011/110/544 |date=2018-12-11 }} * [http://gazeta.dt.ua/ENVIRONMENT/akademik_nan_ukrayini_vladislav_goncharuk_mi_zaproponuvali_novi_standarti_na_pitnu_vodu,_yaki_prints.html Ukraina Milliy Fanlar akademiyasining akademigi Vladislav Goncharuk: „Biz ichimlik suvi uchun dunyoda qabul qilinganidan tubdan farq qiladigan yangi standartlarni taklif qildik“ Arxivnaya kopiya // Haftaning koʻzgusi, №. 31 (811), 28.08.2010] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170504135954/http://gazeta.dt.ua/ENVIRONMENT/akademik_nan_ukrayini_vladislav_goncharuk_mi_zaproponuvali_novi_standarti_na_pitnu_vodu,_yaki_prints.html |date=2017-05-04 }} * [http://logos-ukraine.com.ua/project/index.php?project=nued&id=31 „Ukraina olimlari – davlat elitasi“] [[Turkum:Toshkentda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1941-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:20-oktyabrda tugʻilganlar]] rr6ajbay02bz66jb1tgvo368w73ahp0 0 995570 6192794 6154887 2026-07-04T10:08:02Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192794 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | tavallud_sanasi = [[3-mart]] [[1896-yil]] | tavallud_joyi = [[Kiyev]], [[Rossiya]] | vafot_sanasi = [[7-aprel]] [[1978-yil]] | vafot_joyi = [[Belarus]], [[SSSR]] }} '''Arxiyepiskop Yermogen''', shuningdek '''Germogenes''' (dunyoda '''Aleksey Stepanovich Golubev,''' [[1896|1896-yil]] [[3-mart]], [[Kiyev]] – [[1978|1978-yil]] [[7-aprel]], Jirovitskiy monastiri) – rus pravoslav cherkovi [[Yepiskop|yepiskopi]]. [[1963|1963-yil]] [[29-may|29-maydan]] [[Kaluga]] va Borovsk arxiyepiskopi<ref>{{Veb manbasi |url=https://pravoslavie.uz/archdiocese/bishops/Ermogen/ |sarlavha=Преосвященный Ермоген (Голубев), 1953-1960 гг. |qaralgan sana=25.11.2023}}</ref>. == Toshkent yepiskopi == Yermogen [[1953|1953-yil]] [[1-mart|1-martda]] [[Moskva]] Epiphany Patriarxal soborida [[Toshkent va Oʻzbekiston yeparxiyasi|Toshkent va Oʻrta Osiyo]] episkopi etib tayinlandi. Muqaddas marosimni Moskva va Butun Rossiya Patriarxi Aleksiy (Simanskiy), Krutitskiy va Kolomna mitropoliti Nikolay (Yarushevich) va Mojaysk arxiyepiskopi Makarius (Daev) amalga oshirdi. [[1955|1955-yil]] noyabrdan [[1956|1956-yil]] iyungacha Olmaota va Qozogʻiston yeparxiyasini vaqtincha boshqargan<ref>{{Veb manbasi |url=https://drevo-info.ru/articles/1228.html |sarlavha=ЕРМОГЕН (ГОЛУБЕВ) |qaralgan sana=25.11.2023 |arxivsana=2023-10-31 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231031150650/https://drevo-info.ru/articles/1228.html }}</ref>. Yepiskop Yermogen [[Toshkent|Toshkentda]] ulkan [[Uspenskiy sobori (Toshkent)|Uspenskiy sobori]] qurilishini boshladi va tugatdi. Bunday qurilish uchun hokimiyatdan ruxsat olishning iloji boʻlmaganligi sababli, u eski cherkovni tiklashga ruxsat oldi va tezda sobor qurishni boshladi. Qurilish taqiqlanganida, allaqachon kech boʻlgan, sobor allaqachon bitkazilgan edi. [[1958|1958-yil]] [[4-sentyabr|4-sentyabrda]] tantanali ravishda soborning ochilishi boʻlib oʻtdi. Patriarx Aleksiy Toshkent sobori qurilishi Sovet hokimiyatining soʻnggi 50 yilidagi rus pravoslav cherkovining deputati tomonidan amalga oshirilgan eng yirik qurilish loyihasi boʻlganini tan oldi. Bir kun oldin, tun boʻyi hushyorlik boshlanishidan oldin, Patriarx Aleksiy I ning yepiskop Yermogenni [[arxiyepiskop]] darajasiga koʻtarish haqidagi farmoni oʻqildi<ref>''[[Афанасий (Кудюк)]], arximandrit''. Torjestvo osvyaщeniya Uspenskogo kafedralnogo sobora g. Tashkenta // Jurnal Moskovskoy patriarxii. 1958, № 11. S. 13—15</ref>. 1959–1960-yillarda [[Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Oʻzbekiston SSR]] din ishlari boʻyicha kengash komissari N. F. Voronichev Toshkent yeparxiyasidagi cherkovlar sonini sezilarli darajada qisqartirishga harakat qildi. Xususan, hukumat Oʻzbekiston SSRning qator viloyatlarida urushdan keyingi yillarda qurilgan qator ibodatxonalarni yopishni rejalashtirgan. Tarix fanlari doktori Aleksey Marchenko taʼkidlaganidek, arxiyepiskop Yermogen saʼy-harakatlari bilan oʻz yeparxiyasidagi diniy jamiyatlarning parchalanishi va cherkovlar yopilishining oldini olishga muvaffaq boʻldi<ref>{{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=24075320|автор=Марченко Алексей Николаевич заведующий кафедрой теологии Регионального института непрерывного образования Пермского государственного национального исследовательского университета|заглавие=Сопротивление епископата Русской Православной Церкви "хрущёвским" гонениям 1958-1964 годов по материалам Совета по делам Русской Православной Церкви при Совете Министров СССР|год=2015|издание=Вестник Челябинского государственного университета|тип=журнал|номер=6 (361)|страницы=121|issn=1994-2796}}</ref>. 1958–1960-yillarda [[Markaziy Osiyo|Markaziy Osiyoda]] bironta ham ibodatxona yopilmagan<ref name="автоссылка4">GARF. F. 6991. Op. 7. D. 33. L. 12</ref>. [[1961-yil]] [[1-yanvar|1-yanvarda]], shuningdek, 1958-yilda Oʻzbekiston SSRda 25 ta cherkov boʻlgan<ref>{{Статья|ссылка=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=24075320|автор=Марченко Алексей Николаевич|заглавие=Сопротивление епископата Русской Православной Церкви "хрущёвским" гонениям 1958-1964 годов по материалам совета по делам Русской Православной Церкви при Совете Министров СССР|год=2015|издание=Вестник Челябинского государственного университета|тип=журнал|номер=6 (361)|страницы=121|issn=1994-2796}}</ref>. Yepiskop yangi toʻlov shaklini joriy qildi. Toshkent yeparxiyasining butun ruhoniylari naqd maoshga oʻtdilar. Bu rus pravoslav cherkovida ish haqiga oʻtgan birinchi yeparxiya edi. Ish haqi 100 rubldan 150 rublgacha edi. Yepiskop yeparxiya ruhoniylariga har bir bayram uchun 1000–3000 rubl miqdorida bonuslar berdi. Bola tugʻilishi, toʻy yoki dafn marosimlari uchun ruhoniylarga 5000–10000 rubl miqdorida pul ajratilgan. Vladika ruhoniylarga moliyaviy yordam koʻrsatdi. 50-yillarning oxirida Toshkent [[farovonlik]] mablagʻ yoʻqligi sababli koʻpincha muhtojlarga cherkovga borishni tavsiya qilgan. Hurmatli Yermogen muammoga duch kelgan har bir kishiga yordam bergan<ref>{{Книга|ссылка=https://predanie.ru/book/220225-k-istorii-hristianstva-v-sredney-azii-xix-xx-vv/|автор=Л.И. Жукова|заглавие=К истории христианства в Средней Азии (ХIХ-ХХ вв.)|ответственный=доктор искусствоведения академик Г.А.Пугаченкова, доктор исторических наук академик Ю.Ф. Буряков, историк-археолог Л.И. Жукова|год=1998|место=Ташкент|издательство=Узбекистон|страницы=35|archivedate=2023-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419132850/https://predanie.ru/book/220225-k-istorii-hristianstva-v-sredney-azii-xix-xx-vv/}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20230419132850/https://predanie.ru/book/220225-k-istorii-hristianstva-v-sredney-azii-xix-xx-vv/ |date=2023-04-19 }}</ref><ref>TsGA RUz, F. 2456, Op. 1, D. 304, L. 4.</ref>. == Manbalar == {{Manbalar|2}} [[Turkum:1978-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:7-aprelda vafot etganlar]] [[Turkum:1896-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:15-martda tugʻilganlar]] 9hyulaa79y58cyhzs6uohug96xvd4o9 0 999897 6192750 6188210 2026-07-04T06:49:13Z Isomiddin qurbonovv 286771 /* */ Matn qoshdim 6192750 wikitext text/x-wiki {{Aktyor bilgiqutisi | Ismi = Roza Mashurovna Karimova | Asl ismi = Roziya | tasvir = | eni = | Imzo = | Tugʻilgan paytidagi ismi = Roziya | Tavalludi sanasi = | Tavalludi joyi = | Vafoti sanasi = | Vafoti joyi = | Fuqaroligi = {{SSSR}} → {{UZB}} | Kasbi = [[aktrisa]], [[rejissyor]] | Faoliyat yillari = | otasi = | onasi = | turmush_oʻrtogʻi = [[Ergash Karimov]] | bolalari = | qarindoshlari = | Yoʻnalish = | Mukofotlari = {{Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist}} {{Mehnat shuhrati ordeni}} | imdb_id = | Sayt = }} '''Roza Mashurovna Karimova''' – taniqli oʻzbek va sovet sanʼatkori, balet aktrisasi, raqqosa, baletmeyster va xoreograf. U nafaqat talantli raqqosa, balki mohir pedagog va raqs san’atining nazariy, amaliy masalalari bilan jiddiy shug’ullangan yirik tadqiqotchi olima hamdir. Uning bu xizmatlari e’tiborga olinib, mustaqillik yillarida unga faxriy san’atshunoslik doktori ilmiy darajasi berildi. Roziya Karimova «O’zbekiston xalq artisti» O’zbekiston Davlat mukofoti Mukarrama Turg’unboeva nomidagi mukofot, «El-yurt hurmati» ordeni sohibidir. [[Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist]] (1992)<ref name="Lex">{{veb manbasi|url=https://lex.uz/ru/docs/-2399944|website=Lex.uz|sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 09.04.1992 yildagi PF-387-son |sana=1992-yil 9-aprel|qaralgan sana=24-dekabr 2023-yil|deadlink=no}}</ref>. I darajali „[[Mehnat faxriysi]]“ (2021) va „[[Madaniyat va sanʼat fidokori]]“ (2021) koʻkrak nishonlari sohibasi<ref name="Uza">{{veb manbasi|url=https://uza.uz/ru/posts/fidoyi-insonlar-doimo-ardoqda_410385?q=%2Fposts%2Ffidoyi-insonlar-doimo-ardoqda_410385|website=Uza.uz|sarlavha=Fidoyi insonlar doimo ardoqda|sana=2021-yil 8-yanvar|qaralgan sana=2023-yil 24-dekabr|deadlink=no}}</ref>. [[Oʻzbekiston xalq artisti]] [[Ergash Karimov]]ning ayoli<ref name="Daryo">{{veb manbasi|url=https://daryo.uz/k/2022/10/01/ergash-karimov-bilan-muhabbatga-tola-hayot-kechirdik-ozbekistonda-xizmat-korsatgan-artist-roza-karimova-bilan-suhbat-video|website=Daryo.uz|sarlavha=„Ergash Karimov bilan muhabbatga toʻla hayot kechirdik“. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist Roza Karimova bilan suhbat (video)|sana=2022-yil 1-oktyabr|qaralgan sana=2023-yil 24-dekabr|deadlink=no}}</ref>. [[Abdula Qahhor nomidagi satira teatri]]da faoliyat yuritgan. 2026-yil 28-mayda [[Mehnat shuhrati ordeni]] bilan taqdirlangan<ref>{{Veb manbasi|url=https://president.uz/oz/lists/view/9258|sarlavha=O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 28-maydagi „Madaniyat, san’at va adabiyot sohalari xodimlaridan bir guruhini mukofotlash to‘g‘risida“gi farmoni|arxivurl=https://web.archive.org/web/20260528145417/https://president.uz/oz/lists/view/9258|arxivsana=2026-05-28|sana=28.05.2026|qaralgan sana=28.05.2026|ish=president.uz}}</ref>. ​U kishi 1932-yilda O‘zbek davlat musiqali teatri qoshidagi teatr studiyasini (Samarqandda tashkil etilib, keyinchalik Toshkentga ko‘chirilgan studiyani) tamomlagan. ​Aynan shu studiyada u sahna sirlari, aktyorlik mahorati va professional raqs qonun-qoidalarini o‘rgangan. Keyinchalik o‘zbek milliy raqsining nazariyasini mukammal tadqiq etgani va bu sohaga qo‘shgan ulkan ilmiy hissasi uchun mustaqillik yillarida unga faxriy san’atshunoslik doktori ilmiy darajasi berilgan. ​Agar siz yuqoridagi eslatmada aytilgan sohandon va aktrisa (Ergash Karimovning turmush o‘rtog‘i) Roza Karimovani nazarda tutayotgan bo‘lsangiz, u kishi ham san'at yo'nalishida tahsil olib, uzoq yillar Abdulla Qahhor nomidagi satira teatri va televideniyeda faoliyat yuritgan. Ijodi: Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik opera va balet teatrida uzoq yillar yetakchi raqqosa (solist) bo‘lib ishlagan. "Gulandom", "Oq bilak" kabi baletlarda va ko‘plab operalarda bosh raqs partiyalarini mahorat bilan ijro etgan. ​Ilmiy va pedagogik faoliyati: Toshkent xoreografiya bilim yurtida dars bergan va o‘nlab mashhur raqqosalarga ustozlik qilgan. Hamza nomidagi San’atshunoslik institutida katta ilmiy xodim bo‘lib ishlab, o‘zbek raqsining tarixi, harakatlari va qonun-qoidalariga bag‘ishlangan 17 ta kitob va darsliklar yaratgan (masalan, "Farg‘ona raqsi", "Tanavor", "Urok uzbekskogo tansa" va boshqalar). ​Unvonlari: O‘zbekiston SSR xalq artisti (1950), Hamza nomidagi Davlat mukofoti laureati (1983) bo‘lgan hamda "El-yurt hurmati" ordeni bilan taqdirlangan. 2011-yil 15-martda Toshkentda vafot etgan. == Manbalar == {{manbalar|2}} {{stub}} {{tashqi havolalar}} {{DEFAULTSORT:Roza, Karimova}} [[Turkum:Oʻzbekistonlik aktyorlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik rejisyorlar]] [[Turkum:Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar]] 6e9cp7t6aetdphdimrhf79q3jirkizh 3 1007772 6192752 4010803 2026-07-04T06:52:25Z Cabayi 43511 Cabayi [[Foydalanuvchi munozarasi:ALANX4638299]] sahifasini [[Foydalanuvchi munozarasi:Renamed user 91e4d5222f348cb10003e46e01e5ad81]]ga koʻchirdi: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/ALANX4638299|ALANX4638299]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 91e4d5222f348cb10003e46e01e5ad81|Renamed user 91e4d5222f348cb10003e46e01e5ad81]]" 4010803 wikitext text/x-wiki {{Hello}} [[Foydalanuvchi:ProgrammerBot|ProgrammerBot]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:ProgrammerBot|munozara]]) 12:44, 12-Yanvar 2024 (UTC) 2kwyethsv03xgwvpp57nii7kuv2sitz 0 1072338 6192185 4177277 2026-07-03T13:10:30Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192185 wikitext text/x-wiki {{Shirkat bilgiqutisi | nomi = Viva Communications, Inc. | tasvir = Viva Entertainment (2018) logo.png | tasvir_tagyozuvi = | xarita = | xarita_tagyozuv = | type = Shirkat | predecessor = | foundation = {{ubl|{{Start date|df=yes|1981|11|11}}}} | founder = [[Vik del Rosario]] | hq_location = [[Pasig]], [[Filippin]] | area_served = Butun dunyo boʻylab | key_people = Kichik Vik del Rosario (rais va bosh direktor)<br />Vinsent del Rosario (prezident va bosh operatsion direktor)<br />Valerie S. del Rosario (Kontent yaratish boʻyicha katta vitse-prezident) | founded = | products = | num_employees = | parent = | divisions = | oʻziga_tegishli_shirkatlar = | website = {{URL|http://www.viva.com.ph/}} | footnotes = }} '''Viva Communications, Inc.''' — [[Filippin]]ning ko'p millatli xususiy konglomerati bo'lib, shtab-kvartirasi Ortigas Center, [[Pasig]]da joylashgan<ref>{{Cite web |last=Tomada |first=Nathalie |date=November 11, 2021 |title=Viva celebrates 40 years, plans to go public |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/11/11/2140357/viva-celebrates-40-years-plans-go-public |access-date=July 7, 2022 |website=Philstar.com}}</ref>. U 1981-yilda kichik [[Vik del Rosario]] va uning singlisi Tess Kruz tomonidan tashkil etilgan<ref name="About">{{Cite web |url=https://viva.com.ph/about |title=About Viva Communications |website=viva.com.ph |accessdate=February 5, 2024 |arxivsana=2024-02-05 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240205030320/https://viva.com.ph/about }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons turkum}} * {{Rasmiy sayt|http://www.viva.com.ph/}} {{chala}} [[Turkum:Filippin shirkatlari]] 6y16ik9tktv91275mrkdpm5p7qhr9ii 0 1076547 6192453 5338748 2026-07-03T19:22:21Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192453 wikitext text/x-wiki {{Musiqachi bilgiqutisi | ismi = Wellboy | asl_ismi = | tasvir = First Lady Olena Zelenska took part in a dialogue with young people U-44 (52514878615).jpg | izoh = Anton Wellboy | tavallud_paytidagi_ismi = Anton Oleksandrovich Wellboy | tavallud_sanasi = {{birth date and age|df=y|2000|6|9}} | tavallud_joyi = [[Grun]], [[Sumi viloyati]], [[Ukraina]] | vafot_joyi = | faoliyat yillari = 2019–{{h.v.}} | leybl = | kasblari = {{hlist|[[xonanda]]|}} | janr = {{flat list| * [[Pop (musiqiy janr)]] }} | veb-sayt = }} '''Anton Oleksandrovich Wellboy''' ({{Lang-uk|Антон Олександрович Вельбой}},{{IPA-uk|ɐnˈtɔn olekˈsɑndrowɪtʃ welʲˈbɔj|IPA}}; 2000-yil 9-iyunda tugʻilgan), professional ravishda '''Wellboy''' nomi bilan tanilgan, [[Ukrainlar|ukrainalik]] qoʻshiqchi va [[Qoʻshiqnavis|qoʻshiqnavis]]. NK jamoasida ''The X Factor'' Ukraina talqinining oʻninchi mavsumi ishtirokchisi. 2022-yilda „Nozzy Bossy“<ref>{{Veb manbasi |url=https://eurovision.tv/story/ukraine-vidbir-acts-announced |sarlavha=Ukraine: 'Vidbir' acts announced 🇺🇦 |ish=eurovision.tv |nashriyot=[[European Broadcasting Union]] |sana=25 January 2022 |qaralgan sana=5 February 2022}}</ref> qoʻshigʻi bilan raqobatlashuvchi ''Vidbir 2022'' finalchilaridan biri boʻlib, musiqiy tanlovda uchinchi oʻrinni egallagan. == Faoliyati == „Nozzy Bossy“ qoʻshigʻi bilan Eurovision 2022 Ukraina milliy tanlovining finalchilaridan biri. 2022-yil iyun oyida Wellboy Yuriy Bardash bilan hamkorlikni toʻxtatganini eʼlon qilgan. 2022-yildan beri Anton Wellboy musiqa prodyuseri Yevgeniy Triplov boshchiligida Papa Music leyblida ishlaydi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Лейбл Papa music випустив новий кліп Wellboy, але артиста замінили на діпфейк: у чому річ |url=https://www.unian.ua/lite/stars/leybl-papa-music-vipustiv-noviy-klip-wellboy-ale-artista-zaminili-na-dipfeyk-u-chomu-rich-12417687.html |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=www.unian.ua |til=uk}}</ref>. 13-iyul kuni sanʼatkorning YouTubedagi kanalida „Vorogiv na noji“ nomli qoʻshigʻining premyerasi boʻlib oʻtgan<ref>{{Veb manbasi |sana=2022-07-13 |sarlavha=Wellboy вперше з початку війни випустив патріотичний хіт про українську незламність |url=https://telegraf.com.ua/ukr/kultura/2022-07-13/5710615-wellboy-vpervye-s-nachala-voyny-vypustil-patrioticheskiy-khit-ob-ukrainskoy-nesokrushimosti |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=Телеграф |til=uk}}</ref>. 2022-yil oktabr oyida Wellboy „Stil“ klipini chiqargan<ref>{{Veb manbasi |sana=2022-10-21 |sarlavha=Wellboy випустив кліп, знятий на мосту Кличка у Києві за 2 дні до обстрілу (відео) |url=https://telegraf.com.ua/ukr/kultura/2022-10-21/5720193-wellboy-vypustil-klip-snyatyy-na-mostu-klichko-v-kieve-za-2-dnya-do-obstrela-video |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=Телеграф |til=uk}}</ref>. 2023-yil aprel oyida Anton Wellboy leybl bilan hamkorlikni to‘xtatayotganini e’lon qilgan<ref>{{Veb manbasi |sana=2023-04-13 |sarlavha=Скандал у шоу-бізнесі: колишній продюсер Wellboy подає на нього до суду |url=https://lux.fm/skandal-u-shou-biznesi-kolishnij-prodyuser-wellboy-podaye-na-nogo-do-sudu_n124574 |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=Люкс |til=uk}}</ref>. U bunga sabab sifatida leybl asoschisi Aleksey Golubev va musiqiy prodyuseri Yevgeniy Triplov bilan „Rossiya masalasi“ yuzasidan kelishmovchiliklar yuzaga kelganini keltirgan<ref>{{Veb manbasi |sana=2023-04-18 |sarlavha=Скандал с участием Wellboy: почему певец отказался от Papa Music |url=https://vesti.ua/lite/showbiz/a-mi-jdemo-na-rizni-tusi-chto-ne-podelili-wellboy-s-papa-music |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=ВЕСТИ |til=ru |arxivsana=2023-10-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231027103602/https://vesti.ua/lite/showbiz/a-mi-jdemo-na-rizni-tusi-chto-ne-podelili-wellboy-s-papa-music }}</ref><ref>{{Veb manbasi |sana=2023-04-15 |sarlavha=Скандал з Wellboy та Papa Music: артист скаржиться на викрадення соцмереж, а лейбл подав заяву до СБУ |url=https://tsn.ua/glamur/skandal-z-wellboy-ta-papa-music-artist-skarzhitsya-na-vikradennya-socmerezh-a-leybl-podav-zayavu-do-sbu-2308324.html |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=ТСН.ua |til=uk}}</ref>. Artist, shuningdek, Golubevning Rossiya Federatsiyasi va uning sobiq menejeri Yuriy Bardash bilan aloqalari borligiga ishora qilgan. Wellboyning soʻzlariga koʻra, konsert prodyuseri Marta bilan ishlashda davom etgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=Чухліб |ism=Макс |sana=2023-06-05 |sarlavha=Papa Music подають до суду на Вельбоя. Що сталося |url=https://slukh.media/news/wellboy-or-velboi/ |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=СЛУХ — медіа про музику та все, що навколо неї |arxivsana=2023-10-27 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231027103558/https://slukh.media/news/wellboy-or-velboi/ }}</ref>. Ukrainaning Muzvar musiqa nashriga koʻra, rassom va prodyuserning ishi Ukraina musiqa industriyasidagi eng mashhur ajralish holatlari beshligiga kiritilgan<ref>{{Veb manbasi |muallif=muzvarua |sana=2023-10-29 |sarlavha=У TUARON запевняють, що Wellboy, Козловський, Шурiн - це тільки початок затяжної кризи |url=https://muzvar.com.ua/u-tuaron-zapevniaiut-shcho-wellboy-kozlovskyi-shurin-tse-tilky-pochatok-zatiazhnoi-kryzy/ |qaralgan sana=2023-11-04 |ish=МУЗВАР |til=uk}}</ref>. == Diskografiyasi == *2019 – ''Krasivishe lyudey'' (singl) *2019 – ''Viter'' (singl) *2019 – ''Baba Moroz'' (singl) == Videokliplari == * {{YouTube|38-KPb4UWac|Вітер|logo=1}} * {{YouTube|7-5v5ltkWU4|Гуси|logo=1}} * {{YouTube|X6eFKOSeICU|Вишні|logo=1}} * {{YouTube|vs1ktEjnLP8|Nozzy Bossy|logo=1}} * {{YouTube|7ZLX3oyM|Ворогів на ножі|logo=1}} * {{YouTube|-BaUkgUgyEE|Додому|logo=1}} == Manbalar == {{Manbalar}}{{DEFAULTSORT:Wellboy}} {{Tashqi havolalar}} [[Turkum:2000-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] 6smgr13405298btu6t6pe5yizw9h6vd 1 1092356 6192789 4261813 2026-07-04T09:49:43Z Mirishkorlik 75661 Mirishkorlik [[Munozara:Proprietar dasturiy taʼminot]] sahifasini [[Munozara:Mulkiy dasturiy taʼminot]]ga koʻchirdi: Toʻgʻri grammatika 4261813 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1110452 6192401 5847331 2026-07-03T17:29:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192401 wikitext text/x-wiki '''Vyetnam televideniyesi''' – 1960-yillarning oʻrtalarida Saygon [[Vyetnam Respublikasi|Vetnam Respublikasida]] [[Vetnam televideniyesi (1966–75)|Saygon televizion stansiyasining]] paydo boʻlishi faoliyat yurita boshlagan. 1970-yilda Shimolda [[Vyetnam ovozi|"Vyetnam ovozi"]] birinchi sinov [[Televizion koʻrsatuv|teledasturini]] efirga uzatilgan. 1970-yillarning oxirida rangli televideniye joriy etilgan va eksperimental ravishda efirga uzatilgan<ref name=":0">{{Veb manbasi |url=http://hoinhabaovietnam.vn/VTV-va-vai-net-ve-lich-su-ra-doi-phat-trien-cua-bao-hinh_n15296.html |sarlavha=VTV và vài nét về lịch sử ra đời, phát triển của báo hình |ish=hoinhabaovietnam.vn}}</ref>. Bugungi kunda Vyetnamdagi televideniye koʻplab translatsiya usullarida milliy va mahalliy tomoshabinlar uchun 200 dan ortiq kanallarni efirga uzatadi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Based on VTVcab’s EPG channel table. Retrieved August 19, 2021 |url=http://dichvu.vtvcab.vn/dich-vu/truyen-hinh-so-1/bang-kenh-truyen-hinh-so-do-net-cao-hd |qaralgan sana=2024-05-26 |arxivsana=2019-07-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190729013555/http://dichvu.vtvcab.vn/dich-vu/truyen-hinh-so-1/bang-kenh-truyen-hinh-so-do-net-cao-hd }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://abei.gov.vn/danh-sach-cap-phep/danh-muc-kenh-chuong-trinh-truyen-hinh-trong-nuoc-da-duoc-cap-phep-tinh-den-thang-72021/107706 |sarlavha=Danh mục kênh chương trình truyền hình trong nước đã được cấp phép (Tính đến hết ngày 31/03/2022) |ish=abei.gov.vn |qaralgan sana=2024-05-26 |arxivsana=2022-09-12 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220912214338/https://abei.gov.vn/danh-sach-cap-phep/danh-muc-kenh-chuong-trinh-truyen-hinh-trong-nuoc-da-duoc-cap-phep-tinh-den-thang-72021/107706 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://abei.gov.vn/danh-sach-cap-phep/danh-muc-kenh-chuong-trinh-truyen-hinh-nuoc-ngoai-da-duoc-cap-giay-phep-bien-tap-bien-dich-tinh-den-thang-72021/106002 |sarlavha=Danh mục kênh chương trình truyền hình nước ngoài đã được cấp giấy phép biên tập biên dịch (Tính đến hết ngày 31/12/2021) |qaralgan sana=2024-05-26 |arxivsana=2022-05-26 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220526200027/https://abei.gov.vn/danh-sach-cap-phep/danh-muc-kenh-chuong-trinh-truyen-hinh-nuoc-ngoai-da-duoc-cap-giay-phep-bien-tap-bien-dich-tinh-den-thang-72021/106002 }}</ref>. Vyetnam raqamli televideniyega oʻtishni 2020-yil 28-dekabrda yakunlangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://nld.com.vn/news-2021011121212012.htm |sarlavha=Việt Nam hoàn thành số hóa truyền hình mặt đất |ish=Nld.com.vn}}</ref>. [[Fayl:Dai_truyen_hinh_tp_hcmvn,Bến_Nghé,_Quận_1,_Hồ_Chí_Minh,_Việt_Nam_-_panoramio.jpg|thumb|[[Xo Chi Min shahar televideniyesi|Xo Chi Min shahar televideniye]] binosining rasmlari.]]Vyetnamdagi televideniye Vyetnam Axborot va kommunikatsiyalar vazirligi tomonidan Matbuot toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq boshqariladigan OAVning bir turi hisoblanadi<ref>{{Citation |last=Socialist Republic of Vietnam |title=Newspaper Law |url=https://mic.gov.vn/Upload/VanBan/Luat-bao-chi.signed.pdf |access-date=2024-05-26 |arxiv-sana=2023-08-03 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20230803033533/https://mic.gov.vn/Upload/VanBan/Luat-bao-chi.signed.pdf |url-status=dead }}</ref>. Unga koʻra qonun xususiy biznes asosida televizion stantsiyalarga egalik qilishga ruxsat bermaydi. Lekin boshqa matbuot agentliklari, yuridik va jismoniy shaxslar bilan jurnalistik faoliyat yuritish, assotsiatsiya sohasiga mos biznesni roʻyxatdan oʻtkazish" asosida sherikchilikda ishlashga ruxsat beriladi<ref>{{Veb manbasi |url=https://nld.com.vn/ |sarlavha=Báo Người lao động |ish=nld.com.vn}}</ref>. Xususiy shaxslarga Vyetnam hukumati tomonidan boshqariladigan teleradiokompaniyalar bilan hamkorlik qilish imkoni beriladi va bu esa televideniyeni ijtimoiylashtirish siyosatini yaratadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://bacninhtv.vn/tin-tuc-n3142/xa-hoi-hoa-san-xuat-cac-chuong-trinh-Truyen-hinh--xu-huong-tat-yeu-cua-cac-dai-phat-thanh-truyen-hinh-dia-phuong.html |sarlavha=XÃ HỘI HÓA SẢN XUẤT CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH - XU HƯỚNG TẤT YẾU CỦA CÁC ĐÀI PHÁT THANH, TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG |ish=bacninhtv.vn}}</ref>. == Vetnamdagi ommaviy axborot vositalari == === Radio === [[Fayl:Logo_VOV.svg|right|frameless|100x100px]] [[Vyetnam tili|Vyetnam tilidagi]] birinchi radiodagi uzatishlar 1945-yil 2-sentyabrda [[Ho Chi Minh]] Vyetnam Demokratik Respublikasining Mustaqillik eʼlonini oʻqiganidan soʻng amalga oshirilgan. 1945-yilgacha Vyetnam xalqiga radio eshitish taqiqlangan. Radioeshittirish 1920-yillarning oxirida Vyetnamda birinchi radiostansiya – Saygon radiosini tashkil etgan [[Fransuz Indochina|fransuz mustamlaka hukumati]] nazorati ostida boʻlgan. == Gazeta va davriy nashrlar == === '''Indochina urushi''' === Ho Chi Minhning buyrugʻi uchun Vyetnam jurnalistlari [[Birinchi Indochina urushi|Birinchi Indochina urushini]] yoritishgan. Urushdan soʻng Hanoyda bosmaxonalar ochilgan va 1951-yilda tashkil etilgan [[Vyetnam ishchilar partiyasi|Kommunistik partiyaning]] asosiy organi ''[[Nhan Dan]]'' bilan bugungi kunda mamlakat gazeta sanoati uchun asos yaratilgan. === '''1975-yildan beri''' === Vyetnam oʻzining iqtisodiy islohotlari bilan erkin bozor iqtisodiyotiga oʻtayotgan bir paytda, hukumat oʻz siyosati haqida jamoatchilikni xabardor qilish uchun bosma ommaviy axborot vositalariga tayangan. Ushbu chora 1996-yildan soʻng gazeta va jurnallar soni deyarli ikki baravar oshishiga olib kelgan. == Televideniye eshittirishlarini uzatish usullari == === [[Raqamli televideniye]] === ==== DVB-T ==== Vyetnamda Vyetnam Televideniye Texnologiyalarini Rivojlantirish va Investitsiya Kompaniyasi (VTC) 2001-yilda DVB-T yer usti raqamli televideniyesini efirga uzatishni boshlagan. ==== DVB-T2 ==== 2013-yilda [[Vyetnam televideniyesi]] Hanoyda DVB-T2 raqamli yer usti televideniyesini translatsiya qilish boʻyicha tajriba oʻtkazgan va 2014-yilda rasman efirga uzatilgan. Mavjud DVB-T2 televizion texnologiyasi butun mamlakat boʻylab UHF diapazoni boʻylab televizion translatsiya qilish uchun uzatish bloklari: VTV, SDTV, VTC, AVG va DTV ishtirokida, 21 dan 48 UHF gacha boʻlgan chastotalarda qoʻllanadi. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Vetnamdagi DVB-T2 tizimidagi kanallarning chastotalar jadvali (hozirda) |- !Chastotali kanal !Eshittirish birligi |- !23 |VTV (Cam Mountain, An Giang) |- !24 |VTV (Tam Dao, Tay Nin) |- !25 |VTV |- !26 |VTV |- !27 |VTV |- !29 |VTC |- !30 |VTC |- !31 |VTC |- !33 |SDTV (janubda) |- !34 |SDTV (janubda) DTV (Doc Cun, Hoa Binh) |- !35 |SDTV (Con Dao tilida) |- !36 |SDTV (Da Nang, Quang Nam, Da Lat, Khanh Hoa, Binh Dinhda) |- !42 |AVG |- !43 |AVG |- !44 |AVG |- !45 |AVG |- !46 |DTV (shimolda) |- !47 |DTV (shimolda) |- !48 |DTV (shimolda) |} === Internet protokoli televizor === 2007-yil 11-dekabrda [[FPT korporatsiyasi|FPT korporatsiyasining]] [[FPT Telecom aktsiyadorlik kompaniyasi (FPT Telecom)]] Vyetnamda birinchi boʻlib „iTV“ (keyinchalik FPT TV) nomi bilan [[Internet protokolli televideniye|IPTV]] xizmatini ishga tushirgan. == Eng koʻp koʻrilgan kanallar == {| class="wikitable" style="font-size: 90%" !Raqami !Kanal !Umumiy koʻrish ulushi (%) |- |1 |[[VTV3]] |35.1 |- |2 |[[VTV1]] |15.5 |- |3 |[[Xo Chi Min shahar televideniyesi|HTV7]] |14.9 |- |4 |[[Xanoy radiosi|HanoiTV]] |12.1 |- |5 |[[VTV6]] |9.5 |- |6 |[[Vĩnh Long Radio - Televizion stantsiyasi|THVL]] |6.0 |- |7 |[[VTC raqamli televideniye|VTC1]] |5.4 |- |8 |SCTV |2.6 |- |9 |[[Xalq politsiyasi televideniyesi|ANTV]] |2.0 |- |10 |[[Vyetnam axborot agentligi xizmati|VNews]] |1.8 |} == Yana qarang == * [[Vetnamda senzura|Vyetnamda senzura]] * [[Vetnamdagi aloqa|Vyetnamdagi aloqa]] * [[Vyetnam madaniyati]] * [[:vi:Truyền hình tại Việt Nam|Vyetnamdagi televideniye]] (Vetnam tili) * [[Vyetnam televideniyesi]] * [[Vyetnamda sport translyatsiyasi shartnomalari]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Veb manbasi |url=https://tuoitre.vn/cuoc-dua-chiem-linh-thi-truong-truyen-hinh-125879.htm |sarlavha=Cuộc đua chiếm lĩnh thị trường truyền hình (2006) |sana=4 March 2006}} * https://vnexpress.net/tu-1-7-lan-dau-tien-phat-song-truyen-hinh-so-mat-dat-1968753.html * https://vnexpress.net/tram-su-do-dau-ang-ten-1475185.html * https://vnexpress.net/can-than-khi-mua-dau-thu-ky-thuat-so-1500940.html * http://hanoimoi.com.vn/ban-in/Xa-hoi/347631/ban-song-ban-kenh-that-thu-tien-ty * http://www.htv.com.vn/su-dau-tu-cua-htv-trong-ky-thuat-dung-va-cong-nghe-dung-cac-chuong-trinh-truyen-hinh * https://toc.123docz.net/document/487802-1-xa-hoi-hoa-san-xuat-chuong-trinh-truyen-hinh-tren-song-cua-htv.htm {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231215203656/https://toc.123docz.net/document/487802-1-xa-hoi-hoa-san-xuat-chuong-trinh-truyen-hinh-tren-song-cua-htv.htm |date=2023-12-15 }} * https://ajc.hcma.vn/UserControls/Publishing/News/BinhLuan/pFormPrint.aspx?UrlListProcess=/content/tintuc/Lists/News&ItemID=3081&IsTA=False {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20231215205754/https://ajc.hcma.vn/UserControls/Publishing/News/BinhLuan/pFormPrint.aspx?UrlListProcess=/content/tintuc/Lists/News&ItemID=3081&IsTA=False |date=2023-12-15 }} [[Turkum:Ommaviy axborot vositalari]] [[Turkum:Telekanallar]] [[Turkum:Televideniye]] i6fz34lqqbovrjab7xkh9r9k2dffs11 0 1114838 6192484 6123649 2026-07-03T22:18:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192484 wikitext text/x-wiki {{AT}}{{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Khadija Shaw | tasvir = Khadija Shaw.jpg | izoh = Khadija Shaw Yamayka futbol terma jamoasi futbolkasida sur'atga tushmoqda | toʻliqism = Khadija Monifa Shaw<ref name="sw">{{cite web |url=https://int.soccerway.com/players/khadifa-monifa-shaw/214759/ |title=Khadija Shaw soccerway profile |website=Soccerway |access-date=13 October 2021}}</ref> | tavallud_sana = {{birth date and age|df=yes|1997|1|31}} | tavallud_joyi = [[Spanish Town, Jamaica|Spanish Town]], Yamayka | boʻyi = 1.82 m | pozitsiya = [[Forward (association football)|Markaziy hujumchi]] | joriyklub = [[Manchester City W.F.C.|Manchester City]] | klubraqami = 21 | yoshlikyillari1 = | yoshlikklublari1 = | yillar1 = 2018 | klublar1 = Florida Krush | isht1 = 1 | gollar1 = 1 <!-- https://www.wpslsoccer.com/roster_players/25807562 --> | yillar2 = 2019–2021 | klublar2 = [[FC Girondins de Bordeaux (women)|Bordeaux]] | isht2 = 35 | gollar2 = 32 | yillar3 = 2021– | klublar3 = [[Manchester City W.F.C.|Manchester City]] | isht3 = 57 | gollar3 = 50 | milliyyillar1 = 2011–2013 | milliyjamoa1 = [[Jamaica women's national under-17 football team|Yamayka U17]] | milliyisht1 = 8 | milliygollar1 = 2 | milliyyillar2 = 2011–2015 | milliyjamoa2 = [[Jamaica women's national under-20 football team|Yamayka U20]] | milliyisht2 = 7 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2015– | milliyjamoa3 = [[Jamaica women's national football team|Yamayka]] | milliyisht3 = 42 | milliygollar3 = 55 | medallar = {{Medal|Country|{{fbw|Jamaica}}}} {{Medal|Comp|[[CONCACAF W Championship]]}} {{Medal|3rd|[[2018 CONCACAF Women's Championship|United States 2018]]|[[2018 CONCACAF Women's Championship squads#Jamaica|Team]]}} {{Medal|3rd|[[2022 CONCACAF W Championship|Mexico 2022]]|[[2022 CONCACAF W Championship squads#Jamaica|Team]]}} | club-update = 18:20, 24-April 2024-yil (UTC) | ntupdate = 17:42, 20 November 2023 (UTC) }} '''Xadija Monifa''' '''"Bunny"''' '''Shou''' (1997-yil 31-yanvarda tavvallud topgan) Yamaykalik professional futbolchi boʻlib, markaziy hujumchi rolida [[toʻp]] suradi hamda Yamayka terma jamoasi sardori va APL jamoasi boʻlgan Manchester City hujumchisi. U Manchester Cityning erkaklar va ayollar oʻrtasida barcha vaqtdagi eng yaxshi toʻpurari hisoblanib, WSL da eng koʻp xet-trik amalga oshirgan [[futbolchi]] hisoblanadi. Shaw karyerasi boshida 1-divizion jamoasi boʻlgan Bordeaux klubida toʻp surgan va 2020-2021-yilgi mavsumning toʻpurari boʻlgan, shuningdek, mavsumda ikki marotaba oyning eng yaxshi futbolchisi unvoniga sazovor boʻldi. Manchester City safida esa u Liga kubogini qoʻlga kiritdi va 2022-2023-yilgi mavsumda eng koʻp gol kiritgan holda yilning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Usha yili u WSL yil jamoasiga kiritildi va ikki marotaba oy futbolchisi sovrinini oldi. Keyingi mavsum u yilning FWA ramziy ayollar jamoasi roʻyxatiga kiritildi. == Bolaligi == Shaw Yamaykaning Spanish Town shahrida poyabzalchi George Shaw va tovuq boquvchi onasi Monica oilasida tugʻilgan. U 13 aka-uka va opa-singillarining orasida eng kichigi edi. Shawga yoshligida sabzini yaxshi koʻrgani uchun akasi Kentardo yaʼni „Quyon“ laqabini qoʻygan. U [[Sent-Yago]] oʻrta maktabida tahsil olgan. Shaw 10 yoshida akasi Kentardo tomonidan mashgʻulot olib borishidan oldin katta akalari bilan futbol oʻynashni boshlagan. 13 yoshida Shaw birinchi marta Yamayka U15 jamoasiga chaqirilgan. Yamayka vakili sifatida u Texasdagi Navarro kolleji va Sharqiy Florida shtati kollejidan stipendiya takliflarini oldi. Keyin uni Tennessi universiteti tomonidan qabul qilindi. U Tennessi universitetini aloqa mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. == Kollejdagi hayoti == Shaw oʻzining birinchi ikki yillik oʻquv jarayonida Sharqiy Florida davlat kolleji jamoasida oʻynadi. 2016-yilda NSCAA birinchi jamoasida Milliy oʻquv yurtlari sport uyushmasi All-America mukofotini oldi. 2017-yilda Shaw Tennessi universitetiga oʻtdi <ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Lesar |first=Al |date=4 October 2017 |title=Soccer allowed Tennessee's Khadija Shaw to escape gang violence in Jamaica |work=Knox News |url=https://www.knoxnews.com/story/sports/college/university-of-tennessee/other-sports/2017/10/04/soccer-tennessee-khadija-shaw-lady-vols-sec-escape-gang-violence-jamaica/728207001/ |access-date=30 March 2019}}</ref>. Tennesi Volunteers jamoasida boʻlgan davrida u oʻz murabbiyi Brian Pensky tomonidan yarim himoyachidan hujumchiga aylantirildi <ref name=":6">{{Yangiliklar manbasi |title=Jamaica's tenacious World Cup star |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/48367926 |access-date=2023-03-01}}</ref>. U Tennessi bilan oʻtgan ikki mavsumida ham All-SEC ramziy tarkibiga kiritilgan va 2018-yilda yuqori sinfda yilning SEC ofensiv oʻyinchisi deb topildi <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=2018 SEC Soccer awards announced |url=https://www.secsports.com/article/25106916/2018-sec-soccer-awards-announced |ish=secsports.com}}</ref>. U Yevropa va Osiyodan kelgan xorijiy takliflarni qabul qilish uchun NWSL Draftga kirishga qaror qildi <ref>{{Veb manbasi |sarlavha='Bunny' goes pro |url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/-bunny-goes-pro-reggae-girlz-striker-could-ply-trade-in-europe-or-asia-this-summer_158579?profile=1511 |ish=Jamaica Observer |qaralgan sana=7 June 2019 |arxivsana=11 July 2021 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210711183506/https://www.jamaicaobserver.com/sports/-bunny-goes-pro-reggae-girlz-striker-could-ply-trade-in-europe-or-asia-this-summer_158579?profile=1511}}</ref>. == Klubdagi faoliyati == === Florida Krush === 2018-yilda Shaw WPSL yarim professional jamoasi Florida Krush safida oʻynab boshlaydi <ref>{{Veb manbasi |url=https://www.wpslsoccer.com/roster/show/3736204?subseason=458001 |sarlavha=Florida Krush – 2018 Regular Season – Roster |ish=wpslsoccer.com }}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Bordeaux === ==== 2019–2020-yillar ==== 2019-yil 7-iyun kuni [[1-Féminine divizioni|D1 Feminin]] jamoasi Bordeaux Show bilan ikki yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Khadija Shaw rejoint Bordeaux |url=https://www.girondins.com/fr/khadija-shaw-rejoint-bordeaux |ish=Girondins.com |til=fr |sana=7 June 2019 |qaralgan sana=7 June 2019 |arxivsana=17 June 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190617015216/https://www.girondins.com/fr/khadija-shaw-rejoint-bordeaux}}</ref> <ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Khadija Shaw signs two-year contract with French club |url=http://www.loopjamaica.com/content/khadija-shaw-signs-two-year-contract-french-club |ish=loopjamaica.com |til=en |qaralgan sana=7 June 2019 |arxivsana=9 June 2019 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190609092654/http://www.loopjamaica.com/content/khadija-shaw-signs-two-year-contract-french-club}}</ref>. Khadija 2019-yil 25-avgust kuni Bordeaux bilan FC Fleury 91 ga qarshi professional deb debyutini qildi. Debyut oʻyinida u uy jamoasi uchun 4-1 gʻalabasiga olib kelgan pokerni amalga oshirdi. U ikkinchi oʻyinida Dijon FCO qarshi oʻyinda oʻz ishini takrorladi. Birinchi mavsumida u 15 ta liga oʻyinidada 10 gol va beshta golli pas berdi. ==== 2020–2021-yillar ==== Shaw 2020-yil 10-oktabr kuni F. C. Fleury 91 ustidan 6-1 gʻalabasi bilan toʻrtta gol urdi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Footofeminin.fr – Championnat de France de D1 2020–2021 – 5e journée – Bordeaux-Fleury 6–1 |url=http://statsfootofeminin.fr/match.php?id=30269 |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=statsfootofeminin.fr}}</ref>. U mavsum davomida Dijon FCO va Stade de Reimsga qarshi hattricklar amalga oshirdi, avvalgilari 2020-yil 31-oktabr kuni 5-1 oʻz uyida gʻalaba qozonishga yordam berdi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Footofeminin.fr Championnat de France de D1 2020–2021 7e journée – Bordeaux vrs Dijon 5–1 |url=http://statsfootofeminin.fr/match.php?id=30281 |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=statsfootofeminin.fr}}</ref> va keyinchalik 2021-yil 23-yanvar kuni Bordeauxga 7-1 hisobida gʻalaba qilishga yordam berdi<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Bordeaux vs. Stade de Reims – 23 January 2021 – Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2021/01/23/france/feminine-division-1/es-blanquefort/france-stade-de-reims/3304416/ |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=int.soccerway.com}}</ref><ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Footofeminin.fr – Championnat de France de D1 2020–2021 – 13e journée – Bordeaux-Reims 7–1 |url=http://statsfootofeminin.fr/match.php?id=30316 |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=statsfootofeminin.fr}}</ref>. Uning gol urish mahorati va umumiy statistikasi uni 2020-yil oktyabr va 2021-yil yanvar oylarida ikki marta oyning eng yaxshi futbolchisi deb tan olinishiga sabab boʻldi <ref name=>{{Veb manbasi |muallif=Mayen |ism=Philippe |sana=15 February 2021 |sarlavha=Trophée du mois : Khadija Shaw récidive |url=https://www.fff.fr/article/2188-trophee-du-mois-khadija-shaw-recidive.html |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=French Football Federation-FFF |arxivsana=2021-04-17 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20210417232307/https://www.fff.fr/article/2188-trophee-du-mois-khadija-shaw-recidive.html }}</ref><ref name=/>. U oʻzining ikkinchi ligadagi mavsumini 20 oʻyinda 22 gol va yettita golli uzatma bilan yakunladi. U mavsumning eng yaxshi toʻpurari boʻldi, shuningdek, FFF D1 Feminining 2020-2021-yildagi yil ramziy jamoasida oʻrinni egalladi<ref name=":1">{{Veb manbasi |sarlavha=Footofeminin.fr – Championnat de France de D1 2020–2021 – Classement des buteuses |url=http://www.statsfootofeminin.fr/buteuses.php?id=659 |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=www.statsfootofeminin.fr}}</ref>. U UNFP du futbol trofeasi va FFF D1 Féminine trofeasi uchun mavsumning eng yaxshi oʻyinchisi uchun nomzod boʻldi, ammo u ikkalasiga ham Kadidiatou Diani sazovor boʻldi <ref>{{Veb manbasi |muallif=Duret |ism=Sebastien |sarlavha=Trophées UNFP – Le palmarès complet |url=https://www.footofeminin.fr/Trophees-UNFP-Le-palmares-complet_a17254.html |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=Footofeminin.fr : le football au féminin |til=fr}}</ref><ref>{{Veb manbasi |muallif=Mayen |ism=Philippe |sana=1 June 2021 |sarlavha=Les nommés pour les Trophées 2021 |url=https://www.fff.fr/article/2942-les-nommes-pour-les-trophees-2021.html |qaralgan sana=18 June 2021 |ish=www.fff.fr}}</ref><ref name= />. == Futbolchi statistikasi == === Klub === {| class="wikitable" style="text-align: center" ! rowspan="2" |Klub ! rowspan="2" |Mavsum ! colspan="3" |Liqa ! colspan="2" |Milliy kubok ! colspan="2" |Ligasi kubogi ! colspan="2" |Kontinental ! colspan="2" |Umumiy |- !Liga !Uchrashuvlar !Gollar !Uchrashuvlar !Gollar !Uchrashuvlar !Gollar !Uchrashuvlar !Gollar !Uchrashuvlar !Gollar |- | rowspan="3" |Bordeaux |2019–20 |[[1-Féminine divizioni|D1 Feminin]] |15 |10 |3 |0 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |18 |10 |- |2020–21 |D1 Feminin |20 |22 |1 |2 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |21 |24 |- ! colspan="2" |Umumiy !35 !32 !4 !2 !0 !0 !0 !0 !39 !34 |- | rowspan="5" |Manchester City |2020–21 |Ayollar Superligasi | colspan="2" |— |1 |3 | colspan="2" |— | colspan="2" |— |1 |3 |- |2021–22 |Ayollar Superligasi |17 |9 |4 |3 |4 |4 |2 |0 |27 |16 |- |2022–23 |Ayollar Superligasi |22 |20 |3 |7 |3 |2 |2 |2 |30 |31 |- |2023–24 |Ayollar Superligasi |18 |21 |3 |0 |4 |1 | colspan="2" |— |25 |22 |- ! colspan="2" |Umumiy !57 !50 !11 !13 !11 !7 !4 !2 !83 !72 |- ! colspan="3" |Karyerasi jami !92 !82 !15 !15 !11 !7 !4 !2 !122 !106 |} === Xalqaro === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Milliy jamoadagi oʻyinlar va gollar !Milliy jamoa !Yil !Oʻyinlar !Gollar |- | rowspan="7" |Yamayka |2015 |2 |3 |- |2018 |12 |21 |- |2019 |11 |16 |- |2020 |3 |2 |- |2021 |1 |0 |- |2022 |9 |13 |- |2023 |4 |0 |- ! colspan="2" |Umumiy !42 !55 |} {| class="wikitable sortable" |+Xadija Shou tomonidan oʻtkazilgan xalqaro gollar roʻyxati ! scope="col" |№ ! scope="col" |Tarix ! scope="col" |Oʻrinni ! scope="col" |Muakdor ! scope="col" |Ish natijalari ! scope="col" |Natija ! scope="col" |Raqobat ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference}} |- | style="text-align:center" |1 | rowspan="2" |2015-yil 23-avgust | rowspan="2" |Estadio Panamericano, San Cristóbal, [[Dominika Respublikasi|Dominikan Respublikasi]] | rowspan="2" |{{Fb|Dominican Republic}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |6–0 | rowspan="2" |2016 CONCACAF Xotin-qizlar Olimpiyalari uchun kvalifikatsiya chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |2 | style="text-align:center" |3–0 |- | style="text-align:center" |3 |2015- yil 25- avgust |Estadio Panamericano, San Cristóbal, Dominikan Respublikasi<nowiki/>[[Dominika Respublikasi|Dominikan Respublikasi]] |{{Fb|Dominica}} | style="text-align:center" |3–0 | style="text-align:center" |12–0 |2016 CONCACAF Xotin-qizlar Olimpiyalari uchun kvalifikatsiya chempionatining kvalifikatsiyasi | |- | style="text-align:center" |4 | rowspan="6" |9-may 2018 | rowspan="6" |Port-o-Prints, Xayti shahridagi Sylvio Kator stadioni<nowiki/>[[Gaiti|Xitoy]] | rowspan="6" |{{Fb|Guadeloupe}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="6" style="text-align:center" |13–0 | rowspan="6" |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="6" | |- | style="text-align:center" |5 | style="text-align:center" |4–0 |- | style="text-align:center" |6 | style="text-align:center" |5–0 |- | style="text-align:center" |7 | style="text-align:center" |7–0 |- | style="text-align:center" |8 | style="text-align:center" |9–0 |- | style="text-align:center" |9 | style="text-align:center" |11–0 |- | style="text-align:center" |10 |2018-yil 11-may |Port-o-Prints, Xayti shahridagi Sylvio Kator stadioni<nowiki/>[[Gaiti|Xitoy]] |{{Fb|Martinique|snake}} | style="text-align:center" |3–0 | style="text-align:center" |3–0 |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | |- | style="text-align:center" |11 |2018-yil 13-may |Port-o-Prints, Xayti shahridagi Sylvio Kator stadioni<nowiki/>[[Gaiti|Xitoy]] |{{Fb|HAI}} | style="text-align:center" |2–2 | style="text-align:center" |2–2 |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | |- | style="text-align:center" |12 |19-iyul 2018 |Estadio Moderno Julio Torres, [[Barrankilya|Barranquilla]], [[Kolumbiya|Kolumbia]] |{{Fb|VEN}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |1–2 |2018 Markaziy Amerika va Karib oʻyinlari | |- | style="text-align:center" |13 |2018-yil 21-iyul |Estadio Moderno Julio Torres, Barranquilla, Kolumbiya<nowiki/>[[Kolumbiya|Kolumbia]] |{{Fb|Costa Rica}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |1–2 |2018 Markaziy Amerika va Karib oʻyinlari | |- | style="text-align:center" |14 | rowspan="3" |2018-yil 25-avgust | rowspan="3" |Milliy stadion, [[Kingston (Yamayka)|Kingston]], Jamaika | rowspan="3" |{{Fb|Antigua and Barbuda}} | style="text-align:center" |3–0 | rowspan="3" style="text-align:center" |9–0 | rowspan="3" |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="3" | |- | style="text-align:center" |15 | style="text-align:center" |5–0 |- | style="text-align:center" |16 | style="text-align:center" |6–0 |- | style="text-align:center" |17 |2018-yil 27-avgust |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] |{{Fb|Bermuda}} | style="text-align:center" |3–0 | style="text-align:center" |4–0 |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | |- | style="text-align:center" |18 | rowspan="2" |2018-yil 31-avgust | rowspan="2" |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="2" |{{Fb|Trinidad and Tobago}} | style="text-align:center" |2–1 | rowspan="2" style="text-align:center" |4–1 | rowspan="2" |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |19 | style="text-align:center" |3–1 |- | style="text-align:center" |20 | rowspan="2" |2018-yil 2-sentabr | rowspan="2" |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="2" |{{Fb|Cuba}} | style="text-align:center" |2–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |6–1 | rowspan="2" |2018 CONCACAF ayollar chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |21 | style="text-align:center" |5–0 |- | style="text-align:center" |22 |2018-yil 8-oktabr |H-E-B park, [[Edinburg (Texas)|Edinburg]], Qoʻshma Shtatlar<nowiki/>[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] |{{Fb|Costa Rica}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |1–0 |2018 CONCACAF xotin-qizlar chempionatlari | |- | style="text-align:center" |23 |2018-yil 11-oktabr |H-E-B Park, Edinburg, Qoʻshma Shtatlar<nowiki/>[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] |{{Fb|Cuba}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |9–0 |2018 CONCACAF xotin-qizlar chempionatlari | |- | style="text-align:center" |24 |2018-yil 17-oktabr |Toyota stadion, [[Frisco (Texas)|Frisk]], Qoʻshma Shtatlar<nowiki/>[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] |{{Fb|Panama}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |2–2 |2018 CONCACAF xotin-qizlar chempionatlari | |- | style="text-align:center" |25 | rowspan="2" |2019-yil 3-mart | rowspan="2" |Katrin Xol sport m<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]], Montego Bay, Jamaika | rowspan="2" |{{Fb|CHI}} | style="text-align:center" |1–1 | rowspan="2" style="text-align:center" |3–2 |Oʻrtoqlik oʻyini | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |26 | style="text-align:center" |2–1 |Oʻrtoqlik oʻyini |- | style="text-align:center" |27 |2019-yil 7-aprel |Muso Mabhida stadion, Johannesburg, [[Janubiy Afrika Respublikasi|Janubiy Afrika]] |{{Fb|South Africa}} | style="text-align:center" |1–1 | style="text-align:center" |1–1 |Oʻrtoqlik oʻyini | |- | style="text-align:center" |28 | rowspan="2" |2019-yil 19-may | rowspan="2" |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="2" |{{Fb|Panama}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |3–1 |Oʻrtoqlik oʻyini | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |29 | style="text-align:center" |2–0 |Oʻrtoqlik oʻyini |- | style="text-align:center" |30 | rowspan="2" |2019-yil 28-may | rowspan="2" |Hampden Park, [[Shotlandiya]], [[Glazgo|Glasgov]] | rowspan="2" |{{Fb|SCO}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |2–3 |Oʻrtoqlik oʻyini | |- | style="text-align:center" |31 | style="text-align:center" |2–2 |Oʻrtoqlik oʻyini | |- | style="text-align:center" |32 |2019-yil 4-oktabr |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] |{{Fb|BAR}} | style="text-align:center" |7–0 | style="text-align:center" |7–0 |2020 CONCACAF Xotin-qizlar Olimpiya kvalifikatsiya chempionatining kvalifikatsiyasi | |- | style="text-align:center" |33 | rowspan="3" |2019-yil 6-oktabr | rowspan="3" |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="3" |{{Fb|Saint Lucia}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="3" style="text-align:center" |11–0 | rowspan="3" |2020 CONCACAF Xotin-qizlar Olimpiya kvalifikatsiya chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="3" | |- | style="text-align:center" |34 | style="text-align:center" |3–0 |- | style="text-align:center" |35 | style="text-align:center" |6–0 |- | style="text-align:center" |36 | rowspan="5" |2019-yil 8-oktabr | rowspan="5" |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="5" |{{Fb|US Virgin Islands}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="5" style="text-align:center" |7–0 | rowspan="5" |2020 CONCACAF Xotin-qizlar Olimpiya kvalifikatsiya chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="5" | |- | style="text-align:center" |37 | style="text-align:center" |3–0 |- | style="text-align:center" |38 | style="text-align:center" |4–0 |- | style="text-align:center" |39 | style="text-align:center" |5–0 |- | style="text-align:center" |40 | style="text-align:center" |7–0 |- | style="text-align:center" |41 | rowspan="2" |2020-yil 4-fevral | rowspan="2" |H-E-B Park, Edinburg, Qoʻshma Shtatlar<nowiki/>[[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] | rowspan="2" |{{Fb|Saint Kitts and Nevis}} | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |7–0 | rowspan="2" |2020 CONCACAF xotin-qizlar Olimpiya kvalifikatsiya chempionatlari | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |42 | style="text-align:center" |4–0 |- | style="text-align:center" |43 | rowspan="2" |2022-yil 17-fevral | rowspan="2" |Milliy stadion, [[Kingston (Yamayka)|Kinston]], Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="2" |{{Fb|Bermuda}} | style="text-align:center" |3–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |4–0 | rowspan="2" |2022 CONCACAF W chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |44 | style="text-align:center" |4–0 |- | style="text-align:center" |45 | rowspan="2" |20-fevral 2022 | rowspan="2" |Kirani Jeyms stadion, Sent Jorj, [[Grenada]] | rowspan="2" |{{Fb|Grenada}} | style="text-align:center" |3–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |6–1 | rowspan="2" |2022 CONCACAF W chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |46 | style="text-align:center" |6–1 |- | style="text-align:center" |47 | rowspan="3" |2022-yil 9-aprel | rowspan="3" |Truman Bodden stadion, Jorj Town, [[Kayman orollari]] | rowspan="3" |{{Fb|Cayman Islands}} | style="text-align:center" |6–0 | rowspan="3" style="text-align:center" |9–0 | rowspan="3" |2022 CONCACAF W chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="3" | |- | style="text-align:center" |48 | style="text-align:center" |7–0 |- | style="text-align:center" |49 | style="text-align:center" |8–0 |- | style="text-align:center" |50 | rowspan="2" |2022-yil 12-aprel | rowspan="2" |Sabina Park, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] | rowspan="2" |{{Fb|Dominican Republic}} | style="text-align:center" |4–1 | rowspan="2" style="text-align:center" |5–1 | rowspan="2" |2022 CONCACAF W chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |51 | style="text-align:center" |5–1 |- | style="text-align:center" |52 |2022-yil 4-iyul |Estadio Universitario, San Nikolas de los Garza, [[Meksika]] |{{Fb|MEX}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |1–0 |2022 CONCACAF W chempionatining kvalifikatsiyasi | |- | style="text-align:center" |53 | rowspan="2" |2022-yil 11-iyul | rowspan="2" |[[Estadio BBVA]], Guadalupe, Meksikada<nowiki/>[[Meksika]] | rowspan="2" |{{Fb|HAI}} | style="text-align:center" |2–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |4–0 | rowspan="2" |2022 CONCACAF W chempionatining kvalifikatsiyasi | rowspan="2" | |- | style="text-align:center" |54 | style="text-align:center" |3–0 |- | style="text-align:center" |55 |13-noyabr 2022 |Milliy stadion, Kingston, Jamaika<nowiki/>[[Yamayka|Jamayka]] |{{Fb|PAR}} | style="text-align:center" |1–2 | style="text-align:center" |1–2 |Oʻrtoqlik oʻyini |<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Reggae Girlz lose 2–1 to Paraguay in second international friendly {{!}} Loop Jamaica |url=https://jamaica.loopnews.com/content/reggae-girlz-lose-2-1-paraguay-second-international-friendly |qaralgan sana=2023-03-01 |ish=Loop News |til=en}}</ref> |} == Sovrinlar == '''Manchester City''' * FA Xotin-qizlar ligasi kubogi: 2021-22<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Beardmore |first=Michael |date=4 March 2022 |title=Watch: Man City beat Chelsea to win Women's League Cup |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/60088827 |access-date=12 March 2022}}</ref> * Ayollar FA Cup-ning kumush medali sohibi: 2021-22<ref>{{Veb manbasi |muallif=Bosher |ism=Luke |sana=May 15, 2022 |sarlavha=Chelsea Women win FA Cup after beating City |url=https://theathletic.com/3491067/2022/05/15/chelsea-women-win-fa-cup-after-beating-manchester-city/ |qaralgan sana=November 10, 2022 |ish=The Athletic |til=en}}</ref> '''Yamayka''' * CONCACAF ayollar chempionatida uchinchi oʻrin: 2018, 2022<ref>{{Veb manbasi |sana=2022-07-17 |sarlavha=Vanzanten's late goal earns Third Place honors for Jamaica |url=https://www.concacaf.com/women-s-championship/news/vanzanten-s-late-goal-earns-third-place-honors-for-jamaica/ |qaralgan sana=2022-07-19 |ish=CONCACAF}}</ref> '''Shaxsiy sovrinlari''' * CONCACAF yilning eng yaxshi ayol oʻyinchisi: 2022,<ref name=":8">{{Veb manbasi |sana=5 May 2023 |sarlavha=Shaw claims Concacaf Women's Player of the Year Award |url=https://www.concacaf.com/news/shaw-claims-concacaf-women-s-player-of-the-year-award/ |arxivurl=https://web.archive.org/web/20230506030718/https://www.concacaf.com/news/shaw-claims-concacaf-women-s-player-of-the-year-award/ |arxivsana=6 May 2023 |qaralgan sana=13 May 2023 |ish=CONCACAF}}</ref> ikkinchi oʻrin 2018<ref name=":5">{{Veb manbasi |sana=January 15, 2019 |sarlavha=Lozano and Morgan Claim Top CONCACAF Awards |url=https://www.beinsports.com/us/concacaf/news/lozano-and-morgan-claim-top-concacaf-awards/1085896 |qaralgan sana=January 10, 2023 |ish=beIN SPORTS USA |til=}}</ref> * CONCACAF W chempionatining eng yaxshi XI: 2022 <ref name="2022BestXI">{{Veb manbasi |sana=July 19, 2022 |sarlavha=Dumornay, Lavelle and Shaw headline CMU20 Best XI |url=https://www.concacaf.com/women-s-championship/news/dumornay-lavelle-and-shaw-headline-cwc22-best-xi/ |qaralgan sana=July 20, 2022 |ish=[[CONCACAF]] |til=en}}</ref> * CONCACAF Xotin-qizlar eng yaxshi XI: 2018[2]<ref name=":5" /> * Divisyon 1 Feminin eng yaxshi gol uruvchi: 2020-2021<ref name= /> * [[Division 1 Féminine turnirining eng yaxshi ayol futbolchilari roʻyxati|1-diviziyaning oylik futbolchisi]]: 2020-yil oktyabr, 202- yil yanvar <ref name=/><ref name=/> * Trophées FFF D1 Féminine – Yil jamoasi: 2020-2021 * Oynashning eng yaxshi oʻyinchisi: 2022-yil oktyabr,<ref>{{Veb manbasi |sana=2022-11-10 |sarlavha=Khadija Shaw wins October's Barclays WSL Player of the Month |url=https://www.90min.com/posts/khadija-shaw-october-barclays-wsl-player-of-the-month |qaralgan sana=2022-11-10 |ish=90min.com |til=en-GB}}</ref> 2023-yil mart,<ref>{{Veb manbasi |muallif=Kelsey |ism=George |sana=6 April 2023 |sarlavha=Shaw claims March Player of the Month prize |url=https://www.mancity.com/news/womens/khadija-bunny-shaw-march-player-of-the-month-63816367 |qaralgan sana=6 April 2023 |ish=Manchester City FC}}</ref> 2023-yil dekabr<ref name=":12">{{Veb manbasi |muallif=Medlicott |ism=Phil |sana=2024-01-12 |sarlavha=Khadija Shaw urges Manchester City to 'keep pushingʻ after strong end to year |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/manchester-city-wsl-manchester-united-city-super-league-b2477006.html |qaralgan sana=2024-01-28 |ish=The Independent |til=en}}</ref> * Oyning WSL goli: 2024-yil yanvar <ref>{{Veb manbasi |muallif=Kelsey |ism=George |sarlavha=City's clean sweep of WSL awards |url=https://www.mancity.com/news/womens/man-city-wsl-awards-march-clean-sweep-63848447 |ish=Manchester City F.C. |qaralgan sana=11 April 2024 |sana=11 April 2024}}</ref> * WSL mavsumning eng yaxshi oʻyinchisi: 2023-24 <ref>{{Veb manbasi |muallif=Kelsey |ism=George |sarlavha=Shaw claims WSL Player of the Season award |url=https://www.mancity.com/news/womens/khadija-bunny-shaw-wsl-player-of-the-season-63851533 |ish=Manchester City F.C. |sana=17 May 2024}}</ref> * WSL Golden Boot: 2023-24 <ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Kelsey |first=George |date=May 18, 2024 |title=Shaw wins WSL Golden Boot |work=Manchester City F.C. |url=https://www.mancity.com/news/womens/khadija-bunny-shaw-golden-boot-wsl-63851636 |access-date=May 18, 2024}}</ref> * PFA WSL muxlislari oyining eng yaxshi oʻyinchisi: 2022-yil yanvar oyida<ref>{{Veb manbasi |muallif=Cox, Sam |sana=17 February 2023 |sarlavha=Khadija 'Bunny' Shaw wins PFA Fans' Player of the Month Award |url=https://www.mancity.com/news/womens/khadija-shaw-pfa-fans-potm-63812155 |qaralgan sana=17 February 2023 |ish=Manchester City}}</ref> * Manchester Siti mavsumning eng yaxshi futbolchisi: 2022-23<ref name=":10">{{Veb manbasi |muallif=Kelsey |ism=George |sana=27 May 2023 |sarlavha=Women's End of Season awards: Winners revealed |url=https://www.mancity.com/news/womens/manchester-city-women-end-of-season-awards-2022-23-63820798 |qaralgan sana=30 May 2023 |ish=Manchester City}}</ref> * „Manchester City“ning mavsumdagi eng yaxshi goli : 2022-23[14]<ref name=":10" /> * Yilning PFA jamoasi: 2022-23 FA WSL<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=29 August 2023 |title=Rachel Daly: Aston Villa forward wins PFA women's Player of the Year award |publisher=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66650727 |access-date=29 August 2023}}</ref> * FWA yilning eng yaxshi xotin-qizlar futbolchisi: 2023-24<ref name="fwa">{{Veb manbasi |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cglxez9pyejo |sarlavha=Foden and Shaw win Football Writers' Association awards |nashriyot=BBC Sport |sana=3 May 2024 |qaralgan sana=3 May 2024}}</ref> * Xotin-qizlar futbol mukofoti Yilning oʻyinchisi: 2024<ref>{{Veb manbasi |sana=2024-05-30 |sarlavha=Khadija Shaw: Manchester City striker wins at Women's Football Awards |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cjeen30nje8o |qaralgan sana=2024-05-31 |ish=BBC Sport |til=en-GB}}</ref> === Mukofotlar === 2018-yilda Shaw „Guardian“ ning yil futbolchisi deb topilgan, bu mukofot futbolchiga „haqiqatan ham diqqatga sazovor narsani bajargan, xoh qiyinchiliklarni yengish, boshqalarga yordam berish yoki oʻzgacha halollik bilan harakat qilib, sportda oʻrnak koʻrsatish orqali berilgan“ deb aytiladi<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Graham |first=Bryan Armen |date=28 December 2018 |title=The Guardian footballer of the year 2018: Khadija 'Bunny' Shaw |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/dec/28/guardian-footballer-of-the-year-2018-khadija-bunny-shaw |access-date=30 December 2018}}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar|}} [[Turkum:Ayol futbol hujumchilari]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:1997-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yamayka ayol fut]] [[Turkum:Ayol futbolchilar]] [[Turkum:Manchester City W.F.C futbolchilari]] hwu7vd5nw3teqerk7cdzrz8hxgdjb2l 0 1117606 6192955 4356308 2026-07-04T11:54:16Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192955 wikitext text/x-wiki '''Ylä-Rieveli''' (shuningdek, ''Ylä-Rääveli'' deb ham ataladi) – [[Finlandiya|Finlandiyadagi]] oʻrta kattalikdagi koʻldir. Bu Janubiy Savoniya va Päijänne Tavastiya mintaqalarida joylashgan Kymijoki asosiy suv havzasidagi koʻl hisoblanadi. U Pirtinsalmi boʻgʻozi orqali boshqa koʻl Enonvesi bilan bogʻlangan<ref name="jw">[http://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Yl%C3%A4-Rieveli_%2814.172.1.001%29&setlang=en Ylä-Rieveli in the Jarviwiki Web Service] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20241228222230/https://www.jarviwiki.fi/w/index.php?title=Yl%C3%A4-Rieveli_(14.172.1.001)&setlang=en |date=2024-12-28 }}. Retrieved 2014-03-03. {{In lang|en}}</ref>. == Yana qarang == * [[Finlandiyadagi koʻllar roʻyxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{geo-stub}} [[Turkum:Finlandiyadagi koʻllar]] fta6w6kmq5flc9t33r55ucjir20rxcu 0 1119286 6192480 5888084 2026-07-03T21:45:35Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192480 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline | airline = World2Fly | image = W2fly logo.svg | image_size = | alt = | IATA = 2W | ICAO = WFL | callsign = BLUE WORLD | founded = {{start date and age|2020}} | commenced = {{start date and age|2021|06|19|df=y}}<ref>{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/2021/06/world2fly-received-its-first-airbus-a350-900-with-which-it-will-launch-its-flights-to-the-caribbean-and-mexico/|title=World2Fly received its first Airbus A350-900 with which it will launch its flights to the Caribbean and Mexico|first=Gastón|last=Sena|date=10 June 2021|access-date=8 July 2021|arxivsana=2023-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20230207100537/https://www.aviacionline.com/2021/06/world2fly-received-its-first-airbus-a350-900-with-which-it-will-launch-its-flights-to-the-caribbean-and-mexico/}}</ref> | ceased = | aoc = ES.AOC.157<ref>{{cite web|url=https://www.seguridadaerea.gob.es/sites/default/files/listado_aoc.pdf |title=Airplane and Helicopter Air Operator Certificates (AOC) list|access-date=2023-09-23}}</ref> | hubs = [[Madrid–Barajas aeroporti]] | secondary_hubs = | focus_cities = | frequent_flyer = | alliance = | subsidiaries = World2Fly Portugal | fleet_size = 4 (shoʻbalari bilan birgalikda) | destinations = 12 | parent = [[Iberostar Group]] | headquarters = [[Palma|Palma de Mallorka]], [[Balear orollari]], [[Ispaniya]]<ref>{{Cite web|url=https://www.w2fly.es/customer-care|title = Centro de atención al cliente - W2Fly}}</ref> | key_people = Gabriel Subías ([[Bosh ijrochi direktor|CEO]])<ref>{{Cite web|title=New airline of the hotel company Iberostar will fly to Cuba in 2021|url=http://www.cubanews.acn.cu/boletin-turismo/11106-new-airline-of-the-hotel-company-iberostar-will-fly-to-cuba-in-2021|access-date=2021-07-08|website=cubanews.acn.cu|language=en}}</ref> | revenue = | operating_income = | net_income = | profit = | assets = | equity = | num_employees = | website = {{URL|https://www.w2fly.es/}} }} '''World2Fly''' – [[Ispaniya]] poytaxti [[Madrid]] shahridagi [[Madrid–Barajas aeroporti|Adolfo Suares-Madrid Barajas aeroportidan]] parvoz qiluvchi yoʻlovchi aviakompaniyasi<ref>{{cite web|title=World2Fly comienza a operar desde Barajas|url=https://www.avionrevue.com/aviacion-comercial/world2fly-comienza-a-operar-desde-barajas/|website=Avion Revue Internacional|language=es|date=21 June 2021}}</ref>. == Tarixi == [[File:World2Fly, EC-NOI, Airbus A350-941.jpg|thumb|Madrid-Barajas aeroportidagi World2Fly aviakompaniyasining Airbus A350-900 samolyoti.]] Aviakompaniya 2021-yilda, birinchi ijaraga olingan Airbus A350-900 samolyotini olgandan keyin tashkil etilgan<ref name="FANews">{{cite web|title=World2Fly's First Airbus A350 Takes Its First Flight|url=https://technologytag.com/world2flys-first-airbus-a350-takes-its-first-flight/|website=Flight and Aviation News|date=24 April 2021|qaralgan sana=2024-06-19|arxivsana=2021-07-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709185203/https://technologytag.com/world2flys-first-airbus-a350-takes-its-first-flight/}}</ref>. Palma-de-Malyorkadan joylashgan aviakompaniya Karib dengizidagi uzoq masofalarga parvozlarni amalga oshiradi va Iberostar mehmonxonalar guruhiga tegishli boʻlib<ref name="AVPros">{{cite web|title=StackPath|url=https://www.aviationpros.com/aircraft/press-release/21226073/airbus-first-a350-delivery-to-new-airline-world2fly|website=www.aviationpros.com|date=9 June 2021 }}</ref>, uning oldingi xoldingi boshqa Iberworld aviakompaniyasini oʻz ichiga olgan. Uning yoʻnalishlari Punta Kana, Kankun va La Habana. == Parvoz manzillari == World2Fly hozirda asosan Karib dengizidagi bir nechta yoʻnalishlarga parvozlarni amalga oshiradi. {|class="sortable wikitable !Mamlakat !Shahar !Aeroport !Eslatmalar !class="unsortable"|Refs |- |AQSh||[[Orlando (Florida)|Orlando]]||[[Orlando Sanford xalqaro aeroporti]]||Toʻxtatilgan||align=center|<ref>{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/2022/07/world2fly-inauguro-sus-vuelos-entre-madrid-y-orlando/|title=World2Fly inauguró sus vuelos entre Madrid y Orlando|website=Aviacionline.com|language=es|access-date=July 7, 2022|arxivsana=2024-04-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240405125226/https://www.aviacionline.com/2022/07/world2fly-inauguro-sus-vuelos-entre-madrid-y-orlando/}}</ref> |- |rowspan="3"|Dominika Respublikasi||[[Punta Kana]]||[[Punta Kana xalqaro aeroporti]]||align=center| ||align=center |<ref>{{cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/r-dominicana-turismo_la-aerol%C3%ADnea-world2fly-hace-el-vuelo-inaugural-de-la-ruta-madrid-punta-cana/46720626|title=La aerolínea World2Fly hace el vuelo inaugural de la ruta Madrid-Punta Cana|language=es|website=Swissinfo.ch|date=June 20, 2021}}</ref> |- |[[Santiago de los Caballeros]]||[[Cibao xalqaro aeroporti]]||align=center| ||align=center|<ref name=STI>{{Cite web |date=May 2023 |title=World2Fly inaugurates a new route from Madrid to Santiago de los Caballeros |url=https://www.nexotur.com/movil/noticia/118497/nexotur/world2fly-inaugura-nueva-ruta-de-madrid-a-santiago-de-los-caballeros.html |access-date=May 13, 2023 |website=www.nexotour.com |language=es }}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Santo-domingo]]||[[Las Américas xalqaro aeroporti]]||align=center| ||align=center|<ref>{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/2022/06/world2fly-inaugurates-flights-to-santo-domingo/|title=World2fly inaugurates flights to Santo Domingo|website=Aviacionline.com|date=23 June 2022|access-date=June 23, 2022|arxivsana=2024-04-05|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240405124131/https://www.aviacionline.com/2022/06/world2fly-inaugurates-flights-to-santo-domingo/}}</ref> |- |Ispaniya||[[Madrid]]||[[Madrid–Barajas aeroporti]]||Aviahab||align=center| |- |Kolumbiya||[[Kali]]||[[Alfonso Bonilla Aragón xalqaro aeroporti]]||2024-yil 1-dekabrdan boshlanadi||align=center|<ref>{{cite web|url=https://www.transponder1200.com/world2fly-lanza-vuelo-directo-de-madrid-a-cali-con-equipos-airbus-a350/|title=World2Fly lanza vuelo directo de Madrid a Cali con equipos Airbus A350|language=es|website=Transponder1200|date=June 2024|accessdate=June 11, 2024|arxivsana=2024-06-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240621230732/https://www.transponder1200.com/world2fly-lanza-vuelo-directo-de-madrid-a-cali-con-equipos-airbus-a350/}}</ref> |- |Kuba||[[Gavana]]||[[José Martí xalqaro aeroporti]]||align=center| ||align=center|<ref>{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/2021/08/world2fly-lanza-vuelos-entre-madrid-y-la-habana/|title=World2Fly lanza vuelos entre Madrid y La Habana|language=es|website=Aviacionline.com|date=August 24, 2021|qaralgan sana=2024-06-19|arxivsana=2022-10-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20221009120945/https://www.aviacionline.com/2021/08/world2fly-lanza-vuelos-entre-madrid-y-la-habana/}}</ref> |- |Meksika||[[Kankun]]||[[Kankun xalqaro aeroporti]]||align=center| ||align=center|<ref>{{cite web|url=https://www.theyucatantimes.com/2021/05/world2fly-airline-launches-flights-from-madrid-and-lisbon-to-cancun/|title=World2fly airline launches flights from Madrid and Lisbon to Cancun|website=Theyucatantimes.com|date=May 21, 2021}}</ref> |- |Slovakiya||[[Bratislava]]||[[Bratislava aeroporti]]||Mavsumiy charter||align=center| |- |Tanzaniya||[[Zanjibar (shahar)|Zanjibar]]||[[Abeid Amani Karume xalqaro aeroporti]]||Mavsumiy charter||align=center|<ref>{{cite web |title=World2Fly adds Madrid-Zanzibar service in NS24 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240122-2wns24znz |date=22 January 2024 |accessdate=22 January 2024}}</ref> |- |rowspan=2|Oʻzbekiston||[[Toshkent]]||[[Toshkent xalqaro aeroporti]]||Mavsumiy charter||align=center|<ref name="2W_UZB">{{cite news |title=World2Fly airline launches flights from Spain to Uzbekistan |url=https://www.uzdaily.uz/en/post/89433 |access-date=22 May 2024 |work=UzDaily.uz |date=21 May 2024 |language=ru}}</ref> |- |[[Urganch]]||[[Urganch xalqaro aeroporti]]||align=center| ||align=center|<ref name="2W_UZB" /> |- |Chexiya||[[Praga]]||[[Vatslav Gavel aeroporti]]||Mavsumiy charter||align=center| |} == Aviaparki == === Joriy holati === 2024-yil may oyi holatiga koʻra, World2Fly aviaparki quyidagi samolyotlardan tashkil topgan<ref>{{cite web|url=https://www.planespotters.net/airline/World2Fly|title=World2Fly Fleet Details and History|website=Planespotters.net|access-date=May 14, 2024}}</ref>: {| class="wikitable" style="; text-align:center" |+ World2Fly aviaparki |- !Samolyot !Miqdori !Buyurtmalar !Yoʻlovchilar !Eslatmalar |- |[[Airbus A330-300]] |1 |– |388<ref>{{Cite web|url=https://www.w2fly.es/es-es/nuestra-flota/airbus-a330-300|title=Airbus A330-300 - W2Fly}}</ref> | |- |[[Airbus A350|Airbus A350-900]] |3 |– |432<ref>{{Cite web|url=https://www.w2fly.es/nuestra-flota|title=Airbus A350-900 - W2Fly}}</ref> |Bittasi 2023-yil noyabr oyidan boshlab Corendon Dutch Airlinesga ijaraga berildi<ref>{{cite web|url=https://www.luchtvaartnieuws.nl/nieuws/categorie/2/airlines/bevestigd-corendon-in-de-winter-met-eigen-a350-naar-curacao|title=Bevestigd: Corendon in de winter met eigen A350 naar Curaçao|trans-title=Confirmed: Corendon in winter with own A350 to Curaçao|language=Dutch|website=Luchtvaartnieuws|date=22 May 2023|access-date=22 May 2023}}</ref> |- !Jami !4 !– !colspan=6| |} === Aviaparkning avvalgi holati === World2Fly aviaparkida quyidagi samolyotlar mavjud boʻlgan: {| class="wikitable" |+World2Fly aviaparkining avvalgi holati !Samolyot !Jami !Parvoz boshlagan sanasi !Parvozni tugatgan sanasi !Registratsiya !Eslatmalar |- |[[Airbus A330-300]] |{{center|1}} |{{center|2021}} |{{center|2021}} |{{center|EC-LXR}} |[[World2Fly Portugal]]ga oʻtkazilgan |} == Manbalar == {{manbalar}} {{Ispaniya aviakompaniyalari}} {{DEFAULTSORT:World2Fly}} [[Turkum:Ispaniya aviakompaniyalari]] [[Turkum:2021-yilda tashkil etilgan aviakompaniyalar]] qoyl77idqs25lh7u6r1eff7my8ku0ls 0 1129818 6192768 5312367 2026-07-04T08:21:06Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192768 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | name = Yasuba toʻgʻoni | image_caption = | name_official = | dam_crosses = | location = [[Kōchi]], [[Yaponiya]] | dam_type = | dam_length = | dam_width_base = | dam_width_crest = | dam_volume = | spillway_type = | spillway_capacity = | construction_began = | opening = | cost = | owner = | res_name = | res_capacity_total = | res_catchment = | res_surface = | res_max_depth = | plant_operator = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | plant_commission = | plant_decommission = | location_map = | location_map_caption = | coordinates = | website = | extra = }}'''Yasuba ''' – [[Yaponiya|Yaponiyaning]] Kōchi prefekturasida joylashgan toʻgʻon boʻlib, u 1963-yilda qurilgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2316 |sarlavha=Yasuba Dam ［Kochi Pref.］ - Dams in Japan |qaralgan sana=2024-06-26 |arxivsana=2016-03-04 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20160304031514/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2316 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}}{{tashqi havolalar}} [[Turkum:Kōchi prefekturasidagi dambalar]] cqhrunt5j9ekguubdvgjslmnm2usjdo 0 1133163 6192407 4390228 2026-07-03T18:09:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192407 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | name = Wajiki toʻgʻoni | image_caption = | name_official = 和食ダム | dam_crosses = | res_name = | location = [[Kochi Prefekturasi]], Yaponiya | dam_length = 121.5m | dam_width_base = | construction_began = 1992 | opening = | cost = | res_capacity_total = 730 ming kub metr | res_catchment = 1.9 km kv | res_surface = 7 [[gektar]] | coordinates = {{coord|33|33|03|N|133|48|21|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} | location_map = | extra = }}'''Wajiki toʻgʻoni''' - Yaponiyaning Kochi prefekturasida joylashgan toʻgʻon. To'g'on suv toshqinlarini nazorat qilish va suv ta'minoti uchun ishlatiladi. Uning suv yig'ish maydoni 1,9&nbsp;km ² ni tashkil qiladi. Hududi 7 gektarga yaqin va 730 ming kub metr suvni saqlashi mumkin. To'g'on qurilishi 1992-yilda boshlangan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Wajiki Dam - Dams in Japan |qaralgan sana=2022-02-22 |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3178 |arxivsana=2022-08-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220803053148/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3178 }}</ref>. {{geo-stub}} == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:Koordinatalar Vikimaʼlumotlarda]] [[Turkum:Yaponiya toʻgʻonlari]] a2aq1aey0ljzot6t7mp8kopcluiv4fm 0 1133458 6192408 5056228 2026-07-03T18:11:44Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192408 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = Wakamiyatani toʻgʻoni | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = <!-- {{coord|..|..|type:landmark|display=inline,title}}--> | country = [[Yaponiya]] | location = | purpose = | status = | construction_began = 1933-yil | opening = 1935-yil | demolished = | cost = | builder = | designed_by = | owner = | operator = | dam_type = | dam_crosses = | dam_height_foundation = | dam_height_thalweg = | dam_length = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_length = | spillway_capacity = | spillway_volumetric_flow_rate = | spillway_type2 = | spillway_length2 = | spillway_capacity2 = | spillway_volumetric_flow_rate2 = | spillway_type3 = | spillway_length3 = | spillway_capacity3 = | spillway_volumetric_flow_rate3 = | res_name = | res_capacity_total = | res_capacity_active = | res_capacity_inactive = | res_catchment = 1 ga | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | lower_dam_type = | lower_dam_crosses = | lower_dam_height_foundation = | lower_dam_height_thalweg = | lower_dam_length = | lower_dam_elevation_crest = | lower_dam_width_crest = | lower_dam_width_base = | lower_dam_volume = | lower_spillway_count = | lower_spillway_type = | lower_spillway_length = | lower_spillway_capacity = | lower_spillway_volumetric_flow_rate = | lower_spillway_type2 = | lower_spillway_length2 = | lower_spillway_capacity2 = | lower_spillway_volumetric_flow_rate2 = | lower_spillway_type3 = | lower_spillway_length3 = | lower_spillway_capacity3 = | lower_spillway_volumetric_flow_rate3 = | lower_res_name = | lower_res_capacity_total = | lower_res_capacity_active = | lower_res_capacity_inactive = | lower_res_catchment = | lower_res_surface = | lower_res_max_length = | lower_res_max_width = | lower_res_max_depth = | lower_res_elevation = | lower_res_tidal_range = | plant_name = | plant_coordinates = {{coord|33|58|28|N|132|52|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = | plant_hydraulic_head = | plant_turbines = | plant_pumpgenerators = | plant_pumps = | plant_capacity = | plant_capacity_factor = | plant_efficiency = | plant_storage_hours = | plant_annual_gen = | plant_annual_gen_year = | website = | extra = }} '''Wakamiyatani''' - [[Yaponiya]]ning [[Tokushima]] prefekturasida joylashgan suv [[toʻgʻon]]i<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Wakamiyatani Dam - Dams in Japan |qaralgan sana=2022-02-22 |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2120 }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Manbalar == {{dam-stub}} [[Turkum:Tokushima prefekturasi toʻgʻonlari]] fkdb8yjxkru4kpjni6wy098difmkv5k 0 1133558 6192601 4621536 2026-07-04T05:25:55Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192601 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = Yamanokami-ike toʻgʻoni | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = <!-- {{coord|..|..|type:landmark|display=inline,title}}--> | country = [[Yaponiya]] | location = | purpose = | status = | construction_began = 1958-yil | opening = 1963-yil | demolished = | cost = | builder = | designed_by = | owner = | operator = | dam_type = | dam_crosses = | dam_height_foundation = | dam_height_thalweg = | dam_length = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_length = | spillway_capacity = | spillway_volumetric_flow_rate = | spillway_type2 = | spillway_length2 = | spillway_capacity2 = | spillway_volumetric_flow_rate2 = | spillway_type3 = | spillway_length3 = | spillway_capacity3 = | spillway_volumetric_flow_rate3 = | res_name = | res_capacity_total = | res_capacity_active = | res_capacity_inactive = | res_catchment = 2 ga | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | lower_dam_type = | lower_dam_crosses = | lower_dam_height_foundation = | lower_dam_height_thalweg = | lower_dam_length = | lower_dam_elevation_crest = | lower_dam_width_crest = | lower_dam_width_base = | lower_dam_volume = | lower_spillway_count = | lower_spillway_type = | lower_spillway_length = | lower_spillway_capacity = | lower_spillway_volumetric_flow_rate = | lower_spillway_type2 = | lower_spillway_length2 = | lower_spillway_capacity2 = | lower_spillway_volumetric_flow_rate2 = | lower_spillway_type3 = | lower_spillway_length3 = | lower_spillway_capacity3 = | lower_spillway_volumetric_flow_rate3 = | lower_res_name = | lower_res_capacity_total = | lower_res_capacity_active = | lower_res_capacity_inactive = | lower_res_catchment = | lower_res_surface = | lower_res_max_length = | lower_res_max_width = | lower_res_max_depth = | lower_res_elevation = | lower_res_tidal_range = | plant_name = | plant_coordinates = {{coord|33|58|28|N|132|52|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = | plant_hydraulic_head = | plant_turbines = | plant_pumpgenerators = | plant_pumps = | plant_capacity = | plant_capacity_factor = | plant_efficiency = | plant_storage_hours = | plant_annual_gen = | plant_annual_gen_year = | website = | extra = }} '''Yamanokami-ike''' – [[Yaponiya]]ning [[Ehime]] prefekturasi joylashgan suv [[toʻgʻon]]i<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Yamanokami-ike - Dams in Japan |qaralgan sana=2022-02-22 |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2255 |arxivsana=2022-06-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220608065007/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2255 }}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}}{{Dam-stub}} [[Turkum:Ehime prefekturasi toʻgʻonlari]] [[Turkum:Toʻgʻonlar]] 0uz1xdk9894wes8wxuksty779iedcq9 0 1133593 6192607 4621537 2026-07-04T05:28:47Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192607 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = Yamatosaka toʻgʻoni | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = <!-- {{coord|..|..|type:landmark|display=inline,title}}--> | country = [[Yaponiya]] | location = | purpose = | status = | construction_began = 1986-yil | opening = 2026-yil | demolished = | cost = | builder = | designed_by = | owner = | operator = | dam_type = | dam_crosses = | dam_height_foundation = | dam_height_thalweg = | dam_length = | dam_elevation_crest = | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | spillway_count = | spillway_type = | spillway_length = | spillway_capacity = | spillway_volumetric_flow_rate = | spillway_type2 = | spillway_length2 = | spillway_capacity2 = | spillway_volumetric_flow_rate2 = | spillway_type3 = | spillway_length3 = | spillway_capacity3 = | spillway_volumetric_flow_rate3 = | res_name = | res_capacity_total = | res_capacity_active = | res_capacity_inactive = | res_catchment = 76 ga | res_surface = | res_max_length = | res_max_width = | res_max_depth = | res_elevation = | res_tidal_range = | lower_dam_type = | lower_dam_crosses = | lower_dam_height_foundation = | lower_dam_height_thalweg = | lower_dam_length = | lower_dam_elevation_crest = | lower_dam_width_crest = | lower_dam_width_base = | lower_dam_volume = | lower_spillway_count = | lower_spillway_type = | lower_spillway_length = | lower_spillway_capacity = | lower_spillway_volumetric_flow_rate = | lower_spillway_type2 = | lower_spillway_length2 = | lower_spillway_capacity2 = | lower_spillway_volumetric_flow_rate2 = | lower_spillway_type3 = | lower_spillway_length3 = | lower_spillway_capacity3 = | lower_spillway_volumetric_flow_rate3 = | lower_res_name = | lower_res_capacity_total = | lower_res_capacity_active = | lower_res_capacity_inactive = | lower_res_catchment = | lower_res_surface = | lower_res_max_length = | lower_res_max_width = | lower_res_max_depth = | lower_res_elevation = | lower_res_tidal_range = | plant_name = | plant_coordinates = {{coord|33|58|28|N|132|52|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = | plant_hydraulic_head = | plant_turbines = | plant_pumpgenerators = | plant_pumps = | plant_capacity = | plant_capacity_factor = | plant_efficiency = | plant_storage_hours = | plant_annual_gen = | plant_annual_gen_year = | website = | extra = }} '''Yamatosaka''' - [[Yaponiya]]ning [[Ehime]] prefekturasida joylashgan toʻgʻon<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Yamatosaka Dam - Dams in Japan |qaralgan sana=2022-02-22 |url=http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2944 |arxivsana=2022-06-08 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20220608065006/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2944 }}</ref>. == Manbalar == {{Manbalar}}{{Dam-stub}} [[Turkum:Ehime prefekturasi toʻgʻonlari]] [[Turkum:Toʻgʻonlar]] paq2x3j3uzocdzetgd1sk0tzmuiooyo 0 1170933 6192493 5307946 2026-07-03T23:20:41Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192493 wikitext text/x-wiki [[Fayl:International_Criminal_Court_building_(2016)_in_The_Hague.png|right|thumb| [[Gaaga|Gaagadagi]] Xalqaro jinoyat sudi (Niderlandiya)]] '''Xalqaro sudlar''' [[Millat|davlatlar]] oʻrtasidagi [[Shartnoma|shartnomalar]] yoki [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|Birlashgan Millatlar]] Tashkiloti<ref>{{veb manbasi |title=Birlashgan Millatlar Tashkiloti |url=https://www.un.org/en/ |website=un.org |accessdate=29-iyun 2024-yil |date=28-iyun 2024}}</ref> kabi [[xalqaro tashkilot]] tomonidan tuziladi va ular ''maxsus'' tribunallar<ref>{{veb manbasi |title=Maxsus tribunal |url=https://academic.oup.com/book/2232/chapter-abstract/142304026?redirectedFrom=fulltext |website=academic.oup |accessdate=29-iyun 2024-yil |date=Mart 2014-yil}}</ref> hamda doimiy institutlarni oʻz ichiga oladi. Biroq xalqaro sudlar milliy hokimiyat organlari oʻrtada keladigan yuzaga keladigan nizolarni va sudlarni istisno qiladi. Chunki xalqaro sudlarda ish koʻrib chiqilishi uchun ikki taraf ham xalqaro huquqning [[Subyektivlik|subyekt]]<nowiki/>i boʻlishi lozim. == Taʼrifi == Xalqaro sud – bir tomon davlat yoki xalqaro tashkilot (yoki uning organi) boʻlishi mumkin boʻlgan ishlarni koʻrib chiqadigan va mustaqil sudyalardan tashkil topgan [[xalqaro tashkilot]] yoki xalqaro tashkilot organi hisoblanadi. Xalqaro sud (masalan, Xalqaro jinoyat sudi)<ref>{{veb manbasi |title=Xalqaro jinoyat sudi |url=https://www.icc-cpi.int/ |website=icc-cpi.int |accessdate=29-iyun 2024-yil |date=28-iyun 2024}}</ref> alohida tuzilishi ham biror xalqaro tashkilotning oʻz sudiga ega boʻlishi mumkin (masalan: [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]]<nowiki/>ning Xalqaro adolat sudi)<ref>{{veb manbasi |title=Xalqaro adolat sudi |url=https://www.icj-cij.org/home |website=icj.org |accessdate=29-iyun 2024-yil |date=28-iyun 2024}}</ref>. Ushbu sudlar [[Xalqaro huquq]] asosida majburiy yoki tavsiyaviy harakterga ega boʻlgan qarorlar chiqarish majburiyatini oladi<ref>{{Kitob manbasi |first=Cesare P.R. |last=Romano |title=The Oxford Handbook of International Adjudication |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2013 |pages=4–9 |isbn=9780199660681}}</ref>. == Tarixi == Xalqaro sudlarning dastlabki misollariga [[Ikkinchi Jahon urushi|Ikkinchi jahon urushidan]] keyin tashkil etilgan [[Nyurnberg sud jarayoni|Nyurnberg]] va [[Xalqaro harbiy tribunal|Tokio]] tribunallari kiradi. Ayni paytda [[Niderlandiya|Gollandiyaning]] [[Gaaga]] shahrida bir nechta shunday xalqaro sudlardan [[Xalqaro sud|Xalqaro Sud]] (ICJ) va Xalqaro Jinoyat Sudi (ICC) joylashgan. Boshqa xalqaro sudlar turli joylarda mavjud boʻlib, ularning yurisdiksiyasi odatda maʼlum bir mamlakat, xalqaro yoki mintaqaviy hukumatlararo, shuningdek, millatlararo tashkilotlarda amal qilshi mumkin. [[Ruanda|Ruandadagi]] [[Ruandadagi genotsid|genotsid]] sud ishi Ruanda boʻyicha Xalqaro Jinoyat Tribunalida koʻrib chiqilishi tarixiy misol boʻla oladi. Genotsid va fuqarolar urushi davrida qilingan jinoyatlarni koʻrib chiqish maqsadida xalqaro tribunallar tashkil etiladi. Bundan tashqari sodir boʻlayotgan xalqaro vaziyatlarga qarab xalqaro va ichki holatlarni birlashtirgan ''maxsus'' sudlar hamda tribunallar tashkil etilgan. Bunday „gibrid tribunallar“ga misol sifatida Syerra-Leoneda tashkil etilgan maxsus sud, Livan uchun maxsus tribunal, Sharqiy Timordagi Dili tuman sudining maxsus hay’atlari va Kambodja sudlaridagi Favqulodda palatalarni keltirish mumkin. == Imtiyozlar va immunitetlar == [[Fayl:Defendants_in_the_dock_at_the_Nuremberg_Trials.jpg|right|thumb| Ayblanuvchilar [[Nyurnberg|Nyurnbergdagi]] [[Nyurnberg sud jarayoni|Xalqaro harbiy tribunalning]] mahkamasida (Germaniya]]Xalqaro sudlarning [[Sudya|sudyalari]] va yuqori lavozimli xodimlariga, agar ularning boshqaruv organlari ruxsat bergan boʻlsa<nowiki/>[[Diplomatik immunitet|, diplomatik immunitetga]] ega boʻlishi mumkin. [[1946-yil]] 13-fevralda qabul qilingan rezolyutsiyaga koʻra, [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMT]] [[Bosh Assambleya]]<nowiki/>si [[Xalqaro sud|Xalqaro Sud]] oʻz vazifalarini bajarish va oʻz maqsadlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan [[imtiyozlar]], immunitetlar va yengilliklardan foydalanishini taʼminlash maqsad qilingan. Xalqaro sud oʻz joyida va boshqa turli xil hududlarda [[Xalqaro sud|Xalqaro Sud]] oʻzining birinchi majlisida ushbu masalani koʻrib chiqishni hamda Bosh kotibni oʻz tavsiyalari haqida xabardor qilishni taklif qildi. Shunga koʻra Sud 1946-yil 3-apreldan 6-maygacha [[Gaaga]]<nowiki/>da boʻlib oʻtgan birinchi [[Sessiya (imtixon)|sessiyasi]]<nowiki/>da muammoni turli jihatlarida koʻrib chiqdi. Shundan soʻng oʻz xulosalarini Bosh Assambleyaga yubordi. Bosh Assambleya oʻzining birinchi majlisining ikkinchi qismida Sudning tavsiyalarini va oltinchi [[qoʻmita]] hisobotini koʻrib chiqdi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.aict-ctia.org/ Www.aict-ctia.org] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210711033317/https://www.aict-ctia.org/ |date=2021-07-11 }} manzilida Afrikaga yoʻnaltirilgan ikkinchi veb-saytni yuritadigan [https://web.archive.org/web/20180831200248/http://www.pict-pcti.org/ Xalqaro sudlar va tribunallar boʻyicha loyiha] . * [http://www.unrol.org/article.aspx?article_id=18 Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qonun ustuvorligi: Tribunallar va boshqa mexanizmlar] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20210427130110/http://www.unrol.org/article.aspx?article_id=18 |date=2021-04-27 }} xalqaro sudlar va qonun ustuvorligi oʻrtasidagi munosabatlar haqida. [[Turkum:Xalqaro huquq]] [[Turkum:Sud]] [[Turkum:Qonun]] [[Turkum:Huquq]] [[Turkum:Huquqiy hujjatlar]] [[Turkum:Xalqaro tashkilotlar]] gxd3jkpaoo5q9dt6mudnta9te7a2yzw 0 1206085 6192530 5992345 2026-07-04T03:56:06Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192530 wikitext text/x-wiki {{ism+familiya|Xushnud|Avilov}} {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Xushnudbek Avilov | toʻliqism = Xushnudbek Avilov | tasvir = Xushnudbek Avilov.jpg | izoh = Xushnudbek [[Doʻstlik (futbol klubi, Toshkent)|Doʻstlik]] klubi tarkibida (2024-yil) | tavallud_sana = {{tugʻilgan sanasi|1998|08|04}} | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|Andijon}}, [[Oʻzbekiston]] | vafot_sana = {{vafot sanasi va yoshi|2026|4|11|1998|08|04}} | vafot_joyi = {{VafotJoyi|Andijon}}, Oʻzbekiston | boʻyi = {{boʻy|cm=178}} | pozitsiya = [[Himoyachi (futbol)|Chap qanot himoyachi]] | yoshlikyillari1 = {{0|0000}}—2016 | yoshlikklublari1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | yillar1 = 2016—2017 | klublar1 = [[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]] | isht1 = 4 | gollar1 = 0 | yillar2 = 2017 | klublar2 = {{ijara}} [[Qoʻqon 1912]] | isht2 = 5 | gollar2 = 0 | yillar3 = 2018—2020 | klublar3 = [[Andijon (futbol klubi)|Andijon]] | isht3 = 38+ | gollar3 = 1+ | yillar4 = 2021 | klublar4 = [[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]] | isht4 = 1 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2022—2023 | klublar5 = [[Turon (futbol klubi)|Turon]] | isht5 = 32 | gollar5 = 0 | yillar6 = 2023 | klublar6 = [[Andijon SGS (futbol klubi)|Andijon SGS]] | isht6 = 2 | gollar6 = 0 | yillar7 = 2024 | klublar7 = [[Doʻstlik (futbol klubi, Toshkent)|Doʻstlik (Toshkent)]] | isht7 = 12 | gollar7 = 0 | yillar8 = | klublar8 = | isht8 = | gollar8 = | milliyyillar1 = | milliyjamoa1 = Oʻzbekiston U19 | milliyisht1 = 3 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = | milliyjamoa2 = Oʻzbekiston U21 | milliyisht2 = 1 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2017 | milliyjamoa3 = Oʻzbekiston U22 | milliyisht3 = 1 | milliygollar3 = 0 }} '''Xushnudbek Avilov''' (1998-yil 4-avgust, Andijon — 2026-yil 11-aprel<ref>{{Veb manbasi |url=https://championat.asia/news/rasmiy-xabar-andijon-futbolchisi-navbahorga-otdi |sarlavha=Rasmiy xabar: "Andijon" futbolchisi "Navbahor"ga o'tdi |sana=27 dec 2020}}</ref>) — oʻzbekistonlik sobiq professional [[futbolchi]], [[Himoyachi (futbol)|markaziy himoyachi]] va chap qanot himoyachi pozitsiyasida oʻynagan<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.transfermarkt.com/khushnudbek-avilov/profil/spieler/492557 |sarlavha=#21 Khushnudbek Avilov}}</ref>. == Futbolchilik faoliyati == Xushnudbek faoliyati davomida [[Oʻzbekiston]]ning bir qator professional klublarida, jumladan, „[[Paxtakor (futbol klubi)|Paxtakor]]“, „[[Navbahor (futbol klubi)|Navbahor]]“, „[[Andijon (futbol klubi)|Andijon]]“, „[[Qoʻqon 1912]]“ va „Turon“<ref>{{Veb manbasi |url=https://m.stadion.uz/uz/news/detail/315089 |sarlavha=Xushnudbek Avilov "[[Turon (futbol klubi)|Turon]]" futbolchisi |sana=06.02.2022}}</ref> jamoalarida toʻp surgan. 2024-yildan boshlab [[Toshkent]]ning „[[Doʻstlik (futbol klubi, Toshkent)|Doʻstlik]]“ futbol klubida faoliyat olib borgan. U asosan chap qanot himoyachisi sifatida oʻynagan, shuningdek markaziy himoya va yarim himoyaning chap qanotida ham harakat qilgan. Faoliyati davomida turli musobaqalarda jami 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan. Avilov Oʻzbekistonning turli yosh toifalaridagi terma jamoalariga, xususan, U-19, U-21 va U-22 jamoalariga jalb etilgan hamda xalqaro musobaqalarda mamlakat sharafini himoya qilgan. === Terma jamoa === Xushnudbek Avilov oʻz vaqtida Oʻzbekistonning U-19, U-21 va U-22 terma jamoalariga ham chaqirilgan va xalqaro maydonlarda mamlakat sharafini himoya qilgan<ref>{{veb manbasi |title=O‘zbekistonlik futbolchi 27 yoshida vafot etdi |url=https://qalampir.uz/uz/news/uzbekistonlik-futbolchi-27-yeshida-vafot-etdi-134800 |website=qalampir.uz |accessdate=2026-yil 13-aprel}}</ref>. == Vafoti == Futbolchi 2026-yilning aprel oyida 27 yoshida vafot etdi<ref>{{Veb manbasi |url=https://daryo.uz/M-XPURhDR |sarlavha=Futbolchi Xushnudbek Avilov 27 yoshida vafot etdi.}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://tribuna.uz/news/xushnud-avilov-27-yoshida-vafot-etdi-1161728/ |sarlavha=Xushnud Avilov 27 yoshida vafot etdi |sana=11-aprel 2026-yil}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == * [https://pfl.uz/player/1541 Xushnudbek Avilov] [[Oʻzbekiston Professional futbol ligasi|OʻzPFL]] saytida * [https://www.transfermarkt.world/khushnudbek-avilov/profil/spieler/492557 Xushnudbek Avilov]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Transfermarkt]] saytida {{DEFAULTSORT:Avilov, Xushnudbek}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Oʻzbekistonlik erkak futbolchilari]] [[Turkum:Erkak futbol himoyachilari]] [[Turkum:Doʻstlik Toshkent futbolchilari]] [[Turkum:Paxtakor jamoasi futbolchilari]] [[Turkum:Qoʻqon 1912 klubi futbolchilari]] [[Turkum:Andijon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Navbahor futbolchilari]] [[Turkum:Turon klubi futbolchilari]] [[Turkum:Andijon SGS futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Pro ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Oʻzbekiston Superligasi futbolchilari]] qlftk9lm0wk1y0folnu1f723pd9djru 0 1208041 6192528 6123718 2026-07-04T03:46:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192528 wikitext text/x-wiki {{Infobox musiqachi | tavallud_joyi = Sirdaryo viloyati | fuqaroligi = {{UZB}} | faoliyat yillari = 2005 – hozirgacha | kasblari = Aktrisa, xoreograf | Ismi = Xurshida Arabshoyeva | Foto = Khurshida_Arabshoyeva2.jpg | Sovrinlari = Sanʼat va madaniyat fidokori (2023) }} '''Xurshida Arabshoyeva''' – kino va teatr aktrisasi va „Saʼnat va madaniyat fidokori“ koʻkrak nishoni sohibasi. == Biografiyasi == Xurshida Arabshoyeva 1991-yil 13-oktyabrda [[Sirdaryo (viloyat)|Sirdaryo]] viloyati Yangiyer shahri Hovost tumanida tugʻilgan. Dastlabki taʼlimini Hovost tumanidagi 89-sonli maktab-gimnaziyada boshlagan. 1999-yilda Toshkent shahriga koʻchib kelganidan soʻng, 164-maktabda tahsil olgan. 2005—2010-yillarda Toshkent davlat milliy raqs va xoreografiya oliy maktabida raqs sirlarini oʻrgangan. 2010—2014-yillarda [[Oʻzbekiston davlat san'at va madaniyat instituti Nukus filiali|Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat institutining]] „Estrada aktyorligi“ fakultetida tahsil olgan. Fakultetda tahsilini tamomlab, institutning „Oʻquv teatri“da aktrisa sifatida ishlay boshlagan. Mehnat faoliyatini 2008-yilda „Sabo“ milliy raqs ansamblida balet artisti sifatida davom ettirgan va 2013-yilgacha ushbu ansamblda faoliyat koʻrsatgan. == Faoliyati == Aktrisa 2016—2024-yillarda „[[Diydor teatri|Diydor]]“ teatr-studiyasida ijod qilgan. [[Bahodir Yoʻldoshev]] tomonidan sahnalashtirilgan „[[Yulduzli tunlar]]“ spektaklidagi Zuhrabegim roli orqali tomoshabinlar orasida katta eʼtirofga sazovor boʻlgan. Arabshoyeva [[Üzeyir Hacıbəyov]]ning „[[Arshin mal alan|Arshin mol alan]]“ pyesasining birinchi talqinida Gulchehra, ikkinchisida esa Jahonbibi rolini ijro etgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://interfax.uz/diydor-teatr-studiyasida-arshin-mol-olon-spektakli-namoyish-etildi/amp/ |sarlavha=“Diydor” teatr studiyasida “Arshin Mol Olon” spektakli namoyish etildi |nashriyot=Interfax.uz |qaralgan sana=2024-08-03 |arxivsana=2024-12-22 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241222003419/https://interfax.uz/diydor-teatr-studiyasida-arshin-mol-olon-spektakli-namoyish-etildi/amp/ }}</ref>. [[Yolqin To‘ychiyev]]<nowiki/>ning „Mono-lock“ spektaklida Halima personajini jonlantirgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://mytashkent.uz/2017/11/03/elkin-tujchiev-postavil-spektakl-mono-lock/ |sarlavha=Ёлкин Туйчиев поставил спектакль MONO-LOCK |nashriyot=MyTashkent.uz}}</ref>. [[Barzu Abdurazzoq]]<nowiki/>ovning „Oʻt qoʻyuvchilar“ spektaklida professorning ayoli Klara rolini ijro etgan. Jahongir Qosimovning „Avtohalokat“<ref>{{Veb manbasi |url=https://kknews.uz/oz/190113.html |sarlavha=«Diydor»dan yana bir yangi spektakl |nashriyot=Qoraqalpogʻiston Axborot Agentligi}}</ref> spektaklida Simona obrazini yaratgan<ref>{{Veb manbasi |url=http://kultura.uz/view_4_r_20757.html |sarlavha=На сцене Театра -студии "Дийдор" им. Баходыра Юлдашева с большим успехом прошла премьера спектакля по пьесе Фридриха Дюрренматта "Авария" |nashriyot=Kultura.uz}}</ref>. 2024-yil aprel oyidan boshlab „[[Turon (teatr)|Turon]]“ davlat harbiy teatrida faoliyat yuritib kelmoqda. [[Sayfiddin Meliyev]] tomonidan sahnalashtirilgan „Hamma qoʻshiq ishq haqida“ spektaklida Makbet xonim rolini ijro etgan. „Omon boʻlsang, unutma!“ spektaklidagi kelin obrazi orqali urush dahshatlari mavzusiga bagʻishlangan spektaklda ishtirok etgan. „Oila“ musiqiy kompozitsiyasida goʻzal raqslar ijro etgan. „Biz yurgan oydin koʻchalar“ dasturida shoira obrazida koʻrinish bergan. Xurshida Arabshoyeva kinoda ham samarali ijod qilib kelmoqda. U mahoratli rejissorlar tomonidan suratga olingan badiiy filmlarda oʻzining isteʼdodini namoyish etgan. Ayniqsa, u yangi davr oʻzbek kinosining eng yaxshi rejissorlaridan biri boʻlgan [[Rustam Sa’diyev]] bilan ijodiy hamkorlik qilgan. Arabshoyeva 2016-yilda „Oʻzbekkino“ milliy agentligi buyurtmasiga koʻra „Davr primyer“ kinokompaniyasi tomonidan suratga olingan „[[Baron (film)|Baron]]“ filmida baronning qizi Zebo rolini ijro etib, katta kinodagi ilk qadamlarini tashlagan. Rejissorning „Er bermoq – jon bermoq-2“ (2017) filmida kelinchak, „Merosxoʻr“ (2018) filmida esa Mumtoza rollarini ijro etgan<ref>{{Veb manbasi |url=https://kun.uz/08151225?q=%2F08151225# |sarlavha=O‘zbekiston-Xitoy hamkorligida yangi film. Rejissyor Rustam Sa'diyev |nashriyot=Kun.uz}}</ref>. Xurshida Arabshoyeva 2017-yildan Faxriddin Nisomov senariysi asosida rejissor Jahongir Qosimov tomonidan suratga olingan „Nazira“ filmida bosh qahramon Naziraning qizi Lola rolini ijro etgan. Film siyosiy muhit va ijtimoiy hayot bosimi ostida ham kurashishda davom etgan ayol qismati haqida hikoya qiladi. Yolqin Toʻychiev tomonidan 2023-yilda suratga olingan „[[Evrilish (film)|Evrilish]]“ filmida Xurshida enaga rolini oʻynagan. Shuningdek, „Qora zarba“ (2018, rejissor Samidxon Lutfullayev)<ref>{{Veb manbasi |url=https://archive.qalampir.uz/news/ |sarlavha="Sotqin" orqali tanilgan aktyor giyohvandlik mavzusida film yaratdi |nashriyot=Qalampir.uz }}{{Oʻlikhavola|date=yanvar 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, „Temur musht“ (2018, rejissor Mirkamol Karabayev), „Orzular qanotida“ (2021, rejissor Ergash Moʻminov)<ref>{{Veb manbasi |url=https://www.xabar.uz/uz/madaniyat/yangi-ozbek-myuzikli-orzular-qanotida |sarlavha=Yangi o‘zbek myuzikli: «Orzular qanotida» komediyasining katta premerasi |nashriyot=Xabar.uz}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://uza.uz/oz/posts/yangi-film-taqdimoti_258805?q=%2Fposts%2Fyangi-film-taqdimoti_258805 |sarlavha=Yangi film taqdimoti |nashriyot=Oʻzbekiston Milliy Axborot Agentligi}}</ref>, „Maktab hayotim“ (2023, rejissor Ilhom Muhammadibrahimov), „Armon“ (2013, rejissor Ruslan Saliyev), va „Mening oʻgʻlim rassom“ (2024, rejissor Mirkamol Karabayev) kabi filmlarda turli rollarni ijro etgan. == Mukofotlari == Xurshida Arabshoyeva 2023-yilda „Saʼnat va madaniyat fidokori“ koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan<ref>{{Veb manbasi |url=https://baxshimarkaz.uz/news/view/582 |sarlavha=32 nafar ijodkor yoshlar “Madaniyat va san’at fidokori” ko‘krak nishoni bilan taqdirlandi |nashriyot=Respublika Baxshichilik san'ati markazi |qaralgan sana=2024-08-03 |arxivsana=2024-12-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241221231636/https://baxshimarkaz.uz/news/view/582 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.yoshlarovozi.uz/oz/news/32-nafar-ijodkor-yoshlar-madaniyat-va-sanat-fidokori-kokrak-nishoni-bilan-taqdirlandi- |sarlavha=32 nafar ijodkor yoshlar “Madaniyat va sanʼat fidokori” koʻkrak nishoni bilan taqdirlandi |nashriyot=Yoshlar Ovozi}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://oyina.uz/kiril/posts/17604 |sarlavha=32 нафар ижодкор ёшлар “Маданият ва санъат фидокори” кўкрак нишони билан тақдирланди (рўйхат) |nashriyot=Oyina.uz}}</ref>. 2025-yil [[Oltin humo]] milliy kinotaqdimotining Eng yaxshi aktrisa yoʻnalishida “Paxta” filmidagi ijrosi uchun nominatsiyalangan. == Filmografiyasi == === Filmlardagi rollari === {| class="wikitable" !T/r !Film nomi !Rol !Rejissyor !Yil |- |1 |"Qora zarba" |Giyohvand qiz |[[Samiddin Lutfullayev]] |2008 |- |2 |"Armon" |Ayol |Ruslan Saliyev |2013 |- |3 |"Baron" |Zebo |Rustam Saʼdiyev |2016 |- |4 |"Nazira" |Lola |Jahongir Qosimov |2017 |- |5 |"Temir musht" |Kotiba |Mirkamol Karabayev |2018 |- |6 |"Merosxoʻr" |Mumtoza |Rustam Saʼdiyev |2018 |- |7 |"Orzular qanotida" |Klara |Ergash Moʻminov |2021 |- |8 |"Maktab hayotim" |Oʻquvchi |Ilhom Muhammadibrahimov |2023 |- |9 |"Evrilish" |Enaga |Yolqin Toʻychiyev |2023 |- |10 |"Mening oʻgʻlim rassom" |Oʻqituvchi |Mirkamol Karabayev |2024 |- |11 |“Paxta” | |[[Rashid Malikov]] | |} === Seriallarda: === {| class="wikitable" |+ !T/r !Serial nomi !Rol !Rejissyor !Yil |- |1 |"Qadam" |Shahlo |Baxtiyor Safarov |2020 |- |2 |"Izquvar-2" |Roza |Ergash Moʻminov |2022 |- |3 |"Tugʻmas" |Lobar |Ilhom Muhammadibrahimov |2022 |- |4 |"Chegaradagi qishloq-2" |Ruhsora |Husnora Roʻzmatova |2022 |- |5 |"Tom-chi" |Klara |Abdulaziz Rashidxoʻjayev |2023 |- |6 |"Qadam-2" |Shahlo |Baxtiyor Safarov |2024 |- |7 |"Debillar" |Kotiba |Abdulaziz Rashidxoʻjayev |2024 |} === Qisqa metrajli filmlar === „Skoch“da ayol, 2023-yil, rejissor Munisa Magamet<ref>{{Veb manbasi |url=https://global-values.ru/films/231-skotch |sarlavha=СКОТЧ |nashriyot=Global Values |qaralgan sana=2024-08-03 |arxivsana=2024-04-16 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240416224012/https://global-values.ru/films/231-skotch }}</ref>; „Meni sev“da ayol, 2024-yil, rejissor Eldor Qudratillayev; „Unsin“da dodxohning 3-xotini, 2024-yil, rejissor Shohrux Norqulov<ref>{{Veb manbasi |url=https://toping.uz/unsin-qisqa-metrajli-filmi |sarlavha="Unsin" qisqa metrajli filmi premyera qilindi |familiya=Mahkamov |ism=Humoyun |nashriyot=Toping.uz |qaralgan sana=2024-08-03 |arxivsana=2024-08-03 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240803133034/https://toping.uz/unsin-qisqa-metrajli-filmi }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=https://www.afisha.uz/uz/cinema/2024/07/29/unsin |sarlavha="Unsin" qisqa-metrajli filmi premyera qilindi |nashriyot=Afisha.uz}}</ref>. „Vaqt“ ijtimoiy rolik, 2022-yil, rejissor Shohrux Norqulov. === Musiqiy kliplar === „Soʻnggi nafas“, 2013 -yil, [[Rayhon (qoʻshiqchi)|Rayhon]]; „Soʻnaman“, 2014-yil, [[Rayhon (qoʻshiqchi)|Rayhon]] == Manbalar == {{Manbalar}} [[Turkum:1991-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha aktrisalar]] 5lezu6zzaywcrxhma3ftnx50lqw1gk7 0 1209224 6192943 6058143 2026-07-04T11:49:35Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192943 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Yityish "Titi" Aynav | tasvir = File:Titi_Aynaw.jpg | tasvir_eni = | izoh = | asl_ismi = | tavallud_paytidagi_ismi = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1991|06|23}} | tavallud_joyi = Gondar, Efiopiya | vafot_sanasi = | vafot_joyi = | fuqaroligi = Isroil | taʼlimi = Kfar HaNoar HaDati universiteti, Herzliya fanlararo markazi | kasbi = Model, televizion shaxs | dini = Yahudiylik | faoliyat_yillari = | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = | otasi = | onasi = | qarindoshlari = Yellek (akasi) | mukofotlari = | veb-sayt = <!