Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3017 31240 31230 2026-06-28T14:27:00Z Bekipediya 2189 /* O */ 31240 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Qartacha|Sarlavha=Ona|Tasvir=Lange-MigrantMother02.jpg|wikipedia=Ona|wiktionary=ona}} '''Ona''' bolani tuqqan, ulgʻaytirgan va/yoki bola oʻstirish uchun lozim tuxumdon ajratgan ayoldir. Onaning ijtimoiy, madaniy va diniy taʼriflari va rollari murakkabligi va farqlanishi tufayli bu atamaga universal taʼrif berish qiyin. Onaning erkak ekvivalenti [[ota]]dir. {{ABD}} == F == {{Q|Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.|[[Victor Hugo]]}} == J == {{Q|[[Jannat]] onalar oyoqlari ostidadir.|[[Muhammad|Muhammad ibn Abdulloh]]}} == O == {{Q|Ona haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, onalar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ona kabi inson, Bagʻdod kabi diyor boʻlmas.|[[Turk maqoli]]}} {{Q|Onangdan bosh tovlama, oshmasin dardi,<br />Sharaf toji erur oyogʻin gardi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik onangdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == X == {{Q|Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir.|[[Victor Hugo]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ona ming oʻqituvchiga arziydi.|Johann Herder}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Oila]] m68l8vi08bhd6to823555dqz1ewt3q6 10 3245 31256 13350 2026-06-29T00:22:23Z Bekipediya 2189 Yangilanish 31256 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{replace|{{{ref|}}}|harv|}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{{ref|}}}{{{year|{{{date|}}}}}}}}" | {{#if: {{{last|{{{last1|}}}}}}{{{editor-last|{{{editor-last1|}}}}}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{#if: {{{last|{{{last1|}}}}}} | {{{last|{{{last1|}}}}}}{{{last2|}}}{{{last3|}}}{{{last4|}}} | {{{editor-last|{{{editor-last1|}}}}}}{{{editor-last2|}}}{{{editor-last3|}}}{{{editor-last4|}}} }}{{{year|{{{date|}}}}}}}}" }} }}>{{#if: {{{arxivurl|{{{arxiv-url|{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}}}}}}}{{{arxivsana|{{{arxiv-sana|{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}}}}}}} | {{#if: {{#if: {{{arxivurl|{{{arxiv-url|{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}}}}}}} | {{#if: {{{arxivsana|{{{arxiv-sana|{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}}}}}}} | 1 }} }} || {{color|red|Agar {{tl|Kitob manbasi}} andozasida '''arxivurl=''' parametri koʻrsatilgan boʻlsa}}, '''arxivsana='''{{color|red| parametri ham koʻrsatilishi zarur.}}&#32;{{#if:{{NAMESPACE}}||}}}} }}{{ #if: {{{author|}}}{{{last|{{{last1|}}}}}} | {{ #if: {{{authorlink|}}} | [[{{{authorlink}}}|{{ #if: {{{last|{{{last1|}}}}}} | {{{last|{{{last1|}}}}}}{{ #if: {{{first|{{{first1|}}}}}} | , {{{first|{{{first1|}}}}}} }} | {{{author}}} }}]] | {{ #if: {{{last|{{{last1|}}}}}} | {{{last|{{{last1|}}}}}}{{ #if: {{{first|{{{first1|}}}}}} | , {{{first|{{{first1|}}}}}} }} | {{{author}}} }}}}}}{{ #if: {{{author2|{{{last2|}}}}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;{{{author2|{{{last2|}}}}}}{{ #if: {{{ism2|{{{first2|}}}}}} | , {{{ism2|{{{first2|}}}}}} }} }}{{ #if: {{{author3|{{{last3|}}}}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;{{{author3|{{{last3|}}}}}}{{ #if: {{{ism3|{{{first3|}}}}}} | , {{{ism3|{{{first3|}}}}}} }} }}{{ #if: {{{author4|{{{last4|}}}}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;{{{author4|{{{last4|}}}}}}{{ #if: {{{ism4|{{{first4|}}}}}} | , {{{ism4|{{{first4|}}}}}} }} }}{{ #if: {{{author5|{{{last5|}}}}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;{{{author5|{{{last5|}}}}}}{{ #if: {{{ism5|{{{first5|}}}}}} | , {{{ism5|{{{first5|}}}}}} }} }}{{ #if: {{{author|}}}{{{last|{{{last1|}}}}}} | {{ #if: {{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;{{{coauthors}}} }} }}{{ #if: {{{author|}}}{{{last|{{{last1|}}}}}} | }}{{ #if: {{{chapter|}}} | &#32;„{{ #if: {{{chapterurl|}}} | [{{{chapterurl}}} {{{chapter}}}] | {{{chapter}}} }}“,&#32;}}<i>{{ #if: {{{url|}}} | {{#if: {{{author|}}}{{{last|{{{last1|}}}}}}{{{first|{{{first1|}}}}}}{{{authorlink|}}} |.