Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3017 31219 20180 2026-06-27T09:04:46Z Bekipediya 2189 /* O */ 31219 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Qartacha|Sarlavha=Ona|Tasvir=Lange-MigrantMother02.jpg|wikipedia=Ona|wiktionary=ona}} '''Ona''' bolani tuqqan, ulgʻaytirgan va/yoki bola oʻstirish uchun lozim tuxumdon ajratgan ayoldir. Onaning ijtimoiy, madaniy va diniy taʼriflari va rollari murakkabligi va farqlanishi tufayli bu atamaga universal taʼrif berish qiyin. Onaning erkak ekvivalenti [[ota]]dir. {{ABD}} == F == {{Q|Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.|[[Victor Hugo]]}} == J == {{Q|[[Jannat]] onalar oyoqlari ostidadir.|[[Muhammad|Muhammad ibn Abdulloh]]}} == O == {{Q|Ona haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, onalar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ona kabi inson, Bagʻdod kabi diyor boʻlmas.|[[Turk maqoli]]}} == X == {{Q|Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir.|[[Victor Hugo]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ona ming oʻqituvchiga arziydi.|Johann Herder}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Oila]] d3aznnjof3zr3tazqyea16dzqyv97gh 31220 31219 2026-06-27T09:04:59Z Bekipediya 2189 /* Manbalar */ 31220 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Qartacha|Sarlavha=Ona|Tasvir=Lange-MigrantMother02.jpg|wikipedia=Ona|wiktionary=ona}} '''Ona''' bolani tuqqan, ulgʻaytirgan va/yoki bola oʻstirish uchun lozim tuxumdon ajratgan ayoldir. Onaning ijtimoiy, madaniy va diniy taʼriflari va rollari murakkabligi va farqlanishi tufayli bu atamaga universal taʼrif berish qiyin. Onaning erkak ekvivalenti [[ota]]dir. {{ABD}} == F == {{Q|Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.|[[Victor Hugo]]}} == J == {{Q|[[Jannat]] onalar oyoqlari ostidadir.|[[Muhammad|Muhammad ibn Abdulloh]]}} == O == {{Q|Ona haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, onalar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ona kabi inson, Bagʻdod kabi diyor boʻlmas.|[[Turk maqoli]]}} == X == {{Q|Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir.|[[Victor Hugo]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ona ming oʻqituvchiga arziydi.|Johann Herder}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Oila]] dbggxbr9nli0btyehfb3jevn1ty23n4 31230 31220 2026-06-27T09:12:54Z Bekipediya 2189 /* O */ 31230 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Qartacha|Sarlavha=Ona|Tasvir=Lange-MigrantMother02.jpg|wikipedia=Ona|wiktionary=ona}} '''Ona''' bolani tuqqan, ulgʻaytirgan va/yoki bola oʻstirish uchun lozim tuxumdon ajratgan ayoldir. Onaning ijtimoiy, madaniy va diniy taʼriflari va rollari murakkabligi va farqlanishi tufayli bu atamaga universal taʼrif berish qiyin. Onaning erkak ekvivalenti [[ota]]dir. {{ABD}} == F == {{Q|Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.|[[Victor Hugo]]}} == J == {{Q|[[Jannat]] onalar oyoqlari ostidadir.|[[Muhammad|Muhammad ibn Abdulloh]]}} == O == {{Q|Ona haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, onalar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ona kabi inson, Bagʻdod kabi diyor boʻlmas.|[[Turk maqoli]]}} {{Q|Onangdan bosh tovlama, oshmasin dardi,<br />Sharaf toji erur oyogʻin gardi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == X == {{Q|Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir.|[[Victor Hugo]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ona ming oʻqituvchiga arziydi.|Johann Herder}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Oila]] djk12ljbrnugxllv0yzb8jipp8awztp 10 3199 31214 6530 2026-06-27T08:29:20Z Bekipediya 2189 Bekipediya [[Andoza:Vikiiqtibostillar]] sahifasini [[Andoza:Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar]]ga koʻchirdi 6530 wikitext text/x-wiki <div id="lang-4"> [[:af:|Afrikaancha]]&nbsp;&ndash; [[:sq:|Albancha]]&nbsp;&ndash; [[:ar:|العربية (Arabcha)]]&nbsp;&ndash; [[:hy:|Հայերեն (Armancha)]]&nbsp;&ndash; [[:az:|Ozarbayjoncha]]&nbsp;&ndash; [[:eu:|Baskcha]]&nbsp;&ndash; [[:bs:|Bosniyacha]]&nbsp;&ndash; [[:bg:|Български (Bolgarcha)]]&nbsp;&ndash; [[:ca:|Katalancha]]&nbsp;&ndash; [[:zh:|中文 (Xitoycha)]]&nbsp;&ndash; [[:hr:|Xorvatcha]]&nbsp;&ndash; [[:cs:|Chexcha]]&nbsp;&ndash; [[:da:|Dancha]]&nbsp;&ndash; [[:nl:|Niderlandcha]]&nbsp;&ndash; [[:eo:|Esperantocha]]&nbsp;&ndash; [[:et:|Estoncha]]&nbsp;&ndash; [[:fi:|Finncha]]&nbsp;&ndash; [[:fr:|Fransuzcha]]&nbsp;&ndash; [[:gl:|Galisiycha]]&nbsp;&ndash; [[:ka:|ქართულ (Gruzincha)]]&nbsp;&ndash; [[:de:|Olmoncha]]&nbsp;&ndash; [[:el:|Ελληνικά (Grekcha)]]&nbsp;&ndash; [[:he:|עברית (Ivritcha)]]&nbsp;&ndash; [[:hu:|Vengercha]]&nbsp;&ndash; [[:is:|Islandcha]]&nbsp;&ndash; [[:id:|Indonezcha]]&nbsp;&ndash; [[:it:|Italyancha]]&nbsp;&ndash; [[:ja:|日本語 (Yaponcha)]]&nbsp;&ndash; [[:ko:|한국어 (Koreyscha)]]&nbsp;&ndash; [[:ku:|Kurdcha]]&nbsp;&ndash; [[:li:|Limburgcha]]&nbsp;&ndash; [[:lt:|Litvacha]]&nbsp;&ndash; [[:ml:|മലയാളം (Malayalam)]]&nbsp;&ndash; [[:no:|Norvegcha (Bokmål)]]&nbsp;&ndash; [[:nn:|Norvegcha (Nynorsk)]]&nbsp;&ndash; [[:fa:|فارسی (Forscha)]]&nbsp;&ndash; [[:pl:|Polyakcha]]&nbsp;&ndash; [[:pt:|Portugalcha]]&nbsp;&ndash; [[:ro:|Rumincha]]&nbsp;&ndash; [[:ru:|Русский (Ruscha)]]&nbsp;&ndash; [[:sr:|Српски (Serbcha)]]&nbsp;&ndash; [[:sk:|Slovakcha]]&nbsp;&ndash; [[:sl:|Slovencha]]&nbsp;&ndash; [[:es:|Ispancha]]&nbsp;&ndash; [[:sv:|Shvedcha]]&nbsp;&ndash; [[:ta:|தமிழ் (Tamilcha)]]&nbsp;&ndash; [[:te:|తెలుగు (Telugucha)]]&nbsp;&ndash; [[:th:|ไทย (Taycha)]]&nbsp;&ndash; [[:tr:|Turkcha]]&nbsp;&ndash; [[:uk:|Українська (Ukraincha)]]&nbsp;&ndash; '''[[:uz:|Oʻzbekcha]]'''&nbsp;&ndash; [[:vi:Trang Chính|Vyetnamcha]]&nbsp;&ndash; [[:cy:|Valliycha]] </div><noinclude> </noinclude> frmsci9ec3x0lr2ru9qbrr5hug7etbm 0 3213 31198 26684 2026-06-26T14:14:53Z Bekipediya 2189 /* O */ 31198 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Rumi_Vignette_by_User_Chyah.jpg | wikipedia = Jaloliddin Rumiy }} '''Jaloliddin Rumiy''' (1207-yil 30-sentyabr — 1273-yil 17-dekabr) – dunyoning ulugʻ donishmandlaridan biri, benazir shoir va betakror bir mutafakkir, valiy inson. {{ABD}} == A == * Ablah [[doʻst]] [[dushman]]dan yomondir, yomon,<br>Ne hiylani bilsa, ishlatar oson<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Agar [[baxt]]-[[saodat]] istasang, [[gʻurur]], [[manmanlik]]dan yiroq boʻl, [[hikmatli soʻzlar]]ni sokinlik bilan tingla, [[takabburlik]], [[adovat]], [[ginachilik]]dan hazar qil. [[Qaygʻu]]-[[alam]]lar ustingga hujum etsalar, bu hujumlarga oʻz [[adab]]sizliging sababchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Agar bizni va roziligimizni istasang, buning [[koʻngil]]larni ishgʻol qilish bilan amalga oshishini unutma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}} * Agar sening koʻngling boʻlsa, [[koʻngil]] Kaʼbasini tavof ayla<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=30}}{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Ajal]] bilan yuzlashmasdan oldin beriladigan har narsangni berib qolishing lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == D == * [[Dono]]ga yondoshgil, qoch [[nodon]]dan san,<br />Hatto u xavflidir dono dushmandan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] havasi [[Alloh]]dan gʻofil qolishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Dili va tili bir bo‘lmagan inson yuz tilni bilsa ham tilsiz sanalgay<ref name="Rumiy-hikmat">{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/author/22 |title=Jaloliddin Rumiy hikmatlari |website=hikmatlar.uz |language=uz}}</ref>.}} == E == * Ey, birov qasdiga choh qazgan inson,<br />Oqibat oʻzingga qoʻyasan qopqon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * Ey inson, bu olamdagi junbush va dabdabaga aldanma! [[Uyqu]]da koʻrgan [[tush]]ingda vujuding qiyma-qiyma boʻlsa ham, qoʻrqma! Zero, bu [[dunyo (islom)|dunyo]] bir uyqudan iboratdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=79}}. * Ey inson, qoʻllaringdagi zanjirlarni yech, hur boʻl! Tokay [[oltin]]ning, zer-u zabarning asiri boʻlasan?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}} * Ey salomatlikni, tinch va rohatda umr kechirishni istagan odam, [[odob]]ga xilof soʻzlashdan, [[magʻrurlik]], [[takabbur]]likdan hazar qil. [[Hasad]], [[igʻvo]]dan qalbing pok boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. == G == * Goʻzallarning yuzi koʻzguda goʻzal koʻrinadi, [[inʼom]] va [[ehson]]ning goʻzalligi esa faqir va gʻariblar ila bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == H == * Haddidan oshmasin [[orzu]]ning koʻpi,<br />Togʻni koʻtarolmas bir somon choʻpi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. * Har [[sabr]]ning oxiri zafar,<br />Har achchiqning ketidan shakar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. == K == * Kechagina dono va aqlli edim, dunyoni oʻzgartirmoqchi edim! Bugun esa hakim va donishmandman. Shuning uchun [[nafs]]imni oʻzgartirmoqchiman<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. * Kimki [[doʻstlik]]ni xor aylabdi, uni qismat jazolagay — chiqib tutuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. * Kimsaki tark ayladi oʻz aslini,<br />Qayta izlar roʻzgʻorin vaslini<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Kumush]]ning tashqi koʻrinishi oppoq boʻlsa ham, qoʻlda va choʻntakda koʻp ushlansa, qora yuqtiradi. Shunga oʻxshash baʼzi odamlarning [[soʻz]]lari zohirida kumush kabi porloq va toza koʻrinsa ham, lekin [[qaygʻu]] va zarar keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Koʻp xafa boʻlma! Shuni yaxshi bilki, qancha yigʻlasang shuncha kulasan... Hamma narsani tugadi deb ham oʻylama!.. Qancha sevsang shuncha sevilasan... == I == * Insonlar [[kitob]] kabidir. Muqovasiga qarab aldanmang. Haqiqiy qiymatini oʻqishni boshlagach bilasiz<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Insonning yo so‘zlash uchun yaxshi so‘zi yoki sukut saqlay oladigan odobi bo‘lsin <ref name="Rumiy-hikmat"/>. == M == * [[Manmanlik]] va [[gʻurur]] botqoqligining quritilishi uchun bir murshidi komilning himmat va fayzi zarur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Ming xil [[odob]]ni [[ishq]]dan oʻqir jon,<br />Ularni [[maktab]]dan topolmas inson<ref name=":0" />. == N == * [[Neʼmat]]ga [[shukr]] etish oʻsha neʼmatning oʻzidan ham yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. == O == * [[Oltin]] ne uchun, jon ne uchun, inju marjon nedir? Bir [[sevgi]]ga sarflanmasa, bir sevgiliga fido qilinmasa...<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref> * [[Ona]] haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, [[ona]]lar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar<ref name=":0" />. * Oqil [[doʻst]]i bor kishining oynaga ehtiyoji yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Oddiy fikrla, oddiy qabul qil va oddiy yasha! Chunki haqiqat ham juda oddiydir<ref name="Rumiy-hikmat"/>.. == P == * [[Paygʻambar]]lar va ularning vorislari – [[avliyo]]lar, yaʼni komil inson boʻlganlar bashariyat niqobi bilan oʻralgan quyoshlardir. Ularning himoyasida boʻlki, senga doim yomonlik qiladigan [[nafs]]ingning qoʻlidan qutulasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == Q == * Qanday boʻlsang, shunday koʻrin, qanday koʻrinsang, shunday boʻl<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == R == * [[Ruh]] va [[nafs]] Majnun va uning tuyasi kabi boʻlib, biri olgʻa, ikkinchisi orqaga ketishni istaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. == S == * Sizga uzatilgan hamma qoʻlni tutavermang, chunki [[inson]] niqobidagi necha [[shayton]]lar bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * Sabr insonni maqsadiga eng tez olib boradigan yo‘l ko‘rsatuvchidir<ref name="Rumiy-hikmat"/>.. ==T== * Tilingdan oldin qalbingni tarbiya qil. Chunki so‘z qalbdan kelib, tildan chiqadi<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == U == * [[Umr]] ertangi kun [[orzu]]si bilan yashash, gʻofillik bilan janjal-suron qilish, joningni ayamay [[mehnat]] qilish bilan tugab boradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. ==Y== * Yo asling kabi ko‘rin, yo ko‘ringaning kabi bo‘l<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == Oʻ == * [[Oʻlim]] yoʻlda turib, bizni kutmoqda. Inson esa [[sayr]] qilish va [[umr]]ni behuda sarflash bilan ovora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. * O‘ylaring so‘zlaringga, so‘zlaring fe’lingga, fe’ling taqdiringga nuqs etadi. Go‘zal o‘yla, go‘zal yasha<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == Sh == * [[Sharq]] Haqni topdi, dunyodan kechib,<br />[[Gʻarb]] dunyo topdi, [[Alloh]]dan kechib<ref name=":0" />. * Shunday insonlarni koʻrdim ustida kiyimi yoʻq. Shunday kiyimlarni koʻrdim, ichida insoni yoʻq<ref name="Hayotimiz kengurulari" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1207-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1273-yilda vafot etganlar]] 6dzyz5qcsqat8s459rdkxt96gutorks 31218 31198 2026-06-27T09:04:11Z Bekipediya 2189 /* O */ 31218 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Rumi_Vignette_by_User_Chyah.jpg | wikipedia = Jaloliddin Rumiy }} '''Jaloliddin Rumiy''' (1207-yil 30-sentyabr — 1273-yil 17-dekabr) – dunyoning ulugʻ donishmandlaridan biri, benazir shoir va betakror bir mutafakkir, valiy inson. {{ABD}} == A == * Ablah [[doʻst]] [[dushman]]dan yomondir, yomon,<br>Ne hiylani bilsa, ishlatar oson<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Agar [[baxt]]-[[saodat]] istasang, [[gʻurur]], [[manmanlik]]dan yiroq boʻl, [[hikmatli soʻzlar]]ni sokinlik bilan tingla, [[takabburlik]], [[adovat]], [[ginachilik]]dan hazar qil. [[Qaygʻu]]-[[alam]]lar ustingga hujum etsalar, bu hujumlarga oʻz [[adab]]sizliging sababchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Agar bizni va roziligimizni istasang, buning [[koʻngil]]larni ishgʻol qilish bilan amalga oshishini unutma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}} * Agar sening koʻngling boʻlsa, [[koʻngil]] Kaʼbasini tavof ayla<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=30}}{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Ajal]] bilan yuzlashmasdan oldin beriladigan har narsangni berib qolishing lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == D == * [[Dono]]ga yondoshgil, qoch [[nodon]]dan san,<br />Hatto u xavflidir dono dushmandan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] havasi [[Alloh]]dan gʻofil qolishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Dili va tili bir bo‘lmagan inson yuz tilni bilsa ham tilsiz sanalgay<ref name="Rumiy-hikmat">{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/author/22 |title=Jaloliddin Rumiy hikmatlari |website=hikmatlar.uz |language=uz}}</ref>.}} == E == * Ey, birov qasdiga choh qazgan inson,<br />Oqibat oʻzingga qoʻyasan qopqon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * Ey inson, bu olamdagi junbush va dabdabaga aldanma! [[Uyqu]]da koʻrgan [[tush]]ingda vujuding qiyma-qiyma boʻlsa ham, qoʻrqma! Zero, bu [[dunyo (islom)|dunyo]] bir uyqudan iboratdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=79}}. * Ey inson, qoʻllaringdagi zanjirlarni yech, hur boʻl! Tokay [[oltin]]ning, zer-u zabarning asiri boʻlasan?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}} * Ey salomatlikni, tinch va rohatda umr kechirishni istagan odam, [[odob]]ga xilof soʻzlashdan, [[magʻrurlik]], [[takabbur]]likdan hazar qil. [[Hasad]], [[igʻvo]]dan qalbing pok boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. == G == * Goʻzallarning yuzi koʻzguda goʻzal koʻrinadi, [[inʼom]] va [[ehson]]ning goʻzalligi esa faqir va gʻariblar ila bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == H == * Haddidan oshmasin [[orzu]]ning koʻpi,<br />Togʻni koʻtarolmas bir somon choʻpi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. * Har [[sabr]]ning oxiri zafar,<br />Har achchiqning ketidan shakar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. == K == * Kechagina dono va aqlli edim, dunyoni oʻzgartirmoqchi edim! Bugun esa hakim va donishmandman. Shuning uchun [[nafs]]imni oʻzgartirmoqchiman<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. * Kimki [[doʻstlik]]ni xor aylabdi, uni qismat jazolagay — chiqib tutuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. * Kimsaki tark ayladi oʻz aslini,<br />Qayta izlar roʻzgʻorin vaslini<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Kumush]]ning tashqi koʻrinishi oppoq boʻlsa ham, qoʻlda va choʻntakda koʻp ushlansa, qora yuqtiradi. Shunga oʻxshash baʼzi odamlarning [[soʻz]]lari zohirida kumush kabi porloq va toza koʻrinsa ham, lekin [[qaygʻu]] va zarar keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Koʻp xafa boʻlma! Shuni yaxshi bilki, qancha yigʻlasang shuncha kulasan... Hamma narsani tugadi deb ham oʻylama!.. Qancha sevsang shuncha sevilasan... == I == * Insonlar [[kitob]] kabidir. Muqovasiga qarab aldanmang. Haqiqiy qiymatini oʻqishni boshlagach bilasiz<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Insonning yo so‘zlash uchun yaxshi so‘zi yoki sukut saqlay oladigan odobi bo‘lsin <ref name="Rumiy-hikmat"/>. == M == * [[Manmanlik]] va [[gʻurur]] botqoqligining quritilishi uchun bir murshidi komilning himmat va fayzi zarur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Ming xil [[odob]]ni [[ishq]]dan oʻqir jon,<br />Ularni [[maktab]]dan topolmas inson<ref name=":0" />. == N == * [[Neʼmat]]ga [[shukr]] etish oʻsha neʼmatning oʻzidan ham yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. == O == * [[Oltin]] ne uchun, jon ne uchun, inju marjon nedir? Bir [[sevgi]]ga sarflanmasa, bir sevgiliga fido qilinmasa...<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref> * [[Ona]] haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, [[ona]]lar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. * Oqil [[doʻst]]i bor kishining oynaga ehtiyoji yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Oddiy fikrla, oddiy qabul qil va oddiy yasha! Chunki haqiqat ham juda oddiydir<ref name="Rumiy-hikmat"/>.. == P == * [[Paygʻambar]]lar va ularning vorislari – [[avliyo]]lar, yaʼni komil inson boʻlganlar bashariyat niqobi bilan oʻralgan quyoshlardir. Ularning himoyasida boʻlki, senga doim yomonlik qiladigan [[nafs]]ingning qoʻlidan qutulasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == Q == * Qanday boʻlsang, shunday koʻrin, qanday koʻrinsang, shunday boʻl<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == R == * [[Ruh]] va [[nafs]] Majnun va uning tuyasi kabi boʻlib, biri olgʻa, ikkinchisi orqaga ketishni istaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. == S == * Sizga uzatilgan hamma qoʻlni tutavermang, chunki [[inson]] niqobidagi necha [[shayton]]lar bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * Sabr insonni maqsadiga eng tez olib boradigan yo‘l ko‘rsatuvchidir<ref name="Rumiy-hikmat"/>.. ==T== * Tilingdan oldin qalbingni tarbiya qil. Chunki so‘z qalbdan kelib, tildan chiqadi<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == U == * [[Umr]] ertangi kun [[orzu]]si bilan yashash, gʻofillik bilan janjal-suron qilish, joningni ayamay [[mehnat]] qilish bilan tugab boradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. ==Y== * Yo asling kabi ko‘rin, yo ko‘ringaning kabi bo‘l<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == Oʻ == * [[Oʻlim]] yoʻlda turib, bizni kutmoqda. Inson esa [[sayr]] qilish va [[umr]]ni behuda sarflash bilan ovora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. * O‘ylaring so‘zlaringga, so‘zlaring fe’lingga, fe’ling taqdiringga nuqs etadi. Go‘zal o‘yla, go‘zal yasha<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == Sh == * [[Sharq]] Haqni topdi, dunyodan kechib,<br />[[Gʻarb]] dunyo topdi, [[Alloh]]dan kechib<ref name=":0" />. * Shunday insonlarni koʻrdim ustida kiyimi yoʻq. Shunday kiyimlarni koʻrdim, ichida insoni yoʻq<ref name="Hayotimiz kengurulari" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1207-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1273-yilda vafot etganlar]] hyotstzxtlexsmn3zl7r3lwzerzcnr5 0 3240 31197 25118 2026-06-26T14:13:39Z Bekipediya 2189 /* B */ 31197 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Umar | Tasvir = Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg | wikipedia = Umar }} '''Umar ibn Xattob''' ({{taxminan}} 584-yil – 644-yil) – dastlabki toʻrt xalifadan ikkinchisi (hukmronlik yillari 634–644-yillar). {{ABD}} == A == * Agar bir kishi uyidan chiqayotganida [[gunoh]]i Tuhoma togʻidek boʻlsa, soʻng [[ilm]] eshitgach, [[Qoʻrquv|qoʻrqib]] [[gunoh]] qilishdan toʻxtasa, uyiga qaytganida unda [[gunoh]] qolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * Agar uch [[yomonlik]]dan saqlansang, [[yigitlik]]ning yomonligidan saqlanasan, bular – [[til]]ingning, farjingning va qorningning yomonligidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. * Agar [[yaxshilik]]ka burishning bironta yoʻli boʻlsa, moʻmin birodaringdan chiqqan soʻz haqida faqat yaxshi [[gumon]] qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * Agar [[yaxshilik]] oʻn qismdan iborat boʻlsa, toʻqqiztasi [[sukut]] qilishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * [[Alloh]]dan qoʻrqqan kimsa [[jahl]] qilmaydi va xohlagan har ishini bajaravermaydi. Agar [[oxirat]] boʻlmasa edi, [[dunyo (islom)|dunyoni]] bu tarzda koʻrmas edingiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=81}}. * [[Alloh]]ga [[taqvo]] qilish [[dushman]]ga qarshi eng afzal qurol va [[urush]]da eng yaxshi hiyladir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * [[Alloh]] xohlasa, bu [[dunyo (islom)|dunyoda]] beradi, xohlasa, [[oxirat]]ga qoldiradi. Alloh dargohidagi ajr-mukofotlar [[tavakkul]] qilganlar uchun dunyo manfaatlaridan yanada ustun va bitmas-tuganmasdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=81}}. == B == * Bir [[musulmon]]ning ogʻzidan chiqqan [[soʻz]]ni yomonga yoʻyma, sen u soʻzni [[yaxshilik]]ka yoʻyishga harakat qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Birodaringdan sen oʻylagandek [[foyda]] kelishi uchun uning ishini yaxshilab oʻrinlatib qoʻy!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}} * Biror kishini biron ishda senga itoatda [[Alloh]]ga [[gunoh]]kor boʻlgani uchun [[jazo]]lasang, uning itoatsizligi oʻsha ishda sening Allohga itoat qilishingdek boʻlsa, bas, uni [[jazo]]lamaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. * Birovning isloh boʻlishini istasang, avval oʻzingni tuzat{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Bizlar oʻnta [[halol]]ning toʻqqiztasini [[shubha]] yoki [[harom]]ga tushib qolamiz, degan qoʻrqinchda tark qildik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=50}}. * [[Boylik|Boy]] boʻlamanmi yoki [[Kambagʻallik|kambagʻal]], menga baribir, negaki, men uchun qay biri yaxshi ekanligini bilmayman. == D == * [[Dunyo]]ning azizligi mol bilan, [[oxirat]]ning azizligi solih [[amal]]lar bilan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. * [[Dunyo]]sini tark etib, faqat [[oxirat]]i uchun [[amal]] qilgan odam ham yoki oxiratini tark etib faqat dunyosi uchun amal qilgan odam ham sizlarning yaxshilaringiz emas. Balki unisiniyam, bunisiniyam ushlagan odam yaxshilaringizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. * [[Dushman]]ingdan uzoq boʻl!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}} * [[Doʻst]]ingdan ehtiyot boʻl, ishonchlisi mustasno. [[Alloh]]dan qoʻrqqangina ishonchli boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. * [[Doʻst]]lar bilan koʻrishib, gaplashib turinglar, [[gʻam]]-[[qaygʻu]]dan qutulishlaringga vosita boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == E == * [[Eʼtiqod]]ingizga koʻra yashamayotgan boʻlsangiz, yashayotganingiz kabi eʼtiqod qila boshlaysiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * Ey insonlar, [[ilm]] oʻrganinglar. [[Alloh taolo]]ning huzurida Uning oʻzi sevgan bir libos boʻlib, ilmning bir bobini oʻrgangan kishiga oʻsha libosni kiygizadi. Agar [[olim]] bir [[gunoh]] qilsa, libos undan olinmasligi uchun uch marta tanbeh beradi. Garchi bu gunohi vafotigacha davom etsa ham (libos yechib olinmay, tanbeh berilaveradi)<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=13}}. * Eng [[johil]] inson [[oxirat]]ini birovning dunyosi uchun sotgan kishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=80}}. == F == * Fojirlar bilan hamsuhbat boʻlma, ularning fujurlaridan oʻrganasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Foyda]]siz narsaga urinma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. == G == * [[Gunoh]] oldida najot arqonini mahkam ushla<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * [[Gunoh]] qilishdan tiyilish gunohga [[tavba]] qilishdan osonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == H == * Hamma ishlar – [[niyat]]larga yarasha. * Haqdan ayrilmangki, sizga haq egalarining joyi koʻrsatilgan. Har doim faqat [[haqiqat]] bilan hukm eting<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=36}}. * Hisob-kitob qilinmasdan oldin oʻzlaringni sarhisob qilib olinglar, tarozuda tortilmasdan oldin amallaringni tortib koʻringlar va hech bir amalingiz xufya qolmaydigan ulugʻ uchrashuvga tayyorlaninglar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=46-47}}. == I == * [[Itoat]] vaqtida oʻzingni xor tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Iymon]]ning uchdan biri [[hayo]], uchdan biri [[aql]], uchdan biri joʻmardlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. * Ishingda [[Alloh]]dan qoʻrqqanlar bilan [[maslahat]]lash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. == K == * Kim [[Alloh]]dan qoʻrqsa, Alloh uni saqlaydi. Kim Allohga [[tavakkal]] qilsa, Alloh unga kifoyadir. Kim Allohga [[shukr]] etsa, U unga ziyoda qiladi. Kim Allohga [[qarz]] bersa, unga [[ajr]]ini ato etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. * Kim bir [[hadis]]ni aytsa, keyin unga odamlar amal qilishsa, uni aytgan odamga amal qilgan kishining [[ajr]]i barobarida [[savob]] beriladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=16}}. * Kimki [[Alloh]]dan qoʻrqsa ([[taqvo]] qilsa), Alloh uni saqlaydi. Kim Allohdan [[umid]] qilsa, Alloh uni noumid qilmaydi. Kimki Alloh yoʻlida [[ehson]] qilsa, Alloh uning oʻrnini toʻldiradi. Shuning uchun taqvoni [[qalb]]ing tayanchi, diydang jilosi qil! Zero, [[niyat]]sizning amali, ezgusizning [[ajr]]i boʻlmas!