-- {{URL|sayt havolasi}}--> | imzosi = }} '''Yityish "Titi" Aynav''' (1991-yil 23-iyunda tug‘ilgan) — isroillik model, televideniye hodimi. U 2013-yilda "Miss Israel" tanlovida g‘olib bo'lib, ushbu unvonni qo‘lga kiritgan birinchi qora tanli isroillik ayol hisoblanadi. Erishgan yutuqlari natijasida u Isroilning eng mashhur shaxslaridan biriga aylandi va xalqaro miqyosda ham eʼtirofga sazovor boʻldi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/titi-aynaw|sarlavha=Titi Aynaw|sana=9 August 2024|ish=Jewish Virtual Library}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ilk hayoti va ta’limi == Yityish Aynav 1991-yilning 23-iyunida [[Efiopiya]]ning Gondar viloyatida, efiopiyalik yahudiy oilasida dunyoga kelgan. Uning oilasi qashshoqlikda yashagan boʻlsa-da, Aynav interevyularidan birida bolaligini baxtli o'tganligi haqida eslab o'tgan. Otasi u tug‘ilganidan koʻp oʻtmay vafot etadi, onasi ham Aynav oʻn yoshga to‘lganida kutilmaganda vafot etadi. Bu fojiali voqealar natijasida Aynav va uning ukasi Yellek yetim qolishadi. Ular oʻn ikki yoshida bobosi va buvisi bilan Isroilga koʻchib kelishadi va Netanya shahrida hayot boshlaydilar.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.jpost.com/International/Obama-praises-Miss-Israel-as-inspirational|sarlavha=Obama praises Miss Israel as inspirational|sana=9 August 2024|ish=The Jerusalem Post}}</ref> Isroilga kelgach, Aynav yangi madaniyatga moslashish va isroil tilini oʻrganishda katta qiyinchiliklarga duch keladi. Aynav maktabda sinf rahbari bo'lib ishladi, yengil atletika musobaqalarida qatnashdi va milliy talabalar kinematografiya tanlovida g‘oliblikni qo'lga kiritdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.theguardian.com/fashion/2013/mar/07/israel-beauty-contest-winner-african|sarlavha=Israel's first black beauty queen hails victory as sign of hope for underdogs|sana=9 August 2024|ish=The Guardian}}</ref> Aynav [[Kfar HaNoar HaDati]] universitetini tamomlagach, [[Isroil Mudofaa Kuchlari]]ga chaqirilib, harbiy politsiyada leytenant sifatida xizmat boshlaydi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.timesofisrael.com/miss-israel-meets-obama/|sarlavha=Miss Israel meets Obama|sana=9 August 2024|ish=The Times of Israel}}</ref> U harbiy xizmatini tugatgach, Netanyada kiyim-kechak doʻkonida ishlab boshladi va shu davr mobaynida uning hayotida muhim o'zgarishlar yuz berdi. == Faoliyati == [[File:Yitysh_Titi_Aynaw.jpg|left|thumb|150px|Aynav Moskvada bo‘lib o‘tgan "Koinot go‘zali-2013" tanlovida]] Yityish Aynav modellik faoliyatiga tasodifan qadam qo'yadi. Yaqin do‘sti uni [[Miss Israel 2013]] tanloviga ro‘yxatdan o‘tkazganida, Aynav hali modellik sohasida hech qanday tajribaga ega emas edi. 2013-yil fevral oyida u tanlovda g‘olib chiqib, "Miss Israel" tojini qo‘lga kiritdi va Isroil tarixida ushbu mukofotga ega chiqqan birinchi qora tanli ayolga aylanadi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.haaretz.com/1.5105144|sarlavha=Titi Aynaw: From a poor Ethiopian village to Miss Israel|sana=9 August 2024|ish=Haaretz|qaralgan sana=2024-08-10|arxivsana=2021-02-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210213215733/https://www.haaretz.com/1.5105144}}</ref>Aynavning g‘alabasi Beta Isroil hamjamiyatida va Isroil jamoatchiligi orasida katta shov shuvlarga sabab bo'ldi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.algemeiner.com/2013/02/28/ethiopian-israeli-beauty-titi-aynaw-crowned-miss-israel/|sarlavha=Ethiopian Israeli beauty Titi Aynaw crowned Miss Israel|sana=9 August 2024|ish=The Algemeiner}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aynav, shuningdek, oʻz qarindoshlarining immigratsiya so‘rovlari rad etilganidan soʻng, ularga Isroilga koʻchib kelishda yordam berdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.huffpost.com/entry/miss-israel-titi-aynaw-obama_n_2904073|sarlavha=Meet Titi Aynaw, the first black Miss Israel|sana=9 August 2024|ish=HuffPost}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aynavning g‘alabasi unga [[Shimon Peres]] va [[Barak Obama]] ishtirokida oʻtkazilgan gala-marosimda ishtirok etish imkoniyatini berdi. Obama uni "namunali shaxs" deb atab, unga yuqori baho berdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-21735724|sarlavha=Obama 'role model' meets Miss Israel|sana=9 August 2024|ish=BBC}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Yityish Aynav 2014-yil mart oyida "Miss Israel 2014" tanlovida o'z tojini Mor Mamanniga topshirdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4502696,00.html|sarlavha=New Miss Israel crowned|sana=9 August 2024|ish=Ynetnews}}</ref> 2015-yilda u "Survivor: Gonduras" realiti-shousining Isroil nashrida ishtirok etdi va ikkinchi oʻrinni qo'lga kiritdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.maariv.co.il/culture/tv/Article-478278|sarlavha=Miss Israel finalist takes on reality TV|sana=9 August 2024|ish=Maariv}}</ref> Aynav, shuningdek, 2016-yilda Netanya shahrida qiyinchilikka tushgan yoshlarga yordam berish uchun jamoat sanʼati taʼlim markazini tashkil etishga kirishdi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.israel21c.org/from-miss-israel-to-social-activist/|sarlavha=From Miss Israel to social activist|sana=9 August 2024|ish=Israel21c}}{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ushbu markaz yoshlarga sanʼat orqali oʻz imkoniyatlarini kengaytirish imkonini beradi.<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.timesofisrael.com/the-ethiopian-model-who-says-i-can-never-go-back-to-ethiopia/|sarlavha=The Ethiopian model who says ‘I can never go back to Ethiopia’|sana=9 August 2024|ish=The Times of Israel}}</ref> == Manbalar == <references /> == Tashqi havolalar == * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/titi-aynaw Titi Aynav]{{Oʻlikhavola|date=noyabr 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Jewish Virtual Library) * [https://www.jpost.com/International/Obama-praises-Miss-Israel-as-inspirational Obama praises Miss Israel as inspirational] (The Jerusalem Post) * [https://www.theguardian.com/fashion/2013/mar/07/israel-beauty-contest-winner-african Israel's first black beauty queen hails victory as sign of hope for underdogs] (The Guardian) [[Turkum:Isroillik modeller]] [[Turkum:Efiopiyalik yahudiylar]] [[Turkum:Isroillik yahudiylar]] [[Turkum:Modellar (kasb)]] 6bpzwbqoto64q04ceup4f2sgnq4v2fv 0 1228065 6192372 6180082 2026-07-03T16:34:59Z Umarxon III 18267 +image 6192372 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | ismi = Jasur Alimboyevich Jumayev | tasvir =Jasur Jumayev.jpg | tasvir_eni = | tavallud_sanasi = {{tugʻilgan sanasi va yoshi|1984|12|24}} | tavallud_joyi = {{TavalludJoyi|Toshkent}} | fuqaroligi = {{UZB}} | taʼlimi = [[Milliy rassomlik va dizayn instituti]] | kasbi = rassom | dini = [[Islom]] | faoliyat_yillari = | asarlari = | boʻyi = | unvoni = | turmush_oʻrtogʻi = | bolalari = 2ta | otasi = | onasi = | qarindoshlari = | mukofotlari = {{Oʻzbekiston belgisi}}{{Jasorat medali}} }} '''Jumayev Jasur Alimboyevich''' – oʻzbekistonlik hunarmand, davlat va jamoat arbobi. Oʻzbek somon sanʼati ustasi. == Biografiyasi == [[1984-yil]] [[24-dekabr]]da [[Toshkent viloyati]] [[Boʻstonliq tumani]]dagi [[Sijjak]] qishlogʻida tugʻilgan. [[1997-yil]]dan ayrim sabablarga koʻra 1-guruh nogironligi boʻlgan shaxs sifatida imkoniyati cheklanganlar aravachasi yordamida harakatlanadi. 16 yoshidan hunarmadchilikning somon sanʼati yoʻnalishiga qiziqib, shu soha bilan shugʻullana boshlagan. [[2009-yil]]dan buyon Respublika „Hunarmand“ uyushmasi aʼzosi. [[2018-yil]]dan buyon Oʻzbekiston Badiiy Akademiyasi huzuridagi Badiiy ijodkorlar uyushmasi aʼzosi. [[2017-yil]]da Oʻzbekiston [[Milliy tiklanish]] demokratik partiyasi aʼzoligiga qabul qilingan. [[2022-yil]]dan hozirgacha [[Oʻzbekiston Liberal demokratik partiyasi]] aʼzosi. [[2024-yil]]da [[Oʻzbekiston Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari roʻyxati (2024-2029)|Oʻzbekiston Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi]] deputati etib saylandi<ref>{{cite web|url=https://www.gazeta.uz/oz/2024/11/01/deputies-list/|title=Qonunchilik palatasining 150 nafar deputatidan 64 nafari qayta saylandi. Ro‘yxat}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uzreport.news/society/tariximizda-ilk-bor-nogironligi-bo-lgan-fuqaromiz-qonunchilik-palatasi-deputati-etib-sayla|title=Tariximizda ilk bor nogironligi bo‘lgan fuqaromiz Qonunchilik palatasi deputati etib saylandi — Prezident}}</ref>. === Mehnat faoliyati === [[2008]]—[[2012]] – Milliy rassomlik va dizayn instituti bakalar bosqichi talabasi. [[2012]]—[[2014]] – Milliy rassomlik va dizayn instituti magistri. [[2014]]—[[2017]] – Milliy rassomlik va dizayn instituti „Reklama va amaliy grafika“ kafedrasi oʻqituvchisi. [[2017]]—[[2020]] – Milliy rassomlik va dizayn instituti „Reklama va amaliy grafika“ kafedrasi katta oʻqituvchisi. [[2020-yil]]dan – Milliy rassomlik va dizayn instituti „Amaliy grafika“ kafedrasi dotsenti. == Mukofotlari == [[2012-yil]]da „[[Oʻzbekiston belgisi]]“ koʻkrak nishoni sovrindori boʻlgan. [[2015-yil]]da „[[Jasorat medali|Jasorat]]“ medali bilan mukofotlangan. 2015-yilda „Etirof-2015“ mukofoti sovrindori, yilning eng yaxshi hunarmandi<ref>{{cite web|url=https://mrdi.uz/2019/06/01/%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D1%82%D0%B0%D1%8A%D0%BB%D0%B8%D0%BC-%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3-%D1%8D%D0%BD%D0%B3-%D1%8F%D1%85%D1%88%D0%B8-%D0%BF/|title=“Олий таълим муассасасининг энг яхши педагоги” танлови ғолибларини тақдирлаш маросими.|qaralgan sana=2024-11-19|arxivsana=2024-05-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20240521204219/https://mrdi.uz/2019/06/01/%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9-%D1%82%D0%B0%D1%8A%D0%BB%D0%B8%D0%BC-%D0%BC%D1%83%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3-%D1%8D%D0%BD%D0%B3-%D1%8F%D1%85%D1%88%D0%B8-%D0%BF/}}</ref>. [[2020-yil]]da Oʻzbekiston Prezidenti tomonidan taʼsis etilgan „Milliy madaniyatimiz va sanʼatimiz rivojiga qoʻshgan hissasi uchun“ mukofoti bilan ragʻbatlantirildi<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6ILcns7ErbI|title=MTV Show - Jasur Jumayev va Ravshan Sobirov #41 (07.02.2017)}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Instagram|jasur.jumaev_art}} * {{Facebook|jasur.jumaev.9}} * {{Youtube|channel/UCxDKNFtyZ7r-jcD8I67G4PA}} {{DEFAULTSORT:Jumayev, Jasur}} [[Turkum:Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining V chaqiriq deputatlari]] 79io46iky0h3j2mcdoo329bo225jjr3 0 1236977 6192503 5385151 2026-07-04T00:35:53Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192503 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Xirbat al-Faras | mavqe = Qishloq | asl nomi = خربة الفرس | tasvir = Khirbatalfaras.jpg | izoh = Xirbet al-Farasning panorama holatidagi koʻrinishi | mamlakat = Suriya | mintaqa_turi = [[Suriya hududiy boʻlinishi|Muhofaza]] | koʻrsatilgan mintaqa = [[Tartus muhofazasi|Tartus]] | tuman_turi = [[Suriya okruglari|Okrug]] | koʻrsatilgan tuman = [[Tartus okrugi]] | jamoat turi = [[Nohiya|Kichik tuman]] | jamoat = [[Tartus nohiyasi]] | aholi = {{nts|1113}}<ref name="CBS"/> | sanalgan yil = 2004 | vaqt mintaqasi = EET +2; +3 }} '''Xirbat Al Faras''' ({{lang-ar|خربة الفرس}}) maʼmuriy jihatdan [[Tartus muhofazasi]] tarkibiga kiruvchi [[Suriya]] qishlogʻi. [[Xavabi]] mintaqasida joylashgan. Qishloq va Tartus orasidagi masofa taxminan 20 kmni tashkil qiladi. Xirbat al-Faras 300 metr balandlikda joylashgan boʻlib, atrofidan ikkita daryo oqib oʻtadi. Suriya [[Markaziy Statistika Byurosi (Suriya)|Markaziy Statistika Byurosi]] (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Xirbet al-Faras aholisi {{nts|1113}} kishini tashkil qilgan<ref name="CBS">[https://web.archive.org/web/20191220042825/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB10-1-2004.htm General Census of Population and Housing 2004]. [[Central Bureau of Statistics (Syria)|Syria Central Bureau of Statistics]] (CBS). Tartus Governorate. {{in lang|ar}}</ref>. Aholisining asosiy qismini [[Nusayriylar|alaviylar]] tashkil qilib, kamchilik [[Ismoiliylar|ismoiliy]] [[Shialik|shialar]] ham istiqomat qiladi<ref name="Balanche">{{cite book|first=Fabrice|last=Balanche|title=La région alaouite et le pouvoir syrien|url=http://tel.archives-ouvertes.fr/docs/00/06/30/97/PDF/Les_Alaouites_l_espace_et_le_pouvoir.pdf|publisher=Karthala Editions|year=2006|isbn=2845868189|language=French}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Tartus okrugi aholi punktlari]] [[Turkum:Suriyadagi alaviy jamiyatlari]] [[Turkum:Suriyadagi ismoiliy jamiyatlari]] {{Suriya-geo-stub}} 6yqzorc4o0e2ztgrrk2fzds7f3riv3z 0 1240507 6192515 5422074 2026-07-04T02:02:19Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192515 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Xon as-Sabil | asl nomi = خان السبل | mavqe = Qishloq | mamlakat = Suriya | mintaqa_turi = [[Suriya hududiy boʻlinishi|Muhofaza]] | koʻrsatilgan mintaqa = [[Idlib muhofazasi|Idlib]] | tuman_turi = [[Suriya okruglari|Okrug]] | koʻrsatilgan tuman = [[Idlib okrugi]] | jamoat turi = [[Nohiya]] | jamoat = [[Saraqib]] | aholi = {{nts|6551}}<ref name="CBS"/> | sanalgan yil = 2004 | vaqt mintaqasi = EET +2; +3 }} '''Xon as-Sabil''' ({{lang-ar|خان السبل}}) – [[Suriya]] shimoli-gʻarbidagi [[qishloq]]. Maʼmuriy jihatdan [[Idlib muhofazasi]]ning [[Idlib okrugi]] tarkibiga kiradi. Qishloq [[Idlib]] janubida, [[Halab]]—[[Damashq]] yoʻli boʻyida, [[Jabal Zaviya]] togʻining sharqida joylashgan. Janubda [[Maarrat an-Nuʼman]] va [[Babila (Suriya)|Babila]], janubi-sharqda [[Masaran]], sharqda [[Shayx Idris]], shimolda [[Maar Dibsa]], [[Mardix]] va [[Saraqib]], shimoli-gʻarbda esa [[Kafr Battix]] joylashgan. Suriya [[Markaziy Statistika Byurosi (Suriya)|Markaziy Statistika Byurosi]] (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Xon as-Sabil aholisi {{nts|6551}} kishini tashkil qilgan<ref name="CBS">[http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB07-6-2004.htm General Census of Population and Housing 2004] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130206104101/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB07-6-2004.htm |date=2013-02-06 }}. [[Central Bureau of Statistics (Syria)|Syria Central Bureau of Statistics]] (CBS). Idlib Governorate. {{in lang|ar}}</ref>. == Tarixi == [[Fayl:Khan Sabil ancient door.jpg|thumb|upright| Xon as-Sabildagi qadimiy inshootning bazalt eshigi. 1903-yilgacha boʻlgan davr]] Qishloqda bir nechta qadimiy xarobalar mavjud boʻlib, ular orasida [[bazalt]]dan yasalgan eshikli binolar mavjud<ref name="Garrett">Garrett, 1914, p. 117.</ref>. Mavjud eshiklar katta Halab mintaqasidagi eng katta eshiklardir. Ular [[Xristianlik|xristian]] ramzlari bilan bezalgan. 20-asrda bu eshiklarning ikkitasi Xon as-Sabil aholisi foydalanayotgan binolarda boʻlgan edi<ref name="Butler">Butler, 1903, pp. 263–264.</ref>. Xon as-Sabil qadimgi [[karvon]] yoʻli ustida joylashgan boʻlib<ref name="Butler"/>, qishloq xuddi shu nomdagi eski ''xon'' ([[karvonsaroy]]) sharafiga shunday nomlangan. Zamonaviy qishloq 1371-yilda Suriyaning [[Bahriylar|Bahriy mamluk]] hukmdori [[Al-Ashraf Shaʼbon|al-Malik al-Ashraf]] asos solgan ''xon'' atrofida qurilgan<ref>Burton, 1872, pp. 173–174.</ref>. Xonning taʼmirlanishi va obodonlashtirilishi [[vaqf]] mablagʻlari hisobidan amalga oshirilgan<ref>Constable, 2004, p. 254.</ref>. Xondan foydalanish 20-asr boshlarida, ehtimol undan ham oldinroq toʻxtatilgan<ref name="Garrett"/>. [[Suriya fuqarolar urushi]] davrida Xon as-Sabil Suriya hukumatiga qarshi kurashayotgan isyonchi guruh [[Hazzm harakati]] harbiy qarorgohi vazifasini bajargan. Qishloq [[Al-Qoida]]ga aloqador [[Nusra fronti]] guruhi tomonidan hududdagi Hazzm harakati ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng bosib olingan<ref>{{Citation|title=Syria conflict: Jihadists 'beating America's allies'|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29902384|work=[[BBC News]]|date=2014-11-04|access-date=2015-06-13}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Citation|first=Richard Francis|last=Burton|title=Unexplored Syria: Visits to the Libanus, the Tulúl El Safá, the Anti-Libanus, the Northern Libanus, and the ʻAláh|volume=2|url=https://books.google.com/books?id=sowrAQAAIAAJ&pg=PA173&dq=Khan+Sebil|publisher=Tinsley Brothers|year=1872}} * {{Citation|first=Howard Crosby|last=Butler|title=Architecture and Other Arts|volume=2|url=https://books.google.com/books?id=8UIMAQAAMAAJ&pg=PA263&dq=Khan+Sebil|publisher=The Century Company|year=1903}} * {{Citation|first=Olivia Remia|last=Constable|title=Housing the Stranger in the Mediterranean World: Lodging, Trade, and Travel in Late Antiquity and the Middle Ages|url=https://books.google.com/books?id=iaN8AyJxsXsC&pg=PA417&dq=Khan+Sabil|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=9781139449687}} * {{Citation|first=Robert|last=Garrett|title=Topography and Itinerary|volume=1|url=https://books.google.com/books?id=sowrAQAAIAAJ&pg=PA173&dq=Khan+Sebil|publisher=Century Company|year=1914}} {{refend}} [[Turkum:Idlib okrugi aholi punktlari]] [[Turkum:Osiyoda 1371-yilda asos solinganlar]] [[Turkum:1370-yillar Oʻrta Sharqda]] qa3rxa4hbuvnowxsyimmgdp9b0j389b 0 1241864 6192502 5433947 2026-07-04T00:35:52Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192502 wikitext text/x-wiki {{Bilgiquti aholi punkti | nomi = Xirbet Gʻazale | asl nomi = {{lang|ar|خربة غزالة}} | mavqe = Shaharcha | mamlakat = Suriya | mintaqa_turi = [[Suriya hududiy boʻlinishi|Muhofaza]] | koʻrsatilgan mintaqa = [[Daraa muhofazasi|Daraa]] | tuman_turi = [[Suriya okruglari|Okrug]] | koʻrsatilgan tuman = [[Daraa okrugi]] | jamoat turi = [[Nohiya]] | jamoat = Xirbet Gʻazale | blanka_nomi1 = | blanka_malumoti = | aholi = {{nts|16240}}<ref name="CBS"/> | sanalgan yil = 2004 | vaqt mintaqasi = EET +2; +3 }} '''Xirbet Gʻazale''' ({{lang-ar|خربة غزالة}}, shuningdek, '''Xirbet Gʻazala''') [[Daraa muhofazasi]] tarkibiga kirgan shaharcha. [[Daraa]]dan taxminan 17 kilometr shimoli-sharqda, gʻarbda [[Da’el]] shahriga tutash va shimolda [[Izra]] shahri yaqinida joylashgan. Shaharcha [[Damashq]] va [[Amman]] oʻrtasidagi asosiy avtomagistral boʻyida joylashgan. Suriya [[Markaziy Statistika Byurosi (Suriya)|Markaziy Statistika Byurosi]] (CBS) maʼlumotlariga koʻra, 2004-yil aholini roʻyxatga olishda Xirbet Gʻazale aholisi {{nts|16240}} kishini tashkil qilgan<ref name="CBS">[https://web.archive.org/web/20191215191824/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB12-3-2004.htm General Census of Population and Housing 2004]. [[Central Bureau of Statistics (Syria)|Syria Central Bureau of Statistics]] (CBS). Daraa Governorate. {{in lang|ar}}</ref>. Aholisi [[musulmonlar]]dan iborat<ref name=SmithApp151>[[Eli Smith|Smith]]; in Robinson and Smith, 1841, vol 3, Second appendix, B, p. [https://archive.org/stream/biblicalresearch03robiuoft#page/151/mode/1up 151]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{cite journal |display-authors=etal |last=Schumacher|author-link = Gottlieb Schumacher |title = Der Südliche Basan| journal = [[Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins]] | volume = 19-20 | pages = 65–227 | url =https://archive.org/details/zeitschriftdesde19deut| year = 1897}} * {{cite book | last1= Hütteroth |first1=W.-D.|author-link1=Wolf-Dieter Hütteroth | last2 =Abdulfattah|first2=K. |author-link2=Kamal Abdulfattah | title = Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century |url= https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ | year = 1977 | publisher = Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft |isbn= 3-920405-41-2}} * {{cite book |last1=Robinson|first1=E.|author-link1=Edward Robinson (scholar) |last2=Smith|first2=E.|author-link2=Eli Smith |year=1841 |url=https://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |title=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838 | location=Boston|publisher=[[Crocker & Brewster]] |volume=3}} * {{cite book |last= Seetzen|first= U.J.|authorlink=Ulrich Jasper Seetzen |title=A Brief Account of the Countries Adjoining the Lake of Tiberias, the Jordan, and the Dead Sea |url=https://archive.org/details/abriefaccountco01londgoog |year=1810|publisher=Palestine Association of London |location=London }} {{refend}} == Havolalar == * [https://www.google.com/maps/@32.7336262,36.2046933,14z Map of town], Google Maps * [http://www.nla.gov.au/apps/cdview/?pi=nla.map-vn745520-s21l Cheik Meskin-map; 21L] [[Turkum:Daraa okrugi aholi punktlari]] [[Turkum:Suriya shaharchalari]] {{Suriya-geo-stub}} 1p9hup8lzzlz4w28oirzeva83fidc8d 0 1244847 6192373 5911147 2026-07-03T16:43:01Z AnvarxonM 75105 6192373 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | name = Ante Budimir | image = Budimir, Ante FCSP 15-16 WP (cropped).jpg | caption = Budimir [[FC St. Pauli]] 2015-yilda | full_name = Ante Budimir<ref>{{cite web |url=https://editorial.uefa.com/resources/0293-1c452fdac2d3-77bc9b02ab25-1000/unl_booking_list_before_md5.pdf |title=UEFA Nations League 2025: Booking List before League phase Matchday 5 |publisher=UEFA |page=1 |date=6 November 2024 |access-date=21 December 2024 |arxivsana=2024-12-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20241221134925/https://editorial.uefa.com/resources/0293-1c452fdac2d3-77bc9b02ab25-1000/unl_booking_list_before_md5.pdf }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1991|7|22|df=y}} | birth_place = [[Zenica]], SR Bosniya va Gersegovina,<br/> Yugoslaviya | height = 1.90 m | position = [[Hujumchi (futbol)|Striker]] | currentclub = [[CA Osasuna|Osasuna]] | clubnumber = 17 | youthyears1 = 1998—2008<ref>[https://www.ara.cat/esports/rcd-espanyol/gent-dels-balcans-cami-triomfar-futbol_128_4363931.html Ante Budimir: „La gent dels Balcans sabem que el camí per triomfar en el futbol és llarg“] at ara.cat</ref> | youthclubs1 = [[NK Radnik Velika Gorica|Radnik Velika Gorica]] | youthyears2 = 2008 | youthclubs2 = [[LASK]] | youthyears3 = 2008—2009 | youthclubs3 = [[NK Radnik Velika Gorica|Radnik Velika Gorica]] | yillar1 = 2009—2010 | klublar1 = [[HNK Gorica]] | isht1 = 22 | gollar1 = 6 | yillar2 = 2011—2013 | klublar2 = [[NK Inter Zaprešić|Inter Zaprešić]] | isht2 = 66 | gollar2 = 18 | yillar3 = 2013—2014 | klublar3 = [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotiva Zagreb]] | isht3 = 30 | gollar3 = 17 | yillar4 = 2014—2016 | klublar4 = [[FC St. Pauli]] | isht4 = 19 | gollar4 = 0 | yillar5 = 2015—2016 | klublar5 = {{ijara}} [[FC Crotone|Crotone]] | isht5 = 40 | gollar5 = 16 | yillar6 = 2016—2018 | klublar6 = [[UC Sampdoria|Sampdoria]] | isht6 = 11 | gollar6 = 0 | yillar7 = 2017—2018 | klublar7 = {{ijara}} [[FC Crotone|Crotone]] | isht7 = 22 | gollar7 = 6 | yillar8 = 2018—2019 | klublar8 = [[FC Crotone|Crotone]] | isht8 = 17 | gollar8 = 3 | yillar9 = 2019 | klublar9 = {{ijara}} [[RCD Mallorca|Mallorca]] | isht9 = 18 | gollar9 = 5 | yillar10 = 2019—2021 | klublar10 = [[RCD Mallorca|Mallorca]] | isht10 = 36 | gollar10 = 13 | yillar11 = 2020—2021 | klublar11 = {{ijara}} [[CA Osasuna|Osasuna]] | isht11 = 30 | gollar11 = 11 | yillar12 = 2021— | klublar12 = [[CA Osasuna|Osasuna]] | isht12 = 167 | gollar12 = 71 | milliyyillar1 = 2005 | milliyjamoa1 = [[Xorvatiya milliy futbol terma jamoasi (15 yoshgacha)|Xorvatiya U15]] | milliyisht1 = 1 | milliygollar1 = 0 | milliyyillar2 = 2012 | milliyjamoa2 = [[Xorvatiya milliy futbol terma jamoasi (21 yoshgacha)|Xorvatiya U21]] | milliyisht2 = 2 | milliygollar2 = 0 | milliyyillar3 = 2020— | milliyjamoa3 = [[Xorvatiya milliy futbol terma jamoasi|Xorvatiya]] | milliyisht3 = 41 | milliygollar3 = 7 | club-update = 15 May 2025 | nationalteam-update = 23 March 2025 }} '''Ante Budimir''' ({{lang-hr|Ante Budimir}}; 1991-yil 22-iyul, Zenica) — xorvat [[Futbolchi|futbolchisi]], Ispaniyaning „Osasuna“ klubi va Xorvatiya milliy terma jamoasining hujumchisi. U ikkita [[UEFA Yevropa chempionati|Yevropa chempionati]] (2020 va [[Futbol boʻyicha 2024-yilgi Yevropa chempionati|2024]]) hamda [[FIFA Jahon chempionati 2022|2022-yilgi Jahon chempionati]]<nowiki/>da ishtirok etgan. == Futbolchilik faoliyati == === Klub === 2014-yil avgust oyida Budimir Germaniyaning 2-Bundesligasidagi „Sankt-Pauli“ klubiga qoʻshildi va u bilan 2018-yilgacha toʻrt yillik shartnoma imzoladi. „Sankt-Pauli“ futbolchi uchun 900 ming yevro toʻlagan<ref>{{cite news|url=http://www.abendblatt.de/sport/fussball/st-pauli/article131365722/Noethe-und-Budimir-sind-St-Paulis-Sturmduo-der-Hoffnung.html|title=Nöthe und Budimir sind St. Paulis Sturmduo der Hoffnung|lang=de|work=[[Hamburger Abendblatt]]|date=2014-08-19|archivedate=2016-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160815063351/http://www.abendblatt.de/sport/fussball/st-pauli/article131365722/Noethe-und-Budimir-sind-St-Paulis-Sturmduo-der-Hoffnung.html|access-date=2021-06-12}}</ref>. Budimir „Sankt-Pauli“ libosida 20 ta oʻyinda atigi 1 ta gol urdi. 2015-yilning 1-sentyabrida Budimir [[Italiya]]<nowiki/>ning „<nowiki/>[[FC Crotone|Krotone]]<nowiki/>“ klubiga ijaraga berildi va u yerda bir mavsum oʻtkazdi<ref>{{cite web|title=Leihe: Budimir wandert nach Kalabrien aus|url=http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/intwettbewerbe/634188/artikel_leihe_budimir-wandert-nach-kalabrien-aus.html|work=[[Kicker]]|access-date=2015-09-10|date=2015-09-01|lang=de|archive-date=2016-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404082043/http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/intwettbewerbe/634188/artikel_leihe_budimir-wandert-nach-kalabrien-aus.html|deadlink=no}}</ref>. Uning debyuti 2015-yilning 7-sentyabrida „<nowiki/>[[Cagliari Calcio|Kalyari]]<nowiki/>“ga qarshi oʻyinda (0:4) boʻlib oʻtdi, Ante 71-daqiqada Pietro De Jorjio oʻrniga maydonga tushdi. 2016-yilning mart oyida „Krotone“ futbolchini 1 million yevroga sotib olish huquqidan foydalandi<ref name="nou">{{cite news|last1=Morozzo|first1=Angelo|title=Ex Crotone, Budimir show: doppietta al Camp Nou|trans-title=Ex Crotone, Budimir show: brace at the Camp Nou|url=http://www.calabriasport24.net/ex-crotone-budimir-show-doppietta-al-camp-nou/|publisher=Calabria Sport 24|date=2019-12-08|lang=it|archivedate=2020-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200202173256/http://www.calabriasport24.net/ex-crotone-budimir-show-doppietta-al-camp-nou/|access-date=2021-06-12|archive-date=2020-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202173256/http://www.calabriasport24.net/ex-crotone-budimir-show-doppietta-al-camp-nou/|url-status=dead}}</ref>. Budimir mavsumni B seriyasining 36 oʻyinida 16 ta gol urish bilan „Krotone“ning eng samarali hujumchisi sifatida yakunladi. 2016-yil 5-iyulda „<nowiki/>[[UC Sampdoria|Sampdoriya]]<nowiki/>“ Budimirni sotib oldi va u 2020-yilning oʻrtasigacha shartnoma imzoladi<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-2511210-sampdorija-priobrela-horvatskogo-napadajuschego-budimira.html|title=«Сампдория» приобрела хорватского нападающего Будимира|access-date=2017-12-13|archive-date=2017-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213144420/https://www.championat.com/football/news-2511210-sampdorija-priobrela-horvatskogo-napadajuschego-budimira.html|deadlink=no}}</ref>. 2019-yil 15-yanvarda Budimir Ispaniyaning „<nowiki/>[[RCD Mallorca|Mallorca]]<nowiki/>“ klubiga ijaraga oʻtdi<ref>{{cite web|url=https://m.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-crotone-budimir-va-in-prestito-al-maiorca-1202302|access-date=2019-01-15|title=UFFICIALE: Crotone, Budimir va in prestito al Maiorca|lang=it|archive-date=2019-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116050158/https://m.tuttomercatoweb.com/serie-b/ufficiale-crotone-budimir-va-in-prestito-al-maiorca-1202302|deadlink=no}}</ref>. 2019-yil 3-fevralda u „<nowiki/>[[AD Alcorcón|Alkorkon]]<nowiki/>“ga qarshi oʻyinda (2:0) jarima toʻpidan oʻzining klubdagi ilk golini urdi<ref>{{cite news|last=Bryce|first=Monro|title=Mallorca seventh after 2-0 win|url=https://www.majorcadailybulletin.com/sports/sports/2019/02/06/54535/mallorca-seventh-after-win.html|lang=en|work=Majorca Daily Bulletin|date=2019-02-06|archivedate=2021-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210524111230/https://www.majorcadailybulletin.com/sports/sports/2019/02/06/54535/mallorca-seventh-after-win.html|access-date=2021-06-12}}</ref>. 2019-yilning yozida u klub bilan 2,2 million yevroga doimiy shartnoma tuzdi. 2019/20 mavsumida Budimir 13 ta gol urib, La Liganing mavsumidagi eng yaxshi toʻpurarlar roʻyxatida 8-oʻrinni egalladi. 2020-yil 5-oktyabrda Budimir 2020/21-yilgi mavsumda „<nowiki/>[[CA Osasuna|Osasuna]]<nowiki/>“ jamoasiga ijaraga berilgan<ref name="osasuna">{{cite web|title=Osasuna logra la cesión de Budimir|url=https://www.osasuna.es/noticia/osasuna-logra-la-cesion-de-budimir|website=CA Osasuna|lang=es|date=2020-10-05|access-date=2020-10-05|archive-date=2021-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528071906/https://www.osasuna.es/noticia/osasuna-logra-la-cesion-de-budimir|deadlink=no}}</ref>. 2021-yil 7-iyunda „Osasuna“ Budimir bilan doimiy shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. Oldingi mavsumni ijarada oʻtkazgan futbolchi bilan 2025-yilning yozigacha shartnoma imzolandi<ref name="osasuna signing">{{cite web|url=https://www.osasuna.es/en/news/osasuna-signs-budimir-until-2025|title=Osasuna ficha a Budimir, con el que firma una vinculación hasta 2025|website=CA Osasuna|lang=en|date=2021-06-07|access-date=2021-06-08|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608112432/https://www.osasuna.es/en/news/osasuna-signs-budimir-until-2025|deadlink=no}}</ref>. === Terma jamoa === 2020-yil 27-avgustda mavsumoldi tayyorgarlik paytida [[Xorvatiya milliy futbol terma jamoasi|Xorvatiya]] milliy terma jamoasi bosh murabbiyi [[Zlatko Dalić]] Budimirni sentyabr oyida oʻtkaziladigan [[UEFA Millatlar ligasi|Millatlar ligasi]] doirasidagi [[Portugaliya milliy futbol terma jamoasi|Portugaliya]] va [[Fransiya milliy futbol terma jamoasi|Fransiya]]<nowiki/>ga qarshi oʻyinlarga chaqirdi<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.diariodemallorca.es/rcd-mallorca/2020/08/27/budimir-sustituye-modric-rakitic-convocatoria/1534235.html|title=Budimir sustituye a Modric y Rakitic en la convocatoria de Croacia|lang=es|website=Diario de Mallorca|date=2020-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200827204942/https://www.diariodemallorca.es/rcd-mallorca/2020/08/27/budimir-sustituye-modric-rakitic-convocatoria/1534235.html|archive-date=2020-08-27|access-date=2021-06-12|deadlink=no}}</ref><ref name=":1">{{cite news|title=Luka Modrić and Ivan Rakitić to miss Croatia's opening UEFA Nations League matches|url=https://www.croatiaweek.com/luka-modric-and-ivan-rakitic-to-miss-croatias-opening-uefa-nations-league-matches/|work=Croatia Week|date=2020-08-27|lang=hr|accessdate=2021-06-12|archivedate=2021-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416224325/https://www.croatiaweek.com/luka-modric-and-ivan-rakitic-to-miss-croatias-opening-uefa-nations-league-matches/}}</ref>. 2020-yil 7-oktyabrda u [[Shveysariya milliy futbol terma jamoasi|Shveysariya]]<nowiki/>ga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida milliy terma jamoada debyut qildi va [[Mario Pašalić]]<nowiki/>ga gol uzatmasini berdi<ref name=":2">{{Cite web|url=https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/reprezentacija/hrvatska-bez-pola-prve-momcadi-srusila-svicarsku-zablistao-dalicev-eksperiment-na-kraju-usao-i-modric-15023796|title=Hrvatska bez pola prve momčadi srušila Švicarsku! Zablistao 'Dalićev eksperiment', na kraju ušao i Modrić|lang=hr|author=Olivari, Davorin|website=Sportske novosti|date=2020-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417142831/https://sportske.jutarnji.hr/sn/nogomet/reprezentacija/hrvatska-bez-pola-prve-momcadi-srusila-svicarsku-zablistao-dalicev-eksperiment-na-kraju-usao-i-modric-15023796|archive-date=2021-04-17|access-date=2021-06-24|deadlink=no}}</ref>. 11-noyabrda esa u [[Turkiya milliy futbol terma jamoasi|Turkiya]]<nowiki/>ga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida ilk golini urdi. U darvoza tomon harakatlanayotganda toʻpni tirsagi bilan sezilarli darajada toʻxtatib oldi, ammo buni hakam [[Slavko Vinčić]] payqamay qoldi<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.vecernji.hr/sport/ante-budimir-mogao-sam-zabiti-jos-koji-gol-1445402|title=Ante Budimir: Mogao sam zabiti još koji gol|lang=hr|website=Večernji list|date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924075821/https://www.vecernji.hr/sport/ante-budimir-mogao-sam-zabiti-jos-koji-gol-1445402|archive-date=2023-09-24|access-date=2021-06-24|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.glasistre.hr/sport/budimir-svjestan-sam-da-je-bio-var-gola-ne-bi-bilo-679287|title=Budimir: Svjestan sam da je bio VAR, gola ne bi bilo|lang=hr|last=Hina|website=Glas Istre|date=2020-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924075821/https://www.glasistre.hr/sport/budimir-svjestan-sam-da-je-bio-var-gola-ne-bi-bilo-679287|archive-date=2023-09-24|access-date=2020-11-11|url-status=live}}</ref>. == Yutuqlari == '''Osasuna''' * Copa del Rey kubogida ikkinchi oʻrin: 2022–23<ref>{{cite web |url=https://rfef.es/es/noticias/cronica-el-real-madrid-tine-la-copa-de-blanco-tras-una-vibrante-final-2-1 |title=Crónica {{!}} El Real Madrid tiñe la Copa de blanco tras una vibrante final (2-1) |trans-title=Report {{!}} Real Madrid dyes the Cup white after a thrilling final (2-1) |work=[[Royal Spanish Football Federation]] |date=6 May 2023 |access-date=17 February 2025 |language=es}}</ref> '''Xorvatiya''' * FIFA Jahon chempionati uchinchi oʻrin: 2022<ref>{{Cite web |last=Smyth |first=Rob |date=17 December 2022 |title=Croatia 2-1 Morocco: World Cup 2022 third-place playoff – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/17/croatia-morocco-world-cup-2022-third-place-playoff-live-score-updates |access-date=17 December 2022 |website=the Guardian}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{BDFutbol}} * {{Soccerway}} {{CA Osasuna tarkibi}} {{Navboxes | title = Xorvatiya tarkiblari | bg = white | fg = #171796 | bordercolor = red | list1 = {{Xorvatiya terma jamoasining JCH-2022 tarkibi}} {{Xorvatiya tarkibi 2026-yilgi FIFA jahon chempionati}} }} {{DEFAULTSORT:Budimir, Ante}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Xorvatiyalik erkak futbolchilar]] [[Turkum:Futboldagi erkak hujumchilar]] [[Turkum:LASK futbolchilari]] [[Turkum:HNK Gorica futbolchilari]] [[Turkum:NK Inter Zaprešić futbolchilari]] [[Turkum:NK Lokomotiva Zagreb futbolchilari]] [[Turkum:FC St. Pauli futbolchilari]] [[Turkum:FC Crotone futbolchilari]] [[Turkum:UC Sampdoria futbolchilari]] [[Turkum:RCD Mallorca futbolchilari]] [[Turkum:CA Osasuna futbolchilari]] [[Turkum:Xorvatiya futbol ligasi futbolchilari]] [[Turkum:Regionalliga futbolchilari]] [[Turkum:2. Bundesliga futbolchilari]] [[Turkum:Serie A futbolchilari]] [[Turkum:Serie B futbolchilari]] [[Turkum:La Liga oʻyinchilari]] [[Turkum:Segunda División futbolchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2020 oʻyinchilari]] [[Turkum:UEFA Yevro 2024 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2022 oʻyinchilari]] [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026 oʻyinchilari]] [[Turkum:Xorvatiyalik muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Germaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Avstriyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Italiyadagi muhojir erkak futbolchilar]] [[Turkum:Ispaniyadagi muhojir erkak futbolchilar]] a1g6z9l6iikwk3vlz2kv8fyjgk47k5g 0 1246180 6192501 6089983 2026-07-04T00:28:43Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192501 wikitext text/x-wiki '''Xeyrımlı''' (''eski '''Dil Xeyrımlı''', '''Deli Xeyrımlı''''') – [[Ozarbayjon|Ozarbayjon Respublikasining]] [[Qazax tumani|Qazax tumanidagi]] maʼmuriy hududiy birlikdagi [[Qishloq xoʻjaligi yerlari|qishloq]]. == Tarix == Qishloq 1992-yil 8-martda Armaniston qurolli kuchlari tomonidan bosib olingan. 2024-yil 19-aprel kuni Ozarbayjon Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Şahin Mustafayev va Armaniston Respublikasi Bosh vazirining oʻrinbosari Mger Grigoryan raisligida Ozarbayjon Respublikasi bilan Armaniston Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish boʻyicha Davlat komissiyasi hamda Armaniston Respublikasi bilan Ozarbayjon Respublikasi oʻrtasidagi Davlat chegarasini delimitatsiya qilish hamda chegara xavfsizligi masalalari boʻyicha komissiyaning sakkizinchi majlisi boʻlib oʻtdi. Yigʻilishda [[Bağanıs Ayrım|Bağanis Ayrım]], [[Aşağı Əskipara]], Xeyrımlı va [[Qızılhacılı (Qazax)|Qızılhacılı]] qishloqlarini Ozarbayjonga qaytarish boʻyicha kelishuvga erishildi. U 2024-yil 24-mayda Ozarbayjon Davlat chegara xizmati tomonidan nazoratga olingan<ref>{{Veb manbasi |sana=2024-04-19 |sarlavha=Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin delimitasiyası üzrə komissiyanın növbəti iclası keçirilib - VİDEO |url=https://oxu.az/politics/862052 |qaralgan sana=2024-04-19 |ish=Oxu.Az |til=az |arxivsana=2024-04-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20240419154834/https://oxu.az/politics/862052}}</ref>'''.''' == Toponimika == Xeyrımlı – [[Qazax tumani|Qazax tumanidagi]] [[Əskipara]] maʼmuriy hududiy birligidagi qishloq. Ganja-Qazax tekisligida joylashgan . Uning sobiq nomi '''''Dil Xeyrımlı''''' va '''''Deli Xeyrımlı''''' variantlarida yozilgan. Tadqiqotchilarning fikricha, oikonim dastlab ''Deli Xeyrımı'' qabilasidan yoki ikki etnonim: ''deli'' va ''kheyrimi'' birikmasidan hosil boʻlgan, keyinchalik bu etnonimlarning birinchisi qisqartirilgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Arxivlənmiş surət |url=http://www.qazax.net/az/vilages.htm |qaralgan sana=2011-09-05 |arxivsana=2015-10-17 |arxivurl=https://archive.today/20151017194455/http://www.qazax.net/az/vilages.htm}}</ref><ref>Azərbaycan Toponimlərinin Ensiklopedik Lüğəti.</ref>. == Aholi == [[2009]]-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 290 kishi istiqomat qiladi. Aholisi 134 nafar erkak va 156 nafar ayol<ref>Azərbaycan Respublikası Əhalisinin Siyahıyaalınması.</ref>. == Tashqi havolalar == [https://web.archive.org/web/20160507194052/http://qazax-ih.gov.az/page/23.html Ozarbayjon Respublikasi Gazax tumani ijro etuvchi hokimiyati.] == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Qazax tumani]] gfcb02pbn2v5axoerywtfxtqd0oji2o 0 1249241 6192695 5908844 2026-07-04T06:17:29Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192695 wikitext text/x-wiki {{birlashtirish|Yangi Zelandiya yoshlar parlamenti}} '''Yangi Zelandiya Yoshlar Parlamenti''' – bu yoshlarning fuqarolik va jamoaviy faolligini oshirishga qaratilgan tadbir boʻlib, har bir parlament davrida (odatda har uch yoki toʻrt yilda bir marta) oʻtkaziladi<ref>{{cite web|url = http://tvnz.co.nz/politics-news/ministers-feel-heat-during-youth-parliament-question-time-5512832|title = Ministers feel the heat during Youth Parliament question time|date = 17 July 2013|accessdate = 15 January 2015|website = |publisher = One News|arxivsana = 2025-07-03|arxivurl = https://web.archive.org/web/20250703060353/https://www.tvnz.co.nz/politics-news/ministers-feel-heat-during-youth-parliament-question-time-5512832}}</ref>. Mazkur tadbir 1994-yildan beri oʻtkazib kelinadi va Yangi Zelandiya Parlament binolarida boʻlib oʻtadi<ref name=":0">{{cite web|url = http://www.myd.govt.nz/young-people/youth-parliament/|title = Youth Parliament|accessdate = 15 January 2015|website = |publisher = Ministry of Youth Development}}</ref>. Eng soʻnggisi – 9-Yoshlar Parlamenti – 2019-yil 16–17 iyul kunlari tashkil etilgan. Yoshlar Parlamenti – bu hozirda Jeyms Meager rahbarligida olib borilayotgan, Yoshlar ishlari boʻyicha vazir tomonidan boshqariladigan tashabbusdir. Vazir bu jarayonda [[Parlament]]dagi barcha siyosiy partiyalar vakillaridan iborat qoʻmita bilan birgalikda ishlaydi va ushbu Yoshlar Parlamentini tashkil etish hamda uni samarali boshqarish ishlarini muvofiqlashtiradi. Vazirga bu borada Yoshlar taraqqiyoti vazirligi yordam beradi. Ushbu vazirlik Parlament majmuasidagi boshqa idoralar – xususan, Spiker devoni, Parlament xizmati hamda Yangi Zelandiya Vakillar palatasi kotibi devoni bilan yaqindan hamkorlikda ishlaydi. Avvalgi Leyboristlar partiyasi aʼzosi, sobiq parlament aʼzosi Darren Hughes, bir paytlar Statistika vazirligi portfelini egallagan va Ijtimoiy rivojlanish hamda bandlik boʻyicha yordamchi vazir boʻlib ishlagan. U 1994-yilda oʻtkazilgan birinchi Yoshlar Parlamentida ishtirok etgan yosh deputatlardan biri boʻlgan. Hughes parlamentdagi ilk nutqida oʻzining „haqiqiy“ parlament aʼzosiga aylangan birinchi Yoshlar deputati boʻlganidan faxrlanishini alohida taʼkidlagan. Avvalgi Leyboristlar partiyasi aʼzosi, sobiq parlament aʼzosi Darren Hughes, bir paytlar Statistika vazirligi portfelini egallagan va Ijtimoiy rivojlanish hamda bandlik boʻyicha yordamchi vazir boʻlib ishlagan. U 1994-yilda oʻtkazilgan birinchi Yoshlar Parlamentida ishtirok etgan yosh deputatlardan biri boʻlgan<ref name=":7">{{cite web|url = http://www.parliament.nz/en-nz/about-parliament/how-parliament-works/speaker/speeches/48Speakspeech09072007b1/speaker%E2%80%99s-reception-youth-parliament-2007|title = Speaker's Reception, Youth Parliament 2007|date = 9 July 2007|accessdate = 16 January 2015|website = New Zealand Parliament}}</ref><ref>{{cite web|url = http://thepulse.org.nz/Me/My-Rights/Political/YouthParliament/2007/Opening/|title = Opening of the 2007 Youth Parliament|date = July 2007|accessdate = 16 January 2015|website = The Pulse}}{{Oʻlikhavola|date=fevral 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Hughes parlamentdagi ilk nutqida oʻzining „haqiqiy“ parlament aʼzosiga aylangan birinchi Yoshlar deputati boʻlganidan faxrlanishini alohida taʼkidlagan<ref name="early">{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/politics/news/article.cfm?c_id=280&objectid=10714576|title=Hughes sought career in politics from early age|work=[[The New Zealand Herald]]|date=24 March 2011|first=Claire|last=Trevett}}</ref>. == Tashkilot tuzilmasi == Yoshlar Parlamentining tashkil etilishi Koʻp partiyali parlament boshqaruv qoʻmitasi tomonidan nazorat qilinadi<ref name=":6">{{cite web|date=17 July 2013|title=New Zealand Youth Parliament 2013 Hansard|url=http://www.myd.govt.nz/documents/youth-parliament-/hansard-youth-parliament-17-july-2013.pdf|access-date=16 January 2015|website=myd.govt.nz|arxivsana=2025-07-03|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250703060353/https://www.myd.govt.nz/documents/youth-parliament-/hansard-youth-parliament-17-july-2013.pdf}}</ref>. Bu qoʻmitaga parlamentda vakillikka ega boʻlgan har bir siyosiy partiyadan bir nafardan vakil taklif etiladi. Qoʻmitaning asosiy maqsadi – Yoshlar Parlamentini siyosiy betaraflik asosida tashkil etish hamda barcha partiyalarning faol ishtirokini taʼminlash orqali tadbirning muvaffaqiyatli oʻtishini kafolatlashdir. Shuningdek, Yoshlar taraqqiyoti vazirligi ham tadbirni tashkil etish va targʻib qilish ishlarida faol ishtirok etadi. Ushbu tadbir uchun umumiy mas’uliyat esa Yoshlar taraqqiyoti vaziriga yuklatilgan. == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [http://www.youthparliament.govt.nz Youth Parliament 2016 – MYD] – Yoshlar parlamenti veb-sayti dc0x24502b649af5wi90rpap0k15xnu 0 1251513 6192751 5496331 2026-07-04T06:50:13Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192751 wikitext text/x-wiki {{Sportchi bilgiqutisi|ism=Yanina Martínez|tasvir=Yanina Martinez - 2013 IPC Athletics World Championships-2.jpg|izoh=Yanina Martinez2013-yildi Paralimpiada Jahon chempionatida|jins=Ayol|tavallud_paytidagi_ismi=Yanina Andrea Martinez|laqabi=Yani|fuqaroligi=[[Argentina]]|tavallud_sanasi={{Birth date and age|1993|12|24|df=y}}|tavallud_joyi=Rosario, Santa Fe, [[Argentina]]|boʻyi=1.63m|mamlakat=[[Argentina]]|sport=para-atletika|pozitsiya=sprinter|medallar=<!-- {{Medal|Sport|[[Paralimpiya yengil atletikasi]]}} {{Medal|Mamlakat|{{flagu|Argentina}}}} {{Medal|Musobaqa|[[Paralimpiada oʻyinlari]]}} {{Medal|Oltin|[[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2016 Rio-de-Janeyro]]|100m T36}} {{Medal|Bronza|[[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2020 Tokio]]|200m T36}} {{Medal|Musobaqa|[[Jahon Paraatletika Chempionati|Jahon chempionati]]}} {{Medal|Kumush|[[2015-yilgi Jahon Paraatletika Chempionati|2015 Doha]]|100m T36}} {{Medal|Kumush|[[2017-yilgi Jahon Paraatletika Chempionati|2017 London]]|100m T36}} {{Medal|Kumush|2017 London|200m T36}} {{Medal|Kumush|[[2019-yilgi Jahon Paraatletika Chempionati|2019 Dubai]]|100m T36}} {{Medal|Bronza|2015 Doha|200m T36}} {{Medal|Bronza|2019 Dubai|200m T36}} {{Medal|Musobaqa|[[Parapan Amerika oʻyinlari|Parapanamerika oʻyinlari]]}} {{Medal|Oltin|[[2015-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|2015 Toronto]]|[[Athletics at the 2015 Parapan American Games|100m T36]]}} {{Medal|Oltin|[[2015-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|2015 Toronto]]|200m T36}} {{Medal|Oltin|[[2019-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|2019 Lima]]|100m T36}} {{Medal|Oltin|2019 Lima|200m T36}} {{Medal|Kumush|[[2011-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|2011 Guadalajara]]|100m T36}} {{Medal|Kumush|2011 Guadalajara|200m T36}} {{MedalBronza|[[2023-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|2023 Santiago]]|200m T36}}-->}} '''Yanina Andrea Martinez''' (1993-yil 24-dekabrda tugʻilgan) – [[Argentina|argentinalik]] [[yugurish|sprinter]], [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida]] [[100 metr]] masofaga yugurish boʻyicha oltin medalni qoʻlga kiritgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=Athletics Weekly |url=http://www.athleticsweekly.com/featured/stef-reid-long-jump-silver-paralympics-rio-51191 |qaralgan sana=2025-08-02 |arxivsana=2023-11-24 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20231124061327/https://athleticsweekly.com/featured/stef-reid-long-jump-silver-paralympics-rio-51191/ }}</ref>. U [[2020-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlariga]] ayollar oʻrtasida 100 metrga yugurish T36 va ayollar oʻrtasida 200 metrga yugurish T36 musobaqalarida ishtirok etgan. == Faoliyati == Martinez [[2015-yilgi Parapan Amerika oʻyinlari|2015-yilgi Parapanamerika oʻyinlari]]da T36 toifasida 100 metr va 200 metr masofalarga yugurishda oltin medalni qoʻlga kiritgan. [[2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari|2016-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlarida]] esa T36 100 metr masofaga yugurishda yana bir oltin medalga sazovor boʻlgan<ref>{{Cite web|title=Yanina Andrea Martinez – Argentina|url=https://www.paralympic.org/yanina-andrea-martinez|website=.paralympic.org}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == <!-- * {{IPC athlete|id=yanina-andrea-martinez|old_id=904069|name=Yanina Andrea Martinez}} * {{World Athletics|14800426|Andrea Martinez}}--> {{Paralampiada medalist-stub}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Martinez, Yanina}} [[Turkum:1993-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Argentinalik ayol sprinterlari]] [[Turkum:Argentinalik paralimpiya sportchilari]] [[Turkum:2012-yilgi Yozgi Paralimpiada yengil atletikachilari]] [[Turkum:2016-yilgi Yozgi Paralimpiada yengil atletikachilari]] [[Turkum:2020-yilgi Yozgi Paralimpiada yengil atletikachilari]] [[Turkum:2016-yilgi Yozgi Paralimpiada medal sovrindorlari]] [[Turkum:2020-yilgi Yozgi Paralimpiada medal sovrindorlari]] [[Turkum:Yengil atletika boʻyicha paralimpiya medali sovrindorlari]] [[Turkum:2023-yilgi Parapanamerika oʻyinlari yengil atletikachilari]] [[Turkum:2011-yilgi Parapanamerika oʻyinlari medal sovrindorlari]] [[Turkum:2015-yilgi Parapanamerika oʻyinlari medal sovrindorlari]] [[Turkum:2019-yilgi Parapanamerika oʻyinlari medal sovrindorlari]] [[Turkum:2023-yilgi Parapanamerika oʻyinlari medal sovrindorlari]] [[Turkum:Jahon Para Yengil Atletika Chempionati medal sovrindorlari]] [[Turkum:21-asr Argentina sportchilari]] [[Turkum:2024-yilgi Yozgi Paralimpiada yengil atletikachilari]] [[Turkum:Parapanamerika oʻyinlari yengil atletika boʻyicha medal sovrindorlari]] 1uvyhb8gbjnqhx8mwjzczeq212q9g3b 0 1281877 6192487 5735878 2026-07-03T22:35:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192487 wikitext text/x-wiki '''Xalil Suvaylih''' ({{lang-ar|خليل صويلح}}; 1959-yilda tugʻilgan) – [[suriyalik]] jurnalist va romannavis. U [[Suriya]] shimolidagi asosan [[kurd]]lar yashaydigan [[Al-Hasaka]] shahrida tugʻilgan va [[Damashq universiteti]]da adabiyot yoʻnalishida oʻqigan. Oʻshandan beri u turli madaniy nashrlarda har xil lavozimlarda ishlagan<ref name="zayedaward"/>. Xalil Suvaylih 2009-yilda „Sevgi yozish“ romani uchun ''Naguib Mahfuz medali''ni oldi, bu roman Alexa Firat tomonidan tarjima qilingan va 2012-yilda ingliz tilida nashr etilgan<ref>{{Cite web |date=2012-10-22 |title=Khalil Sweileh's 'Writing Love' |url=https://arablit.org/2012/10/22/khalil-sweilehs-writing-love/ |access-date=2024-04-17 |website=ARABLIT & ARABLIT QUARTERLY |language=en-US}}</ref>. Medalni qabul qilish nutqida Xalil Suvaylih qishloq bolasi sifatida Mahfuzning „Xufu donishmandligi“ romanining nusxasini tasodifan topib olishi uning adabiyotga boʻlgan muhabbatini rivojlanishiga qisman sabab boʻlganini aytgan<ref>[http://www.almasryalyoum.com/en/node/5636 „Khalil Sweileh receives Naguib Mahfouz prize“, ''Al Masry Al Youm'', 12th Dec 2009]</ref>. Uning oldingi romanlari „Ekspress pochta“ (2004), „Meni ayblama“ (2006) va „Zuhur, Sara va Nariman“ (2008) kabilardir. 2010-yilda u „Ahd afv“ romani uchun ''Arab Jurnalistika Mukofoti''ni va 2018-yilda „Ixtibar al-Nadam“ (Pushaymonlik sinovi) romani uchun ''Shayx Zoyid kitob mukofoti''ni qoʻlga kiritgan<ref name="zayedaward">{{cite web |url=https://www.zayedaward.ae/en/previous.editions/winners/sample.user.4.aspx?year=2018 |title=Khalil Sweileh |website=Sheikh Zayed Book Award |date=2018 |qaralgan sana=2025-10-08 |arxivsana=2025-06-13 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20250613131337/https://www.zayedaward.ae/en/previous.editions/winners/sample.user.4.aspx?year=2018 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Suvaylih, Xalil}} [[Category:Yashayotgan insonlar]] [[Category:1959-yilda tugʻilganlar]] [[Category:Damashq universiteti bitiruvchilari]] [[Category:Suriyalik yozuvchilar]] {{bio-stub}} bdfmxwiguu9qsig4mlbweyox4003z0g 0 1296185 6192245 5955579 2026-07-03T14:58:06Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192245 wikitext text/x-wiki '''Vohon koridori''' ({{lang-prs|دالان واخان|translit=Dâlân-e wâxân}}; {{lang-ps|واخان دهلېز|translit=Vâxân dahléz}}) – [[Afgʻoniston]]ning [[Badaxshon viloyati]]dagi [[Wakhan tumani|tor hudud]]dir. Bu yoʻlak sharq tomonga choʻzilib, Afgʻonistonni [[Xitoy]]ning [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjon viloyati]] bilan bogʻlaydi. Shuningdek, shimolda [[Tojikiston]]ning [[Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati]]ni janubda [[Pokiston]]ning [[Xaybar Paxtunxva]] va [[Gilgit-Baltiston]] hududlaridan ajratib turadi<ref name="EllemanKotkin2015">{{cite book|author1=Bruce Elleman|author2=Stephen Kotkin|author3=Clive Schofield|title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia|url=https://books.google.com/books?id=CnDlcP6L8iEC&pg=PA13|date=18 May 2015|publisher=M.E. Sharpe|isbn=978-0-7656-2766-7|pages=13–|quote=The Sino-Afghan border was delimited in a secret treaty signed on November 1963. The corridor shares a border with Pakistan to its south and Tajikistan to its north.}}</ref><ref name="CheemaRiemer1990">{{cite book|author1=Pervaiz I Cheema|author2=Manuel Riemer|title=Pakistan's Defence Policy 1947–58|url=https://books.google.com/books?id=CX6xCwAAQBAJ&pg=PA46|date=22 August 1990|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-1-349-20942-2|pages=46–|quote=In addition, the Soviet Union is separated from Pakistani territory by a small strip commonly known as the Wakhan corridor. Theoretically the Soviet Union does not have a common border with Pakistan but in view of their close linkage with Afghanistan and the shortness of Wakhan's breadth make it an immediate neighbour for all practical purposes.}}</ref><ref name="Mohiuddin2007">{{cite book|author=Yasmeen Niaz Mohiuddin|title=Pakistan: A Global Studies Handbook|url=https://books.google.com/books?id=OTMy0B9OZjAC&pg=PA18|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-801-9|pages=18–|quote=The Chitral and Kalash valleys of the Hindu Kush Mountains are located north of the Swat Valley in the Chitral district of the North-West Frontier Province and are bordered by Afghanistan on the north, south, and west. The Wakhan Corridor separates Pakistan from Tajikistan. The corridor, wedged between the [[Pamir Mountains]] to the north and the [[Karakoram]] range to the south, is about {{Convert|350|km|abbr=on}} long and {{Convert|13|-|65|km|0}} wide.}}</ref><ref name="IBS1983">[http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS026.pdf International Boundary Study of the Afghanistan–USSR Boundary (1983)] by the US [[Bureau of Intelligence and Research]] Pg. 7. [https://web.archive.org/web/20110607171742/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS026.pdf Archived] on 2011-06-07</ref><ref>{{Cite journal |last=Ashraf |first=Fahmida |title=The Strategic Wakhan |date=1986 |url=https://www.jstor.org/stable/45182417 |journal=Strategic Studies |volume=9 |issue=2 |pages=48–67 |jstor=45182417 |issn=1029-0990 |access-date=4 April 2023 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405052929/https://www.jstor.org/stable/45182417 |url-status=live }}</ref>{{Efn|Hindistonning [[Kashmir]]ga da’vosi tufayli shimoli-g‘arbda Afg‘onistonning Vohon koridori bilan chegaradoshligini da’vo qilmoqda. Biroq, [[Kashmir mojarosi|bu bahsli]] va Afg‘oniston bilan chegaradosh mintaqa Pokiston tomonidan [[Gilgit-Baltiston]] tarkibida boshqariladi (Yana qarang:Hindiston chegaralari.)}}. Eng baland nuqtasi {{convert|4923|m|abbr=on}} boʻlgan bu baland togʻ vodiysi [[Panj]] va [[Pomirdaryo|Pomir]] daryolarining boshlanish joyi hisoblanadi. Bu daryolar birlashib, ulkan [[Amudaryo]] oqimini hosil qiladi. Asrlar davomida bu vodiy orqali muhim savdo yoʻli oʻtgan boʻlib, u sayohatchilarning Sharqiy, Janubiy va Markaziy Osiyo oʻrtasida harakatlanishini osonlashtirgan<ref>{{Cite web|title=Wakhan Corridor travel guide|url=https://caravanistan.com/afghanistan/wakhan-corridor/|access-date=29 October 2018|website=Caravanistan|language=en-US}}</ref>. Koridor 1893-yilda Britaniya Raji [[Mortimer Durand]] va Afgʻoniston amiri [[Abdurahmon|Abdurahmon Xon]] oʻrtasidagi kelishuv natijasida hozirgi Pokiston hududidan ajratib olingan. Bu kelishuvning maqsadi [[Rossiya imperiyasi]] (hozirgi [[Tojikiston]]) va [[Britaniya imperiyasi]] (hozirgi [[Pokiston]]) oʻrtasida bufer zona yaratish edi<ref>Nystrop, Richard F. And Donald M. Seekins, eds. Afghanistan a Country Study. Washington: Library of Congress, 1986, p. 38.</ref>. Shu bilan birga, ushbu kelishuv bugungi kunda Pokiston va Afgʻoniston oʻrtasidagi chegarani belgilovchi [[Durand chizigʻi]]ni ham yuzaga keltirgan. Bu hudud soʻnggi marta 1763-yilda [[Durroniylar davlati|Durroniylar imperiyasi]] tomonidan zabt etilgan edi<ref>{{Cite web|url=https://brill.com/view/journals/jesh/66/5-6/article-p707_5.xml|title=‘Do You Not Bow before Heaven?’: The First Qing- Durrānī Encounter, the Tributary Non-relationship, and Disorder on a Shared Frontier|publisher=Brill Publishers|date=7 June 2023|access-date=3 January 2025}}</ref>. Ajratib olingan paytda, bu tor yoʻlak Rossiya imperiyasi (xususan, hozirgi Tojikistondagi [[Turkiston general-gubernatorligi|Rossiya Turkistoni]]) va Britaniya imperiyasi (hozirgi Pokistondagi [[Britaniya Hindistoni|Britaniya Raji]]ning shimoliy qismi) oʻrtasida [[Bufer zonasi|bufer zona]] vazifasini bajargan. Uning sharqiy chegarasi Xitoyning Shinjon viloyati bilan tutashgan boʻlib, oʻsha paytda bu hudud [[Sin (sulola)|Sin sulolasi]] tomonidan boshqarilgan. Bugungi kunda bu yoʻlak Afgʻonistonning Badaxshon viloyatiga qoʻshib berilgan [[Wakhan tumani|Vohon tumani]]ni tashkil etadi. 2020-yil maʼlumotlariga koʻra, tumanning aholisi 17 167 kishini tashkil etgan<ref name="population">https://web.archive.org/web/20210624204559/https://www.nsia.gov.af:8080/wp-content/uploads/2021/06/Estimated-Population-of-Afghanistan1-1400.pdf (p. 87)</ref>. Vohon va Pomir xalqlari yashaydigan shimoliy qismi Pomir nomi bilan ham tanilgan. Mahalliy aholi uchun eng yaqin yirik [[Fayzobod aeroporti|aeroport]] gʻarbdagi [[Fayzobod (Afgʻoniston)|Fayzobod]] shahrida joylashgan boʻlib, u yoʻl tarmogʻi orqali bogʻlangan. Agar ushbu yoʻlak ajratib berilmaganda, Pokiston Tojikiston bilan bevosita chegaradosh boʻlardi. == Geografiya == {{See|Vohon|Vaxjir dovoni|Pomir}} [[File:FrontLines Environment Photo Contest Winner -5 (5808476109).jpg|thumb|left|Vohon yoʻlagidagi [[Suv toshqini|suv toshqin]]<nowiki/>lari]] [[File:Thomas Edward Gordon Lake Victoria, Great Pamir, May 2nd, 1874.png|thumb|''[[Zoʻrkoʻl|Viktoriya koʻli]], [[Katta Pomir]], 1874-yil 2-may.'' Akvarel rassomi [[Thomas Edward Gordon]]<ref>{{Cite web|url=https://www.sphinxfineart.com/inventory-detail-page/832240/0/lake-victoria-great-pamir-may-2nd-1874|title=Lake Victoria, Great Pamir, May 2nd, 1874 – Lake Victoria, Great Pamir, May 2nd, 1874|website=Sphinxfineart.com|access-date=11 December 2021|arxivsana=2022-01-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220125074709/https://www.sphinxfineart.com/inventory-detail-page/832240/0/lake-victoria-great-pamir-may-2nd-1874}}</ref>]] Uning gʻarbiy kirish qismida, Afgʻonistonning [[Ishkashim (Afgʻoniston)|Ishkashim]] shahri yaqinida, yoʻlakning kengligi {{Convert|18|km|abbr=on}} tashkil etadi<ref name="IBS1983"/>. Yoʻlakning gʻarbiy uchdan bir qismining kengligi oʻzgaruvchan boʻlib ({{Convert|13|-|30|km|0|abbr=on}}), markaziy Vohonda {{Convert|65|km|abbr=on}} kengayadi<ref name="IBS1983"/>. Yoʻlakning sharqiy qismida u ikkiga boʻlinib, Xitoy hududining turtib chiqqan qismini oʻrab oladi va ikki davlat oʻrtasidagi {{Convert|92|km|abbr=on}} chegarani hosil qiladi<ref name="IBS1983"/>. Janubi-sharqiy tarmoqning eng sharqiy nuqtasi boʻlgan [[Vaxjir dovoni]] Ishkashimdan taxminan {{Convert|300|km|abbr=on}} uzoqlikda joylashgan<ref name="IBS1983"/>. Shimoli-sharqiy tarmoqning eng sharqiy nuqtasi esa nomsiz choʻl boʻlib, u Ishkashimdan taxminan {{Convert|350|km|abbr=on}} uzoqlikda joylashgan<ref name="IBS1983"/>. Chegaraning Xitoy tomonida [[Shinjon-Uygʻur muxtor rayoni|Shinjon Uygʻur Avtonom Rayon]]ining [[Toshqoʻrgʻon muxtor viloyati|Toshqoʻrgʻon Tojik Avtonom okrugi]] joylashgan. Yoʻlakning shimoliy chegarasini gʻarbda [[Pomirdaryo|Pomir daryosi]] va [[Zoʻrkoʻl]] koʻli, sharqda esa Pomir togʻlarining baland choʻqqilari belgilaydi. Shimolda Tojikistonning Togʻli Badaxshon muxtor viloyati [[Mintaqa|joylashgan]]. Janubda yoʻlak [[Hindukush]] va [[Qoraqurum]]ning baland togʻlari bilan chegaralangan. Uning janubiy qanoti boʻylab ikkita togʻ dovoni yoʻlakni qoʻshni hududlarga bogʻlaydi. [[Broghol dovoni]] Pokistonning [[Xaybar Paxtunxva|Xaybar-Paxtunxva]] viloyatiga kirish imkonini bersa, [[Irshad dovoni]] yoʻlakni Gilgit-Baltiston bilan bogʻlaydi. Gilgit-Baltistonga ham ulanadigan Dilisang dovoni hozirda foydalanilmaydi<ref>The pass was crossed by a couple in 1950 and by a couple in 2004. See [http://www.mockandoneil.com/stg04r2.htm J.Mock and K. OʻNeil: Expedition Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108052614/http://www.mockandoneil.com/stg04r2.htm |date=8 January 2011 }}</ref>. Yuqorida aytib oʻtilganidek, eng sharqiy dovon – [[Vaxjir dovoni]] boʻlib, u Xitoyga tutashadi va bu mamlakat bilan Afgʻoniston oʻrtasidagi yagona chegara aloqasi hisoblanadi. Yoʻlak sharqda gʻarbga qaraganda balandroq; (Vaxjir dovoni {{convert|4923|m|abbr=on}} balandlikda joylashgan) va Ishkashimda taxminan {{convert|3037|m|abbr=on}} tushadi<ref name=reu>[https://www.reuters.com/article/featuredCrisis/idUSSP389507 FACTBOX-Key facts about the Wakhan Corridor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125071402/https://www.reuters.com/article/featuredCrisis/idUSSP389507 |date=25 January 2022 }}. [[Reuters]]. 12 June 2009</ref>. Vaxjir daryosi Vaxjir dovonining Afgʻoniston tomonidagi muz gʻoridan boshlanadi va gʻarbga oqib, [[Bozai Gumbaz]] qishlogʻi yaqinida Bozai Daryoga qoʻshiladi, natijada [[Vohondaryo|Vohon daryosi]] hosil boʻladi. Soʻngra Vaxon daryosi [[Kala-i-Panj]] yaqinida Pomir daryosiga qoʻshilib, [[Panj]] daryosini hosil qiladi va Ishkashimda Vaxon yoʻlagidan chiqib ketadi. Xitoyliklar Vaxjir dovonining sharqidagi [[Chalachigu vodiysi]]ni, yaʼni Xitoy tomonida [[Tagdumbash Pomir]]ini bogʻlaydigan vodiysini, Vohon yoʻlagining bir qismi deb hisoblaydilar. Bu baland togʻ vodiysining uzunligi taxminan {{convert|100|km|-1|abbr=on}}ni tashkil etadi. Toshqoʻrgʻon daryosi oqib oʻtadigan mazkur vodiyning kengligi asosan {{convert|3-5|km|0|abbr=on}} atrofida boʻlib, eng tor joyida {{convert|1|km|1|abbr=on}}dan ham kamroqdir<ref name="ChineseWakhan">{{Cite web | title = 新疆边境行：记者抵达瓦罕走廊中方最西端(图)_新闻中心_新浪网 | trans-title = Xinjiang Border Tour: Reporter arrived at the Chinese westernmost point of Wakhan Corridor | website = news.sina.com.cn | publisher = Global Times | date = 7 July 2011 | access-date = 5 February 2017 | url = http://news.sina.com.cn/c/p/2011-07-07/114022773076.shtml | language = zh | archive-date = 18 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160818022353/http://news.sina.com.cn/c/p/2011-07-07/114022773076.shtml | url-status = live }}</ref>. Xitoy hududidagi bu butun vodiy tashrif buyuruvchilar uchun yopiq; biroq, mahalliy aholi va hududdagi chorvadorlarga u yerga kirishga ruxsat berilgan<ref>{{Cite web|last=Urwin|first=Simon|date=3 July 2021|title=A new road to an inaccessible land|url=https://www.bbc.com/travel/article/20210701-a-new-road-to-an-inaccessible-land|access-date=2021-11-14|website=BBC Travel|language=en}}</ref>. == Tarixi == Hududning relyefi juda notekis boʻlishiga qaramay, bu yoʻlak tarixan [[Kobul]] va [[Qashqar (shahar)|Qashqar]] oʻrtasidagi savdo yoʻli sifatida foydalanilgan<ref name=Beveridge>{{cite book |last=Beveridge |first=Annette Susannah |author-link=Annette Beveridge |date=7 January 2014 |title=The Bābur-nāma in English, Memoirs of Bābur |url=https://www.gutenberg.org/files/44608/44608-h/44608-h.htm#Page_202 |publisher=Project Gutenberg |page=202}}</ref><ref name=Stein>{{Cite journal | last = Stein | first = Mark Aurel | author-link = Aurel Stein | title = Ancient Khotan | journal = Nature | year = 1907 | volume = 76 | issue = 1981 | pages = 619–620 | doi = 10.1038/076619a0 | bibcode = 1907Natur..76..619H | s2cid = 3999325 | url = http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/VIII-5-B2-7/V-1/page/0066.html.en | doi-access = free }}{{Oʻlikhavola|date=mart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Maʼlumotlarga koʻra, [[Aleksandr|Iskandar Zulqarnayn]], [[Song Yun]], [[Huisheng (rohib)|Huisheng]], [[Syuan Zang|Syuanzang]], [[Marko Polo]] va boshqa koʻplab shaxslar shu yoʻldan oʻtishgan<ref>[[s:The Travels of Marco Polo/Book 1/Chapter 32|''The Travels of Marco Polo'', Book 1, Chapter 32]]</ref>. Portugaliyalik iyezuit ruhoniysi [[Bento de Góis]] 1602-1606-yillar oraligʻida Vohondan Xitoyga oʻtgan. Bu hududga ruslarning nazorati ostida 1874-yilda [[Thomas Edward Gordon]]<ref>{{cite book|author=Keay, J.|date=1983|title=When Men and Mountains Meet|isbn=0-7126-0196-1|pages=256–7}}</ref>, 1891-yilda [[Francis Younghusband]]<ref>Younghusband, F. (1896, republished 2000) „The Heart of a Continent“ {{ISBN|978-1-4212-6551-3}}</ref> va 1894-yilda [[Lord Curzon]] tashrif buyurishgan<ref>"Geographical Journal" (July to September 1896)</ref>. 1906-yilning may oyida Vohonga tashrif buyurgan [[Aurel Stein]] har yili Xitoyga 100 ta ot yukidagi tovarlar oʻtishini xabar qilgan<ref name="Shahrani, M. Nazif 2002 p.37">Shahrani, M. Nazif (1979 and 2002) p.37</ref>. Ilk sayohatchilar quyidagi uch yoʻnalishdan birini tanlaganlar: * Shimoliy yoʻnalish Pomir daryosi vodiysi boʻylab Zorkoʻl koʻligacha, keyin togʻlar osha sharqqa [[Bartang|Bartang daryosi]] vodiysiga, soʻngra [[Sariqoʻl tizmasi]] orqali [[Xitoy]]ga olib borgan. * Janubiy yoʻnalish Vohon daryosi vodiysi boʻylab Vaxjir dovoni orqali Xitoyga yoʻl olgan. Bu dovon yiliga kamida besh oy yopiq boʻlib, qolgan vaqtda ham faqat vaqti-vaqti bilan ochiladi<ref>{{Cite book|last=Townsend|first=Jacob|url=http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/Townsend_4.pdf|title=China and Afghan Opiates: Assessing the Risk|year=2005|chapter=4. Routes into Xinjiang|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717085137/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/Townsend_4.pdf|archive-date=17 July 2012|url-status=dead}}</ref>. * Markaziy yoʻnalish esa janubiy yoʻldan ajralib, [[Kichik Pomir]] orqali Murgʻob daryosi vodiysiga oʻtgan. Yoʻlak qisman Britaniya Hindistoni va Rossiya imperiyasi oʻrtasidagi „[[Katta oʻyin (siyosat)|Buyuk Oʻyin]]“ natijasida vujudga kelgan siyosiy tuzilmadir<ref name="IBS1983"/>. Shimolda, 1873-yilda imperiyalar oʻrtasidagi kelishuv Panj va Pomir daryolarini Afgʻoniston va oʻsha paytdagi Rossiya imperiyasi oʻrtasidagi chegara qilib belgilash orqali tarixiy Vohon mintaqasini amalda ikkiga ajratib yubordi. Janubda esa, 1893-yildagi [[Durand chizigʻi]] bitimi Britaniya Hindistoni va Afgʻoniston oʻrtasidagi chegarani belgilab berdi. Bu, ikki imperiya oʻrtasida bufer vazifasini oʻtaydigan, Afgʻoniston boshqaruvidagi tor yer maydonini qoldirdi. Mazkur hudud XX asrda Vaxon yoʻlagi nomi bilan tanildi<ref>{{cite news|title=A Few Salient Points|url=https://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/12/05/a-few-salient-points/|first=Frank|last=Jacobs|date=5 December 2011|newspaper=The New York Times|access-date=19 May 2017|archive-date=2 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702233454/https://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/12/05/a-few-salient-points/|url-status=live}}</ref>. Yoʻlak bir asrdan ortiq vaqt davomida muntazam transport harakati uchun yopiq boʻlib kelgan<ref name=reu/> va hozirda zamonaviy yoʻl mavjud emas. 1960-yillarda qurilgan [[Ishkashim (Afgʻoniston)|Ishkashim]]dan [[Sarhadd|Sarhad-e Broghil]]gacha boʻlgan gʻadir-budur yoʻl<ref>{{Cite web|url=http://www.mockandoneil.com/stg04r3.htm#faizabad|title=2004 Mock & O'Neil Wakhan Expedition Report|website=Mockandoneil.com|access-date=11 December 2021|archive-date=9 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509074858/http://www.mockandoneil.com/stg04r3.htm#faizabad|url-status=live}}</ref><ref name=unep>{{Cite web |url=http://postconflict.unep.ch/publications/WCR.pdf |title=United Nations Environment Programme (2003) ''Wakhan Mission Report'' |access-date=26 July 2010 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816201653/https://postconflict.unep.ch/publications/WCR.pdf |url-status=live }}</ref> mavjud, ammo undan narida faqat soʻqmoqlar bor. Bu soʻqmoqlar yoʻlning oxiridan Vaxjir dovonidagi Xitoy chegarasigacha va undan Kichik Pomirning narigi chekkasigacha taxminan {{convert|100|km|-1|abbr=on}} masofani bosib oʻtadi. Jeykob Taunsend Afgʻonistondan Vohon yoʻlagi va Vaxjir dovoni orqali Xitoyga [[giyohvand moddalar kontrabandasi]] ehtimolini koʻrib chiqqan, biroq sayohat va chegarani kesib oʻtish qiyinchiliklari tufayli bu yoʻnalish Tojikistonning [[Togʻli-Badaxshon muxtor viloyati|Togʻli Badaxshon avtonom viloyati]] yoki Pokiston orqali oʻtkaziladigan kontrabandaga nisbatan ahamiyatsizroq ekanligiga ishonch hosil qilgan. Chunki bu ikki yoʻnalish Xitoyga kirish uchun ancha qulayroq hisoblanadi<ref name=townsend>[http://www.silkroadstudies.org/publications/silkroad-papers-and-monographs/item/13131-china-and-afghan-opiates-assessing-the-risk.html „China and Afghan Opiates: Assessing the Risk“] (Chapter 4). June 2005</ref>. Mintaqaning olis joylashganligi sababli, 1970-yillarning oxiridan buyon [[Afgʻoniston mojarosi|Afgʻoniston]]da davom etayotgan uzoq muddatli urushlarga qaramay, bu hudud mojarolardan deyarli chetda qolgan. Asosan etnik [[Pomir xalqlari|pomir]] va [[qirgʻizlar]]dan iborat boʻlgan koʻplab mahalliy aholi esa mamlakatdagi urushlar haqida umuman xabardor emas<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/world/the-people-who-know-no-war-afghanistans-most-isolated-corner-1656465.html|title = Wakhan Corridor: The Afghanistan Province Untouched by Government, War or Terror|date = 10 February 2018}}</ref>. [[Afgʻoniston islom respublikasi|Afgʻoniston Islom Respublikasi]] [[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]]dan iqtisodiy sabablarga koʻra yoki [[Tolibon qoʻzgʻoloni|Tolibon isyoni]]ga qarshi kurashish uchun muqobil taʼminot yoʻli sifatida Vohon yoʻlagidagi chegarani ochishni bir necha bor soʻragan. Xitoyliklar, asosan, koridor bilan chegaradosh boʻlgan uzoq gʻarbiy [[Shinjon mojarosi|Shinjon viloyatidagi tartibsizliklar]] tufayli qarshilik koʻrsatdi<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200906111512.htm Afghanistan tells China to open Wakhan corridor route]. ''The Hindu''. 11 June 2009 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110108051455/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200906111512.htm |date=8 January 2011 }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8097933.stm China mulls Afghan border request] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910175450/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8097933.stm |date=10 September 2017 }}. BBC News Online. 12 June 2009</ref>. 2009-yil dekabr oyida Qoʻshma Shtatlar Xitoydan koridorni ochishni soʻragani haqida xabar berilgan edi<ref>{{Cite web|url=http://www.southasiaanalysis.org//papers36/paper3579.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100613093607/http://www.southasiaanalysis.org//papers36/paper3579.html|url-status=usurped|title=Southasiaanalysis.org|archive-date=13 June 2010|website=Southasiaanalysis.org|access-date=11 December 2021}}</ref>. 2021-yil iyul oyida hudud birinchi marta guruhning yozgi [[Tolibon hujumi|hujumi]] paytida [[Tolibon]] nazorati ostiga oʻtdi<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/07/29/world/asia/taliban-afghanistan-refugees.html|title=These Herders Lived in Peaceful Isolation. Now, War Has Found Them.|first=Andrew E.|last=Kramer|date=29 July 2021|access-date=11 December 2021|website=The New York Times|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729161600/https://www.nytimes.com/2021/07/29/world/asia/taliban-afghanistan-refugees.html|url-status=live}}</ref>. Xabar qilinishicha, yuzlab etnik qirgʻiz koʻchmanchilari chorva mollari bilan shimolga, Tojikistonga qochishga uringan<ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/world/asia/the-taliban-conquest-of-a-thin-strip-of-land-could-change-afghanistan-20210708-p587yv.html|title=The Taliban conquest of a thin strip of land could change Afghanistan|first=Marta Pascual|last=Juanola|date=23 July 2021|newspaper=The Sydney Morning Herald|access-date=11 December 2021|archive-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827133402/https://www.smh.com.au/world/asia/the-taliban-conquest-of-a-thin-strip-of-land-could-change-afghanistan-20210708-p587yv.html|url-status=live}}</ref>. U [[Afgʻoniston|Afgʻoniston Islom Amirligi]] kuchlari tomonidan qoʻriqlanadi, ular [[NATO]] tomonidan oʻqitilgan [[Afgʻoniston milliy xavfsizlik kuchlari|Afgʻoniston Milliy xavfsizlik kuchlari]]dan mas’uliyatni oʻz zimmalariga olgan<ref>{{cite news|url=https://pajhwok.com/2022/11/20/cabinet-orders-military-deployment-services-in-wakhan-valley/ |title=Cabinet orders military deployment, services in Wakhan valley |work=Pajhwok Afghan News |date=20 November 2022 |access-date=2022-12-21}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/wakhan-the-corridor-of-complication-between-taliban-pakistan-and-china-1982403-2022-08-01 |title=Wakhan: The Corridor of Complication between Taliban, Pakistan and China |work=India Today |date=August 1, 2022 |access-date=2022-12-21}}</ref>. 2023-yil iyun holatiga koʻra, Xitoy va Afgʻoniston tashqi ishlar vazirlari oʻrtasida [[Pekin]] va [[Kobul]] oʻrtasidagi savdo aloqalarini faollashtirish uchun strategik ahamiyatga ega yoʻlak ochish boʻyicha muzokaralar boʻlib oʻtgan edi. Afgʻoniston tashqi ishlar vaziri [[Amirxon Muttaqiy]] va Xitoy tashqi ishlar vaziri [[Van I]] Tibetda uchinchi Trans-Himoloy xalqaro hamkorlik forumi chogʻida savdo aloqalarini yaxshilash imkoniyatlarini muhokama qilish uchun chetda uchrashdilar<ref>{{Cite web |title=Chinese, Afghan foreign ministers discuss opening of strategic Wakhan Corridor |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/chinese-afghan-foreign-ministers-discuss-opening-of-strategic-wakhan-corridor/3008982 |access-date=2023-10-24 |website=www.aa.com.tr}}</ref>. Tolibon hukumati Xitoy chegarasiga yetib borish uchun yoʻlak boʻylab 50 km yoʻlni tugatgan boʻlsa-da, Pekin xavfsizlik nuqtai nazaridan chegarani ochishga rozi emas koʻrinadi<ref>{{cite news|url=https://www.ariananews.af/construction-of-wakhan-road-between-afghanistan-china-to-be-completed-before-winter-mrrd/|title=Construction of Wakhan road between Afghanistan-China to be completed before winter: MRRD|work=Ariana News|date=August 24, 2024|access-date=2025-01-04}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.wionews.com/world/china-fails-to-strike-connectivity-goal-with-taliban-amid-security-threats-in-xinjiang-report-684222|title=China fails to strike connectivity goal with Taliban amid security threats in Xinjiang: Report|date=Jan 27, 2024}}</ref>. 2024-yilda [[Ostindagi Texas universiteti]]da [[Ochiq manbalarga koʻra qidiruv|ochiq manbali razvedka maʼlumotlari]]ga tayanib oʻtkazilgan mustaqil tahlil shuni koʻrsatdiki, yoʻlak „birinchi navbatda chegaraga yetib bormasdan toʻsatdan tugaydigan tuproq yoʻllar va piyodalar yoʻllaridan iborat“<ref>{{cite web|url=https://www.tearline.mil/public_page/chinese-economic-cooperation-with-the-taliban|author-first1=Raghav|author-last1=Aggarwal|author-first2=Varij|author-last2=Shah|work=Tearline|publisher=National Geospatial-Intelligence Agency|location=United States|title=Chinese Economic Cooperation with the Taliban: An Assessment of Progress|date=22 April 2024|language=en|access-date=10 October 2024|archive-date=27 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127111534/https://www.tearline.mil/public_page/chinese-economic-cooperation-with-the-taliban|url-status=dead}}</ref>. == Yana qarang == * [[Vohon]] * [[Kichik Pomir]] * [[Katta Pomir]] * [[Durand chizigʻi]] * [[Imeon togʻi]] == Manbalar == {{manbalar}} ;Iqtiboslar {{manbalar|group="lower-alpha"}} ;Adabiyotlar {{refbegin}} * {{cite book |first = M. Nazif |last = Shahrani |author-link = Nazif Shahrani |title = The Kirghiz and Wakhi of Afghanistan: Adaptation to Closed Frontiers and War |url = https://archive.org/details/kirghizwakhiofaf0000shah_w6k6 |year = 2002 |edition = 2nd |publisher = [[University of Washington Press]] |isbn = 978-0-295-98262-5 }} {{refend}} == Havolalar == {{Commons category}} * {{YouTube|xSrf1HCBgJI|Pamir Skyroad Towards Afghan Wakhan Corridor}} * {{Cite web |title=In Photos: Wakhan Corridor, Afghanistan |url=https://adventuresoflilnicki.com/wakhan-corridor-photos-afghanistan/ |work=Nicole L. Smoot |access-date=2022-12-21 |arxivsana=2022-12-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20221221140224/https://adventuresoflilnicki.com/wakhan-corridor-photos-afghanistan/ }} * {{YouTube|-nLiDmsZrns|Food and non-food items were given to the residents of Wakhan district of Badakhshan province}} ([[Radio Television Afghanistan]] (RTA Pashto)) * {{YouTube|40wJIepGVbQ|The visit of the head of Badakhshan culture information to Wakhan}} (RTA Dari) * {{YouTube|Jzv5xiWHDXU|Prisoners of the Afghan Pamir}} * {{YouTube|qGVDBdzEESs|Afghanistan: In the Wakhan Corridor – The roads of the impossible}} * [https://web.archive.org/web/20210301073823/https://www.nationalgeographic.com/magazine/article/wakhan-corridor Stranded on the Roof of the World] 2013 National Geographic Magazine article * [https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/exploration-survival/short-walk-wakhan-corridor/ A Short Walk in the Wakhan Corridor], article by Mark Jenkins in the November 2005 issue of ''Outside'' magazine * [http://www.akdn.org/publication/wakhan-afghan-pamir-footsteps-marco-polo Wakhan & the Afghan Pamir – In the footsteps of Marco Polo] – Brochure of the region by [[Aga Khan Foundation]] {{Badaxshon viloyati}} {{Coord|37|N|73|E|dim:300000_scale:3000000_region:AF_type:landmark_source:dewiki|display=title}} {{Authority control}} [[Turkum:Afgʻoniston geografiyasi]] [[Turkum:Ipak yoʻli boʻylab joylashgan joylar]] [[Turkum:Vohon]] [[Turkum:Geosiyosiy yoʻlaklar]] [[Turkum: Badaxshon viloyatining relyef shakllari]] [[Turkum:Strategik yoʻlaklar]] nbt36ge5x2pgfjfxjtxr2qmud5gnxdc 0 1308114 6192328 5965365 2026-07-03T16:23:26Z Ahror Akramovich 75193 6192328 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Amleto Palermi]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = Nino Maccarones | rollarda = | operator = [[Fernando Risi]] | montajyor = | bastakor = | studiya = S.A.C.I. | distribyutor = S.A.C.I. | premyera = {{premyera sanasi|1928}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Le confessioni di una donna''' — 1928-yilda rejissyor [[Amleto Palermi]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi<ref>Bayman p.90</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Bayman, Louis. ''Directory of World Cinema: Italy''. Intellect Books, 2011. == Havolalar == * {{IMDb title|0953355}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Confessions of a Woman, The}} 74z3n3x0q56frvygcrl9zg8hb9hiexq 0 1308119 6192315 5965366 2026-07-03T15:51:00Z Ahror Akramovich 75193 6192315 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Baldassarre Negroni]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = {{ubl|[[Joseph Bouchardy]]|Baldassarre Negroni}} | rollarda = {{ubl|[[Bartolomeo Pagano]]|[[Rina De Liguoro]]|[[Umberto Casilini]]}} | hikoyachi = | operator = [[Ubaldo Arata]] | montajyor = | bastakor = | studiya = [[Societa Anonima Stefano Pittaluga]] | distribyutor = Societa Anonima Stefano Pittaluga | premyera = {{premyera sanasi|1927}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Il vetturale del Moncenisio''' — 1927-yilda rejissyor [[Baldassarre Negroni]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Filmda [[Bartolomeo Pagano]], [[Rina De Liguoro]] va [[Umberto Casilini]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Moliterno p.220</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Moliterno, Gino. ''The A to Z of Italian Cinema''. Scarecrow Press, 2008. == Havolalar == * {{IMDb title|0018538}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Courier of Moncenisio, The}} pjur4zqghg6vd5tsk0vnk4icfav5jcw 6192316 6192315 2026-07-03T15:51:08Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Courier of Moncenisio (1927-yilgi film)]] sahifasini [[Il vetturale del Moncenisio]]ga koʻchirdi 6192315 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Baldassarre Negroni]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = {{ubl|[[Joseph Bouchardy]]|Baldassarre Negroni}} | rollarda = {{ubl|[[Bartolomeo Pagano]]|[[Rina De Liguoro]]|[[Umberto Casilini]]}} | hikoyachi = | operator = [[Ubaldo Arata]] | montajyor = | bastakor = | studiya = [[Societa Anonima Stefano Pittaluga]] | distribyutor = Societa Anonima Stefano Pittaluga | premyera = {{premyera sanasi|1927}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Il vetturale del Moncenisio''' — 1927-yilda rejissyor [[Baldassarre Negroni]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Filmda [[Bartolomeo Pagano]], [[Rina De Liguoro]] va [[Umberto Casilini]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Moliterno p.220</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Moliterno, Gino. ''The A to Z of Italian Cinema''. Scarecrow Press, 2008. == Havolalar == * {{IMDb title|0018538}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Courier of Moncenisio, The}} pjur4zqghg6vd5tsk0vnk4icfav5jcw 0 1308122 6192320 6152394 2026-07-03T15:51:27Z Ahror Akramovich 75193 6192320 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Mario Volpe (rejissyor)|Mario Volpe]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = | rollarda = {{ubl|[[Gustavo Serena]]|[[Dillo Lombardi]]}} | hikoyachi = | operator = [[Arturo Gallea]] | montajyor = | bastakor = | studiya = Istituto Facista Di Propaganda Nazionale | distribyutor = Istituto Facista Di Propaganda Nazionale | premyera = {{premyera sanasi|1923}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Il grido dell'aquila''' — 1923-yilda rejissyor [[Mario Volpe]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Filmda [[Gustavo Serena]] va [[Dillo Lombardi]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Brunetta .61</ref>. ==Rollarda== * [[Manlio Bertoletti]] * [[Mariano Bottino]] * [[Alfredo Cruichi]] * [[Adriana De Cristoforis]] * [[Dillo Lombardi]] * [[Giovanni Polli]] * [[Bianca Renieri]] * [[Gustavo Serena]] * [[Giulio Tanfani-Moroni]] * [[Renato Visca]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Brunetta, Gian Piero. ''The History of Italian Cinema: A Guide to Italian Film from Its Origins to the Twenty-first Century''. Princeton University Press, 2009. == Havolalar == * {{IMDb title|0938652}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Cry of the Eagle, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] jxermo3000qxry50ay5mt3r2ksriev5 6192321 6192320 2026-07-03T15:51:32Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Cry of the Eagle]] sahifasini [[Il grido dell'aquila]]ga koʻchirdi 6192320 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Mario Volpe (rejissyor)|Mario Volpe]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = | rollarda = {{ubl|[[Gustavo Serena]]|[[Dillo Lombardi]]}} | hikoyachi = | operator = [[Arturo Gallea]] | montajyor = | bastakor = | studiya = Istituto Facista Di Propaganda Nazionale | distribyutor = Istituto Facista Di Propaganda Nazionale | premyera = {{premyera sanasi|1923}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Il grido dell'aquila''' — 1923-yilda rejissyor [[Mario Volpe]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Filmda [[Gustavo Serena]] va [[Dillo Lombardi]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Brunetta .61</ref>. ==Rollarda== * [[Manlio Bertoletti]] * [[Mariano Bottino]] * [[Alfredo Cruichi]] * [[Adriana De Cristoforis]] * [[Dillo Lombardi]] * [[Giovanni Polli]] * [[Bianca Renieri]] * [[Gustavo Serena]] * [[Giulio Tanfani-Moroni]] * [[Renato Visca]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Brunetta, Gian Piero. ''The History of Italian Cinema: A Guide to Italian Film from Its Origins to the Twenty-first Century''. Princeton University Press, 2009. == Havolalar == * {{IMDb title|0938652}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Cry of the Eagle, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] jxermo3000qxry50ay5mt3r2ksriev5 0 1308133 6192329 6152646 2026-07-03T16:25:08Z Ahror Akramovich 75193 6192329 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Carmine Gallone]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = {{ubl|[[Filippo Folchi]]|[[Giorgio Mannini]]|[[Carmine Gallone]]|[[Ernest Legouvé]]|[[Eugène Scribe]]}} | rollarda = [[Angelo Ferrari]] | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = | studiya = Films Gallone | distribyutor = Films Gallone | premyera = {{premyera sanasi|1924}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''I volti dell'amore''' — 1924-yilda rejissyor [[Carmine Gallone]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi. Filmda [[Angelo Ferrari]] bosh rolni ijro etgan<ref>Cinema Italiano p.156</ref>. ==Rollarda== * [[Alex Bernard]] * [[Gina Cinquini]] * [[Angelo Ferrari]] * [[Soava Gallone]] * [[Bonaventura Ibáñez]] * [[Lydianne]] * [[Alfredo Martinelli]] * [[Pietro Paoli (aktyor)|Pietro Paoli]] * [[Giuseppe Pierozzi]] * [[Clarette Sabatelli]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * P. D'Agostini & S. Della Casa. ''Cinema Italiano''. Il Castoro, 1997. == Havolalar == * {{IMDb title|0216389}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Faces of Love, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] pvlmlsntnpkk4blmba4eo8olavyokg9 6192330 6192329 2026-07-03T16:25:17Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Faces of Love (film)]] sahifasini [[I volti dell'amore]]ga koʻchirdi 6192329 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Carmine Gallone]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = {{ubl|[[Filippo Folchi]]|[[Giorgio Mannini]]|[[Carmine Gallone]]|[[Ernest Legouvé]]|[[Eugène Scribe]]}} | rollarda = [[Angelo Ferrari]] | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = | studiya = Films Gallone | distribyutor = Films Gallone | premyera = {{premyera sanasi|1924}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''I volti dell'amore''' — 1924-yilda rejissyor [[Carmine Gallone]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi. Filmda [[Angelo Ferrari]] bosh rolni ijro etgan<ref>Cinema Italiano p.156</ref>. ==Rollarda== * [[Alex Bernard]] * [[Gina Cinquini]] * [[Angelo Ferrari]] * [[Soava Gallone]] * [[Bonaventura Ibáñez]] * [[Lydianne]] * [[Alfredo Martinelli]] * [[Pietro Paoli (aktyor)|Pietro Paoli]] * [[Giuseppe Pierozzi]] * [[Clarette Sabatelli]] == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * P. D'Agostini & S. Della Casa. ''Cinema Italiano''. Il Castoro, 1997. == Havolalar == * {{IMDb title|0216389}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Faces of Love, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] pvlmlsntnpkk4blmba4eo8olavyokg9 0 1308135 6192334 6151305 2026-07-03T16:25:32Z Ahror Akramovich 75193 6192334 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Augusto Camerini]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = | rollarda = [[Carmen Boni]] | hikoyachi = | operator = [[Cesare Cavagna]] | montajyor = | bastakor = | studiya = Nova Film | distribyutor = Nova Film | premyera = {{premyera sanasi|1920}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Il fiore del Caucaso''' — 1920-yilda rejissyor [[Augusto Camerini]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi<ref>Stewart p.52</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Stewart, John. ''Italian film: a who's who''. McFarland, 1994. == Havolalar == * {{IMDb title|0173846}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Flower of the Caucasus, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] g6wztz0nurt3wmrjdizf180a2l2f9td 6192335 6192334 2026-07-03T16:25:36Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Flower of the Caucasus]] sahifasini [[Il fiore del Caucaso]]ga koʻchirdi 6192334 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Augusto Camerini]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = | rollarda = [[Carmen Boni]] | hikoyachi = | operator = [[Cesare Cavagna]] | montajyor = | bastakor = | studiya = Nova Film | distribyutor = Nova Film | premyera = {{premyera sanasi|1920}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Il fiore del Caucaso''' — 1920-yilda rejissyor [[Augusto Camerini]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi<ref>Stewart p.52</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Stewart, John. ''Italian film: a who's who''. McFarland, 1994. == Havolalar == * {{IMDb title|0173846}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Flower of the Caucasus, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] g6wztz0nurt3wmrjdizf180a2l2f9td 0 1308153 6192356 6154408 2026-07-03T16:28:53Z Ahror Akramovich 75193 6192356 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Carmine Gallone]] <br>[[Amleto Palermi]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Alfredo Panzini]] (titles) | asoslangan = {{based on|''[[The Last Days of Pompeii]]''<br>1834-yilgi roman|[[Edward Bulwer-Lytton]]}} | rollarda = [[Victor Varconi]] | operator = [[Alfredo Donelli]] | rang = [[Pathechrome]] | distribyutor = Società Italiana Grandi Films | premyera = {{premyera sanasi|1926}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Gli ultimi giorni di Pompei''' — 1926-yilda rejissyorlar [[Carmine Gallone]] va [[Amleto Palermi]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] tarixiy drama filmi. Film Edward Bulwer-Lytton tomonidan 1834-yilda yozilgan ''The Last Days of Pompeii'' romani asosida yaratilgan. Filmning asl reliz nusxalari Pathechrome trafaret ranglantirish jarayoni yordamida to‘liq ranglantirilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0143962}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Last Days of Pompeii, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] og6vtl1nvf1a5wxwcswqf71c66zm9x3 6192357 6192356 2026-07-03T16:28:59Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Last Days of Pompeii (1926-yilgi film)]] sahifasini [[Gli ultimi giorni di Pompei]]ga koʻchirdi 6192356 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Carmine Gallone]] <br>[[Amleto Palermi]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Alfredo Panzini]] (titles) | asoslangan = {{based on|''[[The Last Days of Pompeii]]''<br>1834-yilgi roman|[[Edward Bulwer-Lytton]]}} | rollarda = [[Victor Varconi]] | operator = [[Alfredo Donelli]] | rang = [[Pathechrome]] | distribyutor = Società Italiana Grandi Films | premyera = {{premyera sanasi|1926}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Gli ultimi giorni di Pompei''' — 1926-yilda rejissyorlar [[Carmine Gallone]] va [[Amleto Palermi]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] tarixiy drama filmi. Film Edward Bulwer-Lytton tomonidan 1834-yilda yozilgan ''The Last Days of Pompeii'' romani asosida yaratilgan. Filmning asl reliz nusxalari Pathechrome trafaret ranglantirish jarayoni yordamida to‘liq ranglantirilgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0143962}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Last Days of Pompeii, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] og6vtl1nvf1a5wxwcswqf71c66zm9x3 0 1308155 6192361 6154410 2026-07-03T16:29:14Z Ahror Akramovich 75193 6192361 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Augusto Genina]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Frances Hodgson Burnett]] (roman) <br> [[Ugo Falena]] <br> Augusto Genina | rollarda = [[Carmen Boni]] | operator = [[Victor Arménise]] <br> [[Carlo Montuori]] | montajyor = | bastakor = | studiya = [[Cinès-Pittaluga]] | premyera = {{premyera sanasi|1926}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''L'ultimo lord''' — 1926-yilda rejissyor [[Augusto Genina]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] komediya filmi<ref>Stewart p.52</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Stewart, John. ''Italian Film: A Who's Who''. McFarland, 1994. == Havolalar == * {{IMDb title|0214229}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Last Lord, The}} [[Turkum:Italiya kinokomediyalari]] [[Turkum:1926-yil kinokomediyalari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 1skzj8g4pt30wsmp40786x1omrujdhh 6192362 6192361 2026-07-03T16:29:19Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Last Lord]] sahifasini [[L'ultimo lord]]ga koʻchirdi 6192361 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Augusto Genina]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Frances Hodgson Burnett]] (roman) <br> [[Ugo Falena]] <br> Augusto Genina | rollarda = [[Carmen Boni]] | operator = [[Victor Arménise]] <br> [[Carlo Montuori]] | montajyor = | bastakor = | studiya = [[Cinès-Pittaluga]] | premyera = {{premyera sanasi|1926}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''L'ultimo lord''' — 1926-yilda rejissyor [[Augusto Genina]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] komediya filmi<ref>Stewart p.52</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Stewart, John. ''Italian Film: A Who's Who''. McFarland, 1994. == Havolalar == * {{IMDb title|0214229}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Last Lord, The}} [[Turkum:Italiya kinokomediyalari]] [[Turkum:1926-yil kinokomediyalari]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 1skzj8g4pt30wsmp40786x1omrujdhh 0 1308156 6192366 6152700 2026-07-03T16:29:32Z Ahror Akramovich 75193 6192366 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Emilio Ghione]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = Emilio Ghione | rollarda = Emilio Ghione <br> [[Kally Sambucini]] | operator = | montajyor = | bastakor = | studiya = Alba Film | distribyutor = Alba Film | premyera = {{premyera sanasi|1924}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Ultimissime della notte''' — 1924-yilda rejissyor [[Emilio Ghione]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] jangovar filmi. Filmda Emilio Ghione va [[Kally Sambucini]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Moliterno p.341</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Moliterno, Gino. ''The A to Z of Italian Cinema''. Scarecrow Press, 2009. == Havolalar == * {{IMDb title|0214224}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 508ni335k9e7w7w8wq9a4n6tkpbc8nd 6192367 6192366 2026-07-03T16:29:37Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Latest Night News]] sahifasini [[Ultimissime della notte]]ga koʻchirdi 6192366 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Emilio Ghione]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = Emilio Ghione | rollarda = Emilio Ghione <br> [[Kally Sambucini]] | operator = | montajyor = | bastakor = | studiya = Alba Film | distribyutor = Alba Film | premyera = {{premyera sanasi|1924}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Ultimissime della notte''' — 1924-yilda rejissyor [[Emilio Ghione]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] jangovar filmi. Filmda Emilio Ghione va [[Kally Sambucini]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Moliterno p.341</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Moliterno, Gino. ''The A to Z of Italian Cinema''. Scarecrow Press, 2009. == Havolalar == * {{IMDb title|0214224}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 508ni335k9e7w7w8wq9a4n6tkpbc8nd 0 1308187 6192346 6154024 2026-07-03T16:27:43Z Ahror Akramovich 75193 6192346 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = {{ubl|[[Armando Fizzarotti]]|[[Mario Volpe (rejissyor)|Mario Volpe]]}} | prodyuser = | ssenariy_muallifi = | rollarda = [[Ubaldo Maria Del Colle]] | operator = [[Alfredo Di Fede]] | montajyor = | bastakor = | studiya = Astra Film | distribyutor = Astra Film | premyera = {{premyera sanasi|1925}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Luna nuova''' — 1925-yilda rejissyorlar [[Armando Fizzarotti]] va [[Mario Volpe (rejissyor)|Mario Volpe]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi<ref>Bernardini & Martinelli p.98-99</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Aldo Bernardini & Vittorio Martinelli. ''Il cinema muto italiano, Volume 15''. Nuova ERI, 1996. == Havolalar == * {{IMDb title|1175038}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] fj39dw5hjy9rphxegfyon9v116m0vgy 6192347 6192346 2026-07-03T16:28:06Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[New Moon (1925-yilgi film)]] sahifasini [[Luna nuova (film, 1925)]]ga koʻchirdi 6192346 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = {{ubl|[[Armando Fizzarotti]]|[[Mario Volpe (rejissyor)|Mario Volpe]]}} | prodyuser = | ssenariy_muallifi = | rollarda = [[Ubaldo Maria Del Colle]] | operator = [[Alfredo Di Fede]] | montajyor = | bastakor = | studiya = Astra Film | distribyutor = Astra Film | premyera = {{premyera sanasi|1925}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Luna nuova''' — 1925-yilda rejissyorlar [[Armando Fizzarotti]] va [[Mario Volpe (rejissyor)|Mario Volpe]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi<ref>Bernardini & Martinelli p.98-99</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Aldo Bernardini & Vittorio Martinelli. ''Il cinema muto italiano, Volume 15''. Nuova ERI, 1996. == Havolalar == * {{IMDb title|1175038}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] fj39dw5hjy9rphxegfyon9v116m0vgy 0 1308191 6192341 6151958 2026-07-03T16:27:25Z Ahror Akramovich 75193 6192341 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Roberto Roberti]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Henry Bataille]] | rollarda = {{ubl|[[Francesca Bertini]]|[[Angelo Ferrari]]}} | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = | studiya = [[Caesar Film]] | distribyutor = Caesar Film | premyera = {{premyera sanasi|1922}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''La donna nuda''' — 1922-yilda rejissyor [[Roberto Roberti]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Filmda [[Francesca Bertini]] va [[Angelo Ferrari]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Jandelli p.54</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Cristina Jandelli. ''Le dive italiane del cinema muto''. L'epos, 2006. == Havolalar == * {{IMDb title|0168691}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Nude Woman, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 027jkl8f9uhe4b0hix6jllll5peissj 6192342 6192341 2026-07-03T16:27:30Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Nude Woman (1922-yilgi film)]] sahifasini [[La donna nuda]]ga koʻchirdi 6192341 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Roberto Roberti]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Henry Bataille]] | rollarda = {{ubl|[[Francesca Bertini]]|[[Angelo Ferrari]]}} | hikoyachi = | operator = | montajyor = | bastakor = | studiya = [[Caesar Film]] | distribyutor = Caesar Film | premyera = {{premyera sanasi|1922}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''La donna nuda''' — 1922-yilda rejissyor [[Roberto Roberti]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Filmda [[Francesca Bertini]] va [[Angelo Ferrari]] bosh rollarni ijro etgan<ref>Jandelli p.54</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == * Cristina Jandelli. ''Le dive italiane del cinema muto''. L'epos, 2006. == Havolalar == * {{IMDb title|0168691}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} {{DEFAULTSORT:Nude Woman, The}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] 027jkl8f9uhe4b0hix6jllll5peissj 0 1308194 6192351 6165609 2026-07-03T16:28:26Z Ahror Akramovich 75193 6192351 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Carmine Gallone]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Lucio D'Ambra]] | rollarda = [[Soava Gallone]] | operator = Emilio Guattari | bastakor = | premyera = {{premyera sanasi|1920}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Amleto e il suo clown''' — 1920-yilda rejissyor [[Carmine Gallone]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi<ref name="citwf.com">{{cite web |url=http://www.citwf.com/film13414.htm |title=Amleto e il suo clown |access-date=27 February 2011|work=citwf.