&#32;}}[{{{url}}} {{{title}}}] | {{#if: {{{author|}}}{{{last|{{{last1|}}}}}}{{{first|{{{first1|}}}}}}{{{authorlink|}}} |.&#32;}}{{{title}}} }}</i>{{ #if: {{{format|}}} | &#32;({{#switch: {{lc:{{{format}}}}} | pdf = [[Fayl:PDF icon.svg|12px|link=|alt=PDF]]&#32;{{{format}}} | doc | docx = [[Fayl:DOC icon.svg|12px|link=|alt=DOC]]&#32;{{{format}}} | xls | xlsx = [[Fayl:XLS icon.svg|12px|link=|alt=XLS]]&#32;{{{format}}} | ppt | pptx = [[Fayl:PPT icon.svg|12px|link=|alt=PPT]]&#32;{{{format}}} | #default = {{{format}}} }}) }}{{ #if: {{{others|}}} | , {{{others}}} }}{{ #if: {{{edition|}}} | , {{{edition}}} }}{{ #if: {{{series|}}} | , {{{series}}} }}{{ #if: {{{language|}}} | &#32;({{{language}}}) }}{{ #if: {{{editor|}}} | &#32;{{{editor}}}:[[Andoza:Kitob manbasi/editor| ]] }}{{#switch: {{{oʻlikhavola|{{{oʻlikurl|{{{oʻlik-url|{{{deadlink|{{{deadurl|{{{dead-url|}}}}}}}}}}}}}}}}}} | no | = | none = {{deadlink}} | {{#if:{{{arxivurl|{{{arxiv-url|{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}}}}}}} | {{ref-info|deadlink}} | {{ref-info|oʻlik havola&nbsp;— [//web.archive.org/web/*/{{{url|{{{1|}}}}}} ''tarix''] }} }} }}{{ #if: {{{publisher|}}} | {{#if: {{{format|}}}{{{others|}}}{{{edition|}}} | ,&#32; | .&#32; }}{{ #if: {{{location|}}} | {{{location}}}:&#32; }}{{{publisher}}} | {{#if: {{{location|}}} | {{#if: {{{location|}}} | ,&#32; | .&#32; }}{{{location}}} }} }}{{ #if: {{{origdate|}}} | &#32;<nowiki>[</nowiki>{{{origdate}}}] | {{ #if: {{{origyear|}}} | {{ #if: {{{origmonth|}}} | &#32;<nowiki>[</nowiki>{{{origmonth}}} {{{origyear}}}] | &#32;<nowiki>[</nowiki>{{{origyear}}}] }} }} }}{{ #if: {{{date|}}} | ,&#32;{{{date}}} | {{ #if: {{{year|}}} | {{ #if: {{{month|}}} | ,&#32;{{{month}}} {{{year}}} | ,&#32;{{{year}}} }} }} }}{{ #if: {{{pages|{{{page|}}}}}} | &#32;&mdash;&#32;{{{pages|{{{page}}}}}}-bet }}{{ #if: {{{doi|}}} | . [[:en:Digital object identifier|DOI]]:[http://dx.doi.org/{{{doi|{{{doilabel|}}}}}} {{{doi}}}] }}{{ #if: {{{id|}}} | . {{{id}}} }}{{ #if: {{{isbn|}}} | . {{ISBN|{{{isbn}}}}} }}{{ #if: {{{oclc|}}} | . [[:en:OCLC|OCLC]] [http://worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{oclc}}}}} {{{oclc}}}] }}{{ #if: {{{url|}}} | {{ #if: {{{accessdate|{{{access-date|}}}}}} | . Qaraldi: {{Sana|{{{accessdate|{{{access-date|}}}}}}}} | {{ #if: {{{accessyear|{{{access-year|}}}}}} | . Qaraldi: {{ #if: {{{accessmonth|{{{access-month|}}}}}} | {{{accessyear|{{{access-year|}}}}}}-yil {{{accessmonth|{{{access-month|}}}}}} | {{{accessyear|{{{access-year|}}}}}}-yil }} }} }} }}{{ #if: {{{arxivsana|{{{arxiv-sana|{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}}}}}}} | &#32;({{#iferror: {{Sana|{{{arxivsana|{{{arxiv-sana|{{{archivedate|{{{archive-date|}}}}}}}}}}}} }}}}da asl nusxadan [{{{arxivurl|{{{arxiv-url|{{{archiveurl|{{{archive-url|}}}}}}}}}}}} arxivlangan]) }}.{{ #if: {{{quote|}}} | &nbsp;„{{{quote}}}“ }}</span><!-- --><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004<!-- -->&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:book}}<!-- http://www.openurl.info/registry/docs/mtx/info:ofi/fmt:kev:mtx:book -->&rft.genre=book<!-- -->&rft.btitle={{urlencode:{{{title|}}}}}<!-- -->{{#if: {{{chapter|}}} | &rft.atitle={{urlencode:{{{chapter}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{last|{{{last1|}}}}}} | &rft.aulast={{urlencode:{{{last|{{{last1|}}}}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{first|{{{first1|}}}}}} | &rft.aufirst={{urlencode:{{{first|{{{first1|}}}}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{author|}}} | &rft.au={{urlencode:{{{author}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{date|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{date}}}}}<!