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=41}}. * Kim oʻzini [[tuhmat]] qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Kim oʻz [[sir]]ini berkitsa, yaxshilik uning qoʻlidadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Kunduzlari [[roʻza]]dor, kechalari qoyim (bedor) boʻlgan mingta obidning oʻlimi halol-haromni ajrata oluvchi bir [[olim]]ning oʻlimidan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=16}}. == M == * Mening [[ayb]]larimni koʻrsatgan kimsani [[Alloh]] marhamatiga olsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == N == * [[Namoz]]ni zoe qilgan odamga [[islom]]da ulush yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == O == * [[Ochkoʻzlik]] – kambagʻallik, [[qanoat]] – boylikdir. Kimningki koʻzi odamlarning [[mol-mulk]]ida boʻlmasa, ularga muhtoj boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. == Q == * [[Qabr]]lar oldida odob bilan tur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Qurʼon]]ga gʻilof, [[ilm]]ga manba boʻling. [[Alloh]]dan kunlik [[rizq]]ingizni soʻrang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=92}}. * [[Quruqlik]] va [[dengiz]]da yoʻl topadigan miqdorda [[yulduz]]lar ilmini oʻrganing, qolganidan oʻzingizni tiying<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. == S == * Sening najotingga xayrixoh boʻlmagan kishidan hojatingni soʻrama<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Sizning ustingizda [[namoz]] bor. Namoz [[islom]]ning avvalidir va [[din]]ingizdan yoʻqotadigan soʻnggi narsangiz ham namozdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. * [[Sukut]] — insonning eng harir libosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == T == * [[Tavba]]ngning toʻgʻri boʻlishi [[gunoh]]ingni bilish bilan, [[amal]]ingning toʻgʻri boʻlishi [[magʻrurlik]]dan voz kechishing bilan, [[shukr]]ingning toʻgʻri boʻlishi kamchiligingni bilishing bilandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=155}}. == U == * Uchta ish sen haqingda [[doʻst]]ingda yaxshi [[fikr]] hosil qiladi: uni [[salom]] bilan qarshi olishing, [[majlis]]da joy berishing, uni u yaxshi koʻradigan [[ism]]lar bilan chaqirishing<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == X == * Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi<ref name=":0" />. == Y == * Yolgʻon [[qasam]] ichishni yengil sanama, uning sababidan [[Alloh]] seni halok qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Yomon avomga aralashishdan koʻra uzlatda [[rohat]] bor!<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == Oʻ == * Oʻzingga doimo rost [[soʻz]]larni ixtiyor qil, agar-da seni [[rostlik]] oʻldirsa ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Oʻzingga sodiq [[doʻst]]lar tanla, ular panohida yashaysan, chunki ular kengchilikda ziynat, qiyinchilikda qalqondirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=168-169}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:584-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:644-yilda vafot etganlar]] ca6t26lp8jq2med8i02la5huk5oyl9r 31231 31197 2026-06-27T09:13:34Z Bekipediya 2189 /* X */ 31231 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Umar | Tasvir = Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg | wikipedia = Umar }} '''Umar ibn Xattob''' ({{taxminan}} 584-yil – 644-yil) – dastlabki toʻrt xalifadan ikkinchisi (hukmronlik yillari 634–644-yillar). {{ABD}} == A == * Agar bir kishi uyidan chiqayotganida [[gunoh]]i Tuhoma togʻidek boʻlsa, soʻng [[ilm]] eshitgach, [[Qoʻrquv|qoʻrqib]] [[gunoh]] qilishdan toʻxtasa, uyiga qaytganida unda [[gunoh]] qolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * Agar uch [[yomonlik]]dan saqlansang, [[yigitlik]]ning yomonligidan saqlanasan, bular – [[til]]ingning, farjingning va qorningning yomonligidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. * Agar [[yaxshilik]]ka burishning bironta yoʻli boʻlsa, moʻmin birodaringdan chiqqan soʻz haqida faqat yaxshi [[gumon]] qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * Agar [[yaxshilik]] oʻn qismdan iborat boʻlsa, toʻqqiztasi [[sukut]] qilishdadir{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * [[Alloh]]dan qoʻrqqan kimsa [[jahl]] qilmaydi va xohlagan har ishini bajaravermaydi. Agar [[oxirat]] boʻlmasa edi, [[dunyo (islom)|dunyoni]] bu tarzda koʻrmas edingiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=81}}. * [[Alloh]]ga [[taqvo]] qilish [[dushman]]ga qarshi eng afzal qurol va [[urush]]da eng yaxshi hiyladir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * [[Alloh]] xohlasa, bu [[dunyo (islom)|dunyoda]] beradi, xohlasa, [[oxirat]]ga qoldiradi. Alloh dargohidagi ajr-mukofotlar [[tavakkul]] qilganlar uchun dunyo manfaatlaridan yanada ustun va bitmas-tuganmasdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=81}}. == B == * Bir [[musulmon]]ning ogʻzidan chiqqan [[soʻz]]ni yomonga yoʻyma, sen u soʻzni [[yaxshilik]]ka yoʻyishga harakat qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Birodaringdan sen oʻylagandek [[foyda]] kelishi uchun uning ishini yaxshilab oʻrinlatib qoʻy!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}} * Biror kishini biron ishda senga itoatda [[Alloh]]ga [[gunoh]]kor boʻlgani uchun [[jazo]]lasang, uning itoatsizligi oʻsha ishda sening Allohga itoat qilishingdek boʻlsa, bas, uni [[jazo]]lamaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. * Birovning isloh boʻlishini istasang, avval oʻzingni tuzat{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Bizlar oʻnta [[halol]]ning toʻqqiztasini [[shubha]] yoki [[harom]]ga tushib qolamiz, degan qoʻrqinchda tark qildik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=50}}. * [[Boylik|Boy]] boʻlamanmi yoki [[Kambagʻallik|kambagʻal]], menga baribir, negaki, men uchun qay biri yaxshi ekanligini bilmayman. == D == * [[Dunyo]]ning azizligi mol bilan, [[oxirat]]ning azizligi solih [[amal]]lar bilan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. * [[Dunyo]]sini tark etib, faqat [[oxirat]]i uchun [[amal]] qilgan odam ham yoki oxiratini tark etib faqat dunyosi uchun amal qilgan odam ham sizlarning yaxshilaringiz emas. Balki unisiniyam, bunisiniyam ushlagan odam yaxshilaringizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. * [[Dushman]]ingdan uzoq boʻl!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}} * [[Doʻst]]ingdan ehtiyot boʻl, ishonchlisi mustasno. [[Alloh]]dan qoʻrqqangina ishonchli boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. * [[Doʻst]]lar bilan koʻrishib, gaplashib turinglar, [[gʻam]]-[[qaygʻu]]dan qutulishlaringga vosita boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == E == * [[Eʼtiqod]]ingizga koʻra yashamayotgan boʻlsangiz, yashayotganingiz kabi eʼtiqod qila boshlaysiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * Ey insonlar, [[ilm]] oʻrganinglar. [[Alloh taolo]]ning huzurida Uning oʻzi sevgan bir libos boʻlib, ilmning bir bobini oʻrgangan kishiga oʻsha libosni kiygizadi. Agar [[olim]] bir [[gunoh]] qilsa, libos undan olinmasligi uchun uch marta tanbeh beradi. Garchi bu gunohi vafotigacha davom etsa ham (libos yechib olinmay, tanbeh berilaveradi)<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=13}}. * Eng [[johil]] inson [[oxirat]]ini birovning dunyosi uchun sotgan kishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=80}}. == F == * Fojirlar bilan hamsuhbat boʻlma, ularning fujurlaridan oʻrganasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Foyda]]siz narsaga urinma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. == G == * [[Gunoh]] oldida najot arqonini mahkam ushla<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * [[Gunoh]] qilishdan tiyilish gunohga [[tavba]] qilishdan osonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == H == * Hamma ishlar – [[niyat]]larga yarasha. * Haqdan ayrilmangki, sizga haq egalarining joyi koʻrsatilgan. Har doim faqat [[haqiqat]] bilan hukm eting<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=36}}. * Hisob-kitob qilinmasdan oldin oʻzlaringni sarhisob qilib olinglar, tarozuda tortilmasdan oldin amallaringni tortib koʻringlar va hech bir amalingiz xufya qolmaydigan ulugʻ uchrashuvga tayyorlaninglar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=46-47}}. == I == * [[Itoat]] vaqtida oʻzingni xor tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Iymon]]ning uchdan biri [[hayo]], uchdan biri [[aql]], uchdan biri joʻmardlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. * Ishingda [[Alloh]]dan qoʻrqqanlar bilan [[maslahat]]lash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. == K == * Kim [[Alloh]]dan qoʻrqsa, Alloh uni saqlaydi. Kim Allohga [[tavakkal]] qilsa, Alloh unga kifoyadir. Kim Allohga [[shukr]] etsa, U unga ziyoda qiladi. Kim Allohga [[qarz]] bersa, unga [[ajr]]ini ato etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. * Kim bir [[hadis]]ni aytsa, keyin unga odamlar amal qilishsa, uni aytgan odamga amal qilgan kishining [[ajr]]i barobarida [[savob]] beriladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=16}}. * Kimki [[Alloh]]dan qoʻrqsa ([[taqvo]] qilsa), Alloh uni saqlaydi. Kim Allohdan [[umid]] qilsa, Alloh uni noumid qilmaydi. Kimki Alloh yoʻlida [[ehson]] qilsa, Alloh uning oʻrnini toʻldiradi. Shuning uchun taqvoni [[qalb]]ing tayanchi, diydang jilosi qil! Zero, [[niyat]]sizning amali, ezgusizning [[ajr]]i boʻlmas!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=41}}. * Kim oʻzini [[tuhmat]] qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Kim oʻz [[sir]]ini berkitsa, yaxshilik uning qoʻlidadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Kunduzlari [[roʻza]]dor, kechalari qoyim (bedor) boʻlgan mingta obidning oʻlimi halol-haromni ajrata oluvchi bir [[olim]]ning oʻlimidan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=16}}. == M == * Mening [[ayb]]larimni koʻrsatgan kimsani [[Alloh]] marhamatiga olsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == N == * [[Namoz]]ni zoe qilgan odamga [[islom]]da ulush yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == O == * [[Ochkoʻzlik]] – kambagʻallik, [[qanoat]] – boylikdir. Kimningki koʻzi odamlarning [[mol-mulk]]ida boʻlmasa, ularga muhtoj boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. == Q == * [[Qabr]]lar oldida odob bilan tur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Qurʼon]]ga gʻilof, [[ilm]]ga manba boʻling. [[Alloh]]dan kunlik [[rizq]]ingizni soʻrang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=92}}. * [[Quruqlik]] va [[dengiz]]da yoʻl topadigan miqdorda [[yulduz]]lar ilmini oʻrganing, qolganidan oʻzingizni tiying<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. == S == * Sening najotingga xayrixoh boʻlmagan kishidan hojatingni soʻrama<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Sizning ustingizda [[namoz]] bor. Namoz [[islom]]ning avvalidir va [[din]]ingizdan yoʻqotadigan soʻnggi narsangiz ham namozdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. * [[Sukut]] — insonning eng harir libosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == T == * [[Tavba]]ngning toʻgʻri boʻlishi [[gunoh]]ingni bilish bilan, [[amal]]ingning toʻgʻri boʻlishi [[magʻrurlik]]dan voz kechishing bilan, [[shukr]]ingning toʻgʻri boʻlishi kamchiligingni bilishing bilandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=155}}. == U == * Uchta ish sen haqingda [[doʻst]]ingda yaxshi [[fikr]] hosil qiladi: uni [[salom]] bilan qarshi olishing, [[majlis]]da joy berishing, uni u yaxshi koʻradigan [[ism]]lar bilan chaqirishing<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == X == * [[Xotin]]larga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. == Y == * Yolgʻon [[qasam]] ichishni yengil sanama, uning sababidan [[Alloh]] seni halok qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Yomon avomga aralashishdan koʻra uzlatda [[rohat]] bor!<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == Oʻ == * Oʻzingga doimo rost [[soʻz]]larni ixtiyor qil, agar-da seni [[rostlik]] oʻldirsa ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Oʻzingga sodiq [[doʻst]]lar tanla, ular panohida yashaysan, chunki ular kengchilikda ziynat, qiyinchilikda qalqondirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=168-169}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:584-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:644-yilda vafot etganlar]] 1y9jhcl9c9bm2qbt9d2d6ysutp1b62v 0 3608 31222 25156 2026-06-27T09:07:39Z Bekipediya 2189 /* Q */ 31222 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Mahatma-Gandhi,_studio,_1931.jpg | wikipedia = Maxatma Gandi }} '''Maxatma Gandi''' ''(1869-yil 2-oktabr, Gujarot — 1948-yil 30-yanvar, Dehli)'' — Hindiston milliy-ozodlik harakati rahbarlaridan biri, taniqli mutafakkir. {{ABD}} == A == * Agar [[yolgʻon]]chi boʻlganimda, bolalarni toʻgʻri gapirishga oʻrgatishdagi barcha urinishlarim zoe ketgan boʻlardi. Men oʻzim bilan yonma-yon yashayotgan oʻgʻil va qizlar uchun har doim jonli misol boʻlishim kerakligini tushunib yetdim<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Agar oʻzingni baʼzi oʻrinlarda [[odob]]siz, [[tarbiya]]siz deb his qilsang, shuning oʻzi sening [[odob]]li shaxs ekanligingni bildiradi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Aql]] har qanday hissiylik sarchashmalarida joylashgan boʻladi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == B == * Barcha masalalarda har qanday odamning [[vaʼda]]siga [[Ishonch|ishonsa]] boʻladi, ammo [[pul]] masalasi bundan mus­tasno<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bizni muntazam [[harakat]]ga undovchi ichki turtki mavjud. Bu — qiziquvchanlikdir. [[Natija]]ni yoki oʻz [[imkoniyat]]imizni bilishga bʻlgan qiziqish. Birgina kichik qadam ulkan rejani amalga oshirishi va siz birinchi qadamni hoziroq tashlashingiz mumkin<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Bir xil toifa kishilar oʻz fuqarolarini kamsitib, buni sharaf deb bilishlari menga hamisha aql bovar qilmaydigan hol boʻlib tuyuladi{{sfn|Voronsov|1989|p=40}}. * Bizning [[nafs]]imiz shunchalik kuchliki, uni ham ichkaridan, ham tashqaridan qatʼiy qoidalarga solgan taqdirdagina tiyish mumkin<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bolalarning ruhiy tarbiyasi ularning jismoniy va [[aql]]iy [[tarbiya]]siga qaraganda ancha qiyin ish... [[Ruh]]ni rivojlantirish — feʼl-atvorini shakllantirish demakdir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bolalar orasida boʻlganimda oʻzimni dunyodagi eng [[baxt]]li odam deb bilaman<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Bugun biz tashlayotgan qadam [[kelajak]]ning ibtidosidir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi">[https://kh-davron.uz/yangiliklar/muborak-kin/mahatma-gandi-hikmatlari.html Xurshid Davron kutubxonasi]</ref>. == D == * [[Dovyuraklik]] boshqa yaxshi fazilatlarning oʻsishi uchun albatta zarur. Axir [[mard]] boʻlmay turib, [[adolat]] izlash yoki [[muhabbat]]ni ardoqlab asrash mumkinmi?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}} == H == * [[Haqiqat]] yoʻlida, tabiiyki, [[gʻazab]], xudbinlik, [[naf­rat]] kabi narsalar gʻoyib boʻladi. Aks holda unga erishishning iloji boʻ­l­maydi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Hayot]] ipining uchi [[Xudo]]ning qoʻlida ekan, nima uchun bu [[hayot]]ni Unga ishonmaslik kerak<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Hayot]]ingda boʻlishini xohlaydigan eng katta oʻzgarish sen oʻzing boʻlishing kerak<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Oʻlsang kim yigʻlaydi?|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. * [[Hayot]]ni tezlashtirishdan koʻra boshqa muhim ishlar ham bor<ref name="Samaradorlikning 21 yoʻli">{{Kitob manbasi|title=Samaradorlikning 21 yoʻli|author=Brayan Treysi|publisher=Asaxiy books|year=2020|location=Toshkent|pages=92}}</ref>. == J == * Jazolashdan koʻra kechirmaklik [[mardlik]]dir. Ojiz odam kechirolmaydi. [[Afv]] etish kuchlilar fazilatidir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == K == * Koʻpchilik qonuni [[vijdon]] ishida ketmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == M == * Men umrim davomida ixlosmandlarimga qaraganda tanqidchi [[doʻst]]larimdan, ayniqsa ularning [[tanqid]]i muloyim va doʻstona suxan bilan izhor etilganida koʻproq foyda olganman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * Modomiki men jamoat xizmatiga boshim bilan shoʻngʻib ketgan ekanman, buning sababi mening oʻzimni anglashga boʻlgan intilishimdan iborat edi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[w:Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] gʻoyat dilbar­ inson ekanligini bilib, hay­ratdan yoqa ushladim<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == N == * Nafratsiz biron narsadan voz kechish uzoqqa bormaydi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Notinchlikda [[tinchlik]]ka erishib boʻlmaydi. [[Tinchlik]]ni asrash qushqoʻnmas tikanaklari orasidan mevasini terish degani. Men bu masalaga qanchalik chuqur yondashsam, ich-ichimda qatʼiy bir xulosa tugʻiladi: “[[Tinchlik]]ni asrash — bosh insoniy burch!<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" /> == O == * Odamlar orasida yursang-u, sendan [[axloq]] atirining xushboʻy hidi taralib tursa, qanday chiroyli!<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" /> * Odam tayyorgarlikni [[hayot]]ining soʻnggi pogʻonasiga tashlab qoʻyar ekan, u oʻzini oʻzi anglash darajasiga yetmaydi, balki shunday bir keksalikka yetishadiki, bu keksalik ikkinchi, ammo endi achinarli bir bolalik bilan teng boʻlib, u atrofdagilar uchun malollik keltirishdan boshqa narsaga arzimaydi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Ojizlar kechirishni bilishmaydi. Kechira olish — kuchlilarga xos [[fazilat]]. Kechirimlilik — ruhiy kamolot belgisi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == Q == * Qandaydir sitam yetsa, bu bizning [[gunoh]]larimiz uchun berilgan jazo ekani haqidagi [[fikr]] meni [[gʻa­zab]]ga minishdan saqlab turardi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * Quyoshning yoki oyning goʻzalligiga mahliyo boʻlganimda, [[qalb]]imdan [[Alloh|Yaratganga]] shukronalar aytaman<ref>{{Kitob manbasi|year=2019|author=Robin Sharma|title=Eng sara asarlari|others=Ferrari sotgan rohib|publisher="ILM-ZIYO-ZAKOVAT" nashriyoti|location=Toshkent|pages=512|}}</ref>. * Qoʻrqoq [[sevgi]] izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. == S == *Sen dunyoni qanday koʻrishni xohlasang, shunga koʻra, avvalo oʻzing oʻzgar<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *[[Savol]]ning kuchi shundaki, u inson kamolotining negizidir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. * [[Sivilizatsiya]] soʻzining tom maʼnasi [[ehtiyoj]]larning kuchayishi emas, balki oʻz xohishlarini ixtiyoriy va yaxshi oʻylagan holda tiyishdan iboratdir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}. *Sizning [[eʼtiqod]]ingiz — sizdagi oʻy-xayollarning poydevoridir. Siz gapirayotgan gap — kechinmalarning mevasi va mavridi kelib, bu soʻzlar muntazam [[harakat]]ga, [[harakat]]imiz doimiy [[odat]]ga aylanadi. Bizning qadr-qimmatimiz [[odat]]larimizga koʻra belgilanadi. Qadr-qimmatimiz esa [[taqdir]]imizga aylanadi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == T == *[[Tinchlik]] — bu [[tinchlik]] uchun mukofot<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *[[Tinchlik]]ning zafarlari [[urush]]ning [[gʻalaba]]sidan shavkatlidir<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. *Toʻgʻri, men bolaligimdanoq zehnli va aqlli edim, oʻqishda ham mening oldimga tushadigani yoʻq edi,­ ammo oʻzim toʻgʻrimda maqtov soʻzlar aytish axloqimga toʻgʻri kelmasdi. Zero, hayotda erishgan katta-kichik muvaffaqiyatlarim-u siyosiy gʻalabalarim bejiz qoʻlga kiritilmaganini oʻquvchilarim oʻzlari anglab olishlariga toʻliq ishonaman<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == Sh == *“Shuncha yoʻldan Angliyadek mamlakatga kelar ekansiz, sal durustroq kiyinib olsangiz boʻlmasmidi?” degan savolga Gandi:<br>— “Men ona Hindistonimning jonli timsoliman, sizlar ikki yuz yildan beri talayverib, diyorimni shu holga soldingiz”, deb javob beradi<ref name="Xurshid_Davron_kutubxonasi" />. == Oʻ == *Oʻzimiz topshirmasak, hech kim bizdan oʻz-oʻzimizni [[hurmat]] qilish hissini tortib ololmaydi<ref name="Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi">{{Kitob manbasi |title=Muvaffaqiyatli insonlarning 7 koʻnikmasi |author=Stiven Kovi |language=Oʻzbek |publisher="QAQNUS MEDIA" nashriyoti |location=Toshkent |pages=380 |year=2020 |origyear=1989 |others=Orifaxon Gʻulomova tarjimasi}}</ref>. *Oʻz [[til]]ini idora qilolmagan odamda [[haqiqat]] boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1869-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1948-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Hindistonliklar]] gbg39azt8r1e4upqeycoiig5ye1j45c 0 3614 31192 20072 2026-06-26T14:09:39Z Bekipediya 2189 /* H */ 31192 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Biruni-russian.jpg | wikipedia = Abu Rayhon Beruniy }} '''Abu Rayhon Beruniy''' ''(4-sentyabr 973-yil, Kat, Xorazm, – 13-dekabr 1048-yil, Gʻazna)'' – Islom oltin davrining zabardast Xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. Gʻarb tillarida uning ismi '''Aliboron''' deb ham atalgan. {{ABD}} == A == * [[Asalari]]lar ham oʻz jinsidan boʻlaturib ishlamay, uyadagi asalni bekorga yeb yotadiganlarini oʻldirib tashlaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. == B == * [[Bilim]]ning shundayki, u yalangʻoch boʻlganingda ham oʻzing bilan qoladi uni hammomga kirganingda suv ham yoʻqota olmaydi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Bilim]] – qaytarish va takrorlash mevasidir<ref name=":1" />. * [[Bilim]]siz kishilarning koʻngli xurofotga moyil boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. * Bugunning chorasini koʻrib, ertaga ehtiyoji qolmagan kishi aqllidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Bu kunning tadbiri [[sabab]]li ertaning tadbiriga [[ehtiyoj]]i qolmagan kishi [[aql]]lidur<ref name=":1" />. * Buzuq [[niyat]]li va yomon [[axloq]]li kishilar oʻrtaga kirib olishi bilan ish toʻgʻri boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * [[Donishmand]] va [[olim]]larning [[xulq]]laridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * [[Doʻstlik|Doʻstlar]] va xayrixohlik qiluvchilar yomonni yaxshi qilib koʻrsatishga, xalal yetadigan yoʻlni toʻsishga, goʻzallikni izhor etishga va [[yaxshilik]]larga nisbat berishga tirishadilar<ref name=":1" />. == F == * Fanlarning foydasi ular yordamida oltin va kumushlarni qoʻlga kiritish emas, balki ular tufayli zarur narsalarga erishishdir<ref name=":1" />. == H == * Haddan ortiq [[gʻazab]] [[vahshiylik]] keltiradi va bevaqt qilingan lutf [[obroʻ]]ni ketkazadi<ref name=":0" />. * Har bir kun uchun haq va [[haqiqat]] hozir narsa<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Har bir yangi narsada [[lazzat]] bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * [[Hasad]] bilan [[gʻazab]] ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli [[hayot]]larni xira va kuduratli qilib yuboradi<ref name=":0" />. * Hatto (dehqonlar) oyga qarab urugʻlar sochish, ekish, koʻchatlar oʻtqazish, payvand qilish va changlatish, hayvonlarni urchitish va boshqa [[vaqt]]larni aniqlaydilar<ref name=":1" />. * Hayvonlarning tabiatlarida kushandalaridan [[nafrat]]lanish, [[dushman]]dan oʻzini qoʻriqlash bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == I == * Ikkala daʼvogar rozi boʻlishibdi-yu, [[qozi]] rozi boʻlmabdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * [[Ilm]]ning turi koʻp. Ularning soni yanada ortadi, qachon-ki insonlar [[ilm]]ga eʼtibor bersa va ziyolilarni qadrlasa. Bu ishni eng birinchi qilishi kerak boʻlganlar – rahbarlardir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Inson oʻz suratini oʻzgartirishdan ojiz boʻlsa ham, tilsiz hayvondan orqada qolishni istamasa, [[nafs]]ni tozalashdan ojiz boʻlmaydi<ref name=":1" />. == J == * Jonli mavjudotning barchasi, shu jumladan insonning oʻzi ham, tabiiy ravishda paydo boʻlgan va u tabiatning rivojlanishi va oʻzgarishining natijasi hisoblanadi<ref name=":1" />. * Joʻrttaga oʻz soʻzida turib olgan bilimsiz kishi bilan [[bahs]]lashish na maqsad egasiga va na maqsadga biror foyda yetkazmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == K == * Kimda kim oʻz izlanishlarining afzalligi qonuniyatlarini izlab topishda deb bilarkan, ul albatta, hamisha oʻz qarashlarini amalda isbotlash yoʻlidan boradi<ref name=":1" />. * Kishini koʻngli kelishgan va tartibli har narsaga qiziqadi, tartibsiz narsalardan [[nafrat]]lanadi<ref name=":1" />. * Kishi oʻz [[mehnat]] va [[mashaqqat]] chekishlari jarayonida garchi u insonlarning eng [[aql]]lisi va eng ziyraga boʻlsa ham, hamisha shodu xursandlikni [[orzu]] qilib, sevinch keltiradigan narsalarga moyil boʻladi va [[yolgʻon]] koʻriladigan narsalardan tortinadi...