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0247166|On with the Motley}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] nhmq9s2h9ieua8l3cvt5j4qcrc7add7 6192352 6192351 2026-07-03T16:28:31Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[On with the Motley]] sahifasini [[Amleto e il suo clown]]ga koʻchirdi 6192351 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | rejissyor = [[Carmine Gallone]] | prodyuser = | ssenariy_muallifi = [[Lucio D'Ambra]] | rollarda = [[Soava Gallone]] | operator = Emilio Guattari | bastakor = | premyera = {{premyera sanasi|1920}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Amleto e il suo clown''' — 1920-yilda rejissyor [[Carmine Gallone]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi<ref name="citwf.com">{{cite web |url=http://www.citwf.com/film13414.htm |title=Amleto e il suo clown |access-date=27 February 2011|work=citwf.com}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0247166|On with the Motley}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha filmlar]] nhmq9s2h9ieua8l3cvt5j4qcrc7add7 1 1311013 6192369 5810733 2026-07-03T16:29:38Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:Latest Night News]] sahifasini [[Munozara:Ultimissime della notte]]ga koʻchirdi 5810733 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311028 6192349 5810752 2026-07-03T16:28:06Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:New Moon (1925-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:Luna nuova (film, 1925)]]ga koʻchirdi 5810752 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311032 6192354 5810754 2026-07-03T16:28:31Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:On with the Motley]] sahifasini [[Munozara:Amleto e il suo clown]]ga koʻchirdi 5810754 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311053 6192318 5810778 2026-07-03T15:51:09Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Courier of Moncenisio (1927-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:Il vetturale del Moncenisio]]ga koʻchirdi 5810778 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311055 6192323 5810779 2026-07-03T15:51:32Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Cry of the Eagle]] sahifasini [[Munozara:Il grido dell'aquila]]ga koʻchirdi 5810779 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311056 6192332 5810781 2026-07-03T16:25:18Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Faces of Love (film)]] sahifasini [[Munozara:I volti dell'amore]]ga koʻchirdi 5810781 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311057 6192337 5810782 2026-07-03T16:25:36Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Flower of the Caucasus]] sahifasini [[Munozara:Il fiore del Caucaso]]ga koʻchirdi 5810782 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311067 6192359 5810788 2026-07-03T16:29:00Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Last Days of Pompeii (1926-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:Gli ultimi giorni di Pompei]]ga koʻchirdi 5810788 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311069 6192364 5810789 2026-07-03T16:29:20Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Last Lord]] sahifasini [[Munozara:L'ultimo lord]]ga koʻchirdi 5810789 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 1 1311075 6192344 5810794 2026-07-03T16:27:30Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Nude Woman (1922-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:La donna nuda]]ga koʻchirdi 5810794 wikitext text/x-wiki {{munozara }} {{Filmlar loyihasi}} b7z1gmbb09wutk69lcuol8iwgnueuf4 0 1312600 6192499 5814443 2026-07-04T00:17:46Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192499 wikitext text/x-wiki '''Xayruddin Hasib''' ({{lang-ar|خير الدين حسيب}}; 1929-yil avgust – 2021-yil 12-mart) – iroqlik jurnalist, olim va siyosatchi<ref>{{cite web|url=https://www.alkhaleej.ae/2021-03-13/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D8%A8/%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9|title=Iroqlik mutafakkir Khairuddin Haseeb vafot etdi|date=13 March 2021|work=alkhaleej.ae|language=Arabic}}</ref>. U 1975-yilda tashkil etilganidan beri {{ill|Arab Birligi Tadqiqotlari Markazi|ar|مركز دراسات الوحدة العربية}} raisi lavozimida ishlagan<ref>{{cite web|url=http://www.omaraltaleb.com/KOTOB/maosoaa/07khaa.htm|title=XX asr Musul shaxsiyatlari professori Doktor Umar Muhammad Tolib tomonidan|work=omaraltaleb.com|language=Arabic|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160730171552/http://www.omaraltaleb.com/KOTOB/maosoaa/07khaa.htm|archive-date=30 July 2016}}</ref>. == Hayoti == Hasib 1929-yil avgust oyida [[Musul]]da tugʻilgan. Uning otasi tugʻilganidan 15 kun oʻtgach vafot etgan va u viloyat vajihi boʻlgan bobosi tomonidan tarbiyalangan. Hasib oʻrta taʼlimni tugatganda bobosi vafot etgan. Keyin u London Iqtisodiyot maktabida oʻqigan va [[Kembrij universiteti]]da davlat moliyasi boʻyicha doktorlik darajasini olgan<ref>{{cite web|url=https://www.al-akhbar.com/Archives/128255|title=Khairuddin Haseeb: Hurmat bilan non... va arab millatchiligi bilan demokratiya|date=29 September 2009|work=al-akbar.com|language=Arabic}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.omaraltaleb.com/KOTOB/maosoaa/molhaq/haseeb.htm|title=Doktor Khairuddin Haseebning toʻliq tarjimai holi|work=omaraltaleb.com|language=Arabic|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006115153/http://www.omaraltaleb.com/KOTOB/maosoaa/molhaq/haseeb.htm|archive-date=6 October 2013}}</ref>. Iroqqa qaytgach, Hasib [[Iroq Neft vazirligi]]da ishlay boshladi, Iroq Milliy Neft Kompaniyasi ustidan taʼsirga ega boʻlgan koʻplab chet elliklarni almashtirishga yordam berdi. Biroq, u 1968-yilda qamoqqa olingan, toʻrt yil davomida toʻrtta turli qamoqxonalarda saqlangan. U 1972-yilda ozod qilindi va [[Bagʻdod universiteti]] professori boʻldi<ref>{{cite web|url=https://iraqsnuclearmirage.com/articles/Haseeb_Wash_DC.html|title=Doktor Khairuddin Haseebning Jorjtaun universitetidagi taqdimoti|work=iraqsnuclearimage.com}}</ref>. Universitetdagi faoliyatidan keyin u Arab Inson Huquqlari Tashkiloti, {{ill|Arab Tarjima Tashkiloti|ar|المنظمة العربية للترجمة}} va {{ill|Arab Korrupsiyaga Qarshi Kurash Tashkiloti|ar|المنظمة العربية لمكافحة الفساد}}da koʻplab faol vazifalarni bajardi. Xayruddin Hasib 2021-yil 12-mart kuni [[Bayrut]]da 91 yoshida vafot etgan<ref>{{cite web|url=https://www.azzaman.com/%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%B1%D8%AD%D9%84-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85/|title=Khairuddin Haseeb .. kelajakka yoʻl olgan odam – Abdulhusayn Sha'bon|date=20 March 2021|work=azzaman.com|language=Arabic|qaralgan sana=2025-12-02|arxivsana=2025-10-18|arxivurl=https://web.archive.org/web/20251018003951/https://www.azzaman.com/%D8%AE%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%B1%D8%AD%D9%84-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85/}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Hasib, Xayruddin}} [[Category:1929-yilda tugʻilganlar]] [[Category:2021-yilda vafot etganlar]] [[Category:Iroq jurnalistlari]] [[Category:Iroq siyosatchilari]] [[Category:Kembrij universiteti bitiruvchilari]] [[Category:Bagʻdod universiteti professori]] [[Category:Musulliklar]] [[Category:Iroq Markaziy Banki rahbarlari]] {{bio-stub}} mn1xglgqi7d46zs78tqs4tvonui5aco 0 1323192 6192539 6005176 2026-07-04T04:41:22Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192539 wikitext text/x-wiki {{Qisqa tavsif|Suriya xronikachisi}} '''Yahyo ibn Ali at-Tanuxiy''' (1051-yil 5-mart – {{Circa|1105}}), '''Ibn Zurayq''' deb atalgan, suriyalik xronik olim edi{{Sfn|Zakkar|1969|p=10}}. Ibn Zurayq [[Ma’arrat an-Numon]]da tugʻilgan. U [[Birinchi salib yurishi]]larda muhim rol oʻynagan{{Sfn|Runciman|1951|p=334}}. Ehtimol, u 12-asrning birinchi oʻn yilligida vafot etgan{{Sfn|Zakkar|1969|p=10}}, biroq [[Bernard Lewis|Bernard Lewis]] uning oʻlimini 1115-yildan keyin sodir boʻlgan deya hisoblaydi{{Sfn|Lewis|1952|p=485}}. Ibn Zurayq Suriyadagi [[Saljuqiylar imperiyasi|saljuqiylar hukmronligi]] va Birinchi salib yurishlarini yorituvchi, hozirda [[yo‘qolgan]] xronikasini (''[[tarix]]'') yozgan{{Sfn|Zakkar|1969|p=11}}. U asardan faqat ayrim qismlar [[Ibn al-Adim]] orqali [[al-Ulaymiy]]da saqlanib qolgan{{Sfn|Runciman|1951|p=334}}{{Sfn|Lewis|1952|p=485}}{{Sfn|Zakkar|1969|p=11}}. Bu parchalarda [[Alp Arslon]]ning [[Halab]]ga yurishi va [[Xalaf ibn Muloib]] bilan [[Aq Sunqur]] oʻrtasidagi munosabatlar haqidagi maʼlumotlar keltiriladi{{Sfn|Zakkar|1969|p=11}}. == Manbalar == {{Manbalar}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{Cite journal|author-link=Bernard Lewis |first=Bernard |last=Lewis |title=The Sources for the History of the Syrian Assassins |url=https://archive.org/details/sim_speculum_1952-10_27_4/page/474 |journal=Speculum |volume=27 |issue=4 |year=1952 |pages=475–489 |doi=10.2307/2850476 |jstor=2850476}} * {{Runciman-A History of the Crusades|volume=1}} * {{Tezis manbasi |last=Zakkar |first=Suheil |title=The Emirate of Aleppo, 392/1002–487/1094 |institution=Universiteti of London, School of Oriental and African Studies |year=1969 |type=PhD dissertation |url=https://eprints.soas.ac.uk/29516/1/10731672.pdf |qaralgan sana=2025-12-19 |arxiv-sana=2020-12-10 |arxiv-url=https://web.archive.org/web/20201210225917/https://eprints.soas.ac.uk/29516/1/10731672.pdf |url-status=dead }} {{Refend}} [[Turkum:1051-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1100-yillarda vafot etganlar]] [[Turkum:12-asr suriyalik tarixchilari]] [[Turkum:Birinchi salib yurishidagi musulmonlar]] [[Turkum:Vikima’lumot elementi bilan bog‘langan yumshoq yo‘naltirishlar]] [[Turkum:Tanux]] d38dkfp5gtzvaxgqcer76ulvgbg1cnf 0 1344799 6192207 6123392 2026-07-03T13:51:37Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192207 wikitext text/x-wiki {{ Figurali uchuvchi | ismi-sharifi = Vladimir Litvintsev | tasvir = Vladimir Litvintsev 2025 Skate America Practice 02.jpg|thumb|Vladimir Litvintsevning 2025-yilgi Amerika figurali uchish musobaqasiga tayyorgarlik mashg‘uloti 02 | tavsif = Vladimir Litvintsevning 2025-yilgi Amerika figurali uchish musobaqasiga tayyorgarlik mashg‘uloti | asl_ismi = Владимир Андреевич Литвинцев ([[Rossiya]]) | ismi = | laqabi = | davlat = [[Ozarbayjon]] | t_joyi = [[Uxta]], [[Rossiya]] | t_vaqti = 18-fevral 2001-yil (24 yosh) | boʻyi = 1.67 m (5 fut 6 duym) | sherigi = yakka figurali uchish | oldingi_sherigi = | murabbiyi = [[Viktoriya Volchkova|Viktoria Butsaeva]], Evgeni Vlasov | oldingi_murabbiyi = | xoreografi = | oldingi_xoreografi = | jamoasi = | oldingi_jamoasi = | mashgʻulot_joyi = | oldingi_mashgʻulot_joyi = | uchishni_boshlagan = 2005 | yakunlagan = | jahon_reytingi = Figurali uchish boʻyicha oltin medal sohibi ([[2018-2019-yilgi figurali uchish bo‘yicha milliy chempionatlar|2019]]) | mavsum_reytingi = <!-- Shaxsiy rekordlari --> | umumiy natija = }} '''Vladimir Andreyevich Litvintsev''' ([[rus tili]]: Vladimir Andreevich Litvinsev; [[Ozarbayjon turkchasi|Ozarbayjon tili]]: Vladimir Andreeviç Litvintsev<ref>{{Cite web |title=Litvintsev Vladimir Andreeviç |url=https://www.olympic.az/athlete/litvintsev-vladimir-andreevic |access-date=7 January 2026 |website=[[National Olympic Committee of the Republic of Azerbaijan]] |language=az}}</ref>; 2001-yil 18-fevralda tugʻilgan) – erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarda Ozarbayjon sharafini himoya qiluvchi [[Rossiya|rus]]-[[ozarbayjon]] figurali uchuvchisi. U 2018-yilgi [[Volvo Open Cup]] chempioni, 2019-yilgi [[Open Ice Mall]] kubogi chempioni va 2018-yilgi [[Ice Star]] musobaqasida kumush medal sohibi boʻlgan. Litvintsev [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|2022-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlari]]da [[Ozarbayjon]] sharafini himoya qilgan va umumiy hisobda 18-oʻrinni egallagan<ref>{{Cite web |date=2024-01-10 |title=Azerbaijani figure skater to compete at European Figure Skating Championships |url=https://www.azernews.az/sports/220142.html |access-date=2024-06-12 |website=Azernews.Az |language=en |archive-date=2024-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612182558/https://www.azernews.az/sports/220142.html |url-status=live }}</ref>. == Shaxsiy hayoti == Litvintsev 2001-yil 18-fevralda Rossiyaning Komi Respublikasidagi Uxta shahrida tugʻilgan. U toʻqqiz yoshligida oilasi Moskvaga koʻchib oʻtishgan. 2020-yilda Litvintsev Moskva davlat jismoniy tarbiya akademiyasida oʻqishni boshlagan va 2025-yilda tamomlagan<ref>{{Cite web|date=December 12, 2020|title="Поехал в Баку — вернулся в Москву азербайджанцем". Фигурист Литвинцев о смене страны, травме и Скриптоните.|url=https://sport24.ru/news/figureskating/2020-12-12-figurist-vladimir-litvintsev---intervyu-o-karyere-gran-pri-neytane-chene-giyome-sizerone-skriptonite|website=sport24|access-date=2021-03-25|archive-date=2023-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231027170950/https://sport24.ru/news/figureskating/2020-12-12-figurist-vladimir-litvintsev---intervyu-o-karyere-gran-pri-neytane-chene-giyome-sizerone-skriptonite|url-status=live}}</ref>. Figurali uchish olamida uning eng katta ilhom manbalari [[Guillaume Cizeron|Giyom Sizeron]], [[Patrik Chan]] va [[Natan Chen]] hisoblanadi. Konkida uchishdan tashqari, Litvintsevning musiqaga ham qiziqishi katta; u musiqiy treklar yaratishda toʻxtab qolmasdan, shu bilan birga [[pianino]] chalishni ham oʻrganmoqda<ref name=":0">{{Cite web|last=Плетнева|first=Анастасия|date=March 14, 2021|title=Начинал на замерзшем озере, а теперь тренируется у Плющенко. Удивительная история Владимира Литвинцева.|url=https://www.sport-express.ru/figure-skating/chempionat-mira/reviews/vladimir-litvincev-sudba-figurista-na-chto-on-pretenduet-v-sporte-1767160/|access-date=March 25, 2021|website=[[Sport-Express]]|archive-date=March 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314072351/https://www.sport-express.ru/figure-skating/chempionat-mira/reviews/vladimir-litvincev-sudba-figurista-na-chto-on-pretenduet-v-sporte-1767160/|url-status=live}}</ref>. == Karyerasi == === Dastlabki yillari === Litvintsev 2004-yilda, uch yoshida konkida uchishni oʻrganishni boshlagan<ref name="">https://web.archive.org/web/20190123234641/http://www.isuresults.com/bios/isufs00106448.htm</ref>. Oʻsha paytda u akasi Andrey va [[Dmitriy Aliev]] bilan birga mahalliy koʻlda mashgʻulot qilardi<ref name=""/>. Moskvaga koʻchib oʻtgach, Litvintsev 2011-yil yanvarigacha [[CSKA Moskva]] sport klubida shugʻullandi, soʻngra Sambo 70 ga oʻtdi. U yerda Aleksey Chetveruxin, [[Vladimir Kotin]] va Anastasiya Kazakova uning murabbiylariga aylandi<ref name=""/>. U Rossiya nomidan xalqaro musobaqalarda ishtirok etmagan<ref name=""/>. === 2018-2019-yilgi mavsum === Oktyabr oyida Ozarbayjon terma jamoasi safida xalqaro debyutini amalga oshirgan Litvintsev, [[Sloveniya]]ning [[Lyublyana]] shahrida oʻtkazilgan [[ISU Junior Grand Prix]] (JGP) musobaqasida 8-oʻrinni egalladi. Shu oyning oxirida u kattalar toifasida ilk bor ishtirok etib, 2018-yilgi [[Minsk-Arena Ice Star]] musobaqasida [[latviya]]lik [[Deniss Vasilevs]]dan keyingi pogʻonada ikkinchi oʻrinni, [[armaniston]]lik [[Slavik Xayrapetyan]]dan esa oldinda turgan holda kumush medalni qoʻlga kiritdi. Noyabr oyida u 2018-yilgi Volvo Open Cup musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritdi – bu uning kattalar toifasidagi ilk gʻalabasi boʻlib, kumush medal sohibi [[Mark Gorodnitskiy]]dan taxminan toʻqqiz ochko farq bilan gʻolib chiqdi. Oʻzining birinchi Challenger seriyasi musobaqasi boʻlgan 2018-yilgi [[CS Tallinn Trophy]] turnirida erkin dasturda ham, umumiy hisobda ham shaxsiy rekordlarini yangilab, umumiy hisobda toʻqqizinchi oʻrinni egalladi. 2019-yil yanvar oyida Litvintsev [[Belarus]]ning [[Minsk]] shahrida boʻlib oʻtadigan [[2019-yilgi Yevropa chempionati]] uchun [[Ozarbayjon]] terma jamoasi tarkibiga kiritildi. U qisqa dasturda oʻn toʻrtinchi oʻrinni egallab, final bosqichiga yoʻl oldi. Birinchi jahon chempionatida ishtirok etib, u oʻn yettinchi oʻrinni egalladi. === 2019-2020-yilgi mavsum === [[File:2019 Rostelecom Cup Vladimir Litvintsev IMG 7742.jpg|thumb|220px|left|Litvintsev [[2019 Rostelecom chempionatida]]]] Litvintsev yozda oyogʻidan jarohat olganligi sababli Challenger seriyasidagi ikkala musobaqadan, yaʼni 2019-yilgi [[CS Ondrej Nepela Memorial]] va [[2019-yilgi CS Ice Star]] turnirlaridan voz kechishga majbur boʻldi<ref name=""/><ref name=""/>. U [[2019-yilgi Rostelecom]] kubogida [[Gran-pri]] debyutini amalga oshirib, oʻn birinchi oʻrinni egalladi. [[2019-yilgi CS Golden Spin Zagreb]] musobaqasida kuchsiz oʻn oltinchi oʻrinni egallagach va [[Torun kubogi]]da gʻalaba qozongach, Litvintsev mavsumini [[Yevropa chempionati]]da yakunladi, bu yerda toʻqqizinchi oʻrinni egalladi<ref name=""/>. Unga [[Monreal]]da oʻtkaziladigan [[2020 figurali uchish jahon chempionati|jahon chempionatida]] qatnashish topshirilgan edi, biroq [[COVID-19 pandemiyasi|koronavirus pandemiyasi]] tufayli mazkur musobaqa bekor qilindi<ref name="https://www.cbc.ca/sports/olympics/winter/figure-skating/canada-figure-skating-world-championships-cancelled-coronavirus-1.5493642">https://www.cbc.ca/sports/olympics/winter/figure-skating/canada-figure-skating-world-championships-cancelled-coronavirus-1.5493642|World figure skating championships cancelled in Montreal.</ref>. === 2020-2021-yilgi mavsum === Litvintsev faoliyati davomida ikkala tizzasidagi ogʻriqlar bilan bogʻliq muammolardan aziyat chekkan. Ushbu holat [[COVID-19 pandemiyasi]] davrida taxminan uch oy davomida muzda mashq qilmay qoʻyganligi sababli yanada kuchaygan<ref>{{Veb manbasi |url = https://www.sport-express.ru/figure-skating/chempionat-mira/reviews/vladimir-litvincev-sudba-figurista-na-chto-on-pretenduet-v-sporte-1767160/ |sarlavha = Начинал на замерзшем озере, а теперь тренируется у Плющенко. Удивительная история Владимира Литвинцева |vebsayt = Плетнева, Анастасия (March 14, 2021)|nashriyoti = Sport-Express |qaralgan sana = 2021-yil 25-mart.}}</ref>. [[COVID-19 pandemiyasi]] sababli xalqaro sayohatlar cheklangan bir paytda, Xalqaro konkida uchish ittifoqi (ISU) Gran-pri musobaqalarini asosan geografik joylashuv asosida tashkil etishga qaror qildi. Shu doirada Litvintsev [[2020-yilgi Rostelekom chempionati]]da ishtirok etib, musobaqani oʻninchi oʻrin bilan yakunladi<ref>{{Veb manbasi |url = https://fsrussia.ru/results/2021/gprus2020/|sarlavha=ISU GP Rostelecom Cup 2020|nashriyoti=Rostelecom Cup|qaralgan sana=2020 - yil 21 - noyabr}}</ref>. 2021-yil yanvar oyida Litvintsev murabbiy [[Sergey Rozanov]] bilan mashgʻulotlar olib borish maqsadida „Angels of Plushenko“ figurali uchish akademiyasiga koʻchib oʻtdi<ref>{{Veb manbasi |url = https://ria.ru/20210112/litvintsev-1592751656.html |sarlavha =Азербайджанский фигурист Литвинцев перешел в академию Плющенко |vebsayt =РИА Новости}}</ref>. U 2021-yilgi jahon chempionatida qisqa dasturda 27-oʻrinni egalladi va natijada erkin konkida uchish bosqichiga chiqa olmadi<ref>{{Veb manbasi |url = https://www.isuresults.com/results/season2021/wc2021/CAT001RS.htm|sarlavha =ISU World Figure Skating Championships 2021 Results |vebsayt = International Skating Union |qaralgan sana = 2021-27-03 }}</ref>. === 2021-2022-yilgi mavsum === Litvintsev va uning murabbiyi Sergey Rozanov 2021-yilning yozida „Angels of Plushenko“ni tark etib, „Dinamo“ga oʻtdi, shuningdek, [[Italiya]] va [[Fransiyada]] yetti haftalik mashgʻulotlarni oʻtkazdi. Oyoq sinishidagi zoʻriqishlar Litvintsevning mashgʻulotlari intensivligini cheklab qoʻydi<ref>{{Veb manbasi |url = https://sport24.ru/news/figureskating/2021-08-24-vladimir-litvintsev-posledniye-novosti-intervyu-rozanov-risho-figurnoye-kataniye-kvalifikatsiya-na-olimpiadu-vladimir-litvintsev |sarlavha =Розанов сделал нам подарок — показал Париж». Фигурист Литвинцев о неудачном ЧМ, сборах с Ришо и квале на Олимпиаду |vebsayt =sport24 |qaralgan sana =2021-18-09 }}</ref>. Keyinchalik, mavsum davomida Litvintsev Koniok Chaykovskoi klubidagi sobiq murabbiylariga qaytdi. Litvintsev mavsumni 2021-yilgi [[CS Lombardia Trophy]] musobaqasida boshladi, u yerda qisqa dasturda birinchi oʻrinni egalladi, ammo erkin dasturda beshinchi oʻrinni egallaganidan soʻng umumiy hisobda toʻrtinchi oʻringa tushib ketdi<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.fisg.it/upload/result/5536/index.html |sarlavha =Challenger Series Lombardia Trophy |vebsayt =Federazione Italiana Sport del Ghiaccio |qaralgan sana =2021-15-09 }}</ref>. 2021 CS Nebelhorn Trophy musobaqasida u qisqa dasturdan keyin oltinchi oʻrinni egalladi, garchi u erkin dasturda beshinchi oʻrinni egallagan boʻlsa ham. Bu natija Ozarbayjon uchun [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|2022 yilgi qishki Olimpiya oʻyinlari]]ga yoʻllanmani taqdim etdi<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.goldenskate.com/2021-nebelhorn-trophy-men/ |vebsayt = Flade, Tatjana (September 24, 2021). |sarlavha = "USA's Vincent Zhou reigns at Nebelhorn Trophy" |nashriyot = Golden Skate |qaralgan sana = 2021-26-09 }}</ref>. 2022-yilda [[Tallin]]da boʻlib oʻtgan Yevropa chempionatida Litvintsev sakkizinchi oʻrinni egalladi<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.goldenskate.com/kondratiuk-captures-european-gold/ |sarlavha =Russia’s Kondratiuk: ‘That was unexpected!’ |vebsayt =Golden skate |nashriyot = Slater, Paula (January 14, 2022) |qaralgan sana =2022-16-01 }}</ref>. Litvintsev [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida]] [[Ozarbayjon 2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida|Ozarbayjon terma jamoasi]]ning bayroqdori boʻlgan. U erkaklar oʻrtasidagi qisqa dasturda 84,15 ball toʻplab, yangi shaxsiy rekordini qayd etgan hamda ushbu segmentda 18-oʻrinni egallab, erkin dasturga yoʻllanma olgan. Erkin dasturda 19-oʻrinni egallagan Litvintsev musobaqani umumiy hisobda 18-oʻrin bilan yakunlagan<ref>{{Veb manbasi |url =https://olympics.com/beijing-2022/olympic-games/en/results/figure-skating/results-men-single-skating-fnl-000100-.htm |sarlavha =Men Single Skating - Free Skating Results - Olympic Figure Skating" |vebsayt =[[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Beijing 2022 Olympics]] |qaralgan sana =2022-11-02 |arxivsana =2022-03-26 |arxivurl =https://web.archive.org/web/20220326130955/https://olympics.com/beijing-2022/olympic-games/en/results/figure-skating/results-men-single-skating-fnl-000100-.htm }}</ref>. === 2022-2023- mavsum === Litvintsev [[2022-yilgi CS Denis Ten Memorial Challenge]] musobaqasida [[bronza medal]]ini, shuningdek Bosfor kubogida [[oltin medal]]ni qoʻlga kiritgan. 2023-yilgi jahon chempionatida esa u erkin dastur va umumiy ball boʻyicha yangi shaxsiy eng yaxshi natijalarni qayd etib, musobaqani umumiy hisobda 11-oʻrin bilan yakunlagan<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.isuresults.com/bios/isufs_cr_00106448.htm |sarlavha = "Competition Results: Vladimir Litvintsev" |vebsayt =International Skating Union |qaralgan sana =2019-25-01 }}</ref>. ===2023-2024-yilgi mavsum=== [[File:Vladimir Litvintsev 2024 Worlds Short Program 11.jpg|thumb|Litvintsev [[Figurali uchish bo‘yicha Jahon chempionati 2024]] da o‘zining qisqa dasturini namoyish etmoqda]] Litvintsev mavsumni Gran-pri bosqichida boshlagan. U qisqa dasturda 8-o‘rinni egallagan bo‘lsa-da, erkin dasturda 3-o‘rinni qo‘lga kiritib, umumiy hisobda 5-o‘ringa ko‘tarilgan. Litvintsev qisqa dasturda ijro etilgan “[[Qirol sher]]” dasturi uchun yo‘lbars naqshli ko‘ylak kiyib chiqgani bilan tomoshabinlar e’tiborini tortgan. Keyinchalik u bu borada “bu mening g‘oyam emas edi, biroq biz buni ataylab qilganmiz va hozirda hamma bu haqda gapirmoqda”, deya izoh bergan<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.goldenskate.com/quad-god-malinin-takes-second-skate-america-title/ |sarlavha =‘Quad God’ Malinin takes second Skate America title |vebsayt =Golden Skate |qaralgan sana =2023-26-10 }}</ref>. Shundan soʻng Litvintsev [[2023-yilgi Bosfor kubogi]]da ishtirok etib, musobaqada oltin medalni qoʻlga kiritgan<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.skatingscores.com/aze/men/vladimir_litvintsev/ |sarlavha = "AZE–Vladimir Litvintsev" |vebsayt =SkatingScores.com. |qaralgan sana = 2024-06-12 }}</ref>. Yanvar oyida u [[Litva]]ning [[Kaunas]] shahrida boʻlib oʻtgan 2024-yilgi Yevropa chempionatida qatnashib, oʻn oltinchi oʻrinni egalladi. Bir oy oʻtgach, u [[2024-yilgi Merano chempionati]]da qatnashib, [[kumush medal]]ni qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.skatingscores.com/aze/men/vladimir_litvintsev/ |sarlavha = "AZE–Vladimir Litvintsev" |vebsayt =SkatingScores.com. |qaralgan sana = 2024-06-12 }}</ref>. [[File:Vladimir Litvintsev 2025 Skate America Free Skate 00.jpg|thumb|left|250px|Litvintsev [[Figurali uchish Amerika 2025]] musobaqasida oʻzining erkin konkida uchishini namoyish etmoqda]] === 2024-2025-yilgi mavsum === Litvintsev mavsumni [[2024-25-yilgi ISU Challenger seriyasi]]da qatnashib, [[2024-yilgi CS Lombardia Trophy]] musobaqasida oʻn uchinchi oʻrinni egalladi va [[2024-yilgi CS Denis Ten Memorial Challenge]] musobaqasida [[kumush medal]]ni qoʻlga kiritdi. [[2024-25-yilgi Gran-pri]] turnirida ishtirok etishni davom ettirgan Litvintsev [[2024-yilgi Skate Canada International]] musobaqasida beshinchi va [[2024-yilgi NHK Trophy]] musobaqasida toʻqqizinchi oʻrinni egalladi. Keyinchalik u [[2025-yilgi Bosfor kubogi]]da [[oltin medalni]] qoʻlga kiritdi<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.isuresults.com/bios/isufs_cr_00106448.htm |sarlavha = "Competition Results: Vladimir Litvintsev" |vebsayt =International Skating Union |qaralgan sana =2019-25-01 }}</ref>. Yanvar oyida Litvintsev 2025-yilda [[Estoniya]]ning [[Tallin]] shahrida bo‘lib o‘tgan Yevropa chempionatida ishtirok etib, musobaqani 15-o‘rin bilan yakunlagan. Shundan so‘ng u 2025-yilda [[AQSh]]ning [[Massachusets]] shtati, [[Boston]] shahrida o‘tkazilgan jahon chempionatida ham 15-o‘rinni egallab, mavsumni yakunlagan. Ushbu natija [[Ozarbayjon 2026-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida|Ozarbayjon terma jamoasiga 2026-yilgi Qishki Olimpiya o‘yinlarida]] erkaklar o‘rtasidagi yakkalik konkida uchish bahslarida ishtirok etish uchun yo‘llanma taqdim etgan<ref>{{cite web |title=ENTRIES/PARTICIPATION 2026 OLYMPIC WINTER GAMES (OWG) SINGLE & PAIR SKATING AND ICE DANCE |url=https://isu-d8g8b4b7ece7aphs.a03.azurefd.net/isudamcontainer/CMS/Corporate-Site/Governance/Transparency/ISU-Communications/2696-Entries-2026-OWG-FS-ID-before-Qualifying-Competition-1743752950-7277.pdf |website=International Skating Union |publisher=International Skating Union |access-date=21 April 2025}}</ref>. Litvintsev mavsumni 2025–26-yilgi Challenger seriyasi musobaqalarida ishtirok etish bilan boshlagan. U 2025-yilgi CS Denis Ten Memorial Challengeda 6-oʻrinni, shuningdek 2025-yilgi CS Trialeti Trophy musobaqasida 8-oʻrinni egallagan. Shundan soʻng Litvintsev [[2025–26-yilgi Gran-pri]] seriyasida qatnashib, [[2025-yilgi Xitoy kubogi]] va [[2025-yilgi Skate America]] musobaqalarida 6-oʻrinni qoʻlga kiritgan. U 2026-yilgi Yevropa chempionatida ishtirok etish uchun tayinlangan boʻlsa-da, yakunda musobaqani tark etgan<ref>{{cite tweet|number=2011743514309300677|title=🇦🇿 Vladimir Litvintsev has withdrawn from #EuroFigure|user=AnythingGOE|date= January 15, 2026}}</ref>. Fevral oyining boshida Litvintsev [[Togʻ changʻi sporti|togʻ changʻichisi]] [[Anastasia Papatoma]] bilan birga [[2026-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari]]ning ochilish marosimida Ozarbayjon terma jamoasi vakillari etib tanlangani eʼlon qilindi<ref>{{cite web |title=Azərbaycan nümayəndə heyətinin XXV Qış Olimpiya Oyunlarına yollanacağı tarix bəlli olub |url=https://www.olympic.az/news/azerbaycan-numayende-heyetinin-xxv-qis-olimpiya-oyunlarina-yollanacagi-tarix-belli-olub |website=Olympic Az |publisher=Olympic Az |access-date=5 February 2026}}</ref>. {{Figure skating competitive highlights |level=senior|ref=<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.isuresults.com/bios/isufs_cr_00106448.htm |sarlavha = "Competition Results: Vladimir Litvintsev" |vebsayt =International Skating Union |qaralgan sana =2019-25-01 }}</ref><ref>{{Veb manbasi |url =https://www.skatingscores.com/aze/men/vladimir_litvintsev/ |sarlavha = "AZE–Vladimir Litvintsev" |vebsayt =SkatingScores.com. |qaralgan sana = 2024-06-12 }}</ref> |season1=2018–19|season2=2019–20|season3=2020–21|season4=2021–22 |season5=2022–23|season6=2023–24|season7=2024–25|season8=2025–26 |{{FS placements|8|[[Figurali uchish Qishki Olimpiya oʻyinlarida|Qishki Olimpiada oʻyinlari]]|p4=18|p8=TBD}} |{{FS placements|8|[[Figurali uchish boʻyicha Jahon Chempionatlari|Jahon Chempionati]]|p1=17|p2=C|p3=27|p4=16|p5=11|p6=25|p7=15}} |{{FS placements|8|[[Yevropa fidurali uchish chempionati|Yevropa chempionati]]|p1=16|p2=9|p4=8|p6=16|p7=15}} |{{FS placements|8|{{nowrap|[[Figurali uchish Ozarbayjon chempionati|Ozarbayjon chempionati]]}}|p1=1}} |{{FS placements|8|{{small|GP}} [[Xitoy kubogi]]|p8=6}} |{{FS placements|8|{{small|GP}} [[NHK Trophy]]|p7=9}} |{{FS placements|8|{{small|GP}} [[Rostelecom kubogi]]|p2=11|p3=10}} |{{FS placements|8|{{small|GP}} [[Amerika figurali uchish musobaqasi]]|p6=5|p8=6}} |{{FS placements|8|{{small|GP}} [[Kanada xalqaro figurali uchish musobaqasi|Kanada figurali uchish musobaqasi]]|p7=5}} |{{FS placements|8|{{small|CS}} [[Denis Ten xotirasiga bagʻishlov Challenj|Denis Ten xotirasiga]]|p5=3|p7=2|p8=6}} |{{FS placements|8|{{small|CS}} [[Zagrebning oltin chambaragi]]|p2=16}} |{{FS placements|8|{{small|CS}} [[Lombardiya kubogi]]|p4=4|p7=13}} |{{FS placements|8|{{small|CS}} [[Nebelhorn kubogi]]|p4=6}} |{{FS placements|7|{{small|CS}} [[Tallin kubogi]]|p1=9}} |{{FS placements|8|{{small|CS}} [[Trialeti kubogi]]|p8=8}} |{{FS placements|8|[[Bosfor kubogi (figurali uchish)|Bosfor kubogi]]|p5=1|p6=1|p7=1}} |{{FS placements|8|[[Merano Ice kubogi]]|p6=2}} |{{FS placements|8|[[Ice Star]]|p1=2}} |{{FS placements|8|[[Mentor Torun kubogi]]|p2=1}} |{{FS placements|8|[[Volvo ochilish musobaqasi]]|p1=1|p2=3}} }} {{Figure skating competitive highlights |level=junior|ref=<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.skatingscores.com/aze/men/vladimir_litvintsev/ |sarlavha = "AZE–Vladimir Litvintsev" |vebsayt =SkatingScores.com. |qaralgan sana = 2024-06-12 }}</ref> |season1=2018–19 |{{FS placements|1|{{nowrap|[[World Junior Figure Skating Championships|World Junior Championships]]}}|p1=13}} |{{FS placements|1|{{small|JGP}} [[Sloveniyadagi ISU o‘smirlar Gran-pri|Slovenia]]|p1=8}} |{{FS placements|1|[[Muz arena ochilish musobaqasi]]|p1=1}} }} == Batafsil natijalar == {{Figure skating personal bests|ref=<ref>{{cite web |url=http://www.isuresults.com/bios/isufs_pb_00106448.htm |title=Personal Bests Vladimir Litvintsev (AZE) |website=[[International Skating Union]] |access-date=2024-09-24 |archive-date=2024-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924200905/http://www.isuresults.com/bios/isufs_pb_00106448.htm |url-status=live }}</ref> |251.76|[[2023-yilgi figurali uchish bo‘yicha jahon chempionati|Jahon Chempionati 2023]] |85.83|[[2022-yilgi figurali uchish bo‘yicha jahon chempionati|Jahon Chempionati 2022]] |47.86|[[2019-yilgi figurali uchish bo‘yicha jahon chempionati|Jahon Chempionati 2019]] |39.01|Jahon Chempionati 2022 |169.05|Jahon Chempionati 2023 |91.40|Jahon Chempionati 2023 |78.50|{{nowrap|[[Figurali uchish bo‘yicha Yevropa chempionati 2022|Yevropa Chempionati 2022]]}} }} === Yuqori daraja === {{Figure skating detailed results |season=2018-19|ref =<ref>{{Veb manbasi |url =https://www.skatingscores.com/aze/men/vladimir_litvintsev/ |sarlavha ="AZE–Vladimir Litvintsev" |vebsayt =SkatingScores.com. |qaralgan sana =2024-06-12 }}</ref>. |Okt 18-21, 2018|{{flagicon|BLR}} [[Minsk-Arena Ice Star|2018 Minsk-Arena Ice Star]]|3|72.78|2|134.74|2|207.52 |Noy 6-11, 2018|{{flagicon|LAT}} [[Volvo ochilish musobaqasi|2018 Volvo Open Cup]]|2|74.10|1|135.87|1|209.97 |Noy 26-29, 2019|{{flagicon|EST}} [[2018-yil CS Tallin kubogi]]|6|66.41|10|121.80|9|188.21 |Yan 21–27, 2019|{{flagicon|BLR}} [[Yevropa Chempionati 2019]]|14|73.60|15|130.68|16|204.28 |Mar 18–24, 2019|{{flagicon|JPN}} [[2019-yilgi figurali uchish bo‘yicha Jahon Chempionati|Jahon Chempionati 2019]]|16|81.46|19|149.38|17|230.84 }} == Manbalar == {{manbalar}} == Qoʻshimcha havolalar == * {{Andoza:Isu name}} * [https://www.skatingscores.com/aze/men/vladimir_litvintsev/ Vladimir Litvintsev] at SkatingScores.com * {{Olympics.com profile|vladimir-litvintsev}} * [https://www.olympics.com/en/milano-cortina-2026/results/athlete-details/54463 Vladimir Litvintsev] at [[Milano Cortina 2026]] * {{Olympedia}} * {{Instagram}} * [https://www.vladimirlitvintsev.com/ Vladimir Litvintsev information site] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20260213095905/https://www.vladimirlitvintsev.com/ |date=2026-02-13 }} {{s-start}} {{s-sports|oly}} {{succession box | before = [[Patrik Brachner]] | title = [[Olimpiadada Ozarbayjon bayroqdorlari roʻyxati|Bayroqdori]] {{AZE}} | years = [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Beijing 2022]] | after = [[Vladimir Litvintsev]] va [[Anastasia Papatoma]] }} {{s-end}} {{s-start}} {{s-sports|oly}} {{succession box | before = [[Vladimir Litvintsev]] | title = [[Olimpiadada Ozarbayjon bayroqdorlari roʻyxati|Bayroqdori]] {{AZE}}<br /> (va [[Anastasia Papatoma]]) | years = [[2026-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|Milano Cortina 2026]] | after = }} {{s-end}} [[Turkum:Ozarbayjon Olimpiada oʻyinlarida]] [[Turkum:2001-yilda tugʻilganlar]] lsbj2bi5jzptqbjrnk2m98qmfql8ebn 0 1347417 6192404 5908190 2026-07-03T17:38:45Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192404 wikitext text/x-wiki {{Telekoʻrsatuv bilgiqutisi | alt_name = Vänner & fiender | writer = [[Bror Yngve Anderson]]<br>[[Thérèse Fernström]] | director = [[Bengt Bauler]]<br>[[Mats Borg]] | creative_director = | presenter = | starring = [[Allan Svensson]]<br>[[Leif Ahrle]]<br>[[Anki Lidén]]<br>[[Sussie Ericsson]] | editor = | location = [[Hallstahammar]], [[Västmanlands län]] | cinematography = | camera = | runtime = | company = [[Jarowskij AB]] | first_aired = {{start date|1996|10|20|df=y}} | country = [[Shvetsiya]] | language = Shved tili }} '''Vänner och fiender''' – 1996-yildan 2000-yilgacha efirga uzatilgan shved koʻrsatuvi. U [[Jarowskij]] tomonidan ishlab chiqarilgan va dastlab TV3 telekanalida efirga uzatilgan. 1997-yilda [[Kanal 5 (Shvetsiya)|Kanal 5]] efirga uzatish huquqini sotib olgan. Telekanal koʻrsatuvni 2000-yilgacha efirga uzatgan, shundan soʻng koʻrsatuv bekor qilingan. Jami 720 ta epizod suratga olingan<ref>{{cite web |title=De største norske TV-fiaskoene |url=https://www.nrk.no/kultur/xl/dette-er-de-storste-norske-tv-fiaskoene-gjennom-tidene-1.16471507 |website=nrk.no |access-date=30 July 2023}}</ref>. == Rollarda == * Allan Svensson – Sven-Olof Sundin * Leif Ahrle – Bosse Åqvist * Anki Lidén – Karin Sundin * Sussie Ericsson – Bitte Petersson * [[Louise Edlind]] – Marianne Åqvist (1996–2000) * Eric Donell – Jörgen Sjölinder * [[Rachel Mohlin]] – Kicki Lindberger * [[Jenny Ulving]] – Gabriella 'Bellaʼ Åqvist * Henrik Norberg – Niklas Sundin (1996–2000) * Daniel Nyren – Henrik Rahm (1996–2000) * Anna Hansson – Pernilla Sundin * Miroslav Ozanic – Miro Rakovic * Martin De Marino – Dragan Rakovic * Niklas Engdahl – Toni Silvestri (1996–1999) * Anton Tyskling – Anton Rahm (1996–1999) * Sara Alström – Madeleine Åqvist (1997–1998) * [[Janne Carlsson|Janne 'Loffeʼ Carlsson]] * Stig Engström – Leonard Alfvén (1999–2000) * Lisa Fabre – Lotta Grebke (1998–1999) * Per Holmberg – Kapten Grebke (1998–1999) * [[Petra Hultgren]] – Madeleine Åqvist (1996–1997) * Lisa Kock – Elinor Alfvén (1999) * Johanna Lazcano Osterman – Cecilia (1998–1999) * Ahnna Rasch – Jenny Eriksson (1997–1999) * [[Sara Sommerfeld]] – Susanna (1996–1997) * Mia Ternström – Stephanie (1999) * Henrik Liljegren – changʻichi (1999) == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.imdb.com/title/tt0115415/ Vänner och fiender] at the [[Internet Movie Database]] * [https://www.imdb.com/title/tt0190930/ Vänner og fiender] at the [[Internet Movie Database]] * [http://vannerochfiender.tripod.com/ Vänner><Fiender – Online (fan site)]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{in lang|sv}} {{authority control}} {{Shvetsiya-tv-prog-stub}} bd2upretwvx0ttd0c2q4xl8168htle3 3 1355533 6192339 5940642 2026-07-03T16:26:47Z Ahror Akramovich 75193 6192339 wikitext text/x-wiki == [[Go Straight (1925-yilgi film)|''Go Straight'' (1925-yilgi film)]] == Salom! Iltimos, maqola yaratayotganingizda, shunday nomli maqola mavjud boʻlmasa, disambig qoʻshmang. "Go Straight" nomli maqola mavjud emas, shu sababdan disambig qoʻshishga zarurat yoʻq. Yoqimli tahrirlar! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 21:15, 2026-yil 2-yanvar (UTC) :Tushunarli. Enwikida shu filmni 1921-yilgi versiyasi bor ekan. Shunga shunday qilgan edim. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 21:18, 2026-yil 2-yanvar (UTC) == Turkiya oyligida ishtirok eting == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Flag of Turkey.svg|180px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|Turkiya oyligi]]''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |Hurmatli {{PAGENAME}}. Sizni 2026-yilning 1-yanvaridan 31-yanvariga qadar davom etadigan Turkiya oyligida ishtirok etishga chorlayman! Loyihada ishtirok etish va qoidalar bilan uning [[Loyiha:Mavzuli oylik/Turkiya oyligi|asosiy sahifasida]] tanishishingiz mumkin. Mavzuli oyliklar haqida koʻproq maʼlumot olish uchun [[:Loyiha:Mavzuli oylik]] sahifasi bilan tanishib chiqishingiz mumkin. |} Hurmat bilan [[Foydalanuvchi:Janob Mirzaolim|Janob Mirzaolim]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Janob Mirzaolim|munozara]]) 10:18, 2026-yil 4-yanvar (UTC) </div> == Viki Olimpiya oʻyinlarini sevadi == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:2026 Winter Olympics logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''[[Vikipediya:Viki Olimpiya oʻyinlarini sevadi|Viki Olimpiya oʻyinlarini sevadi]]''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |Hurmatli {{PAGENAME}}. Sizni 2026-yilning 22-yanvaridan 22-fevraliga qadar davom etadigan Viki Olimpiya oʻyinlarini sevadida ishtirok etishga chorlayman! Marafonda ishtirok etish va qoidalar bilan uning [[Vikipediya:Viki Olimpiya oʻyinlarini sevadi|asosiy sahifasida]] tanishishingiz mumkin. Hurmat bilan / [[Foydalanuvchi:Artemev Nikolay|Artemev Nikolay]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Artemev Nikolay|munozara]]) 05:52, 2026-yil 26-yanvar (UTC) |} == [[Bandidos (teleserial)|''Bandidos'' (teleserial)]] == Salom! Maqola yaratayotganingizda, shunday nomli maqola mavjud boʻlmasa, disambig qoʻshmang. "Bandidos" nomli maqola mavjud emas, shu sababdan disambig qoʻshishga zarurat yoʻq. Iltimos, maqolani „Bandidos“ga qayta nomlang. Bu haqida bir necha bor yozishimga qaramay eʼtiborsiz qoldiryapsiz. Yoqimli tahrirlar! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 21:58, 2026-yil 2-mart (UTC) == Disambig == Salom! Iltimos, maqola nomiga boʻlar-boʻlmasga disambig qoʻshmang. Yaqinda yaratgan „[[Balthazar (1937-yilgi film)]]“ maqolangizni olaylik. Oʻzbekcha Vikipediyada "Balthazar" nomli sahifa mavjud emas, shu sababdan maqola nomiga „ (1937-yilgi film)“ni qoʻshishga zarurat yoʻq. Maqolani „[[Balthazar]]“ deb qayta nomlang. Bundan tashqari, "1937-yilgi film" gʻaliz tarjima, hech boʻlmasa "1937-yil ishlangan film" variantini ishlatish kerak. Bizda hozircha [[:ru:Википедия:Именование статей/Фильмы|mana bunga]] oʻxshash qoidalar ishlab chiqilmagan, shu bois, menimcha, eng yaxshisi — ruwikidagidek qilib shunchaki "(film, 1937)" shaklida yozish. Ammo hozirgi holatda disambig qoʻshishga umuman zarurat yoʻq, sababi uzwikida „Balthazar“ nomli maqola mavjud emas. Yoqimli tahrirlar! [[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 20:54, 2026-yil 12-mart (UTC) :Salom @[[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]], ayni qoidalar yoʻqligi sababli ruwikidagi qoidalarni tarjima qilib chiqishga harakat qilaman. Maqolani qayta nomladim. Savol bor edi. Uzwikida yoʻq, ammo boshqa wikilarda (masalan, enwikida) maʼlum bir shaxs haqida maqola bor. Shu shaxs haqida film suratga olingan boʻlsa oldiga disambig bilan ishlataymi yoki shart emasmi. Masalan, Napaleon Bonapart (1937 film) boʻlsa (bunday maqola yoʻq, agar shunday maqola uchrab qolsa). [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 21:10, 2026-yil 12-mart (UTC) ::Masalan, deylik, enwikidagi "Falonchi Falonchiyev (1950 film)" maqolasini uzwikida yaratmoqchisiz. Uzwikida "Falonchi Falonchiyev" nomli sahifa mavjud boʻlmasa, yaratmoqchi boʻlgan maqolangiz nomi shunchaki "Falonchi Falonchiyev" boʻlishi kerak. Agar shunday nomdagi sahifa allaqachon mavjud boʻlsa, maqolangizni "Falonchi Falonchiyev (film)" deb nomlaysiz. Agar "Falonchi Falonchiyev (film)" nomli sahifayam mavjud boʻlsa, "Falonchi Falonchiyev (film, 1950)" deb nomlasangiz boʻladi. ::[[Foydalanuvchi:Malikxan|<span style="color:green">Malikxan</span>]] <b>^{<small>[[Foydalanuvchi munozarasi:Malikxan#top|munozara]]</small>}</b> 21:41, 2026-yil 12-mart (UTC) :::Tushunarli. Rahmat [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 21:44, 2026-yil 12-mart (UTC) == Help == I recently translated [[G'azo genotsidi|this]] article and need help improving it; my Uzbek is not very good. Thank you. [[Foydalanuvchi:جودت|جودت]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:جودت|munozara]]) 18:48, 2026-yil 15-mart (UTC) == Maqola mavzusi boʻyicha == Hurmatli @[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] Viki Ramazonni sevadi tanlovi davomida fountainga kiritilgan bir necha maqolani mavzuga aloqador emas deya baholamagansiz. Ammo ushbu maqolalar tanlovning tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan joy olgan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:54, 2026-yil 23-mart (UTC) :Shaxsiyat haqidagi maqolalar boʻlganligi uchun tanlovning kishilar boʻyicha tavsiya etilgan maqolalar roʻyxatidan topa olmagan edim. Topilganlari va kamchiligi yoʻqlari baholandi. Eʼtibordan qochirgan boʻlsam kerak. Tuzatib qoʻyaman. Eslatganingiz uchun rahmat! [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:46, 2026-yil 23-mart (UTC) :Iloji boʻlsa baholanmaganlar tavsiya etilgan maqolalarning qaysi boʻlimida ekanligini yoza olasizmi. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 17:56, 2026-yil 23-mart (UTC) ::@[[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] tanlov doirasida yaratilgan maqolalarning bari [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Ramadan_2026/List_of_Articles/Figures/1 shaxslar/arboblar] bo'limidan olingan edi. Yana bir eslatma 0 ball bilan baholagan va mavzuga doir emas deyilgan 4 maqola ham shu bo'limdan olingan. [[Foydalanuvchi:Mirishkorlik|Mirishkorlik]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Mirishkorlik|munozara]]) 15:28, 2026-yil 24-mart (UTC) <div style="background-color: #fff8f8; border: 1px solid #bb2222; border-left: 5px solid #bb2222; padding: 15px; margin: 10px 0; border-radius: 4px; font-family: sans-serif;"> <div style="float: left; margin-right: 15px; margin-bottom: 5px;">[[Fayl:Ambox warning pn.svg|45px|link=|Ogohlantirish]]</div> <div> '''Sifatsiz avtomat tarjimalar boʻyicha ogohlantirish!''' Assalomu alaykum. Vikipediyada amalga oshirayotgan tahrirlaringiz va ommaviy ravishda kiritayotgan maqolalaringiz tahlil qilinganda, ularning aksariyati tahrir qilinmagan, xom '''avtomat tarjima (mashina tarjimasi)''' ekanligi aniqlandi. Maqolalardagi gaplarning tuzilishi oʻzbek tilining tabiiy nutq va imlo qoidalariga mos kelmaydi (masalan, ''"Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ..."'' kabi jumlalar). Vikipediya qoidalariga koʻra, bunday maqolalar loyiha sifatini tushiradi va tezda oʻchirish mezonlariga ([[Vikipediya:Tezda oʻchirish mezonlari|VP:TO'M]]) tushadi. * Sizdan avtomat tarjima vositalaridan chiqqan matnlarni toʻgʻridan-toʻgʻri saqlashni zudlik bilan toʻxtatishingizni talab qilamiz. * Har bir yaratilayotgan maqolani jonli oʻzbek tili qoidalariga moslab, qoʻlda chuqur tahrirlashingiz shart. Agar ogohlantirishga qaramay, sifatsiz va avtomat tarjimadagi maqolalarni xuddi shunday tezlikda ommaviy kiritishda davom etsangiz, loyiha tozaligini saqlash maqsadida hisobingiz adminlar tomonidan **tahrirlashdan toʻsib qoʻyiladi (bloklanadi)**. '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:33, 2026-yil 3-iyul (UTC) </div> <div style="clear: both;"></div> </div> :Assalomu alaykum. Yaxshimisiz Mirzoulugʻbek ogʻa. Ogohlantirishingiz uchun rahmat. Shuni maʼlum qilmoqchimanki, men maqolalarni avtomat tarjima usulida yaratmayman. Yaʼni toʻgʻridan-toʻgʻri joylash usulida emas. Qilgan tarjimalarimni asosan Tilmoch saytida tekshirib olaman. Tarjima jarayonida turli manbalardan foydalanaman, ammo har bir maqolani oʻzim tahrir qilib, oʻzbek tiliga moslashtiraman. Mening maqsadim Oʻzbekcha Vikipediya sifatini oshirish. Aouille Tseuque — Pennin Alpidagi togʻ deb olganimda ichki havola qismida Pennin Alp togʻlari|Pennin Alp shaklida olganman sababi vikipediyaning Alplar maqolasida Alplar yoki Alp togʻlari deb berilgan shunga Alp togʻlarini ichki havolaga olgandim. Shu joyida uni asosiy qismga chiqarishim kerakka oʻxshaydi. Takliflar uchun rahmat. Yuqorida aytilgan kamchilikni toʻgʻirlab qoʻyaman. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 12:57, 2026-yil 3-iyul (UTC) :Tarjimalarimdagi barcha Alplari bilan bogʻliq anglashilmovchilik tuzatildi. Qolganlari koʻrib chiqilmoqda. [[Foydalanuvchi:Ahror Akramovich|Ahror Akramovich]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Ahror Akramovich|munozara]]) 15:12, 2026-yil 3-iyul (UTC) q98rq397wusih1siyve2hit23qh9b7t 0 1357996 6192488 6154262 2026-07-03T22:59:46Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192488 wikitext text/x-wiki {{Bayram bilgiqutisi|holiday_name = Xalqaro binafsha roʻmol kuni|type = islam|observedby = Oilaviy zoʻravonlikka qarshi musulmonlar|image=|caption= Binafsha roʻmol |frequency = yillik|week_ordinal = ikkinchi|weekday = shanba|month = fevral |relatedto = [[Xalqaro pushti hijob kuni]]}} [[File:Women_in_a_Purple_Hijab.jpg | thumb | right]] '''Xalqaro binafsharang hijob kuni''' (baʼzan '''Global roʻmol kuni''' yoki '''Xalqaro binafsharang roʻmol va kufi kuni''' nomi bilan ham tanilgan) xalqaro xotira kuni boʻlib, [[Oiladagi zoʻravonlik|oilaviy zoʻravonlik]]ni boshidan kechirganlarni yod etish uchun oʻtkaziladi. U har yili fevral oyining ikkinchi shanbasida nishonlanadi. Uni eng koʻp hollarda [[Musulmon|musulmon]]lar nishonlaydi, bunda ayollar binafsha rangli [[Hijob|hijob]] taqadilar, biroq istagan kishi shu kuni sharflar, boʻyinbogʻ yoki [[kufi]] kabi binafsha rangli kiyim-kechak kiyish orqali bayramda ishtirok etishi mumkin<ref>{{Cite web|url = http://projectsakinah.org/2013/02/12/The-Origin-of-The-International-Purple-Hijab-Day|title = The Origin of the International Purple Hijab Day|date = 12 February 2013|access-date = 23 August 2015|website = Project Sakinah|last = Majeed|first = Hadayai|archive-url = https://web.archive.org/web/20170416113515/http://projectsakinah.org/2013/02/12/The-Origin-of-The-International-Purple-Hijab-Day|archive-date = 16 April 2017|url-status = dead}}</ref>. == Asosi == Koʻpchilik odamlarda ayollarga nisbatan zoʻravonlik qilish [[Islom]]da joiz, degan qarash mavjud<ref name=":2">{{Cite web|url = http://www.theamericanmuslim.org/tam.php/features/articles/the_death_of_aqsa_parvez_should_be_an_interfaith_call_to_action/|title = Honor Killing: Deaths Should Be an Interfaith Call To Action|date = 13 November 2012|access-date = 23 August 2015|website = The American Muslim|last = Musaji|first = Sheila|arxivsana = 2016-04-17|arxivurl = https://web.archive.org/web/20160417112656/http://theamericanmuslim.org/tam.php/features/articles/the_death_of_aqsa_parvez_should_be_an_interfaith_call_to_action/}}</ref>. Oilaviy zoʻravonlikni boshidan kechirgan ayollar bilan ishlaydigan Baytul Salaam tarmogʻi shunday deydi: „eng qabih [[stereotip]]lardan biri shuki, goʻyoki Islom erkaklarga xotinlarini urish huquqini beradi“<ref>{{Cite web|url = http://baitulsalaam.blogspot.com/2013/12/international-purple-hijab-and-kufi-day.html|title = International Purple Hijab and Kufi Day 2014 Baitul Salaam Network, Inc. Standing in Global Solidarity!|date = 23 December 2013|access-date = 23 August 2015|website = Baitul Salaam Network International}}</ref>. Birinchi bor Liviya hududida Binafsharang hijob kuni nishonlangan [[Liviya ayollari ovozi]] tashkiloti buni dahshatli notoʻgʻri talqin va dinni ataylab suiisteʼmol qilish deb hisoblaydi<ref name=":0">{{Cite news|url = https://www.csmonitor.com/Commentary/Opinion/2013/0314/In-Libya-Islam-and-a-purple-hijab-help-spurn-domestic-violence-against-women|title = In Libya, Islam - and a Purple Hijab - Help Spurn Domestic Violence Against Women|last = Murabit|first = Alaa|date = 14 March 2013|work = The Christian Science Monitor|access-date = 23 August 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.gwennetwork.org/international-purple-hijab-day-muslim-women-libya-spurn-domestic-violence/|archive-url = https://archive.today/20161213135435/http://www.gwennetwork.org/international-purple-hijab-day-muslim-women-libya-spurn-domestic-violence/|url-status = dead|archive-date = 13 December 2016|title = International Purple Hijab Day - Muslim Women in Libya Help Spurn Domestic Violence|date = 18 March 2013|access-date = 23 August 2015|website = Global Women's Empowerment Network}}</ref>. Aksincha, ular Islom „musulmonlarga boshqalarga zarar yetkazmaslikni“ oʻrgatadi, deydi<ref>{{Cite news|url = http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20140213195593|title = International Purple Hijab Day Against Domestic Violence|date = 13 February 2014|work = Saudi Gazette|access-date = 23 August 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150924123801/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20140213195593|archive-date = 24 September 2015|url-status = dead}}</ref>. [[Edmonton]] shahrida tadbir tashkil qilgan Sanaa Tariqning aytishicha, „musulmon ayollarni ezilgan, deb qarash kerak emas“, shuningdek, oilaviy zoʻravonlik — barcha ijtimoiy guruhlarni tashvishga soladigan muammo hisoblanadi<ref>{{Cite web|url = http://www.rohama.org/en/content/472|title = Purple Hijab Day in US and UK|access-date = 23 August 2015|website = Edmonton Journal}}</ref>. == Tarixi == [[Aasiya Zubayr]], [[AQShda Islom|amerikalik musulmon]] va [[Bridges TV]] telekanalidagi hammuassis eri tomonidan oʻldirilganida, uning yillar davomida eridan oilaviy zoʻravonlik koʻrib kelgani oshkor boʻldi<ref name=":1">{{Cite news|url = http://www.ummid.com/news/2014/February/13.02.2014/purple-hjab-day.html|title = Women Across World Denounce Domestic Violence on 'Purple Hijab Day'|date = 13 February 2014|work = Ummid|access-date = 23 August 2015}}</ref>. Uning oʻldirilishi „musulmon jamoalarida oilaviy zoʻravonlik masalasiga munosabatda keskin oʻzgarishlarga olib keldi“, deydi Baytul Salaam tarmogʻida ishlaydigan Aasiya Hadoyai Majid<ref>{{Cite news|url = http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=nfh&AN=2W61289007736&site=ehost-live|title = Zubair Hassan is Remembered|last = Tan|first = Sandra|date = 13 February 2010|work = The Buffalo News|access-date = 23 August 2015|via = Newspaper Source - EBSCOhost}}</ref>. Zubayrning oʻlimidan bir necha kun oʻtib, musulmon jamoalarida oilaviy zoʻravonlikka qarshi ochiq gapira boshlashga qaratilgan „quyi qatlamdan“ tashabbus paydo boʻldi<ref>{{Cite news|url = https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/feb/12/aasiya-zubair-domestic-violence|title = Remembering Aasiya Zubair|last = Ali|first = Wajahat|date = 12 February 2010|work = The Guardian|access-date = 23 August 2015}}</ref>. Zubayr 2009-yil 12-fevralda oʻldirilgan va shuning uchun Binafsharang hijob kuni har yili uning vafot etgan sanasiga yaqin kunda oʻtkazilib, uni va u boshidan kechirgan oilaviy zoʻravonlikni yodga olishga xizmat qiladi<ref name=":2" /><ref name=":1" />. Birinchi Binafsharang hijob kuni 2010-yil 13-fevralda nishonlangan<ref name=":3">{{Cite news|url = http://www.muslimasoasis.com/2010/01/purple-hijab-day/|title = The Official Press Release for Purple Hijab Day|last = Majeed|first = Hadayai|date = January 2010|work = Muslimas Oasis|access-date = 23 August 2014}}</ref>. Binafsharang tanlanishiga sabab, bu rang „motam bilan bogʻlanadi“<ref name=":3" />. Binafsharang hijob kunini targʻib qiluvchilar bu kun ramziy ahamiyatga egaligini taʼkidlaydilar, biroq „birlikda harakat qilish jamoalarimizda taraqqiyot haqida kuchli xabar beradi“, deydilar<ref>{{Cite web|url = http://healthyfamiliesinitiative.blogspot.com/2010/01/global-wear-purple-hijab-day-feb-13-16.html|title = Global Wear Purple Hijab Day|date = 5 January 2010|access-date = 23 August 2015|website = Healthy Families Initiative|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304222043/http://healthyfamiliesinitiative.blogspot.com/2010/01/global-wear-purple-hijab-day-feb-13-16.html|archive-date = 4 March 2016|url-status = dead}}</ref>. Birinchi yil tadbirlari doirasida [[Rod-Aylend]]da seminarlar, [[Atlanta]]da ibodat kechalari va bir daqiqa sukut saqlash marosimi oʻtkazilgan<ref>{{Cite web|url = https://www.mana-net.org/pages.php?ID=education&NUM=1211|title = Devoted Muslim Activist Join International Purple Hijab Day Event|date = 13 February 2010|access-date = 23 August 2015|website = MANA|archive-url = https://web.archive.org/web/20150214015642/http://mana-net.org/pages.php?ID=education&NUM=1211|archive-date = 14 February 2015|url-status = dead}}</ref>. == Tadbirlar == Liviya bu kunni nishonlash doirasida anonim tarzda toʻldirilishi mumkin boʻlgan va ayollardan oilaviy zoʻravonlik haqida soʻrovnomalar anketa toʻldirish orqali amalga oshirilgan<ref name=":4">{{Cite web|url = http://www.vlwlibya.org/purple-hijab-day/|title = International Purple Hijab Day|access-date = 23 August 2015|website = The Voice of Libyan Women|arxivsana = 2017-07-24|arxivurl = https://web.archive.org/web/20170724070938/http://www.vlwlibya.org/purple-hijab-day/}}</ref>. Soʻrov natijalari Liviya Bosh vaziriga taqdim etilgan<ref name=":4" />. Baʼzi guruhlar, masalan, [[Irlandiya Islom madaniyat markazi]] ushbu kunni boshqa kunda — chorshanba kuni nishonlashni tanlab, maʼlumotlar taqdim etgan va mehmonlarga choy tortiq qilingan<ref>{{Cite web|url = http://www.islamireland.ie/events/international-purple-hijab-day-at-the-icci/|title = International Purple Hijab Day at the ICCI|date = 2013|access-date = 23 August 2015|website = Islam Ireland|arxivsana = 2016-03-04|arxivurl = https://web.archive.org/web/20160304122345/http://www.islamireland.ie/events/international-purple-hijab-day-at-the-icci/}}</ref>. 2015-yilda Binafsharang hijob kuni haqida xabardorlikni oshirish maqsadida #EndViolenceAgainstWomen, #PurpleHijabDay va #MuslimLivesMatter kabi xeshteglardan foydalanilgan<ref>{{Cite web|url = https://sisisahah.wordpress.com/2015/02/13/endviolenceagainstwomen-international-purple-hijab-day/|title = #EndViolenceAgainstWomen - International Purple Hijab Day|date = 13 February 2015|access-date = 23 August 2015|website = Mindworks Publishing|last = Sisisahah}}</ref>. == Yana qarang == * [[Butunjahon hijob kuni]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.vlwlibya.org/purple-hijab-day/ Binafsharang hijob kuni] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20170724070938/http://www.vlwlibya.org/purple-hijab-day/ |date=2017-07-24 }} [[Turkum:Islom]] [[Turkum:Ayollar huquqlari]] oh20vmpesluypmsyltgm964dbor8zkb 828 1360469 6192519 6190819 2026-07-04T03:01:13Z MalikxanBot 49138 Bot: Yangilandi 6192519 Scribunto text/plain return { ["Modul:Namespace detect/config"] = 330000, ["Modul:Namespace detect/data"] = 330000, ["Modul:Namespace detect"] = 290000, ["Modul:Navbar"] = 270000, ["Modul:Navbar/configuration"] = 270000, ["Modul:Navbar/styles.css"] = 260000, ["Modul:Navbox"] = 150000, ["Modul:Navbox/configuration"] = 150000, ["Modul:Navbox/styles.css"] = 150000, ["Nbsp"] = 110000, ["Navbox"] = 90000, ["Nobr"] = 50000, ["Ns:Draft"] = 40000, ["Namespace detect showall"] = 10000, ["No iwiki"] = 10000, ["NGC navigatori"] = 8000, ["Modul:No globals"] = 6000, ["Modul:Navseasoncats"] = 5000, ["Modul:Navseasoncats/styles.css"] = 5000, ["Navseasoncats"] = 5000, ["Noerkin fayl"] = 3000, ["Noerkin fayl/styles.css"] = 3000, ["Non-free media"] = 3000, ["Nowrap"] = 3000, ["Modul:NumberSpell"] = 2000, ["Namespace detect"] = 2000, ["NFT"] = 2000, ["NFT player"] = 2000, ["Nobold"] = 2000, ["Modul:National squad"] = 1000, ["National squad"] = 1000, ["Natural son"] = 1000, ["Nikoh"] = 1000, ["Nixongo"] = 1000, ["Noerkin poster"] = 1000, ["Notelist"] = 1000, ["Number-stub"] = 1000, ["Modul:Native name"] = 900, ["Native name checker"] = 800, ["Modul:Number table sorting"] = 700, ["Number table sorting"] = 700, ["Navbox with collapsible groups"] = 600, ["Niderlandlar bayrogʻi"] = 600, ["NLD"] = 600, ["Nom"] = 600, ["Nowrap begin"] = 600, ["Nowrap end"] = 600, ["Nts"] = 500, } qk0l7aw3kuwku8g733p3fn9zswv1x17 0 1360519 6192491 5973638 2026-07-03T23:09:20Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192491 wikitext text/x-wiki {{Bino bilgiqutisi | nomi = Xalqaro Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi | asl_nomi = Международный центр лечения глазных болезней | asl_nomi_til = ru | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | tasvir = | eni = | tasvir_alt = | izoh = Markaz [[Aşgabat]]da joylashgan va [[Sara Karanov nomidagi Ilmiy-klinik ko‘z kasalliklari markazi]]ning klinik bazasi hisoblanadi | map_type = | map_alt = | map_dot_mark = | map_dot_label = Xalqaro Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi | relief = | map_caption = | map_size = | coordinates = | eski_nomlari = | muqobil_nomlari = | etimologiya = | maqom = Xalqaro markaz | boshlangan = 2009 | tugagan = 2011 | buzilgan_sana = | turi = Shifoxona | tasnif = Oftalmologik markaz | joylashuvi = [[Ashxobod]], {{Flag|Turkmaniston}} | manzil = 744000, Ashxobod | shahar = Aşgabat | mamlakat = Turkmaniston | narx = 56 million AQSh dollari | ren_cost = | mijoz = | egasi = [[Turkmaniston sog‘liqni saqlash vazirligi]] | filial = | balandligi = | tip = Klinik binolar | antenna_shpil = | tom = | eng_yuqori_qavati = 6 | rasadxona = | diameter = | aylana_uzunligi = | vazni = | boshqa_oʻlchamlar = | material = | qavatlar_soni = 6 (birinchi bino) | binoning_ichki_maydoni = Diagnostika, davolash bo‘limlari va eksperimental ilmiy baza | liftlar_soni = | yerlar = | meʼmor = | architecture_firm = [[Çalık Holding]] | quruvchi = Gap Inşaat (Turkiya) | muhandis = | boshqa_dizaynerlar = | main_contractor = Gap Inşaat | mukofotlar = | vebsayt = | modul = | manbalar = <ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/36255.html |title=Turkmanistonda mintaqadagi birinchi Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi ochildi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152449/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/36255.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/35990.html |title=Ikki turkman klinikasi xalqaro maqomga ega bo‘ldi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827175132/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/35990.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26688 |title=Turkmanistonda mintaqada tengi yo‘q oftalmologik markaz quriladi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112659/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26688 |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26682 «Çalık Holding» Turkmaniston uchun Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi loyihasini ishlab chiqdi]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26803 |title=Turkmaniston sog‘liqni saqlash vazirligi umumiy qiymati 103 mln. dollar bo‘lgan shartnomalarni imzolaydi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110149/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26803 |url-status=live }}</ref> | havolalar = [http://www.ambturkm.org.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=526:2011-07-29-06-01-03&catid=2:2011-02-18-13-16-36&Itemid=2 Xalqaro Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi – Aşgabatdagi oftalmologiyaga yangi qarash] | Commons = }} '''Xalqaro Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi''' — [[Markaziy Osiyo]]dagi eng yirik markazlardan biri<ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/36255.html |title=Turkmanistonda mintaqadagi birinchi Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi ochildi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714152449/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/36255.html |url-status=live }}</ref>, [[Ashxobod]] shahrida joylashgan. Hozirgi vaqtda markaz [[Sara Karanov nomidagi Ilmiy-klinik ko‘z kasalliklari markazi|Sara Karanov nomidagi Ilmiy-klinik ko‘z kasalliklari markazi]]ning klinik bazasi sifatida xizmat qiladi<ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/35990.html |title=Ikki turkman klinikasi xalqaro maqomga ega bo‘ldi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827175132/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/35990.html |url-status=live }}</ref>. == Tarixi == Markaz qurilishi to‘g‘risidagi qaror 2009 yilda qabul qilingan. Loyiha «[[Çalık Holding]]» kompaniyasi mutaxassislari tomonidan ishlab chiqilgan<ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26688 |title=Turkmanistonda mintaqada tengi yo‘q oftalmologik markaz quriladi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112659/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26688 |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26682 «Çalık Holding» Turkmaniston uchun Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi loyihasini ishlab chiqdi]</ref>. Qurilish ishlarini turk kompaniyasi «Gap Inşaat» amalga oshirdi. Bino qiymati 56 million AQSh dollari bo‘lgan<ref>{{Cite web |url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26803 |title=Turkmaniston sog‘liqni saqlash vazirligi umumiy qiymati 103 mln. dollar bo‘lgan shartnomalarni imzolaydi |access-date=2012-05-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110149/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/26803 |url-status=live }}</ref>. Markaz jihozlanishi [[Hospitalia International]] Karla Veylanda topshirilgan. Markazning ochilish marosimi 2011 yil 21 iyulda bo‘lib o‘tgan, mamlakat yuqori rahbariyati ishtirok etgan va Sog‘liqni saqlash va tibbiy sanoat xodimlari kuni hamda «Sog‘liq» davlat dasturining 16 yilligiga bag‘ishlangan. == Markaz tuzilishi == Klinika ikki binodan iborat bo‘lib, ular piyodalar galereyasi bilan bog‘langan. Birinchi olti qavatli binoda diagnostika va davolash bo‘limlari joylashgan. Ikkinchi binoda esa zamonaviy [[Oftalmologiya|oftalmologiya]] sohasidagi ilmiy tadqiqotlar uchun eksperimental baza mavjud. Markazda bir vaqtda 12 ko‘z operatsiyasi o‘tkazilishi mumkin, barcha mavjud [[lazer]] turlari qo‘llaniladi. Shuningdek, markazda vivariyali veterinar laboratoriya mavjud, uning analogi faqat [[MNTK «Mikroxirurgiya ko‘zi»|MNTK “Ko‘z mikroxirurgiyasi”]]da mavjud. Klinika mutaxassislari maxsus tayyorgarlikdan o‘tish uchun Yevropaning yetakchi tibbiyot markazlariga yuboriladi. == Izohlar == {{izohlar}} == Tashqi havolalar == *[http://www.ambturkm.org.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=526:2011-07-29-06-01-03&catid=2:2011-02-18-13-16-36&Itemid=2 Xalqaro Ko‘z Kasalliklarini Davolash Markazi – Aşgabatdagi oftalmologiyaga yangi qarash]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Nodostupnaya ssylka|date=Iyul 2018 |bot=InternetArchiveBot }} [[Kategoriya:Aşgabat shahridagi shifoxonalar]] [[Kategoriya:Oftalmologiya]] oohcgtzrljlosgj01vdpxxc360yhkep 0 1362977 6192534 5986047 2026-07-04T04:13:01Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192534 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Ivate prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |name_official =矢櫃ダム |dam_crosses = |res_name = |dam_length = 140m |dam_height = 33.5m |dam_width_base = |construction_began = 1970 |opening = 1981 |cost = |res_catchment = 15.1 sq. km |res_surface = 11 gektar | coordinates = {{coord|39|36|54|N|141|0|37|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yabitsu toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 矢櫃ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Ivate prefekturasi]] hududida joylashgan toshli toʻgʻon. Toʻgʻon asosan suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 15,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yabitsu Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0254| arxivsana = 2022-07-27| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220727031142/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0254}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] qs3cw03y5qv5129zmc0v67wpd9naleu 0 1362980 6192633 5986054 2026-07-04T05:46:02Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192633 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Ivate prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |name_official =簗川ダム |dam_crosses = |res_name = |dam_length = 242.7m |dam_height = 77.2m |dam_width_base = |construction_began = 1978 |opening = |cost = |res_catchment = 117.2 sq. km |res_surface = 97 gektar | coordinates = {{coord|39|40|22|N|141|15|46|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yanagawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 簗川ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Ivate prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish, suv taʼminoti va elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadlarida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 117,2 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yanagawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2975| arxivsana = 2022-07-27| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220727031221/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2975}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] eih4xjj0nnsh1rdrmoz1z21jlmjqj0v 0 1363267 6192525 6187335 2026-07-04T03:31:16Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192525 wikitext text/x-wiki == Xulq-atvor iqtisodiyoti == '''Xulq-atvor iqtisodiyoti''' — bu psixologik (masalan, kognitiv, xulq-atvor, affektiv, ijtimoiy) omillarning shaxslar yoki institutlarning qaror qabul qilish jarayonidagi rolini va bu qarorlarning an’anaviy iqtisodiy nazariya nazarda tutgan qarorlardan qanday og‘ishini o‘rganadigan fan<ref name="ssrn.com">{{cite journal|ssrn=2040946|title=A Behavioral Framework for Securities Risk|publisher =SSRN|last = Lin|first = Tom C. W. |date = 16 April 2012|journal = Seattle University Law Review}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal|last1=Zeiler|first1=Kathryn|last2=Teitelbaum|first2=Joshua|date=2018-03-30|title=Research Handbook on Behavioral Law and Economics|url=https://scholarship.law.bu.edu/books/35|journal=Books|author1-link=Kathryn Zeiler}}</ref>. Xulq-atvor iqtisodiyoti asosan cheklangan ratsionallik doirasida ratsionallikning chegaralari va Iqtisodiy agentlarning xatti-harakatlarini o‘rganadi. Xulq-atvor modellari odatda psixologiya, [[nevrologiya]] va [[mikroiqtisodiy nazariya]]dan olingan tushunchalarni birlashtiradi<ref>{{cite web|title=Search of ''behavioural economics'' |url=http://www.dictionaryofeconomics.com/search_results?q=behavioural+economics+&edition=current&button_search=GO}} in {{harvnb|Palgrave|ref=Palgrave}}</ref><ref name="MintonKahle2013">{{cite book|first1=Elizabeth A. |last1=Minton|first2=Lynn R. |last2=Kahle|title=Belief Systems, Religion, and Behavioral Economics: Marketing in Multicultural Environments|url={{google books |plainurl=y |id=hk5pngEACAAJ}}|year=2013|publisher=Business Expert Press|isbn=978-1-60649-704-3}}</ref>. Xulq-atvor iqtisodiyoti alohida ilmiy yo‘nalish sifatida 1970–1980-yillarda shakllangan bo‘lsa-da, uning ildizlari XVIII asr iqtisodchilariga, masalan [[Adam Smith]]ga borib taqaladi; u shaxslarning iqtisodiy xulq-atvori ularning istaklari bilan qanday shakllanishi mumkinligini muhokama qilgan<ref name=":5">{{cite journal |last1=Ashraf |first1=Nava |last2=Camerer |first2=Colin F. |last3=Loewenstein |first3=George |year=2005 |title=Adam Smith, Behavioral Economist |url= https://resolver.caltech.edu/CaltechAUTHORS:20110204-074751695|journal=Journal of Economic Perspectives |volume=19 |issue=3 |pages=131–45 |doi=10.1257/089533005774357897 |access-date=}}</ref>. Xulq-atvor iqtisodiyoti iqtisodiyotning kichik sohasi sifatidagi maqomi nisbatan yangi hisoblanadi; uning asoslarini yaratgan muhim yutuqlar XX asrning so‘nggi o'ttiz yilligi davomida chop etilgan<ref name=":13">{{Cite book |last=Agner |first=Erik |title=A course in Behavioral Economics |publisher=Red Globe Press |year=2021 |isbn=978-1-352-01080-0 |edition=3rd |pages=2–4}}</ref><ref name=":43">{{Cite journal |last=Sent |first=Esther-Mirjam |date=2004 |title=Behavioral Economics: How Psychology Made Its (Limited) Way Back into Economics |url=https://www.muse.jhu.edu/article/178098 |journal=History of Political Economy |volume=36 |issue=4 |pages=735–760 |doi=10.1215/00182702-36-4-735 |s2cid=143911190 |issn=1527-1919 |via=Project MUSE|hdl=2066/67175 |hdl-access=free }}</ref>. Behavioral economics hali ham rivojlanayotgan soha bo‘lib, tadqiqot va ta’limda tobora keng qo‘llanilmoqda. Xulq-atvor iqtisodiyoti real hayotdagi iqtisodiy qaror qabul qilishni tushunish va yaxshilash uchun keng qo‘llaniladi, ayniqsa davlat siyosati, moliya va bozor dizayni kabi sohalarda<ref>{{cite web |url=https://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/behavioural-insights.htm |title=Behavioural Insights and Public Policy |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |access-date=2026-02-03}}</ref>. Ushbu soha inson xulq-atvorining empirik kuzatilgan naqshlarini standart iqtisodiy modellarga kiritish orqali iqtisodiy tahlil va siyosatni ishlab chiqishda tobora katta ta’sirga ega bo‘lib bormoqda<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/programs/behavioral-science |title=Behavioral Science and Policy |publisher=World Bank |access-date=2026-02-03 }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[File:Adam Smith The Muir portrait.jpg|thumb|140px|[[Adam Smith]], ''The Wealth of Nations'' (1776) va ''The Theory of Moral Sentiments'' (1759) asarlari muallifi]] == Tarixi == Ilk klassik iqtisodchilar o‘z asarlarining katta qismida psixologik mulohazalardan foydalanganlar, garchi o‘sha davrda psixologiya alohida ilmiy soha sifatida tan olinmagan bo‘lsa-da<ref name=":02">{{Cite book |last1=Camerer |first1=Colin |title=Advances in Behavioral Economics |last2=Loewenstein |first2=George |last3=Rabin |first3=Matthew |publisher=Princeton University Press |year=2004 |isbn=9780691116822 |pages=4–6}}</ref>. ''[[Axloqiy tuyg‘ular nazariyasi]]'' asarida Adam Smith keyinchalik zamonaviy behavioral iqtisodiyot nazariyasida mashhur bo‘lgan tushunchalar, masalan [[Yo‘qotishni yoqtirmaslik]] haqida yozgan<ref name=":02" />. [[Jeremy Bentham]], XVIII asrdagi Utilitarian faylasufi, utilityni psixologiyaning mahsuli sifatida tushuntirgan<ref name=":02" />. Psixologik izohlarni o‘z ishlariga kiritgan boshqa iqtisodchilar qatoriga Francis Edgeworth, Vilfredo Pareto va [[Irving Fisher]] kiradi. XX asr boshlarida iqtisodiyotdan psixologiyaning rad etilishi va chiqarib tashlanishi empirik yondashuvga tayanilgan davrni boshlab berdi gedonistik nazariyalarga bo‘lgan ishonch pasaydi<ref name=":02" />; bu nazariyalar inson iqtisodiy xulq-atvorini tushunishda maksimal foydaga erishishni asosiy omil deb hisoblagan<ref name=":13"/>. Gedonistik tahlil inson xulq-atvorini oldindan aytishda kam muvaffaqiyat ko‘rsatdi, bu esa uning ishonchli prognoz manbai sifatida yaroqliligiga shubha uyg‘otdi<ref name=":13" />. Shuningdek, iqtisodchilar orasida psixologiyaning iqtisodiy modellarni shakllantirishdagi roli haddan tashqari bo‘lishi va qabul qilingan tamoyillardan chetga chiqish deb hisoblangan<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Hansen |first1=Kristian Bondo |last2=Presskorn-Thygesen |first2=Thomas |date=July 2022 |title=On Some Antecedents of Behavioural Economics |journal=History of the Human Sciences |volume=35 |issue=3–4 |pages=58–83 |doi=10.1177/09526951211000950|s2cid=234860041 }}</ref>. Ular psixologiyaga ortiqcha urg‘u berish ushbu sohaning matematik tarkibiy qismlarini zaiflashtiradi deb qo‘rqishgan<ref>{{Cite journal |last1=Brown |first1=Stephen J. |last2=Goetzmann |first2=William N. |last3=Kumar |first3=Alok |date=January 1998 |title=The Dow Theory: William Peter Hamilton's Track Record Reconsidered |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-finance_1998-08_53_4/page/1311 |journal=The Journal of Finance |volume=53 |issue=4 |pages=1311–1333 |doi=10.1111/0022-1082.00054 |jstor=117403 |doi-access=free }}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Boyd |first=Richard |date=Summer 2020 |title=The Early Modern Origins of Behavioral Economics |journal=Social Philosophy & Policy |publisher=Oxford: Cambridge University Press |volume=37 |issue=1 |pages=30–54 |doi=10.1017/S0265052520000035|s2cid=230794629 }}</ref>. 1970-yillarning oxiriga kelib, kutilgan foyda nazariyasiga (expected-utility theory) nisbatan tanqidlar shakllanib, muqobil formal modellar paydo bo‘la boshladi, eng mashhuri esa prospect nazariyasidir<ref>{{cite web |url=https://web.mit.edu/curhan/www/docs/Articles/15341_Readings/Behavioral_Decision_Theory/Kahneman_Tversky_1979_Prospect_theory.pdf |title=Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk |publisher=Econometrica |date=1979 |access-date=2026-02-03}}</ref>. Iqtisodiyotning prognozlash qobiliyatini oshirish uchun iqtisodchilar inson psixologiyasiga asoslangan nazariyalardan ko‘ra ko‘proq kuzatiladigan real hodisalarga e’tibor qaratishni boshladilar<ref name=":13" />. Psixologiya yangi soha bo‘lgani uchun ko‘pchilik iqtisodchilar uni yetarlicha ilmiy deb hisoblamagan<ref name=":02" />. Ba’zi olimlar iqtisodiyotdagi positivismga tanqidiy qarashgan bo‘lsa-da, psixologik tushunchalarga asoslangan modellar kamdan-kam qo‘llanilgan<ref name=":02" />. Iqtisodchilar insonni faqat ratsional va o‘z manfaatini ko‘zlovchi qaror qabul qiluvchi sifatida tasavvur qila boshladilar, bu esa ''[[homo economicus]]'' tushunchasida ifodalangan<ref name=":3" />. Muhim dastlabki tushunchalardan biri cheklangan ratsionallik bo‘lib, u kognitiv va axborot cheklovlari sharoitida to‘liq optimal qaror qabul qilish haqidagi farazni yumshatadi<ref>{{cite web |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2020/entries/bounded-rationality/ |title=Bounded Rationality |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2020 |access-date=2026-02-03}}</ref>. Kutilgan foyda nazariyasining ustunligiga qarshi muhim dastlabki chaqiriq fransuz iqtisodchisi [[Maurice Allais]] tomonidan ilgari surilgan. U 1953 yildagi mashhur maqolasida hozirda Allais paradoksi deb ataladigan empirik misollarni — xususan “umumiy nisbat” (common-ratio) va “umumiy natija” (common-consequence) effektlarini — taqdim etdi, bu esa kutilgan foydani maksimal qilishdan tizimli og‘ishlarni ko‘rsatdi. So‘nggi meta-tahlil ishlarida umumlashtirilgan eksperimental dalillar shuni ko‘rsatadiki, common-ratio effekti ko‘plab sharoitlarda kuzatiladi. Masalan, Blavatskyy, Panchenko va Ortmann (2023) 39 ta avvalgi tajriba (14,909 ta kuzatuv) ma’lumotlarini qayta tahlil qilib, dizaynlarning taxminan 59,4%ida ushbu naqsh takrorlanganini aniqlagan<ref name="commonratio">{{cite journal |last1=Blavatskyy |first1=Pavel |last2=Panchenko |first2=Valentyn |last3=Ortmann |first3=Andreas |year=2023 |title=How common is the common-ratio effect? |journal=Experimental Economics |volume=26 |issue=2 |pages=253–272 |doi=10.1007/s10683-022-09761-y |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10683-022-09761-y}}</ref>. Iqtisodiyotda psixologiyaning qayta tiklanishi va xulq-atvorga oid iqtisodiyotning kengayishi kognitiv inqilob bilan bog‘liq<ref>{{Cite web |title=What is behavioral economics? {{!}} University of Chicago News |url=https://news.uchicago.edu/explainer/what-is-behavioral-economics |access-date=2024-02-12 |website=news.uchicago.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Camerer |first=Colin |date=1999-09-14 |title=Behavioral economics: Reunifying psychology and economics |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=96 |issue=19 |pages=10575–10577 |doi=10.1073/pnas.96.19.10575 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmid=10485865|pmc=33745 |bibcode=1999PNAS...9610575C }}</ref>. 1960-yillarda kognitiv psixologiya miyani axborotni qayta ishlovchi tizim sifatida tushuntirishda katta yutuqlarga erishdi (bu behaviorizm modellaridan farq qiladi). Ushbu sohada faoliyat yuritgan psixologlar, masalan Ward Edwards<ref name="ward">{{cite web|title=Ward Edward Papers|publisher=Archival Collections|url=http://www.usc.edu/libraries/archives/arc/libraries/collections/records/427home.html|access-date=2008-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416235453/http://www.usc.edu/libraries/archives/arc/libraries/collections/records/427home.html|archive-date=2008-04-16|url-status=dead}}</ref>, Amos Tversky va [[Daniel Kahneman]], risk va noaniqlik sharoitida qaror qabul qilishning kognitiv modellarini ratsional iqtisodiy modellar bilan taqqoslashni boshladilar. Bu rivojlanishlar iqtisodchilarni psixologiyaning iqtisodiy modellar va nazariyalarga qanday qo‘llanishi mumkinligini qayta ko‘rib chiqishga undadi<ref name=":02" />. Shu bilan birga, Kutilayotgan foydalilik gipotezasi va chegirmali kommunal xizmat modellari kengroq qabul qilina boshladi. Ushbu tushunchalar umumiy foyda nazariyasining aniqligiga shubha uyg‘otib, behavioral iqtisodiyotga xos yondashuvni — standart modellarni psixologik bilimlar bilan boyitish amaliyotini — shakllantirdi<ref name=":13" />. Bu rivojlanishlar keyingi o‘n yilliklarda sohaning asosiy iqtisodiyot doirasida kengroq qabul qilinishiga zamin yaratdi, shu bilan birga tadqiqotlar soni ortib, ta’lim tizimiga ham kiritila boshlandi<ref>{{cite web |url=https://paulgp.com/speeches/thaler_2016_aea.pdf |title=Behavioral Economics: Past, Present, and Future |publisher=American Economic Review |date=2016 |access-date=2026-02-03}}</ref>. Vaqt o‘tishi bilan behavioral yondashuvlar faqat individual tanlovdan tashqariga chiqib, siyosatni ishlab chiqishda ham qo‘llanila boshlandi; bunda iqtisodiy vositalar va institutlarning inson xulq-atvoriga ta’siri haqidagi dalillar muhim rol o‘ynadi.<ref>{{cite web |url=https://www.nber.org/system/files/working_papers/w20318/w20318.pdf |title=Applying Insights from Behavioral Economics to Policy Design |publisher=National Bureau of Economic Research (NBER) |date=2014 |access-date=2026-02-03}}</ref> == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Iqtisodiy atamalar]] atjpxzi42uk5c6gi745jv2zbd2ue7gj 0 1365373 6192640 5995805 2026-07-04T05:49:45Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192640 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aichi prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 57m |dam_height = 16.4m |dam_width_base = |construction_began = 1989 |opening = 1991 |cost = |res_catchment = 0.1 sq. km |res_surface = 1 gektar | coordinates = {{coord|35|12|12|N|137|11|20|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yanagisawa-ike toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aichi prefekturasi]]da joylashgan toʻgʻon. Sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yanagisawa-ike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1205| arxivsana = 2022-04-04| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220404070746/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1205}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aichi prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] p06r919ocp8ub0nbst720bykgu99aku 0 1365418 6192536 5995936 2026-07-04T04:34:39Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192536 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aichi prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 149.2m |dam_height = 38m |dam_width_base = |construction_began = 1967 |opening = 1970 |cost = |res_catchment = 514.2 sq. km |res_surface = 37 gektar | coordinates = {{coord|35|14|24|N|137|23|27|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yahagi No.2 toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aichi prefekturasi]]da joylashgan toʻgʻon. Elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 514,2 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yahagi No.2 Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1227| arxivsana = 2022-04-04| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220404070609/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1227}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aichi prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] ioifwk4xybjn5tw0p47whsr4qqd389h 0 1365419 6192537 5995938 2026-07-04T04:36:33Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192537 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aichi prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 158m |dam_height = 22.7m |dam_width_base = |construction_began = 1969 |opening = 1986 |cost = |res_catchment = 0.7 sq. km |res_surface = 2 gektar | coordinates = {{coord|34|48|45|N|137|6|49|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yahata Choseichi toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aichi prefekturasi]]da joylashgan toʻgʻon. Sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,7 km² ni tashkil etadi. Suv toʻplanish maydoni 2 gektarni tashkil etadi, sigʻimi 66 ming kub metr<ref>{{Cite web| title = Yahata Choseichi - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1232| arxivsana = 2022-04-04| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220404070648/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1232}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aichi prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 6w8pb1xizrlsu24wbohwoi2axlm93mn 0 1365995 6192764 5997856 2026-07-04T08:07:04Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192764 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 175.4m |dam_height = 27m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1963 |cost = |res_catchment = 1.9 sq. km |res_surface = 9 gektar | coordinates = {{coord|39|15|36|N|140|14|10|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yashio toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 八塩ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,9 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yashio Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0377| arxivsana = 2022-04-08| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220408042838/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0377}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] kyk1dblncte9aa0mnp0gkvqm5h38xdr 0 1365996 6192771 5997857 2026-07-04T08:27:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192771 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Akita prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 226.7m |dam_height = 16.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1951 |cost = |res_catchment = 1 sq. km |res_surface = 10 gektar | coordinates = {{coord|40|10|19|N|140|35|22|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yatsurazawa toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 八面沢ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Akita prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yatsurazawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0327| arxivsana = 2022-04-08| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220408043004/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0327}}</ref>. == Yana qarang == * [[Akita prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] d9l25a75tw6i5hmdwkk9x62nhunojnf 0 1366298 6192406 5999242 2026-07-03T17:59:18Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192406 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Aomori prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = {{convert|303|m|abbr=on}} |dam_height = {{convert|44|m|abbr=on}} |dam_width_base = |construction_began = 1971 |opening = 1996 |cost = |res_capacity_total = {{convert|3,055,000|m3|abbr=on}} |res_catchment = {{convert|21.8|km2|abbr=on}} |res_surface = {{convert|33|ha|abbr=on}} | coordinates = {{coord|40|41|21|N|141|5|13|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Wada toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Aomori prefekturasi]] hududida joylashgan toshli toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 21,8 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Wada Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0211| arxivsana = 2022-12-19| arxivurl = https://web.archive.org/web/20221219090005/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0211}}</ref>. == Yana qarang == * [[Aomori prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] ku319hjm0l73at3g485jefc29kbb5sh 0 1366304 6192177 6047706 2026-07-03T12:49:11Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192177 wikitext text/x-wiki [[File:CheckpointChangemakers_AI_(1)_(cropped).jpg|thumb|Koval 2018-yilda [[Amnesty International]] tadbirida]] '''Vitalina Koval''' ukrainalik inson huquqlari faoli. U [[Ayollar huquqlari|ayollar huquqlari]] va [[LGBT huquqlari]] uchun kurashadi. Vitalina Koval [[Ujgorod]]dan<ref>{{Cite web|url=https://www.advocate.com/commentary/2019/3/27/random-attacks-chemical-burns-fighting-ukraines-antigay-extremists|title=Random Attacks, Chemical Burns: Fighting Ukraine's Antigay Extremists|date=2019-03-27|website=www.advocate.com|language=en|access-date=2020-01-29}}</ref>. == Faolligi == Vitalina Koval LGBT odamlar uchun ijtimoiy tadbirlar uyushtirgan, lekin ular asosan yashirin boʻlgan<ref>{{Cite web|url=https://gcn.ie/vitalina-koval-fight-justice/|title="I want my country to be a better place" - Ukrainian LGBT+ rights activist Vitalina Koval on her fight for justice|date=2019-05-03|website=GCN|language=en|access-date=2020-01-29}}</ref>. Keyinchalik u Ujgorodda LGBT odamlar uchun hamjamiyat markazini tashkil etdi. Markaz LGBT odamlarga oʻzaro koʻmak (peer to peer) taklif qilgan<ref>{{Cite web|url=https://intreeweek.nl/en/gelegraaf/english-meet-vitalina-a-brave-human-rights-defender-and-lgbti-activist/|title=Meet Vitalina, a brave human rights defender and LGBTI activist!|website=Intreeweek|language=en-UK|access-date=2020-01-29|archive-date=2020-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129205755/https://intreeweek.nl/en/gelegraaf/english-meet-vitalina-a-brave-human-rights-defender-and-lgbti-activist/|url-status=dead}}</ref>. Vitalina Koval LGBT ozchiliklarni nafrat asosida sodir etiladigan jinoyatlardan himoya qilish uchun kampaniya olib boradi<ref>{{Cite web|url=https://www.advocate.com/commentary/2019/3/27/random-attacks-chemical-burns-fighting-ukraines-antigay-extremists|title=Random Attacks, Chemical Burns: Fighting Ukraine's Antigay Extremists}}</ref>. U 2017 va 2018-yillarda [[Xalqaro xotin-qizlar kuni]] namoyishlarini tashkil qilgan<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2018/06/vitalina-lgbti-activist-in-ukraine/|title=Vitalina Koval, LGBTI activist from Ukraine|website=www.amnesty.org|language=en|access-date=2020-01-29}}</ref>. Radikal guruh boʻlgan Karpatska Sich 2018-yilda namoyishga hujum qilgan. Vitalina Koval boʻyoq sepilishi oqibatida koʻzidan jarohat olgan. U bu hujum haqida politsiyaga xabar bergan. Ikki kishi bu hujum uchun sud qilinmoqda, biroq hujumni nafrat jinoyati sifatida baholash boʻyicha tergov davom etmoqda<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.ie/protect-ukrainian-activist-vitalina-koval/|title=Protect Ukrainian activist Vitalina Koval|website=Amnesty International Ireland|access-date=30 January 2020}}{{Oʻlikhavola|date=may 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Yangilash inline|date=August 2023}}. 2018-yilda Koval ishi [[Amnesty International]]ning „Write for Rights“ (Huquqlar uchun yozing) kampaniyasida yoritilgan<ref>{{Cite web |title=Write for Rights 2018: Vitalina Koval case resources |url=https://www.amnesty.org.uk/resources/write-rights-2018-vitalina-koval-case-resources |access-date=2020-01-30 |website=www.amnesty.org.uk |arxivsana=2020-01-30 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200130162527/https://www.amnesty.org.uk/resources/write-rights-2018-vitalina-koval-case-resources }}</ref>{{Oydinlashtirilsin|reason=case?|date=August 2023}}. Vitalina Koval va uning guruhiga aʼzo boʻlganlar oʻta oʻng guruhlar tomonidan tahdidga uchrashgan<ref>{{Cite web|url=https://gcn.ie/vitalina-koval-fight-justice/|title="I want my country to be a better place" - Ukrainian LGBT+ rights activist Vitalina Koval on her fight for justice|date=2019-05-03|website=GCN|language=en|access-date=2020-01-29}}</ref>. == Xalqaro inson huquqlarini himoya qilish == Vitalina Koval Parijdagi Inson huquqlari sammitida ishtirok etgan<ref>{{Cite web|url=https://hrdworldsummit.org/portfolio-item/vitalina-koval/|title=Vitalina Koval – HUMAN RIGHTS DEFENDERS WORLD SUMMIT 2018|language=en-US|access-date=2020-01-29}}</ref>. U, shuningdek, Yevropa Ittifoqining tashqi ishlar va xavfsizlik siyosati boʻyicha oliy vakili [[Federica Mogherini]] bilan 2019-yil avgust oyida [[Helsinki]]da boʻlib oʻtgan YI tashqi ishlar vazirlari Gymnich uchrashuvida koʻrishgan<ref>{{Cite web|url=https://euobserver.com/opinion/146154|title=[Opinion] Passing the baton: will Borrell buck the anti-rights trend?|website=EUobserver|language=en|access-date=2020-01-29}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Vitalina Koval}} [[Turkum:Ukrainalik ayol aktivistlar]] [[Turkum:LGBT huquqlari faollari]] [[Turkum:Ukrainalik feministlar]] [[Turkum:Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar]] tocs8gpgoa16mrwdiph7y1cvoagexl7 0 1366392 6192612 5999633 2026-07-04T05:30:56Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192612 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Chiba prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 99.8m |dam_height = 21.6m |dam_width_base = |construction_began = 1997 |opening = 2004 |cost = |res_catchment = 0.6 sq. km |res_surface = 90 gektar | coordinates = {{coord|35|20|29|N|140|13|07|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamauchi toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Chiba prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,6 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yamauchi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3293| arxivsana = 2022-04-20| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220420063050/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3293}}</ref>. == Yana qarang == * [[Chiba prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] g03sq38tspjn2i77xqz9flukh0x7wli 0 1366393 6192636 5999634 2026-07-04T05:47:53Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192636 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Chiba prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi | dam_length = 284m | dam_height = 29.3m | dam_width_base = | construction_began = 1989 | opening = 1998 | cost = | res_capacity_total = 1.72 million metr kub | res_catchment = 11.4 sq. km | res_surface = 16 gektar | coordinates = {{coord|35|20|45|N|139|59|06|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yanagawa toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Chiba prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 11,4 km² ni tashkil etadi. Toʻliq holatda 16 gektar maydonni egallaydi va 1,72 million kub metr suv saqlash imkoniyatiga ega. Qurilishi 1989-yilda boshlangan va 1998-yilda tugallangan<ref>{{Cite web| title = Yanagawa Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3035| arxivsana = 2022-04-20| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220420063122/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3035}}</ref>. == Yana qarang == * [[Chiba prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] p6719zfluc0f5ijnb7tlo0m7wivufzu 0 1366426 6192631 5999713 2026-07-04T05:44:15Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192631 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Ehime prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 98.5m |dam_height = 28.5m |dam_width_base = |construction_began = 1984 |opening = 1989 |cost = |res_catchment = 128 sq. km |res_surface = 6 gektar | coordinates = {{coord|33|31|47|N|132|58|29|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yanadani toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Ehime prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 128 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yanadani Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2926| arxivsana = 2022-06-08| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220608065222/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2926}}</ref>. == Yana qarang == * [[Ehime prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 4kgzv6crir84uao68oa5b94a4odd136 0 1366428 6192765 5999715 2026-07-04T08:08:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192765 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Ehime prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 93.2m |dam_height = 24.2m |dam_width_base = |construction_began = 1973 |opening = 1975 |cost = |res_catchment = 0.6 sq. km |res_surface = 1 gektar | coordinates = {{coord|33|26|03|N|132|25|25|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yashiro toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Ehime prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 0,6 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yashiro Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2265| arxivsana = 2022-06-08| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220608065226/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2265}}</ref>. == Yana qarang == * [[Ehime prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 7m73ppt4e5ms0exyydw9hii6cnoyakn 0 1366605 6192535 6000081 2026-07-04T04:23:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192535 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Fukuoka prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 207m |dam_height = 19m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1959 |cost = |res_catchment = sq. km |res_surface = 7 gektar | coordinates = {{coord|33|34|24|N|131|7|57|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yagatako-ike toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Fukuoka prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni nomaʼlum. Toʻliq sigʻimda taxminan 7 gektar maydonni egallaydi va 610 ming kub metr suv sigʻdira oladi. 1959-yilda qurib bitkazilgan<ref>{{Cite web| title = Yagatako-ike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2407| arxivsana = 2022-06-14| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220614050149/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2407}}</ref>. == Yana qarang == * [[Fukuoka prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] hm6h6x6xemo0ob7jqtpqq670zr1txxv 0 1366606 6192578 6000082 2026-07-04T05:15:29Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192578 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Fukuoka prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 307.5m |dam_height = 59m |dam_width_base = |construction_began = 1968 |opening = 1979 |cost = |res_catchment = 9.1 sq. km |res_surface = 18 gektar | coordinates = {{coord|33|27|16|N|130|29|10|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamagami toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Fukuoka prefekturasi]] hududida joylashgan kombinatsiyalashgan toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 9,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yamagami Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2433| arxivsana = 2022-06-14| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220614050237/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2433}}</ref>. == Yana qarang == * [[Fukuoka prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] gda5kq2niyd17de6j0pwy23vm2x0ss1 0 1366614 6192583 6000094 2026-07-04T05:17:48Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192583 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Fukuoka prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 326m |dam_height = 60m |dam_width_base = |construction_began = 1986 |opening = 1998 |cost = |res_catchment = 1.4 sq. km |res_surface = 26 gektar | coordinates = {{coord|33|28|06|N|130|30|35|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamaguchi Choseichi toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Fukuoka prefekturasi]] hududida joylashgan toshli toʻgʻon. Toʻgʻon suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1,4 km² ni tashkil etadi. Toʻliq sigʻimda taxminan 26 gektar maydonni egallaydi va 4000 ming kub metr suv sigʻdira oladi<ref>{{Cite web| title = Yamaguchi Choseichi - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3028| arxivsana = 2022-06-14| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220614050444/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3028}}</ref>. == Yana qarang == * [[Fukuoka prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 05j9l3jufn5vkt8cx6w90we2jv97env 0 1366616 6192589 6000096 2026-07-04T05:19:56Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192589 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Fukuoka prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 475m |dam_height = 24m |dam_width_base = |construction_began = 1970 |opening = 1996 |cost = |res_catchment = 3.7 sq. km |res_surface = 10 gektar | coordinates = {{coord|33|45|50|N|130|56|26|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamaguchi toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Fukuoka prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 3,7 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yamaguchi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2435| arxivsana = 2022-06-14| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220614050356/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2435}}</ref>. == Yana qarang == * [[Fukuoka prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] fe2lj0im25vhezyk9re0cl4ty7gyj2a 0 1366618 6192960 6000098 2026-07-04T11:56:34Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192960 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Fukuoka prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 223m |dam_height = 15m |dam_width_base = |construction_began = 1951 |opening = 1954 |cost = |res_catchment = 1440 sq. km |res_surface = 85.3 gektar | coordinates = {{coord|33|20|18|N|130|50|43|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yoake toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Fukuoka prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Uning suv yigʻilish havzasi maydoni 1440 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yoake Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2751| arxivsana = 2022-06-14| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220614050427/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2751}}</ref>. == Yana qarang == * [[Fukuoka prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] k7caitf5l1lpycu7xorly62q41gvmlr 0 1366896 6192572 6000892 2026-07-04T05:11:45Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192572 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Gifu prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 140m |dam_height = 32.3m |dam_width_base = |construction_began = 1972 |opening = 1988 |cost = |res_catchment = 14.3 sq. km |res_surface = 13 gektar | coordinates = {{coord|36|17|07|N|137|15|11|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamada Bosai toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Gifu prefekturasi]]da joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 14,3 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yamada Bosai Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1123| arxivsana = 2022-06-17| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220617052248/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1123}}</ref>. == Yana qarang == * [[Gifu prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 0sbgebzcbie11zu146a63zow5om4hx0 0 1367151 6192451 6001653 2026-07-03T18:57:51Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192451 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Hiroshima prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 125.6m |dam_height = 34.