<ref name=":1" /> * [[Komil]] narsa ortiqchalikni ham, kamchilikni ham qabul etmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. * Koʻz bilan koʻrgan eshitgandan afzalroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Mardi maydon shunday odam boʻladiki, ertayu-kech [[dushman]]ga zararu, [[Doʻstlik|doʻstga]] foyda keltiradi<ref name=":1" />. * [[Minnat]] qilish berilgan [[xayr-ehson|ehson]]ni yoʻqqa chiqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == N == * [[Neʼmat]]ning qadri u yoʻqolgandagina bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == O == * Odamgarchiligi bor [[mard]] kishi oʻzidan va oʻziniki ekanligiga hech kim tortishib oʻtirmaydigan narsadan boshqasiga egalik qilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Odamlarning tuban darajalisi ham oʻzidan tubanroq boʻlgan birovga egalik va raislik qilishdan xoli emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Odamlar bilmagan narsalariga [[dushman]]lik koʻzi bilan qaraydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Odamlar yoqtirgan kishilari tarafini olib, yomon koʻrgan kishilarini [[taʼna]] qilishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == T == * [[Tenglik]] hukm surgan joyda sotqin, aldamchi ehtiroslar, gʻam-gʻussa boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Til]]larning turlicha boʻlishiga sabab — odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, bir-biridan uzoq turishi, ularning har birida bir-biriga [[ehtiyoj]] tugʻilishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. == U == * Ulugʻ hodisalar har vaqt yuz beravermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == Y == * [[Yolgʻon]]chilikdan chetlanib, [[rostgoʻylik]]ka yopishgan kishini boshqa odam u yoqda tursin, yolgʻonchining oʻzi ham sevib maqtaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * [[Yolgʻon]]chilik kishini [[adolat]]dan yuz oʻgirtiradi<ref name=":1" />. * [[Yomonlik]]ni shaxobchalari koʻp boʻlsa ham, ularning asosi tamaʼ, [[gʻazab]] va ilmsizlikdir<ref name=":1" />. * Yunon [[faylasuf]]lari avom xalqi uchun emas, balki yuqori tabaqalari uchun usul va qoidalar ishlab chiqqanlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == Oʻ == * Oʻz istagiga erishishga [[taqdir]] yordam bermagan kishiga [[malomat]] qilinmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:973-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1048-yilda vafot etganlar]] 965es772q0b2xtx2f23fsyac1q06c6q 0 3632 31229 24752 2026-06-27T09:12:21Z Bekipediya 2189 /* O */ 31229 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Jami_poet.jpg | wikipedia = Jomiy }} '''Jomiy''' yoki '''Abdurahmon Jomiy''' (asl ismi: '''Nuriddin Abdurahmon ibn Ahmad''')''(7-noyabr 1414-yil, Jom; 9-noyabr 1492-yil, Hirot)'' – fors-tojik shoiri, naqshbandiylik tariqatining yirik vakili. {{ABD}} == A == * [[Adovat]] tigʻini koʻtargan kishi adovat tigʻidan halok boʻladi<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. * Agar mezbon dasturxon atrofida oʻzini hamma [[neʼmat]]lardan baland tutsa, uning nonidan oʻz jigaring aʼlo va uning sharbatidan oʻz qoning bajo<ref name=":0" />. * Agar och boʻlsang, har qanday osh-non senda qattiq [[ishtaha]] qoʻzgʻatadi. Sen bilan oʻtirgan ulfatlaringda esa [[ishtaha]]ng senga nisbatan [[nafrat]] uygʻotadi<ref name=":0" />. == B == * Bir shoir oʻqidi bemaza gʻazal,<br />Dedikim, alifsiz yozdim, bu aʼlo.<br />Dedimki, eng yuksak [[sanʼat]] boʻlurdi,<br />Sheʼring soʻzlari ham boʻlmasa aslo<ref name=":0" />. * [[Boylik]]dan kerilmoq — aqldan nari,<br />Chunki u oʻtkinchi bulut singari<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. == D == * [[Dono]] suhbatidan bosh tortsa [[nodon]],<br />Davrondan [[yaxshilik]] koʻrmas hech qachon<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] bir matokim, uning ketidan [[hirs]] qoʻyib yurmagil, oʻtgil yuzidan<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. * Dunyoda [[doʻst]]ing kim, [[dushman]]ing kim – boq,<br />Ishlaring hisob et, yozilmish qandoq<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == E == * Erta tongda ogʻzing­­ga biror luqma ovqat tiqmay eshikdan chiqma, chunki toʻqlik xushmuomala va chuqur [[mulohaza]] moyasi, ochlik esa yengiltaklik va [[aql]]sizlik doyasidir<ref name=":0" />. == F == * Faqat foydasi tegadigan [[ilm]]ni olish kerak, foydasiz [[fazilat]]dan qochmoq va faqat zarur narsaga quloq ochmoq lozim<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://ziyouz.uz/hikmatlar/aforizmlar/abdurahmon-jomiy-hikmatlaridan/%7C|title=Ziyouz.uz — Ziyo istagan qalblar uchun!}}</ref>. == H == * Hammadan balanddir [[ona]] mansabi<ref name=":1" />. * Hammaga omonlik istaguvchi boʻl,<br />Shunda [[adovat]]ga qolmagay hech yoʻl<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Har kimdan istama [[doʻst]]-oshnolik,<br />Har oshnadan kutma sen roʻshnolik<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == K == * [[Kibr]]sizlik lofin urma, uni koʻrmoqdan koʻra qorongʻu tunda chumolining izini koʻrmoq osonroqdir<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Kimning qoʻlida quyidagi besh narsa jilovi boʻlsa, yaxshi hayotining garovi boʻlur: birinchisi – tansihatlik, ikkinchisi – omonlik, uchinchisi – [[rizq]]ining moʻlligi, toʻrtinchisi – sodiq [[doʻst]] va beshinchisi – farogʻat. Kimki shu besh narsadan mahrum etilgan – xush hayot eshigi uning oldida bekilgan<ref name=":0" />. * Kim tortsa [[adovat]] qilichin qindan,<br />Adovat tigʻidan boʻladi halok<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. * Kichiklarga [[hazil]]-u istehzo oʻqin otmoq – ulugʻlik obroʻsin bekorga sotmoq va [[zillat]]-u xorlik gʻuboriga botmoqdir<ref name=":0" />. * Koʻplar molin berib, [[mardlik]] qiladi,<br />Koʻplar jonin berib, mardlik qiladi<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == M == * [[Mansab]] bilan balandmas odam,<br />Mansab odam bilan muhtaram<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. == N == * Nuqsonli tabib hammaga balo, misoli vabo<ref name=":0" />. == O == * [[Ona]]ngdan bosh tovlama, oshmasin dardi,<br />Sharaf toji erur oyogʻin gardi<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. == Q == * Quloqdan dilingga gar kirmasa nur,<br />Sichqon kavagidan ne farqi boʻlur?!<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}} * Qul-u ozodga maʼlum va ayon,<br />[[Dono]] tirikdir, oʻlikdir [[nodon]]<ref name=":1">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == S == * [[Saxovat]] biror narsaga qarab yoki evaziga biror narsa talab boʻlsa, hatto talab etilgan narsa [[maqtov]] va [[minnatdorlik]] boʻlgani taqdirda ham, u [[saxovat]] emas<ref name=":0" />. * Sofdil [[Oshiqlik|oshiqlardan]] latifroq kishi olamda topilmas<ref name=":0" />. == T == * Tanang imorati dosh bera oladigan miqdorda tanovul et<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. * Tish-tirnoq qolmagan keksa sherni koʻr,<br />Choʻloq tulki unga beradi ozor<ref name=":0" />. * Toʻgʻrini de, toʻgʻrini koʻr, toʻgʻri yur,<br>Toʻgʻri gapir, toʻgʻri eshit, toʻgʻri tur<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. == U == * Unutmangki, [[hasad]]dan idrok ham kasod boʻladi<ref name=":1" />. == Oʻ == * Oʻtganlar [[ibrat]]li soʻzini yod et,<br />Oʻtganlar yodidan dilingni shod et<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=114}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1414-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1492-yilda vafot etganlar]] 1fq0bsgui8r85pt5y6ntwcmp3s9qggo 0 3866 31199 24773 2026-06-26T14:16:34Z Bekipediya 2189 /* X */ 31199 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Sadi_in_a_Rose_garden.jpg | wikipedia = Saʼdiy Sheroziy }} '''Saʼdiy Sheroziy''' ''(1210-yil; 1291 yoki 1292-yil)'' – forsigoʻy shoir, adib va mutafakkir. {{ABD}} == A == * Agarda [[muallim]] boʻlsa beozor,<br />Darsxonani qilgay bolalar [[bozor]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Agar [[tarbiyat]] koʻrmasa odam,<br />[[Eshak]] boʻlib qolur yuzga kirsa ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * Agar [[oqil]] odam [[nodon]]lar gurungiga tushib qolsa, ulardan izzat-ikrom kutmasin, agar nodon bemaʼni kalomi bilan oqilni yengsa, buning hech ajablanadigan joyi yoʻq, zero yoqutni tosh ham sindirishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Agar qaysi yerda gʻarib xoʻrlansa, oʻsha [[mamlakat]] tezda vayron boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. *Ayb izlash boʻlarkan [[tabiat]]i, bas,<br />Tovus oyogʻidan oʻzgasini koʻrmas<ref name=":0" />. == B == * Barchaning joniga tegar darajada [[shafqat]]siz va uchragan kimsa seni turtib ketar darajada [[yuvvosh]] boʻlma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * Bekitikcha [[soʻz]]ni aytib boʻlmaydi,<br />Har [[majlis]]da aytib, qaytib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Bemuruvvat [[erkak]] – [[ayol]]ga, taʼmagir [[obid]] – qaroqchiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=44}}. * Bechora [[eshak]]ki betamizdir,<br />Yuk koʻtargani uchun azizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. *Bir qora chaqaga choʻzilsa qoʻlim,<br />Bir yarim tangaga kesilgani soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. *Bir cholga yoʻliqib Yunon yurtida,<br />Dedim, ey oqilu, zukko-yu, hushlik,<br />Insonga nima ish yaxshidir?<br />Dedi: „Xomushlik, xomushlik, yana xomushlik!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> * Boshqalar moliga koʻngil qoʻymagil,<br/>Soʻngra koʻngil uzmoq juda ham mushkul{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. * Bu [[sham]] boshqa bir shamni yoqishi bilan nuridan hech narsa kamaymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * Diling kuymasin [[Umid|noumidlik]] bilan,<br />Yorugʻ kun tugʻilgay qaro kechadan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. *Dil oromi – yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan [[Xudo]] asrasin<ref name=":0" />. * [[Donishmand]] — baqqolning doʻkoniga oʻxshaydi: borini indamaygina koʻrsatadi-qoʻyadi, [[nodon]] esa lashkar nogʻorasining oʻzi: ovozi baland-u ichi boʻm-boʻsh va gʻarib<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. *Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam [[qarindosh]], xesh-aqrabo emasdir“, deganlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Dunyodagi barcha [[neʼmat]]lardan faqat yaxshi nom qoladi, hatto shuni ham qoldirolmagan odam [[baxt]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Dushmanlikdan emas [[chayon]] chaqishi,<br />Shunday tabiati, feʼlin xohishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. == E == * Ey gʻofil, koʻp oʻylab foyda-yu mol,<br />[[Umr]]ing sarmoyasin aylama poymol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == G == * Gunohsiz kishi soʻzga botir boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == H == *Haddan oshgan [[gʻazab]] [[qoʻrquv]] tugʻdirar, meʼyorsiz erkalash olomon koʻz oʻngida [[obroʻ]]yingni toʻkur<ref name=":0" />. * Hamrohini mushkul yoʻlda tashlab ketgan odam hech yerda [[halovat]] topmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. *Har narsaga bogʻlama [[koʻngil]],<br />Koʻngil uzmoq juda ham mushkul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Har neki [[bebaqo]]dir, [[koʻngil]] bermak xatodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == I == *Ikki kishi besamar ish qilgan va benaf tashvish chekkan: biri – [[boylik]] toʻplab, foydalana bilmagan va ikkinchisi – [[ilm]] oʻrganib, unga amal qilmagan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Ilgari tashqi koʻrinishi betartib, lekin ichki dunyosi chiroyli insonlar bor edi. Hozirgi insonlar esa tashqi koʻrinishi chiroyli, ichki dunyosi betartib<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. *Istamay [[mutolaa]] qilayotgan [[talaba]] – qanotsiz qush<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. == J == * [[Johil]] dovulga oʻxshaydi, ovozi juda kuchli, ammo ichi boʻshdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. == K == * Kim agar oʻsibdi noz-u [[neʼmat]]da,<br />Holi ogʻir boʻlar, qolsa [[kulfat]]da<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. *Kim [[mehr]] koʻrgazdi yirtqich boʻriga,<br />Sitam-la shoʻr qoʻshdi qoʻyning shoʻriga<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kim [[yovuzlik]] urugʻini sepsa, [[pushaymonlik]] yigʻar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. *[[Kitob]]i yoʻq [[olim]] – mevasiz daraxt<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Koʻcha [[sevgi]]si uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin [[mehr]]i obod etar<ref name=":0" />. == M == *[[Mardlik]] kuchda va shamshir oʻynatish sanʼatida emas, mardlik oʻzni tuta bilishda va [[adolat]]li boʻlishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Mazlum]]lar [[dil]]ini ogʻritma bir zum,<br />Balki bir kun oʻzing boʻlasan mazlum<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == N == *Nechun soʻzlay, soʻzlamagan yaxshi on,<br />Ogʻizda til boshga erur posbon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * [[Nodon]]ning idroki – indamaslikda. Agar nodon buni tushunib yetsa, uning yarim [[dono]] boʻlgani shudir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. *Nokasga yoʻl koʻrgazmoq – goʻrga chiroq tutmoqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Nuqson]]ingni doʻstdan soʻrab yurma, u aytmaydi. Yaxshisi [[dushman]]larning nima deyishini bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. == O == *Odamlar bilan ularning [[aql]]iga monand gaplash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. *Odam [[til]]i bilan [[hayvon]]dan ustun. Ammo tildan nojoiz foydalansa, hayvondan battar!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}} *Ovlamoq uchun bir [[koʻngil]]ni nuqul,<br />Boshqasiga ozor bermoq nomaʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == Q == *[[Qanoat]] kishini qudratli qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. * [[Qarilik]] hayot gullarini soʻlitib, nishlarini oʻtkirroq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. *[[Qozi]] besh bodiring yesa gar [[pora]],<br />Yuz poliz hukmiga topadi chora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Qoʻlda tosh boʻlsa-yu tosh uzra [[ilon]],<br />[[Jinoyat]] boʻladi urmasang shu on<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == S == *Solmagin zaiflar diliga [[alam]],<br />Zoʻrroqning jabriga yoʻliqma sen ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Soʻzlagan vaqtimda ogʻzimdan beixtiyor yaramas, boʻlmagʻur [[soʻz]]lar ham chiqishi mumkin. [[Dushman]] esa ogʻzimdan chiqqan yomon soʻzlarnigina terib oladi. Chunki dushmanning nazari yomondan boʻlakka tushmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == T == * [[Taʼmagir]] koʻz dunyo moliga toʻymas,<br />Xuddi toʻlmaganidek shabnamga quduq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. *Tani tuproqda-yu [[dil]] boʻlsa uygʻoq,<br />Tirik murda dildan oʻsha yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == X == *[[Xato]], [[ayb]]lari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Xato]]lari aytilmagan kishi xatolarini toʻgʻri deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Xoʻkizlar [[gunoh]] qilsa har qachon,<br />Poda sohibi toʻlaydi tovon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == Y == *Yaxshiga yaxshi boʻl, yomonga yomon,<br />Gulga gul boʻlgin-u, tikonga tikon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Yaxshilar ketidan agar choparsan,<br />Istaging, [[baxt]]ingni shunda toparsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yigit]]lar uchun — sharm-hayo va bahodirlik, [[keksa]]lar uchun — sabr va maʼrifat yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * [[Yolgʻon]] beviqor qilur odamni,<br />Yolgʻon sharmisor qilur odamni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. *Yomon ham oʻtar, yaxshi ham – yaxshi bil,<br />Seni yaxshi nom birla yod etsin el<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. *Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi<ref name=":0" />. == Z == * [[Zulm]] koʻrsa davringda zolimdan el,<br />Oʻsha zulm sendan erur, yaxshi bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Oʻ == *Oʻtirgil ochu bechora, yalongʻoch,<br />Vale nokasga aslo boʻlma muhtoj{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. * Oʻzgalar [[gʻam]]ini chekmasa odam,<br />Anga noloyiqdir [[inson]], degan nom<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Oʻzingdan kuchsizlarning dillarini ogʻritma, ularga jabr-u jafo qilma, bir kun oʻzingdan kuchliroqning jabriga yoʻliqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. *Oʻzing topib yegan sirka-yu piyoz,<br />Oqsoqolning non-u barrasidan soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. *Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Gʻ == *Gʻanimning [[yolgʻon]]iga, laganbardorning shirin suxaniga uchma. Birinchisi [[ayyorlik]] toʻrini tashlagan, ikkinchisi esa yovuz jigʻildonini ochib turibdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Gʻanim]] soʻziga kirish — [[xato]]lik, ammo unga teskari ish tutmoq uchun uni tinglamoq darkor. Bu — chinakam haq yoʻldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. *[[Gʻazab]] oʻti oldin egasini yondiradi, keyin uchquni [[dushman]]lariga yo yetadi, yo yetmaydi<ref name=":0" />. == Sh == *Shirin boʻlsa ham, qand kasalga zarar,<br />Davo boʻlgay achchiq, taxir dorilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. * Shohlar havosiga xilof boʻlsa hech,<br />[[Rost]] gapni ham aytma, bu havasdan kech<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1210-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1291-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1292-yilda vafot etganlar]] fgva2qxm63gsisb0fsh8esikgvrx14k 0 3974 31194 25121 2026-06-26T14:11:05Z Bekipediya 2189 /* Y */ 31194 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ali | Tasvir = Istanbul - Santa Sofia - Medalló (cropped).JPG | wikipedia = Ali }} '''Ali ibn Abu Tolib''' ({{taxminan}} 600-yil — 661-yil) – islomda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 xalifadan toʻrtinchisi. {{Alifbo}} == A == * [[Adolat]] – [[oxirat]]da najot, dunyoda saodat boshidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Agar kishi [[jannat]]ni istasa, oʻz [[istak]]laridan qoʻl tortadi. [[Doʻzax]]dan qoʻrqsa, harom narsalardan oʻzini tiyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=29}}. * Agar [[neʼmat]]ning bir chekkasiga erisha olsangiz, noshukr boʻlib undan uzoqlashmang, yuz ham oʻgirmang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * [[Alloh]] banda yaxshiligiga muhtoj emas, ammo bir [[yomonlik]] seni [[yaxshilik]]ka eltsa ajab emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * [[Alloh]]ning bir farishtasi har kuni „Oʻlmoq uchun tugʻilinglar, foniy boʻlmoq uchun yigʻilinglar, xarob boʻlmogʻi uchun imorat quringlar“, deb nido qilib turadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. * [[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]] kabi mol, yaxshi xulq kabi [[doʻst]], [[odob]] kabi meros, tavfiq kabi rahbar, [[ilm]] kabi sharaf yoʻqdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Aql]]ini ishlatgan odam aqllidir. Boshqalarning ham aqlini ishlatgan odam undan-da aqlliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. * Aqlli kishining [[til]]i yuragining ortida boʻladi, ahmoqning yuragi tilining orqasida boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Avrat]]ga qaragan kishiga ham, (avratni) koʻrsatgan kishiga ham Allohning laʼnati boʻlsin!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}} == B == * Bilmagan narsani bilmayman, deb javob berishdan uyalmang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Bir-ikki soʻ bugʻdoydan [[ovqat]] tayyorlab, birodarimni chaqirishim men uchun [[bozor]]laringizga chiqib, [[qul]] ozod qilishimdan mahbubroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * [[Boylik]] ehson qilinsa – izzat, berkitilsa – xorlik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * [[Boylik]] gʻurbatda ham vatan boʻladi, [[faqirlik]] vatanda ham gʻurbat boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == D == * [[:uz:wikt:dahr|Dahr]] [[orzu]]larni yangilaydi, [[taqdir]]ni yaqinlashtiradi, yomon [[istak]]lardan uzoqlashtiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayoti bilan [[oxirat]] hayoti bir erkakning ayni vaqtda nikohida boʻlgan ikki xotiniga oʻxshaydi. Biri mamnun boʻlsa, ikkinchisi kuyaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayotida sogʻlom odam xastadir. Zavqu safo surgan odam oxiri pushaymon boʻlgusidir. [[Faqir]] odam hazindir. Boy odam baloga giriftordir. Molining [[halol]]ining hisobi, [[harom]]ining azobi bor, shubhali foydalardan ozor topilgusidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. == E == * Ey [[mutakabbir]] banda, sen [[jannat]]ga kirishni xayolingga ham keltirmagin. Chunki [[Iblis]] jannatdan [[kibr-u havo]]si tufayli haydalgan. Kibr-u havo qilgan insonlar jannatga kiritilmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. * Eng ezgu [[xayr-ehson|ehson]] hojatmandga berilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Eng ulugʻ [[taqvo]] [[harom]] narsadan qoʻl tortishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. == H == * Har bir nafas tortish bilan birga [[umr]]dan bir qismi oʻtib ketaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * Har kim [[amal]]ga tanballik qilsa, [[Alloh]] uni bir [[gʻam]]ga duchor qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * Har narsaning [[zakot]]i bor, badan zakoti [[roʻza]] tutishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * [[Hayo]] va [[sabr]] qilishdek [[iymon]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=26}}. == I == * [[Iffat]] hech narsaga ehtiyoj qoldirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Ilmiga amal qilmagan [[olim]] johillar qatoriga kiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * [[Ilm]] moldan yaxshidir, u seni muhofaza qiladi, molni esa sen qoʻriqlaysan. Ilm hokim, mol mahkumdir. Mol [[nafaqa]] qilish bilan kamaysa, ilm ziyoda boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=14}}. * Ilm olinglar. Ilm bilan birga [[xotirjamlik]], viqor va hilmni (muloyimlikni) ham olinglar. Sizga [[taʼlim]] berayotgan kishiga tavozeʼli boʻlinglar. Sizdan [[taʼlim]] olayotgan kishilar ham tavozeʼli boʻlishsin. Jabr qiluvchi [[olim]]lardan boʻlmanglar. Ilmingiz johilligingiz ustiga qoyim boʻlmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. * [[Ilm]] sarvat ([[boylik]])dan ustundir. Chunki sen sarvatni qoʻriqlaysan, [[ilm]] esa seni qoʻriqlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. * [[Insof]] – [[oliyjanoblik]] belgisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Insonlarga [[marhamat]]li boʻling, [[qadr]]ingiz oshadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * [[Iymon]]laringizni [[sadaqa]] berish bilan mahkam qilinglar, mollaringizni [[zakot]] berish bilan omon saqlanglar, balolar toʻlqinini [[duo]] bilan daf qilinglar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=28}}. * Ishining mazasi boʻlmagan kishining [[nasab]]i ish bermay qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Ichimizda saqlar ekanmiz, har qanday [[sir]] bizning asirimizdir. Oshkor etgan paytimizdan boshlab biz uning asiriga aylanamiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. == J == * [[Jannat]]ga ishtiyoqi boʻlgan kishi dunyoda [[nafs]]oniy orzu-havaslaridan tiyilsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=92}}. * Jismning rohati oz ovqatlanishda. [[Nafs]]ning rohati [[gunoh]]ni ozaytirishda. [[Qalb]]ning rohati eʼtiborning ozligida. Tilning rohati oz gapirishda<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == K == * [[Kechirim|Kechirish]] – eng yaxshi gʻalabadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Kimda-kim gʻarazgoʻylik jilovi bilan bir narsaga erishishga [[harakat]] qilar ekan, u shu [[Istak|istagiga]] erisholmaydi, hatto [[ajal]]i ham yetmay [[Oʻlim|oʻlib]] ketadi. * Kimki kerilib, oʻzidan mamnun-u [[magʻrur]] boʻlib yursa, u oʻziga nisbatan boshqalarning [[nafrat]]ini keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kimki xolis [[niyat]] bilan [[duo]] qilsa, duosi ijobatdan mahrum boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Kimning hojati tushsa, unga [[koʻmak]] berish sizga [[vojib]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * [[Kufr]]ga ketishning toʻrtta asosi bor: juda chuqurlashib ketish, oʻzaro kurash, toʻgʻridan-toʻgʻri bosh tortish, darz ketish, boʻlinish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. * Kishi oʻzi bilan [[Alloh]] oʻrtasidagi aloqasini yaxshilasa, Alloh ham bandalari va uning oʻrtasidagi aloqasini yaxshilaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. == M == * Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. * Modomiki [[Alloh]]dan boshqadan [[umid]] qilmas ekansan, Allohdan boshqadan ham qoʻrqma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}} * Muhtojga [[yordam]] berishni ertaga qoldirmang. Zero, sizga yoki unga ertaga nima boʻlishini bilmaysiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == O == * [[Olim]] kishi kechalari qoyim, kunduzlari [[roʻza]]dor mujohiddan afzaldir. Olim vafot etsa, [[islom]]da bir yoriq paydo boʻladi. U yoriqni faqat olimning oʻrinbosarigina toʻldiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=14}}. * [[Olim]]ning ado etilishi lozim boʻlgan haqlari bor. Unga koʻp [[savol]] bermaslik, javobiga eʼtiroz qilmaslik, erinib turganida javob berishga zoʻrlamaslik, oʻrnidan turishga qoʻymay, etagiga osilib olmaslik, [[sir]]larini oshkor etmaslik, huzurida biror kishini [[gʻiybat]] qilmaslik, undan [[xato]] qidirmaslik, bordi-yu [[xato]] qilsa, uzrini qabul qilish, modomiki [[Alloh]]ning amriga itoat etarkan, unga ham [[Alloh]] uchun [[hurmat]] koʻrsatish, oldida oʻtirib olmaslik, biror [[ehtiyoj]]i boʻlsa, uni ravo qilish uchun hammadan oldin shoshilish [[olim]]ning haqlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Oqilning tili [[qalb]]ining ortida, ahmoqning [[qalb]]i esa tilining ortidadir<ref name="hikmatlar" />. * [[Orzu]] – tamannoga berilmaslik eng sharafli boylikdir, orzuning oʻzi yomon bir amaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Ogʻizlaringiz [[Qurʼon]] yoʻlidir, uni [[misvok]] bilan tozalangiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=28}}. * [[Ochkoʻzlik]]dan hamda yaxshi [[ovqat]], [[ichkilik]], [[xotin-xalaj]]ga berilishdan oʻzini tutish [[iffat]] sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == P == * Poklik [[faqirlik]]ning ziynati sanaladi, [[shukr]] qilish esa [[mol-dunyo]]ning ziynati sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == Q == * [[Qalb]] koʻr boʻlganidan keyin [[koʻz]]ning koʻrishligidan foyda yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Qandaydir [[manfaat]] koʻzlab qilingan [[yaxshilik]] yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}. * [[Qizgʻanchiqlik]] ojizlikning isyonidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Quloq solsang [[hikmat]] keladi, koʻp gapdan [[nadomat]] keladi<ref name="hikmatlar" />. == R == * [[Rizq-u roʻz]]ing koʻp boʻlsin desang, koʻp [[sadaqa]] qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == S == * [[Sabr]] ikki xil boʻladi: yomon koʻrilgan narsaga chidamoqlik va yaxshi narsani eshitishga sabr etmoqlik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * [[Sabr]] qilinglar, chunki sabr etish – [[iymon]]dan. Xuddi bosh jasadda boʻlganidek, sabr ham iymonda boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * [[Sukut]] saqlang, uning