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1956 |cost = |res_catchment = 168.4 sq. km |res_surface = 97 gektar | coordinates = {{coord|34|19|07|N|132|12|23|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Watanose toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 渡之瀬ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Hiroshima prefekturasi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon elektr energiyasi ishlab chiqarish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 168,4 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Watanose Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1957| arxivsana = 2022-07-07| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220707061507/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1957}}</ref>. == Yana qarang == * [[Hiroshima prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] oo5rknpso3pnui1ar6jiv8mj2nmtsg3 0 1368421 6192409 6005234 2026-07-03T18:14:09Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192409 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Xokkaydo prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 172m |dam_height = 25.5m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1925 |cost = |res_catchment = 3.4 sq. km |res_surface = 10 gektar | coordinates = {{coord|43|37|15|N|141|42|16|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Wakka toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 和歌ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Xokkaydo prefekturasi]] hududida joylashgan gruntli toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 3,4 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Wakka Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0011| arxivsana = 2022-07-21| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220721064907/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0011}}</ref>. == Yana qarang == * [[Xokkaydo prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] ea9q52xzb7lv40l7jqb77qhwg2o0erk 0 1368422 6192533 6005239 2026-07-04T04:10:50Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192533 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Xokkaydo prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 84m |dam_height = 33.6m |dam_width_base = |construction_began = 1969 |opening = 1975 |cost = |res_catchment = 32.5 sq. km |res_surface = 42 gektar | coordinates = {{coord|41|50|21|N|140|54|29|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yabetsu toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 矢別ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Xokkaydo prefekturasi]] hududida joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 32,5 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yabetsu Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0094| arxivsana = 2022-07-21| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220721064805/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=0094}}</ref>. == Yana qarang == * [[Xokkaydo prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] pzf6t11pjzho9xw1fnbysrirvcr0p6d 1 1368864 6192869 6006737 2026-07-04T11:12:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192869 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1368866 6192868 6006739 2026-07-04T11:11:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192868 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1379482 6192575 6018248 2026-07-04T05:13:38Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192575 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Hyōgo prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 58m |dam_height = 15.8m |dam_width_base = |construction_began = 1954 |opening = 1968 |cost = |res_catchment = 13.5 sq. km |res_surface = 5 gektar | coordinates = {{coord|34|53|46|N|135|15|04|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamada toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 山田ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Hyogo prefekturasi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 13,5 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yamada Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3588| arxivsana = 2022-07-25| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220725011158/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=3588}}</ref>. == Yana qarang == * [[Hyōgo prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] ppe6yo2rf3upydmbjtuc2oyj31fagds 0 1379512 6192569 6018278 2026-07-04T05:09:58Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192569 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Hyōgo prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 78m |dam_height = 27.3m |dam_width_base = |construction_began = |opening = 1932 |cost = |res_catchment = 1.1 sq. km |res_surface = 4 gektar | coordinates = {{coord|34|46|00|N|135|4|42|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yamada-ike toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 山田池) — [[Yaponiya]]ning [[Hyogo prefekturasi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 1,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yamada-ike - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1473| arxivsana = 2022-07-25| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220725011325/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1473}}</ref>. == Yana qarang == * [[Hyōgo prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] 3wjxml0zvutw87oe9s4ybu8e7q833g4 0 1379567 6192769 6018335 2026-07-04T08:23:12Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192769 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Hyōgo prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 172m |dam_height = 50m |dam_width_base = |construction_began = 1978 |opening = 1991 |cost = |res_catchment = 6.4 sq. km |res_surface = 23 gektar | coordinates = {{coord|34|52|29|N|134|16|53|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yasumuro toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 安室ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Hyogo prefekturasi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 6,4 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yasumuro Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1520| arxivsana = 2022-07-25| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220725011324/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1520}}</ref>. == Yana qarang == * [[Hyōgo prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] bwhn1e7v3ymm3muiao4xcqhaxcp5zqn 0 1379619 6192770 6018388 2026-07-04T08:25:11Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192770 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Hyōgo prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length = 145m |dam_height = 50.5m |dam_width_base = |construction_began = 1970 |opening = 1985 |cost = |res_catchment = 15.5 sq. km |res_surface = 19 gektar | coordinates = {{coord|35|2|41|N|134|36|45|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yasutomi toʻgʻoni''' ([[yaponcha]]: 安富ダム) — [[Yaponiya]]ning [[Hyogo prefekturasi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon suv toshqinlarini nazorat qilish maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 15,5 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yasutomi Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1513| arxivsana = 2022-07-25| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220725011349/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=1513}}</ref>. == Yana qarang == * [[Hyōgo prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] p42qaxb1h5hsbdy16moxwh0fe3z5tqo 1 1403368 6192964 6128932 2026-07-04T11:57:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192964 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403369 6192961 6128933 2026-07-04T11:56:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192961 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403371 6192957 6128935 2026-07-04T11:55:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192957 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403375 6192956 6128939 2026-07-04T11:54:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192956 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403378 6192954 6128942 2026-07-04T11:54:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192954 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403442 6192951 6129020 2026-07-04T11:53:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192951 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403448 6192947 6129031 2026-07-04T11:52:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192947 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403449 6192946 6129032 2026-07-04T11:51:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192946 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403462 6192945 6129047 2026-07-04T11:50:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192945 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403474 6192936 6129064 2026-07-04T11:45:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192936 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403477 6192942 6129068 2026-07-04T11:49:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192942 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403478 6192940 6129069 2026-07-04T11:48:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192940 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403479 6192938 6129070 2026-07-04T11:47:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192938 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1403480 6192937 6129071 2026-07-04T11:46:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192937 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1403581 6192939 6129667 2026-07-04T11:47:52Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192939 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Yisheng elektron artefaktlar muzeyi |original ={{Lang-zh|憶聲電子文物館|s=忆声电子文物馆|first=t|p=Yìshēng Diànzǐ Wénwùguǎn}} |tasvir = |asos_solingan = |joylashuvi =[[Tayvan]], [[Taoyuan]], <br />Jungli tumani |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari ={{coord|24|59|12.3|N|121|14|22.3|E|type:landmark_region:TW|display=inline}} |direktor = |egasi =Action Electronics Co., Ltd. |jamoat_transporti = |oʻtish_yoʻli = |turi = |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Yisheng elektron artefaktlar muzeyi''' ({{Lang-zh|憶聲電子文物館|s=忆声电子文物馆|first=t|p=Yìshēng Diànzǐ Wénwùguǎn}}) [[Tayvan]]ning [[Taoyuan]] shahri, Jungli tumanidagi [[Muzey|muzey]]dir. Muzey Action Electronics Co., Ltd. kompaniyasiga tegishli<ref>{{cite web|url=http://web.action.com.tw/web/extra_info_pg.php?page_type=15&id=34&language=en|title=Action Museum|website=Action Electronics Co., LTD.|accessdate=3 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107025324/http://web.action.com.tw/web/extra_info_pg.php?page_type=15&id=34&language=en|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref>. == Tarix == Muzey Tayvan sanoatida soʻnggi 30 yil davomida qoʻllanilgan [[Elektron komponentlar|elektron komponent]]larning rivojlanishi va taraqqiyotini namoyish etadi<ref>{{cite web|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2014/01/21/2003581796|date=21 January 2014|first1=Wu-hsiung|last1=Hsieh|title=Taoyuan lauds its tourism factories|publisher=Taipei Times|accessdate=3 November 2017}}</ref>. == Arxitekturasi == Muzey 300 m² maydonni egallaydi va Action Electronics Co., Ltd. bosh ofisi binosining birinchi qavatida joylashgan<ref name="tycg.gov.tw">{{cite web|url=https://travel.tycg.gov.tw/en-us/Travel/Attraction/661|title=Action Museum(憶聲電子文物館)|website=Taoyuan Tourism|accessdate=3 November 2017|arxivsana=2017-11-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20171107004953/https://travel.tycg.gov.tw/en-us/Travel/Attraction/661}}</ref>. == Koʻrgazmalar == Muzey besh koʻrgazma maydoniga boʻlingan boʻlib, ular orasida tarixiy boʻlim, tarixiy koʻrgazmalar boʻlimi va mahsulot namoyishi boʻlimi mavjud<ref name="tycg.gov.tw"/>. == Transport == Muzey [[Taoyuan metropoliteni|Taoyuan metrosi]]ning Hingnan stansiyasidan sharqda joylashgan va stansiyaning chiqish yoʻli orqali orqali kirish mumkin. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Yisheng elektron artefaktlar muzeyi}} [[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] 1bl7wp80qlr496x99lgcw6ifp0ds9rt 0 1405388 6192691 6141521 2026-07-04T06:15:00Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192691 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Yangi Taypey sanʼat muzeyi |original ={{Lang-zh|新北市美術館|s=新北市美术馆|first=t|p=Xīnběishì Měishùguǎn}} |tasvir =New Taipei City Art Museum 20231024 (cropped).jpg |asos_solingan =oktyabr, 2023-yil |joylashuvi =Inge tumani, <br />[[Yangi Taypey]], [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]] |keluvchilar = |arxitektor =Kris Yao |koordinatalari ={{Coord|24.95262|N|121.35756|E}} |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |oʻtish_yoʻli = |turi =sanʼat muzeyi |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Yangi Taypey shahri badiiy muzeyi''' yoki '''Yangi Taypey sanʼat muzeyi''' ('''NTMOA'''; {{Lang-zh|新北市美術館|s=新北市美术馆|first=t|p=Xīnběishì Měishùguǎn}}) [[Xitoy Respublikasi|Tayvan]]ning [[Yangi Taypey]] shahri, Inge tumanidagi [[Muzey|muzey]]dir. == Tarixi == [[File:New Taipei City Art Museum 20221027.jpg |thumb|2022-yil oktyabr oyida qurilayotgan Yangi Taypey sanʼat muzeyi.]] Muzey qurilishi uchun tamal toshi qoʻyish marosimi 2018-yil 4-dekabr kuni oʻtkazilgan boʻlib, unda Yangi Taypey meri Erik Chu ishtirok etgan<ref name="auto">{{cite web|last=Teng|first=Pei-ju|url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3589513|date=4 December 2018|title=Groundbreaking ceremony marks start of New Taipei Museum of Arts|publisher=Taiwan News|access-date=31 December 2018}}</ref>. Muzey 2023-yil Tayvan dizayn koʻrgazmasining asosiy pavilyoni sifatida 2023-yil oktabr oyida ochilgan<ref>{{cite web|date=6 September 2023|url=https://news.tvbs.com.tw/english/2233048|title=2023 Taiwan Design Expo set for debut in New Taipei City|website=TVBS NEWS|access-date=19 October 2023}}</ref>. == Arxitekturasi == Muzey meʼmor Kris Yao tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, umumiy kutilayotgan pol maydoni 3,2 gektarni tashkil etadi<ref>{{cite web|url=http://www.jjpan.com/en/portfolio/new-taipei-museum-of-art-new-taipei-city-taiwan/|title=New Taipei Museum of Art, New Taipei City, Taiwan|website=JJP Architects & Planners|access-date=2 May 2017|arxivsana=2019-12-06|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191206203953/https://www.jjpan.com/en/portfolio/new-taipei-museum-of-art-new-taipei-city-taiwan/}}</ref><ref>{{cite web|last=Rosenfield|first=Karissa|url=https://www.archdaily.com/597927/kris-yao-artech-wins-competition-to-design-new-taipei-city-museum-of-art|title=KRIS YAO - ARTECH Wins Competition to Design New Taipei City Museum of Art|date=11 February 2015|publisher=arch daily|access-date=2 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|last=Furuto|first=Alison|url=https://www.archdaily.com/178460/new-taipei-city-museum-of-art-proposal-federico-soriano-pelaez|title=New Taipei City Museum of Art Proposal / Federico Soriano Pelaez|date=25 October 2011|publisher=arch daily|access-date=2 May 2017}}</ref>. Unda yer ustida 8 qavat va yer ostida 3 qavat boʻladi. Tarkibiga koʻrgazma zallari, majlislar zali, bolalar sanʼati makoni, omborxona va boshqalar kiradi<ref name="auto"/>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} {{DEFAULTSORT:Yangi Taypey sanʼat muzeyi}} [[Turkum:Tayvandagi muzeylar]] soiwzpbvive6574u59ujsa9ijb6xubj 0 1406118 6192538 6147522 2026-07-04T04:38:38Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192538 wikitext text/x-wiki {{Toʻgʻon | location = [[Saga prefekturasi]], Yaponiya | location_map = Yaponiya | location_map_caption= {{PAGENAME}} joylashuvi |dam_length =199m |dam_height = 32.5m |dam_width_base = |construction_began = 1981 |opening = 1993 |cost = |res_catchment = 2.1 sq. km |res_surface = 13 gektar | coordinates = {{coord|33|8|33|N|129|57|01|E|type:landmark_region:JP|display=inline,title}} }} '''Yahazu toʻgʻoni''' — [[Yaponiya]]ning [[Saga prefekturasi]]da joylashgan gravitatsion turdagi toʻgʻon. Toʻgʻon sugʻorish va suv taʼminoti maqsadida foydalaniladi. Suv yigʻilish havzasi maydoni 2,1 km² ni tashkil etadi<ref>{{Cite web| title = Yahazu Dam - Dams in Japan| accessdate = 2022-02-22| url = http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2558| arxivsana = 2022-03-05| arxivurl = https://web.archive.org/web/20220305093129/http://damnet.or.jp/cgi-bin/binranA/enAll.cgi?db4=2558}}</ref>. == Yana qarang == * [[Saga prefekturasi toʻgʻonlari ro‘yxati]] == Manbalar == {{manbalar}} {{Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqola}} [[Turkum:Yaponiyadagi to‘g‘onlar]] [[Turkum:Yaponiya to‘g‘onlariga oid chala maqolalar]] fnkx3ymq43u201p88r51raiuv0bzsmd 0 1406714 6192490 6186975 2026-07-03T23:03:08Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192490 wikitext text/x-wiki {{Til bilgiqutisi | nomi = Xalqaro imo-ishora | asl_nomi = International Sign | tasvir = International Sign written in SignWriting.png | davlatlar = Xalqaro | mintaqa = Turli imo-ishora tillari o‘rtasidagi aloqa va karlar o‘rtasidagi xalqaro muloqot | so‘zlashuvchilar = | sana = | til_turi = Imo-ishora tili | til_oilasi = [[Pidjin]] | lahjalar = | ISO_639_3 = ils }} '''Xalqaro imo-ishora tili''' — bu turli xil vaziyatlarda, ayniqsa, Butunjahon karlar federatsiyasi kongresslari kabi uchrashuvlarda<ref>{{cite web |last1=Langensiepen |first1=Katrin |title=EU State of the Union: Why no sign Language interpretation? |url=https://www.theparliamentmagazine.eu/news/article/eu-state-of-the-union-why-no-sign-language-interpretation |website=The Parliament Magazine |publisher=Merit Group |access-date=20 February 2022 |date=15 September 2021 |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602230406/https://www.theparliamentmagazine.eu/news/article/eu-state-of-the-union-why-no-sign-language-interpretation |url-status=live}}</ref>, ayrim [[Yevropa Ittifoqi]] muassasalarida<ref name="WASLI-IS">{{cite web |title=International Sign Interpreter |url=https://wasli.org/is-interpreter |website=World Association of Sign Language Interpreters |publisher=WASLI |access-date=20 February 2022 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326003417/https://wasli.org/is-interpreter |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Pelea |first1=Alina |title=International Sign: Interested in perfecting your skills as an interpreter in international sign |url=https://ec.europa.eu/education/knowledge-centre-interpretation/knowledge-centre-communities/international-sign_en |website=Knowledge Centre on Interpretation |publisher=European Commission |access-date=20 February 2022 |archive-date=20 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220202335/https://ec.europa.eu/education/knowledge-centre-interpretation/knowledge-centre-communities/international-sign_en |url-status=live}}</ref><ref name="ISTerp">{{cite journal|last1=de Wit|first1=Maya|last2=Crasborn|first2=Onno|last3=Napier|first3=Jemina|title=Interpreting international sign: mapping the interpreter's profile|journal=The Interpreter and Translator Trainer|date=25 January 2021|volume=15|issue=2|pages=205–24|doi=10.1080/1750399X.2020.1868172|s2cid=234031206|doi-access=free|hdl=2066/230291|hdl-access=free}}</ref>, [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti|BMTning]] baʼzi konferensiyalarida<ref name="WASLI-IS2">{{cite web |title=International Sign Interpreter |url=https://wasli.org/is-interpreter |website=World Association of Sign Language Interpreters |publisher=WASLI |access-date=20 February 2022 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326003417/https://wasli.org/is-interpreter |url-status=live}}</ref><ref name="ISTerp2">{{cite journal|last1=de Wit|first1=Maya|last2=Crasborn|first2=Onno|last3=Napier|first3=Jemina|title=Interpreting international sign: mapping the interpreter's profile|journal=The Interpreter and Translator Trainer|date=25 January 2021|volume=15|issue=2|pages=205–24|doi=10.1080/1750399X.2020.1868172|s2cid=234031206|doi-access=free|hdl=2066/230291|hdl-access=free}}</ref><ref>{{cite report|publisher=World Federation of the Deaf|date=August 2013|title=International Sign Interpretation at United Nations Meetings|url=http://wasli.org/wp-content/uploads/2013/09/WFD-WASLI-IS-Interpreter-Statement.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104100935/http://wasli.org/wp-content/uploads/2013/09/WFD-WASLI-IS-Interpreter-Statement.pdf|archive-date=2014-01-04|url-status=live|page=|docket=|quote=|access-date=2026-05-25|archivedate=2014-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104100935/http://wasli.org/wp-content/uploads/2013/09/WFD-WASLI-IS-Interpreter-Statement.pdf}}</ref>, shuningdek, qator akademik anjumanlarda xalqaro yordamchi til sifatida qoʻllaniladigan aralash [[imo-ishora tili]]<ref name=":0">Supalla, T. and Webb, R. (1995). „The grammar of international sign: A new look at pidgin languages.“ In: Emmorey, Karen / Reilly, Judy S. (eds): ''Language, gesture, and space.'' (International Conference on Theoretical Issues in Sign Language Research) Hillsdale, N. J. : Erlbaum (p. 347).</ref><ref>{{Cite journal|last=Kusters|first=Annelies|date=2021-06-19|title=International Sign as a conference language|url=https://mobiledeaf.org.uk/presentations/isconferencelanguage/|journal=10th Deaf Academics and Researchers Conference|type=Presentation|language=International Sign with spoken English interpretation|location=Montréal, Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20250804193013/https://mobiledeaf.org.uk/presentations/isconferencelanguage/|archive-date=2025-08-04}}</ref>. Bundan tashqari, u Deflimpiya oʻyinlari, „[[Miss & Mister Deaf World]]“, „[[Eurovision qoʻshiq tanlovi|Eurovision]]“ kabi tadbirlarda, shuningdek, sayohat va norasmiy muloqot jarayonlarida ham ishlatiladi<ref>{{cite web |title=Eurovision 2016 to be broadcast with international sign performances |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2016-to-be-broadcast-with-international-sign-performances |publisher=Eurovision Song Contest |access-date=20 February 2022 |date=22 April 2016 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326003417/https://eurovision.tv/story/eurovision-2016-to-be-broadcast-with-international-sign-performances |url-status=live}}</ref>. Tilshunoslar „''Xalqaro imo-ishora tili''“ atamasi aynan nimani anglatishi borasida hali bir toʻxtamga kelmaganlar va uning tajribaga asoslangan lugʻatlari ham yetarli emas. == Tarixi == Gʻarb va Yaqin Sharq dunyosidagi eshitish qobiliyati cheklangan insonlar 2000 yildan buyon imo-ishora tili orqali oʻzaro muloqot qilishdan foydalanib, toʻplanib kelishgan<ref>Woll, Bencie and Ladd, Paddy (2003). Deaf communities. In M. Marschark and P. Spencer (eds.), The Handbook of Deaf Studies, Language and Education (pp. 151-163). Oxford: Oxford University Press.</ref>. Turli xil imo-ishora tili bilimiga ega boʻlgan karlar oʻzaro uchrashganda, xoh u norasmiy shaxsiy vaziyat boʻlsin, xoh rasmiy xalqaro darajadagi tadbir boʻlsin, ushbu muloqot natijasida turli xil imo-ishora tillari yuzaga kelgan. Shu sababli, karlar XIX asr boshlaridan buyon sport yoki madaniy tadbirlarda xalqaro muloqot uchun oʻziga xos yordamchi imo-ishora tizimidan foydalanib kelishadi<ref>McKee R., Napier J. (2002), citing: * Moody, B. (n.d.). International communication among deaf people. Unpublished, undated manuscript. * Scott Gibson, L. & R. Ojala (1994). „International Sign Interpreting.“ Paper presented to the Fourth East and South African Sign Language Seminar, Uganda, August 1994.</ref>. Xalqaro imo-ishora tizimini standartlashtirish zaruriyati 1951-yilda, [[Butunjahon karlar federatsiyasi]] tashkil etilgan birinchi Butunjahon karlar kongressida muhokama qilingan. Keyingi yillarda, turli tillarda soʻzlashuvchi delegatlar oʻzaro muloqot qilishlari natijasida aralash til shakllandi va 1973-yilda Butunjahon karlar federatsiyasi qoʻmitasi („Imo-ishoralarni birlashtirish komissiyasi“) standartlashtirilgan lugʻatni nashr etdi. Ular tilni oʻrganish oson boʻlishi uchun „turli mamlakatlardagi kar insonlar tomonidan keng qoʻllaniladigan, tabiiy ravishda yuzaga kelgan va tushunishga oson imo-ishoralarni“ tanlab oldilar. Komissiya tomonidan 1975-yilda nashr etilgan „''Gestuno: International Sign Language of the Deaf''“ kitobi 1470 ta imo-ishoradan iborat lugʻat roʻyxatini oʻz ichiga oladi. Gestuno nomi „imo-ishora“ va „birlik“ soʻzlariga ishora qilgan holda tanlangan<ref>{{Cite book |last=Rosenstock |first=Rachel |date=2016 |title=International Sign: Linguistic, Usage, and Status Issues |url=https://archive.org/details/internationalsig0000unse |series=Gallaudet Sociolinguistics |publisher=Gallaudet University Press |location=Washington, DC |isbn=978-1-56368-657-3 |last2=Napier |first2=Jemina}}</ref>. == Tavsifi == Xalqaro imo-ishora tili umumiy imo-ishora tiliga ega boʻlmagan ikki suhbatdosh oʻrtasidagi oʻta oʻzgaruvchan muloqot turi sifatida taʼriflanadi<ref name=":2">{{Cite journal|last=Green|first=E. Mara|date=2014|title=Building the tower of Babel: International Sign, linguistic commensuration, and moral orientation|url=https://archive.org/details/sim_language-in-society_2014-09_43_4/page/445|journal=Language in Society|volume=43|issue=4|pages=445–465|doi=10.1017/S0047404514000396|s2cid=147662111|issn=0047-4045}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Hiddinga|first1=Anja|last2=Crasborn|first2=Onno|date=2011|title=Signed languages and globalization|url=https://pure.uva.nl/ws/files/1155047/104594_Hiddinga_Crasborn2011.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923105835/https://pure.uva.nl/ws/files/1155047/104594_Hiddinga_Crasborn2011.pdf|archive-date=2017-09-23|url-status=live|journal=Language in Society|volume=40|issue=4|pages=483–505|doi=10.1017/S0047404511000480|s2cid=14010408|issn=0047-4045}}</ref>. Aksariyat mutaxassislar texnik jihatdan xalqaro imo-ishora tilini toʻlaqonli til deb hisoblamaydilar, aksincha, uni bevosita muloqot jarayonida yuzaga keladigan aloqa shakli deb biladilar. U koʻproq ikonik (tasviriy) yoki [[Mim|pantomimik]] tuzilmalarga tayanishi bilan ajralib turadi; shuningdek, xalqaro imo-ishora tilida soʻzlashuvchilar yaqin atrofdagi narsalarga ishora qilishlari ham mumkin. Butunjahon karlar federatsiyasi va [[Yevropa karlar ittifoqi]] kabi tadbirlarda maʼlum darajada standartlashtirish amalga oshirilsa-da, bu faqat lugʻat boyligi bilan cheklanadi va grammatikani qamrab olmaydi<ref name=":3" />. Xalqaro imo-ishora tilining aynan nima ekani borasida yagona toʻxtam mavjud emas. Bu atama yo umumiy tilga ega boʻlmagan notanish kishilarning oʻzaro muloqot qilish usulini, yoki doimiy aloqada boʻlgan bir guruh odamlar tomonidan qoʻllaniladigan anʼanaviy shaklni anglatishi mumkin<ref name=":1">{{Cite book |last=Whynot |first=Lori |date=2015 |chapter=Telling, Showing, and Representing: Conventions of the Lexicon in International Sign Expository Text |title=International sign: linguistic, usage, and status issues |url=https://archive.org/details/internationalsig0000unse |publisher=Gallaudet Univ Press |location=Washington, D.C. |isbn=978-1-56368-657-3 |oclc=936854431}}</ref>. „Xalqaro imo-ishora tili“ atamasining qoʻllanilishi uni standartlashtirilgan muloqot shakli degan notoʻgʻri tushunchaga ham olib kelishi mumkin. Eshitish qobiliyati cheklangan insonlar odatda faqat bitta imo-ishora tilini biladilar. Turli mamlakatlardan kelgan soʻzlashuvchilar oʻzaro xalqaro imo-ishora tilidan oʻz-oʻzidan foydalanishlari mumkin va bu muloqot koʻpincha muvaffaqiyatli kechadi. Bunday muvaffaqiyat bir necha omillar bilan bogʻliq. Birinchidan, xalqaro imo-ishora tilida muloqot qiluvchilar maʼlum darajada umumiy kontekstual bilimga ega boʻladilar. Ikkinchidan, soʻzlashuvchilar ingliz tili kabi ogʻzaki tillar haqidagi umumiy tushunchalardan foydalanishlari mumkin. Uchinchidan, ikonik belgilar va pantomimadan foydalanish muloqotni ancha osonlashtiradi<ref name=":3" />. == Manbalar == {{manbalar|3}} {{Authority control}} [[Turkum:Imo-ishora tillari]] 5iqgqyyppwflyssnl6apc91lq43agsc 0 1407161 6192733 6153667 2026-07-04T06:33:09Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192733 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot bilgiqutisi | Tashkilot rasmiy sayti = {{URL|https://www.onned.gr|onned.gr}} | nomi = Yangi demokratik yoshlar tashkiloti <br>Οργάνωση Νέων Νέας Δημοκρατίας | native_name = Οργάνωση Νέων Νέας Δημοκρατίας | logo = | Tashkilotning to‘liq nomi = | Qisqartmasi = ONNEA | Tashkil qilingan vaqti = oktyabr 1974-yil | Joylashgan joyi = Gretsiya | Tashkilotning bugungi kundagi rahbari = Orfeas Georgiou | chairman = [[Orfeas Georgiou]] | colorcode = blue | turi = yoshlar tashkiloti | maqsadi = Konservativ liberalizm | founded = oktyabr 1974 | headquarters = | ideologiya = [[Conservative liberalism]] | treasurer = | 1st vice chairman = | vice-chairman = Panagiotis Lebesis <br/> Ioannis Fytopoulos | secretary general = | international = [[International Young Democrat Union]] | regional1_type = European | regional1_name = [[Youth of the European People's Party]] | student = | mother party = [[New Democracy (Greece)|New Democracy]] | website = | xaritada = }} '''Yangi Demokratik Yoshlar Tashkiloti''' ({{lang-el|Οργάνωση Νέων Νέας Δημοκρατίας, ΟΝΝΕΔ}}) — markaz-oʻng liberal [[Gretsiya|Gretsiya]] siyosiy partiyasi boʻlgan Yangi Demokratiyaning yoshlar tashkilotidir. U 1974-yilda Yangi Demokratiyaning yosh aʼzolari tomonidan tashkil etilgan. == Universitetlar va maktablar == Universitetlar va texnik kollejlarda Yangi Demokratiya Yoshlar Tashkiloti aʼzolari DAP-NDFK (Demokratik yangilanish tashabbusi — Yangi demokratik talabalar harakati) tarkibida, maktablarda esa MAKI tarkibida faoliyat yuritadilar. == Nikos Temponerasning oʻldirilishi == 1990–1991-yillardagi talabalar norozilik namoyishlari davomida, Yangi Demokratiyaning taʼlim toʻgʻrisidagi qonun loyihasiga qarshi chiqishlar paytida, ONNED aʼzolari [[Patras]]dagi egallab olingan maktabga hujum qilgan va ONNEDning mahalliy boʻlimi prezidenti Giannis Kalampokas maktab egallanishini qoʻllab-quvvatlagan hamda mazkur taʼlim qonuniga qarshi boʻlgan soʻl qarashdagi oʻqituvchi Nikos Temponerasni oʻldirgan<ref>{{Cite web |last=Σήμερα .gr |first=Σαν |title=Η δολοφονία του Νίκου Τεμπονέρα |url=https://www.sansimera.gr/articles/383 |access-date=2022-10-20 |website=Σαν Σήμερα .gr |language=el }}{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Taniqli raislar == * [[Anastasios Papaligouras]] (1976–1977) * [[Vasilis Michaloliakos]] (1982–1984) * [[Vangelis Meimarakis]] (1984–1987) * [[Georgios Voulgarakis]] (1987–1989) * [[Kostis Chatzidakis]] (1992–1994) * [[Evripidis Stylianidis]] (1994–1995) * [[Andreas Papamimikos]] (2010–2013) * [[Sakis Ioannidis]] (2013–2016) * [[Kostas Dervos]] (2016–2019) * [[Pavlos Marinakis]] (2019–2022) * [[Orfeas Georgiou]] (2022–hozirgacha) == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Gretsiyadagi yoshlar tashkilotlari]] qc1bsbuq5ws2r9cid7om6pceq8kkwpz 0 1407603 6192279 6156446 2026-07-03T15:20:43Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 1 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192279 wikitext text/x-wiki {{Musiqiy kollektiv bilgiqutisi | guruh_nomi = Voltaj | tasvir = 20150512 ESC 2015 Voltaj 4924.jpg | izoh = Voltaj 2015-yilda | faoliyat = 1982-hozirgacha | kelib_chiqishi = | mamlakat = [[Buxarest]], [[Romania]] | janr = | leybl = | tarkib = Călin Goia <br />Gabi "Porcus" Constantin <br />Adrian M. Cristescu <br />Valeriu "Prunus" Ionescu <br />Oliver Sterian | sobiq_tarkib = Cristi Minculescu <br />Adrian Ilie <br />Dan Cimpoieru<br />Horațiu Rad <br />Nikki Dinescu<br />Gabi Nacu <br />Cristi Ilie<br />Amedeo Bolohoi<br />Dan Mateescu<br />Doru "M.S." Istudor<br />Bogdan Cristea<br />Cristi Marinescu<br />Doru Borobeică<br />Manuel Savu <br />Eugen "Brebu" Sălceanu<br />Florin "Dog" Ionescu<br />Paul "Pampon" Neacșu<br />Bobby "Bobiță" Stoica<br />Tavi Colen | vebsayt = {{URL|http://www.voltaj.ro/}} }} '''Voltaj''' ({{lang-ro|voltage}}) — [[ruminiya]]lik pop-rok guruhi. U [[Ruminiya]] tarixidagi eng muvaffaqiyatli musiqiy jamoalardan biri sifatida eʼtirof etilgan. Guruh „20“, „De la capăt“ va „De mâine“ kabi ommabop qoʻshiqlari bilan keng shuhrat qozongan. == Tarixi == Voltaj [[1982-yil]]da [[Buxarest]] shahrida Horațiu Rad (bas-gitara), Nikki Dinescu (baraban), Gabi Nacu (gitara), Cristi Minculescu (vokal) va Adrian Ilie (gitara) tomonidan tashkil etilgan<ref>[http://catmusic.ro/artists/voltaj/ „Voltaj Biography“]. catmusic.ro. Retrieved 9 May 2020</ref>. Dastlab guruhning musiqiy uslubi [[hard-rok]]ning boʻlgan boʻlib, u [[Ruminiya]] sahnasidagi anʼanaviy hevi-metallning ilk namoyondalaridan biri hisoblangan<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=XggSsJsy4E0"Compilation of early voltaj demos"]. youtube.com. Retrieved 9 May 2020</ref>. Bu davr mobaynida guruh tarkibida koʻplab oʻzgarishlar yuz bergan. Ichki kelishmovchiliklar natijasida ''Voltaj 88''' nomi bilan tanilgan ikkinchi Voltaj jamoasi ham shakllangan. Ushbu guruh [[1990-yil]]larda bir nechta albom chiqarishga muvaffaq boʻlgan. [[1996-yil]]da chiqarilgan ilk albomi — „Pericol de Moarte“ vaqtiga kelib, dastlabki tarkibdan faqat barabanchi Nikki Dinescu qolgan edi. Albomda vokal ijrochisi sifatida Tavi Colen ham ishtirok etgan. Mazkur albom Voltajning hevi-metall uslubida yozilgan yagona studiyaviy albomi hisoblanadi. [[1998-yil]]dan boshlab guruhning qolgan ikki aʼzosi — bas-gitarachi Vali Ionescu va gitarachi Gabi Constantin yangi tarkibni shakllantirdi. Ular klavishchi Bobby Stoicani jamoaga jalb qildilar, u esa vokalist Călin Goiani guruh safiga olib keldi. Goiyaning vokali va ijodiy yondashuvi bilan Voltajning mashhurligi hamda muvaffaqiyati tez sur’atlarda osha boshladi. „Risc Maxim 2“ albomi chiqarilishi bilan guruh oʻz uslubini elektron musiqa taʼsiridagi pop-rok yoʻnalishiga oʻzgartirdi. [[2002-yil]]da jamoaga barabanchi Oliver Sterian qoʻshildi. U marhum [[Valeriu Sterian]]ning oʻgʻli hisoblanadi. „20 ani“, „Albinuța“, „De mâine“, „De la capăt“ va „Doar pentru ea“ kabi koʻplab xit qoʻshiqlarni chiqargan Voltaj [[Ruminiya]]ning eng mashhur musiqiy guruhlaridan biriga aylangan. Voltaj [[2005-yil]]da [[MTV Europe Music Awards 2005]] marosimida „Eng yaxshi ruminiyalik guruh“ mukofotiga sazovor boʻlgan. Jamoa [[Selecția Națională 2015]] tanlovida gʻolib chiqqach, [[Ruminiya]] nomidan „[[Eurovision qoʻshiq tanlovi 2015|Eurovision–2015]]“ tanlovida „De la capăt“ qoʻshigʻi bilan ishtirok etgan. Ular yarim final bosqichidan muvaffaqiyatli oʻtib, finalda 35 ball toʻplagan va 15-oʻrinni egallagan<ref>{{cite web|url=http://eurovoix.com/2015/03/08/romania-voltaj-wins-selectia-nationala-2015/|title=Romania: Voltaj Wins Selectia Nationala 2015!|work=Eurovoix.com|last=Granger|first=Anthony|date=8 March 2015|access-date=8 March 2015}}</ref>. == Guruh aʼzolari == === Hozirgi aʼzolar === * Călin Goia (vokal) * Gabi Constantin (elektron gitara) * Adrian Cristescu (klavishli cholgʻular) * Valeriu Ionescu (bas-gitara) * Oliver Sterian (baraban) === Sobiq aʼzolari === * Cristi Minculescu (vokal) * Adrian Ilie (gitara) * Dan Cimpoieru (gitara) * Horațiu Rad (bas-gitara) * Nikki Dinescu (baraban) * Gabi Nacu (gitara) * Cristi Ilie (vokal) * Amedeo Bolohoi (gitara) * Dan Mateescu (bas-gitara) * Doru Istudor (baraban) * Bogdan Cristea (vokal) * Cristi Marinescu (gitara) * Doru Borobeică (bas-gitara) * Manuel Savu (gitara) * Eugen Sălceanu (klavishli cholgʻular) * Florin Ionescu (baraban) * Paul Neacșu (baraban) * Bobby Stoica (klavishli cholgʻular) * Tavi Colen (vokal) == Diskografiyasi == === Studioviy albomlari === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col"| Nomi ! scope="col"| Maʼlumotlar |- ! scope="row"| ''Pericol de moarte'' (Deadly Danger) | * Chiqarilgan: 1996 * Leybl: [[Roton Music]] |- ! scope="row"| ''Risk Maxim 2'' | * Chiqarilgan: 1999 * Leybl: [[Roton Music]] |- ! scope="row"| ''Bungee'' | * Chiqarilgan: 2000 * Leybl: [[Roton Music]] |- ! scope="row"| ''3D'' | * Chiqarilgan: 2001 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''424'' | * Chiqarilgan: 2002 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''Povestea oricui'' (Anyoneʼs Story) | * Chiqarilgan: 2004 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''Revelator'' | * Chiqarilgan: 2006 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''V8'' | * Chiqarilgan: 2009 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''Dă vina pe Voltaj'' (Blame Voltaj) | * Chiqarilgan: 2012 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''X'' | * Chiqarilgan: 2016 * Leybl: [[Cat Music]] |- ! scope="row"| ''Ca La 20 De Ani'' | * Chiqarilgan: 2019 * Leybl: [[Cat Music]] |} === Singllar === ==== Asosiy ijrochi sifatida ==== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Nomi ! scope="col" rowspan="2"| Yil ! scope="col" colspan="2"| Chartlardagi eng yaxshi natijasi ! scope="col" rowspan="2"| Albom |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br /><ref name="AUT">{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Voltaj|title=Discografie Voltaj|publisher=Austrian Charts Portal. Hung Medien (Steffen Hung)|last=Hung|first=Steffen}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Tónlistinn|ICE]] |- ! scope="row"| „Asta-i viaţa“ (''Thatʼs Life'') | 1999 | — || — | ''Risk Maxim 2'' |- ! scope="row"| „…Tu“ (''You'') | rowspan="2"| 2002 | — || — | rowspan="3"| ''424'' |- ! scope="row"| „Scrisoare“ (''Letter'') | — || — |- ! scope="row"| „Noapte bună“ (''Good Night'') | 2003 | — || — |- ! scope="row"| „One Day I’ll Win“ | 2005 | — || — | ''Remix'' |- ! scope="row"| „Da vina pe voltaj“ | 2012 | — || — | ''Da vina pe voltaj'' |- ! scope="row"| „Meci De Box“ | rowspan="2"| 2014 | — || — | rowspan="3"| ''X'' |- ! scope="row"| „[[De la capăt]]“ | 70 || 48 |- |- ! scope="row"| „Om“ | rowspan="2"| 2020 | — || — |- |} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.voltaj.ro/ Official site]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20091006081024/http://trazneata.radiolynx.ro/2008/04/23/bobby-stoica-voltaj-remember-coke-live-2oo7/ Interview Bobby Stoica (keyboardist Voltaj)] *[https://web.archive.org/web/20090719074956/http://trazneata.radiolynx.ro/2009/05/09/ultimul-album-voltaj-interviu-calin-goia-audio/ Interview Calin Goia (singer Voltaj)] [[Turkum:Eurovision ishtirokchilari]] [[Turkum:MTV Europe Music Award sovrindorlari]] [[Turkum:1982-yilda tashkil etilgan musiqiy guruhlar]] 8eabbsnu2kurb3sb24uubhnxopvwcsh 1 1408661 6192908 6159063 2026-07-04T11:33:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192908 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408662 6192910 6159064 2026-07-04T11:34:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192910 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408666 6192912 6159069 2026-07-04T11:35:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192912 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408668 6192906 6159071 2026-07-04T11:32:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192906 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408671 6192916 6159075 2026-07-04T11:36:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192916 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408674 6192905 6159080 2026-07-04T11:31:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192905 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408676 6192918 6159082 2026-07-04T11:37:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192918 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408678 6192904 6159085 2026-07-04T11:30:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192904 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408681 6192902 6159089 2026-07-04T11:29:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192902 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1408685 6192900 6159093 2026-07-04T11:28:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192900 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1410309 6192531 6163223 2026-07-04T03:57:05Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192531 wikitext text/x-wiki {{Muzey |nomi =Jidda mintaqaviy arxeologiya <br>va etnografiya muzeyi |original = |tasvir =قصر خزام جدة.jpg |asos_solingan = |joylashuvi =[[Jidda]], <br>[[Saudiya Arabistoni]] |keluvchilar = |arxitektor = |koordinatalari = |direktor = |egasi = |jamoat_transporti = |o'tish_yo'li = |turi =arxeologiya va etnografiya |toʻplam = |havola = |sayt = |Commons = }} '''Xuzam saroyi''' [[Saudiya Arabistoni]]ning [[Jidda]] shahridagi yirik [[Saroy (qasr)|saroy]] va [[Muzey|muzey]]dir. Unda '''Jidda mintaqaviy arxeologiya va etnografiya muzeyi''' joylashgan. == Tarixi va bino == Muzey Jiddaning janubidagi Al-Nuzlah al-Yamaniya mahallasida joylashgan tarixiy Xuzam saroyida joylashgan. Bino 1928-yildan 1932-yilgacha qirollik saroyi sifatida [[Muhammad bin Ladin|Muhammad bin Laden]] rahbarligida qurilgan{{Manba kerak|date=March 2021}}. Kaliforniya standart neft kompaniyasi bilan neft kelishuvi Saudiya Arabistoni nomidan [[Abdullah Sulaymon]] va kompaniya nomidan Lloyd N. Hamilton tomonidan 1933-yilda Jidda shahridagi Xuzam saroyida imzolangan<ref>{{cite journal|author=Rasoul Sorkhabi|title=The Emergence of the Arabian Oil Industry|journal=GEOExPro|date=2008|volume=5|issue=6|url=https://www.geoexpro.com/articles/2008/06/the-emergence-of-the-arabian-oil-industry|archive-date=1 June 2021|access-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601235624/https://www.geoexpro.com/articles/2008/06/the-emergence-of-the-arabian-oil-industry|url-status=dead|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601235624/https://www.geoexpro.com/articles/2008/06/the-emergence-of-the-arabian-oil-industry}}</ref><ref>{{cite thesis|author=Mohammad Zaid Al Kahtani|title=The Foreign Policy of King Abdulaziz (1927- 1953)|url=https://etheses.whiterose.ac.uk/529/1/uk_bl_ethos_412035.pdf|location=University of Leeds|access-date=2 January 2021|page=215|degree=PhD|date=October 2004}}</ref><ref>{{cite thesis|author=Fahd M. Al Nafjan|title=The Origins of Saudi-American Relations: From recognition to diplomatic representation (1931-1943)|url=https://www.proquest.com/docview/303791009|access-date=10 May 2021|location=University of Kansas|page=141|degree=PhD|date=1989|id={{ProQuest|303791009}}}}</ref>. Dar Al-Arkan koʻchmas mulk (DAAR)<ref>{{cite web| url=http://www.zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20081017094619 | title=Dar Al Arkan announces the launch by the Custodian of the Two Holy Mosques King Abdullah bin Abdul Aziz of a project to develop Qasr Khozam area in the center of Jeddah city | date=17 October 2008 | website=zawya.com }}</ref> ikki muqaddas masjid xizmatkori tomonidan 2008-yil 11-oktyabrda hududni rivojlantirishga tayinlangan{{Manba kerak|date=March 2021}}. == Koʻrgazmalar == Toʻplamga yaqin atrofdagi Vadi Fotimada topilgan, [[Ashel madaniyati|Ashel]] davriga oid [[Tosh davri|tosh asri]] artefaktlaridan tortib, bir necha islomdan avvalgi madaniyatlarga oid buyumlar, islomning yuksalishini yorituvchi ashyolar hamda saroy qirollik oilasi tomonidan foydalanilgan oʻsha davrga tegishli yodgorliklar kiradi. Ikkinchi toʻplamda esa mintaqaning yaqindagi madaniyatini tasvirlovchi etnografik buyumlar saqlanadi{{Manba kerak|date=March 2021}}. == Manbalar == {{manbalar}} {{Tashqi_havolalar}} [[Turkum:Saudiya Arabistonidagi muzeylar]] o9zni1asdx52f5yqr4foswee1ap7zh4 0 1410954 6192449 6164996 2026-07-03T18:49:03Z Uzsport 71490 6192449 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot bilgiqutisi | nomi = Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi | tasvir = | abbreviation = Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi | motto = | formation = [[2019-yil]] 23-oktyabr | extinction = | type = Nodavlat notijorat tashkiloti | status = amalda | purpose = Oʻzbekistonda [[Aralash jang sanʼati]]ni rivojlantirish, ommalashtirish va tartibga solish | headquarters = [[Toshkent shahri]] | location = | region_served = {{UZB}} | membership = [[Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] (IMMAF)<br/>Osiyo aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi (AMMA) | language = Oʻzbek<br/>Rus<br/>Ingliz | xaritada = | leader_title = Rais | leader_name = [[Aziz Toshpoʻlatov]] | secretary general = Xojiakbar Hakimov | main_organ = | parent organization = | affiliations = | num_staff = | num_volunteers = | budget = | website = }}<nowiki> </nowiki>'''Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi''' (inglizcha: ''Uzbekistan Mixed Martial Arts Association'') — [[Oʻzbekiston]]da [[Aralash jang sanʼati|aralash jang sanʼatlarini]] rivojlantirish, sportchilarni tayyorlash hamda milliy va xalqaro MMA musobaqalaridagi ishtirokni muvofiqlashtiruvchi sport tashkiloti. Assotsiatsiya [[International Mixed Martial Arts Federation|Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] — IMMAFning Oʻzbekistondagi aʼzo tashkiloti hisoblanadi.<ref name="IMMAFmembers">{{cite web |url=https://immaf.org/about/national-federations/ |title=National Federations |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya 2019-yil 23-oktyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan.<ref name="IMMAFwelcome">{{cite web |url=https://immaf.org/2020/05/27/immaf-welcomes-the-uzbekistan-mma-association/ |title=IMMAF welcomes the Uzbekistan MMA Association |date=2020-05-27 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Tashkilotning asosiy vazifalari havaskor va professional MMA sportchilarini tayyorlash, mamlakat chempionatlari va hududiy musobaqalarni oʻtkazish, murabbiylar hamda hakamlar malakasini oshirish va Oʻzbekiston terma jamoalarining xalqaro musobaqalardagi ishtirokini taʼminlashdan iborat.<ref name="IMMAFwelcome"/> == Tarixi == === Tashkil etilishi === Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi 2019-yilda tashkil etilgan. Tashkilot 2019-yil 23-oktyabrda davlat roʻyxatidan oʻtkazilib, Oʻzbekistonda MMAni rasman boshqaruvchi tashkilot sifatida faoliyat boshlagan.<ref name="IMMAFwelcome"/> 2019-yil 10-noyabr kuni oʻtkazilgan assotsiatsiya yigʻilishida [[Otabek Umarov]] tashkilotning birinchi prezidenti etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://www.gazeta.uz/oz/2019/11/11/uz-mma/ |title=Otabek Umarov Oʻzbekiston Aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi prezidenti etib saylandi |date=2019-11-11 |website=Gazeta.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning ilk rahbariyati tarkibiga MMA jangchisi [[Murod Xontoʻrayev]] vitse-prezident va Zafar Qahramonov ijrochi direktor sifatida kirgan.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/bakhodir-kurbanov-and-otabek-umarov-meet-with-mma-wrestlers/ |title=Bakhodir Kurbanov and Otabek Umarov meet with MMA wrestlers |date=2020-08-18 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya tashkil etilganidan keyin Toshkentda GFC-20 professional MMA turniri va mamlakat chempionati oʻtkazildi. GFC-20 turnirida rossiyalik sobiq [[Ultimate Fighting Championship|UFC]] chempioni [[Xabib Nurmagomedov]] ham faxriy mehmon sifatida qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://zamin.uz/uz/sport/62875-habib-nurmagomedov-ufc-bilan-kelishilsa-humo-arenada-jang-utkazishga-roziman.html |title=Habib Nurmagomedov: UFC bilan kelishilsa, Humo Arenada jang oʻtkazishga roziman |website=Zamin.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Xalqaro federatsiyalarga qoʻshilishi == 2020-yil 9-fevral kuni Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi IMMAF kengashi tomonidan tashkilotga kuzatuvchi maqomidagi yangi aʼzo sifatida qabul qilindi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2020/02/09/immaf-boards-approves-2020-action-plans-welcomes-uzbekistan-as-new-member/ |title=IMMAF Board approves 2020 action plans and welcomes Uzbekistan as new member |date=2020-02-09 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Shu yigʻilish doirasida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikiston vakillarini birlashtiruvchi Markaziy Osiyo MMA tuzilmasi shakllantirildi. Otabek Umarov yangi tuzilmaning rahbari etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://kun.uz/news/2020/02/09/otabek-umarov-xalqaro-tashkilot-rahbariga-aylandi |title=Otabek Umarov xalqaro tashkilot rahbariga aylandi |date=2020-02-09 |website=Kun.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2021-yilda Nukus shahrida assotsiatsiya va IMMAF ishtirokida aralash jang sanʼatlari boʻyicha birinchi Markaziy Osiyo chempionati tashkil etildi. Musobaqada Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Tojikiston va Ozarbayjondan jami 54 nafar sportchi qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2021/10/13/immaf-president-concludes-successful-meetings-with-stakeholders-in-uzbekistan-before-moscow-visit/ |title=IMMAF President concludes successful meetings with stakeholders in Uzbekistan |date=2021-10-13 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2022-yilda Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi Osiyo MMA federatsiyasini tashkil etgan milliy federatsiyalardan biri boʻldi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2022/11/02/asian-mma-federation-formally-launches-in-tajikistan/ |title=Asian MMA Federation formally launches in Tajikistan |date=2022-11-02 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> === 2024-yilgi jahon chempionati === 2024-yil 5—10-noyabr kunlari Toshkent shahrida IMMAF aralash jang sanʼatlari boʻyicha kattalar va yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati oʻtkazildi. Bu Oʻzbekiston mezbonlik qilgan birinchi IMMAF jahon chempionati edi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/01/30/immaf-announces-2024-world-championships-in-tashkent-uzbekistan/ |title=IMMAF announces 2024 World Championships in Tashkent, Uzbekistan |date=2024-01-30 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionatda qariyb 70 mamlakatdan 800 ga yaqin sportchi ishtirok etdi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/mudofaa/news/view/26564 |title=Tashkent hosts World Mixed Martial Arts Championship |date=2024-11-06 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Oʻzbekiston 70 nafar sportchidan iborat eng katta terma jamoalaridan biri bilan qatnashdi va umumjamoa medallar jadvalida birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/11/14/uzbekistan-emulates-2024-olympic-success-with-best-immaf-championships-to-date/ |title=Uzbekistan emulates 2024 Olympic success with best IMMAF Championships to date |date=2024-11-14 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Jahon chempionati vaqtida, 2024-yil 5-noyabr kuni Toshkentda Osiyo MMA federatsiyasining saylov konferensiyasi ham oʻtkazildi. Unda Osiyo mamlakatlarining milliy MMA federatsiyalari vakillari qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/category/governance/ |title=Asia MMA Federation hosts general assembly during IMMAF World Championships |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbariyatning yangilanishi == 2025-yil 8-oktyabr kuni assotsiatsiyaning navbatdan tashqari hisobot-saylov konferensiyasi oʻtkazildi. Konferensiyada [[Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi|Oʻzbekiston ichki ishlar vaziri]], general-leytenant [[Aziz Toshpoʻlatov|Aziz Tashpo'latov]] assotsiatsiya raisi etib bir ovozdan saylandi. <ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/9283 |title=Ichki ishlar vaziri Aziz Tashpulatov Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi raisi etib saylandi |date=2025-10-08 |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Konferensiyada assotsiatsiya rahbariyati qayta shakllantirilib, hududiy boʻlimlar faoliyatini rivojlantirish, yosh sportchilarni saralash, murabbiy va hakamlar malakasini oshirish hamda xalqaro musobaqalarda ishtirokni kengaytirish ustuvor vazifalar sifatida belgilandi.<ref name="Aziz2025">{{cite web |url=https://gov.uz/ru/iiv/news/view/91714 |title=Министр внутренних дел Азиз Ташпулатов избран председателем Ассоциации смешанных боевых искусств Узбекистана |date=2025-10-09 |website=Oʻzbekiston Respublikasi Hukumat portali |language=ru |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning hududiy boʻlimlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Oʻzbekiston viloyatlarida MMA chempionatlari, saralash musobaqalari hamda oʻquv-seminarlarini tashkil etadi. Jumladan, 2025-yilda Namangan va Sirdaryo viloyatlarida kattalar va yoshlar oʻrtasida hududiy chempionatlar oʻtkazilgan.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/104094 |title=Namangan region hosted the Adult Mixed Martial Arts Championship |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/101358 |title=A regional Mixed Martial Arts Championship was held in Sirdarya |date=2025-11-12 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == 2026-yilgi Osiyo chempionatlari == 2026-yil 18—20-may kunlari Toshkentdagi Olimpiya shaharchasida aralash jang sanʼatlari boʻyicha ikkinchi Osiyo yoshlar chempionati oʻtkazildi. Musobaqalar ''Modern MMA'' va ''Traditional MMA'' yoʻnalishlarida tashkil etildi.<ref>{{cite web |url=https://asianmma.org/the-2nd-amma-youth-championship-2026-concludes-in-uzbekistan/ |title=The 2nd AMMA Youth Championship 2026 concludes in Uzbekistan |date=2026-05-24 |website=Asian Mixed Martial Arts Association |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 22—24-may kunlari esa Toshkentda kattalar oʻrtasidagi toʻrtinchi Osiyo MMA chempionati boʻlib oʻtdi. Turnir [[2026-yilgi Osiyo oʻyinlari|Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari]] va Yopiq inshootlardagi Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqasi sifatida oʻtkazildi.<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/mma/set-online/veranstaltung_info_main.php?active_menu=calendar&vernr=198 |title=4th AMMA Championship — Official Asian Games and AIMAG Qualifier |date=2026-05-22 |website=Sportdata |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionat doirasida assotsiatsiya raisi Aziz Tashpulatov va Osiyo MMA assotsiatsiyasi prezidenti Gordon Tang oʻrtasida uchrashuv oʻtkazilib, Osiyoda MMAni rivojlantirish, xalqaro musobaqalarni tashkil etish va sportchilar tayyorlash boʻyicha hamkorlik masalalari muhokama qilindi.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-and-asian-mma-federation-discuss-development-of-mixed-martial-arts-in-asia/ |title=Uzbekistan and Asian MMA Federation discuss development of mixed martial arts in Asia |date=2026-05-24 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Osiyo oʻyinlaridagi ishtiroki == Aralash jang sanʼatlari 2026-yil 19-sentyabrdan 4-oktyabrgacha Yaponiyaning Aichi va Nagoya shaharlarida oʻtkaziladigan XX yozgi Osiyo oʻyinlari dasturiga ilk bor medal sport turi sifatida kiritildi. MMA musobaqalari jangovar sport turlari tarkibida oltita yoʻnalish boʻyicha oʻtkazilishi belgilandi.<ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6189-oca-confirms-cricket-and-mma-for-asian-games-2026.html |title=OCA confirms cricket and MMA for Asian Games 2026 |date=2025-05-02 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6173-oca-prepares-for-two-key-meetings-on-road-to-asian-games-2026.html |title=OCA prepares for two key meetings on road to Asian Games 2026 |date=2025-04-29 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2026-yil may oyida Toshkentda oʻtkazilgan Osiyo chempionati Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqalaridan biri boʻldi. Oʻzbekiston MMA terma jamoasi ushbu saralash musobaqasida qatnashdi.<ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/olymp-news-90 |title=Aralash jang sanʼati boʻyicha Osiyo chempionatining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Faoliyati == Assotsiatsiya faoliyatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: * Oʻzbekistonda havaskor MMA musobaqalarini tashkil etish; * milliy terma jamoalarni shakllantirish va xalqaro chempionatlarga tayyorlash; * bolalar va yoshlar MMA sportini rivojlantirish; * murabbiylar, hakamlar va boshqa sport mutaxassislarini tayyorlash; * hududiy assotsiatsiyalar va sport klublari faoliyatini muvofiqlashtirish; * MMA boʻyicha yagona sport qoidalari va xavfsizlik talablarini joriy etish; * IMMAF hamda Osiyo MMA tashkilotlari bilan xalqaro hamkorlikni rivojlantirish; * sportchilar orasida antidoping qoidalari va sport etikasi talablarini targʻib qilish.<ref name="IMMAFwelcome"/> Assotsiatsiya tomonidan murabbiylar va hakamlar uchun nazariy-amaliy seminarlar ham tashkil etiladi. Bunday seminarlarda sportchilarni tayyorlash, janglarni boshqarish, hakamlik, xavfsizlik va sport etikasi masalalari oʻrgatiladi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/112525 |title=The Academy of the MIA hosted a seminar for coaches and referees |date=2025-12-20 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbarlari == {| class="wikitable" ! № ! Rahbar ! Lavozim ! Faoliyat davri ! Izoh |- | 1 | [[Otabek Umarov]] | Prezident | 2019—2020 | Assotsiatsiya asoschisi va birinchi rahbari |- | 2 | [[Aziz Toshpoʻlatov]] | Rais | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |- | 3 | Xojiakbar Hakimov | Bosh kotib | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |} == Shuningdek qarang == *[[Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi]] * [[Oʻzbekistonda sport]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Tashqi havolalar == * [https://immaf.org/about/national-federations/ Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasining IMMAFdagi profili] * [https://www.instagram.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Instagram sahifasi] * [https://www.facebook.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Facebook sahifasi] [[Turkum:2019-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston sporti]] [[Turkum:Oʻzbekistonda Sport Federatsiyalari]] okxeoonsttunx56ogn0grnl232nzyit 6192676 6192449 2026-07-04T06:06:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Shuningdek qarang */ 6192676 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot bilgiqutisi | nomi = Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi | tasvir = | abbreviation = Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi | motto = | formation = [[2019-yil]] 23-oktyabr | extinction = | type = Nodavlat notijorat tashkiloti | status = amalda | purpose = Oʻzbekistonda [[Aralash jang sanʼati]]ni rivojlantirish, ommalashtirish va tartibga solish | headquarters = [[Toshkent shahri]] | location = | region_served = {{UZB}} | membership = [[Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] (IMMAF)<br/>Osiyo aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi (AMMA) | language = Oʻzbek<br/>Rus<br/>Ingliz | xaritada = | leader_title = Rais | leader_name = [[Aziz Toshpoʻlatov]] | secretary general = Xojiakbar Hakimov | main_organ = | parent organization = | affiliations = | num_staff = | num_volunteers = | budget = | website = }}<nowiki> </nowiki>'''Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi''' (inglizcha: ''Uzbekistan Mixed Martial Arts Association'') — [[Oʻzbekiston]]da [[Aralash jang sanʼati|aralash jang sanʼatlarini]] rivojlantirish, sportchilarni tayyorlash hamda milliy va xalqaro MMA musobaqalaridagi ishtirokni muvofiqlashtiruvchi sport tashkiloti. Assotsiatsiya [[International Mixed Martial Arts Federation|Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] — IMMAFning Oʻzbekistondagi aʼzo tashkiloti hisoblanadi.<ref name="IMMAFmembers">{{cite web |url=https://immaf.org/about/national-federations/ |title=National Federations |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya 2019-yil 23-oktyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan.<ref name="IMMAFwelcome">{{cite web |url=https://immaf.org/2020/05/27/immaf-welcomes-the-uzbekistan-mma-association/ |title=IMMAF welcomes the Uzbekistan MMA Association |date=2020-05-27 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Tashkilotning asosiy vazifalari havaskor va professional MMA sportchilarini tayyorlash, mamlakat chempionatlari va hududiy musobaqalarni oʻtkazish, murabbiylar hamda hakamlar malakasini oshirish va Oʻzbekiston terma jamoalarining xalqaro musobaqalardagi ishtirokini taʼminlashdan iborat.<ref name="IMMAFwelcome"/> == Tarixi == === Tashkil etilishi === Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi 2019-yilda tashkil etilgan. Tashkilot 2019-yil 23-oktyabrda davlat roʻyxatidan oʻtkazilib, Oʻzbekistonda MMAni rasman boshqaruvchi tashkilot sifatida faoliyat boshlagan.<ref name="IMMAFwelcome"/> 2019-yil 10-noyabr kuni oʻtkazilgan assotsiatsiya yigʻilishida [[Otabek Umarov]] tashkilotning birinchi prezidenti etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://www.gazeta.uz/oz/2019/11/11/uz-mma/ |title=Otabek Umarov Oʻzbekiston Aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi prezidenti etib saylandi |date=2019-11-11 |website=Gazeta.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning ilk rahbariyati tarkibiga MMA jangchisi [[Murod Xontoʻrayev]] vitse-prezident va Zafar Qahramonov ijrochi direktor sifatida kirgan.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/bakhodir-kurbanov-and-otabek-umarov-meet-with-mma-wrestlers/ |title=Bakhodir Kurbanov and Otabek Umarov meet with MMA wrestlers |date=2020-08-18 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya tashkil etilganidan keyin Toshkentda GFC-20 professional MMA turniri va mamlakat chempionati oʻtkazildi. GFC-20 turnirida rossiyalik sobiq [[Ultimate Fighting Championship|UFC]] chempioni [[Xabib Nurmagomedov]] ham faxriy mehmon sifatida qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://zamin.uz/uz/sport/62875-habib-nurmagomedov-ufc-bilan-kelishilsa-humo-arenada-jang-utkazishga-roziman.html |title=Habib Nurmagomedov: UFC bilan kelishilsa, Humo Arenada jang oʻtkazishga roziman |website=Zamin.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Xalqaro federatsiyalarga qoʻshilishi == 2020-yil 9-fevral kuni Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi IMMAF kengashi tomonidan tashkilotga kuzatuvchi maqomidagi yangi aʼzo sifatida qabul qilindi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2020/02/09/immaf-boards-approves-2020-action-plans-welcomes-uzbekistan-as-new-member/ |title=IMMAF Board approves 2020 action plans and welcomes Uzbekistan as new member |date=2020-02-09 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Shu yigʻilish doirasida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikiston vakillarini birlashtiruvchi Markaziy Osiyo MMA tuzilmasi shakllantirildi. Otabek Umarov yangi tuzilmaning rahbari etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://kun.uz/news/2020/02/09/otabek-umarov-xalqaro-tashkilot-rahbariga-aylandi |title=Otabek Umarov xalqaro tashkilot rahbariga aylandi |date=2020-02-09 |website=Kun.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2021-yilda Nukus shahrida assotsiatsiya va IMMAF ishtirokida aralash jang sanʼatlari boʻyicha birinchi Markaziy Osiyo chempionati tashkil etildi. Musobaqada Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Tojikiston va Ozarbayjondan jami 54 nafar sportchi qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2021/10/13/immaf-president-concludes-successful-meetings-with-stakeholders-in-uzbekistan-before-moscow-visit/ |title=IMMAF President concludes successful meetings with stakeholders in Uzbekistan |date=2021-10-13 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2022-yilda Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi Osiyo MMA federatsiyasini tashkil etgan milliy federatsiyalardan biri boʻldi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2022/11/02/asian-mma-federation-formally-launches-in-tajikistan/ |title=Asian MMA Federation formally launches in Tajikistan |date=2022-11-02 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> === 2024-yilgi jahon chempionati === 2024-yil 5—10-noyabr kunlari Toshkent shahrida IMMAF aralash jang sanʼatlari boʻyicha kattalar va yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati oʻtkazildi. Bu Oʻzbekiston mezbonlik qilgan birinchi IMMAF jahon chempionati edi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/01/30/immaf-announces-2024-world-championships-in-tashkent-uzbekistan/ |title=IMMAF announces 2024 World Championships in Tashkent, Uzbekistan |date=2024-01-30 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionatda qariyb 70 mamlakatdan 800 ga yaqin sportchi ishtirok etdi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/mudofaa/news/view/26564 |title=Tashkent hosts World Mixed Martial Arts Championship |date=2024-11-06 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Oʻzbekiston 70 nafar sportchidan iborat eng katta terma jamoalaridan biri bilan qatnashdi va umumjamoa medallar jadvalida birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/11/14/uzbekistan-emulates-2024-olympic-success-with-best-immaf-championships-to-date/ |title=Uzbekistan emulates 2024 Olympic success with best IMMAF Championships to date |date=2024-11-14 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Jahon chempionati vaqtida, 2024-yil 5-noyabr kuni Toshkentda Osiyo MMA federatsiyasining saylov konferensiyasi ham oʻtkazildi. Unda Osiyo mamlakatlarining milliy MMA federatsiyalari vakillari qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/category/governance/ |title=Asia MMA Federation hosts general assembly during IMMAF World Championships |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbariyatning yangilanishi == 2025-yil 8-oktyabr kuni assotsiatsiyaning navbatdan tashqari hisobot-saylov konferensiyasi oʻtkazildi. Konferensiyada [[Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi|Oʻzbekiston ichki ishlar vaziri]], general-leytenant [[Aziz Toshpoʻlatov|Aziz Tashpo'latov]] assotsiatsiya raisi etib bir ovozdan saylandi. <ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/9283 |title=Ichki ishlar vaziri Aziz Tashpulatov Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi raisi etib saylandi |date=2025-10-08 |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Konferensiyada assotsiatsiya rahbariyati qayta shakllantirilib, hududiy boʻlimlar faoliyatini rivojlantirish, yosh sportchilarni saralash, murabbiy va hakamlar malakasini oshirish hamda xalqaro musobaqalarda ishtirokni kengaytirish ustuvor vazifalar sifatida belgilandi.<ref name="Aziz2025">{{cite web |url=https://gov.uz/ru/iiv/news/view/91714 |title=Министр внутренних дел Азиз Ташпулатов избран председателем Ассоциации смешанных боевых искусств Узбекистана |date=2025-10-09 |website=Oʻzbekiston Respublikasi Hukumat portali |language=ru |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning hududiy boʻlimlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Oʻzbekiston viloyatlarida MMA chempionatlari, saralash musobaqalari hamda oʻquv-seminarlarini tashkil etadi. Jumladan, 2025-yilda Namangan va Sirdaryo viloyatlarida kattalar va yoshlar oʻrtasida hududiy chempionatlar oʻtkazilgan.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/104094 |title=Namangan region hosted the Adult Mixed Martial Arts Championship |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/101358 |title=A regional Mixed Martial Arts Championship was held in Sirdarya |date=2025-11-12 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == 2026-yilgi Osiyo chempionatlari == 2026-yil 18—20-may kunlari Toshkentdagi Olimpiya shaharchasida aralash jang sanʼatlari boʻyicha ikkinchi Osiyo yoshlar chempionati oʻtkazildi. Musobaqalar ''Modern MMA'' va ''Traditional MMA'' yoʻnalishlarida tashkil etildi.<ref>{{cite web |url=https://asianmma.org/the-2nd-amma-youth-championship-2026-concludes-in-uzbekistan/ |title=The 2nd AMMA Youth Championship 2026 concludes in Uzbekistan |date=2026-05-24 |website=Asian Mixed Martial Arts Association |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 22—24-may kunlari esa Toshkentda kattalar oʻrtasidagi toʻrtinchi Osiyo MMA chempionati boʻlib oʻtdi. Turnir [[2026-yilgi Osiyo oʻyinlari|Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari]] va Yopiq inshootlardagi Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqasi sifatida oʻtkazildi.<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/mma/set-online/veranstaltung_info_main.php?active_menu=calendar&vernr=198 |title=4th AMMA Championship — Official Asian Games and AIMAG Qualifier |date=2026-05-22 |website=Sportdata |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionat doirasida assotsiatsiya raisi Aziz Tashpulatov va Osiyo MMA assotsiatsiyasi prezidenti Gordon Tang oʻrtasida uchrashuv oʻtkazilib, Osiyoda MMAni rivojlantirish, xalqaro musobaqalarni tashkil etish va sportchilar tayyorlash boʻyicha hamkorlik masalalari muhokama qilindi.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-and-asian-mma-federation-discuss-development-of-mixed-martial-arts-in-asia/ |title=Uzbekistan and Asian MMA Federation discuss development of mixed martial arts in Asia |date=2026-05-24 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Osiyo oʻyinlaridagi ishtiroki == Aralash jang sanʼatlari 2026-yil 19-sentyabrdan 4-oktyabrgacha Yaponiyaning Aichi va Nagoya shaharlarida oʻtkaziladigan XX yozgi Osiyo oʻyinlari dasturiga ilk bor medal sport turi sifatida kiritildi. MMA musobaqalari jangovar sport turlari tarkibida oltita yoʻnalish boʻyicha oʻtkazilishi belgilandi.<ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6189-oca-confirms-cricket-and-mma-for-asian-games-2026.html |title=OCA confirms cricket and MMA for Asian Games 2026 |date=2025-05-02 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6173-oca-prepares-for-two-key-meetings-on-road-to-asian-games-2026.html |title=OCA prepares for two key meetings on road to Asian Games 2026 |date=2025-04-29 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2026-yil may oyida Toshkentda oʻtkazilgan Osiyo chempionati Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqalaridan biri boʻldi. Oʻzbekiston MMA terma jamoasi ushbu saralash musobaqasida qatnashdi.<ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/olymp-news-90 |title=Aralash jang sanʼati boʻyicha Osiyo chempionatining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Faoliyati == Assotsiatsiya faoliyatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: * Oʻzbekistonda havaskor MMA musobaqalarini tashkil etish; * milliy terma jamoalarni shakllantirish va xalqaro chempionatlarga tayyorlash; * bolalar va yoshlar MMA sportini rivojlantirish; * murabbiylar, hakamlar va boshqa sport mutaxassislarini tayyorlash; * hududiy assotsiatsiyalar va sport klublari faoliyatini muvofiqlashtirish; * MMA boʻyicha yagona sport qoidalari va xavfsizlik talablarini joriy etish; * IMMAF hamda Osiyo MMA tashkilotlari bilan xalqaro hamkorlikni rivojlantirish; * sportchilar orasida antidoping qoidalari va sport etikasi talablarini targʻib qilish.<ref name="IMMAFwelcome"/> Assotsiatsiya tomonidan murabbiylar va hakamlar uchun nazariy-amaliy seminarlar ham tashkil etiladi. Bunday seminarlarda sportchilarni tayyorlash, janglarni boshqarish, hakamlik, xavfsizlik va sport etikasi masalalari oʻrgatiladi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/112525 |title=The Academy of the MIA hosted a seminar for coaches and referees |date=2025-12-20 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbarlari == {| class="wikitable" ! № ! Rahbar ! Lavozim ! Faoliyat davri ! Izoh |- | 1 | [[Otabek Umarov]] | Prezident | 2019—2020 | Assotsiatsiya asoschisi va birinchi rahbari |- | 2 | [[Aziz Toshpoʻlatov]] | Rais | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |- | 3 | Xojiakbar Hakimov | Bosh kotib | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |} == Yana qarang == *[[Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi]] * [[Oʻzbekistonda sport]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Tashqi havolalar == * [https://immaf.org/about/national-federations/ Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasining IMMAFdagi profili] * [https://www.instagram.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Instagram sahifasi] * [https://www.facebook.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Facebook sahifasi] [[Turkum:2019-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston sporti]] [[Turkum:Oʻzbekistonda Sport Federatsiyalari]] pnnw85fqrizees1iseor3yrs5pgfajd 6192677 6192676 2026-07-04T06:07:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* Tashqi havolalar */ 6192677 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot bilgiqutisi | nomi = Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi | tasvir = | abbreviation = Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi | motto = | formation = [[2019-yil]] 23-oktyabr | extinction = | type = Nodavlat notijorat tashkiloti | status = amalda | purpose = Oʻzbekistonda [[Aralash jang sanʼati]]ni rivojlantirish, ommalashtirish va tartibga solish | headquarters = [[Toshkent shahri]] | location = | region_served = {{UZB}} | membership = [[Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] (IMMAF)<br/>Osiyo aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi (AMMA) | language = Oʻzbek<br/>Rus<br/>Ingliz | xaritada = | leader_title = Rais | leader_name = [[Aziz Toshpoʻlatov]] | secretary general = Xojiakbar Hakimov | main_organ = | parent organization = | affiliations = | num_staff = | num_volunteers = | budget = | website = }}<nowiki> </nowiki>'''Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi''' (inglizcha: ''Uzbekistan Mixed Martial Arts Association'') — [[Oʻzbekiston]]da [[Aralash jang sanʼati|aralash jang sanʼatlarini]] rivojlantirish, sportchilarni tayyorlash hamda milliy va xalqaro MMA musobaqalaridagi ishtirokni muvofiqlashtiruvchi sport tashkiloti. Assotsiatsiya [[International Mixed Martial Arts Federation|Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] — IMMAFning Oʻzbekistondagi aʼzo tashkiloti hisoblanadi.<ref name="IMMAFmembers">{{cite web |url=https://immaf.org/about/national-federations/ |title=National Federations |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya 2019-yil 23-oktyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan.<ref name="IMMAFwelcome">{{cite web |url=https://immaf.org/2020/05/27/immaf-welcomes-the-uzbekistan-mma-association/ |title=IMMAF welcomes the Uzbekistan MMA Association |date=2020-05-27 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Tashkilotning asosiy vazifalari havaskor va professional MMA sportchilarini tayyorlash, mamlakat chempionatlari va hududiy musobaqalarni oʻtkazish, murabbiylar hamda hakamlar malakasini oshirish va Oʻzbekiston terma jamoalarining xalqaro musobaqalardagi ishtirokini taʼminlashdan iborat.<ref name="IMMAFwelcome"/> == Tarixi == === Tashkil etilishi === Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi 2019-yilda tashkil etilgan. Tashkilot 2019-yil 23-oktyabrda davlat roʻyxatidan oʻtkazilib, Oʻzbekistonda MMAni rasman boshqaruvchi tashkilot sifatida faoliyat boshlagan.<ref name="IMMAFwelcome"/> 2019-yil 10-noyabr kuni oʻtkazilgan assotsiatsiya yigʻilishida [[Otabek Umarov]] tashkilotning birinchi prezidenti etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://www.gazeta.uz/oz/2019/11/11/uz-mma/ |title=Otabek Umarov Oʻzbekiston Aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi prezidenti etib saylandi |date=2019-11-11 |website=Gazeta.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning ilk rahbariyati tarkibiga MMA jangchisi [[Murod Xontoʻrayev]] vitse-prezident va Zafar Qahramonov ijrochi direktor sifatida kirgan.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/bakhodir-kurbanov-and-otabek-umarov-meet-with-mma-wrestlers/ |title=Bakhodir Kurbanov and Otabek Umarov meet with MMA wrestlers |date=2020-08-18 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya tashkil etilganidan keyin Toshkentda GFC-20 professional MMA turniri va mamlakat chempionati oʻtkazildi. GFC-20 turnirida rossiyalik sobiq [[Ultimate Fighting Championship|UFC]] chempioni [[Xabib Nurmagomedov]] ham faxriy mehmon sifatida qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://zamin.uz/uz/sport/62875-habib-nurmagomedov-ufc-bilan-kelishilsa-humo-arenada-jang-utkazishga-roziman.html |title=Habib Nurmagomedov: UFC bilan kelishilsa, Humo Arenada jang oʻtkazishga roziman |website=Zamin.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Xalqaro federatsiyalarga qoʻshilishi == 2020-yil 9-fevral kuni Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi IMMAF kengashi tomonidan tashkilotga kuzatuvchi maqomidagi yangi aʼzo sifatida qabul qilindi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2020/02/09/immaf-boards-approves-2020-action-plans-welcomes-uzbekistan-as-new-member/ |title=IMMAF Board approves 2020 action plans and welcomes Uzbekistan as new member |date=2020-02-09 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Shu yigʻilish doirasida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikiston vakillarini birlashtiruvchi Markaziy Osiyo MMA tuzilmasi shakllantirildi. Otabek Umarov yangi tuzilmaning rahbari etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://kun.uz/news/2020/02/09/otabek-umarov-xalqaro-tashkilot-rahbariga-aylandi |title=Otabek Umarov xalqaro tashkilot rahbariga aylandi |date=2020-02-09 |website=Kun.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2021-yilda Nukus shahrida assotsiatsiya va IMMAF ishtirokida aralash jang sanʼatlari boʻyicha birinchi Markaziy Osiyo chempionati tashkil etildi. Musobaqada Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Tojikiston va Ozarbayjondan jami 54 nafar sportchi qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2021/10/13/immaf-president-concludes-successful-meetings-with-stakeholders-in-uzbekistan-before-moscow-visit/ |title=IMMAF President concludes successful meetings with stakeholders in Uzbekistan |date=2021-10-13 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2022-yilda Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi Osiyo MMA federatsiyasini tashkil etgan milliy federatsiyalardan biri boʻldi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2022/11/02/asian-mma-federation-formally-launches-in-tajikistan/ |title=Asian MMA Federation formally launches in Tajikistan |date=2022-11-02 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> === 2024-yilgi jahon chempionati === 2024-yil 5—10-noyabr kunlari Toshkent shahrida IMMAF aralash jang sanʼatlari boʻyicha kattalar va yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati oʻtkazildi. Bu Oʻzbekiston mezbonlik qilgan birinchi IMMAF jahon chempionati edi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/01/30/immaf-announces-2024-world-championships-in-tashkent-uzbekistan/ |title=IMMAF announces 2024 World Championships in Tashkent, Uzbekistan |date=2024-01-30 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionatda qariyb 70 mamlakatdan 800 ga yaqin sportchi ishtirok etdi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/mudofaa/news/view/26564 |title=Tashkent hosts World Mixed Martial Arts Championship |date=2024-11-06 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Oʻzbekiston 70 nafar sportchidan iborat eng katta terma jamoalaridan biri bilan qatnashdi va umumjamoa medallar jadvalida birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/11/14/uzbekistan-emulates-2024-olympic-success-with-best-immaf-championships-to-date/ |title=Uzbekistan emulates 2024 Olympic success with best IMMAF Championships to date |date=2024-11-14 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Jahon chempionati vaqtida, 2024-yil 5-noyabr kuni Toshkentda Osiyo MMA federatsiyasining saylov konferensiyasi ham oʻtkazildi. Unda Osiyo mamlakatlarining milliy MMA federatsiyalari vakillari qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/category/governance/ |title=Asia MMA Federation hosts general assembly during IMMAF World Championships |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbariyatning yangilanishi == 2025-yil 8-oktyabr kuni assotsiatsiyaning navbatdan tashqari hisobot-saylov konferensiyasi oʻtkazildi. Konferensiyada [[Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi|Oʻzbekiston ichki ishlar vaziri]], general-leytenant [[Aziz Toshpoʻlatov|Aziz Tashpo'latov]] assotsiatsiya raisi etib bir ovozdan saylandi. <ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/9283 |title=Ichki ishlar vaziri Aziz Tashpulatov Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi raisi etib saylandi |date=2025-10-08 |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Konferensiyada assotsiatsiya rahbariyati qayta shakllantirilib, hududiy boʻlimlar faoliyatini rivojlantirish, yosh sportchilarni saralash, murabbiy va hakamlar malakasini oshirish hamda xalqaro musobaqalarda ishtirokni kengaytirish ustuvor vazifalar sifatida belgilandi.<ref name="Aziz2025">{{cite web |url=https://gov.uz/ru/iiv/news/view/91714 |title=Министр внутренних дел Азиз Ташпулатов избран председателем Ассоциации смешанных боевых искусств Узбекистана |date=2025-10-09 |website=Oʻzbekiston Respublikasi Hukumat portali |language=ru |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning hududiy boʻlimlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Oʻzbekiston viloyatlarida MMA chempionatlari, saralash musobaqalari hamda oʻquv-seminarlarini tashkil etadi. Jumladan, 2025-yilda Namangan va Sirdaryo viloyatlarida kattalar va yoshlar oʻrtasida hududiy chempionatlar oʻtkazilgan.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/104094 |title=Namangan region hosted the Adult Mixed Martial Arts Championship |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/101358 |title=A regional Mixed Martial Arts Championship was held in Sirdarya |date=2025-11-12 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == 2026-yilgi Osiyo chempionatlari == 2026-yil 18—20-may kunlari Toshkentdagi Olimpiya shaharchasida aralash jang sanʼatlari boʻyicha ikkinchi Osiyo yoshlar chempionati oʻtkazildi. Musobaqalar ''Modern MMA'' va ''Traditional MMA'' yoʻnalishlarida tashkil etildi.<ref>{{cite web |url=https://asianmma.org/the-2nd-amma-youth-championship-2026-concludes-in-uzbekistan/ |title=The 2nd AMMA Youth Championship 2026 concludes in Uzbekistan |date=2026-05-24 |website=Asian Mixed Martial Arts Association |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 22—24-may kunlari esa Toshkentda kattalar oʻrtasidagi toʻrtinchi Osiyo MMA chempionati boʻlib oʻtdi. Turnir [[2026-yilgi Osiyo oʻyinlari|Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari]] va Yopiq inshootlardagi Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqasi sifatida oʻtkazildi.<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/mma/set-online/veranstaltung_info_main.php?active_menu=calendar&vernr=198 |title=4th AMMA Championship — Official Asian Games and AIMAG Qualifier |date=2026-05-22 |website=Sportdata |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionat doirasida assotsiatsiya raisi Aziz Tashpulatov va Osiyo MMA assotsiatsiyasi prezidenti Gordon Tang oʻrtasida uchrashuv oʻtkazilib, Osiyoda MMAni rivojlantirish, xalqaro musobaqalarni tashkil etish va sportchilar tayyorlash boʻyicha hamkorlik masalalari muhokama qilindi.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-and-asian-mma-federation-discuss-development-of-mixed-martial-arts-in-asia/ |title=Uzbekistan and Asian MMA Federation discuss development of mixed martial arts in Asia |date=2026-05-24 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Osiyo oʻyinlaridagi ishtiroki == Aralash jang sanʼatlari 2026-yil 19-sentyabrdan 4-oktyabrgacha Yaponiyaning Aichi va Nagoya shaharlarida oʻtkaziladigan XX yozgi Osiyo oʻyinlari dasturiga ilk bor medal sport turi sifatida kiritildi. MMA musobaqalari jangovar sport turlari tarkibida oltita yoʻnalish boʻyicha oʻtkazilishi belgilandi.<ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6189-oca-confirms-cricket-and-mma-for-asian-games-2026.html |title=OCA confirms cricket and MMA for Asian Games 2026 |date=2025-05-02 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6173-oca-prepares-for-two-key-meetings-on-road-to-asian-games-2026.html |title=OCA prepares for two key meetings on road to Asian Games 2026 |date=2025-04-29 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2026-yil may oyida Toshkentda oʻtkazilgan Osiyo chempionati Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqalaridan biri boʻldi. Oʻzbekiston MMA terma jamoasi ushbu saralash musobaqasida qatnashdi.<ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/olymp-news-90 |title=Aralash jang sanʼati boʻyicha Osiyo chempionatining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Faoliyati == Assotsiatsiya faoliyatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: * Oʻzbekistonda havaskor MMA musobaqalarini tashkil etish; * milliy terma jamoalarni shakllantirish va xalqaro chempionatlarga tayyorlash; * bolalar va yoshlar MMA sportini rivojlantirish; * murabbiylar, hakamlar va boshqa sport mutaxassislarini tayyorlash; * hududiy assotsiatsiyalar va sport klublari faoliyatini muvofiqlashtirish; * MMA boʻyicha yagona sport qoidalari va xavfsizlik talablarini joriy etish; * IMMAF hamda Osiyo MMA tashkilotlari bilan xalqaro hamkorlikni rivojlantirish; * sportchilar orasida antidoping qoidalari va sport etikasi talablarini targʻib qilish.<ref name="IMMAFwelcome"/> Assotsiatsiya tomonidan murabbiylar va hakamlar uchun nazariy-amaliy seminarlar ham tashkil etiladi. Bunday seminarlarda sportchilarni tayyorlash, janglarni boshqarish, hakamlik, xavfsizlik va sport etikasi masalalari oʻrgatiladi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/112525 |title=The Academy of the MIA hosted a seminar for coaches and referees |date=2025-12-20 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbarlari == {| class="wikitable" ! № ! Rahbar ! Lavozim ! Faoliyat davri ! Izoh |- | 1 | [[Otabek Umarov]] | Prezident | 2019—2020 | Assotsiatsiya asoschisi va birinchi rahbari |- | 2 | [[Aziz Toshpoʻlatov]] | Rais | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |- | 3 | Xojiakbar Hakimov | Bosh kotib | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |} == Yana qarang == *[[Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi]] * [[Oʻzbekistonda sport]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://immaf.org/about/national-federations/ Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasining IMMAFdagi profili] * [https://www.instagram.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Instagram sahifasi] * [https://www.facebook.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Facebook sahifasi] [[Turkum:2019-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston sporti]] [[Turkum:Oʻzbekistonda Sport Federatsiyalari]] 17mybqawhnsdilzyj7eqyv0tf751esp 6192679 6192677 2026-07-04T06:08:09Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6192679 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot bilgiqutisi | nomi = Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi | tasvir = | abbreviation = Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi | motto = | formation = [[2019-yil]] 23-oktyabr | extinction = | type = Nodavlat notijorat tashkiloti | status = amalda | purpose = Oʻzbekistonda [[Aralash jang sanʼati]]ni rivojlantirish, ommalashtirish va tartibga solish | headquarters = [[Toshkent shahri]] | location = | region_served = {{UZB}} | membership = [[Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] (IMMAF)<br/>Osiyo aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi (AMMA) | language = Oʻzbek<br/>Rus<br/>Ingliz | xaritada = | leader_title = Rais | leader_name = [[Aziz Toshpoʻlatov]] | secretary general = Xojiakbar Hakimov | main_organ = | parent organization = | affiliations = | num_staff = | num_volunteers = | budget = | website = }}<nowiki> </nowiki>'''Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi''' ({{lang-en|Uzbekistan Mixed Martial Arts Association}}) — [[Oʻzbekiston]]da [[Aralash jang sanʼati|aralash jang sanʼatlarini]] rivojlantirish, sportchilarni tayyorlash hamda milliy va xalqaro MMA musobaqalaridagi ishtirokni muvofiqlashtiruvchi sport tashkiloti. Assotsiatsiya [[International Mixed Martial Arts Federation|Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi]] — IMMAFning Oʻzbekistondagi aʼzo tashkiloti hisoblanadi.<ref name="IMMAFmembers">{{cite web |url=https://immaf.org/about/national-federations/ |title=National Federations |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya 2019-yil 23-oktyabrda Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan davlat roʻyxatidan oʻtkazilgan.<ref name="IMMAFwelcome">{{cite web |url=https://immaf.org/2020/05/27/immaf-welcomes-the-uzbekistan-mma-association/ |title=IMMAF welcomes the Uzbekistan MMA Association |date=2020-05-27 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Tashkilotning asosiy vazifalari havaskor va professional MMA sportchilarini tayyorlash, mamlakat chempionatlari va hududiy musobaqalarni oʻtkazish, murabbiylar hamda hakamlar malakasini oshirish va Oʻzbekiston terma jamoalarining xalqaro musobaqalardagi ishtirokini taʼminlashdan iborat.<ref name="IMMAFwelcome"/> == Tarixi == === Tashkil etilishi === Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi 2019-yilda tashkil etilgan. Tashkilot 2019-yil 23-oktyabrda davlat roʻyxatidan oʻtkazilib, Oʻzbekistonda MMAni rasman boshqaruvchi tashkilot sifatida faoliyat boshlagan.<ref name="IMMAFwelcome"/> 2019-yil 10-noyabr kuni oʻtkazilgan assotsiatsiya yigʻilishida [[Otabek Umarov]] tashkilotning birinchi prezidenti etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://www.gazeta.uz/oz/2019/11/11/uz-mma/ |title=Otabek Umarov Oʻzbekiston Aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi prezidenti etib saylandi |date=2019-11-11 |website=Gazeta.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning ilk rahbariyati tarkibiga MMA jangchisi [[Murod Xontoʻrayev]] vitse-prezident va Zafar Qahramonov ijrochi direktor sifatida kirgan.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/bakhodir-kurbanov-and-otabek-umarov-meet-with-mma-wrestlers/ |title=Bakhodir Kurbanov and Otabek Umarov meet with MMA wrestlers |date=2020-08-18 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiya tashkil etilganidan keyin Toshkentda GFC-20 professional MMA turniri va mamlakat chempionati oʻtkazildi. GFC-20 turnirida rossiyalik sobiq [[Ultimate Fighting Championship|UFC]] chempioni [[Xabib Nurmagomedov]] ham faxriy mehmon sifatida qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://zamin.uz/uz/sport/62875-habib-nurmagomedov-ufc-bilan-kelishilsa-humo-arenada-jang-utkazishga-roziman.html |title=Habib Nurmagomedov: UFC bilan kelishilsa, Humo Arenada jang oʻtkazishga roziman |website=Zamin.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Xalqaro federatsiyalarga qoʻshilishi == 2020-yil 9-fevral kuni Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi IMMAF kengashi tomonidan tashkilotga kuzatuvchi maqomidagi yangi aʼzo sifatida qabul qilindi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2020/02/09/immaf-boards-approves-2020-action-plans-welcomes-uzbekistan-as-new-member/ |title=IMMAF Board approves 2020 action plans and welcomes Uzbekistan as new member |date=2020-02-09 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Shu yigʻilish doirasida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Tojikiston vakillarini birlashtiruvchi Markaziy Osiyo MMA tuzilmasi shakllantirildi. Otabek Umarov yangi tuzilmaning rahbari etib saylandi.<ref>{{cite web |url=https://kun.uz/news/2020/02/09/otabek-umarov-xalqaro-tashkilot-rahbariga-aylandi |title=Otabek Umarov xalqaro tashkilot rahbariga aylandi |date=2020-02-09 |website=Kun.uz |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2021-yilda Nukus shahrida assotsiatsiya va IMMAF ishtirokida aralash jang sanʼatlari boʻyicha birinchi Markaziy Osiyo chempionati tashkil etildi. Musobaqada Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Tojikiston va Ozarbayjondan jami 54 nafar sportchi qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2021/10/13/immaf-president-concludes-successful-meetings-with-stakeholders-in-uzbekistan-before-moscow-visit/ |title=IMMAF President concludes successful meetings with stakeholders in Uzbekistan |date=2021-10-13 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2022-yilda Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasi Osiyo MMA federatsiyasini tashkil etgan milliy federatsiyalardan biri boʻldi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2022/11/02/asian-mma-federation-formally-launches-in-tajikistan/ |title=Asian MMA Federation formally launches in Tajikistan |date=2022-11-02 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> === 2024-yilgi jahon chempionati === 2024-yil 5—10-noyabr kunlari Toshkent shahrida IMMAF aralash jang sanʼatlari boʻyicha kattalar va yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati oʻtkazildi. Bu Oʻzbekiston mezbonlik qilgan birinchi IMMAF jahon chempionati edi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/01/30/immaf-announces-2024-world-championships-in-tashkent-uzbekistan/ |title=IMMAF announces 2024 World Championships in Tashkent, Uzbekistan |date=2024-01-30 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionatda qariyb 70 mamlakatdan 800 ga yaqin sportchi ishtirok etdi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/mudofaa/news/view/26564 |title=Tashkent hosts World Mixed Martial Arts Championship |date=2024-11-06 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Oʻzbekiston 70 nafar sportchidan iborat eng katta terma jamoalaridan biri bilan qatnashdi va umumjamoa medallar jadvalida birinchi oʻrinni egalladi.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/2024/11/14/uzbekistan-emulates-2024-olympic-success-with-best-immaf-championships-to-date/ |title=Uzbekistan emulates 2024 Olympic success with best IMMAF Championships to date |date=2024-11-14 |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Jahon chempionati vaqtida, 2024-yil 5-noyabr kuni Toshkentda Osiyo MMA federatsiyasining saylov konferensiyasi ham oʻtkazildi. Unda Osiyo mamlakatlarining milliy MMA federatsiyalari vakillari qatnashgan.<ref>{{cite web |url=https://immaf.org/category/governance/ |title=Asia MMA Federation hosts general assembly during IMMAF World Championships |website=International Mixed Martial Arts Federation |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbariyatning yangilanishi == 2025-yil 8-oktyabr kuni assotsiatsiyaning navbatdan tashqari hisobot-saylov konferensiyasi oʻtkazildi. Konferensiyada [[Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi|Oʻzbekiston ichki ishlar vaziri]], general-leytenant [[Aziz Toshpoʻlatov|Aziz Tashpo'latov]] assotsiatsiya raisi etib bir ovozdan saylandi. <ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/9283 |title=Ichki ishlar vaziri Aziz Tashpulatov Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi raisi etib saylandi |date=2025-10-08 |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> Konferensiyada assotsiatsiya rahbariyati qayta shakllantirilib, hududiy boʻlimlar faoliyatini rivojlantirish, yosh sportchilarni saralash, murabbiy va hakamlar malakasini oshirish hamda xalqaro musobaqalarda ishtirokni kengaytirish ustuvor vazifalar sifatida belgilandi.<ref name="Aziz2025">{{cite web |url=https://gov.uz/ru/iiv/news/view/91714 |title=Министр внутренних дел Азиз Ташпулатов избран председателем Ассоциации смешанных боевых искусств Узбекистана |date=2025-10-09 |website=Oʻzbekiston Respublikasi Hukumat portali |language=ru |access-date=2026-06-06 }}</ref> Assotsiatsiyaning hududiy boʻlimlari Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Oʻzbekiston viloyatlarida MMA chempionatlari, saralash musobaqalari hamda oʻquv-seminarlarini tashkil etadi. Jumladan, 2025-yilda Namangan va Sirdaryo viloyatlarida kattalar va yoshlar oʻrtasida hududiy chempionatlar oʻtkazilgan.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/104094 |title=Namangan region hosted the Adult Mixed Martial Arts Championship |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/101358 |title=A regional Mixed Martial Arts Championship was held in Sirdarya |date=2025-11-12 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == 2026-yilgi Osiyo chempionatlari == 2026-yil 18—20-may kunlari Toshkentdagi Olimpiya shaharchasida aralash jang sanʼatlari boʻyicha ikkinchi Osiyo yoshlar chempionati oʻtkazildi. Musobaqalar ''Modern MMA'' va ''Traditional MMA'' yoʻnalishlarida tashkil etildi.<ref>{{cite web |url=https://asianmma.org/the-2nd-amma-youth-championship-2026-concludes-in-uzbekistan/ |title=The 2nd AMMA Youth Championship 2026 concludes in Uzbekistan |date=2026-05-24 |website=Asian Mixed Martial Arts Association |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 22—24-may kunlari esa Toshkentda kattalar oʻrtasidagi toʻrtinchi Osiyo MMA chempionati boʻlib oʻtdi. Turnir [[2026-yilgi Osiyo oʻyinlari|Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari]] va Yopiq inshootlardagi Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqasi sifatida oʻtkazildi.<ref>{{cite web |url=https://www.sportdata.org/mma/set-online/veranstaltung_info_main.php?active_menu=calendar&vernr=198 |title=4th AMMA Championship — Official Asian Games and AIMAG Qualifier |date=2026-05-22 |website=Sportdata |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> Chempionat doirasida assotsiatsiya raisi Aziz Tashpulatov va Osiyo MMA assotsiatsiyasi prezidenti Gordon Tang oʻrtasida uchrashuv oʻtkazilib, Osiyoda MMAni rivojlantirish, xalqaro musobaqalarni tashkil etish va sportchilar tayyorlash boʻyicha hamkorlik masalalari muhokama qilindi.<ref>{{cite web |url=https://www.uzdaily.uz/en/uzbekistan-and-asian-mma-federation-discuss-development-of-mixed-martial-arts-in-asia/ |title=Uzbekistan and Asian MMA Federation discuss development of mixed martial arts in Asia |date=2026-05-24 |website=UzDaily |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Osiyo oʻyinlaridagi ishtiroki == Aralash jang sanʼatlari 2026-yil 19-sentyabrdan 4-oktyabrgacha Yaponiyaning Aichi va Nagoya shaharlarida oʻtkaziladigan XX yozgi Osiyo oʻyinlari dasturiga ilk bor medal sport turi sifatida kiritildi. MMA musobaqalari jangovar sport turlari tarkibida oltita yoʻnalish boʻyicha oʻtkazilishi belgilandi.<ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6189-oca-confirms-cricket-and-mma-for-asian-games-2026.html |title=OCA confirms cricket and MMA for Asian Games 2026 |date=2025-05-02 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://oca.asia/news/6173-oca-prepares-for-two-key-meetings-on-road-to-asian-games-2026.html |title=OCA prepares for two key meetings on road to Asian Games 2026 |date=2025-04-29 |website=Olympic Council of Asia |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> 2026-yil may oyida Toshkentda oʻtkazilgan Osiyo chempionati Aichi–Nagoya 2026 Osiyo oʻyinlari uchun rasmiy saralash musobaqalaridan biri boʻldi. Oʻzbekiston MMA terma jamoasi ushbu saralash musobaqasida qatnashdi.<ref>{{cite web |url=https://www.olympic.uz/oz/news/olymp-news-90 |title=Aralash jang sanʼati boʻyicha Osiyo chempionatining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi |website=Oʻzbekiston Milliy Olimpiya qoʻmitasi |language=uz |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Faoliyati == Assotsiatsiya faoliyatining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: * Oʻzbekistonda havaskor MMA musobaqalarini tashkil etish; * milliy terma jamoalarni shakllantirish va xalqaro chempionatlarga tayyorlash; * bolalar va yoshlar MMA sportini rivojlantirish; * murabbiylar, hakamlar va boshqa sport mutaxassislarini tayyorlash; * hududiy assotsiatsiyalar va sport klublari faoliyatini muvofiqlashtirish; * MMA boʻyicha yagona sport qoidalari va xavfsizlik talablarini joriy etish; * IMMAF hamda Osiyo MMA tashkilotlari bilan xalqaro hamkorlikni rivojlantirish; * sportchilar orasida antidoping qoidalari va sport etikasi talablarini targʻib qilish.<ref name="IMMAFwelcome"/> Assotsiatsiya tomonidan murabbiylar va hakamlar uchun nazariy-amaliy seminarlar ham tashkil etiladi. Bunday seminarlarda sportchilarni tayyorlash, janglarni boshqarish, hakamlik, xavfsizlik va sport etikasi masalalari oʻrgatiladi.<ref>{{cite web |url=https://gov.uz/en/iiv/news/view/112525 |title=The Academy of the MIA hosted a seminar for coaches and referees |date=2025-12-20 |website=Government portal of the Republic of Uzbekistan |language=en |access-date=2026-06-06 }}</ref> == Rahbarlari == {| class="wikitable" ! № ! Rahbar ! Lavozim ! Faoliyat davri ! Izoh |- | 1 | [[Otabek Umarov]] | Prezident | 2019—2020 | Assotsiatsiya asoschisi va birinchi rahbari |- | 2 | [[Aziz Toshpoʻlatov]] | Rais | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |- | 3 | Xojiakbar Hakimov | Bosh kotib | 2025-yildan | 2025-yil 8-oktyabrda saylangan |} == Yana qarang == *[[Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi]] * [[Oʻzbekistonda sport]] == Manbalar == {{Manbalar}} == Havolalar == * [https://immaf.org/about/national-federations/ Oʻzbekiston MMA assotsiatsiyasining IMMAFdagi profili] * [https://www.instagram.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Instagram sahifasi] * [https://www.facebook.com/ummaa.uz/ Assotsiatsiyaning Facebook sahifasi] [[Turkum:2019-yilda Oʻzbekistonda tashkil etilganlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston sporti]] [[Turkum:Oʻzbekistonda Sport Federatsiyalari]] edefoiphk0vdfhq8ptwy80lfaatwbgk 0 1413888 6192397 6191628 2026-07-03T17:24:02Z AnvarxonM 75105 /* Bosqichlar */ 6192397 wikitext text/x-wiki [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi FIFA Jahon chempionati]]<nowiki/>ning pley-off bosqichi [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati#Guruh bosqichi|guruh bosqichi]]<nowiki/>dan keyingi musobaqaning ikkinchi va yakuniy bosqichi boʻladi. 2026-yil 28-iyundan 19-iyulgacha boʻlib oʻtadigan pley-off bosqichi [[Nyu-Jersi]] shtatining [[East Rutherford (New Jersey)|Sharqiy Ruterford]] shahridagi [[MetLife Stadium|MetLife stadioni]]<nowiki/>da boʻlib oʻtadigan final bilan yakunlanadi<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref>. Oʻn ikki guruhning har biridan eng yaxshi ikkita jamoa, shuningdek, uchinchi oʻrinni egallagan eng yaxshi sakkizta jamoa pley-off bosqichiga yoʻl oladi va bitta saralash bosqichidan iborat turnirda ishtirok etadi. Pley-off bosqichida 32 ta oʻyin, jumladan, uchinchi oʻrin uchun oʻyin boʻladi<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>. == Format == 2026-yilgi FIFA Jahon chempionatining pley-off bosqichi guruh bosqichidan yoʻllanma olgan 32 ta jamoa oʻrtasida oʻtkaziladi. Pley-off bosqichidagi oʻyinlar yakuniga qadar oʻynaladi. Agar oʻyinning 90 daqiqasi oxirida hisob teng boʻlsa, 30 daqiqa [[Qoʻshimcha vaqt (sport)|qoʻshimcha vaqt]] oʻynaladi. Agar hisoblar baribir durang boʻlsa, oʻyin [[Penaltilar seriyasi (futbol)|penaltilar seriyasi]] orqali aniqlanadi<ref name="regulations" />. Koʻrsatilgan barcha vaqtlar mahalliy<ref name="match schedule" />. 1/32 finalda guruh gʻoliblaridan toʻrttasi guruhda ikkinchi oʻrinni egallaganlar bilan oʻynaydi. Guruhning qolgan sakkiz gʻolibi 3-oʻrinni egallagan jamoalar bilan oʻynaydi. Guruhning qolgan ikkinchi oʻrin egalari boshqa guruh ikkinchi oʻrin egalari bilan oʻynaydi. FIFA 1/32 final uchun quyidagi jadvalni tuzdi:<ref name="regulations" /> * '''73-oʻyin''': A guruh ikkinchi oʻrin vs B guruh ikkinchi oʻrin * '''74-oʻyin''': E guruhi gʻolibi vs A/B/C/D/F guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''75-oʻyin''': F guruhi gʻolibi vs C guruhi ikkinchi oʻrin * '''76-oʻyin''': C guruhi gʻolibi vs F guruhi ikkinchi oʻrin * '''77-oʻyin''': I guruhi gʻolibi vs C/D/F/G/H guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''78-oʻyin''': E guruhi ikkinchi oʻrin vs I guruhi ikkinchi oʻrin * '''79-oʻyin''': A guruhi gʻolibi vs C/E/F/H/I guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''80-oʻyin''': L guruhi gʻolibi vs E/H/I/J/K guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''81-oʻyin''': D guruhi gʻolibi vs B/E/F/I/J guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''82-oʻyin''': G guruhi gʻolibi vs A/E/H/I/J guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''83-oʻyin''': K guruhi ikkinchi oʻrin vs L guruhi ikkinchi oʻrin * '''84-oʻyin''': H guruhi gʻolibi vs J guruhi ikkinchi oʻrin * '''85-oʻyin''': B guruhi gʻolibi vs E/F/G/I/J guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''86-oʻyin''': J guruhi gʻolibi vs H guruhi ikkinchi oʻrin * '''87-oʻyin''': K guruhi gʻolibi vs D/E/I/J/L guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''88-oʻyin''': D guruhi ikkinchi oʻrin vs G guruhi ikkinchi oʻrin === 32-raunddagi oʻyinlarning kombinatsiyalari === Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar ishtirokidagi aniq oʻyinlar uchinchi oʻrinni egallagan sakkizta jamoaning 32-raundga yoʻllanma olishiga bogʻliq. 495 ta mumkin boʻlgan kombinatsiyalar turnir reglamentining C ilovasida chop etilgan.<ref name="regulations" /> {{Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati uchinchi oʻrin jadvali}} == Saralangan jamoalar == Oʻn ikki guruhning har biridan eng yaxshi ikkita jamoa va eng yaxshi sakkizta uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar pley-off bosqichiga yoʻllanma oladi<ref name="regulations"/>. {| class="wikitable" |- ! Guruhlar ! style="width:150px" | Guruh gʻoliblari ! style="width:150px" | Ikkinchi oʻrinlar ! style="width:150px" | Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar<br />([[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati#3-oʻrindagi jamoalar reytingi|Eng yaxshi sakkizlik]] saralanglar) |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — A guruhi|A]] | {{#invoke:flag|fb|MEX}} | {{#invoke:flag|fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — B guruhi|B]] | {{#invoke:flag|fb|SUI}} | {{#invoke:flag|fb|CAN}} | {{#invoke:flag|fb|BIH}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — C guruhi|C]] | {{#invoke:flag|fb|BRA}} | {{#invoke:flag|fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — D guruhi|D]] | {{#invoke:flag|fb|USA}} | {{#invoke:flag|fb|AUS}} | {{#invoke:flag|fb|PAR}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — E guruhi|E]] | {{#invoke:flag|fb|GER}} | {{#invoke:flag|fb|CIV}} | {{#invoke:flag|fb|ECU}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — F guruhi|F]] | {{#invoke:flag|fb|NED}} | {{#invoke:flag|fb|JPN}} | {{#invoke:flag|fb|SWE}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — G guruhi|G]] | {{#invoke:flag|fb|BEL}} | {{#invoke:flag|fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — H guruhi|H]] | {{#invoke:flag|fb|ESP}} | {{#invoke:flag|fb|CPV}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — I guruhi|I]] | {{#invoke:flag|fb|FRA}} | {{#invoke:flag|fb|NOR}} | {{#invoke:flag|fb|SEN}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — J guruhi|J]] | {{#invoke:flag|fb|ARG}} | {{#invoke:flag|fb|AUT}} | {{#invoke:flag|fb|ALG}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — K guruhi|K]] | {{fb|COL}} | {{#invoke:flag|fb|POR}} | {{#invoke:flag|fb|COD}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — L guruhi|L]] | {{#invoke:flag|fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{#invoke:flag|fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> == Bosqichlar == Turnir jadvali quyida koʻrsatilgan, har bir oʻyin gʻoliblari qalin rangda koʻrsatilgan. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 final|1/16 final]] |RD2=[[#Nimchorak final|Nimchorak final]] |RD3=[[#Chorak final|Chorak final]] |RD4=[[#Yarim final|Yarim final]] |RD5=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Uchinchi oʻrin uchun oʻyin|Uchinchi oʻrin uchun oʻyin]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29-iyun – [[Foxborough]]|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30-iyun — [[East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |28-iyun — [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |29-iyun — [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2-iyul — [[Toronto]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{fb|CRO}}|1 |2-iyul — [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |1-iyul — [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |1-iyul — [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |29-iyun — [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |30-iyun — [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |30-iyun — [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |1-iyul — [[Atlanta]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |3-iyul — [[Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||{{#invoke:flag|fb|CPV}}| |3 — [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|AUS}}||{{#invoke:flag|fb|EGY}}| |2-iyul — [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |3-iyul — [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|{{fb|COL}}||{{#invoke:flag|fb|GHA}}| <!--Nimchorak final--> |4-iyul — [[Philadelphia]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}||{{#invoke:flag|fb|FRA}}| |4-iyul — [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|CAN}}||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |6-iyul — [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |6-iyul — [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||{{#invoke:flag|fb|BEL}}| |5-iyul — [[East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||{{#invoke:flag|fb|NOR}}| |5-iyul — [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| |7-iyul — [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->86-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->88-oyin gʻolibi| |7-iyul — [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->87-oyin gʻolibi| <!--Chorak final--> |9-iyul — [[Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->89-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->90-oyin gʻolibi| |10-iyul — [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->93-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->94-oyin gʻolibi| |11-iyul — [[Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->91-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->92-oyin gʻolibi| |11-iyul — [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->95-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->96-oyin gʻolibi| <!--Yarim final--> |14-iyul — [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->97-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->98-oyin gʻolibi-oyin gʻolibi| |15-iyul — [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->99-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->100-oyin gʻolibi| <!--Final--> |19-iyul — [[East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->101-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->102-oyin gʻolibi| <!--Uchinchi oʻrin uchun oʻyin--> |18-iyul — [[Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->101-oʻyin magʻlub jamoasi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->102-oʻyin magʻlub jamoasi| }}<section end="Bracket" /> == 1/16 final == {{main|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi}} {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-1}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-2}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-3}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-4}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-5}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-6}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-7}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-8}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-9}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-10}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-11}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-12}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-13}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-14}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-15}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-16}} == Nimchorak final == === Kanada vs Marokash === <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|CAN}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Kanada vs Marokash|90-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> === Paragvay vs Fransiya === <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|PAR}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Paragvay vs Fransiya| 89-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 „W74 vs W77 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> === Braziliya vs Norvegiya === <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=4:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|BRA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Braziliya vs Norvegiya|91-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 „W76 vs W78 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> === Meksika vs Angliya === <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=6:00&nbsp;p.m. [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|MEX}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Meksika vs Angliya|92-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 „W79 vs W80 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> === Portugaliya vs Ispaniya === <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=2:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|POR}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Portugaliya vs Ispaniya|93-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|ESP}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 „W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> === Amerika Qoʻshma Shtatlari vs Belgiya === <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|USA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Amerika Qoʻshma Shtatlari vs Belgiya|94-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|BEL}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 „W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> === 86-oʻyin golibi vs 88-oʻyin golibi === <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->86-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#86-oʻyin golibi vs 88-oʻyin golibi|95-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->88-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 „W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> === 85-oʻyin golibi vs 87-oʻyin golibi === <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=1:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->85-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#85-oʻyin golibi vs 87-oʻyin golibi|96-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->87-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 „W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> == Chorak final == === 89-oʻyin golibi vs 90-oʻyin golibi === <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=4:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->89-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#89-oʻyin golibi vs 90-oʻyin golibi|97-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->90-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 „W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> === 93-oʻyin golibi vs 94-oʻyin golibi === <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->93-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#93-oʻyin golibi vs 94-oʻyin golibi|98-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->94-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 „W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> === 91-oʻyin golibi vs 92-oʻyin golibi === <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->91-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#91-oʻyin golibi vs 92-oʻyin golibi|99-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->92-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 „W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> === 95-oʻyin golibi vs 96-oʻyin golibi === <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=8:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->95-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#95-oʻyin golibi vs 96-oʻyin golibi|100-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}--> 96-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 „W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> == Yarim final == === 97-oʻyin golibi vs 98-oʻyin golibi === <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=2:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->97-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#97-oʻyin golibi vs 98-oʻyin golibi|101-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->98-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 „W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> === 99-oʻyin golibi vs 100-oʻyin golibi === <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=3:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->99-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#99-oʻyin golibi vs 100-oʻyin golibi|102-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->100-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 „W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Uchinchi orin uchun oʻyin== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->101-oʻyin magʻlub jamoasi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Uchinchi orin uchun oʻyin|103-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->102-oʻyin magʻlub jamoasi |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> == Final == {{main|2026-yilgi FIFA Jahon chempionati finali}} {{#lst:2026-yilgi FIFA Jahon chempionati finali|Final}}<!-- {{#lst:2026-yilgi FIFA Jahon chempionati finali|Line-ups}}--> == Manbalar == {{manbalar}} === Hisobotlar === {{reflist|group=Report}} == Havolalar == * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA Jahon chempionati 2026}} [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026]] kv2vhw5wb1k3p440f8b174fee9hr676 6192398 6192397 2026-07-03T17:25:21Z AnvarxonM 75105 /* 85-oʻyin golibi vs 87-oʻyin golibi */ 6192398 wikitext text/x-wiki [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi FIFA Jahon chempionati]]<nowiki/>ning pley-off bosqichi [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati#Guruh bosqichi|guruh bosqichi]]<nowiki/>dan keyingi musobaqaning ikkinchi va yakuniy bosqichi boʻladi. 2026-yil 28-iyundan 19-iyulgacha boʻlib oʻtadigan pley-off bosqichi [[Nyu-Jersi]] shtatining [[East Rutherford (New Jersey)|Sharqiy Ruterford]] shahridagi [[MetLife Stadium|MetLife stadioni]]<nowiki/>da boʻlib oʻtadigan final bilan yakunlanadi<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref>. Oʻn ikki guruhning har biridan eng yaxshi ikkita jamoa, shuningdek, uchinchi oʻrinni egallagan eng yaxshi sakkizta jamoa pley-off bosqichiga yoʻl oladi va bitta saralash bosqichidan iborat turnirda ishtirok etadi. Pley-off bosqichida 32 ta oʻyin, jumladan, uchinchi oʻrin uchun oʻyin boʻladi<ref name="regulations">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |publisher=FIFA |date=May 2025 |access-date=June 7, 2025 |archive-date=June 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |url-status=live}}</ref>. == Format == 2026-yilgi FIFA Jahon chempionatining pley-off bosqichi guruh bosqichidan yoʻllanma olgan 32 ta jamoa oʻrtasida oʻtkaziladi. Pley-off bosqichidagi oʻyinlar yakuniga qadar oʻynaladi. Agar oʻyinning 90 daqiqasi oxirida hisob teng boʻlsa, 30 daqiqa [[Qoʻshimcha vaqt (sport)|qoʻshimcha vaqt]] oʻynaladi. Agar hisoblar baribir durang boʻlsa, oʻyin [[Penaltilar seriyasi (futbol)|penaltilar seriyasi]] orqali aniqlanadi<ref name="regulations" />. Koʻrsatilgan barcha vaqtlar mahalliy<ref name="match schedule" />. 1/32 finalda guruh gʻoliblaridan toʻrttasi guruhda ikkinchi oʻrinni egallaganlar bilan oʻynaydi. Guruhning qolgan sakkiz gʻolibi 3-oʻrinni egallagan jamoalar bilan oʻynaydi. Guruhning qolgan ikkinchi oʻrin egalari boshqa guruh ikkinchi oʻrin egalari bilan oʻynaydi. FIFA 1/32 final uchun quyidagi jadvalni tuzdi:<ref name="regulations" /> * '''73-oʻyin''': A guruh ikkinchi oʻrin vs B guruh ikkinchi oʻrin * '''74-oʻyin''': E guruhi gʻolibi vs A/B/C/D/F guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''75-oʻyin''': F guruhi gʻolibi vs C guruhi ikkinchi oʻrin * '''76-oʻyin''': C guruhi gʻolibi vs F guruhi ikkinchi oʻrin * '''77-oʻyin''': I guruhi gʻolibi vs C/D/F/G/H guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''78-oʻyin''': E guruhi ikkinchi oʻrin vs I guruhi ikkinchi oʻrin * '''79-oʻyin''': A guruhi gʻolibi vs C/E/F/H/I guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''80-oʻyin''': L guruhi gʻolibi vs E/H/I/J/K guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''81-oʻyin''': D guruhi gʻolibi vs B/E/F/I/J guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''82-oʻyin''': G guruhi gʻolibi vs A/E/H/I/J guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''83-oʻyin''': K guruhi ikkinchi oʻrin vs L guruhi ikkinchi oʻrin * '''84-oʻyin''': H guruhi gʻolibi vs J guruhi ikkinchi oʻrin * '''85-oʻyin''': B guruhi gʻolibi vs E/F/G/I/J guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''86-oʻyin''': J guruhi gʻolibi vs H guruhi ikkinchi oʻrin * '''87-oʻyin''': K guruhi gʻolibi vs D/E/I/J/L guruhlari eng yaxshi uchinchi oʻrin * '''88-oʻyin''': D guruhi ikkinchi oʻrin vs G guruhi ikkinchi oʻrin === 32-raunddagi oʻyinlarning kombinatsiyalari === Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar ishtirokidagi aniq oʻyinlar uchinchi oʻrinni egallagan sakkizta jamoaning 32-raundga yoʻllanma olishiga bogʻliq. 495 ta mumkin boʻlgan kombinatsiyalar turnir reglamentining C ilovasida chop etilgan.<ref name="regulations" /> {{Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati uchinchi oʻrin jadvali}} == Saralangan jamoalar == Oʻn ikki guruhning har biridan eng yaxshi ikkita jamoa va eng yaxshi sakkizta uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar pley-off bosqichiga yoʻllanma oladi<ref name="regulations"/>. {| class="wikitable" |- ! Guruhlar ! style="width:150px" | Guruh gʻoliblari ! style="width:150px" | Ikkinchi oʻrinlar ! style="width:150px" | Uchinchi oʻrinni egallagan jamoalar<br />([[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati#3-oʻrindagi jamoalar reytingi|Eng yaxshi sakkizlik]] saralanglar) |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — A guruhi|A]] | {{#invoke:flag|fb|MEX}} | {{#invoke:flag|fb|RSA}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — B guruhi|B]] | {{#invoke:flag|fb|SUI}} | {{#invoke:flag|fb|CAN}} | {{#invoke:flag|fb|BIH}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — C guruhi|C]] | {{#invoke:flag|fb|BRA}} | {{#invoke:flag|fb|MAR}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — D guruhi|D]] | {{#invoke:flag|fb|USA}} | {{#invoke:flag|fb|AUS}} | {{#invoke:flag|fb|PAR}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — E guruhi|E]] | {{#invoke:flag|fb|GER}} | {{#invoke:flag|fb|CIV}} | {{#invoke:flag|fb|ECU}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — F guruhi|F]] | {{#invoke:flag|fb|NED}} | {{#invoke:flag|fb|JPN}} | {{#invoke:flag|fb|SWE}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — G guruhi|G]] | {{#invoke:flag|fb|BEL}} | {{#invoke:flag|fb|EGY}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — H guruhi|H]] | {{#invoke:flag|fb|ESP}} | {{#invoke:flag|fb|CPV}} | {{N/a}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — I guruhi|I]] | {{#invoke:flag|fb|FRA}} | {{#invoke:flag|fb|NOR}} | {{#invoke:flag|fb|SEN}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — J guruhi|J]] | {{#invoke:flag|fb|ARG}} | {{#invoke:flag|fb|AUT}} | {{#invoke:flag|fb|ALG}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — K guruhi|K]] | {{fb|COL}} | {{#invoke:flag|fb|POR}} | {{#invoke:flag|fb|COD}} |- ! [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati — L guruhi|L]] | {{#invoke:flag|fb|ENG}} | {{fb|CRO}} | {{#invoke:flag|fb|GHA}} |}<section end="Qualified teams" /> == Bosqichlar == Turnir jadvali quyida koʻrsatilgan, har bir oʻyin gʻoliblari qalin rangda koʻrsatilgan. <section begin="Bracket" />{{#invoke:RoundN|N32 |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=[[#1/16 final|1/16 final]] |RD2=[[#Nimchorak final|Nimchorak final]] |RD3=[[#Chorak final|Chorak final]] |RD4=[[#Yarim final|Yarim final]] |RD5=[[#Final|Final]] |Consol=[[#Uchinchi oʻrin uchun oʻyin|Uchinchi oʻrin uchun oʻyin]] <!--Date – Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 32--> |29-iyun – [[Foxborough]]|{{#invoke:flag|fb|GER}}|1 (3)|{{#invoke:flag|fb|PAR}} {{pso}}|1 (4) |30-iyun — [[East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|FRA}}|3|{{#invoke:flag|fb|SWE}}|0 |28-iyun — [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|RSA}}|0|{{#invoke:flag|fb|CAN}}|1 |29-iyun — [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]]|{{#invoke:flag|fb|NED}}|1 (2)|{{#invoke:flag|fb|MAR}} {{pso}}|1 (3) |2-iyul — [[Toronto]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}|2|{{fb|CRO}}|1 |2-iyul — [[Inglewood, California|Inglewood]]|{{#invoke:flag|fb|ESP}}|3|{{#invoke:flag|fb|AUT}}|0 |1-iyul — [[Santa Clara, California|Santa Clara]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}|2|{{#invoke:flag|fb|BIH}}|0 |1-iyul — [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|BEL}} {{aet}}|3|{{#invoke:flag|fb|SEN}}|2 |29-iyun — [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}|2|{{#invoke:flag|fb|JPN}}|1 |30-iyun — [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|CIV}}|1|{{#invoke:flag|fb|NOR}}|2 |30-iyun — [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}|2|{{#invoke:flag|fb|ECU}}|0 |1-iyul — [[Atlanta]]|{{#invoke:flag|fb|ENG}}|2|{{#invoke:flag|fb|COD}}|1 |3-iyul — [[Miami Gardens]]|{{#invoke:flag|fb|ARG}}||{{#invoke:flag|fb|CPV}}| |3 — [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|AUS}}||{{#invoke:flag|fb|EGY}}| |2-iyul — [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}|2|{{#invoke:flag|fb|ALG}}|0 |3-iyul — [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|{{fb|COL}}||{{#invoke:flag|fb|GHA}}| <!--Nimchorak final--> |4-iyul — [[Philadelphia]]|{{#invoke:flag|fb|PAR}}||{{#invoke:flag|fb|FRA}}| |4-iyul — [[Houston]]|{{#invoke:flag|fb|CAN}}||{{#invoke:flag|fb|MAR}}| |6-iyul — [[Arlington, Texas|Arlington]]|{{#invoke:flag|fb|POR}}||{{#invoke:flag|fb|ESP}}| |6-iyul — [[Seattle]]|{{#invoke:flag|fb|USA}}||{{#invoke:flag|fb|BEL}}| |5-iyul — [[East Rutherford]]|{{#invoke:flag|fb|BRA}}||{{#invoke:flag|fb|NOR}}| |5-iyul — [[Mexico City]]|{{#invoke:flag|fb|MEX}}||{{#invoke:flag|fb|ENG}}| |7-iyul — [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->86-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->88-oyin gʻolibi| |7-iyul — [[Vancouver]]|{{#invoke:flag|fb|SUI}}||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->87-oyin gʻolibi| <!--Chorak final--> |9-iyul — [[Foxborough]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->89-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->90-oyin gʻolibi| |10-iyul — [[Inglewood, California|Inglewood]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->93-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->94-oyin gʻolibi| |11-iyul — [[Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->91-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->92-oyin gʻolibi| |11-iyul — [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->95-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->96-oyin gʻolibi| <!--Yarim final--> |14-iyul — [[Arlington, Texas|Arlington]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->97-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->98-oyin gʻolibi-oyin gʻolibi| |15-iyul — [[Atlanta]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->99-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->100-oyin gʻolibi| <!--Final--> |19-iyul — [[East Rutherford]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->101-oyin gʻolibi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->102-oyin gʻolibi| <!--Uchinchi oʻrin uchun oʻyin--> |18-iyul — [[Miami Gardens]]|<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->101-oʻyin magʻlub jamoasi||<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->102-oʻyin magʻlub jamoasi| }}<section end="Bracket" /> == 1/16 final == {{main|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi}} {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-1}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-2}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-3}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-4}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-5}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-6}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-7}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-8}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-9}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-10}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-11}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-12}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-13}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-14}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-15}} ---- {{#lst:Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi|R32-16}} == Nimchorak final == === Kanada vs Marokash === <section begin="R16-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|CAN}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Kanada vs Marokash|90-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|MAR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021530 "Canada vs Morocco {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026.</ref> }}<section end="R16-1" /> === Paragvay vs Fransiya === <section begin="R16-2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|4}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|PAR}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Paragvay vs Fransiya| 89-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|FRA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lincoln Financial Field]], [[Philadelphia]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021533 „W74 vs W77 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-2" /> === Braziliya vs Norvegiya === <section begin="R16-3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=4:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|BRA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Braziliya vs Norvegiya|91-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|NOR}} |goals1= |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021532 „W76 vs W78 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-3" /> === Meksika vs Angliya === <section begin="R16-4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|5}} |time=6:00&nbsp;p.m. [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|MEX}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Meksika vs Angliya|92-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021531 „W79 vs W80 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-4" /> === Portugaliya vs Ispaniya === <section begin="R16-5" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=2:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|POR}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Portugaliya vs Ispaniya|93-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|ESP}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021529 „W83 vs W84 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-5" /> === Amerika Qoʻshma Shtatlari vs Belgiya === <section begin="R16-6" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|6}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|USA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Amerika Qoʻshma Shtatlari vs Belgiya|94-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|BEL}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021534 „W81 vs W82 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-6" /> === 86-oʻyin golibi vs 88-oʻyin golibi === <section begin="R16-7" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->86-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#86-oʻyin golibi vs 88-oʻyin golibi|95-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->88-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021528 „W86 vs W88 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-7" /> === Shveysariya vs 87-oʻyin gʻolibi === <section begin="R16-8" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|7}} |time=1:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|SUI}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Shveysariya vs 87-oʻyin golibi|96-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->87-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289288/400021535 „W85 vs W87 {{!}} Round of 16 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="R16-8" /> == Chorak final == === 89-oʻyin golibi vs 90-oʻyin golibi === <section begin="QF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|9}} |time=4:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->89-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#89-oʻyin golibi vs 90-oʻyin golibi|97-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->90-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021536 „W89 vs W90 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF1" /> === 93-oʻyin golibi vs 94-oʻyin golibi === <section begin="QF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|10}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->93-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#93-oʻyin golibi vs 94-oʻyin golibi|98-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->94-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021538 „W93 vs W94 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF2" /> === 91-oʻyin golibi vs 92-oʻyin golibi === <section begin="QF3" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->91-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#91-oʻyin golibi vs 92-oʻyin golibi|99-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->92-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021539 „W91 vs W92 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF3" /> === 95-oʻyin golibi vs 96-oʻyin golibi === <section begin="QF4" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|11}} |time=8:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->95-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#95-oʻyin golibi vs 96-oʻyin golibi|100-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}--> 96-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289289/400021537 „W95 vs W96 {{!}} Quarter-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="QF4" /> == Yarim final == === 97-oʻyin golibi vs 98-oʻyin golibi === <section begin="SF1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|14}} |time=2:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->97-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#97-oʻyin golibi vs 98-oʻyin golibi|101-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->98-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021541 „W97 vs W98 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF1" /> === 99-oʻyin golibi vs 100-oʻyin golibi === <section begin="SF2" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|15}} |time=3:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->99-oʻyin golibi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#99-oʻyin golibi vs 100-oʻyin golibi|102-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->100-oʻyin golibi |goals1= |goals2= |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289290/400021540 „W99 vs W100 {{!}} Semi-final {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="SF2" /> ==Uchinchi orin uchun oʻyin== <section begin="3rd" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|18}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1=<!--{{#invoke:flag|fb-rt|}}-->101-oʻyin magʻlub jamoasi |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi#Uchinchi orin uchun oʻyin|103-oʻyin}} |team2=<!--{{#invoke:flag|fb|}}-->102-oʻyin magʻlub jamoasi |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289291/400021542 "RU101 vs RU102 {{!}} Play-off for third place {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved May 1, 2026.</ref> }}<section end="3rd" /> == Final == {{main|2026-yilgi FIFA Jahon chempionati finali}} {{#lst:2026-yilgi FIFA Jahon chempionati finali|Final}}<!-- {{#lst:2026-yilgi FIFA Jahon chempionati finali|Line-ups}}--> == Manbalar == {{manbalar}} === Hisobotlar === {{reflist|group=Report}} == Havolalar == * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA Jahon chempionati 2026}} [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026]] 9nw9z0hyp9unx9wmefd9oqazdqo8dyr 1 1414070 6192567 6174584 2026-07-04T05:08:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192567 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414071 6192571 6174587 2026-07-04T05:11:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192571 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414072 6192564 6174588 2026-07-04T05:05:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192564 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414074 6192565 6174590 2026-07-04T05:06:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192565 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414075 6192566 6174593 2026-07-04T05:07:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192566 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414077 6192600 6174595 2026-07-04T05:25:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192600 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414078 6192562 6174596 2026-07-04T05:04:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192562 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414079 6192602 6174597 2026-07-04T05:26:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192602 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414083 6192560 6174601 2026-07-04T05:03:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192560 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414086 6192559 6174605 2026-07-04T05:02:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192559 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414088 6192563 6174609 2026-07-04T05:04:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192563 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414090 6192603 6174612 2026-07-04T05:27:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192603 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414093 6192577 6174615 2026-07-04T05:15:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192577 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414095 6192558 6174617 2026-07-04T05:01:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192558 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414097 6192557 6174619 2026-07-04T05:00:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192557 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414098 6192556 6174620 2026-07-04T04:59:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192556 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414099 6192585 6174621 2026-07-04T05:18:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192585 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414101 6192555 6174624 2026-07-04T04:58:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192555 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414102 6192574 6174625 2026-07-04T05:13:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192574 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414128 6192573 6174658 2026-07-04T05:12:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192573 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414364 6192626 6175376 2026-07-04T05:40:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192626 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414365 6192624 6175377 2026-07-04T05:38:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192624 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414367 6192625 6175379 2026-07-04T05:39:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192625 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414368 6192622 6175380 2026-07-04T05:36:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192622 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414372 6192623 6175385 2026-07-04T05:37:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192623 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414377 6192608 6175392 2026-07-04T05:29:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192608 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414380 6192614 6175395 2026-07-04T05:31:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192614 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414381 6192605 6175396 2026-07-04T05:28:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192605 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414383 6192615 6175398 2026-07-04T05:32:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192615 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414384 6192610 6175400 2026-07-04T05:30:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192610 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414386 6192621 6175403 2026-07-04T05:35:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192621 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414387 6192617 6175404 2026-07-04T05:32:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192617 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414389 6192620 6175406 2026-07-04T05:34:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192620 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414390 6192629 6175407 2026-07-04T05:43:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192629 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414391 6192628 6175410 2026-07-04T05:42:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192628 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414394 6192598 6175413 2026-07-04T05:23:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192598 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414396 6192594 6175416 2026-07-04T05:21:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192594 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414397 6192584 6175417 2026-07-04T05:18:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192584 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414398 6192588 6175418 2026-07-04T05:19:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192588 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414399 6192580 6175419 2026-07-04T05:16:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192580 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414400 6192591 6175420 2026-07-04T05:20:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192591 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414402 6192596 6175422 2026-07-04T05:22:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192596 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414403 6192627 6175424 2026-07-04T05:41:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192627 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414404 6192599 6175427 2026-07-04T05:24:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192599 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414406 6192582 6175429 2026-07-04T05:17:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192582 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414409 6192619 6175435 2026-07-04T05:33:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192619 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414410 6192568 6175436 2026-07-04T05:09:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192568 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414414 6192576 6175443 2026-07-04T05:14:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192576 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414416 6192570 6175445 2026-07-04T05:10:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192570 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414588 6192678 6176531 2026-07-04T06:07:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192678 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414589 6192682 6176532 2026-07-04T06:10:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192682 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414590 6192654 6176533 2026-07-04T05:59:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192654 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414591 6192652 6176534 2026-07-04T05:58:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192652 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414592 6192656 6176536 2026-07-04T06:00:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192656 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414596 6192693 6176542 2026-07-04T06:15:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192693 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414597 6192694 6176544 2026-07-04T06:16:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192694 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414598 6192684 6176545 2026-07-04T06:11:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192684 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414599 6192681 6176546 2026-07-04T06:09:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192681 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414600 6192637 6176547 2026-07-04T05:47:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192637 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414601 6192635 6176548 2026-07-04T05:46:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192635 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414603 6192687 6176550 2026-07-04T06:13:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192687 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414604 6192634 6176551 2026-07-04T05:46:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192634 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414606 6192680 6176553 2026-07-04T06:08:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192680 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414607 6192696 6176555 2026-07-04T06:17:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192696 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414608 6192551 6176557 2026-07-04T04:54:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192551 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414610 6192658 6176559 2026-07-04T06:00:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192658 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414611 6192553 6176562 2026-07-04T04:56:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192553 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414612 6192552 6176564 2026-07-04T04:55:37Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192552 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414613 6192660 6176569 2026-07-04T06:01:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192660 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414614 6192651 6176571 2026-07-04T05:57:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192651 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414615 6192649 6176572 2026-07-04T05:56:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192649 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1414655 6192203 6176723 2026-07-03T13:36:51Z InternetArchiveBot 58913 0 ta manba qutqarildi hamda 4 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192203 wikitext text/x-wiki {{Futbolchi bilgiqutisi | ism = Vladimir Gʻulomhaydarov | tavallud_sana = {{Tugʻilgan sanasi|1946|2|26}} | toʻliqism = Vladimir Gʻulomhaydarov | tavallud_joyi = {{tavalludJoyi|Dushanbe}}, Tojikiston SSR | vafot_sana = {{vafot sanasi va yoshi|2026|06|15|1946|2|26}} | vafot_joyi = {{vafotJoyi|Moskva}}, Rossiya | boʻyi = {{Boʻy|cm=173}} | pozitsiya = [[Hujumchi (futbol)|Hujumchi]] | yillar1 = 1964—1968 | klublar1 = [[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Energetik (Dushanbe)]] | isht1 = 156 | gollar1 = 11 | yillar2 = 1969—1970 | klublar2 = [[FC Torpedo Moskva|Torpedo (Moskva)]] | isht2 = 19 | gollar2 = 3 | yillar3 = 1971—1977 | klublar3 = [[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Pomir]] | isht3 = 241 | gollar3 = 30 | yillar4 = 1991 | klublar4 = [[Xatlon (futbol klubi)|Vaxsh]] | isht4 = 2 | gollar4 = 0 | boshliqyillar1 = 1980—1981 | boshliqklublar1 = [[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Pomir]] (murabbiy) | boshliqyillar2 = 1981—1983 | boshliqklublar2 = [[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Pomir]] | boshliqyillar3 = 1987—1991 | boshliqklublar3 = [[Xatlon (futbol klubi)|Vaxsh]] | boshliqyillar4 = 1994 | boshliqklublar4 = [[Tojikiston milliy futbol terma jamoasi|Tojikiston]] | boshliqyillar5 = 1996 | boshliqklublar5 = [[Ekibastuzets (futbol klubi)|Batir]] | boshliqyillar6 = 1999 | boshliqklublar6 = [[Qayrat (futbol klubi)|SOPFK Qayrat]] (murabbiy) | boshliqyillar7 = 2001 | boshliqklublar7 = [[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]] (murabbiy) | boshliqyillar8 = 2002 | boshliqklublar8 = [[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]] (murabbiy) | boshliqyillar9 = 2003 | boshliqklublar9 = [[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]] | boshliqyillar10 = 2003 | boshliqklublar10 = [[Taraz (futbol klubi)|Taraz]] | boshliqyillar11 = 2004—2005 | boshliqklublar11 = [[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat-Almati KTJ]] (murabbiy) | boshliqyillar12 = 2005 | boshliqklublar12 = [[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat-Almati KTJ]] | boshliqyillar13 = 2006—2007 | boshliqklublar13 = [[Megasport (futbol klubi)|Megasport]] | boshliqyillar14 = 2008 | boshliqklublar14 = [[Megasport (futbol klubi)|Megasport]] (murabbiy) | boshliqyillar15 = 2008 | boshliqklublar15 = [[Megasport (futbol klubi)|Megasport]] | boshliqyillar16 = 2009 | boshliqklublar16 = [[Lokomotiv (Ostona futbol klubi)|Lokomotiv (Ostona)]] (murabbiy) | boshliqyillar17 = 2009 | boshliqklublar17 = [[Lokomotiv (Ostona futbol klubi)|Lokomotiv (Ostona)]] | boshliqyillar18 = 2012 | boshliqklublar18 = [[Jetisu-Sunkar (futbol klubi)|Sunkar]] {{Maslahatchi murabbiy}} | boshliqyillar19 = | boshliqklublar19 = | boshliqyillar20 = | boshliqklublar20 = }} '''Vladimir Alekseyevich Gʻulomhaydarov''' ({{lang-ru|Владимир Гулямхайдаров}}, {{lang-tg|Воҳид Ғуломҳайдаров}}; 1946-yil 26-fevral — 2026-yil 15-iyun<ref>[https://offside.kz/football/32898-skonchalsia-byvshii-trener-almatinskogo-kairata Skonchalsya bivshiy trener almatinskogo „Kayrata“] {{in lang|ru}}</ref>) — [[Tojikiston|tojikistonlik]] [[futbolchi]] va [[Murabbiy (futbol)|murabbiy]]. Sport ustasi (1968). Tojikiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan murabbiy (1991). == Biografiyasi == Vladimirning otasi Alisha Gʻulomhaydarov [[Ulugʻ Vatan urushi]] faxriysi va [[Tojikiston Sovet Sotsialistik Respublikasi|Tojikiston SSR]] Ichki ishlar vazirligida politsiya mayori boʻlib ishlagan. Onasi Zinaida Filippovna Gʻulomhaydarova tibbiyot xodimi boʻlib ishlagan. == Futbolchilik faoliyati == Gʻulomhaydarov tojik futbolining eng yaxshi tarbiyalanuvchilaridan biri. Uning birinchi murabbiyi V. Borisenko edi. 1964-yilda tojik futbolining yetakchi klubi boʻlgan [[Dushanbe]]<nowiki/>ning [[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Energetik]] jamoasida debyut qilgan. Uning professional futboldagi debyuti 5-aprel kuni [[Novosibirsk]]<nowiki/>ning SKA jamoasiga qarshi oʻyinda boʻlib oʻtdi{{#tag:ref|U 10 yoshidan Spartak stadioni to‘garagida futbol bilan shug‘ullana boshlagan. 1964-yilda, 18 yoshida, Dushanbening “Energetik” jamoasi tarkibida [[Hujumchi (futbol)|hujumchi]] sifatida Novosibirskning SKA klubiga qarshi o‘yinda debyut qilgan.|group="к."}}. 1968-yilda Gʻulomhaydarov [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|SSSR]] Olimpiya terma jamoasiga taklif qilingan va u yerda ikki yil oʻynagan. U sakkizta oʻyinda maydonga tushgan va uchta gol urgan. {{External media |image1= [https://asiaplustj.info/sites/default/files/articles/294479/3.jpg 1. Vladimir G‘ulomhaydarov (chapda)] SSSR olimpiya terma jamoasi tarkibida (1968-yil)|image2=[https://asiaplustj.info/sites/default/files/articles/294479/guliamhaidarovv-1969.jpg 2. Chapdan o‘ngga: «Torpedo»chilar] Vladimir Krasnov, Laymonis Layzan, Vladimir G‘ulomhaydarov va Aleksandr Chumakov, 1969-yil.}} Vladimir 1969 va 1970-yillardagi mavsumlarni [[SSSR Oliy Ligasi|oliy liga]]<nowiki/>da oʻynagan [[Moskva]]<nowiki/>ning [[FC Torpedo Moskva|Torpedo]] jamoasida oʻtkazgan. Mavsum davomida 19 ta oʻyinda maydonga tushib, uchta gol urgan. 1971-yilda u [[Sovet Ittifoqi birinchi ligasi|birinchi liga]]<nowiki/>da oʻynab, [[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Pomir]] klubiga qaytgan. U koʻp gol urgan, jamoaning asosiy penaltichisi boʻlgan: "…texnik jihatdan yaxshi qurollangan, fint bilan raqibini aldab oʻtib, toʻp uzatishi yoki oʻzi gol urishi mumkin edi. Boʻyi 173 sm boʻlishiga qaramay, havodagi kurashlarda koʻpincha gʻolib chiqardi. „Asosiysi — pozitsiyani toʻgʻri tanlab, oʻz vaqtida sakrash“, — deb hisoblardi u. Bundan tashqari, jamoadoshlarining guvohlik berishicha, Vladimir yugurib kelib sakraganida oyogʻi bilan darvoza toʻsiniga bemalol yetardi. U „Pomir“daligidayoq jamoaning asosiy oʻyinchisi edi". == Murabbiylik faoliyati == 1978-yilda u murabbiylikka oʻtdi. U Oliy murabbiylar maktabini (HSC) tugatdi, shundan soʻng „Pomir“ bosh murabbiyi yordamchisi lavozimini egalladi. 1981-yil iyul oyidan boshlab u jamoaning bosh murabbiyi boʻlgan. 1983-yil iyun oyida uning oʻrnini [[Yuriy Syomin]] egallagan. Biroz vaqt oʻtgach, Gʻulomhaydarov „Pomir“ klubining [[Boxtar|Qoʻrgʻontepa]]<nowiki/>dagi „<nowiki/>[[Xatlon (futbol klubi)|Vaxsh]]<nowiki/>“ farm klubini klubiga bosh murabbiy sifatida tayinlangan va u 1991-yil oxirigacha doimiy ravishda Vaxsh jamoasida ishlagan. 1992-yilda „<nowiki/>[[CSKA Pomir (Dushanbe, futbol klubi)|Pomir]]<nowiki/>“ klubiga murabbiy sifatida qaytdi. 1994-yilda [[Tojikiston milliy futbol terma jamoasi|Tojikiston terma jamoasi]]<nowiki/>ning bosh murabbiyi boʻlgan. 1990-yillarning oʻrtalarida [[Qozogʻiston]]<nowiki/>ga koʻchib oʻtgan. 1996-yilda u Ekibastuzlik Batir jamoasiga bosh murabbiy boʻldi. 1999-yil oktyabr oyida u [[Olmaota]]<nowiki/>da SSSR va Germaniya faxriylari oʻrtasidagi oʻyinda ishtirok etib, gollardan birini urgan<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rLRt3hdRPeM|title=Гол Гулямхайдарова Матч Германия СССР ветераны|author=|website=|date=2013-02-08|publisher=|access-date=2018-11-30}}</ref>. 1999-yildan [[Qayrat (futbol klubi)|Qayrat]] klubida bosh murabbiyga yordam berib va ​​oʻrinbosarlar jamoasi bilan ishlagan. 2003-yilda u bosh murabbiy etib tayinlangan, ammo iyul oyida isteʼfoga chiqqan. 2003-yil iyul oyidan boshlab [[Taraz (futbol klubi)|Taraz]] jamoasi bosh murabbiyi boʻlgan<ref>[http://sport.gazeta.kz/art/?aid=8891 Vladimir Gulyamxaydarov rad, chto virvalsya iz tarazskogo bolota]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Mavsum oxirida u jamoani tark etib, Qayrat klubiga qaytib kelgan va u yerda 2004–2005-yillarda murabbiy boʻlib ishlagan. 2006-yilda Jetysuda maslahatchi murabbiy boʻlib ishlagan<ref>[http://sport.gazeta.kz/art/?aid=22676 Vladimir Gulyamxaydarov v „Jetisu“]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> va jamoaning yuqori divizionga chiqishiga yordam bergan. 2006-yildan beri Megasportda<ref>[http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=9040 Megaplani „Megasporta“]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, 2008-yilda murabbiy sifatida va iyun oyidan beri Megasport (Olmaota) bosh murabbiyi<ref>{{cite web|title=ГУЛЯМХАЙДАРОВ CМЕНИЛ РАМАЗАНОВА|url=http://megasport.ucoz.kz/news/2008-06-24-10|website=megasport.ucoz.kz/|publisher=FC Megasport|access-date=14 October 2015|language=ru|date=24 June 2008}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://megasport.ucoz.kz/news/2008-06-24-10 |title=Гулямхайдаров сменил Рамазанова |access-date=2010-09-14 |archive-date=2012-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121229153120/http://megasport.ucoz.kz/news/2008-06-24-10 |url-status=live }}</ref>. 2009-yilda u [[Ostona]]<nowiki/>ning „Lokomotiv“ jamoasida murabbiy boʻlib ishlagan<ref>[http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&task=view&id=806&Itemid=1&bsb_midx=1 Zaslujenniy trener Tadjikistana Vladimir Gulyamxaydarov budet rabotat pomoщnikom Sergeya Yurana v astaninskom „Lokomotive“] {{Wayback|url=http://www.varzish-sport.tj/index.php?option=com_content&task=view&id=806&Itemid=1&bsb_midx=1 |date=20160812235421 }}</ref><ref>[http://www.prosportkz.kz/page.php?page_id=137&lang=1&news_id=8668 Vladimir Gulyamxaydarov: Naxojus v shokovom sostoyanii]{{Oʻlikhavola|date=iyul 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2012-yilda u murabbiylik boʻyicha maslahatchi, keyin esa Kaskelenning „Sunkar“ jamoasida bosh murabbiy boʻlgan<ref>{{cite web|title=Гулямхайдаров приглашен в Сункар|url=http://www.sports.kz/news/gulyamhaydarov-priglashen-v-sunkar|website=www.sports.kz/|publisher=sports.kz|access-date=14 October 2015|language=ru|date=16 February 2012}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://sports.kz/news.php?type=small&id=0000052171&st=0000000010 |title=Гулямхайдаров приглашен в «Сункар» |access-date=2012-02-19 |archive-date=2012-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010032036/http://sports.kz/news.php?type=small&id=0000052171&st=0000000010 |url-status=live }}</ref>. == Vafoti == U 2026-yil 15-iyunda 80 yoshida vafot etdi<ref>{{Cite web|url=https://offside.kz/football/32898-skonchalsia-byvshii-trener-almatinskogo-kairata|title=Скончался бывший тренер алматинского «Кайрата»|lang=ru|first=Владислав|last=Умербеков|website=Offside.kz|date=2026-06-15|access-date=2026-06-16}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} === Izohlar === {{manbalar|group=к.}} == Adabiyotlar == * {{cite web |author=Sayfiddin Karayev |url=https://www.asiaplustj.info/ru/news/life/person/20210226/tadzhik-a-otchestvo-alekseevich-tadzhikskomu-pele-75-let |title=„Tojikman. Otamning ismi esa Alekseyevich“. „Tojikistonlik Pele“ 75 yoshda: Bugun afsonaviy tojikistonlik futbolchi Vladimir Alekseyevich G‘ulomhaydarov 75 yoshni qarshi oldi. Uni „Tojikistonning Pelesi“ deb atashadi.|website=ASIA-Plus |publisher=Asiaplustj.info |lang=ru |access-date= |ref= |archive-date=2021-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002072638/https://www.asiaplustj.info/ru/news/life/person/20210226/tadzhik-a-otchestvo-alekseevich-tadzhikskomu-pele-75-let |url-status=live }} == Havolalar == * https://footballfakts.ru/person/20793 * https://www.transfermarkt.com/vladimir-gulyamkhajdarov/profil/spieler/805931 * https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/trainer/25299 {{Tojikiston milliy futbol terma jamoasi murabbiylari}} {{CSKA Pomir futbol klubi murabbiylari}} {{FC Qayrat murabbiylari}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbolchilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha futbol murabbiylari]] [[Turkum:Tojikistonlik erkak futbolchilar]] [[Turkum:SSSR erkak futbolchilari]] [[Turkum:CSKA Pomir Dushanbe futbolchilari]] [[Turkum:Torpedo Moskva klubi futbolchilari]] [[Turkum:FC Khatlon futbolchilari]] [[Turkum:SSSR futbol murabbiylari]] [[Turkum:Tojikistonlik futbol murabbiylar]] [[Turkum:Qozogʻistonlik futbol murabbiylari]] [[Turkum:Tojikiston milliy futbol terma jamoasi murabbiylari]] [[Turkum:Qayrat klubi murabbiylari]] [[Turkum:Vaxsh futbol klubi murabbiylari]] [[Turkum:CSKA Pomir futbol klubi murabbiylari]] 1btdynverbqubjbbksdnylv1ubcc8w7 1 1414793 6192744 6176831 2026-07-04T06:40:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192744 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414794 6192723 6176832 2026-07-04T06:28:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192723 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414795 6192746 6176833 2026-07-04T06:41:07Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192746 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414797 6192737 6176835 2026-07-04T06:34:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192737 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414799 6192730 6176837 2026-07-04T06:31:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192730 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414801 6192734 6176839 2026-07-04T06:33:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192734 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414802 6192644 6176840 2026-07-04T05:52:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192644 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414804 6192645 6176842 2026-07-04T05:53:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192645 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414806 6192647 6176846 2026-07-04T05:54:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192647 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414807 6192642 6176847 2026-07-04T05:50:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192642 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414808 6192643 6176849 2026-07-04T05:51:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192643 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414819 6192641 6176862 2026-07-04T05:49:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192641 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414821 6192638 6176864 2026-07-04T05:48:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192638 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414824 6192731 6176867 2026-07-04T06:32:43Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192731 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414836 6192648 6176882 2026-07-04T05:55:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192648 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414838 6192632 6176884 2026-07-04T05:45:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192632 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414841 6192543 6176890 2026-07-04T04:51:27Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192543 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414842 6192630 6176892 2026-07-04T05:44:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192630 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414848 6192544 6176900 2026-07-04T04:51:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192544 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414851 6192546 6176904 2026-07-04T04:53:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192546 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414853 6192545 6176906 2026-07-04T04:52:49Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192545 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414855 6192704 6176909 2026-07-04T06:21:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192704 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414857 6192685 6176911 2026-07-04T06:12:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192685 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414858 6192690 6176912 2026-07-04T06:14:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192690 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414859 6192675 6176914 2026-07-04T06:06:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192675 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414860 6192664 6176916 2026-07-04T06:02:50Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192664 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414862 6192689 6176918 2026-07-04T06:14:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192689 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414863 6192671 6176919 2026-07-04T06:05:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192671 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414865 6192554 6176922 2026-07-04T04:57:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192554 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414866 6192669 6176923 2026-07-04T06:04:42Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192669 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1414869 6192667 6176927 2026-07-04T06:03:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192667 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415036 6192872 6178165 2026-07-04T11:13:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192872 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415037 6192873 6178166 2026-07-04T11:14:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192873 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415044 6192861 6178175 2026-07-04T11:04:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192861 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415045 6192862 6178177 2026-07-04T11:05:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192862 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415048 6192863 6178181 2026-07-04T11:06:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192863 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415049 6192864 6178182 2026-07-04T11:07:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192864 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415052 6192865 6178185 2026-07-04T11:08:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192865 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415054 6192866 6178187 2026-07-04T11:09:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192866 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415058 6192814 6178191 2026-07-04T10:36:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192814 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415059 6192925 6178192 2026-07-04T11:40:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192925 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415060 6192919 6178193 2026-07-04T11:38:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192919 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415062 6192867 6178195 2026-07-04T11:10:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192867 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415064 6192816 6178198 2026-07-04T10:37:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192816 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415065 6192812 6178199 2026-07-04T10:35:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192812 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415067 6192810 6178203 2026-07-04T10:34:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192810 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415068 6192921 6178204 2026-07-04T11:39:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192921 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415075 6192741 6178212 2026-07-04T06:38:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192741 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415077 6192743 6178215 2026-07-04T06:39:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192743 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415078 6192740 6178216 2026-07-04T06:37:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192740 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415079 6192738 6178217 2026-07-04T06:35:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192738 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415084 6192727 6178223 2026-07-04T06:29:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192727 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415086 6192729 6178226 2026-07-04T06:30:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192729 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415087 6192719 6178227 2026-07-04T06:27:06Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192719 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415089 6192716 6178229 2026-07-04T06:26:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192716 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415090 6192710 6178230 2026-07-04T06:24:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192710 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415091 6192705 6178231 2026-07-04T06:22:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192705 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415093 6192725 6178233 2026-07-04T06:28:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192725 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415095 6192714 6178235 2026-07-04T06:25:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192714 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415097 6192698 6178237 2026-07-04T06:18:43Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192698 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415099 6192703 6178240 2026-07-04T06:20:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192703 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415101 6192701 6178242 2026-07-04T06:19:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192701 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415104 6192707 6178249 2026-07-04T06:23:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192707 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415105 6192739 6178251 2026-07-04T06:36:27Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192739 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415126 6192888 6178349 2026-07-04T11:23:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192888 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415127 6192889 6178351 2026-07-04T11:24:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192889 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415128 6192876 6178352 2026-07-04T11:16:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192876 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415130 6192875 6178354 2026-07-04T11:15:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192875 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1415149 6192639 6178788 2026-07-04T05:49:41Z WorldArchivist 281680 4-iyul 6192639 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot haqida maʼlumotnoma | nomi = Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti | original_nomi = Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti | rasm = | rasm_izohi = | qisqartma = | tashkil_etilgan = {{Boshlanish sanasi va yoshi|2001|07|06}} | oldingi = Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi tezkor bosh boshqarma | turi = Maxsus huquqni muhofaza qiluvchi organ | yurisdiksiya = Oʻzbekiston Respublikasi | bosh_qarorgoh = Toshkent | rahbar = Jahongir Hatamov | rahbar_lavozimi = Departament boshligʻi (Bosh prokuror oʻrinbosari) | bosh_tashkilot = [[Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi]] | veb_sayt = {{URL|https://prodepartament.uz/}} }} '''Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti''' — [[Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi]] tarkibidagi maxsus [[huquqni muhofaza qilish organlari|huquqni muhofaza qiluvchi organ]] boʻlib, iqtisodiy va korrupsiyaviy jinoyatlarga, jinoiy daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga hamda davlat moliyaviy intizomining buzilishiga qarshi kurashish bilan shugʻullanadi. Departament 2001-yil 6 iyulda tashkil etilgan va faoliyati davomida bir necha bor qayta tashkil qilinib, nomi va vakolatlari oʻzgartirilgan; eng yirik qayta tashkil etishlar 2018-yilda va 2024–2025-yillarda amalga oshirilgan. Departament shuningdek Oʻzbekistonning [[Moliyaviy choralar koʻrish boʻyicha xalqaro guruh|FATF]] xalqaro tarmogʻi bilan hamkorligini muvofiqlashtiruvchi milliy organ va mamlakatning jinoiy daromadlarni legallashtirish hamda terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish (AML/CFT) sohasidagi maxsus vakolatli organi hisoblanadi. == Tarixi == === Tashkil etilishi (2001) === Departament [[Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi|Vazirlar Mahkamasi]]ning 2001-yil 6-iyuldagi «Iqtisodiyot va soliq sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashishni kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi 291-son qarori bilan tashkil etilgan. Yangi organ [[Davlat soliq qoʻmitasi (Oʻzbekiston)|Davlat soliq qoʻmitasi]] huzuridagi tezkor bosh boshqarma negizida tuzilib, unga 1172 shtat birligi oʻtkazilgan.<ref name="vmq291">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/346199|title=Vazirlar Mahkamasining 06.07.2001-yildagi 291-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> Shu yilning kuzida «Prokuratura toʻgʻrisida»gi qonunning yangi tahriri qabul qilinib, organ faoliyati uchun huquqiy asos kengaytirilgan. === Soliq va valyuta sohasidagi vakolatlar (2002–2017) === Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 28-noyabrdagi 415-son qarori bilan organ faoliyati takomillashtirilib, soliq va valyutaga oid jinoyatlarga qarshi kurashish vazifalari yuklatilgan.<ref name="vmq415">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/348074|title=Vazirlar Mahkamasining 28.11.2002-yildagi 415-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> Prezidentning 2006-yil 21-apreldagi PQ–331-son qarori bilan moliya-iqtisodiy va soliq sohasidagi jinoyatlarga, shuningdek jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish vazifalari belgilangan.<ref name="pq331">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/1004663|title=Prezidentning 21.04.2006-yildagi PQ–331-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> Prezidentning 2009-yil 12-oktabrdagi PF–4148-son va 2017-yil 18-apreldagi PF–5019-son hujjatlari bilan tuzilma va vakolatlar oʻzgartirilgan.<ref name="pf4148">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/1541272|title=Prezidentning 12.10.2009-yildagi PF–4148-son farmoni|publisher=Lex.uz|language=ru}}</ref><ref name="pf5019">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/3177796|title=Prezidentning 18.04.2017-yildagi PF–5019-son farmoni|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> Ushbu davrda organga qoʻshimcha sohaviy vazifalar ham yuklangan: Prezidentning 2016-yil 31-oktabrdagi PQ–2647-son qarori bilan dori-darmon vositalari va tibbiyot buyumlarining narxlari ustidan nazorat,<ref name="pq2647">{{cite web|url=https://lex.uz/uz/docs/3060639|title=Prezidentning 31.10.2016-yildagi PQ–2647-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> 2017-yil 23-iyundagi PQ–3082-son qarori bilan esa ijtimoiy ahamiyatga ega oziq-ovqat tovarlari narxini sunʼiy oshirishga qarshi kurashish vazifalari belgilangan.<ref name="pq3082">{{cite web|url=https://lex.uz/ru/docs/3249723|title=Prezidentning 23.06.2017-yildagi PQ–3082-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> === Qayta tashkil etilishi (2018) === Prezidentning 2018-yil 23-maydagi «Byudjet mablagʻlaridan foydalanish samaradorligini tubdan oshirish va iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF–5446-son farmoni bilan organ qayta tashkil etilib, hozirgi — '''Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti''' nomini olgan. Shundan soʻng Departament iqtisodiy va korrupsiyaviy jinoyatlar, jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish hamda ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashuvchi mustaqil ixtisoslashgan huquqni muhofaza qiluvchi organ maqomini olgan.<ref name="pf5446">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/3743214|title=Prezidentning 23.05.2018-yildagi PF–5446-son farmoni|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> === Vakolatlarning kengaytirilishi (2020–2025) === Prezidentning 2020-yil 24-noyabrdagi PF–6118-son farmoni bilan elektr, issiqlik energiyasi, gaz va vodoproviddan noqonuniy foydalanish bilan bogʻliq jinoyatlarni aniqlash vazifasi Departamentga yuklatilgan.<ref name="pf6118">{{cite web|url=https://lex.uz/uz/docs/5124086|title=Prezidentning 24.11.2020-yildagi PF–6118-son farmoni|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> 2024-yil 16-yanvarda Prezident [[Shavkat Mirziyoyev]] raisligidagi yigʻilishda Departamentni tahlil, tezkor-qidiruv, taftish va oʻz tergovini amalga oshiradigan idoraga aylantirilishi, uning rahbari bir vaqtning oʻzida Bosh prokuror oʻrinbosari maqomini olishi eʼlon qilingan; oʻzgarish yashirin iqtisodiyotni qisqartirish maqsadi bilan bogʻlangan.<ref name="gazeta240116">{{cite news|url=https://www.gazeta.uz/uz/2024/01/16/departament/|title=Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tergov qiladigan idoraga aylantiriladi|publisher=[[Gazeta.uz]]|date=2024-yil 16-yanvar|language=uz}}</ref><ref name="kun240116">{{cite news|url=https://kun.uz/49943661|title=Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tergov qiladigan idoraga aylantiriladi|publisher=[[Kun.uz]]|date=2024-yil 16-yanvar|language=uz}}</ref> Yashirin iqtisodiyotga qarshi kurashishning ustuvor yoʻnalishlari 2024-yil 16-yanvardagi PF–11-son farmoni bilan, bu sohadagi davlat siyosati esa 8-iyuldagi PF–99-son farmoni bilan belgilangan. 2024-yil 3-iyundagi PF–84-son farmoni va PQ–204-son qarori bilan Departament qoshida yuridik shaxs maqomiga ega '''Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi''' tashkil etilgan.<ref name="pf84">{{cite web|url=https://lex.uz/uz/docs/6951636|title=Prezidentning 03.06.2024-yildagi PF–84-son farmoni|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref><ref name="pq204">{{cite web|url=https://lex.uz/uz/docs/-6951617|title=Prezidentning 03.06.2024-yildagi PQ–204-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> 2025-yil 20-fevraldagi OʻRQ–1034-son qonun bilan alkogol va tamaki bozorini tartibga solish tizimi takomillashtirilgan.<ref name="orq1034">{{cite web|url=https://lex.uz/uz/docs/7392537|title=OʻRQ–1034-son qonun (20.02.2025)|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> 2025-yil 25-fevraldagi OʻRQ–1038-son qonun ([[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi|Qonunchilik palatasi]] tomonidan 2024-yil 24-dekabrda qabul qilingan va [[Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati|Senat]] tomonidan 2025-yil 24-yanvarda maʼqullangan) bilan Departamentga jinoyat ishlari boʻyicha [[dastlabki tergov]] yuritish vakolati berilgan ([[Jinoyat-protsessual kodeksi (Oʻzbekiston)|Jinoyat-protsessual kodeksi]]ning 35 va 344-moddalariga oʻzgartirishlar); shuningdek davlat moliyaviy nazorati vakolatlari [[Iqtisodiyot va moliya vazirligi (Oʻzbekiston)|Iqtisodiyot va moliya vazirligi]]dan Departament tarkibidagi inspeksiyaga oʻtkazilgan.<ref name="orq1038">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/7404929|title=OʻRQ–1038-son qonun (25.02.2025)|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref><ref name="norma1038">{{cite news|url=https://www.norma.uz/uz/qonunchilikda_yangi/iqtisodiy_jinoyatlarga_qarshi_kurashish_departamentining_vakolatlari_aniqlashtirilmoqda|title=Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamentining vakolatlari aniqlashtirilmoqda|publisher=Norma.uz|language=uz}}</ref> 2025-yil 29-avgustdagi PQ–263-son qaror bilan Departamentda Matbuot kotibi lavozimi joriy etilgan. == Vazifalari == Departamentning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: * iqtisodiy va korrupsiyaviy jinoyatlarni aniqlash, ularning oldini olish, tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv va dastlabki tergovni amalga oshirish; * byudjet mablagʻlari hamda soliqlarga oid jinoyatlarga qarshi kurashish va davlatga yetkazilgan zararni undirish; * jinoiy daromadlarni legallashtirish, terrorizmni moliyalashtirish va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish (moliyaviy razvedka); * davlat moliyaviy nazoratini amalga oshirish (Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi orqali); * alkogol va tamaki mahsulotlari bozorini tartibga solish va ularning noqonuniy aylanmasiga qarshi kurashish; * tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini himoya qilish va fuqarolar murojaatlarini koʻrib chiqish. == Tuzilmasi == Departamentga [[Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurori|Bosh prokuror]]ning oʻrinbosari maqomidagi boshliq rahbarlik qiladi. Markaziy apparat tahlil va raqamlashtirish, iqtisodiy hamda korrupsiyaga qarshi kurash, moliyaviy razvedka, tergov va nazorat yoʻnalishlari boʻyicha boshqarma va boʻlimlardan iborat boʻlib, mamlakatning barcha hududlarida hududiy boshqarma va boʻlimlarga ega. Departament tarkibida ikkita ixtisoslashgan inspeksiya — Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi va Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi — faoliyat yuritadi. === Davlat moliyaviy nazorati inspeksiyasi === OʻRQ–1038-son qonun bilan [[Byudjet kodeksi (Oʻzbekiston)|Byudjet kodeksi]]ga kiritilgan oʻzgartirishlarga muvofiq, Inspeksiya davlat moliyaviy nazoratini, jumladan byudjet intizomi, byudjet mablagʻlarining maqsadli sarflanishi, toʻlovlarning navbatliligi va toʻliqligi, subsidiya va kreditlarning maqsadli ishlatilishi, pensiya va nafaqalarning toʻgʻri tayinlanishi hamda davlat xaridlari boʻyicha tenderlarning oʻtkazilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi.<ref name="orq1038"/> === Alkogol va tamaki bozorini tartibga solish inspeksiyasi === 2024-yilda tashkil etilgan Inspeksiya isteʼmol va texnik etil spirti, alkogol hamda tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotish boʻyicha davlat siyosatini amalga oshirishda ishtirok etadi, bu faoliyatni litsenziyalaydi va standartlar hamda texnologik normalarga rioya etilishini nazorat qiladi.<ref name="pf84"/> Inspeksiyaning faoliyat reglamenti Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 29-oktabrdagi 713-son qarori bilan tasdiqlangan.<ref name="vmq713">{{cite web|url=https://lex.uz/docs/-7185659|title=Vazirlar Mahkamasining 29.10.2024-yildagi 713-son qarori|publisher=Lex.uz|language=uz}}</ref> === Rahbariyat === 2025-yil 1-avgustdan Departamentga '''Jahongir Hatamov''' rahbarlik qiladi; u ayni vaqtda Bosh prokuror oʻrinbosari lavozimini ham egallaydi. U 1980-yil 12-aprelda [[Buxoro viloyati]]da tugʻilgan, 2002-yilda Toshkent davlat yuridik institutini tamomlagan va 2023–2025-yillarda Bosh prokuror oʻrinbosari boʻlib ishlagan.<ref name="eaghatamov">{{cite web|url=https://eurasiangroup.org/en/mr-jakhongir-khatamov-uzbekistan|title=Mr. Jakhongir Khatamov (Uzbekistan)|publisher=Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism}}</ref> Undan oldin Departamentga 2023-yil 16-oktabrdan 2025-yilgacha '''Shamsiddin Sohibnazarov''' (1982-yilda [[Fargʻona viloyati]]da tugʻilgan) rahbarlik qilgan.<ref name="eagsohib">{{cite web|url=https://eurasiangroup.org/en/mr-shamsiddin-sokhibnazarov-republic-of-uzbekistan|title=Mr. Shamsiddin Sokhibnazarov (Republic of Uzbekistan)|publisher=Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism}}</ref> Ikkala rahbar ham [[Jinoiy daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha Yevroosiyo guruhi|Yevroosiyo guruhi]] (EAG) raisi oʻrinbosari boʻlib xizmat qilgan.<ref name="eaghatamov"/><ref name="eagsohib"/> == Faoliyati == Departament fosh etgan jinoiy ishlar haqidagi maʼlumotlar uning rasmiy [[Telegram]] kanali va veb-sayti orqali, shuningdek Oʻzbekiston ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilib boriladi. Eʼlon qilingan ishlar orasida soxta elektron hisob-fakturalar orqali byudjet mablagʻlarini oʻzlashtirish, [[qoʻshilgan qiymat soligʻi]] bilan bogʻliq sxemalar, mineral oʻgʻitlarni talon-toroj qilish, elektr tarmoqlariga noqonuniy ulanish va chet elga mehnat migratsiyasi bilan bogʻliq firibgarlik holatlari boʻyicha tergovlar mavjud.<ref name="gazeta180523">{{cite news|url=https://www.gazeta.uz/uz/2018/05/23/department/|title=Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti tashkil etildi|publisher=[[Gazeta.uz]]|date=2018-yil 23-may|language=uz}}</ref><ref name="fergana">{{cite news|url=https://fergana.uz/news/67ff9cec885d3c31850b55ff|title=Fargʻona viloyatida qalbaki dori vositalariga qarshi kurash|publisher=Fergana.uz|language=uz}}</ref>{{efn|Ayrim ishlar boʻyicha aniq pul summalari Departamentning oʻz rasmiy eʼlonlaridan olingan boʻlib, mustaqil ikkilamchi manbalar tomonidan tasdiqlanmagan boʻlishi mumkin.}} == Xalqaro baholash va hamkorlik == Departament Oʻzbekistonning [[Moliyaviy choralar koʻrish boʻyicha xalqaro guruh|FATF]] xalqaro tarmogʻi bilan hamkorligini muvofiqlashtiruvchi milliy organ va mamlakatning AML/CFT sohasidagi maxsus vakolatli organi hisoblanadi; bu maqom PF–5446-son farmon (2018) va tegishli qonunchilik bilan mustahkamlangan.<ref name="pf5446"/> === EAG aʼzoligi va oʻzaro baholashlar === Oʻzbekiston FATF uslubidagi mintaqaviy organ — [[Jinoiy daromadlarni legallashtirish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi kurashish boʻyicha Yevroosiyo guruhi|Yevroosiyo guruhi]]ga (EAG) 2005-yilda, guruh 2004-yilda Moskvada tashkil etilganidan bir yil keyin aʼzo boʻlgan.<ref name="eagmembers">{{cite web|url=https://eurasiangroup.org/en/members|title=Members|publisher=Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism}}</ref> Mamlakatning EAG bitimiga qoʻshilishi 2011-yilgi OʻRQ–307-son qonun bilan ratifikatsiya qilingan.<ref name="newdept">{{cite web|url=https://new-department.uz/uz/about/documents/|title=Normativ-huquqiy hujjatlar|publisher=Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti|language=uz}}</ref> EAG doirasidagi oʻzaro baholashlar mamlakatning FATF tavsiyalariga texnik muvofiqligi va AML/CFT tizimining samaradorligini baholaydi; Departament ushbu baholashlar uchun Oʻzbekistonning milliy tayyorgarligini va keyingi hisobotlarini muvofiqlashtiradi.<ref name="eagmembers"/> === Egmont guruhi === Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq, Departament [[Egmont moliyaviy razvedka boʻlinmalari guruhi|Egmont guruhi]] doirasida Oʻzbekiston majburiyatlarining taʼminlanishi uchun masʼul vakolatli davlat organi etib belgilangan; ushbu mexanizm orqali moliyaviy razvedka boʻlinmalari shubhali operatsiyalar hamda pul yuvish va terrorizmni moliyalashtirish bilan bogʻliq tergovlar boʻyicha axborot almashadi.<ref name="gazetaegmont">{{cite news|url=https://www.gazeta.uz/oz/2018/09/07/egmont/|title=Egmont guruhi faoliyatida ishtirok etish chora-tadbirlari belgilandi|publisher=[[Gazeta.uz]]|date=2018-yil 7-sentabr|language=uz}}</ref> Oʻzbekistonning xalqaro AML/CFT hamkorligi 2004-yilgi «Jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirishga, terrorizmni moliyalashtirishga va ommaviy qirgʻin qurolini tarqatishni moliyalashtirishga qarshi kurashish toʻgʻrisida»gi qonunni oʻz ichiga olgan huquqiy asosga tayanadi.<ref name="newdept"/> === Samarqanddagi FATF global tarmogʻi yigʻilishi === 2026-yil 27–29-aprel kunlari Departament [[Samarqand]]da FATF global tarmogʻi kotibiyatlarining 2-yigʻilishini (Global Network Secretariats' Retreat) oʻtkazdi; unda FATF va uning Lotin Amerikasi, Markaziy Amerika, Osiyo-Tinch okeani, Afrika, Yevropa, Yaqin Sharq va Yevroosiyo mintaqalarini qamrab oluvchi mintaqaviy organlari ijroiya kotiblari ishtirok etdi. Yigʻilish PF–99-son farmon (2024-yil 8-iyul) ijrosi doirasida oʻtkazildi.<ref name="eag2026">{{cite web|url=https://eurasiangroup.org/en/on-the-meeting-of-the-secretariats-of-the-fatf-global-network|title=On the Meeting of the Secretariats of the FATF Global Network|publisher=Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism|date=2026-yil 29-aprel}}</ref><ref name="eag2026b">{{cite web|url=https://eurasiangroup.org/en/on-the-holding-of-the-2nd-global-network-secretariats-retreat-in-samarkand-republic-of-uzbekistan|title=On the Holding of the 2nd Global Network Secretariats' Retreat in Samarkand, Republic of Uzbekistan|publisher=Eurasian Group on Combating Money Laundering and Financing of Terrorism|date=2026-yil 8-may}}</ref> Birinchi shunday yigʻilish 2025-yil aprelda [[Abu-Dabi]]da oʻtkazilgan edi.<ref name="eag2026"/> Yigʻilish [[YeXHT|OSCE]]ning Oʻzbekistondagi loyihalar koordinatori bilan hamkorlikda tashkil etilgan boʻlib, koordinator Departamentni koʻp yillardan beri milliy organlar va FATF oʻrtasidagi hamkorlikni yoʻlga qoʻyishda hamda Oʻzbekistonning global moliyaviy boshqaruv tizimidagi ishtirokini qoʻllab-quvvatlashda hamkor boʻlib kelgan idora sifatida taʼriflagan.<ref name="osce2026">{{cite web|url=https://uzbekistan.osce.org/news/project-coordinator-uzbekistan/663568|title=OSCE supports global anti-financial crime co-operation at retreat in Samarkand|publisher=OSCE Project Co-ordinator in Uzbekistan|date=2026-yil 29-aprel}}</ref> == Izohlar == {{notelist}} == Manbalar == {{reflist|30em}} == Havolalar == * {{Rasmiy sayt|https://prodepartament.uz/}} {{Oʻzbekiston mavzulari}} [[Turkum:Oʻzbekiston davlat organlari]] [[Turkum:Oʻzbekistonda huquqni muhofaza qilish]] [[Turkum:Korrupsiyaga qarshi kurashuvchi organlar]] [[Turkum:2001-yilda tashkil etilgan tashkilotlar]] [[Turkum:Oʻzbekiston Bosh prokuraturasi]] lmfmv63fode5tds1jlyxqni96yelbi3 0 1415300 6192428 6179097 2026-07-03T18:36:44Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192428 wikitext text/x-wiki '''Sir Walter Lee''' yoki '''Walter Attelee''' (taxminan 1350-yilda tug‘ilgan — 1395-yilda vafot etgan) — [[Hertfordshire grafligi]]dagi Albury qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U 1370-yil iyuliga qadar ritsar unvoniga sazovor bo‘lgan. 1377-yil yanvar, 1379, 1380-yil yanvar, 1380-yil noyabr, 1381, 1385, 1386, 1388-yil fevral, 1388-yil sentyabr, 1390-yil yanvar va 1390-yil noyabr oylarida [[Hertfordshire (saylov okrugi)|Hertfordshire]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]] a’zosi bo‘lgan<ref>{{Veb manbasi |sarlavha=LEE, Sir Walter (c.1350–1395), of Albury, Herts. {{!}} History of Parliament Online<!-- Bot generated title --> |url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/lee-sir-walter-1350-1395 |qaralgan sana=2026-06-19 |arxivsana=2013-09-21 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130921053652/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/lee-sir-walter-1350-1395 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1385-Angliya-MP-stub}} mz85b5ls6fbntw3zgvlf12h4cphikm2 0 1415362 6192429 6179895 2026-07-03T18:37:02Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192429 wikitext text/x-wiki '''Walter Scarle''' (taxminan 1401-yilda vafot etgan) — [[Rutland]] grafligidagi Uppingham shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/scarle-walter-1401|title=SCARLE, Walter (D.c.1401), of Uppingham, Rutland. &#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-06-19|arxivsana=2025-02-09|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250209015359/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/scarle-walter-1401}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1386-Angliya-MP-stub}} i3wg0dlsy7h7g0ecyqmgxtg9jqpfjer 0 1415553 6192471 6179610 2026-07-03T20:58:17Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192471 wikitext text/x-wiki '''William atte Dene''' (1368–1395-yillarda faoliyat yuritgan) — [[Buckinghamshire]] grafligidagi Wycombe shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi<ref>{{cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/dene-william-atte|title=DENE, William atte, of Wycombe, Bucks. - History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|qaralgan sana=2026-06-19|arxivsana=2017-04-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170407144330/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/dene-william-atte}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1390yanvar-Angliya-MP-stub}} pfqrh8fvj4y6zv1ueoi1lf8vezpdyzr 1 1415563 6192856 6179644 2026-07-04T11:00:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192856 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415564 6192854 6179649 2026-07-04T10:59:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192854 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415565 6192853 6179652 2026-07-04T10:58:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192853 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415775 6192883 6180338 2026-07-04T11:20:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192883 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415776 6192880 6180341 2026-07-04T11:18:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192880 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 102 1415777 6192784 6180449 2026-07-04T09:29:34Z Mirishkorlik 75661 /* Roʻyxatlar */ 6192784 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 15px; background: #F4F9F4; border: 3px solid #0057B8; border-radius: 8px; margin-bottom: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap;"> <!-- Chap tomondagi rasm: JCH-2026 emblemasi --> <div style="flex: 1; text-align: left; min-width: 100px;"> [[File:2026 FIFA World Cup emblem.svg.png|110px|center]] </div> <!-- Markazdagi yozuvlar --> <div style="flex: 2; text-align: center; min-width: 250px; line-height: 120%;"> <div style="color: #0057B8; font-size: 32pt; font-weight: bold; text-shadow: 1px 1px 2px #ccc;">Futbol oyligi</div><br> <div style="color: #1CAC78; font-size: 22pt; font-weight: bold; margin-top: 5px;">Football Month</div> </div> <!-- Oʻng tomondagi rasm: Futbol taktikasi / toʻp ramzi --> <div style="flex: 1; text-align: right; min-width: 100px;"> [[Tasvir:Football theorem qtl2.svg|140px|center]] </div> </div> </div> '''Futbol oyligi''' — Oʻzbekcha Vikipediyada anʼanaviy tarzda oʻtkazib kelinadigan "Mavzuli oylik" loyihasi doirasidagi navbatdagi tanlov boʻlib, — unining asosiy maqsadi — Vikipediyada [[Futbol|futbolga]] oid maqolalar sonini koʻpaytirishdan iborat. Oylik davomida biz bevosita ushbu sport turi bilan bogʻliq boʻlgan barcha mavzulardagi maqolalarni yaratish va mavjudlarini yaxshilashga eʼtibor qaratamiz. '''Oylik 1-iyulda boshlanadi va 31-iyulgacha davom etadi.''' Loyihaning oʻtkazilish vaqti ramziy maʼnoda dunyo nigohi qaratilgan yirik sport bayrami — [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|Futbol boʻyicha jahon chempionati]] musobaqasiga hamda unda tariximizda ilk bor [[Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi|Oʻzbekiston milliy terma jamoasi]] ham ishtirok etayotgan qutlugʻ davrga toʻgʻri keladi. == Ishtirokchilar == ⚽ Agar siz ushbu loyihada ishtirok etishni istasangiz, quyidagi roʻyxatga oʻz foydalanuvchi nomingizni qoʻshib qoʻying. Buning uchun shunchaki panjara (hash) belgisi va ketma-ket toʻrtta tilda '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' belgisini yozsangiz kifoya — sahifani saqlaganiyizdan soʻng foydalanuvchi nomingiz va imzoingiz avtomatik ravishda paydo boʻladi. ⚽ Roʻyxatdan oʻtish ramziy maʼnoga ega boʻlib, u loyihada qancha kishi hamkorlik qilishga tayyor ekanligini bilish imkonini beradi. Bu hech qanday majburiyat yuklamaydi va sizga qoʻshimcha vazifalar qoʻymaydi. ⚽ '''Hurmatli vikipediyachilar!''' ⚽ Dunyo ahli katta hayajon va qiziqish bilan Futbol boʻyicha jahon chempionatini kuzatayotgan, milliy terma jamoamiz esa yashil maydonlarda tarixiy ishtirokini namoyish etayotgan ajoyib kunlarda yashayapmiz. Maydondagi futbolchilarimiz kabi, keling, biz ham oʻzbekcha Vikipediyaning „yashil maydoni“da chiroyli toʻp suraylik! ⚽ Futbol olamining eng unutilmas lahzalari, afsonaviy shaxslari, strategik taktikalari va mahoratli hakamlari haqidagi ensiklopedik bilimlarni oʻzbek tilida sifatli va boy koʻrinishga keltirish aynan sizning qoʻlingizda. Har bir kiritgan maʼlumotingiz, boyitgan xom maqolangiz va sifatli tarjimangiz vikimiz rivojiga qoʻshilgan eng chiroyli „gol“ boʻladi. Barchangizga omad va yuqori kayfiyat tilaymiz! == Yangi maqolalarni qanday qoʻshish kerak? == Maqolalar boshqa tillardan tarjima boʻlishi mumkin. Eng muhimi, ular yangi yaratilgan yoki sezilarli darajada boyitilgan hamda sifatli boʻlishi shart. Oylik davomida tahrir qilinadigan maqolalar quyidagi talablarga javob berishi lozim: ⚽ '''Sifati:''' Yangi maqolalarda '''<nowiki>{{Oʻchirishga}}</nowiki>''', '''<nowiki>{{Manbasiz}}</nowiki>''', '''<nowiki>{{AT}}</nowiki>''' (mashina tarjimasi) kabi muammoli andozalar boʻlmasligi kerak. ⚽ '''Ensiklopedik ahamiyat:''' Maqolaga qoʻshilgan maʼlumotlar, ayniqsa futbolchilar va klublarning mashhurlik mezonlari, [[Vikipediya:Ensiklopedik ahamiyat|Ensiklopedik ahamiyat qoidalariga]] mos kelishi shart. ⚽ '''Tekshiriluvchanlik:''' Yangi maqolalarda albatta Manbalar (<nowiki>{{manbalar}}</nowiki> yoki <nowiki>{{reflist}}</nowiki>) boʻlishiga eʼtibor bering. ⚽ '''Betaraflik:''' Maqolalar [[Vikipediya:Betaraf nuqtayi nazar|Betaraf nuqtayi nazar]] asosida yozilishi kerak. Shuningdek, ularni rasmlar bilan boyitish va toʻgʻri formatlash tavsiya etiladi. '''Ichki havolalar:''' Maqoladagi tushunchalarga ichki havolalar (koʻk linklar) berishni unutmang. ==== Havolalar va bogʻliqlik ==== Yangi maqola yaratganingizda, boshqa mavjud maqolalardan unga havola berilishiga harakat qiling. Agar maqolaga hech qanday havola olib kelmasa, u „yetim maqola“ boʻlib qoladi va uni boshqalar oʻqishi yoki yaxshilashi ehtimoli kamayadi. Shuningdek, maqolaning boshqa tillardagi variantlarini tekshiring va ularni til boʻlimlari (Wikidata) orqali bogʻlang. ==== Munozara va aloqa ==== Loyiha boʻyicha har qanday savol, taklif yoki eʼtirozlaringizni [[Loyiha munozarasi:Mavzuli oylik/Futbol oyligi|munozara sahifasida]] qoldirishingiz mumkin. Shuningdek, Futbol oyligi doirasida yaratilgan maqolalarning munozara sahifasiga <code><nowiki>{{Futbol oyligi}}</nowiki></code> andozasini qoʻyish tavsiya etiladi. Bundan tashqari, ushbu oylik [[Loyiha:Mavzuli oylik|Mavzuli oylik loyihasi]] doirasida oʻtkazilgani sababli, xohishga koʻra <code><nowiki>{{Mavzuli oylik loyihasi}}</nowiki></code> andozasini ham qoʻshish mumkin. Andozalar faqat munozara sahifasiga joylashtiriladi. '''Muhim eslatma:''' Oʻzbekcha Vikipediya jamoasi odatda, munozaralarda bevosita ishtirok etmaslikka harakat qiladilar. Bu esa ishtirokchilarning oʻz ustida mustaqil ishlashi, qoidalarni chuqurroq oʻrganishi va natijada maqolalar sifatini yanada yuqori darajaga koʻtarishini taʼminlash maqsadida yoʻlga qoʻyilgan. Ishtirokchilarning oʻzaro hamkorligi va muammolarni mustaqil hal qilishi maqola sifatini yaxshilashning eng samarali yoʻli deb hisoblanadi. == Loyiha taklifnomasi == Agar ushbu loyihada yordam berishi mumkin boʻlgan biror foydalanuvchini bilsangiz, uni vikipediyamizni rivojlantirish yoʻlida hamkorlikka chorlashingiz mumkin. Buning uchun quyidagi maxsus kodni nusxalab, uning munozara sahifasiga joylashtiring. Biz ishonamizki, siz taklif etgan foydalanuvchilar oʻzbek futboli rivojiga ulkan hissa qoʻshgan va oʻchmas iz qoldirgan afsonaviy hakamimiz Ravshan Ermatov, mahoratli futbolchilarimiz hamda tariximizda ilk bor Jahon chempionati yoʻllanmasini qoʻlga kiritgan Oʻzbekiston milliy terma jamoasining zafarli yoʻli, shuningdek, dunyo futboli tarixi va qiziqarli voqealari haqida maqolalar yaratishga albatta oʻz qiziqishlarini bildiradilar. {| style="background-color: #E8F4F8; border: 4px solid #0057B8" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 2px;" | [[File:Soccer ball.svg|150px]] |style="font-size: x-large; padding: 2px 2px 0 2px; height: 1.5em;" | '''[[Loyiha:Mavzuli oylik/Futbol oyligi|Futbol oyligiga taklifnoma!]]''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ---- Hurmatli vikipediya tahrirchisi! Sizni Oʻzbekcha Vikipediyada oʻtkazilayotgan Mavzuli oylik doirasidagi „Futbol oyligi“ loyihasida ishtirok etishga taklif qilamiz. Agar ushbu loyiha doirasida yangi maqolalar yaratish yoki mavjudlarini boyitish niyatida boʻlsangiz, marhamat, oʻz ismingizni ishtirokchilar roʻyxatiga qoʻshib qoʻying. Ishtirokingiz va hissangiz uchun oldindan tashakkur! <nowiki>~~~~</nowiki> |} == Mukofotlar == {| style="border: 5px solid {{{border|#0057B8}}}; background-color: {{{color|#F0F8FF}}}; border-radius: 8px; padding: 5px;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Football Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''Futbol ordeni''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; padding-top: 5px;" | „Futbol oyligi“ loyihasidagi faol ishtiroki va Oʻzbekcha Vikipediyani boyitishga qoʻshgan munosib hissasi uchun taqdirlanadi. |} Futbol oyligi loyihasi doirasida 5 ta va undan ortiq maqola yaratgan har bir foydalanuvchiga loyiha tashkilotchilari tomonidan „Futbol ordeni“ topshiriladi. Ordenni qoʻlga kiritish uchun yaratilgan maqola ensiklopedik ahamiyatga ega boʻlishi lozim. Har bir maqolaning hajmi kamida 3 000 bayt boʻlishi shart. Maʼlumotlarni tasdiqlovchi kamida bitta ishonchli manba boʻlishi majburiydir. Fidoyilik koʻrsating va oʻzbekcha Vikipediyadagi „Futbol ordeni“ sohibiga aylaning! == Futbol oyligi doirasida yaratilgan maqolalar == == Futbol oyligi doirasida yaratilgan andozalar == == Futbol oyligi doirasida yaxshilangan maqolalar == === Roʻyxatlar === ==== Futbolchilar va murabbiylar ==== ==== Hakamlar va futbol arboblari ==== ==== Jamoalar va klublar ==== ==== Stadionlar va infratuzilma ==== ==== Futbol terminlari, turnirlar va boshqalar ==== e16l9j6o4zy1lkn53ohwaljfeb3s6k2 1 1415779 6192878 6180345 2026-07-04T11:17:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192878 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415799 6192870 6180376 2026-07-04T11:12:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192870 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1415806 6192967 6180384 2026-07-04T11:58:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192967 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1415857 6192470 6180530 2026-07-03T20:58:11Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192470 wikitext text/x-wiki '''William Wightman''' (taxminan 1335-yilda tugʻilgan — 1404, 1405 yoki 1406-yilda vafot etgan) — [[Huntingdon (saylov okrugi)|Huntingdon]] saylov okrugidan 1361—1391-yillar oraligʻida faoliyat yuritgan [[Angliya parlamenti]] aʼzosi<ref name='parlonlineʻ>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wightman-william|title=WIGHTMAN, William, of Huntingdon and London. {{!