eng oz foydasi — omonlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Soʻralmasidan avval berilsa, bu [[saxovat]] hisoblanadi. Soʻralganidan soʻng berilsa, [[hayo]] yoki [[mazammat]] bilan bogʻliq boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == T == * [[Taqvo]] – Yaratgan (Alloh)dan qoʻrqish, nozil qilgan Kitobiga amal qilish, ozga [[qanoat]]da boʻlish va rihlat kuniga tayyorgarlik qilishdir<ref name="hikmatlar" />{{sfn|Tursun|2006|p=40}}. * [[Til]] misoli tishlaydigan hayvondir. Agar qoʻyib bersang, gʻajib tashlaydi. Shunisi borki, faqat uni tishlashdan xoli qilish kerak<ref name="hikmatlar" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == U == * Uch narsa [[xotira]]ni ziyoda etadi va safroni ketkazadi: misvok ishlatish, [[roʻza]] tutish va [[Qurʼon]] tilovat qilish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=26}}. == X == * [[Xasis]] kishi oʻz shahrida ham begona<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir<ref name=":0" />. * [[Xudojoʻylik]]ning eng yaxshisi [[ibodat]]ni koʻz-koʻz qilmasdan, yashiribroq bajo keltirishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * Xushuʼ boʻlmagan [[namoz]]da, keraksiz narsalardan saqlanmasdan tutilgan [[roʻza]]da, tartil (qiroat) bilan oʻqilmagan [[Qurʼon]]da, [[gunoh]]lardan tiyilmasdan qilingan amalda, [[saxiylik]] bilinmagan molda, jiddiy bogʻlanmagan birodarlikda, [[ixlos]] boʻlmagan [[duo]]da [[yaxshilik]] yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. == Y == * [[Yaxshilik]] molingizni va farzandlaringizni koʻpaytirishda emas. Balki [[ilm]]ingiz va hilmingizni ziyoda qilishda, odamlarga [[ibodat]]ingiz bilan magʻburlanmasligingizdadir. Solih amal qilsangiz, Alloh taologa [[hamd]] ayting. [[Gunoh]] qilib qoʻysangiz, Alloh taolodan [[magʻfirat]] tilang{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * Yaxshi [[qarindoshlik]] chidamlilik bilan yuzaga keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir<ref name=":0" />. * [[Yordam]]ini oʻzgalardan darigʻ tutmagan inson zikri keng yoyiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. == Z == * [[Zohidlik]] misoli bir xazina boʻlsa, [[xudojoʻylik]] unga bir qalqon sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. == Oʻ == * Oʻqishni bilsangiz, har bir [[inson]] bir [[kitob]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Oʻz ahlingizni qadrlang. Zero, ular uchar qanotingiz, oʻrnashgan poydevoringiz va tutar qoʻlingizdir<ref name=":0" />. * Oʻzgalarga [[ozor]] berishdan saqlanish [[yaxshilik]] alomatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Oʻziga [[doʻst]] topolmagan kishi odamlarning eng ojizi sanaladi. Bundan ham ojizrogʻi esa oldiniga birorta doʻst topadi-yu keyinchalik uni ham yoʻqotib qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Sh == * Shaxsingizga dushmanlik qilganni [[avf]] etingiz. Lekin [[vatan]]ingizga, [[millat]]ingizga va [[din]]ingizga dushmanlik qilgan kishini kechirmangiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Ch == * Chin [[birodar]] ogʻir kuningda bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:600-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:661-yilda vafot etganlar]] 8bxtntocyx3gyenfhix6u2t5p6q6c9k 0 3978 31206 22388 2026-06-26T14:22:29Z Bekipediya 2189 /* K */ 31206 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz | wikipedia = Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz }} '''Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz''' (719-yil — 803-yil) – zohid, muhaddis va mutasavvif. {{ABD}} == A == * Agar [[Dunyo (islom)|dunyo]] halol boʻlsa ham va [[oxirat]]da hisob soʻralmasa ham, bordi-yu menga berilsaydi, siz najasotdan qanday jirkansangiz, men ham dunyodan shunday jirkanardim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * [[Alloh]]ning ismi [[zikr]] qilinadigan uy qorongʻi uydagilarga chiroq qanday nur bersa, osmon ahliga shunday yorugʻlik beradi. Allohning ismi zikr qilinmaydigan uy oʻz ahliga qorongʻilik qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=46}}. * [[Alloh]]ning roziligiga eng loyiq insonlar Alloh azza va jallani tanigan [[maʼrifat]] ahllaridir{{sfn|Tursun|2006|p=38}}. * [[Alloh]] [[taqvodor]] bandalariga doimo rizq-nasiba inʼom etgani uchun ularning [[rizq]]lari tuganmasdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Aqllilar bilan [[bahs]]lashib tortishmoq — aqlsizlar bilan birgalashib shirin [[taom]] yemakdan ming chandon yaxshiroq va foydaliroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == B == * [[Badbaxt]]ning nishonasi besh narsadir: koʻngli qattiq boʻlmoq, koʻzi yoshsiz boʻlmoq, besharm va behayo boʻlmoq, dunyoga moyil boʻlmoq, umidsiz boʻlmoq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Bir amalni odamlar uchun tark qilish — [[riyo]], odamlar uchun qilish esa — [[shirk]]dir. Lekin kimning ibodati yolgʻizlikda xushuʼliroq boʻlsa, mana shu joiz va mahbubdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. == D == * [[Dunyo]]da hech bir narsa yoʻqki, sendan ilgari uning egasi boʻlmagan boʻlsin. Yana hech bir narsa yoʻqki, sendan keyin egasi boʻlmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. * [[Dunyo]] hayotining masʼuliyatsiz, iflos va gʻayriaxloqiy yoʻrigʻiga kirish oson, lekin chiqish qiyin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] molining sarmoyasi havoyi [[nafs]]dir. Topgani esa [[jahannam]] otashidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. == E == * [[Erkak]]larning kamoloti shuki, kim [[ota]]-[[ona]]siga [[yaxshilik]] qilsa, silai rahm rishtalarini bogʻlasa, ahli [[ayol]]i va [[farzand]]lari bilan ham [[xulq]]ini yaxshi qilsa, [[din]]ini saqlasa, molini haromdan isloh qilsa, uning ortigʻidan [[infoq]]-[[ehson]] bersa, [[til]]ini saqlasa, oʻz uyini lozim tutsa, yaʼni ishidan [[vaqt]]ida kelsa, oʻsha [[erkak]]larning komilidir<ref name=":0" />. * Eshigingni yopasan, pardalaringni tushirasan, odamlardan uyalasan, ammo qalbingdagi [[Qurʼon]]dan, har bir maxfiy narsani bilguvchi ulugʻ Zotdan [[hayo]] qilmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. == F == * [[Fikr]]lamoq bir oynadir, senga yaxshi va yomon [[amal]]laringni koʻrsatadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == G == * [[Gunoh]]ni tark qilmasdan [[istigʻfor]] aytaverish yolgʻonchilarning [[tavba]]sidir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=43}}{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == H == * [[Haqiqat]]ga boʻyin eg, [[tanqid]]ni tan ol, eshitganingdan qatʼiy nazar haqiqatni qabul et{{sfn|Tursun|2006|p=113}}. == I == * Insonlar sababli bir [[amal]]ni tark qilish — [[riyo]]dir va insonlar sababli bir amalni bajarish — [[shirk]]dir. [[Alloh]] bu ikkitasidan saqlagani — haqiqiy [[ixlos]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. == K == * Kim [[Alloh]]dan [[qoʻrquv|qoʻrqsa]], unga hech kim zarar yetkaza olmaydi. Kim [[Alloh]]ni qoʻyib, boshqadan [[qoʻrquv|qoʻrqsa]], unga hech kim yordam bera olmaydi<ref name="hikmatlar" />. * Kim [[bidʼat]] sohibi bilan oʻtirar ekan, [[Alloh taolo]] uni [[hikmat]]dan nari qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Kim birodariga tilida muhabbat va samimiyat izhor etib, amalda adovatda boʻlsa, Alloh uni laʼnatlab, qulogʻini kar, qalb koʻzini koʻr qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. * Kishilar orasida uch xiliga koʻproq achinaman: oldin [[xalq]]ining yoʻlboshchisi boʻlib, keyin xorlikka yuz tutgan kishiga, oldin [[boy]], keyin [[faqir]] boʻlgan kishiga, dunyo oʻyinchoq qilib oʻynagan [[olim]]ga<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == N == * [[Nafs]]ining yomonligini qaytargan [[surur]]ini yoʻqotmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}. == O == * [[Odam]]larga odamlarning yoqimlirogʻi odamlardan behojat boʻlgani va ulardan hech narsa soʻramaydiganidir. Odamlarga odamlarning yoqmaydigani ularga muhtoj boʻlganidir. [[Alloh]] uchun odamlarning suyumlirogʻi Allohga muhtoj boʻlgani va Undan soʻragani, Allohga odamlarning yomonrogʻi Undan behojat boʻlgani va hech narsa soʻramaganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. == Q == * Qarindosh-urugʻ va doʻstlarning xato-ayblarini [[kechirim|kechirish]] — muruvvat va oliyhimmatlilik belgisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == S == * Senga nima yetsa, [[Alloh]]ning [[taqdir]]idan deb bil, [[xalq]]ni [[malomat]] qilma. [[Til]]ingni saqla, xaloyiq undan salomat boʻlsin, shunda Allohning azobidan omonda boʻlasan. Rabbingning senga [[rizq]] beraman, degan vaʼdasini rost bil, shunda [[moʻmin]] boʻlasan. [[Oʻlim]]ga tayyor tur, shunda [[gʻofil]] holda oʻlmaysan. Qayerda boʻlsang ham, Allohning [[zikr]]ini koʻpaytir, shunda [[gunoh]]lardan saqlanasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=45}}. * Sening nazaringda [[gunoh]]lar kichraygani sari [[Alloh]] huzurida ulkanlashib boraveradi. Sening nazaringda kattalashgani sari esa, [[Alloh]] huzurida kichrayib boradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. == T == * Tunda tahajjud [[namoz]]iga turishga, kunduzi nafl [[roʻza]] tutishga qurbing yetmay qolsa, bili qoʻy, [[xato]]laring senga chang solib, [[muvaffaqiyat]]sizlikka yuz tutibsan!<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == Z == * Zamonning evrilishidan, [[doʻst]]larning bevafoligidan qilayotgan shikoyating [[gunoh]]laringning senga qoldirgan merosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:719-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:803-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Muhaddislar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] h0v6kzmafejp5cz47ozq555rgbxe471 0 4268 31221 25259 2026-06-27T09:06:22Z Bekipediya 2189 /* B */ 31221 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Alisher Navoiy | Tasvir = File-0111Navoii.jpeg | wikipedia = Alisher Navoiy }} [[Fayl:107 Museu d'Arts Aplicades d'Islam Khodja (Khivà), catifa amb l'efígie d'Alisher Navoiy.jpg|thumb]] [[Fayl:Divan of Nava'i, in Chaghatay Turkish -Painted covers over illuminated manuscript- - Lower cover (Or1374).jpg|thumb]] [[Fayl:The Soviet Union 1968 CPA 3628 stamp (Ali-Shir Nava'i (after Vladimir Kaidalov (1941—1948)).png|thumb]] '''Alisher Navoiy''' (1441-yil 9-fevral – 1501-yil 3-yanvar) – oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi. Gʻarbda Chigʻatoy adabiyotining buyuk vakili deb qaraladi. {{ABD}} == A == * [[Adab]] kichik yoshdagilarni ulugʻlar [[duo]]siga sazovor etadi va u bu [[barakot]]dan umrbod bahramand boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Agarchi til saqlamoq koʻngulga ogʻirdur, ammo<br>Soʻzni sochib yubormoq boshga ofatdur<ref name=":1" />. * Aql ila olam yuzin obod qil,<br>Xulq ila olam elini shod qil<ref name=":1" />. * Aylar ishingga chu boʻlur dastras,<br>Vaqtidin oʻtkarma ani bir nafas<ref name=":1" />. * Aytur [[soʻz]]ni ayt, aytmas soʻzdan qayt!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. == B == * Badmastqa damodam ichmogʻidan ne bahr,<br>Ki odamiylik qatligʻa ichar qadah-qadah zahr<ref name=":1" />. * Baxt keltiruvchi musaffo ruh manbai ham til,<br />Yomonliklar nahs yulduzining chiqar oʻrni ham til<ref name=":1" />. * Befoyda soʻzni koʻp aytma,<br />Chin ayta olur tilni yolgʻonga bulgʻama<ref name=":1" />. * Beodoblik shunday selki, u obroʻ va viqor qasrini quporib, idrok buynini har xil arqonlar bilan bogʻlab tashlaydi. Oqil kishilarning aytishicha, odob rioyasi shunday surmaki, uning gardidan har bir kishiga sursa, eʼtibor koʻzining ravshanligi hech qanday sabab bilan zaiflik va illatga yoʻliqmaydi. Zamonaning kattakichiklari uning huzurini mehru muhabbat bazmining chirogʻi, deb biladilar. Kundan-kunga iqbolining yulduzi yuksaklikka koʻtarilaveradi. Kishida barcha axloqi hamida, Chu jamʼ oʻldi qoʻyarlar otin ehson. Biri ondin saxodur, biri muruvvat, boʻlar gar yoʻqtur, inson ermas inson<ref name=":1" />. * Bilmaganni soʻrab oʻrgangan [[olim]],<br />Orlanib soʻramagan oʻziga zolim.<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * Bir diram olmoq chekibon dast ranj,<br>Yaxshiroq ondinki birov bersa ganj<ref name=":1" />. * Birovkim anga himmat uldi baland,<br>Erur odam ahli aro arjumand<ref name=":1" />. * Birovkim qilsa olimlargʻa taʼzim,<br />Qilur goʻyoki paygʻambarga taʼzim<ref name=":1" />. * Birovki tamaʼ rishtaye qilgʻusi,<br />Uning birla boʻgʻzidan osilgʻusi<ref name=":1" />. * Bitiklik keldi himmatidin nishona,<br>Ki himmatsizni past etdi zamona<ref name=":1" />. * Bordir inson zotida oncha sharaf,<br />Kim yomon axloqin etsa bartaraf<ref name=":1" />. * Boqmasa dehqon chamanin tuni kun,<br>Naxli tarin angla qurugʻon utun<ref name=":1" />. * Boshni fido qilgil ato boshigʻa,<br />Jismni qil sadqa ano qoshiga{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.<br />Tun-kuningga aylagali nurfosh,<br />Birisin oy angla, birisin quyosh<ref name=":0" />. * Bu din ilmiki xomam qildi tahrir,<br />Erur fiqhu hadisu soʻngra tafsir.<br />Chu takmil oʻldi bu uch ilm, sen, bil,<br />Yana har ilm maylin qilma, yo qil<ref name=":1" />. * Boʻlmas [[adab]]siz kishilar arjmand,<br />Dast etar ul xaylni charxi baland<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * Boʻlmas adabsiz kishilar arjumand,<br>Past etar u xaylni charxi baland<ref name=":1" />. == D == * Davron elining jismida ham jon boʻlgil,<br />Ham jonlariga moyai darmon boʻlgʻil<ref name=":1" />. **Davron elining jismida ham jon boʻlgʻil,<br/>Ham jonlariga moyai darmon boʻlgʻil{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Desangki taomim zoye boʻlmagʻay, yedur,<br>Va tilasangki, libosim eskirmagay, kiydur<ref name=":1" />. * ...Dushman firibin yema,<br />Va maddoh xushomadin chin dema<ref name=":1" />. * [[Doʻst]]lar fikridin va [[dushman]]lar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. == E == * Elga sharaf kelmadi johu nasab,<br />Lek sharaf keldi [[Hayo|hayo-u]] [[adab]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. * El gʻussasini singurmaging maqsud et,<br/>Bu sheva bilan oqibating mahmud et{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Er kishiga zebu ziynat hikmat va donishdur<ref name=":1" />. == F == * Fosiqdan [[hayo]] tilama, zolimdan — [[vafo]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == I == * Ilm, Navoiy senga maqsud bil,<br />Emdiki, ilm oʻldi, amal aylagil<ref name=":1" />. * Ilm oʻqub qilmagan amal maqbul,<br />Dona sochib koʻtarmadi mahsul<ref name=":1" />. * Ilonni kishi tutsa sar koʻfta,<br />Balodin qilur oʻz yoʻlin roʻfta<ref name=":1" />. * Imkoni bor har bir yaxshilik – soʻz orqalidir<ref name=":1" />. * Insonni [[soʻz]] ayladi judo [[hayvon]]din,<br />Bilkim, guhari sharifroq yoʻq ondin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Itdan – kiyikka, mushukdan – kabutarga [[shafqat]] maholdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Izzat bermas, naqsu diram borligi,<br>Kim boʻldi tamaʼdin kishining xorligi<ref name=":1" />. * Ishda oshiqqon koʻp toyilur,<br>Koʻp toyilgan koʻp yiqilur<ref name=":1" />. == G == * Gar xud erur xanjari poʻlod til,<br />Sufta dagʻi injulari soʻzni bil.<br />Til bu chamanning varaqi lolasi,<br />Soʻz duraridin boʻlubon jolasi.<br />Til soʻz bila to qizitdi hangomamni,<br />Bir ham tiya olmadim bu xud komamni.<br />Har necha itikroq ayladi xomamni,<br />Ul xoma qaroroq ayladi nomamni<ref name=":1" />. * Gavharu durni quloq ozori bil,<br>Soʻzni quloqning durri shahvori bil<ref name=":1" />. * Gulshana keldi jismi insoniy,<br />Nutq oning bulbuli xushalhoni.<br />Boʻlmasa soʻz ajab balo boʻlgʻay,<br />Bulbuli nutq benavo boʻlgʻay<ref name=":1" />. * Goʻzal soʻzla va yoqimli boʻlgan til agarda koʻngil bilan bir boʻlsa, yaxshiroq boʻlur<ref name=":1" />. == H == * Ham soʻz ila elga oʻlimdan najot,<br />Ham soʻz ila topib oʻluk tan najot<ref name=":1" />. * Haq yoʻlinda kim senga bir harf uqutdi yuz ranj ila,<br />Aylamoq oson emas haqqin ado ming ganj ila<ref name=":1" />. * Har kimki bir koʻngli buzugʻni xotirin shod aylagay,<br>Oncha borki Kaʼba vayron boʻlsa obod aylagay<ref name=":1" />. * Har kimki soʻzi [[yolgʻon]],<br />Yolgʻoni zohir boʻlgach, uyolgʻon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Har kimsaki aylamas oshuqmogʻni xayol,<br>Yafrogʻni ipak qilur, chechak bargani bol<ref name=":1" />. * Har kishiningki soʻzi yolgʻon,<br>Aylama bovar necha kim chin desa<ref name=":1" />. * Har neki yetar senga lison ogʻrigidin,<br>Bilgilki, qotigʻ durur bu sinon ogʻrigʻidin<ref name=":1" />. * Himmatsiz kishi er sonida emas<br>Va ruhsiz kishi tirik demas<ref name=":1" />. == J == * Jahl ahli bilan kimki ulfat boʻlgʻay,<br />Ul ulfat ichra yuz ming kulfat boʻlgʻay<ref name=":0" />. * Jahon ilmiki bu kun menga yod erur,<br />Anga barcha jahl ahli ustod erur<ref name=":1" />. * Johillikdan besaodatroq nima bor?<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}} == K == * Kamol et kasbkim, olam uyidin<br />Senga farz ulmagay gamnok chiqmoq<ref name=":1" />. * Karam va muruvvat ato va anodurlar,<br />Vafoyu hayo ikki hamzod farzand<ref name=":1" />. * Ki har ishniki qildi odamizod,<br />Tafakkur birla bildi odamizod<ref name=":1" />. * Ki har kim ayon etsa yaxshi qiliq,<br />Yetar yaxshiliqdin anga yaxshiliq<ref name=":1" />. * Kim boʻlsa hunarsiz ishi – oʻq ranji erur,<br />Bu vajh ila hunari ganji erur<ref name=":1" />. * Kim boʻlsa tabiati muolij,<br>Jismidin etar marazni xorij<ref name=":1" />. * Kimgakim erlik asari yerdir,<br>Bir demas ar qilgani ming bordir<ref name=":1" />. * Kim istasa mazhari karomat boʻlmoq,<br />Har navʼ ishda istiqomat boʻlmoq.<br />Soʻzdur anga mujibi karomat boʻlmoq,<br />Til zabtidadur anga salomat boʻlmoq<ref name=":1" />. * Kimki, ulugʻroq anga xizmat kerak,<br>Kimki, kichikroq anga shafqat kerak<ref name=":1" />. * Kimki oʻzi ayladi yolgʻon soʻzin,<br>Kizbdek el chin desa, qolgʻon soʻzin<ref name=":1" />. * Kimniki aylay der ersang mahraming,<br />Koʻp sinamay aylamagil hamdaming<ref name=":1" />. * Kim sinsa koʻngul zaxmi zabon ogʻrigʻidin,<br>Kam ermas aning ogʻrigʻi jon ogʻrigʻidin<ref name=":1" />. * Koʻp demak birla boʻlmagʻil nodon,<br>Koʻp yemak birla boʻlmagʻil hayvon<ref name=":1" />. * Koʻp demak soʻzga gʻururlik,<br>Koʻp yemak nafsga maʼmurlik<ref name=":1" />. * Koʻngil maxzanining qulfi til va u til kalitin soʻz bil<ref name=":1" />. * Koʻngli va tili bir boʻlgan kishining aytgan soʻzi but<ref name=":1" />. == M == * Maʼdani inson gavhari soʻz durur,<br />Gulshani odam samari soʻz durur<ref name=":1" />. * Mehrki ravshanlik etar fosh ani,<br />Kimga kunah koʻrmasa xuffosh ani<ref name=":1" />. * Menga ne yeru ne oshiq havasdur,<br />Agar men odam ersam, ushbu basdur<ref name=":1" />. * Muvofiq sheva zolim doʻstlardin,<br />Muxoliftabʼ dushmanlar koʻp ortuq<ref name=":1" />. == N == * Nafʼing agar xalqqa beshak durur,<br />Bilki bu nafʼ oʻzingga koʻprak durur<ref name=":1" />. ** Nafʼing agar xalqqa beshash erur,<br/>Balki bu naf oʻzingga koʻprak erur{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Nayza boʻlub tuzligidin sarbaland,<br>Chirmash uchun band aro qolmish kamand<ref name=":1" />. * Nekim qildi johilki, erdi yomon,<br />Tutub aksini, topdim andin omon<ref name=":1" />. * Nekim oʻz qoshingda erur noravo,<br/>Ulusqa oni koʻrma aslo ravo{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Nechaki xirad ichra boʻlsa kami,<br />Yilondin yamonroq emas odami<ref name=":1" />. * Necha zarurat aro qolgʻon chogʻi,<br>Chin demas ersang, dema yolgʻon dogʻi<ref name=":1" />. * Nodonlik erur elda malomatga dalil,<br />Dono ulus oldida xijolatga dalil<ref name=":1" />. * Nosihi sodiq erurki begʻaraz,<br>Bil anga olamda topilmas evaz<ref name=":1" />. == O == * [[Odam]] borki, odamlarning naqshidur,<br />Odam borki, [[hayvon]] undan yaxshidur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Odam ersang, demagil odami,<br />Oniki, yoʻq xalq gʻamidin gʻami<ref name=":1" />. * Odam oʻlgʻon zebu <small>(yoki zebi)</small> zohirdin emas,<br />Kimki andin faxr etar, odam emas<ref name=":1" />. * Olam ahli bilingkim, ish emas dushmanligʻ,<br />Yor ulung bir-biringizgaki erur yorligʻ ish<ref name=":1" />. * [[Olim]] kerakki, oʻz ilmining poya va miqdorini asragay, gavharni [[imtihon]] uchun toshga urmagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * Oqil [[rostgoʻylik|chin]] soʻzdin oʻzgani demas, ammo barcha chinni ham demak – [[oqil]] ishi emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Oz-oz oʻrganib dono boʻlur,<br />Qatra-qatra yigʻilib daryo boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * Oz ish uchun bandu itob aylama,<br>Qatlu siyosatda shitob aylama<ref name=":1" />. * Ogʻizga kelganni demak – nodonning ishi,<br />Oldigʻa kelganni yemak – hayvonning ishi<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == Q == * Qardoshing emas ulki quyib bosh senga,<br>Davlat chogʻi qilgay oʻzni quddosh senga<ref name=":1" />. * Qachon sochsa tuproqqa bugʻdoy birov,<br>Yoʻq imkonki ul arpa qilgʻay darov<ref name=":1" />. * Qila olgʻuncha taʼzim va odob binosin yiqma,<br />Hayo va hurmat xilvatidin tashqari chiqma<ref name=":1" />. * Qil yaxshiligʻu, demakni doxil qilma,<br />Minnat bila yaxshiliqni botil qilma<ref name=":1" />. == R == * Ravza bogʻin [[visol]]in istar esang, boʻl [[ona]]ning oyogʻi tufrogʻi<ref name=":0" />. == S == * Sabr bila bogʻliq ish ochilur,<br>Ishda oshiqqan koʻp toyilur<ref name=":1" />. * [[Saxovat]]siz kishi birla gavharsiz sadafning hukmi bir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Senga bor esa soʻz bilurdin mazoq,<br>Uzum sari boqma, soʻzum sari boq<ref name=":1" />. * [[Sihat]] tilasang, koʻp yema,<br />[[Izzat]] tilasang, koʻp dema<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Suvning mazasi muz bila,<br>Oshning mazasi tuz bila,<br>Odamning yaxshiligi soʻz bila<ref name=":1" />. * Soʻz borki, tinglovchi taniga jon kiritadi,<br />Soʻz borki, aytuvchi boshini yolgʻa beradi<ref name=":1" />. * Soʻzdin oʻlukning tanida ruhi pok,<br>Ruh dogʻi tan aro soʻzdin halok<ref name=":1" />. * Soʻzni koʻngulda pishqarmaguncha tilga keltirma,<br />Va harneki koʻngulda bor – tilga surma<ref name=":1" />. * [[Soʻz]] qattigʻi [[el]] koʻngliga ozor aylar,<br />Yumshogʻi [[koʻngil]]larni giriftor aylar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. == T == * Tabiatga har neki odat boʻlur,<br />Chu eskirdi odat tabiat boʻlur<ref name=":1" />. * Tilga ehtiyotsiz – elga eʼtiborsiz<ref name=":1" />. * Tilga kuchi yeta olgan – donishmand,<br />Soʻzga erk bergan – pastkash ahmoq<ref name=":1" />. * [[Til]]ing birla koʻnglingni bir tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Tilingni oʻz ixtiyoringda asra<ref name=":1" />. * [[Til]] tigʻi bilan gunohsiz kishiga [[ozor]] berish — sogʻ qon tomirga nishtar urib nobud qilishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Til va koʻngul yaxshiroq aʼzolardin insonda<ref name=":1" />. * Til shirinligi – koʻngilga yoqimli, yumshoqligi foydali,<br>Chunki til achchiqlikka aylansa, zarari umumiy boʻlur<ref name=":1" />. * Tinch koʻngul birla qatiqsiz umoch,<br>Behki birov minnati bilan kumoch<ref name=":1" />. * To bani odam ila olam erur,<br>Olam ichida bani odam erur<ref name=":1" />. * Tuzlik ermas shifosiyu moyasi ham,<br>Kim egri kishining egridur soyasi ham<ref name=":1" />. == U == * Ulki zafar shevasini tavr etar,<br />Elga demakim, oʻziga javr etar<ref name=":1" />. == V == * Vafosizda hayo yoʻq, hayosizda vafo yoʻq<ref name=":1" />. * Vale barcha chin ham degulik emas,<br>Xiradmand chin soʻzdin oʻzga demas<ref name=":1" />. * Vatan tarkini bir nafas aylama,<br/>Yana ranji gʻurbak havas aylama{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == X == * Xorliklar boshi tamaʼ bilgil,<br>Doimo azzaman qanaʼ bilgil<ref name=":1" />. == Y == * Yaxshi [[libos]] tanga oroyish,<br />Yaxshi qoʻldosh jonga osoyish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * [[Yaxshilik]]ni bilmasang, bor-u, yaxshilarga qoʻshul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. * Yaxshilik qila olmasang,<br />Bori yomonliq ham qilma<ref name=":1" />. * Yigitlikda yigʻ ilmning maxzani,<br />Qarilik chogʻi xarj qil ani<ref name=":1" />. * Yuz ganj kishiga aqddin hosildur,<br />Yoʻqdur anga faqru fano, kim oqildur<ref name=":1" />. * Yomonlarga [[marhamat]] va [[yaxshilik]] qilish yaxshilarga [[zarar]] va [[alam]] keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. * Yorsiz el ohi gamandud erur,<br>Yonsa yogʻoch yolgʻuz ishi dud erur<ref name=":1" />. * Yoʻq hunari yolgʻuz esa yuz kishi,<br>Qayda kishi sonida yolgʻuz kishi<ref name=":1" />. == Z == * Zahmat bila topqoningni oʻzingdin ayama va mehnat bila yiqqaningni doʻstlar bilan dushmanlar uchun asrama<ref name=":1" />. == Sh == * Shaxski, ilm nurin topti zoti,<br />Aning to hashr qoldi yaxshi oti.<br />Sikandar chun topti ilmu hunarni,<br />Ne yangliq oldi, koʻrgil, bahru barni<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1441-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1501-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] 8aojuvsgt2hb3ba5u8kubzmuuvzpqfq 0 4320 31196 24771 2026-06-26T14:12:22Z Bekipediya 2189 /* H */ 31196 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muʼiniddin Juvayniy | wikipedia = Muʼiniddin Juvayniy }} '''Muʼiniddin Juvayniy''' (? – 1381) – fors-tojik olimi, soʻfi, shoir va adib, „Nigoriston“ va „Ahsanu-l-Qassas“ asarlari muallifi. Uning „Nigoriston“ asarini Ulugʻbek sevib mutola qilgan. {{ABD}} == A == * [[Adovat]]ga duchor boʻlmay desang mol-dunyodan qoʻl yuv, [[muhabbat]] topay desang, [[yaxshilik]] va [[ehson]] qil!<ref name=":1" /> * Agar [[obroʻ]]yim oshsin desang amalga shunday kishini tayinlaki, u hech qachon sotqinlik qilishga jurʼat etmasin!<ref name=":1" /> * [[Aql]]li kishi shavkatli va moli koʻp boʻlishiga qaramay, [[dushman]] bilan ortiqcha [[adovat]] yoʻlini tutishdan [[parhez]] qiladi<ref name=":1" />. * Achchiq soʻz jununlik belgisi, jununlik esa xusumat belgisi, xusumat esa [[adovat]] keltirib chiqaruvchidir. Dushmanlik mevasini beruvchi daraxtni ekishdan nima foyda?! Shunday maqol bor: „Taʼna va itob-uqubat va azob belgisi“<ref name=":1" />. == B == * Bagʻritosh [[doʻst]]ni [[dushman]] hisoblash lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Bilim]] daryosining gavhari aql,<br />Oz boʻlsa ham undan yetar koʻp foyda!<ref name=":1" /> * [[Bilim]] kishilarni ulugʻvor qilar,<br />Odamdan ketmaydi to u oʻlguncha.<br />Oltin, kumush bilan kerilma zinhor,<br />Bu izzat oltin-u kumush turguncha<ref name=":1" />. * Bir dona [[dushman]]dan hazar qil har dam. Mingta boʻlsa agar [[Doʻstlik|doʻstlaring]] ozdir. [[Dushman]] bitta boʻlsa, koʻp-u nosozdir!<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „<nowiki/>[[Doʻstlik|Doʻstlaringdan]] qaysi biri senga koʻproq yoqadi, qaysi biri esa [[aka]]lik darajasiga yetib bordi, hammasidan qaysisiga [[muhabbat]]ing balandroq?“ Hakim shunday javob berdi: „Urishib qolsam, yarashadigani va uzr soʻrasam, kechiradigani!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „Qanday [[safar]] eng uzoq [[safar]]?“. Javob berdi: „<nowiki/>[[Sadoqat]]li [[Doʻstlik|doʻstni]] qidirish [[safar]]i!“<ref name=":1" /> * Bir hakim oʻz oʻgʻliga nasihat qilib derdi: „Har kim bilan [[suhbat]]dosh boʻlsang, unga darhol [[doʻstlik]] soʻzlarini izhor qilma. Sinalmagan kishiga ishonib boʻlmaydi. Oradan [[vaqt]]lar oʻtib, [[eʼtibor]]ingga loyiq boʻlsa, [[doʻstlik]]ka arzisa, unga yaqinlash va barcha ishda unga yordam qoʻlini choʻz!“<ref name=":1" /> * Bir kishi bir ulugʻ odamdan soʻradi: „<nowiki/>[[Aka]]-[[uka]] dilga yaqinmi yoki [[Doʻstlik|doʻst]]?“ U dedi: „Oʻz [[aka]]-[[uka]]m [[sadoqat]] yoʻlini tutgandagina dilimga yaqin“<ref name=":1" />. * Bir kishi Musʼab ibn Zabir oldiga kelib, [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] haqida qoʻrqinchli, uydirma [[gʻiybat]] gaplarni gapirdi. Musʼab [[Ahnaf ibn Qays|Ahnafni]] chaqirtirib keldi. Unga xitoban voqeani bayon qildi. [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] uydirmachi kishining yolgʻonchi va gʻiybatchiligini aytib, oʻzini oqlashga kirishdi. Musʼab dedi: „Uning aytgan gaplariga [[adolat]] yuzasidan qaraganda [[ishonch]]ga loyiqdir!“ [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] unga dedi: „Agar senda [[ishonch]] va [[adolat]] boʻlganda edi, gʻiybatchining soʻziga quloq solmagan va uni uyingdan haydab chiqargan boʻlarding!“<ref name=":1" /> * Bir kishi oldingga kelib, birovni [[gʻiybat]] qilsa, uni rost aytayapti deb oʻylama. Balki uni bu feʼldan qaytar. Oʻzing ham bunday soʻz va feʼldan hazar qil!<ref name=":1" /> * Bir ming nafs [[adovat]] oldida bir odamcha ham boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Birov doʻstman desa, ishonma aslo<br />Uning yuragini qilmay imtihon.<br />Agar [[doʻstlik]]ka u boʻlsa sazovor,<br />[[Suhbat]]iga fido ayla hatto jon.<br />[[Faqirlik|Faqirliqsa]] qolsa doʻstlaring agar,<br />Bisotingda borin aylagin ehson!<ref name=":1" /> * Birovga yaxshi gap gapirolmasang,<br />Zahar ham qoʻshmagil har bir soʻzingga!<ref name=":1" /> * Birovning aybini gapirib kishi,<br />Oʻzining aybini qiladi oshkor.<br />Birovni yomonlab gapirsa senga,<br />Seni ham yomonlab gapirmogʻi bor!<ref name=":1" /> * Bir ulugʻ kishining doʻsti tunda eshik qoqib keldi. Ulugʻ kishi oʻrnidan turdi, bir xalta [[pul]] oldi, oʻtkir qilich osdi va kanizagiga sham olib birga yurishni tayinladi. Eshikni ochib doʻstiga dedi: „Sening kelishingni uch narsa taxmin qildim. Birinchi, biror hodisa yuz berib, [[pul]]ga muhtoj boʻldingmi deb, [[pul]] olib chiqdim. Ikkinchi, [[dushman]] senga hujum qildimikin deb, qilich koʻtarib chiqdim. Uchinchi, biror muhim ishing chiqdimi deb, kanizagimni olib chiqdim“.<br />Doʻsti undan uzr soʻradi va koʻnglida unga nisbatan [[doʻstlik]] va [[ishonch]]i yana ham oshdi<ref name=":1" />. * [[Boylik|Boyliging]] rohating boʻlsa ham senga,<br />Fano gʻuboridan boʻladi barbod.<br />Haqiqiy [[boylik]]ni kirit qoʻlingga,<br />Ikki kunlik narsa uchun boʻlma shod!<ref name=":1" /> * [[Boylik]] uchun tuzoq qoʻygan har kimsa.<br />Gʻamdan boshqa narsa koʻrmadi hargiz!<ref name=":1" /> * [[Boylik]] oʻtkinchi narsadir. [[Aql]]li kishi oʻtkinchi hoyu-havasga berilmaydi<ref name=":1" />. == D == * Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi [[ilm]]da, ikkinchi rizoda, uchinchi [[qanoat]]da<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * Doimo parhezkor boʻlmoq va hamisha kishilar bilan [[maslahat]]lashmoq kerak<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Dunyo [[neʼmat]]ini aylasang havas,<br />[[Ilm]], [[qanoat]]ga intil har qachon.<br />Bundan boshqasiga [[tama]] nodonlik,<br />Boshqasini izlar kim boʻlsa nodon!<ref name=":1" /> * Dunyoning barcha yomonligi qulflangan bir uyga yashiringan. Uning kaliti [[boylik]]ka boʻlgan [[hirs]]dir<ref name=":1" />. * Dunyoparast xush liboslikning,<br />Yuragida gʻamdir ummon.<br />Jon rohatin izlasang agar,<br />[[Qanoat]]da boʻlgandir nihon!<ref name=":1" />. * [[Dushman]] bilan hamsuhbat boʻlganingda ham oʻzingni undan baland tutma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}} * [[Dushman]]dan muruvvat kutmaganday, pastkash [[doʻst]]dan nari yurgan maʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. * Dushmanlardan aslo chiqmagay [[doʻstlik]],<br />Koʻlmak suvdan obi hayot chiqarmi?!<ref name=":1" /> * Dushmaningga dushman boʻladi doʻsting,<br />Dushmaningga ul ham boʻladi agʻyor.<br />Dushmaningga [[doʻstlik]] aylasa doʻsting,<br />Dushmandir u akang boʻlsa ham zinhor!<ref name=":1" /> * Doʻst boʻlmasa yaqinlaring kechgil ulardan,<br />Begonalar mehr qilsa, doʻst tut ularni<ref name=":1" />. * Doʻstlarga [[yaxshilik]] yoʻlin unutma,<br />Dushmanlarga [[insof]] koʻzi bilan boq!<ref name=":1" />. * Doʻsti bor kishilar emasdir gʻarib,<br />Uyidan yuz farsang uzoq boʻlsa ham.<br />Oʻz shahrida doʻstsiz boʻlganlar gʻarib,<br />Boshidan arimas bir zumgina gʻam!<ref name=":1" /> * Doʻstlaring muhtoj boʻlsa [[pul]] ila qilgan madad,<br />Dushmaning qilsa hujum tigʻ ila jonin sugʻur.<br />Har qachon yodingda boʻlsin: har kishi mardman desa,<br />Mardligin bilmoqchi boʻlsang mardligin maydonda koʻr<ref name=":1" />. * Doʻstlarning hojatin chiqargil tezda,<br />Kam oʻyla, demagin foyda yo zarar.<ref name=":1" />. * Doʻstlarning gʻamini yegil doimo,<br />Doʻstlar xursand boʻlsa doʻst ham xursanddir.<br />Har kimsa doʻst uchun kissa band qilsa,<br />Bilginki, oʻzi ham loyiqi banddir!<ref name=":1" /> * Doʻstsiz yashash mumkinmas, ammo hamma ham [[doʻstlik]]ka arziyvermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. * Doʻst ulki, doimo rostni gapirar,<br />Dushman esa aybing tutadi pinhon!<ref name=":1" /> * Doʻst uch xil boʻladi. Birinchisi ovqat kabidir, ulardan hech ajrab boʻlmaydi. Ikkinchisi doriga oʻxshaydi va ularga goh-goh ishing tushadi. Uchinchisi dardga oʻxshaydi va ulardan hech qanday [[yaxshilik]] kelmaydi<ref name=":1" />. * Doʻst shundayki, [[suhbat]]ingni malol olmaydi, uzoqda yursang unutmaydi, [[boylik]] va kambagʻallikda oʻzgarmaydi, hojating boʻlsa amalga oshirish uchun jon-jahdi bilan kirishadi, yaxshiligini [[minnat]] qilmaydi, biror hojati boʻlsa sendan yashirmaydi, ahvolini sir tutmaydi, senga qancha koʻp [[yaxshilik]] qilsa, uni shuncha kam deb hisoblaydi, sendan ozgina [[yaxshilik]] koʻrsa, uni koʻp deydi, barcha ishda oʻzini senga hamnafas deb his qiladi<ref name=":1" />. == E == * Egri yurmoq boʻlsa [[odat]]ing,<br />Dilingdan hech gʻussa ketmaydi.<br />Toʻgʻri boʻlgil, egri oʻq hech vaqt,<br />Nishonga borib yetmaydi<ref name=":1" />. * El haqida gʻofil boʻlmagin aslo,<br />Chunki el qoʻlida oʻtirgan oʻzing.<br />Sendan el nimani koʻrsa bir kuni,<br />Qaytarib koʻradi oʻshani koʻzing!<ref name=":1" /> * [[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], [[xotin]] uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Eng yaxshi xotin shunday xotinki, u [[hayo]]li va [[oriyat]]li boʻladi. Eng muhimi, [[oila]]da toʻkin-sochinlik va [[baraka]]ning [[sabab]]chisi boʻladi<ref name=":1" /><ref name=":0" />.. == G == * Gunohkor [[gunoh]]in kechishdan avlo,<br />Mukofot boʻlmagay jahonda aslo!<ref name=":1" /> == H == * Haddidan oshirma javr-u jafoni,<br />Dushmaning boʻlsada zaif, notavon.<br />Mol-mulking dushmandan ortiq boʻlsa ham,<br />Xorlama ortiqcha uni hech qachon<ref name=":1" />. * Haqiqiy koʻz egasi shunday kishiki, oʻz feʼl va soʻziga hamisha tanbeh nazari bilan qaraydi. Dono yurak egasi shunday kishiki, dunyo saroyida yaxshi ishlar orqali malomatga qolmaydigan yaxshi nomga ega boʻlib ketadi<ref name=":1" />. * Har kim dunyo uchun ursa agar chang,<br />Balo changi uni aylaydi sarson.<br />Har kim elga bersa boyligin agar,<br />Barcha balolardan boʻladi sogʻ-omon!<ref name=":1" /> * Har kim [[gunoh]]kor kishini kechira olsa, bu [[ulugʻlik]] nishoni va oliyhimmatlik alomatidir<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Har kimning [[nafs]]i [[aql]]iga xizmat qilsa, unday kishiga [[baxt]] va davlat yuzlanadi. Har kimning [[aql]]i [[nafs]]iga xizmat qilsa, [[Baxt|baxt-u]] iqbol unday kishidan yuz oʻgiradi<ref name=":1" />. * Har kimsa boriga [[qanoat]] qilsa,<br />Ajablanma, tushmas birovga ishi.<br />Yuragida kimni [[tama]] boʻlmasa,<br />Hech kimsadan boʻlmas [[qoʻrquv]], tashvishi!<ref name=":1" /> * Har kimsada boʻlsa Humodek [[himmat]],<br />Har [[illat]]ga undan topilar davo.<br />[[Himmat]]sizlar erur misoli quzgʻun,<br />Undan kelur davo oʻrniga vabo!<ref name=":1" /> * Har kimsada boʻlsa qabih bir [[odat]],<br />Bu [[odat]]ni qilar bir kuni takror.<br />Chayonni koʻr toshga uradi nishin,<br />Vaholanki toshga oʻtmaydi zinhor!<ref name=":1" /> * Har kimsada serob boʻlsa har xil doʻst.<br />Biroq hammasiga ishonmoq [[xato]].<br />Yogʻochu choʻp bir xil jinsdan boʻlsa ham,<br />Ud-u sandal boʻlmas tol choʻpi aslo!<ref name=":1" />. * Har kimsaga [[taʼna]] toshini otma,<br />Garchi boʻlsa hamki qaysar yoki shum!<br />Aybsiz doʻstlarni topmoq [[muammo]],<br />Ayt-chi, xatolardan kim pok-u maʼsum!<br />Har kim doʻstlariga xushfeʼl boʻlmasa,<br />[[Doʻstlik]] izzatidan boʻladi mahrum!<ref name=":1" /> * Har kim tuhmatchilar qatorida oʻtirsa, uning tuhmatchilikda ayblasalar, oʻzidan xafa boʻlsin. Har kim oʻzi sirini yashirmasa, nadomat va pushaymonlik tortadi<ref name=":1" />. * Hazm qilish quvvating yetmaydigan taomni —<br />Yema, jism-u joningga yetar undan koʻp [[nuqson]]!<br />[[Gʻazab]] kelgan paytda oʻylamasdan soʻzlama,<br />Soʻngra uzr soʻramoq boʻlmaydi senga oson!<ref name=":1" /> * Hech kimga ozor bera koʻrma – dunyo barchaga barobardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * Hisob va sarf [[muomala]] uchun, uzr hamda [[ixlos]] [[doʻstlik]] va [[muhabbat]] uchundir<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == I == * [[Ilm]] [[saodat]]ga yoʻllovchi mashʼal,<br />Johillik [[oʻlim]]ga boshlar har mahal<ref name=":1" />. * Ikki narsa dunyoda eng azizdir. Biri qoʻl [[mehnat]]i bilan topilgan [[boylik]]. Ikkinchisi dilda [[doʻstlik]] barqaror boʻlgan sodiq doʻst<ref name=":1" />. * Ikkiyuzlamachi [[Doʻstlik|doʻstdan]] qotil [[dushman]] yaxshi!<ref name=":1" /> * [[Isteʼdod]] egasini [[tarbiya]]siz qoldirmoq zulmdir. [[Isteʼdod]]siz kishini [[tarbiya]]lash esa [[umr]]ni zoye oʻtkazishdir<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Isteʼdod]]li odamga – [[dagʻallik]], [[qobiliyat]]sizga – [[mansab]] yarashmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Izzat va shuhratparastlikdan qochsang, zorlik va xorlikka tushmaysan. Shirinlikni kamroq yesang, safro soʻndiruvchi doriga muhtoj boʻlmaysan!<ref name=":1" /> == J == * Jahonda bor narsa – [[aql]]ga, aql esa [[tajriba]]ga muhtojdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * Jolinus hakim vafot etgach, uning xonasidan quyidagi yozuvni topibdilar: „Eng ahmoq kishi shunday kishiki, topgan yemishini toʻxtatmay ogʻziga solaveradi. Vaholanki, tabobatda oʻrtacha yeyish [[salomatlik]] garovi!“<ref name=":0" /> == K == * [[Kamtarlik]] daraxtin oʻtqazsang agar,<br />[[Muhabbat]] mevasini yeysan har qachon!<ref name=":1" /> * Kasallikka boshlovchi koʻp moldan yetarli boʻlgan ozi yaxshi<ref name=":1" />. * [[Kibr]]ning libosini yechgil ustingdan,<br />Bir kun qilmasin zor ila hayron!<ref name=":1" /> * Kimki [[ayb]]siz doʻst axtarsa — [[doʻst]]i kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa – [[dushman]]i koʻpayadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Kimki oʻzini [[sulton]]ga yaqin tutishga intilsa, mol-dunyosi talon-taroj xavfi ostida qoladi. Kimki undan oʻzini tortsa, shamshirining tigʻiga mubtalo boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kishi boʻlsa [[nafs]]i koʻyida giryon,<br />Daʼvoyi doʻstligi puch ila yolgʻon!<ref name=":1" /> * Kishida boʻlmasa agar [[isteʼdod]],<br />Ming hiyla qil [[taʼlim]] kor qilmas aslo.<br />[[Gumon]] qilma, buzoq [[xudo]] boʻlmaydi<br />Butparast oltin-la bersa ham oro<ref name=":1" />. * Kishining dilida [[hikmat]]i boʻlsa,<br />Uning oldida mol misoli sopol.<br />Donish ahli zarga nazar qilmaydi,<br />Beqadr oldida qadr topar mol.<br />[[Qanoat]]ni izla sharaf izlasang,<br />Shunday yoʻl tutadir har ahli kamol<ref name=":1" />. * Kishi saxiy doʻstdan saqlanganidan koʻra xasis doʻstdan asrangani yaxshidir<ref name=":1" />. * Kishi oʻz yerini agʻyor bilan koʻrgandan koʻra judolik mehnatini tortgani afzal<ref name=":1" />. * Kichiklar [[gunoh]]ini kechmoq kattalar uchun chiroyli feʼl<ref name=":1" />. * Koʻrlik nodonlikdan yaxshiroqdir, chunki koʻrlik oʻz egasini chohga qulatsa, biror aʼzosini sindiradi, nodonlik esa oʻz sohibini halokatga mahkum etadi<ref name=":1" />. == M == * Mansabdor mol toʻplaydi, oqil esa – [[fazilat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Mehrsiz, ginachi dushman dilini<br />Toʻldirsang mumkindir sen ehtiromga.<br />Ovchini koʻrgil-u ibrat ol undan,<br />Don bilan qushlarni tushirar domga!<ref name=":1" /> * [[Muhabbat]] va [[doʻstlik]] lofini ursa ham, dushmanga ishonmoq xato, jonajonlik lofini haddan oshirsa ham soʻzlariga uchmoq jonga balo! [[Suv]] garchi oʻtga yaqinlashib, sovuqligini tashlasa ham, imkonini topsa, oʻtni butunlay oʻchiradi<ref name=":1" />. == N == * [[Nafs]]ki [[aql]]ga boʻysunsa agar,<br />Iqbol daraxtidan meva yer kishi.<br />[[Aql]]dan ziyoda boʻlsa agar [[nafs]],<br />Odamning kunba-kun ortar tashvishi<ref name=":1" />. * Nodonning koʻzi bor, koʻrmaydi ammo,<br />Koʻrlar bor, koʻrmaydi, lekin koʻp dono!<ref name=":1" /> * Nokaslarni qilma [[tarbiya]]t,<br />[[Yaxshilik]]ka [[yomonlik]] qilar.<br />Chayonlarni parvarish qilsang,<br />Nishi bilan vujuding tilar<ref name=":1" />. == O == * [[Obroʻ]]yim ziyoda boʻlsin desang sen,<br />Sodiq kishilarga ish buyur har doim!<br />Har kimsa ishonsa oʻzbilarmonga,<br />El aro sharafi ketib boʻlar kam!<ref name=":1" /> * Odamlarga [[hurmat]] koʻzi bilan boqmoq va rahm koʻzi bilan qaramoq aqllilik va donolik belgisidir<ref name=":0" />. * [[Odat]] boʻlsa har kimga [[gʻiybat]],<br />Ishonmagin unga hech qachon.<br />Yomonlasa birovni senga,<br />Yomonlaydi seni ham pinhon.<br />Qora koʻngil boʻlgan-chun davot,<br />Ikki tili bordir begumon.<br />Biri – uning qalami boʻlsa,<br />Yozgan xati – ikkinchi zabon!<ref name=":0" /> * Oliyhimmat kishi Humo qushiga oʻxshaydi. Pasthimmat kishi esa quzgʻun kabidir, oʻlaksalar esa uning ulushi boʻladi<ref name=":1" />. * Oliyhimmat va sohibdavlat shunday kishiki, yaxshi [[xulq]] va chiroyli [[odat]] bilan katta kanizni oʻz [[muhabbat]]i domiga ilintiradi, [[doʻstlik]] urugʻini koʻngil yeriga ekadi, azizlar va ulugʻlar yoʻliga ibrat koʻzi bilan boqadi, qarindosh-urugʻlar haqini imkoni boricha ado qiladi, doʻstlarini qoʻlidan kelganicha hurmatlaydi, oʻlib ketgan yor-u birodarlari avlodini [[yaxshilik]] bilan taqdir etadi<ref name=":1" />. * [[Oltin|Oltin-u]] [[kumush]] jamgʻarishga mayl qoʻyish [[nafs]]ning nuqsonidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Oqil bilan boʻlsang agar hamsuhbat,<br />Har ishda [[maqsad]]ing boʻlgay muyassar<ref name=":1" />. * [[Oqil]]ning qoʻrs odam bilan [[suhbat]]da boʻlishi [[johil]]ning aysh-ishratga mukkasidan ketishiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Ogʻir kunlarda yoningda turgan odamgina [[inʼom]]ga sazovordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Ochkoʻz kishini [[tarbiya]] qilmoq oʻz [[obroʻ]]yini toʻkmoqdur. Unday kishi oʻzgalarga [[yaxshilik]] qilsa, ochkoʻz [[yomonlik]] qilmay qolmaydi<ref name=":1" />. == Q == * [[Qanoat]] mevasi – [[rohat]], [[kamtarlik]] mevasi – [[muhabbat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Qidirgan narsani topish mumkindir,<br />Biroq sodiq doʻstni topmoq muammo!<ref name=":1" /> * [[Qobiliyat]] egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni [[tarbiya]]lash – [[johillik]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Qoʻlingdan [[yaxshilik]] kelmasa, [[yomonlik]] qilishdan ham qoch! Agar ogʻzingda yaxshi gaping boʻlmasa tilingni [[boʻhton]] va [[gʻiybat]] bilan bulgʻashdan asra!<ref name=":1" /> == S == * Savdogar dilidan [[mehr]] izlama,<br />Har kim bilan qilar aloqa har on.<br />Xush ovoz qushni koʻr, har bir lahzada<br />Oʻzga gul oldida kuylar bearmon<ref name=":1" />. * [[Sulton]]ning xizmatida boʻlsang ham [[suhbat]]idan oʻzingni tiy<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Soʻzni hakimlardan eshit, [[suhbat]]ni donolar bilan qil, savolni olimlarga ber! Hakimlar soʻzida maʼrifat jam, donolar suhbatida [[boylik]], olimlar javobi [[salomatlik]] yoʻlidir<ref name=":0" />. == T == * Tanparvarlik boʻlsa doim [[xayol]]ing,<br />Qachon senga kulib boqadi iqbol?<br />Gar gadosan, garchi shohning lashkari,<br />[[Nafs]]ing [[orzu]]sini yoʻqotgil darhol.<br />Dunyodan [[umid]]ing bor ekan tezda,<br />[[Havas]] qonin toʻkib aylagil behol.<br />[[Qanoat]]ni [[boylik]] deb bil oʻzingga,<br />Shunda [[baxt]]ing kulib, topasan iqbol!<ref name=":1" /> * Tolei yer bilar [[doʻstlik]]ni qadrin,<br />[[Muhabbat]] [[mehr]]ini taqib joniga!<ref name=":1" /> * Toʻrt narsa oʻlik dilni tiriltiradi: ustod, yaxshi doʻst, muvofiq yer va davlat-u iqbol sababchisi boʻladigan dono [[aql]]<ref name=":1" />. == U == * Umrbod judolik koʻrganim afzal,<br />Seni oʻzga bilan koʻrgandan bir on<ref name=":1" />. * Uch kishini uch joyda tanish mumkin. Muloyim odamni [[gʻazab]] kelganda, botir odamni jang maydonida, haqiqiy doʻstni hojat tushganda!<ref name=":1" /> * Uch narsa uch narsada boʻlmaydi: [[doʻstlik]] laqmada, shafqat sergʻazabda, halollik ochkoʻzda!<ref name=":1" /> * Uch toifa odamlar borki, ular bilan doʻst tutinishdan ehtiyot boʻlmoq kerak. Birinchisi fisq-u fasodli odamlar boʻlib, ularning [[himmat]]i nafsi amorasining ostida bekilgan boʻladi. Ikkinchisi ahmoq kishilar boʻlib, boshga tushgan zararni daf qilishda ham, biror foydaga yetishishda ham ularga ishonmaslik lozim. Koʻp hollarda ularning nafi zarar, xayrli ishi esa sharoradan battar boʻlib chiqadi. Uchinchisi yolgʻonchilar boʻlib, ular bilan boʻlgan [[suhbat]] jonga azob, ulfatchiligi esa dil uyini xarob qiladi. Begona kishilarga sen haqingda yomon gaplarni yetkazishadi, ular haqida esa senga dahshatli xabarlarni keltirishadi<ref name=":1" />. * Uch xislatga ega boʻlmoq oliy darajaga yetmoqdir. Birinchi, senga sitam qilgan kishini kechirmoq. Ikkinchi, senga [[yomonlik]] qilgan kishini yomonlab yurishdan tiyilmoq. Uchinchi, [[yomonlik]] qilganga [[yaxshilik]] qila bilmoq<ref name=":1" />. == Y == * [[Yaxshilik]] qilishga boʻlmasa imkon,<br />[[Yomonlik]] qilmagin, qaytar oʻzingga!<br />Qoʻpollikni tashla, lutfingni koʻrsat,<br />[[Musibat]] boqmagay nurli yuzingga!<ref name=":1" /> * Yaxshi nazar bilan qara har kimga,<br />Libosi chiroyli yo xunuk dema!<ref name=":1" /> * Yaxshi xislat jahonda oliy martaba va yuksak darajaga yetkazuvchidir. Ammo bunga yetishish vositasi [[ilm]] va [[odob]] boyligidir<ref name=":1" />. * Yolgʻondan ichilgan [[qasam]]ning oxiri xorlikdir. [[Oʻlim]] xavfi boʻlsa ham hamisha rost soʻzlamoq kerak<ref name=":1" />. * Yomondan nari yurish [[farz]], bu [[qabohat]]ning oldini oladi. Yaxshiga yondoshgan ayni muddao, bu [[fazilat]]ga yoʻl ochadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Yoshlik onlarimda dadamdan: „<nowiki/>[[Muhabbat]] daʼvosini qilib, [[aka]]-[[uka]]likdan lof oʻrgan kishilarning oʻz soʻzlarida sodiq va qalban mustahkam ekanliklarini qanday bilsa boʻladi?!“ deb soʻradim. Dadam: „Oʻz [[baxt]]i va [[hayot]]ini senga taklif qila olishi bilan!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Yuragingda [[muhabbat]] boʻlsa,<br />Achitib gapirma, koʻngil buzilar.<br />Aksar [[vaqt]] ulangan doʻstlikning ipi,<br />Taʼnadan boshlanib, soʻngra uzilar!<ref name=":1" /> == Z == * [[Zulm]] asosiga qurilgan bino,<br />[[Gʻazab]] otashidan vayron boʻlajak!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻzing muqarrar toat-ibodat qilmaganingdan keyin boshqadan buni talab etib nima qilasan?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}} * Oʻz qadrini bilmagan kishi oʻzgalar qadrini bilmaydi!<ref name=":1" /> * Oʻz qadrini bilmagan kishi,<br />Oʻzga qadrin bilmas hech qachon.<br />Shakar, hanzal farqin bilmagan,<br />Shakar deydi hanzal koʻrgan on!<br />Zilol suvni koʻrmagan kishi,<br />Maqtab ichar koʻlmakni shodon!<ref name=":1" /> == Gʻ == * [[Gʻazab]] kelsa undan yengilmoq [[nuqson]],<br />[[Gʻazab]]in yengolgan haqiqiy marddir!<ref name=":1" /> * [[Gʻazab]]ni soʻndirish, gapni kam qilish,<br />Yaxshi kishilarning ezgu xislati.<br />[[Nafs]]ingdan hazar qil imkon boricha,<br />Ochkoʻzning dilida boʻlmas [[himmat]]i!<ref name=":1" /> * [[Gʻazab]]siz kishini sinmas kishi, deydilar. Muloyim kishi shunday kishiki, [[gʻazab]] oʻtini jiddu-jahd bilan tanidan chiqara oladi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Soʻfiylar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adiblar]] kj11nepqlgjw9qda8i98qdztj0hw9ms 0 4387 31187 20600 2026-06-26T14:04:51Z Bekipediya 2189 31187 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abu Ali Daqqoq | wikipedia = Abu Ali Daqqoq }} '''Abu Ali Daqqoq''' (yoki '''Dahqoq'''; hijriy <nowiki>II—III</nowiki> asr) – soʻfiyona asarlari bilan mashhur mutasavvif. == Iqtiboslar == <!-- I --> * [[Ixlos]] – maxluqlarning mulohazasini qilishdan saqlanish, [[rostgoʻylik]] esa [[nafs]]ga itoat etishdan omonda boʻlishdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * [[Ixlos]] – xalqning rioyasini qilishdan saqlanish. [[Rostgoʻylik]] esa nafsga itoat etishdan omonda boʻlishdir. Ixlosli kishida [[riyo]] boʻlmaydi, rostgoʻyda magʻrurlanish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=50}}. <!-- K --> * Kim [[adolatsizlik]] boʻlayotganini bilaturib sukut qilsa, goʻyo u soqov [[shayton]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=113}}. <!-- N --> * Nafsing uchun hech maxluq bilan [[xusumat]] qilmagin{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mutasavviflar]] 3z82oy1sz4hxrvohz8wdkwyepdn1zvs 0 4398 31203 20584 2026-06-26T14:20:14Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31203 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Amr bin Usmon Makkiy | wikipedia = Amr bin Usmon Makkiy }} '''Amr bin Usmon Makkiy''' (909-yilda vafot etgan) – „Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – '''Abu Abdulloh'''. == Iqtiboslar == <!-- M --> * [[Muruvvat]] doʻstlarning qusur va kamchiliklaridan koʻz yumishdir{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. <!-- S --> * [[Sabr]] shuldirki, banda oʻz ixtiyorini [[Alloh]]ga tashlaydi, har turli balo kelsa, xushlik va rizolik bilan qabul qiladi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shayxlar]] 3dx57vpx93afp5yyyj9or6pbc9l6far 31205 31203 2026-06-26T14:20:58Z Bekipediya 2189 added [[Category:909-yilda vafot etganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31205 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Amr bin Usmon Makkiy | wikipedia = Amr bin Usmon Makkiy }} '''Amr bin Usmon Makkiy''' (909-yilda vafot etgan) – „Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – '''Abu Abdulloh'''. == Iqtiboslar == <!-- M --> * [[Muruvvat]] doʻstlarning qusur va kamchiliklaridan koʻz yumishdir{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. <!-- S --> * [[Sabr]] shuldirki, banda oʻz ixtiyorini [[Alloh]]ga tashlaydi, har turli balo kelsa, xushlik va rizolik bilan qabul qiladi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shayxlar]] [[Turkum:909-yilda vafot etganlar]] sm4ngc0vrd1fm3zfrl65h4o8k499xe5 0 4402 31189 20478 2026-06-26T14:06:22Z Bekipediya 2189 31189 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Sufyon ibn Uyayna | Tasvir = Sufyan ibn Uyaynah (calligraphic, transparent background).png | wikipedia = Sufyon ibn Uyayna }} '''Sufyon ibn Uyayna''' (725-yil – 814-yil) — hadis olimi. == Iqtiboslar == <!-- F --> * [[Fikr]] [[qalb]]ga kiruvchi nurdir<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. <!-- K --> * Kimki birodarlikni xorlasa, odamgarchiligi ketadi, kimki sultonni xorlasa, dunyosidan benasib boʻladi, kimki solihlarni xorlasa, [[oxirat]]idan benasib qoladiKimki birodarlikni xorlasa, odamgarchiligi ketadi, kimki sultonni xorlasa, dunyosidan benasib boʻladi, kimki solihlarni xorlasa, oxiratidan benasib qoladi.{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:725-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:814-yilda vafot etganlar]] gbz8pwhg1i8qt07517oq4k7pkvk6plr 0 4414 31224 25480 2026-06-27T09:09:14Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31224 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qobus | wikipedia = Qobus }} '''Qobus''' (<nowiki>XI</nowiki> asrda yashagan) – fors-tojik shoiri. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. * Azob chekishni istamasang, [[Hasad|hasadgoʻy]] boʻlma<ref name=":0" />. <!-- B --> * Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – [[sukut]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Biror-bir kimsaga [[yaxshilik]] qilsang, shu bilki, sening saxovatingdan u behad shod boʻlgani kabi, senga ham shunchalik zavq nasib etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. <!-- D --> * [[Dushman]]laring bilan apoq-chapoq boʻlgan [[doʻst]]ingdan qoʻlingni yuvib, qoʻltigʻingga ur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- J --> * Johilni [[johillik]]dan asrashdan koʻra, borki narsalarning barini johillikdan asrash osonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- N --> * [[Nafrat]]imizga uchragan kimsalarning yordamiga muhtoj boʻlish ogʻir musibatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * [[Nodon]] doʻst — [[doʻst]] boʻlaturib shunday kunlarni boshingga soladiki, bu yuzta dono [[dushman]]ingning ham qoʻlidan kelmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- O --> * Odam [[doʻst]]siz qolgandan koʻra [[aka]]-[[uka]]siz qolgani afzal<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Odamlarga [[zarar]]i ham, [[foyda]]si ham tegmaydigan kishidan faqirroq odam yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. <!