}} History of Parliament Online|website=www.historyofparliamentonline.org|access-date=2020-01-09|arxivsana=2021-12-29|arxivurl=https://web.archive.org/web/20211229085515/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/wightman-william}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1390yanvar-Angliya-MP-stub}} hzfmvsz5axbph722vcnqtxqz3sfaiw9 3 1415987 6192188 6182567 2026-07-03T13:15:35Z Шухраттилло 146872 /* „Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti“ sahifasi tezda oʻchirishga nomzod oʻlaroq koʻrsatildi */ Javob 6192188 wikitext text/x-wiki == Muxammadrizo Ogahiy == Muhammad Rizo [[Ogahiy]] 1809-1874 yillarda [[Xiva]]da yashagan. Mumtoz shoir, davlat va jamoat arbobi Muhammad Rizo Erniyozbek o‘g‘li [[Ogahiy]] tavalludining 170 yilligi munosabati bilan shoir uyining tarixiy o‘rnida tubdan qayta tiklangan. Bino [[paxsa]]dan kungurali va guldastali qilib qurilgan. Eshik va derazalari [[Yogʻoch|yog‘och]]dan ishlangan. Bino oldida [[Ogahiy]] tomonidan ekilgan qadimiy tut [[daraxt]]i saqlanib qolgan. Hozirda Muhammad Rizo [[Ogahiy]] muzeyi tashkil etilgan. Uy muzeyning old qismida kichik istiroxat bog‘i tashkil etilgan. Uy muzey yon tomonida “Muxammadrizo Ogohiy” nomidagi ijod markazi faoliyat olib bormoqda. [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 10:18, 2026-yil 22-iyun (UTC) == Qal’ajiq == [[Bogʻot tumani|Bog‘ot tumani]] “Qal’ajiq” majmuasi [[Bogʻot tumani|Bog‘ot tumani]]dan janubi-g‘arbda, [[Hazorasp tumani|Hazorasp]]dan 25 km uzoqlikda Qoraqumning qum barxanlari chegarasida joylashgan. Arxeologik tadqiqotlar natijasida olingan materiallar, asosida yodgorlikning mil.avv. [[IV asr]]ga oid ekanligini tasdiqlaydi. Qumli Qoraqum cho‘lining o‘rtasida g‘aroyib voha – “Qalajiq” ekoturistik shaharchasi joylashgan. Shaharcha hududida, ikkita asosiy diqqatga sazovor joy – yoshi qariyb uch ming yilga teng qal’a va shifobaxsh xususiyatlarga ega sho‘r ko‘l mavjud. Issiq cho‘l qumlari, sug‘orish tizimiga ega bo‘lgan qishloq xo‘jaligi maydonlari bilan tutashib ketgan. “Qalajiq” sog‘lomlashtirish markazi, dam olishning jarayonining asosi hisoblanadi. Majmuada 20 o‘rinli mehmonxona, 200 o‘rinli restoron tashkil qilingan. [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 11:11, 2026-yil 22-iyun (UTC) == Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti == Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti [[Bogʻot tumani|Bog‘ot tumani]] Gulshan mahallasida qum zonasida joylashgan bu yerda [[revmatizm]], [[bel og‘rig‘i]] va bo‘g‘im og‘rig‘ini davolash uchun juda yaxshi tabiiy iqlim sharoiti mavjud bo‘lganligi uchun odamlar ko‘lga qadim zamonlardan beri davolanish uchun kelishadi. Ko‘l suvi tarkibidagi foydali yelementlar, [[Yurak qon-tomir sistemasi|yurak-qon tomir]] tizimining faoliyatini yaxshilashga, qon aylanishini barqarorlashtirishga yordam beradi. Suvning o‘ziga xos [[shifobaxsh]] xususiyatlarining mashhurligi shu kungacha saqlanib qolgan, shuning uchun bu yerga butun [[Oʻzbekiston|respublika]]dan sayyohlar kelib dam olishadi. [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 11:31, 2026-yil 22-iyun (UTC) == „[[:Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti]]“ sahifasi [[VP:TOʻM|tezda oʻchirishga]] nomzod oʻlaroq koʻrsatildi == [[Fayl:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] Siz tomoningizdan yaratilgan „[[:Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti]]“ sahifasi [[VP:TOʻM|tezda oʻchirish mezonlariga]] („[[VP:TOʻM#M1]] va [[VP:TOʻM#U4]]“) binoan oʻchirishga nomzod oʻlaroq koʻrsatildi, chunki sahifa hozirgi holatida [[oʻzbekcha Vikipediya]] [[VP:Qoida va koʻrsatmalar|qoida va koʻrsatmalariga]] mos kelmaydi. Tajriba oʻtkazayotgan boʻlsangiz, itlimos, [[Vikipediya:Qumloq|qumloq]] sahifasidan foydalaning. Agar sahifani oʻchirish kerak emas, deb oʻylasangiz, oʻz fikringizni sahifa munozara sahifasida qoldiring. Savollaringiz boʻlsa, tortinmasdan [[Foydalanuvchi munozarasi:Abdufattohov Ibrohimjon|munozara sahifamga]] yozing. Rahmat! [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 05:28, 2026-yil 23-iyun (UTC) :Aniq sababni ayting! nima uchun o‘chirish kerak? [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 13:15, 2026-yil 3-iyul (UTC) ax8lo3jr1cvjatkocm104740hgbxlnn 6192190 6192188 2026-07-03T13:16:36Z Шухраттилло 146872 /* „Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti“ sahifasi tezda oʻchirishga nomzod oʻlaroq koʻrsatildi */ 6192190 wikitext text/x-wiki == Muxammadrizo Ogahiy == Muhammad Rizo [[Ogahiy]] 1809-1874 yillarda [[Xiva]]da yashagan. Mumtoz shoir, davlat va jamoat arbobi Muhammad Rizo Erniyozbek o‘g‘li [[Ogahiy]] tavalludining 170 yilligi munosabati bilan shoir uyining tarixiy o‘rnida tubdan qayta tiklangan. Bino [[paxsa]]dan kungurali va guldastali qilib qurilgan. Eshik va derazalari [[Yogʻoch|yog‘och]]dan ishlangan. Bino oldida [[Ogahiy]] tomonidan ekilgan qadimiy tut [[daraxt]]i saqlanib qolgan. Hozirda Muhammad Rizo [[Ogahiy]] muzeyi tashkil etilgan. Uy muzeyning old qismida kichik istiroxat bog‘i tashkil etilgan. Uy muzey yon tomonida “Muxammadrizo Ogohiy” nomidagi ijod markazi faoliyat olib bormoqda. [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 10:18, 2026-yil 22-iyun (UTC) == Qal’ajiq == [[Bogʻot tumani|Bog‘ot tumani]] “Qal’ajiq” majmuasi [[Bogʻot tumani|Bog‘ot tumani]]dan janubi-g‘arbda, [[Hazorasp tumani|Hazorasp]]dan 25 km uzoqlikda Qoraqumning qum barxanlari chegarasida joylashgan. Arxeologik tadqiqotlar natijasida olingan materiallar, asosida yodgorlikning mil.avv. [[IV asr]]ga oid ekanligini tasdiqlaydi. Qumli Qoraqum cho‘lining o‘rtasida g‘aroyib voha – “Qalajiq” ekoturistik shaharchasi joylashgan. Shaharcha hududida, ikkita asosiy diqqatga sazovor joy – yoshi qariyb uch ming yilga teng qal’a va shifobaxsh xususiyatlarga ega sho‘r ko‘l mavjud. Issiq cho‘l qumlari, sug‘orish tizimiga ega bo‘lgan qishloq xo‘jaligi maydonlari bilan tutashib ketgan. “Qalajiq” sog‘lomlashtirish markazi, dam olishning jarayonining asosi hisoblanadi. Majmuada 20 o‘rinli mehmonxona, 200 o‘rinli restoron tashkil qilingan. [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 11:11, 2026-yil 22-iyun (UTC) == Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti == Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti [[Bogʻot tumani|Bog‘ot tumani]] Gulshan mahallasida qum zonasida joylashgan bu yerda [[revmatizm]], [[bel og‘rig‘i]] va bo‘g‘im og‘rig‘ini davolash uchun juda yaxshi tabiiy iqlim sharoiti mavjud bo‘lganligi uchun odamlar ko‘lga qadim zamonlardan beri davolanish uchun kelishadi. Ko‘l suvi tarkibidagi foydali yelementlar, [[Yurak qon-tomir sistemasi|yurak-qon tomir]] tizimining faoliyatini yaxshilashga, qon aylanishini barqarorlashtirishga yordam beradi. Suvning o‘ziga xos [[shifobaxsh]] xususiyatlarining mashhurligi shu kungacha saqlanib qolgan, shuning uchun bu yerga butun [[Oʻzbekiston|respublika]]dan sayyohlar kelib dam olishadi. [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 11:31, 2026-yil 22-iyun (UTC) == „[[:Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish obyekti]]“ sahifasi [[VP:TOʻM|tezda oʻchirishga]] nomzod oʻlaroq koʻrsatildi == [[Fayl:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] Siz tomoningizdan yaratilgan „[[:Bog‘ot tumani sog‘lomlashtirish ob’ekti]]“ sahifasi [[VP:TOʻM|tezda oʻchirish mezonlariga]] („[[VP:TOʻM#M1]] va [[VP:TOʻM#U4]]“) binoan oʻchirishga nomzod oʻlaroq koʻrsatildi, chunki sahifa hozirgi holatida [[oʻzbekcha Vikipediya]] [[VP:Qoida va koʻrsatmalar|qoida va koʻrsatmalariga]] mos kelmaydi. Tajriba oʻtkazayotgan boʻlsangiz, itlimos, [[Vikipediya:Qumloq|qumloq]] sahifasidan foydalaning. Agar sahifani oʻchirish kerak emas, deb oʻylasangiz, oʻz fikringizni sahifa munozara sahifasida qoldiring. Savollaringiz boʻlsa, tortinmasdan [[Foydalanuvchi munozarasi:Abdufattohov Ibrohimjon|munozara sahifamga]] yozing. Rahmat! [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 05:28, 2026-yil 23-iyun (UTC) :Aniq sababni ayting! nima uchun o‘chirish kerak? [[Foydalanuvchi:Шухраттилло|Шухраттилло]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:Шухраттилло|munozara]]) 13:15, 2026-yil 3-iyul (UTC) 1lk8m6ma0frvpfx1kkmljur6eoz4eov 1 1416019 6192840 6181814 2026-07-04T10:49:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192840 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416021 6192845 6181818 2026-07-04T10:52:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192845 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416025 6192837 6181822 2026-07-04T10:47:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192837 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416032 6192844 6181830 2026-07-04T10:51:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192844 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416043 6192838 6181843 2026-07-04T10:48:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192838 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416044 6192841 6181845 2026-07-04T10:50:32Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192841 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416049 6192852 6181851 2026-07-04T10:58:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192852 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416076 6192857 6181885 2026-07-04T11:01:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192857 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416080 6192858 6181890 2026-07-04T11:02:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192858 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416094 6192859 6181911 2026-07-04T11:03:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192859 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416135 6192882 6181963 2026-07-04T11:19:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192882 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416140 6192886 6181969 2026-07-04T11:22:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192886 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416182 6192850 6182488 2026-07-04T10:56:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192850 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416183 6192851 6182489 2026-07-04T10:57:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192851 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416184 6192835 6182491 2026-07-04T10:46:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192835 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416185 6192834 6182492 2026-07-04T10:45:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192834 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416223 6192830 6182537 2026-07-04T10:44:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192830 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416225 6192829 6182540 2026-07-04T10:43:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192829 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416227 6192832 6182542 2026-07-04T10:44:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192832 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416228 6192827 6182543 2026-07-04T10:42:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192827 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416230 6192825 6182546 2026-07-04T10:41:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192825 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416232 6192823 6182548 2026-07-04T10:40:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192823 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416234 6192819 6182551 2026-07-04T10:39:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192819 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416235 6192808 6182554 2026-07-04T10:32:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192808 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416236 6192809 6182557 2026-07-04T10:33:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192809 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416237 6192806 6182561 2026-07-04T10:30:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192806 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416238 6192807 6182562 2026-07-04T10:31:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192807 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416240 6192805 6182568 2026-07-04T10:30:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192805 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416241 6192802 6182569 2026-07-04T10:29:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192802 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416250 6192800 6182584 2026-07-04T10:28:05Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192800 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416251 6192749 6182585 2026-07-04T06:48:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192749 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416252 6192818 6182586 2026-07-04T10:38:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192818 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416259 6192932 6182597 2026-07-04T11:42:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192932 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416261 6192930 6182600 2026-07-04T11:41:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192930 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416264 6192891 6182608 2026-07-04T11:25:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192891 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416265 6192885 6182611 2026-07-04T11:21:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192885 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416274 6192933 6182635 2026-07-04T11:43:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192933 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416275 6192927 6182638 2026-07-04T11:40:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192927 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416355 6192847 6182867 2026-07-04T10:54:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192847 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416356 6192848 6182869 2026-07-04T10:55:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192848 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 1 1416357 6192846 6182870 2026-07-04T10:53:20Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192846 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} {{Lepidoptera loyihasi}} 8124m5k6vofqdw9l15o1grarro4e2ms 0 1416418 6192468 6183096 2026-07-03T20:51:20Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192468 wikitext text/x-wiki '''William Porter''' (1388-yilda faoliyat yuritgan) — [[Angliya parlamenti]] a’zosi. U 1388-yil fevralda [[Southwark (saylov okrugi)|Southwark]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]] a’zosi bo‘lgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/porter-william-i|title=PORTER, William I, of London and Southwark, Surr. &#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-06-23|arxivsana=2025-05-31|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250531113926/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/porter-william-i}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1388fevral-Angliya-MP-stub}} grpyj0m7bh0nykcqmbbnqmmibvet52y 0 1416419 6192469 6183097 2026-07-03T20:51:24Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192469 wikitext text/x-wiki '''William Pound''' (taxminan 1418-yilda vafot etgan) — [[Yorkshire]] grafligidagi Kingston upon Hull shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U [[Angliya parlamenti]] a’zosi Adam Poundning o‘g‘li va merosxo‘ri bo‘lgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pound-william-1418|title=POUND, William (D.c.1418), of Kingston-upon-Hull, Yorks. &#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-06-23|arxivsana=2016-04-24|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160424160814/http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/pound-william-1418}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1388fevral-Angliya-MP-stub}} 00ao2tk0owy9oflmxdu91fn0iuc69n3 0 1416814 6192242 6184181 2026-07-03T14:56:36Z Ahror Akramovich 75193 6192242 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Sciora.jpg | elevation_m = 3205 | elevation_ref = | prominence_m = 105 | prominence_ref= <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located south of the summit at 3,100 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz Cengalo]] | listing = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|18|06|N|9|37|33|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Ago di Sciora''' — [[Alp togʻlari]]ning Bregaglia tizmasida, [[Graubünden]] kantoniga qarashli Vicosoprano hududining janubida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] f4bc3gqxjhpdgnxdh1d3ikviv5onmi5 0 1416817 6192439 6184184 2026-07-03T18:43:48Z Ahror Akramovich 75193 6192439 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Scuol 03.jpg | elevation_m = 2788 | elevation_ref = | prominence_m = 110 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Fuorcla Ajüz (2,678 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Sesvenna]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | range_coordinates = | label_position = | coordinates = {{coord|46|46|56|N|10|21|22|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Ajüz''' — [[Alp togʻlari]]ning Sesvenna tizmasida, Scuolning janubi-sharqida joylashgan togʻ. Balandligi 2 788 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] m4kh7i0hz0m9mb57lz3kii1y33uh194 0 1416820 6192440 6184187 2026-07-03T18:44:11Z Ahror Akramovich 75193 6192440 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Lej da Staz, Albula Range, GR.jpg | elevation_m = 3100 | elevation_ref = | prominence_m = 230 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Fuorcla Albana (2,870).</ref> | parent_peak = [[Piz Calderas]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_size = | label_position = | coordinates = {{coord|46|28|52|N|9|46|25|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Albana''' — [[Albula Alp togʻlari|Albula Alp]]lari tarkibidagi togʻ. Balandligi 3 100 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] l3xyss8nomchbswpg02x1whesyozjnm 0 1416828 6192441 6184197 2026-07-03T18:44:35Z Ahror Akramovich 75193 6192441 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Piz Albris from St Moritz.jpg | elevation_m = 3166 | elevation_ref = | prominence_m = 318 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Piz Languard]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | label_position = left | coordinates = {{coord|46|27|50|N|9|57|49|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Albris''' — [[Alp togʻlari]]ning Livigno Alplari tarkibidagi togʻ. Balandligi 3 166 metr (10 387 fut)ni tashkil etadi. U Val Berninaga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] mqh5nej53ggbej4eymyfjjfsaf18ssx 0 1416830 6192243 6184203 2026-07-03T14:57:23Z Ahror Akramovich 75193 6192243 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Alperschällihorn von Nordosten.jpg | elevation_m = 3039 | elevation_ref = | prominence_m = 425 | prominence_ref= <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Bruschghorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | coordinates = {{coord|46|35|13|N|9|18|26|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Alperschällihorn''' — [[Graubünden]] kantonidagi [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplari]]idagi togʻ. U Splügen hududiga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Alpersch%C3%A4llihorn_77/ Alperschällihorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ek3yxfo9qk2gqdljifwmzbw99u4p5cr 0 1416831 6192442 6184205 2026-07-03T18:44:57Z Ahror Akramovich 75193 6192442 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2764 | elevation_ref = | prominence_m = 74 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of the summit at 2,690 metres.</ref> | map = Switzerland | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|44|51.1|N|8|52|16.5|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Alpetta''' — [[Graubünden]] kantonidagi [[Glarus Alp togʻlari|Glarus Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. Balandligi 2 764 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 6i4rqlh98ikup781varr61mn13e4qer 0 1416832 6192443 6184206 2026-07-03T18:45:26Z Ahror Akramovich 75193 6192443 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2845 | elevation_ref = | prominence_m = 70 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located south of the summit at 2,775 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz Ravetsch]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|36|9.4|N|8|42|13|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Alpetta''' — [[Graubünden]] kantonidagi Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] pokx12h1ihiipioczvpo9a829fslshh 0 1416835 6192445 6184212 2026-07-03T18:46:07Z Ahror Akramovich 75193 6192445 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Piz Alv (Val Maighels).jpg | elevation_m = 2769 | elevation_ref = | prominence_m = 92 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Pizzo Barbarera]] | map = Switzerland | coordinates = {{coord|46|34|44.8|N|8|40|43.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Alv''' — [[Shveysariya]]ning [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alp]]lari tarkibidagi togʻ. Choʻqqisi Uri (Unteralp vodiysi), [[Graubünden]] (Val Maighels) va [[Ticino]] (Val Canaria) kantonlari chegaralari tutashgan nuqtada joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] q44nk0qformmv3qxeb8v1a23meeze0q 0 1416836 6192446 6184213 2026-07-03T18:46:30Z Ahror Akramovich 75193 6192446 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Piz Alv.jpg | elevation_m = 2975 | elevation_ref = | prominence_m = 223 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located east of the summit at 2,752 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz Minor]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | range_coordinates = | label_position = left | coordinates = {{coord|46|26|57.5|N|9|59|58.5|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Alv''' — [[Alp togʻlari]]ning Livigno Alplarida, Pontresinaning janubi-sharqida joylashgan togʻ. Eng baland choʻqqisi Piz Minor. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] nn5m40ed6asaucxse2rswvkkf7c92o0 0 1416837 6192447 6184215 2026-07-03T18:46:45Z Ahror Akramovich 75193 6192447 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Summit cross on top of Piz Alv.JPG | elevation_m = 2855 | elevation_ref = | prominence_m = 128 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of the summit at 2,727 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz Grisch]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | coordinates = {{coord|46|31|34|N|9|29|34|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Alv''' — [[Oberhalbstein Alp togʻlari|Oberhalbstein Alp]]lari tarkibida, Innerferreraning sharqida joylashgan togʻ. Balandligi 2 854,5 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 6rflxjzfl8t2n7ejoivoryao0c894gp 0 1416897 6192430 6184308 2026-07-03T18:40:54Z Ahror Akramovich 75193 6192430 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Fuorcla Surlej - Munt Arlas 2.jpg | image_caption = | elevation_m = 3127 | elevation_ref = | prominence_m = 143 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located north of the summit at 2,984 metres.</ref> | listing = | parent_peak = [[Piz Surlej]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Bernina tizmasi]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | range_coordinates = | label_position = | coordinates = {{coord|46|26|36|N|9|50|34|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Munt Arlas''' — [[Alp togʻlari]]ning Bernina tizmasidagi togʻ. Balandligi 3 127 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 191qg25e9aazvtgnm1y261a96wl90e0 0 1416899 6192244 6184312 2026-07-03T14:58:02Z Ahror Akramovich 75193 6192244 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Rothorn Aelplihorn.jpg | image_caption = Aroser Rothorn | elevation_m = 2980 | elevation_ref = | prominence_m = 1349 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map. The key col is the [[Wolfgang Pass]] (1,631 m).</ref> | isolation_km = 13.5 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is north of [[Piz Mitgel]].</ref> | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | range_coordinates = | label_position = right | coordinates = {{coord|46|44|16.4|N|09|36|50.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aroser Rothorn''' — [[Plessur Alp togʻlari|Plessur Alplar]]ining eng baland togʻi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 97iccx2b28kgy3mad11n7fiqtuuh8yg 0 1416900 6192246 6184313 2026-07-03T14:59:02Z Ahror Akramovich 75193 6192246 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Arosa-Weisshorn-01.jpg | image_size = 285 | image_caption = | elevation_m = 2653 | elevation_ref = | prominence_m = 286 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Aroser Rothorn]] | map = Switzerland | label_position = right | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|47|22.5|N|09|38|17.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = }} '''Aroser Weisshorn''' — [[Plessur Alp togʻlari|Plessur Alplar]]idagi togʻ. [[Graubünden]] kantonidagi Arosa shahrchasiga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] pq0jyuo6779bqvtg8rovija5vbd0du2 0 1416907 6192247 6184323 2026-07-03T15:00:14Z Ahror Akramovich 75193 6192247 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Piz Bacun as seen from Septimerpass (rätoromanisch Pass da Sett), Passo del Settimo - panoramio.jpg | elevation_m = 3244 | elevation_ref = | prominence_m = 306 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Monte Disgrazia]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | coordinates = {{coord|46|20|31.6|N|9|40|55.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Bacun''' — [[Bregaglia tizmasi]]dagi togʻ. [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Vicosoprano munitsipalitetiga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] o8ma1gqpc9rm0hknxhazbkzf6l0hity 6192248 6192247 2026-07-03T15:00:44Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Bacun]] sahifasini [[Piz Bacun]]ga koʻchirdi 6192247 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Piz Bacun as seen from Septimerpass (rätoromanisch Pass da Sett), Passo del Settimo - panoramio.jpg | elevation_m = 3244 | elevation_ref = | prominence_m = 306 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Monte Disgrazia]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | coordinates = {{coord|46|20|31.6|N|9|40|55.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Bacun''' — [[Bregaglia tizmasi]]dagi togʻ. [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Vicosoprano munitsipalitetiga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] o8ma1gqpc9rm0hknxhazbkzf6l0hity 0 1416910 6192256 6184326 2026-07-03T15:07:56Z Ahror Akramovich 75193 6192256 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Hiking Switzerland Valserhorn and Baerenhorn from Selva Alp, Vals.jpg | elevation_m = 2929 | elevation_ref = | prominence_m = 443 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Bruschghorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | coordinates = {{coord|46|34|32|N|9|13|54.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bärenhorn''' — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]ida, Vals va Rheinwald orasida joylashgan togʻ<ref>{{Cite web |url=http://en.graubuenden.ch/spa-wellness-switzerland/hot-springs-spas/therme-vals.html |title=Spa Switzerland: Vals, Graubünden |access-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110901031321/http://en.graubuenden.ch/spa-wellness-switzerland/hot-springs-spas/therme-vals.html |archive-date=2011-09-01 |url-status=dead }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] hg9gxf6w45nphr38dmxf2h3jwx4szab 0 1416911 6192276 6184328 2026-07-03T15:18:00Z Ahror Akramovich 75193 6192276 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2862 | elevation_ref = | prominence_m = 314 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Piz Corbet]] | map = Alps | map_size = | location = [[Lombardiya]], [[Italiya]]/[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|25|21.4|N|9|15|44|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima de Barna''' — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]i tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ejsvz0ea7a42x6x5b97bqxg14qc8hc9 0 1416912 6192252 6184330 2026-07-03T15:01:48Z Ahror Akramovich 75193 6192252 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Bellavista.jpg | elevation_m = 3921 | elevation_ref = | prominence_m = 81 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | range = [[Bernina tizmasi]] | parent_peak = [[Piz Argient]] | map = Alps | country = {{enum|[[Italiya]]|[[Shveysariya]]}} | coordinates = {{coord|46|22|25|N|9|55|56|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bellavista''' — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, [[Bernina tizmasi]]da joylashgan togʻ. Balandligi 3 921 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 6ard0axnv7wmgrj7ellw1kgyf3padag 0 1416921 6192283 6184343 2026-07-03T15:21:36Z Ahror Akramovich 75193 6192283 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2893 | elevation_ref = | prominence_m = 234 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Scopi]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Graubünden]]/[[Ticino]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|34|22.9|N|8|51|46.9|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima della Bianca''' — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]ida, [[Shveysariya]]ning [[Ticino]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] r62qfkdrwwy16l6geprx1cbm2zxduii 0 1416927 6192253 6184351 2026-07-03T15:02:55Z Ahror Akramovich 75193 6192253 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3044 | elevation_ref = | prominence_m = 196 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Chüealphorn]] | map = Switzerland | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|42|25.5|N|9|54|9.5|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bocktenhorn''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Scaletta dovonining gʻarbida, [[Albula Alp togʻlari|Albula Alplar]]ida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] abpegojn4v5aepaayh492ro4wzo2e20 0 1416931 6192254 6184356 2026-07-03T15:03:17Z Ahror Akramovich 75193 6192254 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] |image = Val Sumvitg Kapelle Val.jpg |elevation_m = 3251 |elevation_ref = |prominence_m = 448 |parent_peak = [[Tödi]] |prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> |map = Switzerland |location = [[Graubünden]] |country = [[Shveysariya]] |coordinates = {{coord|46|47|4.1|N|8|58|25.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} |range_coordinates = |first_ascent = 19-iyul 1865-yil Rudolf Elmer <ref>H. Dübi, [https://books.google.com/books?id=yR4DAAAAYAAJ&pg=PA316 Die Brigselhörner], Jahrbuch des Schweizer Alpenclub, Volume 29, pp. 315-322</ref> }} '''Brigelser Hörner''' — [[Glarus Alp togʻlari|Glarus Alplar]]ida joylashgan massiv. [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Breil/Brigels va Trunga hududlariga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] fytb32y3gxxz5ufx6yufx29z6bu0b61 0 1416933 6192255 6184359 2026-07-03T15:07:27Z Ahror Akramovich 75193 6192255 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Bruschghorn von Turrahuus.jpg | elevation_m = 3056 | elevation_ref = | prominence_m = 577 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Wenglilücke (2,479 m).</ref> | isolation_km = 13.8 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is east of [[Piz Aul]].</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya hududida | range_coordinates = | label_position = left | coordinates = {{coord|46|37|52|N|9|18|23.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bruschghorn''' — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]i tarkibida joylashgan togʻ. [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Thalkirch (Safien) hududiga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 25b1gs8df9qb2e063dvy3l3j29hdp4x 0 1416995 6192427 6184718 2026-07-03T18:36:02Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192427 wikitext text/x-wiki '''Walter Biere''' (1393–1407-yillarda faoliyat yuritgan) — [[Dorset]] grafligiga qarashli Shaftesbury shahridagi Gold Hilldan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] a’zosi<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/biere-walter|title=BIERE, Walter, of Shaftesbury, Dorset. &#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-06-25|arxivsana=2025-01-20|arxivurl=https://web.archive.org/web/20250120174023/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/biere-walter}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1393-Angliya-MP-stub}} mren270y5ba247b59puiaw6apmcs54r 0 1417011 6192274 6184794 2026-07-03T15:17:32Z Ahror Akramovich 75193 6192274 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3354 | elevation_ref = | prominence_m = 93 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is Passo dal Cantun (3,261 m).</ref> | parent_peak = [[Cima di Castello]] | map = Switzerland | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | coordinates = {{coord|46|18|38.3|N|9|40|43.2|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima dal Cantun''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Albigna vodiysi va Forno muzligi orasida, [[Alp togʻlari]]ning [[Bregaglia tizmasi]]da joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] paqx6phrw32sey8hf2d0hwib796krsd 0 1417017 6192285 6184811 2026-07-03T15:22:43Z Ahror Akramovich 75193 6192285 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = CimaCastello.jpg | image_caption = | elevation_m = 3379 | elevation_ref = | prominence_m = 388 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Passo di Mello (2,991 m).</ref> | isolation_km = 5.9 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is northwest of [[Monte Disgrazia]].</ref> | parent_peak = [[Monte Disgrazia]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br/> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | map = Alps | coordinates = {{coord|46|18|10.9|N|9|40|36.5|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima di Castello''' — [[Alp togʻlari]]ning Bregaglia tizmasida, [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ. Choʻqqisining balandligi dengiz sathidan 3 379 metrni tashkil etadi. Bregaglia tizmasidagi ikkinchi eng baland togʻ hisoblanadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] m13ze6gzm26iidmbiwmszlylcwezsgb 0 1417020 6192266 6184822 2026-07-03T15:13:33Z Ahror Akramovich 75193 6192266 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] |image = Val Sumvitg Kapelle Val.jpg |elevation_m = 3251 |elevation_ref = |prominence_m = 448 |parent_peak = [[Tödi]] |prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> |map = Switzerland |location = [[Graubünden]] |country = [[Shveysariya]]<ref>[[John Ball (naturalist)|John Ball]], ''The Alpine Guide, Central Alps'', 1866, London</ref> |coordinates = {{coord|46|47|4.1|N|8|58|25.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} |range_coordinates = |first_ascent = 19-iyuly 1865 Rudolf Elmer <ref>H. Dübi, [https://books.google.com/books?id=yR4DAAAAYAAJ&pg=PA316 Die Brigselhörner], Jahrbuch des Schweizer Alpenclub, Volume 29, pp. 315-322</ref> }} '''Cavistrau''' — [[Glarus Alp togʻlari|Glarus Alplar]]idagi ikki choʻqqidan iborat togʻ. U [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Brigels va Trun hududlariga qarab turadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] rk7peh1r6nbyx8isjox9d88lrh7omrk 0 1417023 6192386 6184826 2026-07-03T17:17:13Z Ahror Akramovich 75193 6192386 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3102 | elevation_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps</ref> | prominence_m = 180 | prominence_ref = <ref>Approximation. Retrieved from [[Google Earth]]</ref> | parent_peak = [[Clariden]] | map = Switzerland | map_caption = | location = [[Graubünden]]/[[Uri kantoni|Uri]], [[Shveysariya]] | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|48|24|N|8|52|10|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Heimstock''' — [[Shveysariya]]ning [[Uri kantoni|Uri]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. Balandligi 3 102 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] o99p347woqs0447v4jn5yno24yyp5im 0 1417032 6192267 6184850 2026-07-03T15:13:48Z Ahror Akramovich 75193 6192267 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2836 | elevation_ref = | prominence_m = 95 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Seetällifurgga (2,741 m)</ref> | parent_peak = [[Leidhorn]] | map = Switzerland | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|52|18.6|N|9|59|32.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Chessler''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Klosters hududining sharqida, Monbiel vodiysiga qarab turuvchi Silvretta Alplaridagi togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Chessler_1030/ Chessler on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 7ky2m4u2iay65jci6lk1526ubgbmirg 0 1417033 6192268 6184853 2026-07-03T15:14:14Z Ahror Akramovich 75193 6192268 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Chilchalphorn as seen from Nufenen.jpg | elevation_m = 3040 | elevation_ref = | prominence_m = 192 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Fanellhorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|31|59.3|N|9|9|15|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Chilchalphorn''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] gyidh0cv4746whyovrkkpmjz3t20czj 0 1417035 6192269 6184856 2026-07-03T15:14:32Z Ahror Akramovich 75193 6192269 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Großes und Kleines Seehorn.jpg | image_caption = Chlein Seehorn (r.) va [[Großes Seehorn]] (l.) | elevation_m = 3032 | elevation_ref = | prominence_m = 172 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Seehornscharte (2,860 m)</ref> | parent_peak = [[Gross Seehorn]] | map = Switzerland | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|53|11|N|10|01|25|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Chlein Seehorn''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Klosters qishlogʻining sharqida, Silvretta Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20180821094141/http://www.hikr.org/dir/Chlein_Seehorn_4867/ Chlein Seehorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] bs3vvhy6x22cbqrfclsh67n3h3sttj3 0 1417037 6192270 6184860 2026-07-03T15:15:25Z Ahror Akramovich 75193 6192270 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Chrachenhorn 2.jpg | image_caption = | elevation_m = 2891 | elevation_ref = | prominence_m = 224 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Ducanfurgga (2,667 m).</ref> | parent_peak = [[Chüealphorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range = | coordinates = {{coord|46|41|18|N|9|48|52|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Chrachenhorn''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Albula Alplarida joylashgan togʻ. Balandligi 2 891 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Chrachenhorn_1077/ Chrachenhorn] on ''Hikr'' {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ryqjm7cjsbq6fyll4hr2czpdtewz0gm 0 1417039 6192272 6184862 2026-07-03T15:16:20Z Ahror Akramovich 75193 6192272 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2196 | elevation_ref = | prominence_m = 589 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is Aschüel (1,607 m).</ref> | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Rätikon]] | coordinates = {{coord|46|57|18|N|9|46|30|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Chrüz''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi St. Antönien qishlogʻining gʻarbida, Rätikon tizmasi tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Chr%C3%BCz_1093/ Chrüz on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] diffrmg0f7wqokwzu2k1loob94uqfgd 0 1417040 6192273 6184874 2026-07-03T15:17:02Z Ahror Akramovich 75193 6192273 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Chüealphorn 2020.jpg | image_caption = | elevation_m = 3078 | elevation_ref = | prominence_m = 472 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Scaletta Pass (2,606 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Vadret]] | map = Switzerland | map_caption = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | listing = | coordinates = {{coord|46|41|7.2|N|9|54|19.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Chüealphorn''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Albula Alplari tarkibida joylashgan togʻ. Scaletta dovoni ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Ch%C3%BCealphorn_1111/ Chüealphorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 23kylxn93nc0z7y6o6y7nkfpihx2bja 0 1417045 6192278 6184876 2026-07-03T15:20:32Z Ahror Akramovich 75193 6192278 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2633 | elevation_ref = | prominence_m = 246 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located north of Piz de Groven at 2,387 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz de Groven]] | map = Switzerland | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|20|25|N|9|09|28|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima de Nomnom''' — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]i tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_de_Nomnom_3605/ Cima de Nomnom on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 9kdx5w3f8krmy296y6nei4fb9g7dtz2 0 1417047 6192280 6184880 2026-07-03T15:20:52Z Ahror Akramovich 75193 6192280 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3015 | elevation_ref = | prominence_m = 100 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Piz Corbet]] | map = Alps | map_size = | location = [[Lombardiya]], [[Italiya]]/[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|23|10|N|9|17|03.5|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima di Pian Guarnei''' (yoki ''Pizzo Quadro'') — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]ida, [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_de_Pian_Guarnei_Pizzo_Quadro_3829/ Cima de Pian Guarnei on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 2l0fgmakt2il3i6s56ig6y7i830ehkk 0 1417053 6192325 6184897 2026-07-03T15:55:33Z InternetArchiveBot 58913 2 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192325 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Vyacheslav Kim | honorific_suffix = Вячеслав Ким | image = Ким, Вячеслав Константинович.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1969|06|12}} | birth_place = [[Olmaota]], Qozogʻiston | death_date = | death_place = | occupation = iqtisodchi, moliyachi, homiy | years_active = | citizenship = | alma_mater = | networth = | title = | spouse = Tatyana Kim | partner = | children = | mother = | father = | relatives = | signature = | awards = [[File:OrdenKurmet.png|45 px|link=Order of Kurmet]] [[File:OrdenParasat.png|45 px|link=Order of Parasat]] }} '''''Vyacheslav Kim''''' (1969-yil 12-iyunda tugʻilgan) — qozogʻistonlik [[iqtisodchi]], [[moliyachi]], [[asoschi]], [[aksiyador]], Kaspi.kz kompaniyasi direktorlar kengashi raisi hamda Qozogʻiston Milliy [[taekvondo]] federatsiyasi prezidenti. 2024-yil holatiga koʻra, Kim Qozogʻistonning eng boy odami hisoblanadi<ref>{{Cite web |date=2024-05-06 |title=Forbes Magazine names 75 richest businessmen in Kazakhstan - 2024 |url=https://en.inform.kz/news/forbes-magazine-names-75-richest-businessmen-in-kazakhstan-2024-f4640f/ |access-date=2024-09-02 |website=en.inform.kz |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Forbes Billionaires 2024 |url=https://www.forbes.com/billionaires/ |access-date=2024-09-02 |website=Forbes |language=English}}</ref>. == Taʼlim == 1996-yilda Kim Respublika fizika-matematika maktabini tamomlagan<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/ru/contents/view/5_ministrov__vipusknikov_shkoli_imeni_o_zhautikova__4051|title=5 министров - выпускников школы имени О. Жаутыкова|website=e-history.kz|language=ru|date=October 20, 2016|access-date=2022-07-29}}</ref>. U 1998-yilda [[Qozoq milliy pedagogika universiteti]]ni moliya va iqtisodiyot mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. 2002-yilda esa Rossiya-Qozogʻiston zamonaviy gumanitar universitetida moliya yoʻnalishi boʻyicha diplom olgan. == Faoliyatining dastlabki yillari == 1987–1989-yillarda Vyacheslav Kim Sovet Qurolli Kuchlari safida harbiy xizmatni oʻtagan<ref>{{Cite web |title=Ким Вячеслав Константинович (Персональная справка) |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=39154620#pos=1;-69 |access-date=2022-07-29 |website=zakon.kz |language=ru}}</ref>. 1990-yilda Kim hamkasbi bilan hamkorlikda Konovalov oftalmologiya klinikasiga asos solgan<ref name="Biznesmen goda">{{Cite web|url=https://forbes.kz/leader/biznesmen_goda_-_2020_1614684853|title=Forbes Kazakhstan представляет: Бизнесмен года - 2020|website=forbes.kz|language=ru|date=March 3, 2021|access-date=2022-07-29}}</ref>. 1996–2004-yillarda u ALTAIR AJ, Asia Technics MChJ va ATG MChJ kabi kompaniyalar orqali chakana savdo hamda elektron uskunalarini yetkazib berish bilan shugʻullangan. 1993–2005-yillarda Kim mamlakatdagi eng yirik chakana savdo tarmoqlaridan biri boʻlgan Planet of Electronics doʻkonlar tarmogʻining asoschilaridan va mulkdorlaridan biri boʻlgan<ref name="Two Billion">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/daviddawkins/2020/11/25/the-two-billion-dollar-mystery-behind-the-ownership-of-london-listed-kazakh-fintech-kaspi/?sh=5fd723fb4a39|title=The Two Billion Dollar Mystery Behind The Ownership Of London-Listed Kazakh Fintech Kaspi|author=David Dawkins|website=forbes.com|language=|date=November 25, 2020|access-date=2022-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.readthegeneralist.com/briefing/kaspi|title=Kaspi: The Shapeshifter|author=Mario Gabriele|website=readthegeneralist.com|language=|date=|access-date=2022-07-29|arxivsana=2022-08-01|arxivurl=https://web.archive.org/web/20220801043005/https://www.readthegeneralist.com/briefing/kaspi}}</ref>. 2003–2004-yillarda u Qozogʻiston ishlab chiqaruvchilari va uskunalar assotsiatsiyasi kuzatuv kengashi raisi lavozimida faoliyat yuritgan<ref name="deyatelnost">{{Cite web|url=http://newspaper.kz/deyatelnost-vyacheslava-kima-6793|title=Деятельность Вячеслава Кима|author=|website=newspaper.kz|language=ru|date=August 2, 2015|access-date=2022-07-29}}</ref>. 2004–2005-yillarda Kim Asia Technics Group AJ prezidenti lavozimini egallagan<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2008-06-26/zdorovyy-perfekcionizm|title=Здоровый перфекционизм|author=Тамиля Искакова|website=kursiv.media|language=ru|date=June 26, 2008|access-date=2022-07-29}}</ref>. 2004–2006-yillarda u [[Qozogʻiston Milliy iqtisodiyot vazirligi]]ning maslahatchisi boʻlib ishlagan<ref>{{Cite web|url=https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/vyacheslav-kim.html|title=100 новых лиц Казахстана — Вячеслав Ким|author=|website=100janaesim.ruh.kz|language=ru|date=|access-date=2022-07-29|archive-date=January 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111153114/https://100janaesim.ruh.kz/ru/participants/2017/vyacheslav-kim.html|url-status=dead}}</ref>. 2005–2006-yillarda Kim [[Qozogʻiston Temir Yoʻli]] AJda iqtisodiyot boʻyicha boshqaruvchi direktor lavozimida faoliyat yuritgan<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/4585653-prezidentom-federacii-taekvondo.html|title=Президентом Федерации таеквондо Казахстана избран известный банкир Вячеслав Ким|author=|website=zakon.kz|language=ru|date=November 11, 2013|access-date=2022-07-29|arxivsana=2021-08-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210804170410/https://www.zakon.kz/4585653-prezidentom-federacii-taekvondo.html}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Turkum:Qozog‘istonlik milliarderlar]] 1rfda7qe4dtvziga7si4b8o5ae3kcvy 0 1417054 6192281 6184901 2026-07-03T15:21:01Z Ahror Akramovich 75193 6192281 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Pizzo Cramorino.jpg | image_caption = [[Cima Rossa]] (chap) va Cima dei Cogn (oʻng) gʻarbiy tomon | elevation_m = 3063 | elevation_ref = | prominence_m = 177 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | map = Switzerland | location = [[Graubünden]]/[[Ticino]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|25|55.8|N|9|5|19.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima dei Cogn''' — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]ida, [[Shveysariya]]ning [[Ticino]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] cj9gyph2fcjurpom8z3b13nrlfij452 0 1417058 6192291 6184909 2026-07-03T15:25:23Z Ahror Akramovich 75193 6192291 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Climbing routes Tinzenhorn Piz Mitgel.JPG | image_caption = [[Piz Mitgel]] (chap) va Corn da Tinizong (oʻng) | elevation_m = 3173 | elevation_ref = | prominence_m = 473 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Piz Calderas]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = | range = [[Albula tizmasi]] | coordinates = {{coord|46|36|41.3|N|9|40|16.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Corn da Tinizong''' yoki ''Tinzenhorn'' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Savognin munitsipaliteti va Bergün munitsipaliteti oraligʻida joylashgan togʻ. Uning janubiy yonbagʻri Pass digls Orgel dovoniga qaragan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.hikr.org/dir/Corn_da_Tinizong_Tinzenhorn_5417/ Corn da Tinizong on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 6rf0bqsca6j3a51n60zdhovvre2we3t 0 1417059 6192292 6184911 2026-07-03T15:25:34Z Ahror Akramovich 75193 6192292 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Corno Campascio 2009.jpg | elevation_m = 2808 | elevation_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps</ref> | prominence_m = 108 | prominence_ref = <ref>Approximation. Retrieved from [[Google Earth]]</ref> | listing = | parent_peak = [[Piz Canfinal]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] / [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = [[Bernina tizmasi]] | map = Alps | coordinates = {{coord|46|18|47|N|10|00|00|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Corno Campascio''' yoki ''Corno delle Ruzze'' — [[Alp togʻlari]]ning Bernina tizmasida, [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Corno_Campascio_Corno_delle_Ruzze_784/ Corno Campascio on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 4f5c0iglatun1nwj068x5s21a9gdd28 0 1417073 6192294 6184971 2026-07-03T15:25:47Z Ahror Akramovich 75193 6192294 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2227 | elevation_ref = | prominence_m = 182 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of the [[Cima di Cugn]] at 2,045 metres.</ref> | parent_peak = [[Marmontana]] | map = Switzerland | map_caption = | location = [[Ticino]]/[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|11|08|N|9|07|53|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Corno di Gesero''' — [[Shveysariya]]ning [[Ticino]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Corno_di_Gesero_2021/ Corno di Gesero on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ljaglftd096cyevs15gjatt6e4hg7jh 0 1417076 6192295 6184974 2026-07-03T15:26:42Z Ahror Akramovich 75193 6192295 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Corviglia-02.jpg | elevation_m = 2486 | elevation_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps.</ref> | prominence = | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|30|27.2|N|9|49|8.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = }} '''Corviglia''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi [[Piz Nair]] togʻining sharqiy yonbagʻrida joylashgan hudud. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commonscat-inline}} * [https://web.archive.org/web/20080919152449/http://www.bergbahnenengadin.ch/021stm_010200_en.htm Corviglia website] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] lv9ki3obc7wlq1a9igrhb5nqy50h8f5 0 1417081 6192431 6184979 2026-07-03T18:41:10Z Ahror Akramovich 75193 6192431 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3104 | elevation_ref = | prominence_m = 314 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | listing = | parent_peak = [[Piz Languard]] | location = [[Lombardiya]], [[Italiya]]/<br/>[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Alps | coordinates = {{coord|46|30|36|N|10|02|33|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = }} '''Munt Cotschen''' — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Munt_Cotschen_1247/ Munt Cotschen on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ay7drn3wqz182qhe6713611svt25dby 1 1417204 6192250 6185118 2026-07-03T15:00:44Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:Bacun]] sahifasini [[Munozara:Piz Bacun]]ga koʻchirdi 6185118 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1417269 6192296 6185191 2026-07-03T15:26:57Z Ahror Akramovich 75193 6192296 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = ISS022-E-5798 - View of Switzerland - Adula Alps - Hinterrheintal valley - Via Mala - Piz Beverin - Hinterrhein - Domleschg - Val Lumnezia - Domat Ems - Aroser Rothorn (Plessur range) - Alvaneu - Piz Toissa (cropped).jpg | elevation_m = 2861 | elevation_ref = | prominence_m = 275 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Piz Tomül]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | coordinates = {{coord|46|39|17.5|N|9|13|58.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Crap Grisch''' yoki ''Planggenhorn'' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Vals va Safien hududlari orasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Crap_Grisch_Planggenhorn_2233/ Crap Grisch on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] fsvq3w3jxoar4utec1w5j0ap0fyomp5 0 1417271 6192297 6185193 2026-07-03T15:27:52Z Ahror Akramovich 75193 6192297 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Crap la Pala.JPG | image_caption = | elevation_m = 2,151 | elevation_ref = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|42.70|N|9|30.98|E |type:mountain_region:CH |display=inline,title}} }} '''Crap la Pala''' — [[Shveysariya]] Alp togʻlaridagi Lenzerheide mintaqasida joylashgan choʻqqi. U Piz Scalottasning janubiy yonbagʻrida joylashgan boʻlib, nisbiy balandligi 50 metrdan oshmaydi. Umumiy balandligi 2 151 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.romankoch.ch/geografie/gds.asp?aktion=lage&id=36997 Map of Switzerland showing Crap la Pala] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] folkzy8hh2xzy9z3v6hk62oqyqw7om7 0 1417274 6192298 6185197 2026-07-03T15:28:29Z Ahror Akramovich 75193 6192298 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Crasta Mora as seen from Celerina.jpg | image_caption = | elevation_m = 2952 | elevation_ref = | prominence_m = 486 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Fuorcla Crap Alv (2,466 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Calderas]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range = | coordinates = {{coord|46|34|17|N|9|52|4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Crasta Mora''' — [[Albula Alp togʻlari|Albula Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Crasta_Mora_3289/ Crasta Mora on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] g037ek3nppx2frxbusq8yziz1p72de1 0 1417279 6192299 6185204 2026-07-03T15:28:57Z Ahror Akramovich 75193 6192299 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Crest dil Cut from south.jpg | elevation_m = 2016 | elevation_ref = | prominence_m = 61 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located south of the summit at 1,955 metres.</ref> | parent_peak = [[Lüschgrat]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|45|56.28|N|9|22|56.28|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Crest dil Cut''' yoki ''Cresta dil Cot'' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Rothenbrunnen qishlogʻining gʻarbida, Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.hikr.org/dir/Crest_dil_Cut_Cresta_dil_Cot_1340/ Crest dil Cut on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 9chdxo35t92475ag1l3jwqg8pxjt2bz 0 1417296 6192287 6185226 2026-07-03T15:23:35Z Ahror Akramovich 75193 6192287 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image_caption = [[Marmontana]] (chap) va Cima di Cugn (oʻng) | elevation_m = 2237 | elevation_ref = | prominence_m = 52 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Marmontana]] | map = Alps | map_size = | label_position = right | location = [[Lombardiya]], [[Italiya]]/[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|10|14.6|N|9|9|40.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima di Cugn''' — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_di_Cugn_1312/ Cima di Cugn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] sit5oe47hitfojhvc71j8g4cy9bumlf 0 1417373 6192420 6185322 2026-07-03T18:20:33Z Ahror Akramovich 75193 6192420 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Cavloc.jpg | image_caption = Monte del Forno (markazda o‘ngda) shimol tomondan | elevation_m = 3214 | elevation_ref = | prominence_m = 446 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Sella del Forno (2,768 m).</ref> | parent_peak = [[Monte Disgrazia]] | listing = | map = Alps | map_caption = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] / [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | coordinates = {{coord|46|20|18|N|9|43|29|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Monte del Forno''' — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, [[Bregaglia tizmasi]]da joylashgan togʻ. Gʻarbiy tomonida Forno muzligi qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Monte_del_Forno_1748/ Monte del Forno on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ow0sqf4cdgu4zsu24smqlvi05mcfhmy 0 1417377 6192300 6185326 2026-07-03T15:30:01Z Ahror Akramovich 75193 6192300 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2529 | elevation_ref = | prominence_m = 128 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the summit at 2,401 metres.</ref> | parent_peak = [[Stätzer Horn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|46|26|N|9|29|38.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Fulhorn''' — Plessur Alplari tarkibida joylashgan togʻ. Churwalden munitsipaliteti ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Fulhorn_8070/ Fulhorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] g36hsg7ywnxg0l0b4ju6l4uldip60nq 0 1417379 6192301 6185329 2026-07-03T15:30:25Z Ahror Akramovich 75193 6192301 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Zervreila01.jpg | image_caption = Furggeltihorn (o‘rtada) va [[Zervreilahorn]] (o‘ngda) | elevation_m = 3043 | elevation_ref = | prominence_m = 180 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|32|2.8|N|9|3|47.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Furggeltihorn''' — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alplar]]i tarkibida joylashgan togʻ. [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Zervreila koʻli ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Furggeltihorn_1824/ Furggeltihorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] mfo5v9dorhfi8d8s69fh0ra2liccofq 0 1417382 6192277 6185332 2026-07-03T15:19:29Z Ahror Akramovich 75193 6192277 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2805 | elevation_ref = | prominence_m = 723 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|23|3.6|N|9|10|28.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima de Gagela''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Val Calanca va Mesolcina vodiylari orasida, Lepontin Alplari tarkibida joylashgan choʻqqi. Dengiz sathidan 2 805 metr balandlikda joylashgan bo‘lib, Pass di Passit (2 082 m) dovoni janubidagi togʻ tizmasining eng baland choʻqqisi hisoblanadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_de_Gagela_1869/ Cima di Gagela on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 3lvhthlvfd62ofarvxqoswtc3nrdej9 0 1417389 6192302 6185340 2026-07-03T15:31:27Z Ahror Akramovich 75193 6192302 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Ehemaliger Lüschersee und Glaser Grat.jpg | image_caption = | elevation_m = 2124 | elevation_ref = | prominence_m = 135 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located north of the mountain at 1,989 metres.</ref> | parent_peak = [[Lüschgrat]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|41|9.96|N|9|20|17.16|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Glaser Grat''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Safien va Tschappina munitsipalitetlari orasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Glaser_Grat_2081/ Glaser Grat on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] k9139jpnv9s9sg2h1ank4hpi0u54lna 0 1417391 6192304 6185343 2026-07-03T15:32:18Z Ahror Akramovich 75193 6192304 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = GletscherDucan von Jakobshorn.JPG | image_caption = | elevation_m = 3020 | elevation_ref = | prominence_m = | prominence_ref = | parent_peak = | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|40|29.5|N|9|49|48.9|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Gletscher Ducan''' (shuningdek, '''Ducan Dador''') — [[Shveysariya]]ning [[Albula Alp togʻlari|Albula Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Gletscher_Ducan_Ducan_Dador_2094/ Gletscher Ducan on Hikr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190812061254/http://www.hikr.org/dir/Gletscher_Ducan_Ducan_Dador_2094/ |date=2019-08-12 }} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 5fhvxw87u1j7bc83pqb3tgr1mdr5h48 0 1417392 6192303 6185348 2026-07-03T15:31:55Z Ahror Akramovich 75193 6192303 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Glegghorn from NE.JPG | image_caption = | elevation_m = 2447 | elevation_ref = | prominence_m = 205 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Tüf Furgga (2,242 m).</ref> | parent_peak = [[Schesaplana]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range = [[Rätikon]] | coordinates = {{coord|47|2|10.7|N|9|34|36.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Glegghorn''' — Rätikon togʻlarida joylashgan togʻ. Maienfeld shaharchasi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Glegghorn_2093/ Glegghorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] e7wtnw2kfz3ebykqy0gxcecv4bwja0m 0 1417393 6192305 6185364 2026-07-03T15:32:29Z Ahror Akramovich 75193 6192305 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3173 | elevation_ref = | prominence = | prominence_m = 182 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Silvretta Pass (2,991 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Buin]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|50|34|N|10|05|06|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Gletscherchamm''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Prättigau va Engadin vodiylari orasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Gletscherchamm_7482/ Gletscherchamm on Hikr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219003803/http://www.hikr.org/dir/Gletscherchamm_7482/ |date=2014-02-19 }} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] gv264vbthsqon7f372nw82sng66so6k 0 1417395 6192306 6185387 2026-07-03T15:33:19Z Ahror Akramovich 75193 6192306 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Länta.jpg | elevation_m = 3260 | elevation_ref = | prominence_m = 105 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located south of the summit at 3,155 metres.</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Ticino]]/[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|30|18|N|9|01|41|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Grauhorn''' — [[Shveysariya]]ning [[Ticino]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida, [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category-inline|Grauhorn (Adula)}} * [http://www.hikr.org/dir/Grauhorn_2180/ Grauhorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 81s0ct3r1q72lf0f75v1wvsy1gsuci4 0 1417402 6192383 6185428 2026-07-03T17:15:52Z Ahror Akramovich 75193 6192383 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Litzner seehorn ost.jpg | image_caption = Gross Litzner, 1988-yil iyul | elevation_m = 3109 | elevation_ref = | prominence_m = 109 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located west of the summit at 3,000 metres.</ref> | parent_peak = [[Gross Seehorn]] | listing = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Vorarlberg]], [[Avstriya]] | range = [[Silvretta Alp togʻlari]] | map = Alps | map_caption = | label_position = left | coordinates = {{coord|46|53|10.9|N|10|02|18.6|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Gross Litzner''' ([[nemischa]]: '''Großlitzner''') — [[Avstriya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, Silvretta Alplarida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Gross_Litzner_2920/ Gross Litzner on Hikr.org] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] t6mm5k7u2jlmi8cyznp2gdx2nmdgg07 0 1417403 6192384 6185431 2026-07-03T17:16:30Z Ahror Akramovich 75193 6192384 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Cinedoku Vorarlberg Film Plattenspitze Litzner Seehorn.jpg | elevation_m = 3122 | elevation_ref = | prominence_m = 434 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Rote Furka (2,688 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Linard]] | location = [[Vorarlberg]], [[Avstriya]] <br> [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Silvretta Alp togʻlari]] | map = Alps | map_caption = | label_position = left | coordinates = {{coord|46|53|17.5|N|10|01|55.7|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Gross Seehorn''' (nemischa: '''Großes Seehorn''') — [[Avstriya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, Silvretta Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Gross_Seehorn_4868/ Gross Seehorn on Hikr.org] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ei54mat84gnlvoea5jifnmftccczp6g 0 1417405 6192385 6185434 2026-07-03T17:16:46Z Ahror Akramovich 75193 6192385 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2441 | elevation_ref = | prominence_m = 144 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located north of the Malakoff at 2,297 metres.</ref> | parent_peak = [[Aroser Rothorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Plessur Alp togʻlari]] | coordinates = {{coord|46|47|49.9|N|9|34|57.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Gürgaletsch''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Churwalden va Tschiertschen munitsipalitetlari orasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/G%C3%BCrgaletsch_2353/ Gürgaletsch on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] nkvlts9ma48kbrpubn7gyscoemggc8m 0 1417407 6192388 6185436 2026-07-03T17:17:59Z Ahror Akramovich 75193 6192388 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3005 | elevation_ref = | prominence_m = 166 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range = [[Lepontine Alp togʻlari]] | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|30|35.1|N|9|6|11.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Höhberghorn''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Hinterrhein qishlogʻining gʻarbida, [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. Sharqiy yon bagʻrida ''Höhberggletscher'' muzligi joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/H%C3%B6hberghorn_2642/ Höhberghorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] toiwadwrp8eqoflauvklxyjl3c7pcdh 0 1417408 6192389 6185437 2026-07-03T17:18:23Z Ahror Akramovich 75193 6192389 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2830 | elevation_ref = | prominence_m = 197 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the Pass de Omenit at 2,633 metres.</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Lepontine Alp togʻlari]] | coordinates = {{coord|46|26|50.7|N|9|08|09.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''I Rodond''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi San Bernardino qishlogʻining gʻarbida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/I_Rodond_-_Cima_Est_4182/ I Rodond on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] t2ofnhzden52izthl0x55ax9ni7aksc 0 1417409 6192390 6185438 2026-07-03T17:18:56Z Ahror Akramovich 75193 6192390 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Il Chapütschin.jpg | image_caption = | elevation_m = 3386 | elevation_ref = | prominence_m = 165 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Fuorcla dal Chapütschin (3,221 m).</ref> | listing = | parent_peak = [[Piz Bernina]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Bernina Range]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | coordinates = {{coord|46|22|29.1|N|9|49|8.9|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Il Chapütschin''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Val Fex va Val Roseg vodiylari orasida, shuningdek, Bernina tizmasida joylashgan togʻ. Sharqiy yon bagʻrida Roseg muzligi qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Il_Chap%C3%BCtschin_955/ Il Chapütschin on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ft9ykg3hgrgfadvi9u96pou4bdslx62 0 1417410 6192392 6185441 2026-07-03T17:19:30Z Ahror Akramovich 75193 6192392 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Rotbühelspitze summit view Silvretta.jpg | image_caption = | elevation_m = 2873 | elevation_ref = | prominence_m = 384 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Carnäirajoch (2,489 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Linard]] | listing = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br/> [[Vorarlberg]], [[Avstriya]] | range = [[Silvretta Alp togʻlari]] | map = Alps | map_caption = Alp togʻlarida joylashuvi | coordinates = {{coord|46|54|48|N|9|57|45|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Isentällispitz''' — [[Avstriya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, Silvretta Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Isentällispitz_2676/ Isentällispitz on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] qdijwaanabm3wdz8ixi1z4zhm8pefx5 0 1417464 6192396 6191622 2026-07-03T17:21:22Z AnvarxonM 75105 /* Shveysariya vs Jazoir */ 6192396 wikitext text/x-wiki Ushbu sahifada [[Kanada]], [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|AQSh]] va [[Meksika]]<nowiki/>da boʻlib oʻtadigan [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati|2026-yilgi]] [[Futbol boʻyicha jahon chempionati|futbol boʻyicha Jahon chempionati]] [[Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati play-off bosqichi|pley-off bosqichi]]<nowiki/>ning nimchorak finalga chiqish oʻyinlari haqida maʼlumot berilgan. Uchrashuvlar 2026-yilning 28-iyunidan 3-iyuliga qadar boʻlib oʻtadi<ref name="match schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=[[FIFA]] |date=February 4, 2024 |access-date=February 4, 2024}}</ref>. Unda guruh bosqichidan chiqqan jami 32 ta jamoa ishtirok etadi. Har bir guruh gʻoliblari ikkinchi oʻrinni egallagan jamoalarga qarshi bitta oʻyindan iborat 16 ta uchrashuvda maydonga tushadi. Agar 90 daqiqalik asosiy vaqtda durang qayd etilsa, har biri 15 daqiqadan iborat ikki boʻlimdan tashkil topgan [[Qoʻshimcha vaqt (sport)|qoʻshimcha vaqt]] belgilanadi; boʻlimlar orasida tanaffus boʻlmaydi. Qoʻshimcha vaqt asosiy vaqt yakunlanganidan soʻng besh daqiqalik tanaffusdan keyin boshlanadi. Agar qoʻshimcha vaqtdan keyin ham hisobda tenglik saqlanib qolsa, gʻolib [[Penaltilar seriyasi (futbol)|penaltilar seriyasi]]<nowiki/>da aniqlanadi. Gʻoliblar 1/8 final bosqichiga yoʻl oladi. Jamoalar soni 48 taga kengaytirilgach, bu FIFA Jahon chempionatining 1/16 final bosqichini oʻz ichiga olgan ilk musobaqasi boʻlib, turnirning uch mezbonidan biri Meksika ushbu bosqichga yoʻllanma olgan birinchi jamoa boʻldi. == Oʻyinlar == === Janubiy Afrika vs Kanada === <section begin="R32-1" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|6|28}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|RSA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Janubiy Afrika vs Kanada|0–1}} |team2={{#invoke:flag|fb|CAN}} |goals1= |goals2= *[[Stephen Eustáquio|Eustáquio]] 90+2' |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]] |attendance=69,237 |referee=[[João Pinheiro (hakam)| João Pinheiro]] ([[Portugaliya futbol federatsiyasi|Portugaliya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref |[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021518 "South Africa vs Canada {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12527/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – South Africa v. Canada"]. FIFA. June 28, 2026. Retrieved June 28, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M73-RSA-V-CAN.pdf "Post match summary report – Round of 32 – South Africa v. Canada"]. FIFA. June 29, 2026. Retrieved June 29, 2026.}}</ref> }}<section end="R32-1" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _rsa26h |pattern_b = _rsa26h |pattern_ra = _rsa26h |pattern_sh = _rsa26h |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FFF000 |title = {{nowrap|Janubiy Afrika}} }} |{{Football kit |pattern_la = _can26t |pattern_b = _can26t |pattern_ra = _can26t |pattern_sh = _can26t |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = 000000 |title = {{nowrap|Kanada}} }} |} {| style="width:100%; font-size:90%;" |<!-- '''O‘yinning eng yaxshi futbolchisi:''' <br /><ref name="MOTM">{{cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/michelob-ultra-superior-player-of-match-winner |title=Michelob Ultra Superior Player of the Match – every winner |publisher=[[FIFA]] |date=June 28, 2026 |access-date=June 28, 2026}}</ref> --> '''[[Yordamchi hakam (futbol)|Yordamchi hakam]]:''' <br />Bruno Jesus ([[Portugaliya futbol federatsiyasi|Portugaliya]]) <br />Luciano Maia ([[Portugaliya futbol federatsiyasi|Portugaliya]]) <br />'''[[Yordamchi hakam (futbol)#Toʻrtinchi hakam|Toʻrtinchi hakam]]:''' <br />[[Omar Al Ali]] ([[Birlashgan Arab Amirliklari futbol assotsiatsiyasi|Birlashgan Arab Amirliklari]]) <br />'''[[Yordamchi hakam (futbol)#Zahira hakam yordamchisi|Zahira hakam yordamchisi]]:''' <br />Mohamed Al-Hammadi ([[Birlashgan Arab Amirliklari futbol assotsiatsiyasi|Birlashgan Arab Amirliklari]]) <!--<br />'''[[Video yordamchi hakam]]:''' <br /> <br />'''[[Video yordamchi hakam#Video yordamchi hakam yordamchisi|Video yordamchi hakam yordamchisi]]:''' <br /> <br />'''[[Video yordamchi hakam#Video yordamchi hakam texnik yordam koʻrsatuvchisi|Video yordamchi hakam texnik yordam koʻrsatuvchisi]]:''' <br />--> |} === Braziliya vs Yaponiya === <section begin="R32-2" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|BRA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Braziliya vs Yaponiya|2–1}} |team2={{#invoke:flag|fb|JPN}} |goals1= *[[Casemiro]] 56' *[[Gabriel Martinelli|Martinelli]] 90+5' |goals2= *[[Kaishū Sano|Sano]] 29' |stadium=[[NRG Stadium]], [[Houston]] |attendance=68,777 |referee=[[Maurizio Mariani]] ([[Italiya futbol federatsiyasi|Italiya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021516 "Brazil vs Japan {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 29, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12525/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Brazil v. Japan"]. FIFA. June 29, 2026. Retrieved June 29, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M76-BRA-V-JPN.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Brazil v. Japan"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-2" /> === Germaniya vs Paragvay === <section begin="R32-3" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=4:30&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|GER}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Germaniya vs Paragvay|1–1}} |team2={{#invoke:flag|fb|PAR}} |goals1= *[[Kai Havertz|Havertz]] 54' |goals2= *[[Julio Enciso (footballer, born 2004)|Enciso]] 42' |stadium=[[Gillette Stadium]], [[Foxborough, Massachusetts|Foxborough]] |attendance=63,945 |referee=[[Jalal Jayed]] ([[Marokash Qirollik futbol federatsiyasi|Marokash]]) |penalties1= *[[Kai Havertz|Havertz]] {{penmiss}} *[[Joshua Kimmich|Kimmich]] {{pengoal}} *[[Jamal Musiala|Musiala]] {{pengoal}} *[[Nick Woltemade|Woltemade]] {{penmiss}} *[[Nadiem Amiri|Amiri]] {{pengoal}} *[[Jonathan Tah|Tah]] {{penmiss}} |penaltyscore=3–4 |penalties2= *[[Maurício (footballer, born 2001)|Maurício]] {{pengoal}} *[[Gustavo Gómez|G. Gómez]] {{pengoal}} *[[Matías Galarza (Paraguayan footballer)|Galarza]] {{pengoal}} *[[Antonio Sanabria|Sanabria]] {{penmiss}} *[[Fabián Balbuena|Balbuena]] {{penmiss}} *[[José Canale|Canale]] {{pengoal}} |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021513 "Germany vs Paraguay {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 29, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12522/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Germany v. Paraguay"]. FIFA. June 29, 2026. Retrieved June 29, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M74-GER-V-PAR.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Germany v. Paraguay"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-3" /> === Niderlandiya vs Marokash === <section begin="R32-4" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|6|29}} |time=7:00&nbsp;p.m. [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|NED}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Niderlandiya vs Marokash|1–1}} |team2={{#invoke:flag|fb|MAR}} |goals1= *[[Cody Gakpo|Gakpo]] 72' |goals2= *[[Issa Diop (footballer)|Diop]] 90+1' |stadium=[[Estadio BBVA]], [[Guadalupe, Nuevo León|Guadalupe]] |attendance=51,243 |referee=[[Wilton Sampaio]] ([[Braziliya futbol konfederatsiyasi|Braziliya]]) |penalties1= *[[Teun Koopmeiners|Koopmeiners]] {{pengoal}} *[[Justin Kluivert|Kluivert]] {{penmiss}} *[[Wout Weghorst|Weghorst]] {{pengoal}} *[[Quinten Timber|Timber]] {{penmiss}} *[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{penmiss}} |penaltyscore=2–3 |penalties2= *[[Neil El Aynaoui|El Aynaoui]] {{penmiss}} *[[Soufiane Rahimi|Rahimi]] {{pengoal}} *[[Chemsdine Talbi|Talbi]] {{pengoal}} *[[Achraf Hakimi|Hakimi]] {{penmiss}} *[[Ismael Saibari|Saibari]] {{pengoal}} |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021522 "Netherlands vs Morocco {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12531/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Netherlands v. Morocco"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M75-NED-V-MAR.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Netherlands v. Morocco"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-4" /> === Kot-dʼIvuar vs Norvegiya === <section begin="R32-5" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|CIV}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Kot-dʼIvuar vs Norvegiya|1–2}} |team2={{#invoke:flag|fb|NOR}} |goals1= *[[Amad Diallo|Diallo]] 74' |goals2= *[[Antonio Nusa|Nusa]] 39' *[[Erling Haaland|Haaland]] 86' |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance=69,665 |referee=[[Jesús Valenzuela]] ([[Venesuela futbol federatsiyasi|Venesuela]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021514 "Côte d'Ivoire vs Norway {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12523/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Côte d'Ivoire v. Norway"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-5" /> === Fransiya vs Shvetsiya === <section begin="R32-6" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|FRA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#I guruhi gʻolibi vs Shvetsiya|3–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|SWE}} |goals1= *[[Kylian Mbappé|Mbappé]] 45', 74' *[[Bradley Barcola|Barcola]] 53' |goals2= |stadium=[[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]] |attendance=80,663 |referee=[[Danny Makkelie]] ([[Niderlandiya Qirollik futbol assotsiatsiyasi|Niderlandiya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021523 "France vs Sweden {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 30, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12532/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – France v. Sweden"]. FIFA. June 30, 2026. Retrieved June 30, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-6" /> === Meksika vs Ekvador === <section begin="R32-7" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|6|30}} |time=7:00&nbsp;p.m. [[UTC−06:00|UTC−6]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|MEX}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Meksika vs Ekvador|2–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|ECU}} |goals1= *[[Julián Quiñones|Quiñones]] 22' *[[Raúl Jiménez|Jiménez]] 31' |goals2= |stadium=[[Estadio Azteca]], [[Mexico City]] |attendance=80,824 |referee=[[Slavko Vinčić]] ([[Sloveniya futbol assotsiatsiyasi|Sloveniya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021520 "Mexico vs Ecuador {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 1, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Mexico v. Ecuador"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M79-MEX-V-ECU.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Mexico v. Ecuador"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026.}}</ref> }}<section end="R32-7" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _mex26h |pattern_b = _mex26h |pattern_ra = _mex26h |pattern_sh = _mex26h |pattern_so = _mex26hl |leftarm = 3a7257 |body = 3a7257 |rightarm = 3a7257 |shorts = ffffff |socks = DE0000 |title = Meksika<ref name="MEX-ECU line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12529/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Mexico v. Ecuador |publisher=[[FIFA]] |date=June 30, 2026 |access-date=June 30, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _ecu26h |pattern_b = _ecu26h |pattern_ra = _ecu26h |pattern_sh = _ecu26h |pattern_so = _ecu26h2l |leftarm = FFE80B |body = FFE80B |rightarm = FFE80B |shorts = ffd700 |socks = ffd700 |title = Ekvador<ref name="MEX-ECU line-ups"/> }} |} === Angliya vs Kongo DR === <section begin="R32-8" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|ENG}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Angliya vs Kongo DR|2–1}} |team2={{#invoke:flag|fb|COD}} |goals1= *[[Harry Kane|Kane]] 75', 86' |goals2= *[[Brian Cipenga|Cipenga]] 7' |stadium=[[Mercedes-Benz Stadium]], [[Atlanta]] |attendance=68,239 |referee=[[Adham Makhadmeh]] ([[Iordaniya futbol assotsiatsiyasi|Iordaniya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021512 "England vs Congo DR {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 1, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – England v. Congo DR"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-8" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _eng26H |pattern_b = _eng26H |pattern_ra = _eng26H |pattern_sh = _eng26H |pattern_so = _eng26Hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Angliya<ref name="ENG-COD line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12521/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – England v. Congo DR |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _cod2526h |pattern_b = _cod2526h |pattern_ra = _cod2526h |pattern_sh = _cod2526h |pattern_so = _cod26hl |leftarm = 00b7ef |body = 00b7ef |rightarm = 00b7ef |shorts = 00b7ef |socks = 00b7ef |title = {{nowrap|Kongo DR}}<ref name="ENG-COD line-ups"/> }} |} === Belgiya vs Senegal === <section begin="R32-9" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=1:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|BEL}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Belgiya vs Senegal|3–2}} |aet=yes |team2={{#invoke:flag|fb|SEN}} |goals1= *[[Romelu Lukaku|Lukaku]] {{goal|86}} *[[Youri Tielemans|Tielemans]] {{goal|89||120+5|pen.}} |goals2= *[[Habib Diarra|Diarra]] {{goal|25}} *[[Ismaïla Sarr|I. Sarr]] {{goal|51}} |stadium=[[Lumen Field]], [[Seattle]] |attendance=66,925 |referee=[[Saíd Martínez]] ([[Gonduras futbol federatsiyasi|Gonduras]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021525 "Belgium vs Senegal {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved June 28, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Belgium v. Senegal"]. FIFA. July 1, 2026. Retrieved July 1, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-9" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _bel26a |pattern_b = _bel26a |pattern_ra = _bel26a |pattern_sh = _bel26a |pattern_so = _adidasblackl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Belgiya<ref name="BEL-SEN line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12534/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Belgium v. Senegal |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _sen26a |pattern_b = _sen26a |pattern_ra = _sen26a |pattern_sh = _sen26a |pattern_so = _sen26al |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = |title = Senegal<ref name="BEL-SEN line-ups"/> }} |} === Amerika Qoʻshma Shtatlari vs Bosniya va Gersegovina === <section begin="R32-10" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|1}} |time=5:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|USA}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Amerika Qoʻshma Shtatlari vs Bosniya va Gersegovina|2–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|BIH}} |goals1= *[[Folarin Balogun|Balogun]] 45' *[[Malik Tillman|Tillman]] 82' |goals2= |stadium=[[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]] |attendance=68,827 |referee=[[Raphael Claus]] ([[Braziliya futbol konfederatsiyasi|Braziliya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021524 "USA vs Bosnia and Herzegovina {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 2, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina"]. FIFA. July 2, 2026. Retrieved July 2, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-10" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _usa26h |pattern_b = _usa26h |pattern_ra = _usa26h |pattern_sh = _usa26h2 |pattern_so = |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = |socks = FCFAF5 |title = {{nowrap|Amerika Qoʻshma Shtatlari}}<ref name="USA-BIH line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12533/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – USA v. Bosnia and Herzegovina |publisher=[[FIFA]] |date=July 1, 2026 |access-date=July 1, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _bih26h |pattern_b = _bih26h |pattern_ra = _bih26h |pattern_sh = |pattern_so = _bih26hl |leftarm = |body = |rightarm = |shorts = 001970 |socks = |title = {{nowrap|Bosniya va Gersegovina}}<ref name="USA-BIH line-ups"/> }} |} === Ispaniya vs Avstriya === <section begin="R32-11" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=12:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|ESP}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Ispaniya vs Avstriya|3–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|AUT}} |goals1= *[[Mikel Oyarzabal|Oyarzabal]] 36', 89' *[[Pedro Porro|Porro]] 66' |goals2= |stadium=[[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]] |attendance=70,492 |referee= [[Glenn Nyberg]] ([[Shvetsiya futbol assotsiatsiyasi|Shvetsiya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021519 "Spain vs Austria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 2, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12528/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Spain v. Austria"]. FIFA. July 2, 2026. Retrieved July 2, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-11" /> === Portugaliya vs Xorvatiya === <section begin="R32-12" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=7:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|POR}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Portugaliya vs Xorvatiya|2–1}} |team2={{fb|CRO}} |goals1= *[[Cristiano Ronaldo|Ronaldo]] 68' pen *[[Gonçalo Ramos|Ramos]] 90+4' |goals2= *[[Ivan Perišić|Perišić]] 53' |stadium=[[BMO Field]], [[Toronto]] |attendance=43,036 |referee= [[Espen Eskås]] ([[Norvegiya futbol federatsiyasi|Norvegiya]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021526 "Portugal vs Croatia {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 3, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12535/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Portugal v. Croatia"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-12" /> === Shveysariya vs Jazoir === <section begin="R32-13" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|2}} |time=8:00&nbsp;p.m. [[UTC−07:00|UTC−7]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|SUI}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Shveysariya vs Jazoir|2–0}} |team2={{#invoke:flag|fb|ALG}} |goals1= *[[Breel Embolo|Embolo]] 10' *[[Dan Ndoye|Ndoye]] 46' |goals2= |stadium=[[BC Place]], [[Vancouver]] |attendance=52,497 |referee= [[Yael Falcón]] ([[Argentina futbol assotsiatsiyasi|Argentina]]) |report=<ref group="Report">{{multiref | [https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021527 "Switzerland vs Algeria {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026"]. FIFA. Retrieved July 3, 2026. | [https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/FullTimeMatchReport-English.pdf "Match Report – Round of 32 – Switzerland v. Algeria"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. | [https://www.fifatrainingcentre.com/media/native/tournaments/fifa-world-cup/2026/PMSR-M85-SUI-V-ALG.pdf "Post match summary report – Round of 32 – Switzerland v. Algeria"]. FIFA. July 3, 2026. Retrieved July 3, 2026. }}</ref> }}<section end="R32-13" /> {| width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _sui26h |pattern_b = _sui26h |pattern_ra = _sui26h |pattern_sh = _sui26h |pattern_so = |leftarm = FF0000 |body = FF0000 |rightarm = FF0000 |shorts = FF0000 |socks = FF0000 |title = Shveysariya<ref name="SUI-ALG line-ups">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce281/r12536/pdf/TacticalLineup-English.pdf |title=Tactical Line-up – Round of 32 – Switzerland v. Algeria |publisher=[[FIFA]] |date=July 3, 2026 |access-date=July 2, 2026}}</ref> }} |{{Football kit |pattern_la = _alg26h |pattern_b = _alg26hA |pattern_ra = _alg26h |pattern_sh = _alg26h |pattern_so = _alg26hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = F3F3F3 |title = Jazoir<ref name="SUI-ALG line-ups"/> }} |} === Avstraliya vs Misr === <section begin="R32-14" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=1:00&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|AUS}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Australia vs Misr|88-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|EGY}} |goals1= |goals2= |stadium=[[AT&T Stadium]], [[Arlington, Texas|Arlington]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021515 „Australia vs 2G {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-14" /> === Argentina vs Kabo-Verde === <section begin="R32-15" />{{#invoke:Football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=6:00&nbsp;p.m. [[UTC−04:00|UTC−4]] |team1={{#invoke:flag|fb-rt|ARG}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Argentina vs Kabo-Verde|86-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|CPV}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Hard Rock Stadium]], [[Miami Gardens, Florida|Miami Gardens]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021521 „Argentina vs 2H {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-15" /> === Kolumbiya vs Gana === <section begin="R32-16" />{{#invoke:football box|main |date={{Start date|2026|7|3}} |time=8:30&nbsp;p.m. [[UTC−05:00|UTC−5]] |team1={{fb-rt|COL}} |score={{score link|Futbol boʻyicha 2026-yilgi jahon chempionati 1/16 final bosqichi#Kolumbiya vs Gana|87-oʻyin}} |team2={{#invoke:flag|fb|GHA}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Arrowhead Stadium]], [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] |attendance= |referee= |report=<ref group="Report">[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289287/400021517 „1K vs 3DEIJL {{!}} Round of 32 {{!}} FIFA World Cup 2026“]. FIFA. Retrieved June 25, 2026.</ref> }}<section end="R32-16" /> == Manbalar == {{manbalar}} === Hisobotlar === {{reflist|group=Report}} == Havolalar == * {{Official website|https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026}} {{FIFA Jahon chempionati 2026}} [[Turkum:FIFA Jahon chempionati 2026]] 35sqriycibhpl55rr2dh18tixxsi4gg 0 1417474 6192393 6185899 2026-07-03T17:19:57Z Ahror Akramovich 75193 6192393 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Schweizertor Kirchlispitzen Panorama2.jpg | image_caption = | elevation_m = 2552 | elevation_ref = | prominence_m = 313 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Cavelljoch (2,239 m).</ref> | parent_peak = [[Schesaplana]] | location = [[Vorarlberg]], [[Avstriya]] <br> [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Alps | map_caption = Location in the Alps | range = [[Rätikon]] | coordinates = {{coord|47|02|20|N|9|46|07|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Kirchlispitzen''' — [[Avstriya]] va [[Shveysariya]] chegarasidagi Rätikon tizmasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{commons category-inline}} * [http://www.hikr.org/dir/Kirchlispitzen_2752/ Kirchlispitzen on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] nore6niaql2wx5f44tymkw0sfmudzx3 0 1417475 6192394 6185900 2026-07-03T17:20:11Z Ahror Akramovich 75193 6192394 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = La Spelda.JPG | image_caption = | elevation_m = 4020 | elevation_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps.</ref> | prominence_m = 8 | prominence_ref = <ref>[https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=19092 Peakbagger: La Spedla]</ref> | range = [[Bernina tizmasi]] | parent_peak = [[Piz Bernina]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br/> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | map = Alps | coordinates = {{coord|46|22|51.5|N|9|54|26.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''La Spedla''' yoki '''Punta Perrucchetti''' — [[Sharqiy Alp togʻlari]]dagi Piz Bernina tizmasining janubida, [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan ikkinchi darajali choʻqqi. Balandligi dengiz sathidan 4 020 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/La_Spedla_Spalla_5026/ La Spedla on Hikr] * [https://web.archive.org/web/20100307064135/http://www.club4000.it/Articoli/Boll_uiaa.pdf List of Alpine four-thousanders] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] swun9mujhp0crrg5anf9u0d9pcywj0p 0 1417499 6192395 6185928 2026-07-03T17:21:00Z Ahror Akramovich 75193 6192395 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Lenzerhorn-summer.jpg | image_caption = | elevation_m = 2906 | elevation_ref = | prominence_m = 291 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the Pizza Naira at 2,615 metres.</ref> | parent_peak = [[Aroser Rothorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Plessur Alp togʻlari]] | coordinates = {{coord|46|42|32.2|N|9|35|40|E|type:mountain_region:CH-GR_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Lenzerhorn''' (shuningdek, ''Lenzer Horn'' deb talaffuz qilinadi) — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Lenzerheide qishlogʻining sharqida, Plessur Alplarida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Lenzer_Horn_2890/ Lenzerhorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ijdd2oefbhjrspsbpkpyifwo3ilxsfq 0 1417502 6192410 6185933 2026-07-03T18:17:02Z Ahror Akramovich 75193 6192410 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3048 | elevation_ref = | prominence_m = 179 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Fanellhorn]] | location = [[Graubünden]], Shveysariya | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range = [[Lepontine Alp togʻlari]] | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|31|32.7|N|9|7|31.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Lorenzhorn''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Hinterrhein qishlogʻining gʻarbida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Lorenzhorn_2939/ Lorenzhorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 7825hvpg1nr9z9mucv5o5xg6qx21lya 0 1417516 6192411 6185947 2026-07-03T18:17:12Z Ahror Akramovich 75193 6192411 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Lüschgrat, Piz Beverin and Bruschghorn from Tguma.jpg | elevation_m = 2178 | elevation_ref = | prominence_m = 332 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the [[Glas Pass]] (1,846 m).</ref> | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|42|6|N|9|20|44|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Lüschgrat''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Safien va Thusis qishloqlari orasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/L%C3%BCschgrat_2975/ Lüschgrat on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 8ut3jpmzw85izkr7izpdbrammfb4mzi 0 1417523 6192412 6185954 2026-07-03T18:17:46Z Ahror Akramovich 75193 6192412 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Madrisa von Gargellen.jpg | image_caption = | elevation_m = 2826 | elevation_ref = | prominence_m = 600 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Gruobenpass.</ref> | parent_peak = [[Drusenfluh]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | map_size = | label_position = right | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Rätikon]] | coordinates = {{coord|46|55|51.9|N|09|52|19.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Madrisa''' yoki ''Madrisahorn'' — Rätikon togʻ tizmasida joylashgan togʻ. [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Klosters qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{Commons category-inline}} * [https://www.hikr.org/dir/Madrisahorn_3017/ Madrisahorn on Hikr.org] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 36ob26c0l19q6dg4mqojnxqxnvoy76d 0 1417530 6192413 6185962 2026-07-03T18:18:10Z Ahror Akramovich 75193 6192413 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2316 | elevation_ref = | prominence_m = 343 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | map = Alps | map_caption = | map_size = | label_position = right | location = [[Lombardiya]], [[Italiya]]/[[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|10|18.8|N|09|10|13.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Marmontana''' — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Marmontana_3065/ Marmontana on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] rhlcv6g2nktzpeelpcl6tabelfgr8ir 0 1417532 6192414 6185964 2026-07-03T18:18:52Z Ahror Akramovich 75193 6192414 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Picswiss GR-85-10 San Bernardino-Pass- spitze Kehre der Passstrasse.jpg | image_caption = | elevation_m = 2970 | elevation_ref = | prominence_m = 86 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located east of the Breitstock at 2,884 metres.</ref> | parent_peak = [[Rheinwaldhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|29|34.1|N|9|8|17.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Marscholhorn''' (shuningdek, ''Piz Moesola'' nomi bilan ham tanilgan) — [[Lepontin Alp togʻlari|Lepontin Alp]]larida joylashgan togʻ. San Bernardino dovoni ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Piz_Moesola_Marscholhorn_3249/ Marscholhorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 36cmqjhamzta6kop3ww3o3559mte6br 0 1417539 6192415 6185971 2026-07-03T18:19:13Z Ahror Akramovich 75193 6192415 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2461 | elevation_ref = | prominence_m = 171 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located east of the summit at 2,290 metres.</ref> | parent_peak = [[Chistenstein]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|51|04.6|N|9|43|24|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Mattjisch Horn''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi [[Plessur Alp togʻlari|Plessur Alp]]larida joylashgan togʻ. Arosa munitsipaliteti ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{commons category-inline}} * [http://www.hikr.org/dir/Mattjisch_Horn_Mattlishorn_2561/ Mattjisch Horn on Hikr] * [http://www.summitpost.org/mattjisch-horn/222361 Mattjisch Horn on Summitpost] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] oi4y3pi1kr01h5n7fn5wcxnw7ydmboa 0 1417551 6192416 6185985 2026-07-03T18:19:26Z Ahror Akramovich 75193 6192416 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Maienfeld Falknis.JPG | image_caption = | elevation_m = 2451.5 | elevation_ref = | map = Liechtenstein | map_caption = | location = [[Lixtenshteyn]] / [[Shveysariya]] | range = [[Rätikon tizmasi]] | coordinates = {{coord|47|02|54.52|N|9|33|25.17|E|type:mountain_region:LI_scale:100000_source:dewiki|format=dms|display=inline,title}} }} '''Mazorakopf''' yoki '''Falknishorn''' — [[Shveysariya]] va [[Lixtenshteyn]] chegarasida joylashgan togʻ. Balandligi 2 451,5 metrni tashkil etadi<ref>{{cite book |last=Reynolds |first=Kev |date=2014 |title=The Swiss Alps |url=https://www.google.com/books/edition/The_Swiss_Alps/EiyvAgAAQBAJ |publisher=[[Cicerone Press]] |isbn=9781849654883 |access-date=February 18, 2025}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] r3j10e4oy2kn7323qpktp29rmnqjn83 0 1417557 6192417 6185992 2026-07-03T18:19:48Z Ahror Akramovich 75193 6192417 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3164 | elevation_ref = | prominence_m = 247 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Fuorcla Bercla (2,917 m).</ref> | parent_peak = [[Piz Platta]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | map_size = | label_position = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|27|54|N|9|34|26|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Mazzaspitz''' — [[Oberhalbstein Alp togʻlari|Oberhalbstein Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. Balandligi 3 164 metrni tashkil etadi. [[Grisons|Graubünden]] kantonidagi Juf qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Mazzaspitz_3113/ Mazzaspitz on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] j50gj8gqnhhn7wg7ylcfviwraetsxtm 0 1417569 6192290 6186004 2026-07-03T15:24:42Z Ahror Akramovich 75193 6192290 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2835 | elevation_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.jo-albis.ch/index.php?menu_id=7&map=3733&s=1&name=Piz%20Miez&hohevon=0|title=Piz Miez|publisher=jo-albis.ch|accessdate=2010-06-22}}</ref> | prominence_m = 61 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the summit at 2,774 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz dil Crot]] | map = Alps | range_coordinates = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | coordinates = {{coord|46|29|53.3|N|9|26|3.5|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Piz Miez''' (shuningdek, ''Cimalmotta'' nomi bilan ham tanilgan) — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Piz_Miezo_Cimalmotta_1144/ Piz Miez on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 5gqzkkv63wk5ucs2um4o28wd987p4m7 0 1417582 6192419 6186020 2026-07-03T18:20:10Z Ahror Akramovich 75193 6192419 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Koraspitz Mazorakopf Mittlerspitz.jpg | image_caption = | elevation_m = 1897 | elevation_ref = | prominence = | map = Liechtenstein | listing = | location = [[Lixtenshteyn]] / [[Shveysariya]] | range = [[Rätikon]] | coordinates = {{coord|47|3|54|N|9|32|23|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Mittlerspitz''' — [[Sharqiy Alp togʻlari]]ning Rätikon tizmasida, [[Lixtenshteyn]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ. Balandligi 1 897 metrni tashkil etadi. == Yana qarang == *[[Würznerhorn]] *[[Mittagspitz]] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] m4ws9axudctq9vw42dqx0ts323vnori 0 1417647 6192433 6186096 2026-07-03T18:41:32Z Ahror Akramovich 75193 6192433 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Muttsee.jpg | elevation_m = 3089 | elevation_ref = | prominence_m = 103 | parent_peak = [[Ruchi (Glarus Alp togʻlari)|Ruchi]] | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | map = Switzerland#Canton of Glarus#Canton of Grisons | map_caption = Shveysariya##Glarus##Grisons | location = [[Canton of Glarus|Glarus]]/[[Grisons]] | country =[[Switzerland]] | range = | coordinates = {{coord|46|50|59.5|N|9|2|45|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Muttenstock''' — [[Glarus]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commonscat-inline}} *[https://www.hikr.org/dir/Muttenstock_3434/ Muttenstock on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] dpqth89tyi8hp2z8gkrvteduz76km4a 0 1417648 6192434 6186099 2026-07-03T18:41:56Z Ahror Akramovich 75193 6192434 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Muttler (Unterengadin).jpg | image_caption = | elevation_m = 3294 | elevation_ref = | prominence = | prominence_m = 703 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Pass dal Gips (2,590 m).</ref> | isolation_km = 11.45 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is east of the [[Fluchthorn]].</ref> | parent_peak = [[Piz Linard]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|54|02.3|N|10|22|43.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Muttler''' — [[Samnaun Alp togʻlari]]ning eng baland choʻqqisi. Balandligi 3 296 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/177062/Muttler.html Muttler on Summitpost] * [http://www.hikr.org/dir/Muttler_3440/ Muttler on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 0r409dha1yb4o1m6mfth8wnextyoeqj 0 1417740 6192435 6188237 2026-07-03T18:42:25Z Ahror Akramovich 75193 6192435 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Naafkopf von Osten.JPG | image_caption = Shar tarafdan | elevation_m = 2570 | elevation_ref = | prominence_m = 223 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Ijesfürggli (2,348 m).</ref> | parent_peak = [[Grauspitz]] | map = Liechtenstein | map_caption = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Vorarlberg]], [[Avstriya]] <br> [[Schaan]], [[Lixtenshteyn]] | range = [[Rätikon]] | coordinates = {{coord|47|03|38.54|N|9|36|25.75|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Naafkopf''' — [[Sharqiy Alp togʻlari]]ning Rätikon tizmasida, [[Avstriya]], [[Lixtenshteyn]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ<ref>{{Cite web|title=Naafkopf : Climbing, Hiking & Mountaineering : SummitPost|url=https://www.summitpost.org/naafkopf/841116|access-date=2020-08-29|website=www.summitpost.org}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Naafkopf_3495/ Naafkopf on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] rbi1wior4km6ez78ndqur5wy8ts5xw1 0 1417792 6192436 6188316 2026-07-03T18:42:37Z Ahror Akramovich 75193 6192436 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Oberalpstock east view.jpg | image_size = 285 | elevation_m = 3328 | elevation_ref = | prominence_m = 709 | prominence_ref = <ref>[http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=13847 Oberalpstock on peakbagger]</ref> | isolation_km = 12.7 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is southwest of Piz Dado ([[Tödi]] massif).</ref> | parent_peak = [[Tödi]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]]/[[Uri kantoni|Uri]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|44|33.1|N|8|46|10.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Oberalpstock''' yoki ''Piz Tgietschen'' — [[Uri kantoni|Uri]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/374214/Oberalpstock-3328m.html Oberalpstock on Summitpost] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] m8uoood2re45zk6d2egastvikksg4xm 0 1417808 6192437 6188334 2026-07-03T18:42:50Z Ahror Akramovich 75193 6192437 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Parpaner-rothorn.jpg | image_size = 285 | elevation_m = 2899 | elevation_ref = | prominence_m = 77 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | parent_peak = [[Aroser Rothorn]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | range_coordinates = | coordinates = {{coord|46|44|35|N|9|36|13|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Parpaner Rothorn''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonida joylashgan togʻ. Parpan qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Parpaner_Rothorn_4325/ Parpaner Rothorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] fttfgzecft0oev7z7ciu0gdh3edgpv9 0 1417839 6192432 6188373 2026-07-03T18:41:24Z Ahror Akramovich 75193 6192432 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = CH bernina pass1.jpg | image_caption = | elevation_m = 3207 | elevation_ref = | prominence_m = 242 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of [[Diavolezza]] at 2,965 metres.</ref> | listing = | parent_peak = [[Piz Bernina]] | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | range = [[Bernina tizmasi]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | coordinates = {{coord|46|25|17|N|9|57|13|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Munt Pers''' — [[Shveysariya]]ning [[Grisons|Graubünden]] kantonida joylashgan togʻ. Morteratsch muzligi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{commons category-inline}} * [http://www.hikr.org/dir/Munt_Pers_3803/ Munt Pers on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 515ot5j1xs9zr3c0nwzz9hpbsr23lk7 0 1417851 6192438 6188387 2026-07-03T18:43:28Z Ahror Akramovich 75193 6192438 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Pischahorn from Schatzalp.jpg | image_caption = | elevation_m = 2980 | elevation_ref = | prominence_m = 214 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Gorihorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|48|50.5|N|9|56|50.