-- Q --> * Qadahboz doʻstlaringni [[doʻst]] dema, chunki ular senga emas, qadahingga doʻst<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Qoʻrquv]] bilmayin desang, [[yovuzlik]] qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. <!-- S --> * [[Sevgi]]siz odam – odam emas<ref name=":0" />. <!-- Y --> * Yangi [[doʻst]] orttirsang, eskisidan yuzingni burma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Yaxshi soʻzla, ammo [[mahmadona]] boʻlma! [[Ezmalik]] kaltabinlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Yaxshi xotin – jon malhami<ref name=":0" />. * Yetti boshli ajdardan emas, [[tilyogʻlama]] odamdan qoʻrq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Yolgʻon]]ligi avvaldan maʼlum gapni [[haqiqat]] deyishdan ham ortiq [[hayo]]sizlik yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. <!-- Oʻ --> * Oʻzgalar oldida berilgan [[nasihat]] taʼnadek botadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Oʻzini bilimdon deydigan [[nodon]]dan qoch<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. <!-- Gʻ --> * [[Gʻazab]]langaningda [[gʻazab]]ingni bosishni oʻzingga [[majburiyat]] bil<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] k7lmeu7v59lxo80pdst57cejmjgqg90 0 4418 31201 20644 2026-06-26T14:18:24Z Bekipediya 2189 31201 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ahmad ibn Hanbal | Tasvir = Imam Aḥmad ibn Ḥanbal, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png | wikipedia = Ahmad ibn Hanbal }} '''Abu Abdulloh Ahmad ibn Muhammad ibn Hanbal''' (780-yil, Bagʻdod – 855-yil, Bagʻdod) – ilohiyotchi olim, sunniylikdagi hanbaliylik mazhabining asoschisi va imomi. == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bandaning [[qalb]]i yomonlikdan poklanishi uchun unga solihlar bilan [[suhbat]]lashishdan ham foyda]liroq narsa yoʻq. Shuningdek, fojirlar bilan hamsuhbat boʻlishdan koʻra katta zarar yoʻq<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. <!-- K --> * Kamchiliksiz [[doʻst]] izlovchi doʻstsiz qoʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. <!-- Y --> * [[Yolgʻon]]chilarning koʻpchiligi [[qissa]] aytadiganlar va koʻp [[savol]] soʻraydiganlardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Ilohiyotchilar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] c70zwfpqtsse7so253by1bsdfqfveed 0 4419 31193 23276 2026-06-26T14:10:24Z Bekipediya 2189 /* Q */ 31193 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qoshgʻariy | Tasvir = 2015-09-11-080312 - Upal, Mausoleum des Uigurischen Philologen Muhamad Al Kashgari.JPG | wikipedia = Qoshgʻariy }} '''Mahmud ibn al-Husayn ibn Muhammad al-Qoshgʻariy''' ('''Mahmud al-Qoshgʻariy''', '''Mahmud Qoshgʻariy''', '''Qoshgʻariy''', yaʼni qoshgʻarlik Mahmud)''(1028/1029-yil, Barsxon – 1101/1126-yil, Oʻpal)'' – turkiy tilshunos olim, filolog. Turkiy xalqlarning arab tilidagi ilk ensiklopediyasi – „Devonu lugʻotit turk“ (1072–1074) muallifi, turkshunoslik ilmining asoschisi. {{ABD}} == A == * Arpasiz ot qir osholmaydi,<br />Yoʻldoshsiz botir [[jang]]da yengolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == B == * Baxil [[mezbon]] [[mehmon]]ni oʻgʻri koʻrar,<br />Berganini minnat qilib yuzga urar<ref name=":1" />. * Befahm [[mehmon]] uy egasini xijolatga qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Belgi boʻlsa, odam yoʻlda adashmaydi, [[aql]]i boʻlsa, kishi [[soʻz]]da adashmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * Boqmas jahon sovuq soʻz,<br />Shilqim, yuzsiz baxilga,<br />Yoqimli boʻl, xushxulq boʻl,<br />Qolsin noming koʻp yilga<ref name=":1" />. * Boshqa kishining moli qoʻlingda boʻlsa ham, seniki hisoblanmaydi. Chunki u qaytariladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Boʻydoq odamga ellik gaz boʻz ham ishtonlikka yetmaydi<ref name=":0" />. == D == * [[Doʻst]]lar bilan totuv yasha, urishib undan ayrilma. Qoʻlingdagi tovuqni chiqarib yuborib, yana boshqatdan qidirma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == E == * Eshitib [[ota]]-[[ona]]ning<br />Soʻzlarini qadrla.<br />Molu mulking koʻpaysa<br />Magʻrurlanib quturma<ref name=":1" />. == I == * Ikki er hayvon olishadi, oʻrtada pashsha yanchiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * [[Ilm]], [[hikmat]] oʻrgangin, boʻlma magʻrur,<br />Maqtanchoqni sharmandasi chiqdi, koʻr<ref name=":1" />. * [[It]] qopmaydi, [[ot]] tepmaydi dema, negaki bu [[odat]] ularning tabiatida bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Ish boshlashda hovliqmay, diqqatla boq<br />Chaqmoqtoshni shoshib chaqsang oʻchar chiroq<ref name=":0" />. == K == * Kasalning [[vasiyat]] qilishi uning uchun yaxshilik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kelsa agar xonang uzra gʻarib [[mehmon]],<br />Bor narsangni oldiga qoʻy, boʻl mehribon<ref name=":1" />. * Kelsa birov yoʻqlanib,<br />Bergil yaxshi ozuq, non.<br />Qargʻab ketar [[mehmon]]lar,<br />Koʻtar boʻlsang gar yomon<ref name=":1" />. * Ketgan molga achinma,<br />Unga ozroq oʻkingil<ref name=":1" />. * Kulsa kishi yuzingga,<br />Koʻrklik boʻlib koʻringil.<br />Shirin, ochiq soʻz soʻyla,<br />Yoqmoq uchun uringil<ref name=":1" />. * Koʻrklik toʻning oʻzingga,<br />Totligʻ oshing oʻzingga.<br />Qoʻnoqqa koʻrgiz izzat,<br />Yoysin shaʼning uzoqqa<ref name=":1" />. == M == * Mashaqqatsiz [[hayot]] yoʻq bunda aslo,<br />[[Ezgulik]]ni koʻrmasdan [[umr]] bitar<ref name=":1" />. * [[Mehmon]]ni davlat va [[barakot]]dan sanaydiganlar oʻlib ketdi. Har bir qora sharpa qoʻnoq boʻlmasin, deb chodir buzuvchilar qoldi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Mehmondorchilikning qoidalaridan biri shundayki, [[mehmon]]ning oldiga kirayotganda, chiqayotganda yoki taom yeyilayotganda ochiq yuzli, shirin soʻzli va xushfeʼl boʻlish lozim. [[Mehmon]]lar oldida hech bir xodim yoki mulozimni xafa qilmaslik, qattiq gapirmaslik, ular tomonidan birorta ayb yoki [[nuqson]] boʻlsa tanbeh va taʼna soʻzlarini aytishdan tiyilmoq lozim. Shuning uchun donolar: „Mehmondorchilikdagi oliy izzat ochiq yuzlilik va shirin soʻzlik“ deganlar<ref name=":1" />. * [[Mehmon]] kelsa oʻtqazgil,<br />Hordiq olib tinch boʻlsin.<br />Oti ham yorugʻlikda<br />Arpa, somonga tuysin<ref name=":1" />. * Muhtoj odam har bir narsadan hojati chiqishini oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == O == * [[Odob]]ning boshi — [[til]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Ojiz, gʻarib [[mehmon]] kelsa, hozir boʻlgan narsani mehmonga tezlik bilan qoʻy, unga malol keltirma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * Olim kishini ezgu tutib soʻzin eshit,<br />[[Hunar]]ini oʻrganibon amal qilgʻil<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * Olim kishi soʻzidan olgil oʻgit,<br />Yaxshi soʻzlar taʼsiri dilga singar<ref name=":1" />. * Olimlarga yaqinlash, bahra olgil tutib dil<ref name=":1" />. * Osmonga tupurgan kishining tupugi yuziga tushadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. == Q == * [[Qarindosh]]larga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Qurol hozirlashni unutgan askar asir boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Quruq yogʻoch egilmaydi, quruq novda gullamaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Qush ov koʻrsa yuksaklardan pastga tushar,<br />Olim kishi oʻgit bersa, darhol uqar<ref name=":1" />. * Qoʻldoshingni hurmat qil,<br />Oʻzgalarga yuzlanma.<br />Boqolmasang tovugʻing,<br />Qush boqay, deb soʻzlanma<ref name=":1" />. * Qoʻni-qoʻshni, qarindosh,<br />Koʻrsin sevdan [[yaxshilik]]<ref name=":1" />. == S == * Savdogarning moli toza, [[shubha|beshubha]] boʻlsa, yoʻl ustida yeydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == T == * [[Til]] bilan qadalgan narsa tish bilan yechilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. == U == * Ulugʻligʻing oshsa xushxulq boʻlgil<ref name=":1" />. * Undab ulugʻ chaqirsa,<br />Tezlik bilan chopib kel,<br />Ochlikda birga boʻlgil,<br />Ne holda boʻlsa yurt, el<ref name=":1" />. * Urgʻochi tuya ingrasa, erkak tuya boʻzlaydi<ref name=":0" />. == Y == * Yaxshining soʻngagi tuproqda chirisa ham, nomi qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Yashirin tutilgan sevgi<br />Ayrilgan kun bilinar.<br />Ogʻriq koʻzni berkitma,<br />Yoshi oshkora qilar<ref name=":1" />. * [[Yomonlik]]ka otlanma,<br />Tildan chiqar ezgu soʻz<ref name=":0" />. * Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == Oʻ == * Oʻgʻil dono boʻlsa, [[ota]] rohatga yetadi<ref name=":0" />. == Gʻ == * Gʻoz qoʻzgʻolsa, koʻlni oʻrdak egallaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. == Ch == * Chiroyli [[toʻn]]ingni oʻzing kiy, shirin [[taom]]ingni esa boshqalarga tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Chiyaboʻri [[qoʻshnichilik]]ka rioya qilib qoʻshnisini yemaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Tilshunoslar]] [[Turkum:Filologlar]] ovzh9rycd6ysee95274v4s7eukxz5rp 0 4427 31186 20449 2026-06-26T14:02:42Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31186 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ibn Sammok | wikipedia = Ibn Sammok }} '''Ibn Sammok''' – tobein, voiz va imom. [[Horun ar-Rashid]] unga ixlos qoʻygan. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]]ni eslatuvchi qancha-qancha kishilar bor, lekin oʻzlari Allohni unutgan. Allohdan qoʻrqituvchi qancha-qancha kishilar bor, lekin oʻzlari Allohga [[gunoh]] qilishga jur’atli. Allohga yaqinlashtiruvchi qanchadan-qancha kishilar bor, lekin oʻzlari Allohdan uzoq. Alloh yoʻliga chaqiruvchi qancha-qancha kishilar bor, lekin oʻzlari Allohdan qochuvchi. Allohning oyatlarini oʻqiydigan qancha-qancha kishilar bor, lekin oʻzlari Allohning oyatidan tashqaridadirlar{{sfn|Tursun|2006|p=51}}. * [[Aql]]li, [[odob]]li, diyonatli odam bilan [[doʻst]] tutinish kerak. Bunday goʻzal [[sifat]]larga ega odam samimiy [[doʻst]] boʻladi. Samimiy [[doʻst]] hech [[vaqt]] seni unutmaydi, sendan [[yordam]]ini ayamaydi, hojatingni ado etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. <!-- O --> * Orzu-havas [[qalb]]da bir ipdir, bir uchi oyogʻingga bogʻlangan. Qalbingdagi orzu-havasni chiqargin, oyogʻingdagi bogʻ yechilsin<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Tobeinlar]] [[Turkum:Voizlar]] [[Turkum:Imomlar]] piav6d2k7cdmfzsbgg6al3ebxj83g8t 0 4534 31202 24768 2026-06-26T14:18:50Z Bekipediya 2189 /* K */ 31202 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Tasvir=Friendship goal.jpg|Sarlavha=Doʻstlik|wikipedia=Doʻstlik|wiktionary=doʻstlik}} '''Doʻstlik''' – ijtimoiy-axloqiy va psixologik tushuncha. Oʻzaro [[hurmat]], yoqtirish, [[manfaat]]larning umumiyligi, yaqinlik, bir-birini tushunishga asoslangan kishilar oʻrtasidagi munosabat shaklini ifodalaydi. {{ABD}} == A == {{Q|Ablah doʻst [[dushman]]dan yomondir, yomon,<br>Ne hiylani bilsa, ishlatar oson{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} * {{Q|Aql sohibi boʻlgan doʻst araz tufayli oʻz doʻst tashlab yubormaydi, imkoni boricha avvalgi doʻstli qayta tiklashga harakat qiladi. Kimki aybdor boʻlsa aybdor tomon avval uzr soʻrasa va aybiga iqror boʻlsa avvalgi doʻstlik yana qayta tiklanadi. Ammo har ikki tomon bir-biriga xoʻmrayib, „sen uzr soʻra“ qabilida yursa, ittifoqlik nifoq bilan, [[muhabbat]] esa haqiqiy [[adovat]] bilan almashishi muqarrardir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=42}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Aybsiz doʻst qidirgan kishi yakkalanib qoladi. Arzimas aybi uchun xafa boʻlaveradigan kishining doʻstlari [[dushman]]ga aylanaveradi. Doʻstining oʻzidan oʻzib ketayotganini koʻra olmagan kishi [[gʻam]] ostida yuraveradi{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Yusufiy]]}} {{Q|Azizim! Sen shunday yoʻl tutki, bu bilan sen haqiqiy odamga aylangin, bilim va tajriba sohibi boʻl, yaxshilar suhbatidan oʻzing uchun bir natija chiqar, yomon kishilar qilayotgan ishni koʻrib, ularga aslo koʻngil berma, behuda soʻzlovchilarning bemaʼni soʻzlari yuragingga taʼsir qilib, koʻngil oynasini xiralantirmasin! Doʻstni dushmandan ayirish yoʻlini oʻrgan:<br />Doʻsting uchun jonni fido aylagin,<br />Doʻstingni dushmandan judo aylagin.<br />Yaxshi ishga undar doʻsting har onda,<br />Yordam berar tashvish yetgan zamonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=38}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == B == {{Q|Baʼzi hakimlarning aytishicha, bir doʻst ikkinchi doʻstning ayblaridan ogoh boʻlib qolsa, uni hargiz birovlariga aytmaydi. Ammo doʻstning bitta yaxshi xislati va [[hunar]]i borligini bilsa, uni oʻnta qilib koʻrsatadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bagʻritosh doʻstni [[dushman]] hisoblash lozim{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Bir hakim buyuradi: „Doʻsting senga [[nasihat]] qilishdan erinsa, toʻgʻri yoʻl koʻrsatishga urinmasa, [[ayb]]ingdan seni ogoh qilmasa, unday doʻstdan kechmoq va uzoqlashishdan [[gʻam]]ga tushmoqni xayolga ham keltirmaslik kerak.<br>''Sheʼr:''<br>Kimki [[ayb]]laringni aytsa agar yuzingga,<br>Koʻzlaridan shod boʻlib oʻpsang hamki oz erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Bir hakim shunday deydi:<br>— Doʻsting bergan [[maslahat]] tufayli ish tutsang-u, biroq [[natija]] yomon boʻlib chiqsa, sen doʻstingni malomat qilma, unga: „Sen aytgandek qilaman deb, ishim chappasidan ketdi, nega ham senga [[maslahat]] soldim-a!“ demagin. Chunki yana ish yuzasidan nochor unga [[maslahat]] solsang, maslahati toʻgʻri boʻlsa-da, [[oqibat]]i yomon boʻlishidan qoʻrqib, senga aytmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=153}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Bir [[hunar]]-u boʻlsa, yetmishta aybing,<br>Doʻst aybingni koʻrmas, koʻrar [[hunar]]ing!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Birodarlarimiz biz uchun ahli oilamizdan ham qimmatliroqdir. Chunki ahlimiz bizga nuqul [[islomda dunyo|dunyoni]] eslatadi, birodarlarimiz esa — [[oxirat]]ni!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}|[[Hasan Basriy]]}} {{Q|Bitta [[dushman]]ing — koʻp, doʻstlaring minglab boʻlsa ham — oz{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Rudakiy]]}} {{Q|Bu juda yaxshi soʻz, sen ham os quloq,<br />Nodon doʻstdan koʻra [[dushman]] yaxshiroq{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Abulmajid Sanoiy]]}} {{Q|Bu olamda yaxshilar ila doʻstlashishni hamma ham xush koʻradi. Agar zoʻr boʻlsang, yomonlarni ham doʻstga aylantira bil{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Bahouddin Naqshband]]}} {{Q|Bu xarobazorda istasang rohat,<br />Doʻstga qoʻshilib top dilga [[halovat]]{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Bedil]]}} == D == <!-- Do --> {{Q|Doimo doʻstlar bilan boʻl hamnafas,<br>Koʻrma dushmanning yuzini bir nafas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Donolarning aytishicha, doʻst uch xil boʻladi. Birinchisi „joni doʻst“ boʻlib, bunday doʻst haqiqiy hisoblanadi va u oʻz doʻsti uchun jonini ham ayamaydi. Ikkinchisi „til doʻst“ boʻlib, u tilda doʻstlik izhor qiladi, ammo boshga biror kulfat tushsa oʻzini olib qochadi. Uchinchisi „non doʻsti“ boʻlib, bunday doʻst yeb-ichish — dasturxon uchungina doʻst boʻladi. Puling tugagandan keyin esa qorasini koʻrsatmaydi.{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Donolarning aytishicha, uch guruh kishilar bilan doʻstlik yoʻlini tutish maqsadga muvofiqdir.<br>Birinchisi, ilm ahli boʻlib, ular oʻz [[hayot]]larini [[ilm]]-u [[odob]] bilan oʻtkazgan va [[hayot]]ning barcha achchiq-chuchugini tortgan boʻladilar.<br>Ikkinchisi, baxtiyor, tabiati saodatmand kishilar, ular oʻz doʻstlarining [[ayb]]larini odamlardan yashiradilar va hech qachon oshkor qilmaydilar. Xilvatda doʻstdan sodir boʻlgan [[xato]]larni yuzlariga aytib beradilar va ulardan hech bir [[nasihat]]larini ayamaydilar.<br>Uchinchisi, begʻaraz va be[[tama]] kishilar boʻlib, ularning doʻstliklari haqiqiy, biror [[foyda]] topish evaziga qurilmagan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} <!-- Du --> {{Q|Dunyoda eng yomon xislat doʻstlarga qilinadigan [[makr]] bilan [[hiyla]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Muhammad Jabalrudiy]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Dunyoda tungi namoz ([[tahajjud]]), doʻstlar bilan suhbat va [[jamoat namozi|jamoat bilan oʻqiladigan namozdan]] boshqa zavq qolmadi{{sfn|Tursun|2006|p=32}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|[[Dunyo]] safosi bilan, doʻst vafosi bilan goʻzal, oʻz doʻstining aybini ochib yurgan kishi razil kishidir. Yomon odamga yoʻldosh boʻlgandan koʻra, oʻtda kuygan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Dushman]]laring bilan apoq-chapoq boʻlgan doʻstingdan qoʻlingni yuvib, qoʻltigʻingga ur{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Qobus]]}} <!-- Doʻ --> {{Q|Doʻst bilan [[suhbat]] qurmoq gullar orasida sayr qilmoq va goʻzallar nagʻmasiga quloq solmoqdan xushdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=40}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻst doʻstdir asli qilmishi bilan,<br />Doʻst emas „doʻstingman“, deyishi bilan{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Doʻst-doʻstga shunday koʻzguki, undan tiniqrogʻi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Avhadiddin Anvariy]]}} {{Q|Doʻstga ham, [[dushman]]ga ham [[yaxshilik]] qilish yaxshidir. Agar doʻstingga [[yomonlik]] qilsang, u senga dushman, dushmaningga yaxshilik qilsang, u senga doʻst boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Umar Xayyom]]}} {{Q|Doʻstimki, [[dushman]]imga doʻstlik qilarkan, uni men doʻst hisoblamayman. Zaharga qoʻshilgan shakardan ehtiyot boʻl{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} {{Q|Doʻstim qolsin, desang mangu doʻst boʻlib,<br />Soʻzlagin sen taʼbu odatin bilib{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Abulmajid Sanoiy]]}} {{Q|Doʻstingdan ehtiyot boʻl, ishonchlisi mustasno. [[Alloh]]dan qoʻrqqangina ishonchli boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Doʻsting [[Ochlik|och]] boʻlsa, sen esa toʻq boʻlsang, bu [[ayb]]dir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻst jamoli dardni aritadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=48}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstlar bilan totuv yasha, urishib undan ayrilma. Qoʻlingdagi tovuqni chiqarib yuborib, yana boshqatdan qidirma!{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Doʻstlar diydoridan ortiq [[quvonch]], firoqidan ortiqroq [[gʻam]] yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Rudakiy]]}} {{Q|Doʻstlar fikridin va [[dushman]]lar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Doʻstlik ipi juda nozikdir. Har ikki tomon bu ipni uzilmasligi uchun qaygʻurmogʻi kerak. Bir nomaqbul ish tufayli oraga araz tushsa, bu araz kuchaymasdan avval uzr soʻrash yoʻlini tutmoq kerakki, eskimagan araz tezda yoʻq boʻladi. Araz eskigach, garchi u yengil boʻlsa ham, [[muhabbat]] qayta tiklanishi qiyinlashadi, tiklanganda ham avvalgidek boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} {{Q|Doʻstlaring koʻpayar farovonlikda,<br />Ularni sinab koʻr notavonlikda{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Doʻstni haydamoq [[aka]]dan ajralmoqdir!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=48}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstning kelishi [[bayram]]dir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstning yomoni shundayki, [[Yaxshilik|yaxshiligingni]] unutadi, [[Yomonlik|yomonligingni]] eslab yuradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=48}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Doʻstsiz yashash mumkinmas, ammo hamma ham doʻstlikka arziyvermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == E == {{Q|Ey aziz, bilginki, doʻst doʻstning yonida boʻlsa ham yoki uzoqda boʻlsa ham ular bir-birlariga nisbatan hech oʻzgarmaydilar, bir-birining shodligiga hamdard boʻladi, [[gʻam]] kelsa, birga kuyishadi, doʻstiga [[yaxshilik]] qilsa uni unutadi. Doʻst unga [[yaxshilik]] qilsa hech qachon unutmaydi, agar doʻstda [[xato]] sodir boʻlsa kechiradi, doʻstiga [[yaxshilik]] qilsa u qaytararmikan deb [[tama]] koʻzini tikmaydi. Faqat molparast kishilar [[boylik]] bilan barcha narsani oʻlchaydigan kishilargina shunday xayolda yurishi mumkin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == K == {{Q|Kamchiliksiz doʻst izlovchi doʻstsiz qoʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=175}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} {{Q|Kim agar doʻstlar bilan yakdil boʻlur,<br />Barcha maqsudi aning hosil boʻlur{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Farididdin Attor]]}} {{Q|Kimki [[ayb]]siz doʻst axtarsa — doʻsti kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa — [[dushman]]i koʻpayadi{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Kimki doʻstlikni xor aylabdi, uni qismat jazolagay — chiqib tutuni{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Kimning doʻst va kimning [[dushman]]ligi ogʻir kunlarda bilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=53}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Kulfatda bilaylik doʻst-u dononi,<br />Qalqon boʻlajak u sinalgan oni{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} == H == {{Q|Hakimlarning aytishlaricha, har kim badavlatlik paytida doʻstlariga yordam qoʻlini choʻzmasa, bechoralik paytida hech kim unga ham qoʻlini choʻzmaydi. Soʻradilar: „Doʻst kim?“ Javob berdi: „Ogʻir kunlarda qoʻllagan kishi!“|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan}} {{Q|Har kimdan istama [[doʻst]]-oshnolik,<br />Har oshnadan kutma sen roʻshnolik{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} {{Q|Har narsaning yangisi, ammo doʻstning eskisi yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Har qancha boʻlsa ham olamda achchiq,<br />Achchiqroqdir [[dono]] doʻstdan ayriliq{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} == I == {{Q|Ikki [[dushman]] butun yer yuziga sigʻmaydi, ammo ikki doʻst bir qarich yerga sigʻa oladi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Asmaiy]]}} {{Q|Ikki narsa dildagi gʻam ofati: doʻst diydori, [[dono]] kishi suhbati{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} {{Q|Ikki oqilning doʻstligi [[aql]] taqozosicha boʻlib, bu doʻstlikning [[umr]]i boqiy boʻladi. Ammo ikki nodonning doʻstligi esa barqaror boʻlmaydi, chunki ular oʻz manfaatlari yuzasidan tezdagina urishib qoladilar. Ikki johil doʻstligi esa hech qachon boqiy boʻlmaydi, ular biror narsa ustida bir qarorga kelolmaydilar, natijasi esa zarar bilan tugaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=44}}.|[[Buqrot]]}} == J == {{Q|Jahonning shodligi yigʻilsa butun,<br />Doʻstlar diydoridan boʻlolmas ustun{{sfn|Tursun|2006|p=168}}.|[[Abu Abdulloh Rudakiy]]}} == M == {{Q|Men umrim davomida ixlosmandlarimga qaraganda tanqidchi doʻstlarimdan, ayniqsa ularning [[tanqid]]i muloyim va doʻstona suxan bilan izhor etilganida koʻproq foyda olganman{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Maxatma Gandi]]}} {{Q|Mingta odamni oʻzingga doʻst qilaman deb, bitta odamni [[dushman]]ga aylantirma, chunki doʻst mingta boʻlsa oz, [[dushman]] bitta boʻlsa koʻpdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=127}}}} == N == {{Q|[[Neʼmat]]larning eng yaxshisi – [[harakat]] qilib erishilgani. Doʻstlarning eng yaxshisi – [[Alloh taolo]]ni eslatgani. [[Qalb]]larning eng nurlisi – ichida mol-dunyo sevgisi boʻlmagani{{sfn|Tursun|2006|p=76}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|[[Nodon]] doʻst — doʻst boʻlaturib shunday kunlarni boshingga soladiki, bu yuzta dono [[dushman]]ingning ham qoʻlidan kelmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Qobus]]}} == O == {{Q|Odam doʻstsiz qolgandan koʻra [[aka]]-[[uka]]siz qolgani afzal{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Oqil doʻsti bor kishining oynaga ehtiyoji yoʻqdir{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Oqil kishilar doʻst bilan dushmanni, [[dushman]] bilan doʻstni almashtirmaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} == P == {{Q|Parvardigor bizga nasiba qilib yaratgan neʼmatlar va roʻyolar (boyliklar) ichida doim qadr-qimmat qilishimiz lozim boʻlgan, eʼzozlashimiz shart boʻlgan oliy fazilat — doʻstlik va [[mehr]]-[[oqibat]]dir{{sfn|Tursun|2006|pp=165-166}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == Q == {{Q|Qadahboz doʻstlaringni doʻst dema, chunki ular senga emas, qadahingga doʻst{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|[[Qobus]]}} == R == {{Q|Sinamay birovni doʻst tutsang,<br />Nolima shu doʻstdan qon yutsang{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Abu Shukur Balxiy]]}} == T == {{Q|Tili shirin odamning doʻsti koʻp boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tuban odam bilan doʻst tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Tuyakash bilan doʻst boʻlgan kishining darvozasi keng boʻlishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=49}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Toʻzgan paxta boʻz boʻlmas,<br />Qadimiy yov doʻst boʻlmas{{sfn|Tursun|2006|p=169}}.|[[Qoʻrqit ota]]}} == U == {{Q|Uchta ish sen haqingda doʻstingda yaxshi [[fikr]] hosil qiladi: uni [[salom]] bilan qarshi olishing, [[majlis]]da joy berishing, uni u yaxshi koʻradigan [[ism]]lar bilan chaqirishing{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == X == {{Q|Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />Doʻstlari undan qochishni koʻzlagay{{sfn|Tursun|2006|p=171}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Y == {{Q|Yangi doʻst orttirsang, eskisidan yuzingni burma{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yasovuldan doʻst tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=167}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Yaxshi bilan doʻst boʻlgan yomonlardan qutilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Yaxshilik|Yaxshiligi]] koʻp odamning doʻstlari serob boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=108}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻziga doʻst topolmagan kishi odamlarning eng ojizi sanaladi. Bundan ham ojizrogʻi esa oldiniga birorta doʻst topadi-yu keyinchalik uni ham yoʻqotib qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Oʻzini oʻylaguvchi xudbin doʻstingdan jonini yoʻlingga tikkan it yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Nizomiy Ganjaviy]]}} {{Q|Oʻzingga sodiq doʻstlar tanla, ular panohida yashaysan, chunki ular kengchilikda ziynat, qiyinchilikda qalqondirlar{{sfn|Tursun|2006|pp=168-169}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]ning davosi doʻstlar diydorini koʻrish{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=204}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Sh == {{Q|Shodli va qaygʻuli paytlarida dilini kuduratdan tozalab, sof doʻstlikni saqlab qolgan kishi chin doʻst hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == Ch == {{Q|Chinakam doʻst aytgan har [[oʻgit]], [[masal]],<br />Sirti [[zahar]] erur, tomiri — [[asal]]{{sfn|Tursun|2006|p=170}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Chin birodar ogʻir kuningda bilinadi{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Ali]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 5s5r1r9ezz2b0vm5i0wku21z6jsec68 0 4556 31190 20967 2026-06-26T14:08:12Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31190 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Mujrim-Obid | wikipedia = Mujrim-Obid }} '''Mujrim-Obid''' (taxallusi; asl ismi: '''Mirakxoʻja oʻgʻli''', XVIII asrning 2-yarmi; hozirgi Buxoro viloyati, Vobkent tumani, Kumushkent – XIX asrning 1-choragi) – zullisonayn shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bu masaldur, Obido, [[xalq]] ichrakim, qaysi yatim,<br>Ogʻzi tegdi oshqayu, burnidin qachon qon kelmadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. <!-- D --> * [[Dushman]]ni oʻzingga mahrami jon qilma,<br />Oʻz joningga jabr-u [[nuqson]] qilma{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.<br>El mashvarati birla har ish topar saloh,<br>Ish qilma oʻz oldingcha, pushaymon qilma<ref name=":0" /><ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. <!-- H --> * Hech birodardan manga kelgan emas buyi [[vafo]],<br>Ahli olamda maningdek purjafoye bormikin?<br>[[Mehr]] izlab qahr koʻrgan, sharbat izlab zahr nush,<br>Ruyi rohat kurmagan mehnatadoye bormikin?<ref name=":0" /> <!-- K --> * Koʻrdiki kimda bordur [[davlat]] anga duchordur,<br>Nafʼi yetgʻay xayoligʻa oʻzni oshno qilur.<br>Birovni [[gʻam]] bila, [[qaygʻu]] bila ado aylar,<br>Birovni ishrati olamgʻa poydor qilur.<br>Birovni diydai binosidin judo aylab,<br>Tamomi umrin asokashga intizor qilur.<br>Birovga simu zar behisob roʻzi etar,<br>Birovni bir pul uchun yoʻl yuzida zor qilur<ref name=":0" />. <!-- N --> * Ne taraf azm aylasam oldimda istiqbol [[gʻam]],<br>Boqmay utsam ham kelur soya kabi dunbol, [[gʻam]]<ref name=":0" />. <!-- S --> * Suchuk til birla, ey Obid, bu [[gʻam]]li dilni shod etgil,<br>Ki jon tandin vijod etguncha bu shirin zabon yaxshi<ref name=":0" />. <!-- U --> * [[Umr]] yoshdin oʻtar, havas dildin,<br>Ayogʻing hech uzilmagay gildin.<br>Koru boring erur pushaymonligʻ,<br>Bori sudu [[ziyon]] parishonligʻ<ref name=":0" />. <!-- Gʻ --> * [[Gʻam]]i dunyoga chirmashgʻon sari holing zabun boʻlgay.<br>Harifi soda tabʼlar koʻp baloga mubtalo<ref name=":0" />. <!-- Ch --> * Chekib [[minnat]] adadsiz, ruyi rohat kurmadim hargiz,<br>Azaldan, ey birodarlar, jafokashga [[vafo]] boʻlmas<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 9qcfl9223fwyqlrkzj9uf3u13tr84vo 31191 31190 2026-06-26T14:08:25Z Bekipediya 2189 /* Manbalar */ 31191 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Mujrim-Obid | wikipedia = Mujrim-Obid }} '''Mujrim-Obid''' (taxallusi; asl ismi: '''Mirakxoʻja oʻgʻli''', XVIII asrning 2-yarmi; hozirgi Buxoro viloyati, Vobkent tumani, Kumushkent – XIX asrning 1-choragi) – zullisonayn shoir. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- B --> * Bu masaldur, Obido, [[xalq]] ichrakim, qaysi yatim,<br>Ogʻzi tegdi oshqayu, burnidin qachon qon kelmadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. <!-- D --> * [[Dushman]]ni oʻzingga mahrami jon qilma,<br />Oʻz joningga jabr-u [[nuqson]] qilma{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.<br>El mashvarati birla har ish topar saloh,<br>Ish qilma oʻz oldingcha, pushaymon qilma<ref name=":0" /><ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>. <!-- H --> * Hech birodardan manga kelgan emas buyi [[vafo]],<br>Ahli olamda maningdek purjafoye bormikin?<br>[[Mehr]] izlab qahr koʻrgan, sharbat izlab zahr nush,<br>Ruyi rohat kurmagan mehnatadoye bormikin?<ref name=":0" /> <!-- K --> * Koʻrdiki kimda bordur [[davlat]] anga duchordur,<br>Nafʼi yetgʻay xayoligʻa oʻzni oshno qilur.<br>Birovni [[gʻam]] bila, [[qaygʻu]] bila ado aylar,<br>Birovni ishrati olamgʻa poydor qilur.<br>Birovni diydai binosidin judo aylab,<br>Tamomi umrin asokashga intizor qilur.<br>Birovga simu zar behisob roʻzi etar,<br>Birovni bir pul uchun yoʻl yuzida zor qilur<ref name=":0" />. <!-- N --> * Ne taraf azm aylasam oldimda istiqbol [[gʻam]],<br>Boqmay utsam ham kelur soya kabi dunbol, [[gʻam]]<ref name=":0" />. <!-- S --> * Suchuk til birla, ey Obid, bu [[gʻam]]li dilni shod etgil,<br>Ki jon tandin vijod etguncha bu shirin zabon yaxshi<ref name=":0" />. <!-- U --> * [[Umr]] yoshdin oʻtar, havas dildin,<br>Ayogʻing hech uzilmagay gildin.<br>Koru boring erur pushaymonligʻ,<br>Bori sudu [[ziyon]] parishonligʻ<ref name=":0" />. <!-- Gʻ --> * [[Gʻam]]i dunyoga chirmashgʻon sari holing zabun boʻlgay.<br>Harifi soda tabʼlar koʻp baloga mubtalo<ref name=":0" />. <!-- Ch --> * Chekib [[minnat]] adadsiz, ruyi rohat kurmadim hargiz,<br>Azaldan, ey birodarlar, jafokashga [[vafo]] boʻlmas<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 6zn0q6whf4heizy1g1pd6ifoxc0x2zz 0 4557 31226 20330 2026-06-27T09:10:46Z Bekipediya 2189 31226 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Rizouddin ibn Faxruddin | Tasvir = Rizaeddin Fahreddin.jpg | wikipedia = Rizouddin ibn Faxruddin }} '''Rizouddin ibn Faxruddin''' yoki '''Faxretdinov Rizo''' (1859-yil 12-yanvar, Samara guberniyasi, Bugulma uyezdi – 1936-yil 11-aprel, Ufa) – maʼrifatparvar, adib, sharqshunos, diniy arbob. == Iqtiboslar == * [[Millat]]lar sharafini yuqori martabaga koʻtaradigan narsa milyonlar ila sanalmakda boʻlgan askarlar-u dunyoda eng buyuk va zoʻr boʻlgan kemalar emas, balki... [[oila]]dir<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Adiblar]] [[Turkum:Sharqshunoslar]] [[Turkum:Diniy arboblar]] [[Turkum:1859-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1936-yilda vafot etganlar]] 0y1i7bnbjq0j0yc1dyqcwrj9htcmk3f 0 4569 31227 23529 2026-06-27T09:11:24Z Bekipediya 2189 /* O */ 31227 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oila|Tasvir=028 Necròpolis de Shohizinda (Samarcanda), visitants vora els mausoleus del grup del mig.jpg}} '''Oila''' – [[nikoh]] yoki tugʻishganlikka asoslangan kichik guruh. Uning aʼzolari roʻzgʻorining birligi, oʻzaro [[yordam]]i va maʼnaviy [[masʼuliyat]]i bilan bir-biriga bogʻlangan. {{ABD}} == M == {{Q|[[Millat]]lar sharafini yuqori martabaga koʻtaradigan narsa milyonlar ila sanalmakda boʻlgan askarlar-u dunyoda eng buyuk va zoʻr boʻlgan kemalar emas, balki... oiladir{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Rizouddin ibn Faxruddin]]}} == O == {{Q|…oilasida [[halovat]]i yoʻq odamning xizmat joyida ham halovati boʻlmaydi{{sfn|Malik|2019|p=108}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday oila azob va mashaqqat maskaniga aylanadi. Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == S == {{Q|Sen [[jannat]]ga ketsang-u azob farishtalari bola-chaqangni [[jahannam]] oʻtiga otsalar, yuraging bardosh beradimi?{{sfn|Tursun|2006|p=35}}.|[[Mahmud Asʼad Joʻshon]]}} == Y == {{Q|Yashayotgan uyingizni bobongiz yoki dadangiz qurib bergan. Lekin „oila“ deb atalmish saroyni sizlarga birov qurib bermaydi{{sfn|Malik|2019|p=4}}.|[[Tohir Malik]]|„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Muddao“ boʻlimidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] ro812wf8ifm2b4qzc0ywkyc1hpwjtmw 2 4588 31208 30938 2026-06-26T14:24:34Z Bekipediya 2189 /* Kitoblar */ 31208 wikitext text/x-wiki === Kitoblar === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center;" |+ ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Nomi ! rowspan="2" |Muallif(lar) ! rowspan="2" |Holati ! colspan="2" style="width: 15%;"|Vaqt |- !Boshlanishi !Yakuni |- |1 |[https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Ahmad%20Muhammad.%20Sharq%20Haqni%20topdi....pdf ''Sharq haqni topdi''] |Ahmad Muhammad |{{Yakunlandi}} |{{Comment|08.05.2024|2024-yil 8-may}} |{{Comment|26.09.2024|2024-yil 26-sentyabr}} |- |2 |[https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf ''Mashriqzamin hikmat boʻstoni''] |Hamidjon Xomidiy; Mahmud Hasaniy |{{Yakunlandi}} |{{Comment|02.10.2024|2024-yil 2-oktyabr}} |{{Comment|02.06.2025|2025-yil 2-iyun}} |- |3 |''Sharq donishmandlari hikmatlari'' |Ahmad Tursun |{{Progression|176|208}} |{{Comment|02.06.2025|2025-yil 2-iyun}} | |- |4 |[https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf ''Tafakkur gulshani''] |Vladimir Voronsov |{{Progression|44|464}} |{{Comment|28.09.2025|2025-yil 28-sentyabr}} | |- |5 |[https://n.ziyouz.com/books/uzbek_xalq_ogzaki_ijodi/T.Mirzayev,%20A.Musoqulov,%20B.Sarimsoqov%20(tuzuvchilar).%20O'zbek%20xalq%20maqollari.pdf ''Oʻzbek xalq maqollari''] | |{{Qilinishi kerak}} | | |- |6 |[https://library.konservatoriya.uz/engine/download.php?id=1207 ''Nozik iboralar''] |[[Az-Zamaxshariy]] |{{Qilinishi kerak}} | | |} === Andozalar === * [[:es:Plantilla:Ficha_de_autor]] * [[:ru:Шаблон:Времена года]] {{Bajarildi}} * [[:ru:Шаблон:Дни недели]] {{Bajarildi}} * [[:ru:Шаблон:Дети и родители]] {{Bajarildi}} * [[:ru:Шаблон:Исламские пророки]] {{Bajarildi}} * [[:ru:Шаблон:Персонажи Корана]] * [[:ru:Шаблон:Месяцы]] {{Bajarildi}} * [[:ru:Шаблон:Основные религиозные произведения]] {{Bajarildi}} * [[:ru:Шаблон:Философия]] {{Bajarildi}} p8lmqmsqcvz3m49bq86y45qzn0yrfft 0 4768 31195 24672 2026-06-26T14:11:49Z Bekipediya 2189 /* Y */ 31195 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qarindoshlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qarindoshlik | Vikilugʻat = Qarindoshlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qarindoshlik''' – insonlar oʻrtasida qon jihatdan oʻzaro bogʻliqlik, aloqadorlik. Qarindoshlik qiluvchilar '''qarindosh''', '''qondosh''' deb ataladi. {{ABD}} == D == {{Q|Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam qarindosh, xesh-aqrabo emasdir“, deganlar{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == I == {{Q|Istasang dunyoda baxt-u saodat,<br />Aylagil qardoshlar diydorin odat{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Q == {{Q|Qarindoshlarga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi kunda yot yaxshi, yomon kunda „voy qardosh“.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} {{Q|Yaxshi qarindoshlik chidamlilik bilan yuzaga keladi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Koshgʻariy]]}} == Oʻ == * {{Q|Oʻz qarindoshlaridan aloqa uzish [[dunyo]] lazzatlaridan koʻz yumishdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ahej9n178clkob90cyp57v0mtfefxuz 0 4850 31200 21978 2026-06-26T14:17:02Z Bekipediya 2189 /* X */ 31200 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xato|Tasvir=Never_underestimate_or_overestimate.svg|wiktionary=xato}} '''Xato''' ({{lang-ar|خطأ}}) — 1) Hisoblash, yozish, oʻqish, soʻzlash va shu kabilarda adashish, yanglishish, notoʻgʻrilik, qusur; 2) Umuman, turmushda, ishda yoʻl qoʻyilgan kamchilik, nuqson, notoʻgʻri xatti-harakat. {{ABD}} == B == {{Q|Biron xatoga yoʻl qoʻygan kishi [[uzr]] soʻragani durust. Axir [[Odam ato|Odam]] ham uzr soʻraganligidan bir natijaga yetishgan{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Abdurazzoq Samarqandiy]]}} {{Q|Bir xato yuz bergach tez uni tuzat,<br>Boʻlmasa oʻzgasi yuz berar yana!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=47}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == K == {{Q|Kim oʻzining [[ayb]]ini bilsa, boshqa kishining aybi bilan ishi boʻlmay qoladi. Kim [[taqvo]] libosidan yalangʻoch boʻlsa, unga hech kim parda tutolmaydi. Kim Allohning bergan [[rizq]]iga rozi boʻlsa, boshqalarning qoʻlidagi narsaga xafa boʻlmaydi. Kim [[zulm]] qilichini sugʻursa, shu qilich bilan qoʻli kesiladi. Kim birodariga choh qazisa, unga oʻzi tushadi. Kim birovning parda-hijobini oyoqosti qilsa, oʻzining avrati ochiladi. Kim oʻz xatosini unutsa, boshqaning xatosini katta biladi. Kim katta ishlarga kirishsa va oʻziga xatarli yoʻl topsa, halok boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=129}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == N == {{Q|Nuqsoningni [[doʻst]]dan soʻrab yurma, u aytmaydi. Yaxshisi [[dushman]]larning nima deyishini bil{{sfn|Tursun|2006|p=166}}.|}} == X == {{Q|[[Xalq]] bilan xato qilish yakka-yolgʻiz holda xayrli ish qilishdan afzal!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=68}}|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Xato, [[ayb]]lari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Xatolari aytilmagan kishi xatolarini toʻgʻri deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] c5mm6aaj8zbpu73jfo7di4u88ai7wfs 0 4885 31223 25230 2026-06-27T09:08:19Z Bekipediya 2189 /* S */ 31223 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sevgi|Tasvir=A heart for booklovers and readers (30640642260).jpg|wikipedia=Sevgi|wiktionary=sevgi}} '''Sevgi''' yoki '''muhabbat''' ({{lang-ar|مُحَبَّة}} — sevgi, ishq; bogʻlanish) — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu. [[Nafrat]]ning aksi. {{ABD}} == B == {{Q|Biror narsaga ortiqcha muhabbat qoʻyish koʻzni koʻr, quloqni kar qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}}} == H == {{q|Iqtibos=Hurmat sevgi boʻlishi kerak boʻlgan boʻshliqni bekitish uchun ixtiro qilingan<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == K == {{Q|Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Demokrit]]}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u sevadi, agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Muhabbat [[maslahat]]siz paydo boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}}} == Q == {{Q|Qoʻrqoq sevgi izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == S == {{Q|Sevgining koʻzi koʻr.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}}} {{Q|Iqtibos=Sevgi nimaligini bilish uchun xato qilishingiz, soʻngra uni tuzatishingiz lozim<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Sevgi — xudbin istaklarni yoʻq qilmoq, manmanlikni yoqmoq va ishoratlar dengizida nafsni boʻgʻmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=51}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 2gubnd8rp5bj5zmiamhdr29fk3iqbiq 31225 31223 2026-06-27T09:09:48Z Bekipediya 2189 /* B */ 31225 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sevgi|Tasvir=A heart for booklovers and readers (30640642260).jpg|wikipedia=Sevgi|wiktionary=sevgi}} '''Sevgi''' yoki '''muhabbat''' ({{lang-ar|مُحَبَّة}} — sevgi, ishq; bogʻlanish) — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu. [[Nafrat]]ning aksi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Qobus]]}} == B == {{Q|Biror narsaga ortiqcha muhabbat qoʻyish koʻzni koʻr, quloqni kar qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}}} == H == {{q|Iqtibos=Hurmat sevgi boʻlishi kerak boʻlgan boʻshliqni bekitish uchun ixtiro qilingan<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == K == {{Q|Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Demokrit]]}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u sevadi, agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Muhabbat [[maslahat]]siz paydo boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}}} == Q == {{Q|Qoʻrqoq sevgi izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == S == {{Q|Sevgining koʻzi koʻr.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}}} {{Q|Iqtibos=Sevgi nimaligini bilish uchun xato qilishingiz, soʻngra uni tuzatishingiz lozim<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Sevgi — xudbin istaklarni yoʻq qilmoq, manmanlikni yoqmoq va ishoratlar dengizida nafsni boʻgʻmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=51}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] khndwhbretz5idv9umycznl0klggq3a 0 5000 31232 23528 2026-06-27T09:14:09Z Bekipediya 2189 /* X */ 31232 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] k2lg4qc4tl1y1qlyuoxkl6wuc65d98z 0 5474 31207 20580 2026-06-26T14:24:03Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31207 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abul Hasan Siriy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = {{h.}} 251-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Abul Hasan Siriy | Vikiombor = }} '''Abul Hasan Siriy''' ({{?}} — {{h.}} 251-yilda vafot etgan) — oʻrta asr tasavvuf shayxi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]]dan qoʻrqqandan barcha qoʻrqadi{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * [[Ayb]]lardan xoli boʻlmoqlikka intilish [[ulugʻvorlik]] belgisidir{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. <!-- B --> * Birodaringga ishonchsizlik bildirma, eʼtiborsiz ham qoldirma{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. <!-- D --> * Dunyoning turgan-bitgani ortiqchadir, lekin besh narsa bundan mustasno: [[non]], [[suv]], [[kiyim]], [[uy]] va manfaatli [[ilm]]{{sfn|Tursun|2006|p=21}}. <!-- M --> * Moling kamayganiga emas, [[umr]]ing kamayotganinga achin!{{sfn|Tursun|2006|p=94}} <!-- S--> * [[Sunnat]]ning kami [[bidʼat]]ning koʻpidan yaxshiroqdir. [[Taqvo]]ning kami boʻladimi?{{sfn|Tursun|2006|p=55}} <!-- T --> * Toʻrt narsa insonni ulugʻlaydi: ilm, odob, omonatdorlik va iffat{{sfn|Tursun|2006|p=20}}. * [[Toʻgʻrisoʻzlik]] Allohning yerdagi qilichidir, nimaning ustiga tushmasin, albatta uni kesadi{{sfn|Tursun|2006|p=150}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} jsprgccj773uehrao4s5rjj1vv42tqr 0 5810 31228 23212 2026-06-27T09:11:46Z Bekipediya 2189 /* M */ 31228 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Millat|wikipedia=Millat|wiktionary=Millat|Tasvir=United Nations Headquarters, Geneva.jpg}} '''Millat''' — uzoq davom etgan ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va etnomadaniy jarayonda,siyosiy va ijtimoiy maqsadlari bir biriga zid kelmaydigan, aniq hududiy doirada, til va oʻzlikni anglash birligi asosida shakllangan xalq etnik tarixining eng yuksak choʻqqisi, oʻziga xos madaniyat, ong va mentalitet zaminida tarkib toptan ijtimoiy birlik shakli. {{ABD}} == B == {{Q|Bir millatda ishonchli kishilar ozaysa, [[din]]ini sotib [[dunyo]] yigʻuvchilar koʻpaysa, u millat orasida [[fitna]] bolalaydi{{sfn|Tursun|2006|p=73}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|[[Bola]]larini pisand qilmagan millatlar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == H == {{Q|Har qanday millat boshqalardan oʻrgana oladi va oʻrganishi ham kerak{{sfn|Voronsov|1989|p=25}}.|[[Karl Marx]]}} {{Q|[[Himmat]] va [[sabot]]i boʻlmagan millatning haqqi hayoti yoʻqdur{{sfn|Tursun|2006|p=99}}.|[[Abdurauf Fitrat]]}} == M == {{Q|Millatlar sharafini yuqori martabaga koʻtaradigan narsa milyonlar ila sanalmakda boʻlgan askarlar-u dunyoda eng buyuk va zoʻr boʻlgan kemalar emas, balki... [[oila]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Rizouddin ibn Faxruddin]]}} {{Q|Millatning muhim boyligi — [[xalq]]ning maʼnaviy qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=26}}.|[[Nikolay Chernishevskiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ec1tizntax7jisexgeq17185nz4lhly 0 6130 31204 25068 2026-06-26T14:20:46Z Bekipediya 2189 /* M */ 31204 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Muruvvat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Muruvvat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Muruvvat''' ({{lang-ar|}} — mardlik, saxiylik; odamgarchilik, olijanoblik) — [[odamgarchilik]] yuzasidan qilingan [[yaxshilik]]. {{ABD}} == M == {{Q|Muruvvat doʻstlarning qusur va kamchiliklaridan koʻz yumishdir{{sfn|Tursun|2006|p=175}}.|[[Amr bin Usmon Makkiy]]}} {{Q|Muruvvat oltita, uchtasi muqimlikda, uchtasi [[musofirlik]]da boʻladi. Muqimlikdagisi — [[Qurʼon]] tilovati, Alloh taoloning [[masjid]]larini obod qilish, Alloh yoʻlida birodar tutinish. Musofirlikdasi — oziqani sarf etish, sheriklarga kam xilof qilish, Allohga osiy boʻlmaydigan oʻrinlarda [[hazil-mutoyiba]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Robia al-Adaviyya]]}} == T == {{Q|Toʻrtta narsa kishining muruvvatidan: tilining rostgoʻyligi, birodarlarining xato-kamchiliklarini kechirishi, ahli zamonining taniqli kishisiga [[saxovat]] qilishi, tanish va qoʻshnilarga ozor berishdan tiyilishi{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Hasan Basriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgaga qilgan muruvvatingni [[doʻst]]ga ham, [[dushman]]ga ham maqtanma{{sfn|Tursun|2006|p=164}}.|[[Abulqosim Firdavsiy]]}} == Ch == {{Q|Chinakam yaqinlik oʻzaro muruvvat koʻrsatishdadir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Publiliy Sir]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9ck7l18q5bgyk5c8xex5i9f9na5bx30 0 6135 31233 20638 2026-06-27T09:14:38Z Bekipediya 2189 /* Y */ 31233 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Baraka | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Baraka | Vikilugʻat = Baraka | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Baraka''', '''barakot''' — 1) Biror narsaning (asosan, nozu neʼmatlar, ekin hosili) kutilgan darajadan moʻlligi, serobligi; 2) Olloh beruvchi nasiba, neʼmat; ehson; 3) Biror narsa yoki harakatdan keluvchi foyda, naf; samara, unum. {{ABD}} == X == {{Q|[[Xotin]]larga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan baraka ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Y == {{Q|Yaxshilarni sevib, siz haqingizda [[haq]] bir gap aytilganida qabul qilar ekansiz, xayr-barakot ichidasiz{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7bqrstrzltr9s303bsia3b7jp3fo6le 0 7375 31188 24766 2026-06-26T14:05:24Z Bekipediya 2189 31188 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Xusumat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Xusumat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Xusumat''' ({{lang-ar|}} — janjal, nizo; dushmanlik, adovat) — birovga nisbatan boʻlgan kek, [[adovat]]; qasd; dushmanlik. {{ABD}} == K == {{Q|Kimki [[Adovat|adovat-u]] xusumatni eksa, albatta u tashvish-u mashaqqat oʻradi{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == N == {{Q|Nafsing uchun hech maxluq bilan xusumat qilmagin{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Abu Ali Dahqoq]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] maxkd80epxuzzs6p35mst8gbr5o6gb0 2 11663 31209 2026-06-26T21:46:20Z 配合比全额更好（说说而已） 2950 „Salom!Men 配合比全额更好（说说而已）.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 31209 wikitext text/x-wiki Salom!Men 配合比全额更好（说说而已）. nviiyd9x7nwg5iyvrlpc3rqa135hf76 3 11664 31210 2026-06-27T08:10:16Z Bekipediya 2189 „{{Welcome|~~~~}}“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 31210 wikitext text/x-wiki {{Welcome|[[User:Bekipediya|<span style="font-family:Georgia"><span style="color:#049DFF">BEKIPEDIYA</span></span>]]&nbsp;[[User talk:Bekipediya|<span style="color:#049DFF">^{''<small>#yozishma</small>''}</span>]] 08:10, 2026-yil 27-iyun (UTC)}} ab08phpdtqf907tsdn3wutbimgwly3i 4 11665 31211 2026-06-27T08:20:51Z Bekipediya 2189 „'''Vikiiqtibos''' – bu oʻquvchilar tomonidan hamkorlikda yaratilayotgan [[w:uz:Erkin kontent|erkin]] [[w:uz:Iqtibos|iqtiboslar]] [[w:uz:To'plam|toʻplamidir]]. Sayt [[w:uz:Wiki|viki-loyiha]] boʻlib, bu istalgan kishi, jumladan, siz ham har bir Vikiiqtibos sahifasida chiqib turadigan ''tahrirlash'' havolasini bosish orqali xohlagan maqolani hoziroq tahrirlay olishingizni anglatadi. Loyiha 2003-yil 27-iyunda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda ...“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 31211 wikitext text/x-wiki '''Vikiiqtibos''' – bu oʻquvchilar tomonidan hamkorlikda yaratilayotgan [[w:uz:Erkin kontent|erkin]] [[w:uz:Iqtibos|iqtiboslar]] [[w:uz:To'plam|toʻplamidir]]. Sayt [[w:uz:Wiki|viki-loyiha]] boʻlib, bu istalgan kishi, jumladan, siz ham har bir Vikiiqtibos sahifasida chiqib turadigan ''tahrirlash'' havolasini bosish orqali xohlagan maqolani hoziroq tahrirlay olishingizni anglatadi. Loyiha 2003-yil 27-iyunda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda [[w:uz:Oʻzbek tili|oʻzbek tilida]] {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqola ustida ish olib borilmoqda va [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillarda]] ham koʻplab maqolalar yaratilishi kutilmoqda. Har kuni dunyoning turli burchaklaridan koʻplab hissa qoʻshuvchilar yuzlab tahrirlarni amalga oshirib, koʻplab yangi maqolalar yaratadi. Saytdagi barcha kontent [[WQ:CC-BY-SA|Creative Commons Attribution/Share-Alike]] va [[w:uz:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation]] litsenziyalari ostida taqdim etiladi. Hissalar oʻz mualliflarining mulki boʻlib qoladi, [[w:uz:Kopileft|kopileft]] litsenziyasi esa kontentning doimo erkin tarqatilishi va qayta nashr etilishini taʼminlaydi. Qoʻshimcha maʼlumot uchun [[Vikiiqtibos:mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] sahifasiga qarang. {{Eslatma|Ikonka=|sarlavha=Eslatma|matn=Vikiiqtibosda ayrim foydalanuvchilar haqoratomuz, qoʻpol yoki behayo deb hisoblashi mumkin boʻlgan kontent mavjud. Batafsil maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya:Masʼuliyatdan voz kechish|kontentga oid ogohlantirishni]] koʻring.