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Pischahorn''' — [[Grisons|Graubünden]] kantonining [[Davos]] shahri sharqida va Silvretta Alplari tarkibida joylashgan togʻ. Choʻqqisiga olib boruvchi bir nechta yoʻllar mavjud. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Pischahorn_3885/ Pischahorn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] plt860uvyca5cq7dl4u5mgejtvff6cr 0 1418115 6192261 6188732 2026-07-03T15:09:04Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192261 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba psammoessa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba psammoessa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. U [[Kvinslend]] shtatida qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} ozuawd86reeh98b74hehliienyx0kl6 0 1418120 6192257 6188740 2026-07-03T15:08:50Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192257 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]]lar urugʻi. Urugʻ ilk bor 1866-yilda Walker tomonidan tavsiflangan<ref>{{cite web|url=http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/butmoth/search/GenusDetails.dsml?NUMBER=30442.0 |title=Natural History Museum Lepidoptera genus database |date=2023 |publisher=Nhm.ac.uk |doi=10.5519/s93616qw |access-date=2011-10-18 |author1=Natural History Museum |last2=Pitkin |first2=Brian |last3=Jenkins |first3=Paul }}</ref><ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=2011-10-18 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. ==Turlari== *''[[Voliba asphyctopa]]'' <small>Turner, 1908</small> *''[[Voliba gigantea]]'' <small>Hampson, 1912</small> *''[[Voliba leptomorpha]]'' <small>Turner, 1908</small> *''[[Voliba psammoessa]]'' <small>Turner, 1908</small> *''[[Voliba pycnosticta]]'' <small>Turner, 1908</small> *''[[Voliba scoparialis]]'' <small>Walker, 1866</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q7940192}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} tnuw84i17xy1zjankg9t2zdvgbdy8o2 0 1418145 6192289 6188818 2026-07-03T15:24:36Z Ahror Akramovich 75193 6192289 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Lago di Malvaglia.jpg | elevation_m = 3161 | elevation_ref = | prominence_m = 236 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Vogelberg]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Graubünden]]/[[Ticino]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|26|37.5|N|9|5|13.4|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima Rossa''' — [[Ticino]] va [[Grisons|Graubünden]] kantonlari chegarasida joylashgan togʻ. Balandligi 3 161 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.hikr.org/dir/Cima_Rossa_4221/ Cima Rossa on Hikr.org] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 1pwp225a8bwxx0r6nc0gq4tj6jvtddi 0 1418146 6192288 6188820 2026-07-03T15:24:25Z Ahror Akramovich 75193 6192288 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Forno.jpg | elevation_m = 3366 | elevation_ref = | prominence_m = 266 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located west of the Torrone Orientale at 3,100 metres.</ref> | parent_peak = [[Cima di Castello]] | map = Alps | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | coordinates = {{coord|46|18|23|N|9|43|6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima di Rosso''' — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, [[Bregaglia Alp togʻlari|Bregaglia Alp]]lari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_di_Rosso_4256/ Cima di Rosso on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 5s5tvxk8hicwsdyqc5ir94z8selkt33 0 1418248 6192259 6189540 2026-07-03T15:08:57Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192259 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba gigantea | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba gigantea''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Papua-Yangi Gvineya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. ==Kenja turlari== *''Voliba gigantea gigantea'' *''Voliba gigantea rungsi'' <small>(P. Leraut, 2012)</small> == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q14516251}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} ny4t5brvzn9p743wrgqyf9zu1eqqga1 0 1418249 6192258 6189541 2026-07-03T15:08:53Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192258 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba asphyctopa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba asphyctopa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. [[Kvinslend]] shtatida qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13856971}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} c2v6jmhyx953y0rm2v1lf650f9qda2d 0 1418251 6192260 6189574 2026-07-03T15:08:59Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192260 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba leptomorpha | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba leptomorpha''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. [[Kvinslend]] shtatida qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14516252}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} i3a53whw49006ro2lucjrcddoixvxak 0 1418309 6192262 6189721 2026-07-03T15:09:06Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192262 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba pycnosticta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba pycnosticta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1908-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. [[Kvinslend]] shtatida qayd etilgan<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14516257}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} mmia5swpr19l436shxte3v7kq7wj945 0 1418310 6192263 6189722 2026-07-03T15:09:09Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192263 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Voliba scoparialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Voliba scoparialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. [[Yangi Janubiy Uels]] shtatida qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 |arxivsana=2014-10-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q14516258}} [[Category:Spilomelinae]] {{Spilomelinae-stub}} oy19rxv38mqumdx6bkovzdjezo33lel 0 1418315 6192282 6189736 2026-07-03T15:21:16Z Ahror Akramovich 75193 6192282 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2685 | elevation_ref = | prominence_m = 353 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of [[Piz Daint]] at 2,332 metres.</ref> | parent_peak = [[Piz Turettas]] | listing = | map = Alps | map_caption = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|46|35|32|N|10|14|32|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima del Serraglio''' — [[Ortler Alp togʻlari|Ortler Alplar]]ida, [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_del_Serraglio_4909/ Cima del Serraglio on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] azoyunyxg3yf68mde489ewzhzyye59p 0 1418322 6192421 6189760 2026-07-03T18:21:05Z Ahror Akramovich 75193 6192421 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 3330 | elevation_ref = | prominence_m = 180 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Passo Sissone (3,150 m).</ref> | parent_peak = [[Cima di Rosso]] | map = Alps | map_caption = Shveysariya | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = [[Bregaglia tizmasi]] | coordinates = {{coord|46|17|34|N|9|45|52|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = }} '''Monte Sissone''' — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, Bregaglia Alplari tarkibida joylashgan togʻ. Balandligi 3 330 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Monte_Sissone_4964/ Monte Sissone on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 2ymr5irtifwb0mtigvme0he7ox0qkf3 0 1418324 6192284 6189765 2026-07-03T15:22:30Z Ahror Akramovich 75193 6192284 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Cima dello Stagn.jpg | image_caption = | elevation_m = 2382 | elevation_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps</ref> | map = Alps | map_caption = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|46|12|30.2|N|9|12|8.1|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima dello Stagn''' (shuningdek, '''Cima di Paina''' nomi bilan ham tanilgan) — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_dello_Stagn_Cima_di_Paina_5086/ Cima dello Stagn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] n9nk3auam7cdfabfiiy7m4w7am0nosp 6192286 6192284 2026-07-03T15:22:56Z Ahror Akramovich 75193 6192286 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Cima dello Stagn.jpg | image_caption = | elevation_m = 2382 | elevation_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps</ref> | map = Alps | map_caption = | location = [[Graubünden]], [[Shveysariya]] <br> [[Lombardiya]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|46|12|30.2|N|9|12|8.1|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Cima dello Stagn''' ('''Cima di Paina''' nomi bilan ham tanilgan) — [[Italiya]] va [[Shveysariya]] chegarasida, Lepontin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Cima_dello_Stagn_Cima_di_Paina_5086/ Cima dello Stagn on Hikr] {{Grisons-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ncnbmvl5uw6wnam6x214uowpogmsm6q 9 1418399 6192176 6190832 2026-07-03T12:45:37Z Mirzoulugʻbek 8698 /* Mentorlar qatoriga qoʻshilish haqida */ Javob 6192176 wikitext text/x-wiki == Mentorlar qatoriga qoʻshilish haqida == Assalomu alaykum! Vikipediyaga yangi kirib kelayotgan foydalanuvchilarga uni oʻrganishda koʻmaklashish, ularning savollariga javob berish va hamjamiyatimizga moslashishlariga yordam berish maqsadida rasmiy mentorlar roʻyxatiga qoʻshilmoqchiman. Agar eʼtirozlar boʻlmasa, meni ham ushbu sahifasidagi roʻyxatga qoʻshib qoʻyishingizni soʻrayman (@[[Foydalanuvchi:Nataeva|Nataeva]], @[[Foydalanuvchi:Malikxan|Malikxan]], @[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]]). Tizim uchun kerakli boʻlgan JSON kodi qoralamasini quyida qoldiryapman: <poem><code><nowiki> "118689": { "message": "Assalomu alaykum! Men sizga Vikipediyada toʻgʻri va sifatli tahrirlar qilishni oʻrganishingizda koʻmaklashaman. Biror narsaga tushunmasangiz, darhol menga murojaat qilishingiz mumkin.", "weight": 2, "username": "Bekipediya" } </nowiki></code></poem> Hurmat bilan, [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 04:18, 2026-yil 2-iyul (UTC). :Vaalaykum assalom! Yangi tahrirchilarga yordam berish tashabbusingiz uchun katta rahmat. :Siz taqdim etgan JSON kodini koʻrib chiqdim va uni '''[[MediaWiki:GrowthMentors.json]]''' tizimli sahifasiga muvaffaqiyatli qoʻshib qoʻydim. :Kelgusi faoliyatingizga zafarlar tilayman! Hurmat bilan, '''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 12:45, 2026-yil 3-iyul (UTC) n9gvx57zx7hilk3qnazs8ysm00qfcel 0 1418712 6192180 6191278 2026-07-03T12:58:44Z Ahror Akramovich 75193 6192180 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = AiguilledArgentière.jpg | image_size = 285 | image_caption = | elevation_m = 3898 | elevation_ref = | prominence_m = 470 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] and [[Institut Géographique National|IGN]] topographic maps. The key col is the Brêche de l'Amône (3,428 m), north of [[Mont Dolent]].</ref> | parent_peak = [[Grandes Jorasses]] | map = Alps | map_caption = Alpda joylashuvi | location = [[Haute-Savoie]], [[Fransiya]] / [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|45|57|35|N|7|01|13|E|type:mountain_region:CH-VS|display=inline,title}} }} '''Aiguille d'Argentière''' — [[Fransiya]] va [[Shveysariya]] chegarasidagi [[Mont Blanc massivi]]da joylashgan togʻ. Balandligi 3 898 metrni tashkil etadi. Ikkinchi eng baland choʻqqisi asosiy choʻqqining janubi-sharqida joylashgan Flèche Rousse qoya choʻqqisi boʻlib, balandligi 3 878 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} *[http://www.summitpost.org/mountain/rock/150684/aiguille-d-argenti-re.html The Aiguille d'Argentière on SummitPost] #[http://www.hikr.org/dir/Aiguille_d_Argenti%C3%A8re_175/ The Aiguille d'Argentière on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] boyjiychw2344l7yd5h8ny6cdsx4jl9 6192181 6192180 2026-07-03T12:58:55Z Ahror Akramovich 75193 6192181 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = AiguilledArgentière.jpg | image_size = 285 | image_caption = | elevation_m = 3898 | elevation_ref = | prominence_m = 470 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] and [[Institut Géographique National|IGN]] topographic maps. The key col is the Brêche de l'Amône (3,428 m), north of [[Mont Dolent]].</ref> | parent_peak = [[Grandes Jorasses]] | map = Alps | map_caption = Alpda joylashuvi | location = [[Haute-Savoie]], [[Fransiya]] / [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|45|57|35|N|7|01|13|E|type:mountain_region:CH-VS|display=inline,title}} }} '''Aiguille d'Argentière''' — [[Fransiya]] va [[Shveysariya]] chegarasidagi [[Mont Blanc massivi]]da joylashgan togʻ. Balandligi 3 898 metrni tashkil etadi. Ikkinchi eng baland choʻqqisi asosiy choʻqqining janubi-sharqida joylashgan Flèche Rousse qoya choʻqqisi boʻlib, balandligi 3 878 metrni tashkil etadi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{Commons category}} *[http://www.summitpost.org/mountain/rock/150684/aiguille-d-argenti-re.html The Aiguille d'Argentière on SummitPost] *[http://www.hikr.org/dir/Aiguille_d_Argenti%C3%A8re_175/ The Aiguille d'Argentière on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] og8o709xgnqhsa7oydl70hwfqbikt6c 0 1418849 6192467 6191779 2026-07-03T20:46:08Z InternetArchiveBot 58913 1 ta manba qutqarildi hamda 0 tasi oʻlik sifatida belgilandi.) #IABot (v2.0.9.5 6192467 wikitext text/x-wiki '''William Clerk''' (1399–1420-yillarda faoliyat yuritgan) — [[Buckinghamshire]] grafligining Wycombe shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. U 1399 va 1415-yillarda [[Wycombe (saylov okrugi)|Wycombe]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. 1419–1420-yillarda Wycombe meri lavozimida xizmat qilgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/clerk-william-ii|title=CLERK, William II, of Wycombe, Bucks. &#124; History of Parliament Online|qaralgan sana=2026-07-03|arxivsana=2017-04-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20170407143602/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/clerk-william-ii}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} qgwoz1jlnwgr892uvigyv78sj0mgo00 0 1418861 6192191 6191798 2026-07-03T13:16:47Z Ahror Akramovich 75193 6192191 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Grandcombin.jpg | image_caption = Grand Combin, Pennine Alplari | elevation_m = 4260 | elevation_ref = | parent_peak = [[Grand Combin]] | map = Switzerland | location = [[Valais]] | coordinates = {{coord|45|56|27.4|N|7|18|4.6|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aiguille du Croissant''' — [[Shveysariya]] hududidagi Pennin Alp togʻlarining Grand Combin massivida joylashgan choʻqqi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[https://web.archive.org/web/20100307064135/http://www.club4000.it/Articoli/Boll_uiaa.pdf List of Alpine four-thousanders] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 18aqe3mz12gz1067d4x70fm4gf4q5pt 0 1418867 6192186 6191813 2026-07-03T13:15:09Z Ahror Akramovich 75193 6192186 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Aiguille de la Tsa, west side.jpg | image_caption = | elevation_m = 3668 | elevation_ref = | prominence_m = 251 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the [[Pointe des Genevois]] at 3,417 metres.</ref> | parent_peak = [[Dent de Perroc]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | label_position = right | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|01|17|N|07|31|20|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aiguille de la Tsa''' — [[Shveysariya]]ning Pennin Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category-inline}} *[http://www.hikr.org/dir/Aiguille_de_la_Tsa_5517/ Aiguille de la Tsa on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 38icvpfhd8sxa84zfozirk3eh9di31o 6192187 6192186 2026-07-03T13:15:17Z Ahror Akramovich 75193 6192187 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Aiguille de la Tsa, west side.jpg | image_caption = | elevation_m = 3668 | elevation_ref = | prominence_m = 251 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the [[Pointe des Genevois]] at 3,417 metres.</ref> | parent_peak = [[Dent de Perroc]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | label_position = right | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|01|17|N|07|31|20|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aiguille de la Tsa''' — [[Shveysariya]]ning Pennin Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. Valais kantonidagi Arolla qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category-inline}} *[http://www.hikr.org/dir/Aiguille_de_la_Tsa_5517/ Aiguille de la Tsa on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 9vxzlevt6oyy42ozg9xdel7k2moutyt 6192228 6192187 2026-07-03T14:50:44Z Ahror Akramovich 75193 6192228 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Aiguille de la Tsa, west side.jpg | image_caption = | elevation_m = 3668 | elevation_ref = | prominence_m = 251 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the [[Pointe des Genevois]] at 3,417 metres.</ref> | parent_peak = [[Dent de Perroc]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | label_position = right | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|01|17|N|07|31|20|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aiguille de la Tsa''' — [[Shveysariya]]ning Pennin Alplari tarkibidagi togʻ. Valais kantonidagi Arolla qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category-inline}} *[http://www.hikr.org/dir/Aiguille_de_la_Tsa_5517/ Aiguille de la Tsa on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ibekr6wa405h2xg7djk1ggoh9148gnf 0 1418873 6192189 6191827 2026-07-03T13:15:56Z Ahror Akramovich 75193 6192189 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2885 | elevation_ref = | prominence_m = 38 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the summit at 2,847 metres.</ref> | map = Alps#Italy Piedmont#Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] <br> [[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | coordinates = {{coord|45|52|17|N|7|5|38|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=it}} }} '''Aiguille des Angroniettes''' — Pennin Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Aiguille_des_Angroniettes_142/ Aiguille des Angroniettes on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 7k5ogv1swuspjxtoxjfjjyhnf5qhe0y 6192230 6192189 2026-07-03T14:50:54Z Ahror Akramovich 75193 6192230 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2885 | elevation_ref = | prominence_m = 38 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located south of the summit at 2,847 metres.</ref> | map = Alps#Italy Piedmont#Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] <br> [[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | coordinates = {{coord|45|52|17|N|7|5|38|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=it}} }} '''Aiguille des Angroniettes''' — Pennin Alplari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Aiguille_des_Angroniettes_142/ Aiguille des Angroniettes on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 75q51tbtxb5o6m5ret7gfi5lmqy8k7t 0 1418874 6192192 6191832 2026-07-03T13:17:31Z Ahror Akramovich 75193 6192192 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Aiguilles Rouges d'Arolla depuis Sorebois.jpg | elevation_m = 3646 | elevation_ref = | prominence_m = 791 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Pas de Chèvres (2,855 m).</ref> | parent_peak = [[Monte Rosa]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|03|19|N|7|26|02|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aiguilles Rouges d'Arolla''' — [[Shveysariya]]ning Pennin Alp togʻlari tarkibidagi koʻp choʻqqili togʻ. Valais kantonidagi Arolla qishlogʻining gʻarbida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.hikr.org/dir/Aiguilles_Rouges_d_Arolla_192/ Aiguilles Rouges d'Arolla on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] o0vkr3z3pqduc6od81m1ic7nbs0j7j3 6192231 6192192 2026-07-03T14:51:31Z Ahror Akramovich 75193 6192231 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Aiguilles Rouges d'Arolla depuis Sorebois.jpg | elevation_m = 3646 | elevation_ref = | prominence_m = 791 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Pas de Chèvres (2,855 m).</ref> | parent_peak = [[Monte Rosa]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|03|19|N|7|26|02|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aiguilles Rouges d'Arolla''' — [[Shveysariya]]ning Pennin Alplari tarkibidagi koʻp choʻqqili togʻ. Valais kantonidagi Arolla qishlogʻining gʻarbida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.hikr.org/dir/Aiguilles_Rouges_d_Arolla_192/ Aiguilles Rouges d'Arolla on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 4rt6axqngthrli638zvpgbq5jmnx5x0 0 1418876 6192195 6191834 2026-07-03T13:29:52Z Ahror Akramovich 75193 6192195 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = File:Albrunhorn.jpg | image_caption = | elevation_m = 2885 | elevation_ref = | prominence_m = 221 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Gross Schinhorn]] | range = | location = [[Piedmont]], [[Italiya]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | map = Alps | map_caption = | coordinates = {{coord|46|21|49|N|8|17|01|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Albrunhorn''' (''Monte Figascian'' nomi bilan ham tanilgan) — Lepontin Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Albrunhorn_Monte_Figascian_58/ Albrunhorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 9istf78nvrr7podbcsa4edf8v9svon4 6192232 6192195 2026-07-03T14:52:15Z Ahror Akramovich 75193 6192232 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = File:Albrunhorn.jpg | image_caption = | elevation_m = 2885 | elevation_ref = | prominence_m = 221 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Gross Schinhorn]] | range = | location = [[Piedmont]], [[Italiya]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | map = Alps | map_caption = | coordinates = {{coord|46|21|49|N|8|17|01|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Albrunhorn''' (''Monte Figascian'' nomi bilan ham tanilgan) — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, Lepontin Alplari tarkibidagi joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Albrunhorn_Monte_Figascian_58/ Albrunhorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ttgmj3py4qhcbhoq8nrpgymd3yrncff 0 1418884 6192196 6191845 2026-07-03T13:32:10Z Ahror Akramovich 75193 6192196 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = AlmagellerHornFromNW.JPG | image_caption = Almagellhorn from [[Saas Fee]] | elevation_m = 3327 | elevation_ref = | prominence_m = 138 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Sonnighorn]] | range = [[Pennine Alps]] | listing = | location = [[Valais]], [[Switzerland]] | map = Switzerland | map_caption = Location in Switzerland | coordinates = {{coord|46|05|13|N|7|59|40|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Almagellhorn''' (yoki '''Almagellerhorn''') — Pennin Alp togʻlari tarkibidagi 3 327 metr balandlikdagi togʻ. Valais kantonidagi Saas Almagell qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20190302154019/http://www.hikr.org/dir/Almagellerhorn_20044/ Almagellhorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 6x6ut0q6f1lmlu5dlqg8w8sd3mtnu9e 6192197 6192196 2026-07-03T13:32:20Z Ahror Akramovich 75193 6192197 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = AlmagellerHornFromNW.JPG | image_caption = Almagellhorn from [[Saas Fee]] | elevation_m = 3327 | elevation_ref = | prominence_m = 138 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Sonnighorn]] | range = [[Pennine Alps]] | listing = | location = [[Valais]], [[Switzerland]] | map = Switzerland | map_caption = Location in Switzerland | coordinates = {{coord|46|05|13|N|7|59|40|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Almagellhorn''' (yoki ''Almagellerhorn'') — Pennin Alp togʻlari tarkibidagi 3 327 metr balandlikdagi togʻ. Valais kantonidagi Saas Almagell qishlogʻi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://web.archive.org/web/20190302154019/http://www.hikr.org/dir/Almagellerhorn_20044/ Almagellhorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 83yvu5ylk9juoqzj2ijcx6f3y92ijul 0 1418887 6192183 6191848 2026-07-03T13:00:53Z Ahror Akramovich 75193 6192183 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Otemma.jpg | image_caption = Aouille Tseuque (markazdan oʻngda) | elevation_m = 3554 | elevation_ref = | prominence_m = 345 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | listing = | parent_peak = [[L'Evêque]] | map = Alps | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]]/[[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|45|55|50.1|N|7|26|35.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aouille Tseuque''' — [[Shveytsariya]] va [[Italiya]] chegarasida, Pennin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. Shimoliy yonbagʻri Otemma muzligiga qaragan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Aouille_Tseuque_24449/ Aouille Tseuque on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] fv3s4gn5go7uwmot5gbu2z82bjquho5 6192206 6192183 2026-07-03T13:39:39Z Ahror Akramovich 75193 6192206 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Otemma.jpg | image_caption = Aouille Tseuque (markazdan oʻngda) | elevation_m = 3554 | elevation_ref = | prominence_m = 345 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] map</ref> | listing = | parent_peak = [[L'Evêque]] | map = Alps | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]]/[[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|45|55|50.1|N|7|26|35.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Aouille Tseuque''' — Pennin Alplari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan. Shimoliy yonbagʻri Otemma muzligiga qaragan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Aouille_Tseuque_24449/ Aouille Tseuque on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] cb9a4taw0dcaivdont2iel3oqzrpwrx 0 1418917 6192225 6191882 2026-07-03T14:47:46Z Ahror Akramovich 75193 6192225 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Ovronnaz.jpg | image_caption = | elevation_m = 1501 | elevation_ref = | prominence_m = 221 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of the mountain at 1,280 metres.</ref> | parent_peak = | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | coordinates = {{coord|46|11|51|N|7|11|57|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''L'Ardève''' — Gʻarbiy Bern Alp tog'lari tarkibida joylashgan 1 501 metr balandlikdagi togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.hikr.org/dir/L_Ardève_27611/ L'Ardève on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 8dvtnvkacppf9el6in47mco4v2xrho5 6192226 6192225 2026-07-03T14:48:42Z Ahror Akramovich 75193 6192226 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Ovronnaz.jpg | image_caption = | elevation_m = 1501 | elevation_ref = | prominence_m = 221 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of the mountain at 1,280 metres.</ref> | parent_peak = | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | coordinates = {{coord|46|11|51|N|7|11|57|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''L’Ardève''' — Gʻarbiy Bern Alp togʻlari tarkibida joylashgan 1 501 metr balandlikdagi togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/L_Ardève_27611/ L’Ardève on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] me2nzpo3am4pevwn40z40k4npojffe7 6192240 6192226 2026-07-03T14:54:27Z Ahror Akramovich 75193 6192240 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Ovronnaz.jpg | image_caption = | elevation_m = 1501 | elevation_ref = | prominence_m = 221 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is located west of the mountain at 1,280 metres.</ref> | parent_peak = | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | coordinates = {{coord|46|11|51|N|7|11|57|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''L’Ardève''' — Gʻarbiy Bern Alplari tarkibida joylashgan 1 501 metr balandlikdagi togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/L_Ardève_27611/ L’Ardève on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 1pa5bmv8gtbwb074dadw6mcn166v9ok 0 1418920 6192200 6191885 2026-07-03T13:32:43Z Ahror Akramovich 75193 6192200 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Arpelistock Summit.JPG | image_caption = | elevation_m = 3036 | elevation_ref = | prominence_m = 66 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located east of the summit at 2,970 metres.</ref> | parent_peak = [[Geltenhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Bern kantoni|Bern]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|20|37.8|N|7|18|55.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Arpelistock''' — Bern Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. [[Bern kantoni|Bern]] va Valais kantonlari chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.hikr.org/dir/Arpelistock_196/ Arpelistock on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] rcgyj4xklyzkbvku3c8ldbqh73vvg1n 6192233 6192200 2026-07-03T14:52:42Z Ahror Akramovich 75193 6192233 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Arpelistock Summit.JPG | image_caption = | elevation_m = 3036 | elevation_ref = | prominence_m = 66 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps and [[Google Earth]]. The key col is located east of the summit at 2,970 metres.</ref> | parent_peak = [[Geltenhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Bern kantoni|Bern]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|20|37.8|N|7|18|55.3|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Arpelistock''' — Bern Alplari tarkibidagi togʻ. [[Bern kantoni|Bern]] va Valais kantonlari chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[http://www.hikr.org/dir/Arpelistock_196/ Arpelistock on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] opdtkvwro7szff8488yukxxxl3frxeh 0 1418923 6192205 6191888 2026-07-03T13:37:27Z Ahror Akramovich 75193 6192205 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Moosalp Bonigersee.jpg | image_caption = | elevation_m = 2971 | elevation_ref = | prominence_m = 168 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Monte Rosa]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|14|6.3|N|7|47|43|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Augstbordhorn''' — Pennin Alp togʻlari tarkibida joylashgan togʻ. Törbel qishlogʻi ustida qad rostlagan. Choʻqqisiga bir nechta soʻqmoqlar olib boradi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.hikr.org/dir/Augstbordhorn_231/ Augstbordhorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] nha6ljsmk85lzwc0mx7ie6v8yyef5to 6192234 6192205 2026-07-03T14:52:51Z Ahror Akramovich 75193 6192234 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Moosalp Bonigersee.jpg | image_caption = | elevation_m = 2971 | elevation_ref = | prominence_m = 168 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Monte Rosa]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|14|6.3|N|7|47|43|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Augstbordhorn''' — Pennin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. Törbel qishlogʻi ustida qad rostlagan. Choʻqqisiga bir nechta soʻqmoqlar olib boradi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.hikr.org/dir/Augstbordhorn_231/ Augstbordhorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] bbl3fa15nfhhdlucqvpdsbgppf9juoz 0 1418965 6192227 6191951 2026-07-03T14:49:48Z Ahror Akramovich 75193 6192227 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Mont Gelé - Chanrion.jpg | image_caption = | elevation_m = 3347 | elevation_ref = | prominence_m = 158 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Grand Combin]] | map = Alps | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]]/[[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|45|54|55|N|7|20|40|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Mont Avril''' — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, Pennin Alp togʻlari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Mont_Avril_256/ Mont Avril on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] hz8l9nrtz6ho8omeu0zhaj3uai7btp6 6192241 6192227 2026-07-03T14:54:35Z Ahror Akramovich 75193 6192241 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Mont Gelé - Chanrion.jpg | image_caption = | elevation_m = 3347 | elevation_ref = | prominence_m = 158 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | parent_peak = [[Grand Combin]] | map = Alps | map_caption = Shveysariya | location = [[Valais]], [[Shveysariya]]/[[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|45|54|55|N|7|20|40|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Mont Avril''' — [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida, Pennin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Mont_Avril_256/ Mont Avril on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] dc9f9du5wi6q3mtxmifuumuochr0ogm 0 1418968 6192221 6191955 2026-07-03T14:39:29Z Ahror Akramovich 75193 6192221 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Balmhorn from Allmenalp.jpg | image_size = 285 | image_caption = | elevation_m = 3697 | elevation_ref = | prominence_m = 1020 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the [[Lötschen Pass]] (2,677 m).</ref> | isolation_km = 12.3 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is west of the [[Bietschhorn]].</ref> | parent_peak = [[Finsteraarhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Bern kantoni|Bern]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|25|30|N|7|41|37|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Balmhorn''' — [[Shveysariya]]ning Bern Alp togʻlarida joylashgan 3 697 metr balandlikdagi togʻ. Choʻqqi tizmasi [[Bern kantoni|Bern]] va Valais kantonlari chegarasida joylashgan. ==Boshpanalar== *Balmhornhütte *Lötschenpasshütte *Berghotel Schwarenbach == Manbalar == {{manbalar}} {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 4a3b9tu2gw1bjqdooj1jxw297l4gejw 6192235 6192221 2026-07-03T14:53:16Z Ahror Akramovich 75193 6192235 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Balmhorn from Allmenalp.jpg | image_size = 285 | image_caption = | elevation_m = 3697 | elevation_ref = | prominence_m = 1020 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the [[Lötschen Pass]] (2,677 m).</ref> | isolation_km = 12.3 | isolation_ref = <ref>Retrieved from [[Google Earth]]. The nearest point of higher elevation is west of the [[Bietschhorn]].</ref> | parent_peak = [[Finsteraarhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Bern kantoni|Bern]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | coordinates = {{coord|46|25|30|N|7|41|37|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Balmhorn''' — [[Shveysariya]]ning Bern Alplarida joylashgan 3 697 metr balandlikdagi togʻ. Choʻqqi tizmasi [[Bern kantoni|Bern]] va Valais kantonlari chegarasida joylashgan. ==Boshpanalar== *Balmhornhütte *Lötschenpasshütte *Berghotel Schwarenbach == Manbalar == {{manbalar}} {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] jd6pp132jekai9wcm50b10vobp0nj0x 0 1418971 6192222 6191958 2026-07-03T14:43:02Z Ahror Akramovich 75193 thr 6192222 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Otemma.jpg | image_caption = | elevation_m = 3531 | elevation_ref = | prominence_m = 298 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Col d'Epicoune (3,233 m).</ref> | listing = | parent_peak = [[Aouille Tseuque]] | map = Alps | map_caption = | location = [[Valais]], [[Shveysariya]]/[[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|45|54|52.6|N|7|25|20.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bec d'Epicoune''' yoki '''Becca Rayette''' — Pennin Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan. Uning shimoliy yon bagʻri Otemma muzligi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Bec_d_Epicoune_1534/ Bec d'Epicoune on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] meky3iw4bsek0w6krmb6n6vv3gc5xb9 6192236 6192222 2026-07-03T14:53:26Z Ahror Akramovich 75193 6192236 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Otemma.jpg | image_caption = | elevation_m = 3531 | elevation_ref = | prominence_m = 298 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. The key col is the Col d'Epicoune (3,233 m).</ref> | listing = | parent_peak = [[Aouille Tseuque]] | map = Alps | map_caption = | location = [[Valais]], [[Shveysariya]]/[[Aosta vodiysi]], [[Italiya]] | range = | coordinates = {{coord|45|54|52.6|N|7|25|20.8|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bec d'Epicoune''' yoki '''Becca Rayette''' — Pennin Alplari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]] va [[Italiya]] chegarasida joylashgan. Uning shimoliy yon bagʻri Otemma muzligi ustida qad rostlagan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Bec_d_Epicoune_1534/ Bec d'Epicoune on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] a3dipn3ujigb9ii2nagc4fe762rc5v1 0 1418973 6192237 6191961 2026-07-03T14:53:56Z Ahror Akramovich 75193 6192237 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | elevation_m = 2922 | elevation_ref = | prominence_m = 95 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref> | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|07|44|N|7|20|51|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bec de la Montau''' — Pennin Alplari tarkibidagi togʻ. [[Shveysariya]]ning Valais kantonidagi Nendaz qishlogʻining janubida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [https://www.hikr.org/dir/Bec_de_la_Montau_3279/ Bec de la Montau on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] ci16h0a9j8ro1pem49qy556p58qom74 0 1418976 6192223 6191964 2026-07-03T14:45:46Z Ahror Akramovich 75193 6192223 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Bec des Rosses in perfect conditions.jpg | image_caption = | elevation_m = 3223 | elevation_ref = | prominence_m = 283 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref>| | parent_peak = [[Mont Fort]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|4|19|N|7|17|56|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bec des Rosses''' — Pennin Alp togʻlari tarkibida joylashgan togʻ. [[Shveysariya]]ning Valais kantonidagi Verbier qishlogʻi ustida qad rostlagan. Verbier va 4 Vallées changʻi sporti hududi bilan bogʻlangan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category|Bec des Rosses}} * [http://www.hikr.org/dir/Bec_des_Rosses_4235/ Bec des Rosses on Hikr] * [http://www.xtremeverbier.com Xtreme verbier webpage] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] 3lw13ppoakru3ginvkvaeusu3tbef35 6192238 6192223 2026-07-03T14:54:09Z Ahror Akramovich 75193 6192238 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Bec des Rosses in perfect conditions.jpg | image_caption = | elevation_m = 3223 | elevation_ref = | prominence_m = 283 | prominence_ref = <ref>[[Swisstopo]] maps</ref>| | parent_peak = [[Mont Fort]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashuvi | location = [[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|4|19|N|7|17|56|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Bec des Rosses''' — Pennin Alplari tarkibida joylashgan togʻ. [[Shveysariya]]ning Valais kantonidagi Verbier qishlogʻi ustida qad rostlagan. Verbier va 4 Vallées changʻi sporti hududi bilan bogʻlangan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{commons category|Bec des Rosses}} * [http://www.hikr.org/dir/Bec_des_Rosses_4235/ Bec des Rosses on Hikr] * [http://www.xtremeverbier.com Xtreme verbier webpage] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] avnomuy8rngsmyyd2koko7mmk9bf3pk 0 1418984 6192224 6191975 2026-07-03T14:46:26Z Ahror Akramovich 75193 6192224 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Birghorn.jpg | image_caption = | elevation_m = 3243 | elevation_ref = | prominence_m = 134 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. Key col: 3,109 m.</ref> | parent_peak = [[Finsteraarhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashvui | location = [[Bern kantoni|Bern]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|27|10.9|N|7|47|20.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Birghorn''' — Bern Alp togʻlari tarkibidagi togʻ. [[Bern kantoni|Bern]] va Valais kantonlari chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Birghorn_416/ Birghorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] d711uqq99879f244e1vqxtdtd61vxji 6192239 6192224 2026-07-03T14:54:19Z Ahror Akramovich 75193 6192239 wikitext text/x-wiki {{Togʻ bilgiqutisi2 | location = [[Shveysariya]] | image = Birghorn.jpg | image_caption = | elevation_m = 3243 | elevation_ref = | prominence_m = 134 | prominence_ref = <ref>Retrieved from the [[Swisstopo]] topographic maps. Key col: 3,109 m.</ref> | parent_peak = [[Finsteraarhorn]] | map = Switzerland | map_caption = Shveysariyada joylashvui | location = [[Bern kantoni|Bern]]/[[Valais]], [[Shveysariya]] | range = | coordinates = {{coord|46|27|10.9|N|7|47|20.1|E|type:mountain_region:CH_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} }} '''Birghorn''' — Bern Alplari tarkibidagi togʻ. [[Bern kantoni|Bern]] va Valais kantonlari chegarasida joylashgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.hikr.org/dir/Birghorn_416/ Birghorn on Hikr] {{Valais-togʻ-stub}} [[Turkum:Shveysariya togʻlari]] s1stx4ej1nmrwmv9nyex525gmakocob 0 1419010 6192785 6192004 2026-07-04T09:43:54Z Mirishkorlik 75661 6192785 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | nom = Claude | logo = [[File:Claude AI logo.svg|frameless|upright=1.2|class=skin-invert]] | developer = [[Anthropic]] | reliz = {{start date and age|p=y|2023|3}} | oxirgi versiyasi = {{Tree list}} * Claude Sonnet 5 ** {{start date and age|p=y|2026|06|30}} * Claude Fable 5 ** {{start date and age|p=y|2026|06|09}} * Claude Opus 4.8 ** {{start date and age|p=y|2026|05|28}} * Claude Haiku 4.5 ** {{start date and age|p=y|2025|10|15}} {{Tree list/end}} | replaces = | replaced_by = | janr= {{plainlist | *[[Katta til modeli]] *[[Chatbot]] *[[Generative pre-trained transformer]] *[[Foundation model]] }} | platforma = [[Cloud computing platforms]] | litsenziya = [[Proprietary software|Proprietary]] | vebsayt= {{Official URL}} }}'''Claude''' — [[AQSh]]ning [[Anthropic]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan yirik til modellari turkumidir. Claude 2023-yil mart oyida sunʼiy intellektga asoslangan [[chatbot]] sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, u sunʼiy intellekt yordamidagi dasturiy taʼminot ishlab chiqishda ham qoʻllanadi. Claude modeli Anthropic tomonidan ishlab chiqilgan „konstitutsiyaviy sunʼiy intellekt“ usuli asosida oʻqitilgan. Ushbu yondashuv sunʼiy intellektning axloqiy va huquqiy meʼyorlarga muvofiqligini yaxshilashga qaratilgan. Claude 3 avlodidan boshlab har bir yangi avlod odatda imkoniyatlari ortib boruvchi uch xil modelda taqdim etiladi: „Haiku“, „Sonnet“ va „Opus“. 2026-yilda esa „[[Claude Mythos]]“ nomli qoʻshimcha model cheklangan sondagi kompaniyalar uchun taqdim etilgan. 2026-yilda Anthropic kompaniyasi Claudedan ommaviy ichki kuzatuv hamda toʻliq avtonom qurol tizimlarida foydalanishni taqiqlovchi shartnoma bandlarini olib tashlashdan bosh tortgach, AQSh federal idoralari Claudedan foydalanishni bosqichma-bosqich toʻxtata boshladi<ref name="BBC-2026">{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Trump has ordered government agencies to stop using Anthropic AI tools |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn48jj3y8ezo |access-date=2026-02-28 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gold |first=Ashley |date=2026-02-27 |title=These federal agencies may have a Claude problem now |url=https://www.axios.com/2026/02/27/claude-anthropic-trump-government-agencies |access-date=2026-02-28 |website=Axios |language=en}}</ref>. Shundan soʻng [[AQSh Mudofaa vazirligi]] kompaniyani „taʼminot zanjiri uchun xavf“ deb baholab, [[AQSh]]ning barcha xususiy harbiy pudratchilari, yetkazib beruvchilari va hamkorlariga Anthropic bilan hamkorlik qilishni taqiqladi. Biroq 2026-yil 26-mart kuni federal sudya Mudofaa vazirligining ushbu qarori ijrosini vaqtincha toʻxtatish haqida [[Ajrim|ajrim]] chiqardi<ref name="DODInjunction">{{cite news|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2026/03/26/nx-s1-5762971/judge-temporarily-blocks-anthropic-ban |title=Judge temporarily blocks Trump administration's Anthropic ban|date=March 26, 2026|author=John Ruwitch|access-date=May 31, 2026}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} 02okf7rul3aaeer1fhs4vz23vs2b9r2 6192786 6192785 2026-07-04T09:48:24Z Mirishkorlik 75661 6192786 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | nom = Claude | logo = [[File:Claude AI logo.svg|frameless|upright=1.2|class=skin-invert]] | developer = [[Anthropic]] | reliz = {{start date and age|p=y|2023|3}} | oxirgi versiyasi = {{Tree list}} * Claude Sonnet 5 ** {{start date and age|p=y|2026|06|30}} * Claude Fable 5 ** {{start date and age|p=y|2026|06|09}} * Claude Opus 4.8 ** {{start date and age|p=y|2026|05|28}} * Claude Haiku 4.5 ** {{start date and age|p=y|2025|10|15}} {{Tree list/end}} | replaces = | replaced_by = | janr= {{plainlist | *[[Katta til modeli]] *[[Chatbot]] *[[Oldindan oʻqitilgan generativ transformator]] *[[Asos model]] }} | platforma = [[Bulutli hisoblash platformalari]] | litsenziya = [[Mulkiy dasturiy taʼminot]] | vebsayt= {{Official URL}} }}'''Claude''' — [[AQSh]]ning [[Anthropic]] kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan yirik til modellari turkumidir. Claude 2023-yil mart oyida sunʼiy intellektga asoslangan [[chatbot]] sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, u sunʼiy intellekt yordamidagi dasturiy taʼminot ishlab chiqishda ham qoʻllanadi. Claude modeli Anthropic tomonidan ishlab chiqilgan „konstitutsiyaviy sunʼiy intellekt“ usuli asosida oʻqitilgan. Ushbu yondashuv sunʼiy intellektning axloqiy va huquqiy meʼyorlarga muvofiqligini yaxshilashga qaratilgan. Claude 3 avlodidan boshlab har bir yangi avlod odatda imkoniyatlari ortib boruvchi uch xil modelda taqdim etiladi: „Haiku“, „Sonnet“ va „Opus“. 2026-yilda esa „[[Claude Mythos]]“ nomli qoʻshimcha model cheklangan sondagi kompaniyalar uchun taqdim etilgan. 2026-yilda Anthropic kompaniyasi Claudedan ommaviy ichki kuzatuv hamda toʻliq avtonom qurol tizimlarida foydalanishni taqiqlovchi shartnoma bandlarini olib tashlashdan bosh tortgach, AQSh federal idoralari Claudedan foydalanishni bosqichma-bosqich toʻxtata boshladi<ref name="BBC-2026">{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Trump has ordered government agencies to stop using Anthropic AI tools |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn48jj3y8ezo |access-date=2026-02-28 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gold |first=Ashley |date=2026-02-27 |title=These federal agencies may have a Claude problem now |url=https://www.axios.com/2026/02/27/claude-anthropic-trump-government-agencies |access-date=2026-02-28 |website=Axios |language=en}}</ref>. Shundan soʻng [[AQSh Mudofaa vazirligi]] kompaniyani „taʼminot zanjiri uchun xavf“ deb baholab, [[AQSh]]ning barcha xususiy harbiy pudratchilari, yetkazib beruvchilari va hamkorlariga Anthropic bilan hamkorlik qilishni taqiqladi. Biroq 2026-yil 26-mart kuni federal sudya Mudofaa vazirligining ushbu qarori ijrosini vaqtincha toʻxtatish haqida [[Ajrim|ajrim]] chiqardi<ref name="DODInjunction">{{cite news|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2026/03/26/nx-s1-5762971/judge-temporarily-blocks-anthropic-ban |title=Judge temporarily blocks Trump administration's Anthropic ban|date=March 26, 2026|author=John Ruwitch|access-date=May 31, 2026}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} srdbmem627vhxmcy514kxh4cqug6jdi 1 1419103 6192120 2026-07-03T11:59:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192120 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419104 6192122 2026-07-03T12:00:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192122 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419105 6192123 2026-07-03T12:01:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192123 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419106 6192127 2026-07-03T12:02:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192127 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419107 6192128 2026-07-03T12:03:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192128 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419108 6192129 2026-07-03T12:04:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192129 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419109 6192130 2026-07-03T12:05:03Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192130 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419110 6192131 2026-07-03T12:05:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192131 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419111 6192132 2026-07-03T12:06:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192132 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419112 6192133 2026-07-03T12:07:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192133 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419113 6192134 2026-07-03T12:08:43Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192134 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419114 6192135 2026-07-03T12:09:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192135 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419115 6192136 2026-07-03T12:10:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192136 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419116 6192137 2026-07-03T12:11:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192137 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419117 6192138 2026-07-03T12:12:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192138 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419118 6192139 2026-07-03T12:13:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192139 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419119 6192140 2026-07-03T12:14:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192140 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419120 6192141 2026-07-03T12:15:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192141 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419121 6192142 2026-07-03T12:16:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192142 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419122 6192144 2026-07-03T12:16:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192144 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419123 6192145 2026-07-03T12:17:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192145 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419124 6192147 2026-07-03T12:18:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192147 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419125 6192148 2026-07-03T12:19:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma okamotoi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma okamotoi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1976-yilda Hiroshi Yamanaka tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]ning [[Xonsyu]] va [[Shikoku]] orollarida uchraydi<ref>[http://www.jpmoth.org/C...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192148 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma okamotoi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma okamotoi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1976-yilda Hiroshi Yamanaka tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]ning [[Xonsyu]] va [[Shikoku]] orollarida uchraydi<ref>[http://www.jpmoth.org/Crambidae/Pyraustinae/Herpetogramma_okamotoi.html ''An Identification Guide of Japanese Moths Compiled by Everyone'']</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227642}} {{Herpetogramma-stub}} 9hn4w10bsymnqe7p8li5pqkf3gjrkgt 1 1419126 6192149 2026-07-03T12:19:43Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192149 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419127 6192150 2026-07-03T12:20:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192150 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419128 6192151 2026-07-03T12:20:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6192151 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma junctalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma junctalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1910-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning [[Verakrus]] hududida uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597455}} {{Herpetogramma-stub}} 09x3emg1tg9x79rs3uzu4nanuembxhh 1 1419129 6192152 2026-07-03T12:21:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192152 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419130 6192153 2026-07-03T12:22:15Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192153 wikitext text/x-wiki '''The Iran Cables''' — The Intercept tomonidan [[The New York Times]] bilan hamkorlikda amalga oshirilgan keng qamrovli surishtiruv jurnalistikasi loyihasi. 2003-yilda AQShning Iroqqa bostirib kirishidan keyin [[Eron]]ning [[Iroq]]dagi taʼsir doirasini yoritishga bagʻishlangan<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2019/11/18/world/middleeast/iran-iraq-spy-cables.html|title=The Iran Cables: Secret Documents Show How Tehran Wields Power in Iraq|last=Arango|first=Tim|date=2019-11-18|work=The New York Times|access-date=2020-01-17|last2=Risen|first2=James|language=en-US|issn=0362-4331|last3=Fassihi|first3=Farnaz|last4=Bergman|first4=Ronen|last5=Hussain|first5=Murtaza}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theintercept.com/2019/11/18/iran-cables/|title=The Story Behind the Iran Cables|last=Reed|first=Betsy|last2=Gezari|first2=Vanessa|date=2019-11-18|website=The Intercept|language=en-US|access-date=2020-01-17|last3=Hodge|first3=Roger}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/18/leaked-cables-reveal-scale-of-irans-influence-in-iraq|title=Leaked cables reveal scale of Iran's influence in Iraq|last=Chulov |first=Martin |date=2019-11-18|work=The Guardian|access-date=2020-01-17|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2020/01/16/796978484/leaked-intelligence-reports-reveal-the-vast-power-iran-wields-in-iraq|title=Leaked Intelligence Reports Reveal The Vast Power Iran Wields In Iraq|website=NPR.org|language=en|access-date=2020-01-17}}</ref>. 2019-yil 18-noyabrda eʼlon qilingan ushbu turkum maqolalar nomaʼlum manba tomonidan ''The Intercept'' nashriga taqdim etilgan 700 sahifadan ortiq Eron razvedka hisobotlari sizib chiqishiga asoslangan. == Manbalar == {{manbalar}} {{Jurnalistika-stub}} a5jcrew5z7wketvg0rbzzzdj3c0tnev 1 1419131 6192154 2026-07-03T12:22:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192154 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419132 6192155 2026-07-03T12:23:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192155 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419133 6192156 2026-07-03T12:24:18Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192156 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419134 6192157 2026-07-03T12:25:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192157 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419135 6192158 2026-07-03T12:26:08Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192158 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419136 6192159 2026-07-03T12:27:03Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192159 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419137 6192160 2026-07-03T12:27:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192160 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419138 6192161 2026-07-03T12:28:53Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192161 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419139 6192162 2026-07-03T12:28:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma juba | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma juba''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2007-yilda Jay C. Shaffer va Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Seyshel orollari]]da uchraydi va [[Aldabra]] hududida qayd etilgan<ref>{{cite w...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192162 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma juba | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma juba''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2007-yilda Jay C. Shaffer va Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Seyshel orollari]]da uchraydi va [[Aldabra]] hududida qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPJUBA |title=''Herpetogramma juba'' Shaffer J. C. & Munroe, 2007 |website=Afromoths |accessdate=August 12, 2019}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227626}} {{Herpetogramma-stub}} 8ebx4qrtct8819lutqveqk7yk0mcn64 1 1419140 6192163 2026-07-03T12:29:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192163 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419141 6192164 2026-07-03T12:29:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cervinicosta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cervinicosta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1918-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]] va [[Gonduras]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192164 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cervinicosta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cervinicosta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1918-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]] va [[Gonduras]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597433}} {{Herpetogramma-stub}} 1i5rc05zc43c097wdatq22tjo8j2hc3 1 1419142 6192165 2026-07-03T12:30:44Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192165 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419143 6192166 2026-07-03T12:30:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cleoropa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cleoropa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1934-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Markiz orollari]]da uchraydi va [[Hiva Oa]] hududida qayd etilgan<ref>{{cite web |last1=Nus...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192166 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cleoropa | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cleoropa''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1934-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Markiz orollari]]da uchraydi va [[Hiva Oa]] hududida qayd etilgan<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227613}} {{Herpetogramma-stub}} l047gq1hf2n29pxgy826c2kdc09b5ec 1 1419144 6192167 2026-07-03T12:31:39Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192167 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 1 1419145 6192169 2026-07-03T12:32:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192169 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419146 6192170 2026-07-03T12:32:38Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192170 wikitext text/x-wiki '''Xalqaro qishloq xoʻjaligi jurnalistlari federatsiyasi'''(IFAJ) — qishloq xoʻjaligi [[jurnalist]]lari va [[qishloq xoʻjaligi]] sohasidagi kommunikatsiya mutaxassislarini birlashtiruvchi xalqaro kasbiy uyushma. U siyosatdan xoli tashkilot boʻlib, 55 mamlakatda 5 mingdan ortiq aʼzosi mavjud. 1956-yilda [[Fransiya]]ning [[Parij]] shahrida Union internationale des journalistes agricoles (UJA) nomi bilan tashkil etilgan<ref>{{cite web |title = About the History of IFAJ |url = http://www.ifaj.org/about/history-of-ifaj.html |publisher = IFAJ |accessdate = 2020-08-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090522035453/http://www.ifaj.org/about/history-of-ifaj.html |archive-date = 2009-05-22 |url-status = dead }}</ref>. Tashkilotning prezidenti lavozimida [[shvetsiya]]lik Lena Johansson 2020-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda<ref>{{cite web |title = IFAJ Officers |url = http://www.ifaj.org/contacts/ifaj-officers.html |publisher = IFAJ |accessdate = 2020-08-04 |archive-date = 2016-12-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161213122948/http://www.ifaj.org/contacts/ifaj-officers.html |url-status = dead }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * [http://www.ifaj.org/ Official website] {{Jurnalistika-stub}} mmu0cz6ffmzjwf4kjv8scl7sf9hi8i9 1 1419147 6192172 2026-07-03T12:33:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ {{Munozara + 6192172 wikitext text/x-wiki {{Munozara}} i0334d6p1habe1lk5bs1ngk0r0c8gry 0 1419148 6192173 2026-07-03T12:40:14Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192173 wikitext text/x-wiki '''Il Sole 24 Ore Radiocor''' — Italiyaning biznes va moliyaviy [[Informatsion agentlik|axborot agentligi]]. U ''Il Sole 24 Ore'' gazetasi tasarrufida faoliyat yuritadi. [[Rim]], [[Milan]], [[Turin]], [[Nyu-York]] va [[Bryussel]] shaharlarida beshta vakolatxonasi mavjud. == Havolalar == * [http://www.radiocor.ilsole24ore.com/ Official Site] {{in lang|it}} * [http://archivio-radiocor.ilsole24ore.com/ Archives] {{in lang|it}} {{Jurnalistika-stub}} mzndai7ns4mivvw3sn0q0wxxx633f55 0 1419149 6192218 2026-07-03T14:28:59Z Tim124865 97914 „{{Taxobox |color=#ebebd2 |name=Kakapo | fossil_range = |diversity_link= |subdivision_ranks=Tur |status=CR | status_ref =<ref>{{cite iucn |author1=[[BirdLife International]] |year=2018 |title=''Strigops habroptilus'' |volume=2018 |article-number=e.T22685245A129751169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22685245A129751169.en |access-date=4 September 2024}}</ref> |image=Kakapo_Trevor_feeding_on_poroporo_fruit.jpg |image_caption= |regnum=[[Hayvonlar]] |s...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192218 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |color=#ebebd2 |name=Kakapo | fossil_range = |diversity_link= |subdivision_ranks=Tur |status=CR | status_ref =<ref>{{cite iucn |author1=[[BirdLife International]] |year=2018 |title=''Strigops habroptilus'' |volume=2018 |article-number=e.T22685245A129751169 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22685245A129751169.en |access-date=4 September 2024}}</ref> |image=Kakapo_Trevor_feeding_on_poroporo_fruit.jpg |image_caption= |regnum=[[Hayvonlar]] |subregnum=[[Eumetazoa]] |phylum=[[Xordalilar]] |subphylum=[[Umurtqalilar]] |classis=[[Qushlar]] |subclassis=[[Yelpigʻich dumli qushlar]] |infraclassis=[[Yangi tanglayli qushlar]] |ordo=[[Toʻtisimonlar]] |familia=[[Yangi Zelandiya toʻtilari]] |subordo= |genus=[[Boyoʻgʻlisimon toʻti]] |species=[[Kakapo]] |range_map=Strigops habroptila map.png |range_map_caption=Kakapo tarqalish hududi |binomial_authority=[[George Robert Gray|G.R. Gray]], [[1845]] |binomial=Strigops habroptilus }} '''Kakapo''' ({{Lang-la|Strigops habroptilus}}) — [[Toʻtisimonlar]] turkumining [[Yangi Zelandiya toʻtilari]] oilasiga kiruvchi [[Uchmaydigan qushlar|uchmaydigan]] qush turi. [[Yangi Zelandiya|Yangi Zelandiyaning]] [[Janubiy orol|Janubiy orolida]] Fiordland milliy bogʻida tarqalgan [[Endemizm|endemik]] tur. Totisimonlarning yagona uchmaydigan va eng og‘ir turi. == Sistematikasi va taksonomiyasi == Kakapo 1845-yilda ingliz ornitologi [[George Robert Gray]] tomonidan ilmiy tavsiflangan. U qushni yangi urugʻa ajratib, unga ''Strigops habroptilus'' ilmiy nomini bergan. ''Strigops'' urugʻi nomi [[Qadimgi yunon tili|qadimgi yunoncha]] ''strix'' («boyqush») va ops («yuz») soʻzlaridan yasalgan. Tur nomi ''habroptilus'' esa ''habros'' («yumshoq») va ''ptilon'' («pat») soʻzlaridan hosil boʻlgan.<ref name="Liddell1980">{{Cite book| author-link1 = Henry George Liddell | last1=Liddell | first1=Henry George | author-link2=Robert Scott (philologist) | first2=Robert | last2=Scott | year = 1980 | title = A Greek-English Lexicon | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn =978-0-19-910207-5| title-link=A Greek-English Lexicon | edition=Abridged }}</ref> Soʻnggi filogenetik tadqiqotlar ushbu urugʻning oʻziga xosligini tasdiqladi hamda bu tur [[kea]] (''Nestor notabilis'') va kaka (''Nestor meridionalis'') bilan yaqin qardosh ekanligini koʻrsatdi.<ref name=":6" /><ref name="Grant-Mackie">{{статья|автор=Grant-Mackie, E.J.; J.A. Grant-Mackie, W.M. Boon & G.K. Chambers|заглавие=Evolution of New Zealand Parrots|год=2003|язык=en|издание=NZ Science Teacher|том=103}}</ref><ref name="deKloet">de Kloet, R.S.; de Kloet, S.R. (2005). The evolution of the spindlin gene in birds: sequence analysis of an intron of the spindlin W and Z gene reveals four major divisions of the Psittaciformes. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''36''': 706—721.</ref> Hozirda ularning barchasi [[toʻtisimonlar]] turkumidagi alohida [[Yangi Zelandiya toʻtilari]] (''Strigopidae'') oilasiga ajratildi, kakapo esa, qadimda qirilib ketgan ''Strigops insulaborealis'' bilan birgalikda, [[boyoʻglisimon toʻti]] (''Strigops'') urugʻiga ajratildi.<ref name=":5" /><ref>{{cite doi/10.11646/zootaxa.3205.1.2}}</ref><ref name="Christidis">{{книга|заглавие=Systematics and Taxonomy of Australian Birds|ссылка=https://archive.org/details/systematicstaxon00chri|год=2008|издательство=[[CSIRO Publishing]]|место=Canberra|isbn=9780643065116|страницы=[https://archive.org/details/systematicstaxon00chri/page/200 200]|язык=en|автор=Christidis L., Boles W. E.}}</ref> {{Taxonbar |from=Q179959}} {{bird-stub}} [[Turkum:Qushlar]] == Manbalar == b3fp0n4dxdm01a7zo721jt7ha6zdtv4 0 1419150 6192249 2026-07-03T15:00:44Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Bacun]] sahifasini [[Piz Bacun]]ga koʻchirdi 6192249 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Piz Bacun]] 9dmjmwas1jt5swni2gmlhsctd5cam6p 1 1419151 6192251 2026-07-03T15:00:44Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:Bacun]] sahifasini [[Munozara:Piz Bacun]]ga koʻchirdi 6192251 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Piz Bacun]] loqn6l7krz5e134ml0ccbyvh9ax7mx0 0 1419152 6192313 2026-07-03T15:49:45Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192313 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi |director = [[Roberto Roberti]] |writer = Riccardo Artuffo |starring = [[Francesca Bertini]] |cinematography = {{ubl|Alberto G. Carta|[[Otello Martelli]]}} |studio = [[Caesar Film]] |distributor = Caesar Film |released = {{Film date|1921}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''La giovinezza del diavolo''' – 1921-yilda rejissyor [[Roberto Roberti]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi. Bosh rolni [[Francesca Bertini]] ijro etgan. ==Rollarda== *[[Francesca Bertini]] — Fausta *[[Gino Viotti]] — qari Markiz *Ignazio Bracci *Maud de Mosley *Lydianne — sarguzashtchi *[[Ettore Piergiovanni]] — markizning yosh jiyani *[[Raimondo Van Riel]] — shayton *Achille Vitti — kvestor == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|0178489}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} 270hftyrre7sdu0nlep0r3frc48lcjz 6192314 6192313 2026-07-03T15:49:57Z Ahror Akramovich 75193 6192314 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi |director = [[Roberto Roberti]] |writer = Riccardo Artuffo |starring = [[Francesca Bertini]] |cinematography = {{ubl|Alberto G. Carta|[[Otello Martelli]]}} |studio = [[Caesar Film]] |distributor = Caesar Film |released = {{Film date|1921}} | mamlakat = [[Italiya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''La giovinezza del diavolo''' – 1921-yilda rejissyor [[Roberto Roberti]] tomonidan suratga olingan [[Italiya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] filmi. Bosh rolni [[Francesca Bertini]] ijro etgan<ref>Bianchi, Pietro. ''Francesca Bertini e le dive del cinema muto''. Unione tipografico-editrice torinese, 1969. p. 268.</ref>. ==Rollarda== *[[Francesca Bertini]] — Fausta *[[Gino Viotti]] — qari Markiz *Ignazio Bracci *Maud de Mosley *Lydianne — sarguzashtchi *[[Ettore Piergiovanni]] — markizning yosh jiyani *[[Raimondo Van Riel]] — shayton *Achille Vitti — kvestor == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|0178489}} {{1920-yillar-Italiya-ovozsiz-film-stub}} s7ios0g41vpj7zfdkbw4n88nvkth4cu 0 1419153 6192317 2026-07-03T15:51:09Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Courier of Moncenisio (1927-yilgi film)]] sahifasini [[Il vetturale del Moncenisio]]ga koʻchirdi 6192317 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Il vetturale del Moncenisio]] 17kgd21j24i9qczk5hhcdbp8cwsnfmi 1 1419154 6192319 2026-07-03T15:51:09Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Courier of Moncenisio (1927-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:Il vetturale del Moncenisio]]ga koʻchirdi 6192319 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Il vetturale del Moncenisio]] c2a2ioj7hboot3ba5nz3t7z2qoqx7jf 0 1419155 6192322 2026-07-03T15:51:32Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Cry of the Eagle]] sahifasini [[Il grido dell'aquila]]ga koʻchirdi 6192322 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Il grido dell'aquila]] 6nfbt34cbccu41po7f9k4hhaz1ps7kr 1 1419156 6192324 2026-07-03T15:51:33Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Cry of the Eagle]] sahifasini [[Munozara:Il grido dell'aquila]]ga koʻchirdi 6192324 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Il grido dell'aquila]] ope6nd6vw2l6xalrp6s6ha3dkx1a7q8 0 1419157 6192331 2026-07-03T16:25:18Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Faces of Love (film)]] sahifasini [[I volti dell'amore]]ga koʻchirdi 6192331 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[I volti dell'amore]] 1jy4bs39dkgaz9vsfjpi3mljqyz0mw1 1 1419158 6192333 2026-07-03T16:25:18Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Faces of Love (film)]] sahifasini [[Munozara:I volti dell'amore]]ga koʻchirdi 6192333 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:I volti dell'amore]] 7pso6cq44wsdg4vhacueyz0eo0jkalv 0 1419159 6192336 2026-07-03T16:25:36Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Flower of the Caucasus]] sahifasini [[Il fiore del Caucaso]]ga koʻchirdi 6192336 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Il fiore del Caucaso]] e5iml9k6w2qdrcbrrhno86bg8sbzvfd 1 1419160 6192338 2026-07-03T16:25:37Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Flower of the Caucasus]] sahifasini [[Munozara:Il fiore del Caucaso]]ga koʻchirdi 6192338 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Il fiore del Caucaso]] ftade2bqiczc5oa8sxcobit67huphv0 0 1419161 6192343 2026-07-03T16:27:30Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Nude Woman (1922-yilgi film)]] sahifasini [[La donna nuda]]ga koʻchirdi 6192343 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[La donna nuda]] f33pbchkxcbbnp0mdxpxsjadmnu3rc8 1 1419162 6192345 2026-07-03T16:27:30Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Nude Woman (1922-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:La donna nuda]]ga koʻchirdi 6192345 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:La donna nuda]] ngwcr2gn5zzkbdcvo57cvsgpj5gp7b9 0 1419163 6192348 2026-07-03T16:28:06Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[New Moon (1925-yilgi film)]] sahifasini [[Luna nuova (film, 1925)]]ga koʻchirdi 6192348 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Luna nuova (film, 1925)]] iu6m8cq8q2blzf1jlmncmq1fntuzqda 1 1419164 6192350 2026-07-03T16:28:06Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:New Moon (1925-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:Luna nuova (film, 1925)]]ga koʻchirdi 6192350 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Luna nuova (film, 1925)]] dpf200v9mzh8pumh4i2lk04iov15l4t 0 1419165 6192353 2026-07-03T16:28:31Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[On with the Motley]] sahifasini [[Amleto e il suo clown]]ga koʻchirdi 6192353 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Amleto e il suo clown]] eypryn1aiu4qoxxkrrsnoi5o8kqfu2b 1 1419166 6192355 2026-07-03T16:28:31Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:On with the Motley]] sahifasini [[Munozara:Amleto e il suo clown]]ga koʻchirdi 6192355 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Amleto e il suo clown]] teqc83utbu1y3nz06kv14rliqp5943c 0 1419167 6192358 2026-07-03T16:29:00Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Last Days of Pompeii (1926-yilgi film)]] sahifasini [[Gli ultimi giorni di Pompei]]ga koʻchirdi 6192358 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Gli ultimi giorni di Pompei]] 0a76t77yiv5fv0mqhl6elxprdajp1ee 1 1419168 6192360 2026-07-03T16:29:00Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Last Days of Pompeii (1926-yilgi film)]] sahifasini [[Munozara:Gli ultimi giorni di Pompei]]ga koʻchirdi 6192360 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Gli ultimi giorni di Pompei]] bffa6roxvrmfmpdce9swe2xlua5h2td 0 1419169 6192363 2026-07-03T16:29:20Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[The Last Lord]] sahifasini [[L'ultimo lord]]ga koʻchirdi 6192363 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[L'ultimo lord]] 11brzaakgoqskdfvk13qro7d9wfub50 1 1419170 6192365 2026-07-03T16:29:20Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:The Last Lord]] sahifasini [[Munozara:L'ultimo lord]]ga koʻchirdi 6192365 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:L'ultimo lord]] 867cebjb9lavl2q74lzi44604s7ws4r 0 1419171 6192368 2026-07-03T16:29:37Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Latest Night News]] sahifasini [[Ultimissime della notte]]ga koʻchirdi 6192368 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Ultimissime della notte]] ou3z2usyqw7g1uz3ss7imjgxidyfe7j 1 1419172 6192370 2026-07-03T16:29:38Z Ahror Akramovich 75193 Ahror Akramovich [[Munozara:Latest Night News]] sahifasini [[Munozara:Ultimissime della notte]]ga koʻchirdi 6192370 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Ultimissime della notte]] bb2wpkg3w0gslwlylj1o0veung8hjxl 10 1419173 6192376 2026-07-03T16:57:51Z AnvarxonM 75105 „{{football squad |teamname= Fluminense FC |title= Fluminense FC |bgcolor=#880324 |textcolor=#FFFFFF |bordercolor=#006139 |name=Fluminense FC tarkibi |list= {{football squad2 player|no=1|name=[[Fábio (1980-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fábio]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Samuel Xavier]] ([[Sardor (futbol)|c]])}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Jemmes]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Ignácio (futbolchi)|Ignácio]]}} {{footbal...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192376 wikitext text/x-wiki {{football squad |teamname= Fluminense FC |title= Fluminense FC |bgcolor=#880324 |textcolor=#FFFFFF |bordercolor=#006139 |name=Fluminense FC tarkibi |list= {{football squad2 player|no=1|name=[[Fábio (1980-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fábio]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Samuel Xavier]] ([[Sardor (futbol)|c]])}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Jemmes]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Ignácio (futbolchi)|Ignácio]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Facundo Bernal|Bernal]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Renê (1992-yilda tugʻilgan futbolchi)|Renê]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Hulk (futbolchi)|Hulk]]}} {{football squad2 player|no=8|name=[[Matheus Martinelli|Martinelli]]}} {{football squad2 player|no=9|name=[[John Kennedy (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|John Kennedy]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Paulo Henrique Ganso|Ganso]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Jefferson Savarino|Savarino]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Guilherme Arana|Arana]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Germán Cano|Cano]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Matheus Reis (2007-yilda tugʻilgan futbolchi)|Matheus Reis]]}} {{football squad2 player|no=16|name=[[Nonato (1998-yilda tugʻilgan futbolchi)|Nonato]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Agustín Canobbio|Canobbio]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Rodrigo Castillo|Castillo]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Igor Rabello|Rabello]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Juan Pablo Freytes|Freytes]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Guga (1998-yilda tugʻilgan futbolchi)|Guga]]}} {{football squad2 player|no=25|name=[[Alisson (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alisson]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Marcelo Pitaluga|Pitaluga]]}} {{football squad2 player|no=28|name=[[Riquelme Felipe|Riquelme]]}} {{football squad2 player|no=29|name=[[Julián Millán|Millán]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Yeferson Soteldo|Soteldo]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Luciano Acosta|Acosta]]}} {{football squad2 player|no=35|name=[[Hércules (2000-yilda tugʻilgan futbolchi)|Hércules]]}} {{football squad2 player|no=40|name=[[Davi Schuindt|Davi]]}} {{football squad2 player|no=46|name=[[Júlio Fidelis|Fidelis]]}} {{football squad2 player|no=80|name=[[David Terans|Terans]]}} {{football squad2 player|no=90|name=[[Kevin Serna|Serna]]}} {{football squad2 player|no=94|name=[[Otávio (1994-yilda tugʻilgan futbolchi)|Otávio]]}} {{football squad2 player|no=98|name=[[Vitor Eudes]]}} <!--{{football squad2 player|no=18|name=[[Rubén Lezcano|Lezcano]]}} 2026-yil 31-dekabrgacha ijaraga berilgan--> {{football squad manager|title=Bosh murabbiy|name=[[Luis Zubeldía|Zubeldía]]}} }}<noinclude> [[Turkum:Braziliyadagi futbol klublarining tarkibiga oid andozalar]] </noinclude> 30ow676x1jbbc7gzf8wlkwfm438o0ab 6192377 6192376 2026-07-03T16:58:46Z AnvarxonM 75105 AnvarxonM [[Andoza:Fluminense tarkibi]] sahifasini [[Andoza:Fluminense FC tarkibi]]ga koʻchirdi 6192376 wikitext text/x-wiki {{football squad |teamname= Fluminense FC |title= Fluminense FC |bgcolor=#880324 |textcolor=#FFFFFF |bordercolor=#006139 |name=Fluminense FC tarkibi |list= {{football squad2 player|no=1|name=[[Fábio (1980-yilda tugʻilgan futbolchi)|Fábio]]}} {{football squad2 player|no=2|name=[[Samuel Xavier]] ([[Sardor (futbol)|c]])}} {{football squad2 player|no=3|name=[[Jemmes]]}} {{football squad2 player|no=4|name=[[Ignácio (futbolchi)|Ignácio]]}} {{football squad2 player|no=5|name=[[Facundo Bernal|Bernal]]}} {{football squad2 player|no=6|name=[[Renê (1992-yilda tugʻilgan futbolchi)|Renê]]}} {{football squad2 player|no=7|name=[[Hulk (futbolchi)|Hulk]]}} {{football squad2 player|no=8|name=[[Matheus Martinelli|Martinelli]]}} {{football squad2 player|no=9|name=[[John Kennedy (2002-yilda tugʻilgan futbolchi)|John Kennedy]]}} {{football squad2 player|no=10|name=[[Paulo Henrique Ganso|Ganso]]}} {{football squad2 player|no=11|name=[[Jefferson Savarino|Savarino]]}} {{football squad2 player|no=13|name=[[Guilherme Arana|Arana]]}} {{football squad2 player|no=14|name=[[Germán Cano|Cano]]}} {{football squad2 player|no=15|name=[[Matheus Reis (2007-yilda tugʻilgan futbolchi)|Matheus Reis]]}} {{football squad2 player|no=16|name=[[Nonato (1998-yilda tugʻilgan futbolchi)|Nonato]]}} {{football squad2 player|no=17|name=[[Agustín Canobbio|Canobbio]]}} {{football squad2 player|no=19|name=[[Rodrigo Castillo|Castillo]]}} {{football squad2 player|no=21|name=[[Igor Rabello|Rabello]]}} {{football squad2 player|no=22|name=[[Juan Pablo Freytes|Freytes]]}} {{football squad2 player|no=23|name=[[Guga (1998-yilda tugʻilgan futbolchi)|Guga]]}} {{football squad2 player|no=25|name=[[Alisson (1993-yilda tugʻilgan futbolchi)|Alisson]]}} {{football squad2 player|no=27|name=[[Marcelo Pitaluga|Pitaluga]]}} {{football squad2 player|no=28|name=[[Riquelme Felipe|Riquelme]]}} {{football squad2 player|no=29|name=[[Julián Millán|Millán]]}} {{football squad2 player|no=30|name=[[Yeferson Soteldo|Soteldo]]}} {{football squad2 player|no=32|name=[[Luciano Acosta|Acosta]]}} {{football squad2 player|no=35|name=[[Hércules (2000-yilda tugʻilgan futbolchi)|Hércules]]}} {{football squad2 player|no=40|name=[[Davi Schuindt|Davi]]}} {{football squad2 player|no=46|name=[[Júlio Fidelis|Fidelis]]}} {{football squad2 player|no=80|name=[[David Terans|Terans]]}} {{football squad2 player|no=90|name=[[Kevin Serna|Serna]]}} {{football squad2 player|no=94|name=[[Otávio (1994-yilda tugʻilgan futbolchi)|Otávio]]}} {{football squad2 player|no=98|name=[[Vitor Eudes]]}} <!--{{football squad2 player|no=18|name=[[Rubén Lezcano|Lezcano]]}} 2026-yil 31-dekabrgacha ijaraga berilgan--> {{football squad manager|title=Bosh murabbiy|name=[[Luis Zubeldía|Zubeldía]]}} }}<noinclude> [[Turkum:Braziliyadagi futbol klublarining tarkibiga oid andozalar]] </noinclude> 30ow676x1jbbc7gzf8wlkwfm438o0ab 10 1419174 6192378 2026-07-03T16:58:46Z AnvarxonM 75105 AnvarxonM [[Andoza:Fluminense tarkibi]] sahifasini [[Andoza:Fluminense FC tarkibi]]ga koʻchirdi 6192378 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Andoza:Fluminense FC tarkibi]] hv989aqy55bsbpumuzuw5k7pgsqu6gx 11 1419175 6192379 2026-07-03T16:59:15Z AnvarxonM 75105 „{{munozara}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192379 wikitext text/x-wiki {{munozara}} srjk8qw7fnryrp5m66amrx671fy75ox 0 1419176 6192450 2026-07-03T18:53:44Z Uzsport 71490 „{{Tashkilot bilgiqutisi | nomi = Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi | asl_nomi = International Mixed Martial Arts Federation | tasvir = | tashkil_topgan_sana = {{start date and age|2012|2|29|df=yes}} | turi = sport federatsiyasi | maqomi = notijorat tashkilot | maqsadi = aralash jang sanʼatlari bo‘yicha xalqaro havaskor musobaqalarni tartibga solish | bosh_qarorgohi = [[Grono]], [[Shveysariya]] | hududi = butun dunyo | aʼzolari = 1...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192450 wikitext text/x-wiki {{Tashkilot bilgiqutisi | nomi = Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi | asl_nomi = International Mixed Martial Arts Federation | tasvir = | tashkil_topgan_sana = {{start date and age|2012|2|29|df=yes}} | turi = sport federatsiyasi | maqomi = notijorat tashkilot | maqsadi = aralash jang sanʼatlari bo‘yicha xalqaro havaskor musobaqalarni tartibga solish | bosh_qarorgohi = [[Grono]], [[Shveysariya]] | hududi = butun dunyo | aʼzolari = 123 | rahbar_lavozimi = Prezident | rahbar_ismi = Kerrith Brown<ref>{{cite web|url=http://www.sportspromedia.com/movers-and-shakers/former_british_judo_association_president_to_lead_mma_body|title=Former British Judo Association president to lead MMA body|date=8 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.100judo.com/post/kerrith-brown-elected-as-president-of-immaf|title=Kerrith Brown elected as President of IMMAF}}</ref> | vebsayt = {{URL|http://www.immaf.org/|immaf.org}} }} '''Xalqaro aralash jang sanʼatlari federatsiyasi''' ({{lang-en|International Mixed Martial Arts Federation}}, '''IMMAF''') — havaskor [[Aralash jang sanʼati|aralash jang sanʼatlarini]] xalqaro miqyosda boshqaruvchi sport tashkiloti. Federatsiya 2012-yil 29-fevralda tashkil etilgan. IMMAF Shvetsiya qonunchiligi bo‘yicha notijorat tashkilot sifatida ro‘yxatdan o‘tgan. Tashkilot mamlakatlarda milliy federatsiyalar shakllanishiga ko‘maklashish orqali sport xavfsizligi va havaskor MMA rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.<ref>{{cite web|title=ESPN|url=http://www.espn.co.uk/ufc/sport/story/145681.html|website=ESPN|access-date=5 January 2015}}</ref> IMMAF faoliyati dastlab [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC) ko‘magida boshlangan.<ref>{{cite web|url=http://www.mmamania.com/2012/4/12/2943688/ufc-international-mixed-martial-arts-federation-immaf-sweden|title=UFC backs creation of International Mixed Martial Arts Federation (IMMAF)|work=MMAmania.com|date=12 April 2012|access-date=5 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fighterssource.com/dana-white-discusses-ufcs-support-of-immaf-2/|title=Dana White Discusses UFC's Support of IMMAF|publisher=Fightersource.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106160352/http://fighterssource.com/dana-white-discusses-ufcs-support-of-immaf-2/|archive-date=6 January 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ufc.com/news/ufc-supports-international-mixed-martial-arts-federation-immaf|title=UFC Supports Creation of International MMA Federation|work=UFC|access-date=5 January 2015}}</ref> 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishidan keyin IMMAF Rossiya MMA ittifoqi va Belarus qo‘l jangi va MMA federatsiyasi aʼzoligini IMMAF chempionatlaridagi ishtirokdan chetlatdi hamda Rossiya va Belarus hududida IMMAF tadbirlarini o‘tkazishni taqiqladi.<ref>{{cite web|url=https://immaf.org/2022/03/01/immaf-suspends-the-russian-mma-union-belarusian-mma-federation/|title=IMMAF suspends The Russian MMA Union & Belarusian MMA Federation|website=IMMAF|date=1 March 2022}}</ref> == Havaskor va professional sportchilar == IMMAF qoidalariga ko‘ra, sportchi quyidagi holatlardan biriga mos kelsa, professional darajadagi sportchi hisoblanadi va IMMAF havaskor musobaqalarida qatnasha olmaydi: * professional MMA yoki professional jangovar sport turi bo‘yicha litsenziyaga ega bo‘lsa; * professional MMA yoki boshqa professional jangovar sport promouteri bilan shartnoma tuzgan bo‘lsa; * MMA yoki professional jangovar sport musobaqasida ishtiroki uchun haq olgan bo‘lsa; * MMAning yagona qoidalari yoki jang o‘tkazilgan mamlakatdagi unga teng qoidalar asosida professional MMA jangida qatnashgan bo‘lsa; * jang vaqtida professional MMA rekordiga ega bo‘lgan raqibga qarshi jang qilgan bo‘lsa; * professional MMA janglari bo‘yicha rekordi ochiq manbalarda eʼlon qilingan bo‘lsa; * milliy havaskorlik mezonlari IMMAF xalqaro musobaqalari talablariga mos kelmasa. === Havaskor MMA qoidalari === ==== Majburiy jihozlar ==== * qo‘lqoplar; * boldir himoyasi; * jarohat yetkazmaydigan, mustahkam materialdan tayyorlangan shorti; * tish himoyasi; * musobaqa topi yoki rashgard — faqat ayollar uchun; * chov himoyasi — erkaklar uchun majburiy, ayollar uchun ixtiyoriy; * ko‘krak himoyasi — ayollar uchun ixtiyoriy, erkaklar uchun qo‘llanilmaydi; * tizza himoyasi — ixtiyoriy; * to‘piq himoyasi — ixtiyoriy. ==== Taqiqlangan usullar ==== MMAning yagona qoidalarida taqiqlangan usullardan tashqari quyidagi harakatlarga ham ruxsat berilmaydi: * tirsak va bilak bilan har qanday zarba berish; * [[leglok|heel hook]] usuli; * umurtqaga bosim beruvchi deb baholanadigan twister, sit-through crucifix yoki boshqa og‘riqli usullar; * boshga tizza bilan zarba berish; * 18 yoshgacha bo‘lganlar musobaqalarida boshga har qanday hujum — tepki, musht, tirsak yoki tizza zarbalari. ==== Jang davomiyligi ==== * jang uch raunddan iborat bo‘ladi; * har bir raund uch daqiqa davom etadi; * raundlar orasidagi tanaffus 60 soniyani tashkil etadi. ==== Cheklov muddati ==== Boshga zarba natijasida nokaut bo‘lgan yoki hakam tomonidan jangi to‘xtatilgan sportchi musobaqa va sparring janglaridan vaqtincha chetlatiladi. Oxirgi jang sanasidan boshlab cheklov muddatlari: * bir nokaut — kamida to‘rt hafta; * uch oy ichida ikki nokaut — kamida uch oy; * o‘n ikki oy ichida uch nokaut — kamida o‘n ikki oy. == Aʼzolar == IMMAF milliy federatsiyalari quyidagi mintaqalar bo‘yicha tasniflangan:<ref>{{cite web|url=https://immaf.org/about/national-federations/|title=National Federations|publisher=IMMAF|access-date=11 March 2021}}</ref> === Amerika === * '''Argentina''' — Argentine Association of Mixed Martial Arts and Contact Sports * '''Aruba''' — Millard Academy * '''Bagama orollari''' — Empire Mixed Martial Arts Bahamas * '''Barbados''' — Barbados Mixed Martial Arts Federation * '''Beliz''' — MMA Federation of Belize * '''Boliviya''' — MMA Federation of Belize * '''Braziliya''' — Brazilian MMA Athletic Commission * '''Kanada''' — Canadian Combat Alliance * '''Kayman orollari''' — ko‘rib chiqilmoqda * '''Kolumbiya''' — Asociación Colombiana de Artes Marciales Mixtas * '''Kosta-Rika''' — Federacion de Artes Marciales Mixtas * '''Dominikan Respublikasi''' — Federation Dominicana de Artes Marciale Mixtas * '''Ekvador''' — Ecuador Mixed Martial Arts Federation * '''Salvador''' — Federacion Salvadoreña de Kickboxing & MMA * '''Grenada''' — Grenada mixed martial arts federation * '''Gvatemala''' — Asociación Guatemalteca de Artes Marciales Mixtas * '''Gayana''' — Guyana Mixed Martials Federation * '''Yamayka''' — MMA Jamaica Sports Federation * '''Meksika''' — Federación de Artes Marciales Mixtas Equidad y Juego Limpio * '''Panama''' — Asociación Nacional de mixed martial arts * '''Paragvay''' — Federacion Paraguaya de Kick Boxing Muay Thai & MMA * '''Puerto-Riko''' — Federacion Independiente de Artes Marciales Mixtas de Puerto Rico * '''Sent-Martin''' — Sint Maarten Martial Arts * '''Sent-Lyusiya''' — St Lucia Mixed Martial Arts Federation * '''Trinidad va Tobago''' — Trinidad and Tobago Mixed Martial Arts Federation * '''Urugvay''' — Asociacion Uruguaya de Artes Marciales Mixtas Amateur y Profesional * '''AQSh''' — USA Mixed Martial Arts Federation * '''Venesuela''' — Federación Venezolana de Artes Marciales Mixtas === Osiyo === * '''Afg‘oniston''' — Afghanistan MMA Federation * '''Bahrayn''' — Bahrain Mixed Martial Arts Federation * '''Xitoy''' — MMA Department of Chinese Boxing Federation * '''Hongkong''' — Hong Kong MMA Federation Ltd * '''Hindiston''' — MMA India<ref>{{cite web|url=https://www.mmaindia.com/mma-india-national-sports-federation-becomes-recognised-mma-governing-body-india/|title=MMA India – National Sports Federation now the only recognised Indian MMA body by IMAAF|website=MMA India|date=15 September 2018}}</ref> * '''Indoneziya''' — Indonesia Committee for Martial Art Sports * '''Eron''' — Iranian MMA Federation * '''Iroq''' — Iraqi Mixed Martial Arts Federation * '''Yaponiya''' — Japan MMA Federation * '''Iordaniya''' — Jordan Mixed Martial Arts Federation * '''Qozog‘iston''' — Kazakh National Public Union of Mixed Martial Arts Federation * '''Quvayt''' — MMA Kuwait Association * '''Qirg‘iziston''' — Republic of Kyrgyzstan Federation of MMA and Pankration * '''Livan''' — Lebanese MMA Federation * '''Malayziya''' — Malaysia Mixed Martial Arts Association * '''Mo‘g‘uliston''' — Mongolian Mixed Martial Arts Federation * '''Nepal''' — Nepal National Martial Art Games Confederation * '''Pokiston''' — Mixed Martial Arts Pakistan * '''Filippin''' — Philippines Mixed Martial Arts Federation * '''Saudiya Arabistoni''' — Saudi Mixed Martial Arts Federation * '''Singapur''' — ko‘rib chiqilmoqda * '''Janubiy Koreya''' — ko‘rib chiqilmoqda * '''Shri-Lanka''' — Mixed Martial Arts Federation Sri Lanka * '''Tayvan''' — Chinese Taipei Mixed Martial Arts Association * '''Tojikiston''' — Federation of Mixed Martial Arts of the Republic of Tajikistan * '''Tailand''' — Thai Mixed Martial Arts Federation * '''Birlashgan Arab Amirliklari''' — UAE Jiu-Jitsu and Mixed Martial Arts Federation * '''O‘zbekiston''' — [[Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi]] * '''Vyetnam''' — Vietnam MMA Federation === Yevropa === * '''Albaniya''' — Albanian Mixed Martial Arts Federation * '''Armaniston''' — MMA Federation of Armenia * '''Avstriya''' — Austrian Mixed Martial Arts Federation * '''Ozarbayjon''' — Azerbaijan Mixed Martial Arts Federation * '''Belgiya''' — Belgian Mixed Martial Arts Federation * '''Bolgariya''' — Bulgarian Mixed Martial Arts Federation * '''Xorvatiya''' — Croatian Mixed Martial Arts Union * '''Kipr''' — Cyprus Mixed Martial Arts Federation * '''Chexiya''' — Czech Association of MMA * '''Daniya''' — Danish Mixed Martial Arts Federation * '''Angliya''' — England Mixed Martial Arts Association * '''Estoniya''' — Estonian Mixed Martial Arts Federation * '''Finlandiya''' — Finnish Mixed Martial Arts Federation * '''Fransiya''' — French Mixed Martial Arts Federation * '''Gruziya''' — National Federation of Universal Martial Arts * '''Germaniya''' — German Mixed Martial Arts Federation * '''Gretsiya''' — Panhellenic MMA Federation * '''Vengriya''' — Hungarian MMA Federation * '''Islandiya''' — Iceland MMA Federation * '''Irlandiya''' — Irish Mixed Martial Arts Association * '''Isroil''' — ISR Mixed Martial Arts * '''Italiya''' — Italian Grappling and Mixed Martial Arts Federation * '''Kosovo''' — Kosovo Mixed Martial Arts Federation * '''Latviya''' — ko‘rib chiqilmoqda * '''Litva''' — Lithuanian Mixed Martial Arts Federation * '''Lyuksemburg''' — Fédération Luxembourgeoise de MMA * '''Malta''' — Malta Mixed Martial Arts Association * '''Moldova''' — Moldovan MMA Federation * '''Niderlandiya''' — MMA Union Netherlands * '''Shimoliy Irlandiya''' — Ulster Amateur MMA * '''Norvegiya''' — Norwegian Mixed Martial Arts Federation * '''Polsha''' — Stowarzyszenie MMA Polska * '''Portugaliya''' — Comissão Atlética Portuguesa de MMA * '''Ruminiya''' — Romanian Kempo Mixed Martial Arts Federation * '''Rossiya''' — Russian MMA Union — aʼzoligi to‘xtatilgan * '''Shotlandiya''' — Mixed Martial Arts Federation of Scotland * '''Serbiya''' — Serbian MMA Federation * '''Slovakiya''' — Slovak MMA Association * '''Sloveniya''' — Slovenia MMA Federation * '''Ispaniya''' — Federación Española de Lucha Olímpica y Disciplinas Asociadas * '''Shvetsiya''' — Swedish Mixed Martial Arts Federation * '''Shveysariya''' — Federation Switzerland Mixed Martial Arts * '''Turkiya''' — Turkey Combat Mixed Martial Arts Sport Association * '''Ukraina''' — MMA League of Ukraine * '''Uels''' — Mixed Martial Arts Cymru === Okeaniya === * '''Avstraliya''' — International Mixed Martial Arts Federation of Australia * '''Fransuz Polineziyasi''' — Wrestling Polynesian Federation & Associated Disciplines * '''Yangi Zelandiya''' — New Zealand Mixed Martial Arts Federation === Afrika === * '''Jazoir''' — Algerian Federation of Kickboxing, MMA & Similar Sports * '''Angola''' — Associação Provincial de MMA de Luanda * '''Kamerun''' — National League Mixed Martial Arts Cameroon * '''Kot-d’Ivuar''' — Federation Ivoirienne D Arts Martiaux Mixtes * '''Kongo Demokratik Respublikasi''' — Democratic Republic of Congo MMA Federation * '''Misr''' — The Egyptian MMA Committee * '''Gana''' — Ghana Mixed Martial Arts Federation * '''Gvineya''' — Guinean Federation of Krav-Maga and Associated Disciplines * '''Mavrikiy''' — Mixed Martial Arts Federation Mauritius * '''Marokash''' — Fédération Royale Marocaine Du Sport de Combat Libre Et Mixte * '''Namibiya''' — Namibian MMA Federation * '''Nigeriya''' — Nigerian Mixed Martial Arts Federation * '''Senegal''' — MMA Senegal * '''Seyshel orollari''' — Seychelles Mixed Martial Arts Association * '''Janubiy Afrika Respublikasi''' — Mixed Martial Arts South Africa * '''Tunis''' — Tunisian Mixed Martial Arts Federation * '''Zambiya''' — Mixed Martial Arts Zambia * '''Zimbabve''' — Mixed Martial Arts Association == BRAVE bilan hamkorlik == [[File:IMMAF World Championships held in the Kingdom of Bahrain.jpg|thumb|Bahraynda o‘tkazilgan IMMAF jahon chempionatida Irlandiya va Meksika vakillari o‘rtasidagi jang]] 2017-yildan boshlab IMMAF [[Brave Combat Federation]] bilan hamkorlik qilib, jahon chempionatlarini AQShdan tashqarida o‘tkazishni boshladi.<ref>{{cite web|last1=Ravindran|first1=Renjith|title=MMA Super Cup: Bahrain crowned inaugural champions, wins $100,000|url=https://www.sportskeeda.com/mma/news-mma-super-cup-bahrain-crowned-inaugural-champions|website=SportsKeeda|access-date=29 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|last1=Amir|first1=Mohammed|title=BRAVE CF and IMMAF partner to make history, boost sports development|url=https://www.newsofbahrain.com/sports/88872.html|website=The Daily Tribune|access-date=1 May 2023}}</ref> Natijada [[Bahrayn]] 2017, 2018 va 2019-yillarda IMMAF jahon chempionatlariga mezbonlik qilgan ikkinchi davlat bo‘ldi. Keyinchalik IMMAF ushbu tashkilot bilan 2021-yilgi IMMAF jahon kubogi va 2022-yilgi MMA Super Cup musobaqalarini ham o‘tkazdi.<ref>{{cite web|last1=Netherthon|first1=Alexander|title=BRAVE CF 57: MMA Super Cup dates, fight times, how to watch on DAZN|url=https://www.dazn.com/en-IN/news/mma/brave-cf-57-mma-super-cup-dates-fight-times-how-to-watch-on-dazn/1jae1mku3d9it1wxvbnnxaf50f|website=DAZN|date=13 March 2022|access-date=1 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|last1=Ravindran|first1=Renjith|title=MMA Super Cup: Bahrain crowned inaugural champions, wins $100,000|url=https://www.sportskeeda.com/mma/news-mma-super-cup-bahrain-crowned-inaugural-champions|website=SportsKeeda|access-date=1 May 2023}}</ref> 2023-yil 10–18-fevral kunlari Belgradda IMMAF World Championships Week tadbiri o‘tkazildi.<ref>{{cite web|last1=Netherton|first1=Alexander|title=BRAVE CF 69: Undisputed lightweight champion Abdisalam Kubanychbek crowned in Serbia|url=https://www.dazn.com/en-IN/news/mma/brave-cf-69-undisputed-lightweight-champion-abdisalam-kubanychbek-crowned-in-serbia/1ildvtm2qeodc1d16qbfop6gtq|website=DAZN|date=19 February 2023|access-date=1 May 2023}}</ref><ref>{{cite web|last1=Xavier|first1=Joao|title=BRAVE CF and IMMAF's groundbreaking collaboration continues to yield benefits for MMA, forging new paths for emerging talents in the sport|url=https://www.blackbeltmag.com/brave-cf-and-immaf-s-groundbreaking-collaboration-continues-to-yield-benefits-for-mma-forging-new-p|website=Blackbelt Mag|date=15 March 2024|access-date=29 April 2024}}</ref> == Chempionatlar == === Jahon chempionatlari === * 2014 IMMAF World Championships * 2015 IMMAF World Championships * 2016 IMMAF World Championships * 2017 IMMAF World Championships * 2018 IMMAF World Championships * 2019 IMMAF World Championships * 2021 IMMAF World Championships * 2022 IMMAF World Championships * 2023 IMMAF World Championships === Yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionatlari === * 2019 IMMAF Youth World Championships * 2021 IMMAF Youth World Championships * 2022 IMMAF Youth World Championships * 2023 IMMAF Youth World Championships === Juniorlar o‘rtasidagi jahon chempionatlari === * 2019 IMMAF Junior World Championships * 2020 IMMAF Junior World Championships * 2021 IMMAF Junior World Championships * 2022 IMMAF Junior World Championships * 2023 IMMAF Junior World Championships * 2024 IMMAF Junior World Championships === Jahon kubogi === * 2021 IMMAF World Cup === Super Cup === * 2022 MMA Super Cup === Yevropa chempionatlari === * 2015 IMMAF European Open Championship * 2016 IMMAF European Open Championships * 2017 IMMAF European Open Championships * 2018 IMMAF European Open Championships * 2019 IMMAF European Open Championships * 2021 IMMAF European Open Championships * 2022 IMMAF European Open Championships * 2023 IMMAF European Open Championships === Afrika chempionatlari === * 2016 IMMAF Africa Open Championships * 2017 IMMAF Africa Open Championships * 2018 IMMAF Africa Open Championships * 2019 IMMAF Africa Open Championships * 2022 IMMAF Africa Open Championships * 2023 IMMAF Africa Open Championships === Osiyo chempionatlari === * 2017 IMMAF Asian Open Championships * 2019 IMMAF Asian Open Championships * 2022 IMMAF Asian Open Championships * 2023 IMMAF Asian Open Championships === Okeaniya chempionatlari === * 2018 IMMAF Oceania Open Championships * 2019 IMMAF Oceania Open Championships * 2020 IMMAF Oceania Open Championships === Panamerika chempionatlari === * 2019 Pan American Open Championships * 2022 Pan American Open Championships * 2023 Pan American Open Championships<br /> == Shuningdek qarang == * [[Aralash jang sanʼati|Aralash jang sanʼatlari]] * [[Oʻzbekiston aralash jang sanʼatlari assotsiatsiyasi]] == Manbalar == {{manbalar}} jubi38hs20x53upgt5x5s5llf5g3lwo 0 1419177 6192464 2026-07-03T20:28:33Z Jamesboend 286663 „Astaga.co (shuningdek Astagaco nomi bilan ham tanilgan) — Indoneziyadagi yangiliklar veb-sayti bo‘lib, faqat onlayn tarzda faoliyat yuritadi. Sayt reklama daromadlari hisobiga moliyalashtiriladi va PT Astaga Mediatama tomonidan boshqariladi. Ushbu kompaniya Reload Corpora tarkibiga kiradi. Uning bosh ofisi Jl. Pardomuan Nauli No. A1, Pematang Bandar tumani, Simalungun regensiyasi, Shimoliy Sumatra, Indoneziya manzilida joylashgan. Saytning shio...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192464 wikitext text/x-wiki Astaga.co (shuningdek Astagaco nomi bilan ham tanilgan) — Indoneziyadagi yangiliklar veb-sayti bo‘lib, faqat onlayn tarzda faoliyat yuritadi. Sayt reklama daromadlari hisobiga moliyalashtiriladi va PT Astaga Mediatama tomonidan boshqariladi. Ushbu kompaniya Reload Corpora tarkibiga kiradi. Uning bosh ofisi Jl. Pardomuan Nauli No. A1, Pematang Bandar tumani, Simalungun regensiyasi, Shimoliy Sumatra, Indoneziya manzilida joylashgan. Saytning shiori — "Melihat Dunia Lebih Dekat" ("Dunyoni yanada yaqinroq ko‘rish"). Astaga.co matn va tasvirlardan iborat onlayn jurnalistik materiallarni e'lon qiladi. Faoliyatining dastlabki davrida sayt asosan ta'lim, iqtisodiyot va axborot texnologiyalari sohasidagi yangiliklarni yoritgan. Keyinchalik u o‘z qamrovini kengaytirib, ko‘ngilochar va sport yangiliklarini ham e'lon qila boshladi. 2026-yil 2-fevraldan boshlab Astaga.co Reload Cyber Network tarkibiga kirdi. Ushbu tarmoq Reload Corporaning sho‘ba kompaniyalaridan biridir. Hozirgi kunda Astaga.co Indoneziya o‘quvchilariga turli sohalardagi yangilik va ma'lumotlarni taqdim etuvchi raqamli yangiliklar portali sifatida faoliyat yuritmoqda. == Manbalar == == Havolalar == * [https://es.vikidia.org/wiki/Astaga.co?useformat=desktop https://es.vikidia.org/wiki/Astaga.co?] {{Commons|Category:Astaga.co}} fptwo1norladfv9a56na0vlfay2wuon 6192465 6192464 2026-07-03T20:29:11Z Jamesboend 286663 6192465 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Astagaco Logo.png|thumb|Astaga.co]] '''Astaga.co''' (shuningdek Astagaco nomi bilan ham tanilgan) — Indoneziyadagi yangiliklar veb-sayti bo‘lib, faqat onlayn tarzda faoliyat yuritadi. Sayt reklama daromadlari hisobiga moliyalashtiriladi va PT Astaga Mediatama tomonidan boshqariladi. Ushbu kompaniya Reload Corpora tarkibiga kiradi. Uning bosh ofisi Jl. Pardomuan Nauli No. A1, Pematang Bandar tumani, Simalungun regensiyasi, Shimoliy Sumatra, Indoneziya manzilida joylashgan. Saytning shiori — "Melihat Dunia Lebih Dekat" ("Dunyoni yanada yaqinroq ko‘rish"). Astaga.co matn va tasvirlardan iborat onlayn jurnalistik materiallarni e'lon qiladi. Faoliyatining dastlabki davrida sayt asosan ta'lim, iqtisodiyot va axborot texnologiyalari sohasidagi yangiliklarni yoritgan. Keyinchalik u o‘z qamrovini kengaytirib, ko‘ngilochar va sport yangiliklarini ham e'lon qila boshladi. 