|izoh=}} == Vikiiqtibos haqida batafsil == * [[Vikiiqtibos]] – iqtiboslar va ularning ahamiyati haqidagi maqola. * [[w:uz:Vikimedia jamgʻarmasi|Vikimedia jamgʻarmasi]] – Vikiiqtibos va shunga oʻxshash loyihalarning notijorat bosh tashkiloti. * [[Vikiiqtibos:TSS|Tez-tez beriladigan savollar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtibos tarixi|Vikiiqtibos tarixi]] (faqat 2003–2006-yillarni qamrab oladi) * [[Vikiiqtibos:Eʼlonlar|Eʼlonlar]] (nofaol sahifa) * [[Vikiiqtibos:Press-relizlar|Press-relizlar]] (nofaol sahifa) == Vikiiqtibosni oʻrganish == * [[Maxsus:RecentChanges|Yangi oʻzgarishlar]] – hozirda ustida ishlanayotgan maqolalarni koʻring. * [[Maxsus:Random|Tasodifiy sahifa]] * [[Maxsus:NewPages|Yangi maqolalar]] == Vikiiqtibosga hissa qoʻshish == * [[Vikiiqtibos:Xush kelibsiz|Xush kelibsiz, yangi foydalanuvchilar!]] – yangi hissa qoʻshuvchilar uchun boshlangʻich nuqta. * [[Vikiiqtibos:Qoida va koʻrsatmalar|Hissa qoʻshuvchilar uchun qoidalar va yoʻriqnomalar]] * [[Vikiiqtibos:Yordam|Yordam sahifalari]] – maqolalarni tahrirlash va boshqa mavzular boʻyicha yordam. == Aloqaga chiqish == * [[Vikiiqtibos:Forum|Munozara sahifasi]] – [[Vikiiqtibos:TSS|tez-tez beriladigan savollar]] yoki [[Vikiiqtibos:Yordam|yordam sahifalari]]da javob topilmagan savollarni berish uchun forum. * [[w:uz:Vikipediya:Xatolar|Xatolar haqida xabarlar va yangi funksiyalar uchun takliflar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtiboschilar|Vikiiqtiboschilar]] – Vikiiqtibosga hissa qoʻshuvchilar roʻyxati. * [http://meta.wikimedia.org/ Meta-Viki] – Vikimedia jamgʻarmasining barcha loyihalari, jumladan, Vikiiqtibos va Vikipediya bilan birgalikda ishlaydigan sayt. == Boshqa tildagi versiyalari == * '''Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar''' – [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillar]] == Oʻxshash loyihalar == * [http://uz.wikipedia.org Vikipediya] – koʻp tilli viki-ensiklopediya. (Maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya|Vikipediyaga]] qarang) * [http://uz.wiktionary.org Vikilugʻat] – koʻp tilli viki-lugʻat va tezaurus. (Maʼlumot uchun [[w:uz:Vikilug'at|Vikilugʻatga]] qarang) * [https://wikisource.org/ Vikimanba] – Vikipediyada foydalaniladigan, jamoat mulki boʻlgan manba matnlar toʻplami. * [http://www.indymedia.org Indymedia] – oddiy odamlar uchun oʻta shaffof maʼlumot yigʻish va umumlashtirish tarmogʻi ekanligi bilan Vikipediyaga oʻxshaydi, ammo asosan dolzarb voqealar haqidagi yangi maʼlumotlarga eʼtibor qaratishi hamda mahalliy, virtual boʻlmagan, mustaqil fuqarolar guruhlariga kuchli tayanishi bilan farq qiladi. (Maʼlumot uchun [[w:uz:Indymedia|Indymedia]] sahifasiga qarang.) [[Turkum:Vikiiqtibos|Haqida]] 0p4427h1okqc08pzmb5w8o2h4l3dati 31212 31211 2026-06-27T08:27:15Z Bekipediya 2189 31212 wikitext text/x-wiki '''Vikiiqtibos''' – bu oʻquvchilar tomonidan hamkorlikda yaratilayotgan [[w:uz:Erkin kontent|erkin]] [[w:uz:Iqtibos|iqtiboslar]] [[w:uz:To'plam|toʻplami]] boʻlib, u asosan '''mashhur shaxslarning fikrlari, badiiy asar va filmlar qahramonlarining iqtiboslarini''' oʻz ichiga oladi. Sayt [[w:uz:Wiki|viki-loyiha]] boʻlib, bu istalgan kishi, jumladan, siz ham har bir Vikiiqtibos sahifasida chiqib turadigan ''tahrirlash'' havolasini bosish orqali xohlagan maqolani hoziroq tahrirlay olishingizni anglatadi. Loyiha 2003-yil 27-iyunda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda [[w:uz:Oʻzbek tili|oʻzbek tilida]] {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqola ustida ish olib borilmoqda va [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillarda]] ham koʻplab maqolalar yaratilishi kutilmoqda. Har kuni dunyoning turli burchaklaridan koʻplab hissa qoʻshuvchilar yuzlab tahrirlarni amalga oshirib, koʻplab yangi maqolalar yaratadi. Saytdagi barcha kontent [[WQ:CC-BY-SA|Creative Commons Attribution/Share-Alike]] va [[w:uz:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation]] litsenziyalari ostida taqdim etiladi. Hissalar oʻz mualliflarining mulki boʻlib qoladi, [[w:uz:Kopileft|kopileft]] litsenziyasi esa kontentning doimo erkin tarqatilishi va qayta nashr etilishini taʼminlaydi. Qoʻshimcha maʼlumot uchun [[Vikiiqtibos:mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] sahifasiga qarang. {{Eslatma|Ikonka=|sarlavha=Eslatma|matn=Vikiiqtibosda ayrim foydalanuvchilar haqoratomuz, qoʻpol yoki behayo deb hisoblashi mumkin boʻlgan kontent mavjud. Batafsil maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya:Masʼuliyatdan voz kechish|kontentga oid ogohlantirishni]] koʻring.|izoh=}} == Vikiiqtibosning mohiyati == Vikiiqtibos oʻz oldiga ''aniq va ahamiyatli iqtiboslarning keng qamrovli'' toʻplami boʻlishni maqsad qilib qoʻyadi. * '''Aniqlik:''' Vikiiqtibos aniqlikka intiladi. Iloji boricha, biz iqtiboslarni asl manbada qanday paydo boʻlgan boʻlsa, xuddi shu eng aniq shaklida keltirishga harakat qilamiz. * '''Keng qamrovlilik:''' Vikiiqtibos turli xil insonlar, adabiy asarlar, filmlar, obidalar, qabrtosh yozuvlari (epitafiyalar) va boshqa manbalardagi iqtiboslarni saqlab qolishga intiladi. * '''[[Vikiiqtibos:Ahamiyat|Ahamiyatlilik]]:''' Biz loyihaga faqat ahamiyatli iqtiboslarni kiritish bilan oʻzimizni cheklaymiz. Iqtiboslar oʻz-oʻzidan ahamiyatga ega boʻlishi mumkin, lekin koʻpincha ular nufuzli manbaga ega boʻlgani yoki mashhur shaxs tomonidan aytilgani uchungina loyihaga kiritiladi. * '''Iqtiboslar:''' Vikiiqtibos – bu avvalo iqtiboslar toʻplamidir. Garchi maqolalar toʻliqlikni taʼminlash maqsadida mavzuga qisqacha kirish qismini oʻz ichiga olishi kerak boʻlsa-da, asosiy maqsad iqtibos keltirish boʻlib qoladi. === Zaruriy izohlar === * '''Manba va mualliflik masalasi:''' Kishilarning aytgan soʻzlari boʻyicha birlamchi manbalarni topish koʻpincha juda qiyin kechadi. Ikkilamchi manbalarda esa iqtiboslar (qasddan yoki bexosdan), ayniqsa turli tarjimalarda tez-tez oʻzgartirib yuboriladi. Umuman olganda, birlamchi manbasi koʻrsatilmagan har qanday mashhur shaxslarning iqtiboslarini shunchaki ularga ''nisbat berilgan'' deb aytish mumkin. * '''Antik davr va soxta iqtiboslar:''' Qadimgi davr mualliflarining juda koʻplab hikmatli soʻzlari muallifligi ishonchli tarzda aniqlanmagan va ularni u yoki bu shaxsga nisbat berish koʻp jihatdan shartli xarakterga ega. Internet rivojlanishi bilan esa ishonchsiz portallarda ''soxta'' yoki ''yolgʻon iqtiboslar'' (qasddan yoki xatolik tufayli yaratilgan matnlar) keng tarqalmoqda. Ularning baʼzilari keyinchalik ishonchliroq manbalarga ham oʻtib qolishi mumkin. Shuning uchun manbalarga sinchkovlik bilan yondashish talab etiladi. == Vikiiqtibos haqida batafsil == * [[Vikiiqtibos]] – iqtiboslar va ularning ahamiyati haqidagi maqola. * [[w:uz:Vikimedia jamgʻarmasi|Vikimedia jamgʻarmasi]] – Vikiiqtibos va shunga oʻxshash loyihalarning notijorat bosh tashkiloti. * [[Vikiiqtibos:TSS|Tez-tez beriladigan savollar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtibos tarixi|Vikiiqtibos tarixi]] (faqat 2003–2006-yillarni qamrab oladi) * [[Vikiiqtibos:Eʼlonlar|Eʼlonlar]] (nofaol sahifa) * [[Vikiiqtibos:Press-relizlar|Press-relizlar]] (nofaol sahifa) == Vikiiqtibosni oʻrganish == * [[Maxsus:RecentChanges|Yangi oʻzgarishlar]] – hozirda ustida ishlanayotgan maqolalarni koʻring. * [[Maxsus:Random|Tasodifiy sahifa]] * [[Maxsus:NewPages|Yangi maqolalar]] == Vikiiqtibosga hissa qoʻshish == * [[Vikiiqtibos:Xush kelibsiz|Xush kelibsiz, yangi foydalanuvchilar!]] – yangi hissa qoʻshuvchilar uchun boshlangʻich nuqta. * [[Vikiiqtibos:Qoida va koʻrsatmalar|Hissa qoʻshuvchilar uchun qoidalar va yoʻriqnomalar]] * [[Vikiiqtibos:Yordam|Yordam sahifalari]] – maqolalarni tahrirlash va boshqa mavzular boʻyicha yordam. == Aloqaga chiqish == * [[Vikiiqtibos:Forum|Munozara sahifasi]] – [[Vikiiqtibos:TSS|tez-tez beriladigan savollar]] yoki [[Vikiiqtibos:Yordam|yordam sahifalari]]da javob topilmagan savollarni berish uchun forum. * [[w:uz:Vikipediya:Xatolar|Xatolar haqida xabarlar va yangi funksiyalar uchun takliflar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtiboschilar|Vikiiqtiboschilar]] – Vikiiqtibosga hissa qoʻshuvchilar roʻyxati. * [http://meta.wikimedia.org/ Meta-Viki] – Vikimedia jamgʻarmasining barcha loyihalari, jumladan, Vikiiqtibos va Vikipediya bilan birgalikda ishlaydigan sayt. == Boshqa tildagi versiyalari == * '''Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar''' – [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillar]] == Oʻxshash loyihalar == * [http://uz.wikipedia.org Vikipediya] – koʻp tilli viki-ensiklopediya. (Maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya|Vikipediyaga]] qarang) * [http://uz.wiktionary.org Vikilugʻat] – koʻp tilli viki-lugʻat va tezaurus. (Maʼlumot uchun [[w:uz:Vikilug'at|Vikilugʻatga]] qarang) * [https://wikisource.org/ Vikimanba] – Vikipediyada foydalaniladigan, jamoat mulki boʻlgan manba matnlar toʻplami. * [http://www.indymedia.org Indymedia] – oddiy odamlar uchun oʻta shaffof maʼlumot yigʻish va umumlashtirish tarmogʻi ekanligi bilan Vikipediyaga oʻxshaydi, ammo asosan dolzarb voqealar haqidagi yangi maʼlumotlarga eʼtibor qaratishi hamda mahalliy, virtual boʻlmagan, mustaqil fuqarolar guruhlariga kuchli tayanishi bilan farq qiladi. (Maʼlumot uchun [[w:uz:Indymedia|Indymedia]] sahifasiga qarang.) [[Turkum:Vikiiqtibos|Haqida]] 1xtcsnubxdcklfg4ryxf73vv02uwjmw 31213 31212 2026-06-27T08:28:17Z Bekipediya 2189 /* Oʻxshash loyihalar */ 31213 wikitext text/x-wiki '''Vikiiqtibos''' – bu oʻquvchilar tomonidan hamkorlikda yaratilayotgan [[w:uz:Erkin kontent|erkin]] [[w:uz:Iqtibos|iqtiboslar]] [[w:uz:To'plam|toʻplami]] boʻlib, u asosan '''mashhur shaxslarning fikrlari, badiiy asar va filmlar qahramonlarining iqtiboslarini''' oʻz ichiga oladi. Sayt [[w:uz:Wiki|viki-loyiha]] boʻlib, bu istalgan kishi, jumladan, siz ham har bir Vikiiqtibos sahifasida chiqib turadigan ''tahrirlash'' havolasini bosish orqali xohlagan maqolani hoziroq tahrirlay olishingizni anglatadi. Loyiha 2003-yil 27-iyunda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda [[w:uz:Oʻzbek tili|oʻzbek tilida]] {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqola ustida ish olib borilmoqda va [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillarda]] ham koʻplab maqolalar yaratilishi kutilmoqda. Har kuni dunyoning turli burchaklaridan koʻplab hissa qoʻshuvchilar yuzlab tahrirlarni amalga oshirib, koʻplab yangi maqolalar yaratadi. Saytdagi barcha kontent [[WQ:CC-BY-SA|Creative Commons Attribution/Share-Alike]] va [[w:uz:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation]] litsenziyalari ostida taqdim etiladi. Hissalar oʻz mualliflarining mulki boʻlib qoladi, [[w:uz:Kopileft|kopileft]] litsenziyasi esa kontentning doimo erkin tarqatilishi va qayta nashr etilishini taʼminlaydi. Qoʻshimcha maʼlumot uchun [[Vikiiqtibos:mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] sahifasiga qarang. {{Eslatma|Ikonka=|sarlavha=Eslatma|matn=Vikiiqtibosda ayrim foydalanuvchilar haqoratomuz, qoʻpol yoki behayo deb hisoblashi mumkin boʻlgan kontent mavjud. Batafsil maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya:Masʼuliyatdan voz kechish|kontentga oid ogohlantirishni]] koʻring.|izoh=}} == Vikiiqtibosning mohiyati == Vikiiqtibos oʻz oldiga ''aniq va ahamiyatli iqtiboslarning keng qamrovli'' toʻplami boʻlishni maqsad qilib qoʻyadi. * '''Aniqlik:''' Vikiiqtibos aniqlikka intiladi. Iloji boricha, biz iqtiboslarni asl manbada qanday paydo boʻlgan boʻlsa, xuddi shu eng aniq shaklida keltirishga harakat qilamiz. * '''Keng qamrovlilik:''' Vikiiqtibos turli xil insonlar, adabiy asarlar, filmlar, obidalar, qabrtosh yozuvlari (epitafiyalar) va boshqa manbalardagi iqtiboslarni saqlab qolishga intiladi. * '''[[Vikiiqtibos:Ahamiyat|Ahamiyatlilik]]:''' Biz loyihaga faqat ahamiyatli iqtiboslarni kiritish bilan oʻzimizni cheklaymiz. Iqtiboslar oʻz-oʻzidan ahamiyatga ega boʻlishi mumkin, lekin koʻpincha ular nufuzli manbaga ega boʻlgani yoki mashhur shaxs tomonidan aytilgani uchungina loyihaga kiritiladi. * '''Iqtiboslar:''' Vikiiqtibos – bu avvalo iqtiboslar toʻplamidir. Garchi maqolalar toʻliqlikni taʼminlash maqsadida mavzuga qisqacha kirish qismini oʻz ichiga olishi kerak boʻlsa-da, asosiy maqsad iqtibos keltirish boʻlib qoladi. === Zaruriy izohlar === * '''Manba va mualliflik masalasi:''' Kishilarning aytgan soʻzlari boʻyicha birlamchi manbalarni topish koʻpincha juda qiyin kechadi. Ikkilamchi manbalarda esa iqtiboslar (qasddan yoki bexosdan), ayniqsa turli tarjimalarda tez-tez oʻzgartirib yuboriladi. Umuman olganda, birlamchi manbasi koʻrsatilmagan har qanday mashhur shaxslarning iqtiboslarini shunchaki ularga ''nisbat berilgan'' deb aytish mumkin. * '''Antik davr va soxta iqtiboslar:''' Qadimgi davr mualliflarining juda koʻplab hikmatli soʻzlari muallifligi ishonchli tarzda aniqlanmagan va ularni u yoki bu shaxsga nisbat berish koʻp jihatdan shartli xarakterga ega. Internet rivojlanishi bilan esa ishonchsiz portallarda ''soxta'' yoki ''yolgʻon iqtiboslar'' (qasddan yoki xatolik tufayli yaratilgan matnlar) keng tarqalmoqda. Ularning baʼzilari keyinchalik ishonchliroq manbalarga ham oʻtib qolishi mumkin. Shuning uchun manbalarga sinchkovlik bilan yondashish talab etiladi. == Vikiiqtibos haqida batafsil == * [[Vikiiqtibos]] – iqtiboslar va ularning ahamiyati haqidagi maqola. * [[w:uz:Vikimedia jamgʻarmasi|Vikimedia jamgʻarmasi]] – Vikiiqtibos va shunga oʻxshash loyihalarning notijorat bosh tashkiloti. * [[Vikiiqtibos:TSS|Tez-tez beriladigan savollar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtibos tarixi|Vikiiqtibos tarixi]] (faqat 2003–2006-yillarni qamrab oladi) * [[Vikiiqtibos:Eʼlonlar|Eʼlonlar]] (nofaol sahifa) * [[Vikiiqtibos:Press-relizlar|Press-relizlar]] (nofaol sahifa) == Vikiiqtibosni oʻrganish == * [[Maxsus:RecentChanges|Yangi oʻzgarishlar]] – hozirda ustida ishlanayotgan maqolalarni koʻring. * [[Maxsus:Random|Tasodifiy sahifa]] * [[Maxsus:NewPages|Yangi maqolalar]] == Vikiiqtibosga hissa qoʻshish == * [[Vikiiqtibos:Xush kelibsiz|Xush kelibsiz, yangi foydalanuvchilar!]] – yangi hissa qoʻshuvchilar uchun boshlangʻich nuqta. * [[Vikiiqtibos:Qoida va koʻrsatmalar|Hissa qoʻshuvchilar uchun qoidalar va yoʻriqnomalar]] * [[Vikiiqtibos:Yordam|Yordam sahifalari]] – maqolalarni tahrirlash va boshqa mavzular boʻyicha yordam. == Aloqaga chiqish == * [[Vikiiqtibos:Forum|Munozara sahifasi]] – [[Vikiiqtibos:TSS|tez-tez beriladigan savollar]] yoki [[Vikiiqtibos:Yordam|yordam sahifalari]]da javob topilmagan savollarni berish uchun forum. * [[w:uz:Vikipediya:Xatolar|Xatolar haqida xabarlar va yangi funksiyalar uchun takliflar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtiboschilar|Vikiiqtiboschilar]] – Vikiiqtibosga hissa qoʻshuvchilar roʻyxati. * [http://meta.wikimedia.org/ Meta-Viki] – Vikimedia jamgʻarmasining barcha loyihalari, jumladan, Vikiiqtibos va Vikipediya bilan birgalikda ishlaydigan sayt. == Boshqa tildagi versiyalari == * '''Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar''' – [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillar]] {{VikiYoʻldosh}} [[Turkum:Vikiiqtibos|Haqida]] 86qdx8gd2m0v6x9gxrdxkg7vic7i5ue 31216 31213 2026-06-27T08:30:03Z Bekipediya 2189 /* Boshqa tildagi versiyalari */ 31216 wikitext text/x-wiki '''Vikiiqtibos''' – bu oʻquvchilar tomonidan hamkorlikda yaratilayotgan [[w:uz:Erkin kontent|erkin]] [[w:uz:Iqtibos|iqtiboslar]] [[w:uz:To'plam|toʻplami]] boʻlib, u asosan '''mashhur shaxslarning fikrlari, badiiy asar va filmlar qahramonlarining iqtiboslarini''' oʻz ichiga oladi. Sayt [[w:uz:Wiki|viki-loyiha]] boʻlib, bu istalgan kishi, jumladan, siz ham har bir Vikiiqtibos sahifasida chiqib turadigan ''tahrirlash'' havolasini bosish orqali xohlagan maqolani hoziroq tahrirlay olishingizni anglatadi. Loyiha 2003-yil 27-iyunda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda [[w:uz:Oʻzbek tili|oʻzbek tilida]] {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqola ustida ish olib borilmoqda va [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillarda]] ham koʻplab maqolalar yaratilishi kutilmoqda. Har kuni dunyoning turli burchaklaridan koʻplab hissa qoʻshuvchilar yuzlab tahrirlarni amalga oshirib, koʻplab yangi maqolalar yaratadi. Saytdagi barcha kontent [[WQ:CC-BY-SA|Creative Commons Attribution/Share-Alike]] va [[w:uz:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation]] litsenziyalari ostida taqdim etiladi. Hissalar oʻz mualliflarining mulki boʻlib qoladi, [[w:uz:Kopileft|kopileft]] litsenziyasi esa kontentning doimo erkin tarqatilishi va qayta nashr etilishini taʼminlaydi. Qoʻshimcha maʼlumot uchun [[Vikiiqtibos:mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] sahifasiga qarang. {{Eslatma|Ikonka=|sarlavha=Eslatma|matn=Vikiiqtibosda ayrim foydalanuvchilar haqoratomuz, qoʻpol yoki behayo deb hisoblashi mumkin boʻlgan kontent mavjud. Batafsil maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya:Masʼuliyatdan voz kechish|kontentga oid ogohlantirishni]] koʻring.|izoh=}} == Vikiiqtibosning mohiyati == Vikiiqtibos oʻz oldiga ''aniq va ahamiyatli iqtiboslarning keng qamrovli'' toʻplami boʻlishni maqsad qilib qoʻyadi. * '''Aniqlik:''' Vikiiqtibos aniqlikka intiladi. Iloji boricha, biz iqtiboslarni asl manbada qanday paydo boʻlgan boʻlsa, xuddi shu eng aniq shaklida keltirishga harakat qilamiz. * '''Keng qamrovlilik:''' Vikiiqtibos turli xil insonlar, adabiy asarlar, filmlar, obidalar, qabrtosh yozuvlari (epitafiyalar) va boshqa manbalardagi iqtiboslarni saqlab qolishga intiladi. * '''[[Vikiiqtibos:Ahamiyat|Ahamiyatlilik]]:''' Biz loyihaga faqat ahamiyatli iqtiboslarni kiritish bilan oʻzimizni cheklaymiz. Iqtiboslar oʻz-oʻzidan ahamiyatga ega boʻlishi mumkin, lekin koʻpincha ular nufuzli manbaga ega boʻlgani yoki mashhur shaxs tomonidan aytilgani uchungina loyihaga kiritiladi. * '''Iqtiboslar:''' Vikiiqtibos – bu avvalo iqtiboslar toʻplamidir. Garchi maqolalar toʻliqlikni taʼminlash maqsadida mavzuga qisqacha kirish qismini oʻz ichiga olishi kerak boʻlsa-da, asosiy maqsad iqtibos keltirish boʻlib qoladi. === Zaruriy izohlar === * '''Manba va mualliflik masalasi:''' Kishilarning aytgan soʻzlari boʻyicha birlamchi manbalarni topish koʻpincha juda qiyin kechadi. Ikkilamchi manbalarda esa iqtiboslar (qasddan yoki bexosdan), ayniqsa turli tarjimalarda tez-tez oʻzgartirib yuboriladi. Umuman olganda, birlamchi manbasi koʻrsatilmagan har qanday mashhur shaxslarning iqtiboslarini shunchaki ularga ''nisbat berilgan'' deb aytish mumkin. * '''Antik davr va soxta iqtiboslar:''' Qadimgi davr mualliflarining juda koʻplab hikmatli soʻzlari muallifligi ishonchli tarzda aniqlanmagan va ularni u yoki bu shaxsga nisbat berish koʻp jihatdan shartli xarakterga ega. Internet rivojlanishi bilan esa ishonchsiz portallarda ''soxta'' yoki ''yolgʻon iqtiboslar'' (qasddan yoki xatolik tufayli yaratilgan matnlar) keng tarqalmoqda. Ularning baʼzilari keyinchalik ishonchliroq manbalarga ham oʻtib qolishi mumkin. Shuning uchun manbalarga sinchkovlik bilan yondashish talab etiladi. == Vikiiqtibos haqida batafsil == * [[Vikiiqtibos]] – iqtiboslar va ularning ahamiyati haqidagi maqola. * [[w:uz:Vikimedia jamgʻarmasi|Vikimedia jamgʻarmasi]] – Vikiiqtibos va shunga oʻxshash loyihalarning notijorat bosh tashkiloti. * [[Vikiiqtibos:TSS|Tez-tez beriladigan savollar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtibos tarixi|Vikiiqtibos tarixi]] (faqat 2003–2006-yillarni qamrab oladi) * [[Vikiiqtibos:Eʼlonlar|Eʼlonlar]] (nofaol sahifa) * [[Vikiiqtibos:Press-relizlar|Press-relizlar]] (nofaol sahifa) == Vikiiqtibosni oʻrganish == * [[Maxsus:RecentChanges|Yangi oʻzgarishlar]] – hozirda ustida ishlanayotgan maqolalarni koʻring. * [[Maxsus:Random|Tasodifiy sahifa]] * [[Maxsus:NewPages|Yangi maqolalar]] == Vikiiqtibosga hissa qoʻshish == * [[Vikiiqtibos:Xush kelibsiz|Xush kelibsiz, yangi foydalanuvchilar!]] – yangi hissa qoʻshuvchilar uchun boshlangʻich nuqta. * [[Vikiiqtibos:Qoida va koʻrsatmalar|Hissa qoʻshuvchilar uchun qoidalar va yoʻriqnomalar]] * [[Vikiiqtibos:Yordam|Yordam sahifalari]] – maqolalarni tahrirlash va boshqa mavzular boʻyicha yordam. == Aloqaga chiqish == * [[Vikiiqtibos:Forum|Munozara sahifasi]] – [[Vikiiqtibos:TSS|tez-tez beriladigan savollar]] yoki [[Vikiiqtibos:Yordam|yordam sahifalari]]da javob topilmagan savollarni berish uchun forum. * [[w:uz:Vikipediya:Xatolar|Xatolar haqida xabarlar va yangi funksiyalar uchun takliflar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtiboschilar|Vikiiqtiboschilar]] – Vikiiqtibosga hissa qoʻshuvchilar roʻyxati. * [http://meta.wikimedia.org/ Meta-Viki] – Vikimedia jamgʻarmasining barcha loyihalari, jumladan, Vikiiqtibos va Vikipediya bilan birgalikda ishlaydigan sayt. == Boshqa tildagi versiyalari == {{Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar}} {{VikiYoʻldosh}} [[Turkum:Vikiiqtibos|Haqida]] iw5h00sszeeea0ji5mfrj1pqp5iklue 31217 31216 2026-06-27T08:30:32Z Bekipediya 2189 /* Boshqa tildagi versiyalari */ 31217 wikitext text/x-wiki '''Vikiiqtibos''' – bu oʻquvchilar tomonidan hamkorlikda yaratilayotgan [[w:uz:Erkin kontent|erkin]] [[w:uz:Iqtibos|iqtiboslar]] [[w:uz:To'plam|toʻplami]] boʻlib, u asosan '''mashhur shaxslarning fikrlari, badiiy asar va filmlar qahramonlarining iqtiboslarini''' oʻz ichiga oladi. Sayt [[w:uz:Wiki|viki-loyiha]] boʻlib, bu istalgan kishi, jumladan, siz ham har bir Vikiiqtibos sahifasida chiqib turadigan ''tahrirlash'' havolasini bosish orqali xohlagan maqolani hoziroq tahrirlay olishingizni anglatadi. Loyiha 2003-yil 27-iyunda ishga tushirilgan boʻlib, hozirda [[w:uz:Oʻzbek tili|oʻzbek tilida]] {{NUMBEROFARTICLES}} ta maqola ustida ish olib borilmoqda va [[Vikiiqtibos:Boshqa tildagi Vikiiqtiboslar|boshqa tillarda]] ham koʻplab maqolalar yaratilishi kutilmoqda. Har kuni dunyoning turli burchaklaridan koʻplab hissa qoʻshuvchilar yuzlab tahrirlarni amalga oshirib, koʻplab yangi maqolalar yaratadi. Saytdagi barcha kontent [[WQ:CC-BY-SA|Creative Commons Attribution/Share-Alike]] va [[w:uz:GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation]] litsenziyalari ostida taqdim etiladi. Hissalar oʻz mualliflarining mulki boʻlib qoladi, [[w:uz:Kopileft|kopileft]] litsenziyasi esa kontentning doimo erkin tarqatilishi va qayta nashr etilishini taʼminlaydi. Qoʻshimcha maʼlumot uchun [[Vikiiqtibos:mualliflik huquqlari|Mualliflik huquqlari]] sahifasiga qarang. {{Eslatma|Ikonka=|sarlavha=Eslatma|matn=Vikiiqtibosda ayrim foydalanuvchilar haqoratomuz, qoʻpol yoki behayo deb hisoblashi mumkin boʻlgan kontent mavjud. Batafsil maʼlumot uchun [[w:uz:Vikipediya:Masʼuliyatdan voz kechish|kontentga oid ogohlantirishni]] koʻring.|izoh=}} == Vikiiqtibosning mohiyati == Vikiiqtibos oʻz oldiga ''aniq va ahamiyatli iqtiboslarning keng qamrovli'' toʻplami boʻlishni maqsad qilib qoʻyadi. * '''Aniqlik:''' Vikiiqtibos aniqlikka intiladi. Iloji boricha, biz iqtiboslarni asl manbada qanday paydo boʻlgan boʻlsa, xuddi shu eng aniq shaklida keltirishga harakat qilamiz. * '''Keng qamrovlilik:''' Vikiiqtibos turli xil insonlar, adabiy asarlar, filmlar, obidalar, qabrtosh yozuvlari (epitafiyalar) va boshqa manbalardagi iqtiboslarni saqlab qolishga intiladi. * '''[[Vikiiqtibos:Ahamiyat|Ahamiyatlilik]]:''' Biz loyihaga faqat ahamiyatli iqtiboslarni kiritish bilan oʻzimizni cheklaymiz. Iqtiboslar oʻz-oʻzidan ahamiyatga ega boʻlishi mumkin, lekin koʻpincha ular nufuzli manbaga ega boʻlgani yoki mashhur shaxs tomonidan aytilgani uchungina loyihaga kiritiladi. * '''Iqtiboslar:''' Vikiiqtibos – bu avvalo iqtiboslar toʻplamidir. Garchi maqolalar toʻliqlikni taʼminlash maqsadida mavzuga qisqacha kirish qismini oʻz ichiga olishi kerak boʻlsa-da, asosiy maqsad iqtibos keltirish boʻlib qoladi. === Zaruriy izohlar === * '''Manba va mualliflik masalasi:''' Kishilarning aytgan soʻzlari boʻyicha birlamchi manbalarni topish koʻpincha juda qiyin kechadi. Ikkilamchi manbalarda esa iqtiboslar (qasddan yoki bexosdan), ayniqsa turli tarjimalarda tez-tez oʻzgartirib yuboriladi. Umuman olganda, birlamchi manbasi koʻrsatilmagan har qanday mashhur shaxslarning iqtiboslarini shunchaki ularga ''nisbat berilgan'' deb aytish mumkin. * '''Antik davr va soxta iqtiboslar:''' Qadimgi davr mualliflarining juda koʻplab hikmatli soʻzlari muallifligi ishonchli tarzda aniqlanmagan va ularni u yoki bu shaxsga nisbat berish koʻp jihatdan shartli xarakterga ega. Internet rivojlanishi bilan esa ishonchsiz portallarda ''soxta'' yoki ''yolgʻon iqtiboslar'' (qasddan yoki xatolik tufayli yaratilgan matnlar) keng tarqalmoqda. Ularning baʼzilari keyinchalik ishonchliroq manbalarga ham oʻtib qolishi mumkin. Shuning uchun manbalarga sinchkovlik bilan yondashish talab etiladi. == Vikiiqtibos haqida batafsil == * [[Vikiiqtibos]] – iqtiboslar va ularning ahamiyati haqidagi maqola. * [[w:uz:Vikimedia jamgʻarmasi|Vikimedia jamgʻarmasi]] – Vikiiqtibos va shunga oʻxshash loyihalarning notijorat bosh tashkiloti. * [[Vikiiqtibos:TSS|Tez-tez beriladigan savollar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtibos tarixi|Vikiiqtibos tarixi]] (faqat 2003–2006-yillarni qamrab oladi) * [[Vikiiqtibos:Eʼlonlar|Eʼlonlar]] (nofaol sahifa) * [[Vikiiqtibos:Press-relizlar|Press-relizlar]] (nofaol sahifa) == Vikiiqtibosni oʻrganish == * [[Maxsus:RecentChanges|Yangi oʻzgarishlar]] – hozirda ustida ishlanayotgan maqolalarni koʻring. * [[Maxsus:Random|Tasodifiy sahifa]] * [[Maxsus:NewPages|Yangi maqolalar]] == Vikiiqtibosga hissa qoʻshish == * [[Vikiiqtibos:Xush kelibsiz|Xush kelibsiz, yangi foydalanuvchilar!]] – yangi hissa qoʻshuvchilar uchun boshlangʻich nuqta. * [[Vikiiqtibos:Qoida va koʻrsatmalar|Hissa qoʻshuvchilar uchun qoidalar va yoʻriqnomalar]] * [[Vikiiqtibos:Yordam|Yordam sahifalari]] – maqolalarni tahrirlash va boshqa mavzular boʻyicha yordam. == Aloqaga chiqish == * [[Vikiiqtibos:Forum|Munozara sahifasi]] – [[Vikiiqtibos:TSS|tez-tez beriladigan savollar]] yoki [[Vikiiqtibos:Yordam|yordam sahifalari]]da javob topilmagan savollarni berish uchun forum. * [[w:uz:Vikipediya:Xatolar|Xatolar haqida xabarlar va yangi funksiyalar uchun takliflar]] * [[Vikiiqtibos:Vikiiqtiboschilar|Vikiiqtiboschilar]] – Vikiiqtibosga hissa qoʻshuvchilar roʻyxati. * [http://meta.wikimedia.org/ Meta-Viki] – Vikimedia jamgʻarmasining barcha loyihalari, jumladan, Vikiiqtibos va Vikipediya bilan birgalikda ishlaydigan sayt. == Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar == {{Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar}} {{VikiYoʻldosh}} [[Turkum:Vikiiqtibos|Haqida]] 4a6phcacwzs2njmt1mk75htqvvm5nse 10 11666 31215 2026-06-27T08:29:20Z Bekipediya 2189 Bekipediya [[Andoza:Vikiiqtibostillar]] sahifasini [[Andoza:Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar]]ga koʻchirdi 31215 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Andoza:Boshqa tillardagi Vikiiqtiboslar]] p8xj70ruy7jmmj0qz59io05lyasi28d