2026-yil 2-fevraldan boshlab Astaga.co Reload Cyber Network tarkibiga kirdi. Ushbu tarmoq Reload Corporaning sho‘ba kompaniyalaridan biridir. Hozirgi kunda Astaga.co Indoneziya o‘quvchilariga turli sohalardagi yangilik va ma'lumotlarni taqdim etuvchi raqamli yangiliklar portali sifatida faoliyat yuritmoqda. == Manbalar == == Havolalar == * [https://es.vikidia.org/wiki/Astaga.co?useformat=desktop https://es.vikidia.org/wiki/Astaga.co?] {{Commons|Category:Astaga.co}} t03tefnkhx7kcjnig8hgaa2dcrz85pd 3 1419178 6192517 2026-07-04T02:15:37Z Mirzoulugʻbek 8698 „{{Hello}}--~~~~“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192517 wikitext text/x-wiki {{Hello}}--'''[[Foydalanuvchi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #EF544C;background-color: #72C8EB;'>Mirzoulugʻbek</span>]]''' ^{[[Foydalanuvchi munozarasi:Mirzoulugʻbek|<span style='color: #FFA500;'>@</span>]]} 02:15, 2026-yil 4-iyul (UTC) efl38el6chug9018phq5fic8g7uv6tw 11 1419179 6192542 2026-07-04T04:51:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192542 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 3 1419180 6192547 2026-07-04T04:53:55Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Vikipediyaga xush kelibsiz! 6192547 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em" | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz. Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]]. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]] Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi. [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]]. Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling. Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin. Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> kodini qoldiring. Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga <code><nowiki>{{yordam kerak}}</nowiki></code> kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi. [[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin. Va yana bir marotaba, xush kelibsiz! </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}} |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]] |} {{#if:| }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:53, 2026-yil 4-iyul (UTC) mzmageoyexgd9of2vfmdi6202bkp1vg 3 1419181 6192548 2026-07-04T04:54:04Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Vikipediyaga xush kelibsiz! 6192548 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em" | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz. Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]]. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]] Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi. [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]]. Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling. Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin. Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> kodini qoldiring. Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga <code><nowiki>{{yordam kerak}}</nowiki></code> kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi. [[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin. Va yana bir marotaba, xush kelibsiz! </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}} |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]] |} {{#if:| }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:54, 2026-yil 4-iyul (UTC) 7lvz88nq4z5qnz98nk0f4p5l1m61cg2 3 1419182 6192549 2026-07-04T04:54:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Vikipediyaga xush kelibsiz! 6192549 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em" | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz. Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]]. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]] Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi. [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]]. Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling. Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin. Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> kodini qoldiring. Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga <code><nowiki>{{yordam kerak}}</nowiki></code> kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi. [[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin. Va yana bir marotaba, xush kelibsiz! </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}} |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]] |} {{#if:| }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:54, 2026-yil 4-iyul (UTC) 7lvz88nq4z5qnz98nk0f4p5l1m61cg2 3 1419183 6192550 2026-07-04T04:54:19Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Vikipediyaga xush kelibsiz! 6192550 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em" | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz. Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]]. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]] Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi. [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]]. Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling. Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin. Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> kodini qoldiring. Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga <code><nowiki>{{yordam kerak}}</nowiki></code> kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi. [[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin. Va yana bir marotaba, xush kelibsiz! </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}} |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]] |} {{#if:| }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 04:54, 2026-yil 4-iyul (UTC) 7lvz88nq4z5qnz98nk0f4p5l1m61cg2 0 1419184 6192561 2026-07-04T05:03:24Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma latifuscalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma latifuscalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Butan]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192561 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma latifuscalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma latifuscalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Butan]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597456}} {{Herpetogramma-stub}} 9h4c9s75dpt9cxvexzb8gm8e0dy8nhh 0 1419185 6192579 2026-07-04T05:15:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma lulalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma lulalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1918-yilda Strand tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tayvan]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192579 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma lulalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma lulalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1918-yilda Strand tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tayvan]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597457}} {{Herpetogramma-stub}} oxwssrpp1fsncmtwvajhgi1bue2ehpq 0 1419186 6192581 2026-07-04T05:16:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma mimeticalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma mimeticalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1901-yilda Hering tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sumatra]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonRepo...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192581 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma mimeticalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma mimeticalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1901-yilda Hering tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sumatra]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597462}} {{Herpetogramma-stub}} jzr51e13t1eeb1r37lfcdg8fe4fd86z 0 1419187 6192587 2026-07-04T05:19:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma moderatalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma moderatalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1881-yilda Hugo Theodor Christoph tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Koreya]], Rossiyaning Uzoq Sharqi (Amur va Ussuri) hamda Xito...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192587 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma moderatalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma moderatalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1881-yilda Hugo Theodor Christoph tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Koreya]], Rossiyaning Uzoq Sharqi (Amur va Ussuri) hamda [[Xitoy]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Savela |first=Markku |date=January 6, 2019 |url=https://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/herpetogramma/#moderatalis |title=''Herpetogramma moderatalis'' (Christoph, 1881) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=November 7, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://szmn.sbras.ru/Lepidop/Pyraloid.htm |title=Pyraliodea collection of Siberian Zoological Museum |access-date=2015-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210101531/http://szmn.sbras.ru/Lepidop/Pyraloid.htm |archive-date=2015-02-10 |url-status=dead }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227633}} {{Herpetogramma-stub}} h274otudehcmohh1ckxlh102s662ha3 0 1419188 6192590 2026-07-04T05:20:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma obscurior | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma obscurior''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1963-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Ber...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192590 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma obscurior | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma obscurior''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1963-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227638}} {{Herpetogramma-stub}} sqgfum4gdtlh44ihqyewufqezr36hgl 0 1419189 6192592 2026-07-04T05:21:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma bermudalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma bermudalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1915-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Bermuda]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Rep...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192592 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma bermudalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma bermudalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1915-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Bermuda]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227610}} {{Herpetogramma-stub}} 3am6xzkbdje9i8ofurtnbteixs77i3d 6192593 6192592 2026-07-04T05:21:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6192593 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma bermudalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma bermudalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1915-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Bermud orollari]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227610}} {{Herpetogramma-stub}} 674wc4yiht1ky6852lenk774prdt4ae 0 1419190 6192595 2026-07-04T05:22:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma minoralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma minoralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gana]], [[Reyunion]], [[Madagaskar]], [[Mavrikiy]], [[Nigeriya]] va [[Seyshel orollari]]da uchraydi<ref>[http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPM...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192595 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma minoralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma minoralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Gana]], [[Reyunion]], [[Madagaskar]], [[Mavrikiy]], [[Nigeriya]] va [[Seyshel orollari]]da uchraydi<ref>[http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPMINO De Prins, J. & De Prins, W. 2014. Afromoths, online database of Afrotropical moth species (Lepidoptera). World Wide Web electronic publication (www.afromoths.net) (12-Jun-2014)]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227631}} {{Herpetogramma-stub}} h90dnqapkc8eobiv0saaakl5ga74rqx 0 1419191 6192597 2026-07-04T05:23:30Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma ochrimaculalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma ochrimaculalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1901-yilda South tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Xitoy]], [[Yaponiya]] va [[Tayvan]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloi...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192597 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma ochrimaculalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma ochrimaculalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1901-yilda South tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Xitoy]], [[Yaponiya]] va [[Tayvan]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref><ref>[http://www.jpmoth.org/Crambidae/Pyraustinae/Herpetogramma_ochrimaculale.html Japanese Moths]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227639}} {{Herpetogramma-stub}} q6klghgitb325ekshiyb64mhh204dlx 0 1419192 6192604 2026-07-04T05:27:36Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma mutualis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma mutualis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1852-yilda Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da (Shimoliy Kivu, Sharqiy Kasai, Ekvator va Orientale), [[Namibiya]...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192604 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma mutualis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma mutualis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1852-yilda Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kongo Demokratik Respublikasi]]da (Shimoliy Kivu, Sharqiy Kasai, Ekvator va Orientale), [[Namibiya]], [[Somali]], [[Janubiy Afrika]] va [[Tanzaniya]]ning [[Zanzibar]] hududida uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref><ref>[http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPMUTU Afro Moths]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227634}} {{Herpetogramma-stub}} f2u8j77x0uyqpuahbkag668ha2pu98r 0 1419193 6192606 2026-07-04T05:28:25Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma nigripalpis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma nigripalpis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192606 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma nigripalpis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma nigripalpis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597463}} {{Herpetogramma-stub}} jpthwo5si05lge7aojxcq30m25omxgd 0 1419194 6192609 2026-07-04T05:29:15Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cora | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cora''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Orizaba hududi hamda [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.py...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192609 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cora | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cora''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Orizaba hududi hamda [[Kuba]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597438}} {{Herpetogramma-stub}} bx98ju15h0ssxoqepuuv5n3g6vya362 0 1419195 6192611 2026-07-04T05:30:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma atropunctalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma atropunctalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1900-yilda Paul Mabille tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192611 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma atropunctalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma atropunctalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1900-yilda Paul Mabille tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPATRO |title=''Herpetogramma atropunctalis'' (Mabille, 1900) |website=Afromoths |accessdate=July 24, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227608}} {{Herpetogramma-stub}} g4axnfw9atwzwlgwwd57fjz7wx9ml02 0 1419196 6192613 2026-07-04T05:31:03Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma atrirenalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma atrirenalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Paragvay]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192613 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma atrirenalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma atrirenalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Paragvay]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597431}} {{Herpetogramma-stub}} f9fo0ehnsr2bikenodwgm0ezeplgwl5 0 1419197 6192616 2026-07-04T05:32:03Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma aquilonalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma aquilonalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi<ref name="inaturalist-Herpetogramma aquilonalis">{{cite web |title=Herpetogramma aquilonalis |url=https://www.inaturalist.org/taxa/1246994-Herpetogramma-aquilon...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192616 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma aquilonalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma aquilonalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi<ref name="inaturalist-Herpetogramma aquilonalis">{{cite web |title=Herpetogramma aquilonalis |url=https://www.inaturalist.org/taxa/1246994-Herpetogramma-aquilonalis |website=iNaturalist |access-date=2022-08-17 |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q108081590}} {{Herpetogramma-stub}} eorid5x5rlowlryt7g4o7c60z8v7vyc 0 1419198 6192618 2026-07-04T05:33:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma salbialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma salbialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Veracruz shtati, [[Kosta-Rika]] va [[Gonduras]]da uchraydi<ref>{{cite web |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192618 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma salbialis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma salbialis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Veracruz shtati, [[Kosta-Rika]] va [[Gonduras]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.boldsystems.org/index.php/Taxbrowser_Taxonpage?taxid=66396 |title=Taxonomy Browser: ''Herpetogramma salbialis'' |website=Barcode of Life Data System |accessdate=October 27, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597473}} {{Herpetogramma-stub}} eamngvxpana61fcob4czzkdbqqtbp3a 0 1419199 6192646 2026-07-04T05:54:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma couteneyi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma couteneyi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Reyunion]]ga xos hisoblanadi<ref>[http://www.afromoths.net/species_by_code/01HERCOU www.afromoths.net]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|f...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192646 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma couteneyi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma couteneyi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Reyunion]]ga xos hisoblanadi<ref>[http://www.afromoths.net/species_by_code/01HERCOU www.afromoths.net]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5743723}} {{Herpetogramma-stub}} aecbvajdgq3m9yffyyl5734qnbtuil2 0 1419200 6192650 2026-07-04T05:56:31Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma dilatatipes | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma dilatatipes''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]] hamda [[Indoneziya]]ning Sumbawa, Mysol va Tenimber orollarida uchraydi<...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192650 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma dilatatipes | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma dilatatipes''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1866-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]] hamda [[Indoneziya]]ning Sumbawa, Mysol va Tenimber orollarida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>{{cite web |last=Savela |first=Markku |url=https://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/pyraloidea/crambidae/pyraustinae/herpetogramma/#dilatatipes |title=''Herpetogramma dilatatipes'' (Walker, [1866]) |website=Lepidoptera and Some Other Life Forms |accessdate=January 27, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227618}} {{Herpetogramma-stub}} sn8jrkk3ys1iifi1y2oggj1j3ftdeyy 0 1419201 6192653 2026-07-04T05:58:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cynaralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cynaralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Tayvan]], [[Koreya]]ning Jeju oroli, [[Xitoy]], [[Malayziya]], [[Hindiston]] va [[Avstraliya]]da uchraydi. Avstraliyaning Queensland shta...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192653 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma cynaralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma cynaralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Yaponiya]], [[Tayvan]], [[Koreya]]ning Jeju oroli, [[Xitoy]], [[Malayziya]], [[Hindiston]] va [[Avstraliya]]da uchraydi. Avstraliyaning Queensland shtatida qayd etilgan<ref name="Australian Faunal Directory"/><ref name="Global Lepidoptera Index"/><ref name=JPmoths/><ref name="Kim et al. 2012"/>. == Manbalar == {{Commons}} {{Reflist|refs= <ref name="Australian Faunal Directory">{{cite web |url=https://biodiversity.org.au/afd/taxa/Herpetogramma_cynaralis |title=Species ''Herpetogramma cynaralis'' (Walker, 1859) |work=Australian Faunal Directory |publisher=Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water |access-date=7 November 2024}}</ref> <ref name="Global Lepidoptera Index">{{cite web |url=https://www.checklistbank.org/dataset/55434/taxon/314513 |title=''Herpetogramma cynaralis'' (Walker, 1859) |work=Global Lepidoptera Index 1.1.24.302 |date=30 October 2024 |access-date=7 November 2024}}</ref> <ref name=JPmoths>{{cite web |title=ヘリグロノメイガ ''Herpetogramma cynarale'' (Walker, 1859) |url=http://www.jpmoth.org/Crambidae/Pyraustinae/Herpetogramma_cynarale.html |work=Japanese Moths |access-date=7 November 2024}}</ref> <ref name="Kim et al. 2012">{{cite journal |last1=Kim |first1=Sung-Soo |last2=Bae |first2=Yang-Seop |last3=Byun |first3=Bong-Kyu |title=Discovery of two unrecorded species of the family Crambidae (Lepidoptera) from Korea |journal=Korean Journal of Applied Entomology |date=2012 |volume=51 |issue=4 |pages=439–442 |doi=10.5656/KSAE.2012.10.0.056 |doi-access=free }}</ref> }} {{Taxonbar|from=Q5743728}} {{Herpetogramma-stub}} oz9tcrqrevzmzj48177ttl9krsdgb2p 0 1419202 6192655 2026-07-04T05:59:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma debressyi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma debressyi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2008-yilda Christian Guillermet tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Reyunion]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |da...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192655 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma debressyi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma debressyi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2008-yilda Christian Guillermet tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Reyunion]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPDEBR |title=''Herpetogramma debressyi'' Guillermet, 2008 |website=Afromoths |accessdate=August 17, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227617}} {{Herpetogramma-stub}} 62tqluhbk0j672j3xhyrb97bz06c7es 0 1419203 6192657 2026-07-04T06:00:41Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma decora | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma decora''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/Taxo...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192657 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma decora | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma decora''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1914-yilda Harrison Gray Dyar Jr. tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597439}} {{Herpetogramma-stub}} fyszlt7hkugycmyyghglej4zigy5gzg 0 1419204 6192659 2026-07-04T06:01:46Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma desmioides | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma desmioides''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Papua-Yangi Gvineya]]da uchraydi. Papua-Yangi Gvineyaning D'Entrecasteaux orollaridagi...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192659 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma desmioides | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma desmioides''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Papua-Yangi Gvineya]]da uchraydi. Papua-Yangi Gvineyaning D'Entrecasteaux orollaridagi eng yirik Fergusson orolida qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597440|from2=Q14180723}} {{Herpetogramma-stub}} 8cmxfjrekzilnlu5k1433xmwacxcktr 0 1419205 6192665 2026-07-04T06:03:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma elongalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma elongalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1892-yilda Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tayvan]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.as...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192665 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma elongalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma elongalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1892-yilda Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Tayvan]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597441}} {{Herpetogramma-stub}} po8stagpbt2ylkg85zkth5mr1y8jmzm 0 1419206 6192668 2026-07-04T06:04:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma schausi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma schausi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1995-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Be...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192668 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma schausi | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma schausi''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1995-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Braziliya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597474}} {{Herpetogramma-stub}} gzdodylp3bgkknf7es626mnpwr7cw5p 0 1419207 6192670 2026-07-04T06:04:58Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma submarginalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma submarginalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1901-yilda Charles Swinhoe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Borneo]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |d...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192670 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma submarginalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma submarginalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1901-yilda Charles Swinhoe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Borneo]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597481}} {{Herpetogramma-stub}} 74v8mn086kb2z7soll63hvxzkvjfytp 3 1419208 6192672 2026-07-04T06:06:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 Vikipediyaga xush kelibsiz! 6192672 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:35px; padding-left:1em" | [[Fayl:Help-browser.svg|18px|link=Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma]] [[Vikipediya:Tez boshlash uchun qoʻllanma|Tez boshlash uchun qoʻllanma]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" | Vikipediyaga xush kelibsiz, [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app ktip.svg|18px|link=Vikipediya:Dars]] [[Vikipediya:Dars|Birinchi qadam]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | [[Vikipediya]] [[VP:Foydalanuvchilar|foydalanuvchilari]] nomidan uning oʻzbek tilidagi boʻlimiga kelganingiz bilan qutlayman. Umid qilamizki, siz loyihada ishtirok etishdan behad mamnun boʻlasiz. Ishtirok etishning asosiy tamoyillariga eʼtibor bering: [[Vikipediya:Bemalol tahrirlang|bemalol tahrirlang]] va [[Vikipediya:Ezgu maqsadni koʻzlang|ezgu maqsadni koʻzlang]]. [[Fayl:Signature button.png|thumb|Munozara sahifalarida tasvirda koʻrsatilgan tugmani bosish orqali imzo qoʻyish mumkin.]] Vikipediyada maqolalar ostiga imzo qoʻyilmaydi (mualliflar roʻyxati avtomatik shakllanib boradi va maqolaning tahrirlar tarixidan olinishi mumkin boʻladi), biroq [[Vikipediya:Forum|forumdagi]] muhokamalarda yoki alohida sahifalarning munozaralarida ishtirok etishni istasangiz — iltimos, toʻrtta tilda (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) belgisi bilan yoki asboblar panelidagi mos tugmachani bosish yoʻli bilan [[Vikipediya:Imzo|imzo cheking]]. Bunda foydalanuvchi nomingizni qoʻlda kiritish talab etilmaydi. [[Foydalanuvchi:{{BASEPAGENAME}}|Foydalanuvchi sahifangizda]] oʻzingiz haqingizdagi ayrim maʼlumotlar haqida xabar berishingiz mumkin — masalan, [[Vikipediya:Bobil|qaysi tillarni bilishingiz]] yoki [[Vikipediya:Andozalar/Ishtirokchilar/Qiziqishlar|qiziqishlaringiz]]. Endi boshlayotganlarning tez-tez qiladigan xatolaridan biri — mualliflik huquqlarini buzishdir. Vikipediyada mualliflik huquqi egasining ruxsatisiz matnlardan nusxa koʻchirish taqiqlanadi. Batafsil maʼlumot uchun [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] sahifasiga nazar soling. Yozilgan matn imlosini tuzatish kabi koʻp mehnat talab qiladigan amallarni bajarish uchun tahrirlash oynasining tagida joylashgan [[Vikipediya:Vikifikator|Vikifikator]] funksiyasidan foydalanishingiz mumkin. Agar siz bitta tahrir bilan maqola yarata olmasangiz va uni yozishni keyinroq davom ettirmoqchi boʻlsangiz, bu haqda boshqa foydalanuvchilarni xabardor qilish uchun maqola matnining eng boshiga <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> kodini qoldiring. Agar sizda savollar tugʻilib qolsa, [[Vikipediya:Yordam|Yordam sahifasidan]] foydalaning. Agar savollaringizga u yerda javob topa olmagan boʻlsangiz, unda uni loyiha [[Vikipediya:Forum/Yordam|forumida]] yoki {{plainlink|1=https://t.me/uzwikichat|2=Telegram chatda}} bering yoki [[Special:MyTalk|shaxsiy munozara sahifangizni]] tahrirlang: u yerga <code><nowiki>{{yordam kerak}}</nowiki></code> kodini va savolingiz matnini yozing — sizga albatta yordam berishadi. [[Q:Bosh Sahifa|Vikiiqtibos]], [[Wikt:Bosh Sahifa|Vikilugʻat]], [[d:Wikidata:Main Page|Vikimaʼlumotlar]], [[Commons:Main Page|Vikiombor]] kabi Vikipediyaga qardosh boshqa loyihalar ham bor. Ularni boyitishga ham hissa qoʻshishingiz mumkin. Va yana bir marotaba, xush kelibsiz! </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Uzbek Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Uzbek skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Vikipediya:Elchixona|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal128-kanagram.svg|18px|link=Vikipediya:Maqolalarni nomlash]] [[Vikipediya:Maqolalarni nomlash|Maqolalarni nomlash]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:View-refresh.svg|18px|link=Yordam:Maqola qanday yoziladi?]] Maqola qanday yoziladi? Qarang: [[Yordam:Maqola qanday yoziladi?|Maqola ustaxonasi]] / {{plainlink|1=https://www.youtube.com/watch?v=r_L8mF59VXQ&list=PLTiLidqsHkJMY1CSQiUuweKqly5LmYp_L|2=Videodarslar}} |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar]] [[Vikipediya:Qoida va koʻrsatmalar|Qoida va koʻrsatmalar]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Vikipediya:Tasvirlar]] [[Vikipediya:Tasvirlar|Tasvirlar bilan bezash]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Green copyright.svg|18px|link=Vikipediya:Mualliflik huquqlari]] [[Vikipediya:Mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Fayl:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Vikipediya:Glossariy]] [[Vikipediya:Glossariy|Glossariy]] |} {{#if:| }} [[User:Abdufattohov Ibrohimjon|<font face="Georgia"><span style="color:blue;">'''''Ibrohimjon'''''</span></font>]] 06:06, 2026-yil 4-iyul (UTC) gokzdt118yqpxzebechmp8uuz3dkcu8 0 1419209 6192688 2026-07-04T06:13:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma abdominalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma abdominalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1872-yilda Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192688 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma abdominalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma abdominalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1872-yilda Zeller tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref><ref>[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5276 mothphotographersgroup]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227602}} {{Herpetogramma-stub}} 01t5amlxwc2munw5rtbfmoo4fyyafx2 14 1419210 6192692 2026-07-04T06:15:53Z Janob Mirzaolim 64438 „{{commonscat|Geography of ancient Egypt}} [[Qadimgi Misr]] [[geografiya]]siga oid maqolalar. [[Turkum:Qadimgi Misr|Geografiya]] [[Turkum:Klassik geografiya]] [[Turkum:Misr tarixiy geografiyasi]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192692 wikitext text/x-wiki {{commonscat|Geography of ancient Egypt}} [[Qadimgi Misr]] [[geografiya]]siga oid maqolalar. [[Turkum:Qadimgi Misr|Geografiya]] [[Turkum:Klassik geografiya]] [[Turkum:Misr tarixiy geografiyasi]] hkxm29z0yctg69wo3e8xvelmb11hts9 14 1419211 6192706 2026-07-04T06:22:49Z Janob Mirzaolim 64438 „{{Commonscat|Geographic history of Egypt}} [[Turkum:Misr geografiyasi|Tarix]] [[Turkum:Misr tarixi|Geografiya]] [[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha tarixiy geografiya]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192706 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Geographic history of Egypt}} [[Turkum:Misr geografiyasi|Tarix]] [[Turkum:Misr tarixi|Geografiya]] [[Turkum:Mamlakatlar boʻyicha tarixiy geografiya]] fc2uv7y6a23gq60fea2x3jenr8fk7km 0 1419212 6192715 2026-07-04T06:25:17Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma holochrysis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma holochrysis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Guerrero shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192715 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma holochrysis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma holochrysis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Guerrero shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597451}} {{Herpetogramma-stub}} 9f68jfue92fz087ncpi14044g9oq5sf 0 1419213 6192717 2026-07-04T06:26:26Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6192717 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma agavealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma agavealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Dominikana Respublikasi]], [[Yamayka]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref> Jamaica<ref>[http://www.mbarnes.force9.co.uk/jamaicamoths/images9/heraga.htm Moths of Jamaica]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597426}} {{Herpetogramma-stub}} ppecz2utgzaabq5y4nmxx056opld9zp 6192718 6192717 2026-07-04T06:26:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6192718 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma agavealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma agavealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Dominikana Respublikasi]], [[Yamayka]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>[http://www.mbarnes.force9.co.uk/jamaicamoths/images9/heraga.htm Moths of Jamaica]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597426}} {{Herpetogramma-stub}} cb7hztoe6t43kusxvou3omebqwzpxpg 0 1419214 6192721 2026-07-04T06:27:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma acyptera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma acyptera''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Veracruz shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-autho...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192721 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma acyptera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma acyptera''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Veracruz shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597425}} {{Herpetogramma-stub}} gkop80p61skct6agr4e5h99z8iygwm5 0 1419215 6192724 2026-07-04T06:28:23Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma albipennis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma albipennis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2000-yilda Hiroshi Inoue tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=20...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192724 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma albipennis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma albipennis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 2000-yilda Hiroshi Inoue tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227606}} {{Herpetogramma-stub}} b51qh4q0pgt81kz0o0bket6599tidkr 0 1419216 6192726 2026-07-04T06:29:33Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma albicilia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma albicilia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192726 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma albicilia | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma albicilia''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597427}} {{Herpetogramma-stub}} 8anbnwzuln6gs7c4as7mzfd7n5qupoz 11 1419217 6192748 2026-07-04T06:48:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192748 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 2 1419218 6192753 2026-07-04T06:55:36Z Isomiddin qurbonovv 286771 /* */ Ozim haqimda qolsin plz 6192753 wikitext text/x-wiki Isomiddin Qurbonov U 11-yanvar 2007 yilda Farg'ona viloyati Buvayda tumanida oddiy oilada tugulgan. Otasi Juda katta ish bilarmon bo'lgan . Otasini vodiyda juda ko'p hamkorlari bo'lgan . Ammo jigar kasalligi bilan 2015-yil 6-martda vafot etgan. U paytda Isomiddin endigina 1-sinf o'quvchisi edi . Isomiddin maktabni a'lo bahoga bitirib. O'qishni emas tadbirkorlikni tanlqb ketti . Va u hozirda bundan mamnun . etxptl1apyczrirmr3nlq47d8qi4zyy 10 1419219 6192762 2026-07-04T07:59:25Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192762 wikitext text/x-wiki {{Asbox | haqidagi =[[Gumanitar fanlar]]ga oid jurnallar | andozanomi = Andoza:Gumanitar fanlar jurnali-stub | turkum = Gumanitar fanlar jurnali haqidagi chala maqolalar | tasvir = Book Hexagonal Icon.svg | pix= |tasvirtavsifi = Gumanitar fanlar | andoza turkumi = jurnallar | andoza turkumi1 = }} bzoqintb4rzzj7103e4296jqgqse5go 6192763 6192762 2026-07-04T08:00:51Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6192763 wikitext text/x-wiki {{Asbox | haqidagi =[[Gumanitar fanlar]]ga oid jurnallar | andozanomi = Andoza:Gumanitar fanlar jurnali-stub | turkum = Gumanitar fanga oid jurnallar haqida chala maqolalar | tasvir = Book Hexagonal Icon.svg | pix= |tasvirtavsifi = Gumanitar fanlar | andoza turkumi = jurnallar | andoza turkumi1 = }} 7v277qaq63b7ig8ainuxjf8wetpui64 0 1419220 6192767 2026-07-04T08:20:25Z ~2026-37668-24 286027 . 6192767 wikitext text/x-wiki Xorazmshoh '''Ilamon ad-Dunyo va ad-Din Abu-l-Fath Il-Arslon''' (tarixda ko‘proq '''El-Arslon''' nomi bilan mashhur) — anushteginiylar sulolasidan bo‘lgan Xorazm hukmdori. Uning '''1156–1172-yillardagi''' boshqaruvi Xorazmshohlar davlatining mustaqil imperiyaga aylanish jarayonidagi eng muhim burilish nuqtasi hisoblanadi.<ref>''"Al-Kamil fit-tarix" / "Mukammal tarix"'' (Muallif: Ibn al-Asir)</ref> El-Arslon yoshligidan otasi — iste’dodli diplomat va sarkarda '''Otsiz'''ning harbiy yurishlarida qatnashib, katta tajriba orttirgan. Chunonchi, u otasi hayotlik chog‘idayoq Jand viloyati hokimi etib tayinlangan edi.<ref>''"Al-Kamil fit-tarix" / "Mukammal tarix"'' (Muallif: Ibn al-Asir)</ref> * '''1156-yil 30-iyulda''' Otsiz vafot etadi. El-Arslon tezda poytaxt Gurganj (Ko‘hna Urganch)ga kelib, taxtni egallaydi. * U taxtga o‘tirgan zahoti davlat apparatini mustahkamlash maqsadida qo‘shin va amaldorlarning maoshlarini oshiradi, otasining sodiq odamlarini yuqori lavozimlarda qoldiradi. El-Arslon davrining eng muhim voqeasi — Xorazmning Saljuqiylar vassaligidan mutlaqo qutulishi bo‘ldi.<ref>Sadriddin Ali al-Husayniy (XII-XIII asrlar) — ''"Axbor ad-davlat as-saljuqiya''</ref> * Taxtga chiqqanida u Buyuk Saljuqiylar sultoni '''Sanjar'''ga sadoqat bildirishga majbur edi (chunki otasi Otsiz Sanjar bilan ko‘p urushib, yakunda uning oliy hokimiyatini tan olgandi). * Biroq '''1157-yil may oyida''' Sulton Sanjar vafot etadi va Buyuk Saljuqiylar davlati butunlay parchalanib ketadi. Xuroson hududida hokimiyat uchun o‘zaro urushlar boshlanadi. * El-Arslon bu qulay vaziyatdan foydalanib, Xorazmni '''mutlaq mustaqil davlat''' deb e’lon qiladi va o‘z nomiga xutba o‘qittirib, tanga zarb ettira boshlaydi. Saljuqiylar inqirozidan so‘ng, El-Arslon o‘z hududini janub va janubi-sharq hisobiga kengaytirishga kirishdi:<ref>Alovuddin Otamalik Juvayniy (1226–1283) — ''"Tarixi jahongushoy"''</ref> * '''Xurosonga yurishlar:''' U Xurosondagi saljuqiy amirlar (masalan, Muayyid ay-Aba) o‘rtasidagi nizolarga faol aralashdi. Natijada '''Nishopur, Tus, Sabzavor''' va '''Bayhaq''' kabi strategik muhim shaharlar va viloyatlar Xorazmshoh ta’sir doirasiga o‘tdi yoki bevosita bo‘ysundirildi. * '''Jand va Sirdaryo bo‘ylari:''' El-Arslon Sirdaryoning quyi oqimidagi Jand va Sig‘noq shaharlarini o‘z nazoratida saqlab qoldi. Bu hududlar ko‘chmanchi qipchoqlar hujumidan himoyalanish va shimoliy savdo yo‘llarini nazorat qilish uchun muhim poydevor edi. El-Arslonning eng faol siyosat yuritgan yo‘nalishlaridan biri Movarounnahr (Buxoro va Samarqand) bo‘ldi.<ref>Alovuddin Otamalik Juvayniy (1226–1283) — ''"Tarixi jahongushoy"''</ref> * Samarqanddagi G‘arbiy Qoraxoniylar xoqoni '''Chag‘rixon''' o‘z hududidagi harbiy-siyosiy kuch hisoblangan '''qarluqlar'''ga tazyiq o‘tkazib, ularning boshliqlarini o‘ldirtiradi. * Qarluqlar yordam so‘rab Xorazmshoh El-Arslonga murojaat qilishadi. * '''1158-yil:''' El-Arslon katta qo‘shin bilan Movarounnahrga bostirib kiradi. Samarqand yaqinida Qoraxoniylar xoqonini chekinishga majbur qiladi. Qoraxoniylar yordamga Qoraqitoylarni chaqirishadi. Biroq El-Arslon harbiy hiyla va muzokaralar yo‘li bilan sulh tuzishga erishadi: Qoraxoniylar qarluqlarni o‘z joylariga qaytarishga va ularning huquqlarini tiklashga majbur bo‘ladi. Bu yurish Xorazmshohning mintaqadagi obro‘sini keskin oshirib yuboradi. Xorazmshohlar davlati kuchayib borayotgan bo‘lsa-da, Sharqiy Turkiston va Yettisuvda hukmron bo‘lgan '''Qoraqitoylar (G‘arbiy Liao)''' imperiyasiga har yili yirik miqdorda xiroj (soliq) to‘lab turishga majbur edi.<ref>Alovuddin Otamalik Juvayniy (1226–1283) — ''"Tarixi jahongushoy"''</ref> * '''Soliqdan bosh tortish:''' 1160-yillarning oxiriga kelib, El-Arslon o‘zini yetarlicha kuchli his qilib, qoraqitoylarga soliq to‘lashni to‘xtatadi. * '''1172-yilgi urush:''' Bunga javoban Qoraqitoylar guri xoni Xorazmga qarshi ulkan qo‘shin yuboradi. El-Arslon dushmanga qarshi chiqadi, biroq Xorazm qo‘shinlarining ilg‘or qismi Amudaryo bo‘yidagi jangda mag‘lubiyatga uchraydi. * '''Vafoti:''' Urush paytida El-Arslon og‘ir kasallikka chalinadi. U poytaxt Gurganjga qaytishga majbur bo‘ladi va '''1172-yilning mart oyida''' (ba'zi manbalarda 7-mart) vafot etadi. El-Arslon 16 yillik hukmronligi davomida quyidagi muhim natijalarga erishdi:<ref>Alovuddin Otamalik Juvayniy (1226–1283) — ''"Tarixi jahongushoy"''</ref> # '''Davlat mustaqilligi:''' Xorazmni asriy saljuqiylar qaramligidan butunlay xalos etdi. # '''Kengayish poydevori:''' U egallagan Xuroson yerlari va Movarounnahrdagi siyosiy ta’sir keyinchalik o‘g‘li Takashga Markaziy Osiyodagi eng yirik imperiyani tuzishga imkon berdi. # '''Ichki barqarorlik:''' Davlat boshqaruvi va harbiy tizimni isloh qildi, bu esa poytaxt Gurganjning madaniy va iqtisodiy yuksalishiga xizmat qildi. Uning vafotidan so‘ng o‘g‘illari '''Jaloliddin Sultonshoh''' va '''Alouddin Takash''' o‘rtasida taxt uchun shafqatsiz kurash boshlanib ketgan.<ref>''Tarixi Jahongushoy"'' (Muallif: Otamalik Juvayniy)</ref> sg2kudyvfglsydn7zp6eq4xnmylsfh6 0 1419221 6192772 2026-07-04T08:30:41Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192772 wikitext text/x-wiki {{Jurnal | nomi = Anales de la Universidad de Chile | tasvir = | sohasi = [[Sanʼat]], [[gumanitar fanlar]] va [[tabiiy fanlar]] | davri = Yarim yillik | qisqartmasi = An. Univ. Chile | tili = Ispan tili | tahririyat manzili = [[Santyago]], [[Chili]] | bosh muharriri = Jennifer Abate Cruces | muassisi = Chili universiteti | noshiri = Chili universiteti | mamlakati = [[Chili]] | tarixi = 1843-yildan hozirgacha | asosi = 1843 | hajmi = | adadi = | veb-sayti = http://anales.uchile.cl/ }} '''Anales de la Universidad de Chile''' — [[sanʼat]], [[gumanitar fanlar]] va [[tabiiy fanlar]]ga oid tadqiqotlar hamda tanqidiy maqolalarni nashr etuvchi, yiliga ikki marta chop etiladigan, taqrizdan oʻtuvchi [[ilmiy jurnal]]. 1843-yilda tashkil etilgan. Chili universiteti tomonidan nashr etiladi. Jurnalning bosh muharriri — Jennifer Abate Cruces. == Havolalar == * {{Official website|http://anales.uchile.cl/}} {{Gumanitar fanlar jurnali-stub}} 7ox2lgatet417w48pq8mwkan2n245v1 6192773 6192772 2026-07-04T08:32:37Z Gulzoda Abduhalilova 245101 6192773 wikitext text/x-wiki {{Jurnal | nomi = Anales de la Universidad de Chile | tasvir = | sohasi = [[Sanʼat]], [[gumanitar fanlar]] va [[tabiiy fanlar]] | davri = Yarim yillik | qisqartmasi = An. Univ. Chile | tili = Ispan tili | tahririyat manzili = [[Santyago]], [[Chili]] | bosh muharriri = Jennifer Abate Cruces | muassisi = Chili universiteti | noshiri = Chili universiteti | mamlakati = [[Chili]] | tarixi = 1843-yildan hozirgacha | asosi = 1843 | hajmi = | adadi = | veb-sayti = http://anales.uchile.cl/ }}'''Anales de la Universidad de Chile''' — [[sanʼat]], [[gumanitar fanlar]] va [[tabiiy fanlar]]ga oid tadqiqotlar hamda tanqidiy maqolalarni nashr etuvchi, yiliga ikki marta chop etiladigan, taqrizdan oʻtuvchi [[ilmiy jurnal]]. 1843-yilda tashkil etilgan. Chili universiteti tomonidan nashr etiladi. Jurnalning bosh muharriri — Jennifer Abate Cruces. == Havolalar == * {{Official website|http://anales.uchile.cl/}} {{Gumanitar fanlar jurnali-stub}} gy9j2lewgij5tm9auoeyofx430d3j8a 3 1419222 6192780 2026-07-04T08:57:50Z Bekipediya 118689 „{{Welcome|~~~~}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192780 wikitext text/x-wiki {{Welcome|[[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 08:57, 2026-yil 4-iyul (UTC)}} c8j6iv6sz3f1jdu0xx6fl9at0gyg15f 6192781 6192780 2026-07-04T08:58:29Z Bekipediya 118689 Ogohlantirish: Konstruktiv boʻlmagan tahrirlar qilish ([[:Zulqarnayn]] sahifasi). 6192781 wikitext text/x-wiki {{Welcome|[[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 08:57, 2026-yil 4-iyul (UTC)}} == Iyul 2026 == [[Fayl:Information.svg|25px|alt=Axborot ikonasi]] Salom! Men [[Foydalanuvchi:Bekipediya|Bekipediya]]man. &#32;[[:Zulqarnayn]] maqolasiga [[Maxsus:Contributions/&#126;2026-38100-02|{{#if:Zulqarnayn|qoʻshgan|Qoʻshgan}} hissangizning]] biri yoki bir nechtasi konstruktiv boʻlmaganligi tufayli qaytarildi. Tajriba oʻtkazayotgan boʻlsangiz, iltimos, [[VP:Qumloq|qumloq sahifasidan]] foydalaning. Savollaringiz boʻlsa, tortinmasdan munozara sahifamga yozing. Rahmat.<!-- Andoza:uw-vandalism1 --> [[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 08:58, 2026-yil 4-iyul (UTC) f4bpvumacobs31p2ha24ctrzk1eu3uh 0 1419223 6192788 2026-07-04T09:49:43Z Mirishkorlik 75661 Mirishkorlik [[Proprietar dasturiy taʼminot]] sahifasini [[Mulkiy dasturiy taʼminot]]ga koʻchirdi: Toʻgʻri grammatika 6192788 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Mulkiy dasturiy taʼminot]] 88zi6jknxdm2fkhkqau3a4b8d8c5ipm 1 1419224 6192790 2026-07-04T09:49:43Z Mirishkorlik 75661 Mirishkorlik [[Munozara:Proprietar dasturiy taʼminot]] sahifasini [[Munozara:Mulkiy dasturiy taʼminot]]ga koʻchirdi: Toʻgʻri grammatika 6192790 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Munozara:Mulkiy dasturiy taʼminot]] 3klklq0lunvl1wmzzg76z5reg29v7h3 0 1419225 6192811 2026-07-04T10:35:11Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma albivitta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma albivitta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192811 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma albivitta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma albivitta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Peru]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597428}} {{Herpetogramma-stub}} 0ev8v9wki9ni083so6hc3ikf23prqt3 0 1419226 6192813 2026-07-04T10:36:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma amselalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma amselalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1995-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192813 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma amselalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma amselalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1995-yilda Eugene G. Munroe tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |access-date=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597429}} {{Herpetogramma-stub}} r073ueq0x6wgkj05wkt2a07ab36xp2b 0 1419227 6192815 2026-07-04T10:37:02Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma fluctuosalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma fluctuosalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Vest-Indiya]], [[Meksika]] va [[AQSh]]da uchraydi. [[AQSh]]ning Maryland shtatidan [[Florida]]gacha hamda g‘arbda Texas shtatida qayd etilgan<r...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192815 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma fluctuosalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma fluctuosalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Ushbu tur [[Vest-Indiya]], [[Meksika]] va [[AQSh]]da uchraydi. [[AQSh]]ning Maryland shtatidan [[Florida]]gacha hamda g‘arbda Texas shtatida qayd etilgan<ref>[http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5244 mothphotographersgroup]</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597446}} {{Herpetogramma-stub}} k43cajfpefcxggoehhseg4k28olpfge 0 1419228 6192817 2026-07-04T10:38:16Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma griseolineata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma griseolineata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1900-yilda Paul Mabille tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192817 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma griseolineata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma griseolineata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1900-yilda Paul Mabille tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Madagaskar]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2019 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/LAMPGRIS |title=''Herpetogramma griseolineata'' (Mabille, 1900) |website=Afromoths |accessdate=July 24, 2020}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227621}} {{Herpetogramma-stub}} ofxiql2wm2ggl3qjmh44d5h4rac70rj 0 1419229 6192820 2026-07-04T10:39:22Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma gnamptoceralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma gnamptoceralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1917-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192820 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma gnamptoceralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma gnamptoceralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1917-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Panama]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597447}} {{Herpetogramma-stub}} 2qqqp6z23o2iwefqwfocdyeeq90kj97 0 1419230 6192824 2026-07-04T10:40:28Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma fuscescens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma fuscescens''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1892-yilda William Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/Ta...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192824 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma fuscescens | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma fuscescens''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1892-yilda William Warren tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227619}} {{Herpetogramma-stub}} opl15bf20zf1ns55yesd30a2e1u5kpu 0 1419231 6192826 2026-07-04T10:41:47Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma hipponalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma hipponalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Malayziya]], [[Xitoy]], Keeling orollari, [[Guadalcanal]], [[Yangi Gvineya]] va Avstr...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192826 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma hipponalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma hipponalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Malayziya]], [[Xitoy]], Keeling orollari, [[Guadalcanal]], [[Yangi Gvineya]] va [[Avstraliya]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597449}} {{Herpetogramma-stub}} dxp331em4c0scysxvv47u0ptcoypbxg 0 1419232 6192828 2026-07-04T10:42:54Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma grisealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma grisealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1875-yilda Snellen tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonRepor...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192828 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma grisealis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma grisealis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1875-yilda Snellen tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Kolumbiya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597448}} {{Herpetogramma-stub}} 2xi29nvk8kcn3oo40efytiqa2y6ohf4 0 1419233 6192831 2026-07-04T10:44:45Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma zophosticta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma zophosticta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1915-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonR...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192831 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma zophosticta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma zophosticta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1915-yilda Turner tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15 }}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597486}} {{Herpetogramma-stub}} 92mhi7uq27lsypgbtkx2wf392vpif83 0 1419234 6192833 2026-07-04T10:45:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma straminea | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma straminea''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Guerrero shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-aut...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192833 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma straminea | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma straminea''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Guerrero shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597477}} {{Herpetogramma-stub}} 73zf4k4m310harb88cktt5ow8v22y03 0 1419235 6192836 2026-07-04T10:47:14Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma semilaniata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma semilaniata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1895-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sent-Vinsent]], [[Kuba]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |firs...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192836 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma semilaniata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma semilaniata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1895-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Sent-Vinsent]], [[Kuba]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/Cuba/CubaChecklist.shtml |title=Checklist of the Lepidoptera of Cuba |date=August 31, 2012 |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boldsystems.org/index.php/Taxbrowser_Taxonpage?taxid=63790 |title=Taxonomy Browser: ''Herpetogramma semilaniata'' |website=Barcode of Life Data System |accessdate=October 27, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597475}} {{Herpetogramma-stub}} mfqlh4jqq1tnnc0x0ha04lf8t92xsmk 6192839 6192836 2026-07-04T10:49:35Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 6192839 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma semilaniata | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma semilaniata''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1895-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Sent-Vinsent, [[Kuba]] va [[Kosta-Rika]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/Cuba/CubaChecklist.shtml |title=Checklist of the Lepidoptera of Cuba |date=August 31, 2012 |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boldsystems.org/index.php/Taxbrowser_Taxonpage?taxid=63790 |title=Taxonomy Browser: ''Herpetogramma semilaniata'' |website=Barcode of Life Data System |accessdate=October 27, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597475}} {{Herpetogramma-stub}} k5rke1xxvo88j0yih7ytq9u9pvtisl1 0 1419236 6192842 2026-07-04T10:50:41Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192842 wikitext text/x-wiki {{Jurnal | nomi = Confluence: The Journal of Graduate Liberal Studies | tasvir = | sohasi = Liberal tadqiqotlar | davri = Yarim yillik | qisqartmasi = ''Confluence'' | tili = Ingliz tili | tahririyat manzili = [[AQSh]] | bosh muharriri = Steven A. Burr | muassisi = Association of Graduate Liberal Studies Programs | noshiri = Association of Graduate Liberal Studies Programs | mamlakati = [[AQSh]] | tarixi = 1995-yildan hozirgacha | asosi = 1995 | hajmi = | adadi = | veb-sayti = http://www.confluence-aglsp.org/ | oldingi_nomi = ''Journal of Graduate Liberal Studies'' (1995–2006) | ISSN = 1933-0057 | ISSN2 = 1082-6246 | ISSN2izoh = ''Journal of Graduate Liberal Studies'' | LCCN = 2006214368 | OCLC = 402816617 }} '''Confluence: The Journal of Graduate Liberal Studies''' — liberal tadqiqotlar sohasiga ixtisoslashgan, taqrizdan oʻtuvchi [[ilmiy jurnal]]. Association of Graduate Liberal Studies Programs tomonidan nashr etiladi. 1995-yilda Journal of Graduate Liberal Studies nomi bilan tashkil etilgan, 2006-yilda hozirgi nomini olgan<ref name=LCC-1>{{Cite web | title = Confluence | work = Library of Congress Catalog | publisher = [[Library of Congress]] | url = http://lccn.loc.gov/2006214368 | accessdate = 2010-09-05}}</ref><ref name=LCC-2>{{Cite web <!-- Citation bot no --> | title = Journal of Graduate Liberal Studies | website = Library of Congress Catalog | date = 1995 | oclc = 32505256 | url =http://lccn.loc.gov/sn95004827 | accessdate =2010-09-05}}</ref>. Jurnalda [[Ilmiy-badiiy adabiyot|ilmiy va badiiy asarlar]], jumladan, esselar, qisqa hikoyalar, sheʼrlar, badiiy publitsistika hamda tasviriy sanʼat asarlari chop etiladi<ref>[http://www.dartmouth.edu/~gradstdy/docs/GraduateForum2008.pdf The Graduate Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709004025/http://www.dartmouth.edu/~gradstdy/docs/GraduateForum2008.pdf |date=2008-07-09 }}. [[Dartmouth College]], Spring 2008, ed. 12.</ref><ref>"Association of Graduate Liberal Studies Programs Services--[http://www.aglsp.org/services-1.html Publications] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825235906/http://www.aglsp.org/services-1.html |date=2010-08-25 }}." Confluence, The Journal of Graduate Liberal Studies Programs.</ref><ref>[http://www.confluence.ou.edu/about.html Mission] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008065523/http://www.confluence.ou.edu/about.html |date=2010-10-08 }}. University of Oklahoma. September 2010.</ref>. Jurnalning bosh muharriri — Steven A. Burr (Loyola universiteti Meryland). == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|http://www.confluence-aglsp.org}} lng9fiafeeq32t5pm2fzokrw7dwxj3q 6192849 6192842 2026-07-04T10:55:35Z Ahror Akramovich 75193 6192849 wikitext text/x-wiki {{Jurnal bilgiqutisi | nomi = Confluence: The Journal of Graduate Liberal Studies | tasvir = | sohasi = Liberal tadqiqotlar | davri = Yarim yillik | qisqartmasi = ''Confluence'' | tili = Ingliz tili | tahririyat manzili = [[AQSh]] | bosh muharriri = Steven A. Burr | muassisi = Association of Graduate Liberal Studies Programs | noshiri = Association of Graduate Liberal Studies Programs | mamlakati = [[AQSh]] | tarixi = 1995-yildan hozirgacha | asosi = 1995 | hajmi = | adadi = | veb-sayti = http://www.confluence-aglsp.org/ | oldingi_nomi = ''Journal of Graduate Liberal Studies'' (1995–2006) | ISSN = 1933-0057 | ISSN2 = 1082-6246 | ISSN2izoh = ''Journal of Graduate Liberal Studies'' | LCCN = 2006214368 | OCLC = 402816617 }} '''Confluence: The Journal of Graduate Liberal Studies''' — liberal tadqiqotlar sohasiga ixtisoslashgan, taqrizdan oʻtuvchi [[ilmiy jurnal]]. Association of Graduate Liberal Studies Programs tomonidan nashr etiladi. 1995-yilda Journal of Graduate Liberal Studies nomi bilan tashkil etilgan, 2006-yilda hozirgi nomini olgan<ref name=LCC-1>{{Cite web | title = Confluence | work = Library of Congress Catalog | publisher = [[Library of Congress]] | url = http://lccn.loc.gov/2006214368 | accessdate = 2010-09-05}}</ref><ref name=LCC-2>{{Cite web <!-- Citation bot no --> | title = Journal of Graduate Liberal Studies | website = Library of Congress Catalog | date = 1995 | oclc = 32505256 | url =http://lccn.loc.gov/sn95004827 | accessdate =2010-09-05}}</ref>. Jurnalda [[Ilmiy-badiiy adabiyot|ilmiy va badiiy asarlar]], jumladan, esselar, qisqa hikoyalar, sheʼrlar, badiiy publitsistika hamda tasviriy sanʼat asarlari chop etiladi<ref>[http://www.dartmouth.edu/~gradstdy/docs/GraduateForum2008.pdf The Graduate Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709004025/http://www.dartmouth.edu/~gradstdy/docs/GraduateForum2008.pdf |date=2008-07-09 }}. [[Dartmouth College]], Spring 2008, ed. 12.</ref><ref>"Association of Graduate Liberal Studies Programs Services--[http://www.aglsp.org/services-1.html Publications] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825235906/http://www.aglsp.org/services-1.html |date=2010-08-25 }}." Confluence, The Journal of Graduate Liberal Studies Programs.</ref><ref>[http://www.confluence.ou.edu/about.html Mission] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008065523/http://www.confluence.ou.edu/about.html |date=2010-10-08 }}. University of Oklahoma. September 2010.</ref>. Jurnalning bosh muharriri — Steven A. Burr (Loyola universiteti Meryland). == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|http://www.confluence-aglsp.org}} kk01mlt7e7jpkqo4flqmy4lr32cung9 6192855 6192849 2026-07-04T11:00:27Z Ahror Akramovich 75193 6192855 wikitext text/x-wiki {{Jurnal bilgiqutisi | title= Confluence | editor = Steven A. Burr | discipline = | formernames = Journal of Graduate Liberal Studies | publisher = Association of Graduate Liberal Studies Programs | country = AQSh | frequency = | history = 1995-hozir | openaccess = | license = | impact = | impact-year = | website = http://www.confluence-aglsp.org/ | link1 = | link1-name = | link2 = | link2-name = | JSTOR = | OCLC = 402816617 | LCCN = 2006214368 | CODEN = | eISSN = | ISSN2label = Journal of Graduate Liberal Studies }} '''Confluence: The Journal of Graduate Liberal Studies''' — liberal tadqiqotlar sohasiga ixtisoslashgan, taqrizdan oʻtuvchi [[ilmiy jurnal]]. Association of Graduate Liberal Studies Programs tomonidan nashr etiladi. 1995-yilda Journal of Graduate Liberal Studies nomi bilan tashkil etilgan, 2006-yilda hozirgi nomini olgan<ref name=LCC-1>{{Cite web | title = Confluence | work = Library of Congress Catalog | publisher = [[Library of Congress]] | url = http://lccn.loc.gov/2006214368 | accessdate = 2010-09-05}}</ref><ref name=LCC-2>{{Cite web <!-- Citation bot no --> | title = Journal of Graduate Liberal Studies | website = Library of Congress Catalog | date = 1995 | oclc = 32505256 | url =http://lccn.loc.gov/sn95004827 | accessdate =2010-09-05}}</ref>. Jurnalda [[Ilmiy-badiiy adabiyot|ilmiy va badiiy asarlar]], jumladan, esselar, qisqa hikoyalar, sheʼrlar, badiiy publitsistika hamda tasviriy sanʼat asarlari chop etiladi<ref>[http://www.dartmouth.edu/~gradstdy/docs/GraduateForum2008.pdf The Graduate Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709004025/http://www.dartmouth.edu/~gradstdy/docs/GraduateForum2008.pdf |date=2008-07-09 }}. [[Dartmouth College]], Spring 2008, ed. 12.</ref><ref>"Association of Graduate Liberal Studies Programs Services--[http://www.aglsp.org/services-1.html Publications] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825235906/http://www.aglsp.org/services-1.html |date=2010-08-25 }}." Confluence, The Journal of Graduate Liberal Studies Programs.</ref><ref>[http://www.confluence.ou.edu/about.html Mission] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101008065523/http://www.confluence.ou.edu/about.html |date=2010-10-08 }}. University of Oklahoma. September 2010.</ref>. Jurnalning bosh muharriri — Steven A. Burr (Loyola universiteti Meryland). == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|http://www.confluence-aglsp.org}} 15jdqi307r7h61xnrg1b0dtl9k1edfs 0 1419237 6192843 2026-07-04T10:50:48Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma omphalobasis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma omphalobasis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |d...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192843 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma omphalobasis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma omphalobasis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Venesuela]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597465}} {{Herpetogramma-stub}} bgytm2vihc7cq7h2khemzs360sy1qu9 0 1419238 6192871 2026-07-04T11:13:30Z Ahror Akramovich 75193 yangi 6192871 wikitext text/x-wiki '''John Spicer''' (taxminan 1428-yilda vafot etgan) — Oxford shahridan bo‘lgan [[Angliya parlamenti]] a’zosi va movutfurush<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/spicer-john-i-1428|title=SPICER, John I (d.c.1428), of Oxford|website=History of Parliament Online}}</ref>. U 1399, 1402 va 1404-yil yanvarda [[Oxford (saylov okrugi)|Oxford]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} 013qqdgqa0dgk9fs0pkpz03q675y5xe 0 1419239 6192874 2026-07-04T11:15:35Z Ahror Akramovich 75193 yangi 6192874 wikitext text/x-wiki '''Sir Payn Tiptoft''' (tax. 1351-yilda tug‘ilgan — tax. 1413-yilda vafot etgan) — [[Cambridgeshire]] grafligining Burwell qishlog‘idan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 1399 va 1404-yil yanvarda [[Cambridgeshire (saylov okrugi)|Cambridgeshire]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/tiptoft-sir-payn-1351-1413|title=TIPTOFT, Sir Payn (C.1351-c.1413), of Burwell, Cambs. &#124; History of Parliament Online|access-date=5 August 2013|archive-date=23 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423154254/http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/tiptoft-sir-payn-1351-1413|url-status=dead}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} 2l71lh10odfylw1iyebwoxe9qwk90qq 0 1419240 6192877 2026-07-04T11:16:51Z Ahror Akramovich 75193 yangi 6192877 wikitext text/x-wiki '''William Walters''' (1417-yilda vafot etgan) — mato savdogari. 1399-yilda [[Salisbury (saylov okrugi)|Salisbury]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref name=hist>[https://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/walters-william-1417 WALTERS, William (d.1417), of Salisbury, Wilts.] ''The History of Parliament''. Retrieved 20 December 2018.</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} 5sv8nwgvw6bcic0e9buy48d5aq3dsuy 0 1419241 6192879 2026-07-04T11:18:04Z Ahror Akramovich 75193 yangi 6192879 wikitext text/x-wiki '''John Westpray''' (1413-yilda vafot etgan) — [[Dorset]] grafligining Dorchester shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. Maud ismli ayol bilan oila qurgan. Maud 1413-yilda vafot etgan. 1399-yilda [[Dorchester (saylov okrugi)|Dorchester]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/westpray-john-1413|title = WESTPRAY, John (D.1413), of Dorchester. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} 6nwfro7e2g275w05350r0i8ijlbrsac 0 1419242 6192881 2026-07-04T11:19:18Z Ahror Akramovich 75193 yangi 6192881 wikitext text/x-wiki '''Thomas White''' (1399-yilda faoliyat yuritgan) — [[Herefordshire]] grafligining [[Leominster]] shahridan bo‘lgan ingliz siyosatchisi. 1399-yilda [[Leominster (saylov okrugi)|Leominster]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://www.historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/white-thomas-ii|title = WHITE, Thomas II, of Leominster, Herefs. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} fqkch1fk0st1nqijq79oa5vdsmsbt6u 0 1419243 6192884 2026-07-04T11:20:34Z Ahror Akramovich 75193 yangi 6192884 wikitext text/x-wiki '''John Whittocksmead''' (1399–1410-yillarda faoliyat yuritgan) — [[Somerset]] grafligining Bath shahridan boʻlgan ingliz siyosatchisi. 1399, 1402, 1407 va 1410-yillarda [[Bath (saylov okrugi)|Bath]] saylov okrugidan [[Angliya parlamenti]]da qatnashgan<ref>{{Cite web|url=http://historyofparliamentonline.org/volume/1386-1421/member/whittocksmead-john|title = WHITTOCKSMEAD, John, of Bath, Som. &#124; History of Parliament Online}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Authority control}} {{1399-Angliya-MP-stub}} 7sysw2w5tz7fkefzrd510l8yjhf9joa 1 1419244 6192892 2026-07-04T11:26:00Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192892 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1419245 6192893 2026-07-04T11:26:13Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6192893 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma phaeopteralis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma phaeopteralis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1854-yilda Achille Guenée tomonidan tavsiflangan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227645}} {{Herpetogramma-stub}} 9ljggfvufcyne9keb1bo28xzdljjfyj 10 1419246 6192894 2026-07-04T11:26:52Z Ahror Akramovich 75193 „{{Asbox | oid = 1910-yillar Daniya filmiga | andozanomi = Andoza:1910-yillar-Daniya-film-stub | turkum = Daniya filmiga oid chala maqolalar | turkum2 = 1910-yillar filmiga oid chala maqolalar | tasvir = Denmark film clapperboard.svg | tasvirtavsifi = }}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192894 wikitext text/x-wiki {{Asbox | oid = 1910-yillar Daniya filmiga | andozanomi = Andoza:1910-yillar-Daniya-film-stub | turkum = Daniya filmiga oid chala maqolalar | turkum2 = 1910-yillar filmiga oid chala maqolalar | tasvir = Denmark film clapperboard.svg | tasvirtavsifi = }} ad6gqg09nv3bno2odn5puo24rs1nwl2 6192899 6192894 2026-07-04T11:28:32Z Ahror Akramovich 75193 6192899 wikitext text/x-wiki {{Asbox | oid = 1910-yillar Daniya filmiga | andozanomi = Andoza:1910-yillar-Daniya-film-stub | turkum = Daniya filmiga oid chala maqolalar | turkum2 = 1910-yillar filmlariga oid chala maqolalar | tasvir = Denmark film clapperboard.svg | tasvirtavsifi = }} 0gjkg5yga6pxv5ajcmrf9h1rueqx2e5 1 1419247 6192895 2026-07-04T11:26:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192895 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1419248 6192896 2026-07-04T11:27:34Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pacificalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pacificalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi. [[Yaponiya]]ning Bonin orollari va Ogasawara orollarida qayd e...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192896 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pacificalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pacificalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1912-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]]da uchraydi. [[Yaponiya]]ning Bonin orollari va Ogasawara orollarida qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597468}} {{Herpetogramma-stub}} i2pj9kjjxp6ok78ed8jj2xo5t5mgy6h 14 1419249 6192897 2026-07-04T11:27:40Z Ahror Akramovich 75193 „{{CatAutoTOC}} {{WPSS-cat}} {{Chala maqolalar turkumi |maqola=1910—1919-yillar filmlari |newstub= |category=}} [[Turkum:1910-yillar filmlari]] [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192897 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} {{WPSS-cat}} {{Chala maqolalar turkumi |maqola=1910—1919-yillar filmlari |newstub= |category=}} [[Turkum:1910-yillar filmlari]] [[Turkum:Chala maqolalar turkumlari]] 0zu3rv7wujsitgnn1kwvh30n6d69v9c 1 1419250 6192898 2026-07-04T11:27:52Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192898 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1419251 6192901 2026-07-04T11:29:10Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6192901 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pachycera | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pachycera''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Meksika]]ning Veracruz shtatida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597467}} {{Herpetogramma-stub}} 0gf212bzilecghmpca02zzcgdedi0c3 0 1419252 6192903 2026-07-04T11:30:38Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6192903 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pallidalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pallidalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1913-yilda George Hampson tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Indoneziya]]ning Tanimbar orollarida, [[Kamerun]], [[Gana]], [[Nigeriya]], [[Janubiy Afrika Respublikasi]] va [[Uganda]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2018 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/PSARPALL |title=''Psara pallidalis'' (Hampson, 1913) |website=Afromoths |accessdate=October 27, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597469}} {{Herpetogramma-stub}} srvhoi2c5yewumzdtxtgkdh80jujirv 0 1419253 6192907 2026-07-04T11:32:56Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma ottonalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma ottonalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda Georg Semper tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Filippin]]ning Luzon orolida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192907 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma ottonalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma ottonalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1899-yilda Georg Semper tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Filippin]]ning Luzon orolida uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q19597466}} {{Herpetogramma-stub}} ghw6lfoxbvxt2rp2te8sb5iep3660o2 0 1419254 6192909 2026-07-04T11:33:44Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192909 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | image = | director = [[August Blom]] | producer = | writer = [[Otto Rung]] | starring = [[Olaf Fønss]]<br>[[Carl Lauritzen]]<br>[[Ebba Thomsen]]<br>Johanne Fritz-Petersen | editing = | distributor = Fotorama | released = {{Film date|1916|04|01|df=yes}} | runtime = 77 minut | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''The End of the World''' – 1916-yilda rejissyor [[August Blom]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] ilmiy-fantastik drama filmi. Ssenariy muallifi [[Otto Rung]]. Bosh rollarni [[Olaf Fønss]] va [[Ebba Thomsen]] ijro etgan<ref>{{veb manbasi |title=Конец мира (1916) |url=https://www.kinopoisk.ru/film/174128/?utm_referrer=www.google.com |website=www.kinopoisk.ru |accessdate=2026-yil 4-iyul}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|tt0128813|Verdens Undergang}} * [https://www.youtube.com/watch?v=4FTXX6yG2XI ''The End of the World''] on [[YouTube]] * {{DFDb title|15934|The End of the World}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} s28jpukewff9ak39wd4jkvt32xd65p4 6192911 6192909 2026-07-04T11:34:52Z Ahror Akramovich 75193 6192911 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | image = | director = [[August Blom]] | producer = | writer = [[Otto Rung]] | starring = [[Olaf Fønss]]<br>[[Carl Lauritzen]]<br>[[Ebba Thomsen]]<br>Johanne Fritz-Petersen | editing = | distributor = Fotorama | released = {{Film date|1916|04|01|df=yes}} | runtime = 77 minut | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''The End of the World''' – 1916-yilda rejissyor [[August Blom]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] ilmiy-fantastik drama filmi. Ssenariy muallifi [[Otto Rung]]. Bosh rollarni [[Olaf Fønss]] va [[Ebba Thomsen]] ijro etgan<ref>{{veb manbasi |title=Конец мира (1916) |url=https://www.kinopoisk.ru/film/174128/?utm_referrer=www.google.com |website=www.kinopoisk.ru |accessdate=2026-yil 4-iyul}}</ref>. ==Rollarda== *[[Olaf Fønss]] — Frank Stoll *[[Carl Lauritzen]] — Mineformand / Mine Forman West *[[Ebba Thomsen]] — Dina West *[[Johanne Fritz-Petersen]] — Edith West *[[Thorleif Lund]] — Ishchi Flint *[[Alf Blütecher]] — Styrmand *[[Frederik Jacobsen]] — Den vandrende Prædikant *[[K. Zimmerman]] — Professor Wissmann *[[Moritz Beilawski]] *[[Erik Holberg]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|tt0128813|Verdens Undergang}} * [https://www.youtube.com/watch?v=4FTXX6yG2XI ''The End of the World''] on [[YouTube]] * {{DFDb title|15934|The End of the World}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} dmxzpk3tpj2rxpj4oas70qcproknnpr 0 1419255 6192913 2026-07-04T11:35:58Z Ahror Akramovich 75193 „{{Film bilgiqutisi | director = [[August Blom]] | producer = | screenplay = [[Karin Michaëlis]] | based_on = The Dangerous Age: Letters and Fragments from a Woman's Diary | writer = | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Axel Graatkjær]] | editing = | distributor = [[Nordisk Films]] | released = {{Film date|1911|04|07|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]]...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192913 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[August Blom]] | producer = | screenplay = [[Karin Michaëlis]] | based_on = The Dangerous Age: Letters and Fragments from a Woman's Diary | writer = | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Axel Graatkjær]] | editing = | distributor = [[Nordisk Films]] | released = {{Film date|1911|04|07|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} == Manbalar == {{manbalar}} jxp9aswxq6ey6ykod6rsexxedqvzch7 6192915 6192913 2026-07-04T11:36:14Z Ahror Akramovich 75193 6192915 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[August Blom]] | producer = | screenplay = [[Karin Michaëlis]] | based_on = The Dangerous Age: Letters and Fragments from a Woman's Diary | writer = | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Axel Graatkjær]] | editing = | distributor = [[Nordisk Films]] | released = {{Film date|1911|04|07|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|2276852}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} 151berlc21nf1a0z69brt430tb7huqf 6192920 6192915 2026-07-04T11:38:13Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192920 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[August Blom]] | producer = | screenplay = [[Karin Michaëlis]] | based_on = The Dangerous Age: Letters and Fragments from a Woman's Diary | writer = | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Axel Graatkjær]] | editing = | distributor = [[Nordisk Films]] | released = {{Film date|1911|04|07|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Den farlige alder''' – 1911-yilda rejissyor [[August Blom]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Film xalqaro miqyosda The Price of Beauty nomi bilan namoyish etilgan<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Den farlige Alder|url=https://www.dfi.dk/en/viden-om-film/filmdatabasen/film/den-farlige-alder-1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419035826/https://www.dfi.dk/en/viden-om-film/filmdatabasen/film/den-farlige-alder-1 |archive-date=2019-04-19 |access-date=2020-12-11|website=www.dfi.dk|publisher=[[Danish Film Institute]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Den Farlige Alder (1911)|url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b75bae67e|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624143122/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b75bae67e|url-status=dead|archive-date=June 24, 2021|access-date=2020-12-11|website=[[British Film Institute]]|language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|2276852}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} adgym9t6tasspkt3dq387jwn6s9i1g9 0 1419256 6192914 2026-07-04T11:36:07Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pseudomagna | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pseudomagna''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1976-yilda Hiroshi Yamanaka tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]] va [[Xitoy]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-aut...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192914 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pseudomagna | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pseudomagna''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1976-yilda Hiroshi Yamanaka tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Yaponiya]] va [[Xitoy]]da uchraydi<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227650}} {{Herpetogramma-stub}} 4jwt2em5d9x3dki3ty26gjzisb4vip4 0 1419257 6192917 2026-07-04T11:37:12Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pertextalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pertextalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1863-yilda Julius Lederer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.mssta...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192917 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma pertextalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma pertextalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1863-yilda Julius Lederer tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Shimoliy Amerika]]da uchraydi<ref>{{cite web |url=http://mothphotographersgroup.msstate.edu/species.php?hodges=5275 |title=801197.00 – 5275 – ''Herpetogramma pertextalis'' – Bold-feathered Grass Moth – (Lederer, 1863) |website=North American Moth Photographers Group |publisher=Mississippi State University |accessdate=May 29, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q5743740}} {{Herpetogramma-stub}} bx46drnjpw4dzhgspokxxjxf00l5lzz 0 1419258 6192922 2026-07-04T11:39:21Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192922 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Holger-Madsen]] | producer = | writer = [[Holger-Madsen]] | starring = | cinematography = [[Mads Anton Madsen]] | editing = | distributor = [[Filmfabrikken Skandinavien]] | released = {{Film date|1912|06|19|df=y}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0130065|Kun en Tigger}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} rgstina1dcsudi5lbok66vvur7i4wi2 6192923 6192922 2026-07-04T11:39:27Z Ahror Akramovich 75193 6192923 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Holger-Madsen]] | producer = | writer = [[Holger-Madsen]] | starring = | cinematography = [[Mads Anton Madsen]] | editing = | distributor = [[Filmfabrikken Skandinavien]] | released = {{Film date|1912|06|19|df=y}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} ==Rollarda== *[[Emma Christiansen]] ... Gouvernante *[[Holger-Madsen]] ... Garnle Johan *[[Alma Lagoni]] ... Mary Anne *[[Lau Lauritzen Sr.]] ... Georges Helmer *[[Holger Pedersen (aktyor)|Holger Pedersen]] ... Tjeneren == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0130065|Kun en Tigger}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} bm7m7d07k6r8apb3lxibbf1dyd2rjxj 6192924 6192923 2026-07-04T11:39:37Z Ahror Akramovich 75193 6192924 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Holger-Madsen]] | producer = | writer = [[Holger-Madsen]] | starring = | cinematography = [[Mads Anton Madsen]] | editing = | distributor = [[Filmfabrikken Skandinavien]] | released = {{Film date|1912|06|19|df=y}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Kun en Tigger''' – 1912-yilda rejissyor [[Holger-Madsen]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. ==Rollarda== *[[Emma Christiansen]] ... Gouvernante *[[Holger-Madsen]] ... Garnle Johan *[[Alma Lagoni]] ... Mary Anne *[[Lau Lauritzen Sr.]] ... Georges Helmer *[[Holger Pedersen (aktyor)|Holger Pedersen]] ... Tjeneren == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{IMDb title|0130065|Kun en Tigger}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} o8us3hlc13hiwot1m7d9opyx51l3nuc 0 1419259 6192926 2026-07-04T11:40:29Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma phthorosticta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma phthorosticta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1929-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Fransuz Polineziyasidagi [[Markiz orollari]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192926 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma phthorosticta | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma phthorosticta''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1929-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur Fransuz Polineziyasidagi [[Markiz orollari]]da uchraydi<ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=July 15, 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q13227647}} {{Herpetogramma-stub}} oud8xuwc8vooh11h1rp4007zq8skh5s 0 1419260 6192928 2026-07-04T11:40:59Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192928 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Martin Jørgensen (ssenariynavis)|Martin Jørgensen]], [[Marius Wulff]] | starring = | cinematography = | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1914|12|18|df=y}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Den Kulørte Slavehandler''' – 1914-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi<ref>{{Cite book |last=Krawc |first=Alfred |url=https://www.google.com/books/edition/International_Directory_of_Cinematograph/ZXtZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Den+kul%C3%B8rte+Slavehandler%22&dq=%22Den+kul%C3%B8rte+Slavehandler%22&printsec=frontcover |title=International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden ( from the beginnings to 1984) |last2=Spiess |first2=Eberhard |date= |publisher=Saur, International Federation of Film Archives |year=1986 |isbn=978-3-598-21435-6 |pages=46 |language=en}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|id=0004197|title=Den kulørte Slavehandler}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} 32yk6tg9u1rzvyx4ev4wlzxefdd8ilx 6192929 6192928 2026-07-04T11:41:23Z Ahror Akramovich 75193 rollarda 6192929 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Martin Jørgensen (ssenariynavis)|Martin Jørgensen]], [[Marius Wulff]] | starring = | cinematography = | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1914|12|18|df=y}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Den Kulørte Slavehandler''' – 1914-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi<ref>{{Cite book |last=Krawc |first=Alfred |url=https://www.google.com/books/edition/International_Directory_of_Cinematograph/ZXtZAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Den+kul%C3%B8rte+Slavehandler%22&dq=%22Den+kul%C3%B8rte+Slavehandler%22&printsec=frontcover |title=International Directory of Cinematographers, Set- and Costume Designers in Film: Denmark, Finland, Norway, Sweden ( from the beginnings to 1984) |last2=Spiess |first2=Eberhard |date= |publisher=Saur, International Federation of Film Archives |year=1986 |isbn=978-3-598-21435-6 |pages=46 |language=en}}</ref>. ==Rollarda== *[[Johanne Fritz-Petersen]] ... Alice *[[Johannes Meyer (aktyor)|Johannes Meyer]] ... Professor Hasse *[[Johannes Ring]] ... Fabrikant Schultze *[[Carl Schenstrøm]] ... Prins Gera *[[Christian Schrøder]] ... Tom Bruce *[[Torben Meyer]] *[[Birger von Cotta-Schønberg]] *[[Vita Blichfeldt]] *[[Mathilde Felumb-Friis]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|id=0004197|title=Den kulørte Slavehandler}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} osleqoajqbqafpkzrsd4ptt586se4xw 0 1419261 6192931 2026-07-04T11:41:59Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 „{{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma piasusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma piasusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. Avstraliyaning [[Queensland]] shtatida qayd etilgan. Shuningde...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192931 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma piasusalis | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma piasusalis''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1859-yilda Francis Walker tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Avstraliya]]da uchraydi. Avstraliyaning [[Queensland]] shtatida qayd etilgan. Shuningdek, [[Indoneziya]]ning [[Yava]] orolida, [[Keniya]], [[Madagaskar]] va [[Zambiya]]da ham qayd etilgan<ref>{{cite web |last=Nuss |first=M. |display-authors=etal |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=2014-07-15}}</ref><ref>{{cite web |last1=De Prins |first1=J. |last2=De Prins |first2=W. |name-list-style=amp |date=2017 |url=http://www.afromoths.net/species_by_code/HERPPIAS |title=''Herpetogramma piasusalis'' (Walker, 1859) |website=Afromoths |accessdate=January 28, 2018}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar|from=Q13227648}} {{Herpetogramma-stub}} 29xpt3gihujxs51hckviizozj9hzz71 1 1419262 6192935 2026-07-04T11:44:40Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 /* top */ loyihasi + 6192935 wikitext text/x-wiki {{Lepidoptera loyihasi}} fcx4bhgpeyq6xgzojc4thwnczm2igfn 0 1419263 6192941 2026-07-04T11:49:06Z Ahror Akramovich 75193 „{{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Hugo J. Fischer]] | editing = | distributor =[[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1914|12|28|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''De besejrede Pebersvende''' – 1914-yi...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192941 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Hugo J. Fischer]] | editing = | distributor =[[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1914|12|28|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''De besejrede Pebersvende''' – 1914-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|0125005}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} ouvum83tle7pqkao9smenx18fvt7khw 6192944 6192941 2026-07-04T11:50:10Z Ahror Akramovich 75193 6192944 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Hugo J. Fischer]] | editing = | distributor =[[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1914|12|28|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''De besejrede Pebersvende''' – 1914-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. ==Rollarda== *[[Oscar Stribolt]] - Dam *[[Frederik Buch]] - Brik *[[Carl Schenstrøm]] - Spill *Franz Skondrup - Glud *Ellen Kornbeck - Betty Glud == Havolalar == *{{IMDb title|0125005}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} jj1uiqd4ncmo6cpnajog8qups99n6jn 0 1419264 6192948 2026-07-04T11:52:44Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192948 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Frederik Fuglsang]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|09|12|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} losu1hq5ri6igwum7fnnhlkc1ts2lc8 6192949 6192948 2026-07-04T11:52:51Z Ahror Akramovich 75193 6192949 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Frederik Fuglsang]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|09|12|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} cutk3own19rwtr68w7x3dbe5n94krbz 6192950 6192949 2026-07-04T11:53:01Z Ahror Akramovich 75193 6192950 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Frederik Fuglsang]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|09|12|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''En slem Dreng''' – 1915-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Bosh rollarni [[Lauritz Olsen]] va [[Gyda Aller]] ijro etgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} gu2x884gqwbnerm5wk19upmucrev3fc 6192952 6192950 2026-07-04T11:53:09Z Ahror Akramovich 75193 6192952 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Frederik Fuglsang]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|09|12|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''En slem Dreng''' – 1915-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Bosh rollarni [[Lauritz Olsen]] va [[Gyda Aller]] ijro etgan. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *[https://web.archive.org/web/20070612214837/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnffuldvis&p_parmlist=filmid=13040 Danish Film Institute] *{{IMDb title|0125501}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} 77s107v1hnuvloq6igoaovfrfnuxnet 6192953 6192952 2026-07-04T11:53:38Z Ahror Akramovich 75193 6192953 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Valdemar Andersen]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Frederik Fuglsang]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|09|12|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''En slem Dreng''' – 1915-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. Bosh rollarni [[Lauritz Olsen]] va [[Gyda Aller]] ijro etgan. ==Rollarda== *Lauritz Olsen - Karl King *Gyda Aller - Frøken Mimim, Karl kæreste *[[Oscar Stribolt]] - Brumberg, Karls onkel *[[Henny Lauritzen]] - Fru Brumberg *[[Frederik Buch]] *[[Carl Schenstrøm]] - Læreren *Julie Henriksen == Havolalar == *[https://web.archive.org/web/20070612214837/http://dnfx.dfi.dk/pls/dnf/pwt.page_setup?p_pagename=dnffuldvis&p_parmlist=filmid=13040 Danish Film Institute] *{{IMDb title|0125501}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} lantoovfhksbncbn55xhorsuvc9as56 0 1419265 6192958 2026-07-04T11:55:57Z Ahror Akramovich 75193 Qarang: [[Loyiha:Kino|Loyiha:Kino loyihasi]] doirasida yozilgan maqola 6192958 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Alfred Kjerulf]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Hugo J. Fischer]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|08|23|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|2309488}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} rign9m4paqn6ell7ig03gmjhkt73q29 6192959 6192958 2026-07-04T11:56:21Z Ahror Akramovich 75193 6192959 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | producer = | writer = [[Alfred Kjerulf]] | narrator = | starring = | music = | cinematography = [[Hugo J. Fischer]] | editing = | distributor = [[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|08|23|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Kærlighed og Mobilisering''' – 1915-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. ==Rollarda== *[[Frederik Buch]] - Fuldmægtig Bømler *[[Henny Lauritzen]] - Enkefrue Siversen *[[Helen Gammeltoft]] - Julie, enkefruens datter *[[Gunnar Sommerfeldt]] - Hansen, Julies forlovede *[[Ingeborg Bruhn Bertelsen]] *[[Ingeborg Spangsfeldt|Ingeborg Olsen]] *[[Ebba Lorentzen]] == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == *{{IMDb title|2309488}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} 1rtslff2khhqx3pxzxdldo7pe6seb06 0 1419266 6192962 2026-07-04T11:56:59Z Gulzoda Abduhalilova 245101 yangi 6192962 wikitext text/x-wiki {{Jurnal | nomi = Humanities & Social Sciences Communications | tasvir = | sohasi = [[Ijtimoiy fanlar|Ijtimoiy]] va [[gumanitar fanlar]] | davri = Uzluksiz | qisqartmasi = ''Humanit. Soc. Sci. Commun.'' | tili = Ingliz tili | tahririyat manzili = | bosh muharriri = Gino D'Oca | muassisi = | noshiri = Nature Portfolio | mamlakati = | tarixi = 2015-yildan hozirgacha | asosi = 2015 | hajmi = | adadi = | veb-sayti = https://www.nature.com/palcomms/ | oldingi_nomi = ''Palgrave Communications'' (2015–2020) | ochiq_foydalanish = Ha | litsenziyasi = [[Creative Commons Attribution]] | impakt-faktori = 3.6 (2024) | eISSN = 2662-9992 | LCCN = 2016260034 | OCLC = 969749138 }} '''Humanities and Social Sciences Communications''' — [[ijtimoiy fanlar|ijtimoiy]] va [[gumanitar fanlar]]ning barcha yoʻnalishlarini qamrab oluvchi, taqrizdan oʻtuvchi, [[Ochiq kirish|ochiq foydalanish imkoniyati]]ga ega [[ilmiy jurnal]]. ''Nature Portfolio'' tomonidan nashr etiladi. 2014-yilda '''Palgrave Communications''' (ISSN 2055-1045) nomi bilan tashkil etilgan. Hozirgi nomini 2020-yilda olgan. == Annotatsiya va indekslash == Jurnal quyidagi maʼlumot bazalarida indekslanadi: * Arts and Humanities Citation Index<ref name=ISI>{{cite web |url=http://mjl.clarivate.com/ |title=Web of Science Master Journal List |publisher=[[Clarivate]] |work=Intellectual Property & Science |access-date=2022-11-15}}</ref> * Current Contents/Arts & Humanities<ref name=ISI/> * Current Contents/Social and Behavioral Sciences<ref name=ISI/> * Index Islamicus<ref name=MIAR>{{cite MIAR |title=Humanities and Social Sciences Communications |issn=2055-1045 |access-date=2022-11-15}}</ref> * [[Scopus]]<ref name=Scopus>{{cite web |url=https://www.scopus.com/sourceid/21100873453 |title=Source details: Palgrave Communications |publisher=[[Elsevier]] |work=Scopus Preview |accessdate=2022-11-15}}</ref> * Social Sciences Citation Index<ref name=ISI/> ''Journal Citation Reports'' maʼlumotlariga koʻra, jurnalning 2024-yilgi [[impakt-faktor]]i 3,6 ni tashkil etadi<ref name="WoS">{{cite book |title=2024 Journal Citation Reports |title-link=Journal Citation Reports |publisher=[[Clarivate]] |year=2025 |edition=Social Sciences |via=[[Web of Science]] |chapter=Humanities and Social Sciences Communications}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} == Havolalar == * {{Official website|https://www.nature.com/palcomms/}} {{Gumanitar fanlar jurnali-stub}} 2p4tzedkqvf63uonxr1tdy97cj8dbhm 0 1419267 6192963 2026-07-04T11:57:39Z Ahror Akramovich 75193 „{{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | editing = | distributor =[[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|07|25|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} ==Rollarda== *[[Oscar Stribolt]] - Pille *[[Henny Lauritzen]] - Fru Pille *[[Carl Schenstrøm]] - Gert Pille == Havolalar == *{{IMDb title|2333440}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 6192963 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | editing = | distributor =[[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|07|25|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} ==Rollarda== *[[Oscar Stribolt]] - Pille *[[Henny Lauritzen]] - Fru Pille *[[Carl Schenstrøm]] - Gert Pille == Havolalar == *{{IMDb title|2333440}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} p3twfiaq7iygeivma43q9y17w0ctsbw 6192965 6192963 2026-07-04T11:57:48Z Ahror Akramovich 75193 6192965 wikitext text/x-wiki {{Film bilgiqutisi | director = [[Lau Lauritzen Sr.]] | editing = | distributor =[[Nordisk Film]] | released = {{Film date|1915|07|25|df=yes}} | mamlakat = [[Daniya]] | til = [[Ovozsiz kino|Ovozsiz]] }} '''Familien Pille som Spejdere''' – 1915-yilda rejissyor [[Lau Lauritzen Sr.]] tomonidan suratga olingan [[Daniya]] [[ovozsiz kino|ovozsiz]] drama filmi. ==Rollarda== *[[Oscar Stribolt]] - Pille *[[Henny Lauritzen]] - Fru Pille *[[Carl Schenstrøm]] - Gert Pille == Havolalar == *{{IMDb title|2333440}} {{1910-yillar-Daniya-film-stub}} 957wmw36uals80lkg3uxly5sax2ge4d 0 1419268 6192966 2026-07-04T11:57:51Z Abdufattohov Ibrohimjon 82537 yangi 6192966 wikitext text/x-wiki {{Avtomatik taksonquti | nomi = Herpetogramma platycapna | olam = [[Hayvonlar]] | tip = [[Bo‘g‘imoyoqlilar]] | sinf = [[Hasharotlar]] | turkum = [[Lepidoptera]] | oila = [[Crambidae]] | tasvir = }} '''Herpetogramma platycapna''' — [[Crambidae]] oilasiga mansub [[kuya]] turi. Tur ilk bor 1897-yilda Edward Meyrick tomonidan tavsiflangan. Ushbu tur [[Malayziya]], [[Indoneziya]]ning [[Sulavesi]] orolida, [[Yangi Gvineya]], Keeling orollari va [[Avstraliya]]da uchraydi<ref name="Ghazali-2014">Ghazali, S. Z.; Md-Zain, B. M.; Maideen, H.; Maimon, A. & Yaakop, S. (2014). [http://journalarticle.ukm.my/8685/1/43_2_13.pdf "A first record of gregarious moth pest, ''Herpetogramma platycapna'' (Meyrick) of fern species, ''Angiopteris evecta'' (G. Forst.) Hoffm from Malaysia"]. ''Malaysian Society of Applied Biology''. '''43''' (2): 105–109.</ref><ref>{{cite web |last1=Nuss |first1=Matthias |last2=Landry |first2=Bernard |last3=Vegliante |first3=Francesca |last4=Tränkner |first4=Andreas |last5=Mally |first5=Richard |last6=Hayden |first6=James |last7=Bauer |first7=Franziska |last8=Segerer |first8=Andreas |last9=Li |first9=Houhun |last10=Schouten |first10=Rob |last11=Solis |first11=M. Alma |author-link11=Maria Alma Solis |last12=Trofimova |first12=Tatiana |last13=De Prins |first13=Jurate |last14=Speidel |first14=Wolfgang |name-list-style=amp |date=2003–2014 |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=GlobIZ search |website=Global Information System on Pyraloidea |accessdate=15 July 2014}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar}} {{Taxonbar |from=Q19597470}} {{Herpetogramma-stub}} qxr8c1eyvscxu4mitz5yi9hvh94urem