-- -->{{#if: {{{year|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{year}}}}} }} }}<!-- -->{{#if: {{{edition|}}} | &rft.edition={{urlencode:{{{edition}}}}} }}{{#if: {{{publisher|}}} | &rft.pub={{urlencode:{{{publisher}}}}} }}{{#if: {{{location|}}} | &rft.place={{urlencode:{{{location}}}}} }}{{#if: {{{pages|{{{page|}}}}}} | &rft.pages={{urlencode:{{{pages|{{{page}}}}}}}} }} {{#if: {{{series|}}} | &rft.series={{urlencode:{{{series}}}}} }}{{#if: {{{isbn|}}} | &rft.isbn={{{isbn}}} }}<!-- International Standard Book Number (ISBN) ... masalan, "057117678X" yoki "1-878067-73-7" -->{{#if: {{{oclc|}}} | &rft_id=info:oclcnum/{{{oclc}}} }}<!-- -->{{#if: {{{doi|}}} | &rft_id=info:doi/{{urlencode:{{{doi}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{url|}}} | &rft_id={{urlencode:{{{url}}}}} }}<!-- -->">&nbsp;</span></includeonly><noinclude>{{hujjat}}</noinclude> f5c7e715xmurjr35reo0b61dws3jfmj 0 3866 31250 31199 2026-06-28T14:33:58Z Bekipediya 2189 /* K */ 31250 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Sadi_in_a_Rose_garden.jpg | wikipedia = Saʼdiy Sheroziy }} '''Saʼdiy Sheroziy''' ''(1210-yil; 1291 yoki 1292-yil)'' – forsigoʻy shoir, adib va mutafakkir. {{ABD}} == A == * Agarda [[muallim]] boʻlsa beozor,<br />Darsxonani qilgay bolalar [[bozor]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Agar [[tarbiyat]] koʻrmasa odam,<br />[[Eshak]] boʻlib qolur yuzga kirsa ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * Agar [[oqil]] odam [[nodon]]lar gurungiga tushib qolsa, ulardan izzat-ikrom kutmasin, agar nodon bemaʼni kalomi bilan oqilni yengsa, buning hech ajablanadigan joyi yoʻq, zero yoqutni tosh ham sindirishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Agar qaysi yerda gʻarib xoʻrlansa, oʻsha [[mamlakat]] tezda vayron boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. *Ayb izlash boʻlarkan [[tabiat]]i, bas,<br />Tovus oyogʻidan oʻzgasini koʻrmas<ref name=":0" />. == B == * Barchaning joniga tegar darajada [[shafqat]]siz va uchragan kimsa seni turtib ketar darajada [[yuvvosh]] boʻlma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * Bekitikcha [[soʻz]]ni aytib boʻlmaydi,<br />Har [[majlis]]da aytib, qaytib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Bemuruvvat [[erkak]] – [[ayol]]ga, taʼmagir [[obid]] – qaroqchiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=44}}. * Bechora [[eshak]]ki betamizdir,<br />Yuk koʻtargani uchun azizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. *Bir qora chaqaga choʻzilsa qoʻlim,<br />Bir yarim tangaga kesilgani soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. *Bir cholga yoʻliqib Yunon yurtida,<br />Dedim, ey oqilu, zukko-yu, hushlik,<br />Insonga nima ish yaxshidir?<br />Dedi: „Xomushlik, xomushlik, yana xomushlik!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> * Boshqalar moliga koʻngil qoʻymagil,<br/>Soʻngra koʻngil uzmoq juda ham mushkul{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. * Bu [[sham]] boshqa bir shamni yoqishi bilan nuridan hech narsa kamaymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * Diling kuymasin [[Umid|noumidlik]] bilan,<br />Yorugʻ kun tugʻilgay qaro kechadan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. *Dil oromi – yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan [[Xudo]] asrasin<ref name=":0" />. * [[Donishmand]] — baqqolning doʻkoniga oʻxshaydi: borini indamaygina koʻrsatadi-qoʻyadi, [[nodon]] esa lashkar nogʻorasining oʻzi: ovozi baland-u ichi boʻm-boʻsh va gʻarib<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. *Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam [[qarindosh]], xesh-aqrabo emasdir“, deganlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Dunyodagi barcha [[neʼmat]]lardan faqat yaxshi nom qoladi, hatto shuni ham qoldirolmagan odam [[baxt]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Dushmanlikdan emas [[chayon]] chaqishi,<br />Shunday tabiati, feʼlin xohishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. == E == * Ey gʻofil, koʻp oʻylab foyda-yu mol,<br />[[Umr]]ing sarmoyasin aylama poymol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == G == * Gunohsiz kishi soʻzga botir boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == H == *Haddan oshgan [[gʻazab]] [[qoʻrquv]] tugʻdirar, meʼyorsiz erkalash olomon koʻz oʻngida [[obroʻ]]yingni toʻkur<ref name=":0" />. * Hamrohini mushkul yoʻlda tashlab ketgan odam hech yerda [[halovat]] topmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. *Har narsaga bogʻlama [[koʻngil]],<br />Koʻngil uzmoq juda ham mushkul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Har neki [[bebaqo]]dir, [[koʻngil]] bermak xatodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == I == *Ikki kishi besamar ish qilgan va benaf tashvish chekkan: biri – [[boylik]] toʻplab, foydalana bilmagan va ikkinchisi – [[ilm]] oʻrganib, unga amal qilmagan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Ilgari tashqi koʻrinishi betartib, lekin ichki dunyosi chiroyli insonlar bor edi. Hozirgi insonlar esa tashqi koʻrinishi chiroyli, ichki dunyosi betartib<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. *Istamay [[mutolaa]] qilayotgan [[talaba]] – qanotsiz qush<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. == J == * [[Johil]] dovulga oʻxshaydi, ovozi juda kuchli, ammo ichi boʻshdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. == K == * Kim agar oʻsibdi noz-u [[neʼmat]]da,<br />Holi ogʻir boʻlar, qolsa [[kulfat]]da<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. *Kim [[mehr]] koʻrgazdi yirtqich boʻriga,<br />Sitam-la shoʻr qoʻshdi qoʻyning shoʻriga<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kim [[yovuzlik]] urugʻini sepsa, [[pushaymonlik]] yigʻar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. *[[Kitob]]i yoʻq [[olim]] – mevasiz daraxt<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni [[xotin]] mehri obod etar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == M == *[[Mardlik]] kuchda va shamshir oʻynatish sanʼatida emas, mardlik oʻzni tuta bilishda va [[adolat]]li boʻlishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Mazlum]]lar [[dil]]ini ogʻritma bir zum,<br />Balki bir kun oʻzing boʻlasan mazlum<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == N == *Nechun soʻzlay, soʻzlamagan yaxshi on,<br />Ogʻizda til boshga erur posbon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * [[Nodon]]ning idroki – indamaslikda. Agar nodon buni tushunib yetsa, uning yarim [[dono]] boʻlgani shudir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. *Nokasga yoʻl koʻrgazmoq – goʻrga chiroq tutmoqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Nuqson]]ingni doʻstdan soʻrab yurma, u aytmaydi. Yaxshisi [[dushman]]larning nima deyishini bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. == O == *Odamlar bilan ularning [[aql]]iga monand gaplash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. *Odam [[til]]i bilan [[hayvon]]dan ustun. Ammo tildan nojoiz foydalansa, hayvondan battar!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}} *Ovlamoq uchun bir [[koʻngil]]ni nuqul,<br />Boshqasiga ozor bermoq nomaʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == Q == *[[Qanoat]] kishini qudratli qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. * [[Qarilik]] hayot gullarini soʻlitib, nishlarini oʻtkirroq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. *[[Qozi]] besh bodiring yesa gar [[pora]],<br />Yuz poliz hukmiga topadi chora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Qoʻlda tosh boʻlsa-yu tosh uzra [[ilon]],<br />[[Jinoyat]] boʻladi urmasang shu on<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == S == *Solmagin zaiflar diliga [[alam]],<br />Zoʻrroqning jabriga yoʻliqma sen ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Soʻzlagan vaqtimda ogʻzimdan beixtiyor yaramas, boʻlmagʻur [[soʻz]]lar ham chiqishi mumkin. [[Dushman]] esa ogʻzimdan chiqqan yomon soʻzlarnigina terib oladi. Chunki dushmanning nazari yomondan boʻlakka tushmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == T == * [[Taʼmagir]] koʻz dunyo moliga toʻymas,<br />Xuddi toʻlmaganidek shabnamga quduq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. *Tani tuproqda-yu [[dil]] boʻlsa uygʻoq,<br />Tirik murda dildan oʻsha yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == X == *[[Xato]], [[ayb]]lari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Xato]]lari aytilmagan kishi xatolarini toʻgʻri deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Xoʻkizlar [[gunoh]] qilsa har qachon,<br />Poda sohibi toʻlaydi tovon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == Y == *Yaxshiga yaxshi boʻl, yomonga yomon,<br />Gulga gul boʻlgin-u, tikonga tikon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Yaxshilar ketidan agar choparsan,<br />Istaging, [[baxt]]ingni shunda toparsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yigit]]lar uchun — sharm-hayo va bahodirlik, [[keksa]]lar uchun — sabr va maʼrifat yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * [[Yolgʻon]] beviqor qilur odamni,<br />Yolgʻon sharmisor qilur odamni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. *Yomon ham oʻtar, yaxshi ham – yaxshi bil,<br />Seni yaxshi nom birla yod etsin el<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. *Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi<ref name=":0" />. == Z == * [[Zulm]] koʻrsa davringda zolimdan el,<br />Oʻsha zulm sendan erur, yaxshi bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Oʻ == *Oʻtirgil ochu bechora, yalongʻoch,<br />Vale nokasga aslo boʻlma muhtoj{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. * Oʻzgalar [[gʻam]]ini chekmasa odam,<br />Anga noloyiqdir [[inson]], degan nom<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Oʻzingdan kuchsizlarning dillarini ogʻritma, ularga jabr-u jafo qilma, bir kun oʻzingdan kuchliroqning jabriga yoʻliqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. *Oʻzing topib yegan sirka-yu piyoz,<br />Oqsoqolning non-u barrasidan soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. *Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Gʻ == *Gʻanimning [[yolgʻon]]iga, laganbardorning shirin suxaniga uchma. Birinchisi [[ayyorlik]] toʻrini tashlagan, ikkinchisi esa yovuz jigʻildonini ochib turibdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Gʻanim]] soʻziga kirish — [[xato]]lik, ammo unga teskari ish tutmoq uchun uni tinglamoq darkor. Bu — chinakam haq yoʻldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. *[[Gʻazab]] oʻti oldin egasini yondiradi, keyin uchquni [[dushman]]lariga yo yetadi, yo yetmaydi<ref name=":0" />. == Sh == *Shirin boʻlsa ham, qand kasalga zarar,<br />Davo boʻlgay achchiq, taxir dorilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. * Shohlar havosiga xilof boʻlsa hech,<br />[[Rost]] gapni ham aytma, bu havasdan kech<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1210-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1291-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1292-yilda vafot etganlar]] jzbinw737sqipft1n6wq042rvvekexr 0 3956 31242 22252 2026-06-28T14:29:03Z Bekipediya 2189 /* X */ 31242 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hasan al-Basriy | Tasvir = الحسن البصري.png | wikipedia = Hasan al-Basriy | source = Hasan al-Basriy | commons = Hasan al-Basriy }} '''Hasan al-Basriy''' ({{taxminan}} 642-yil — 728-yil 15-oktyabr) – ilk sunniy musulmon voiz, ilohiyotchi, tafsirchi, olim, qozi va tasavvufchi edi. {{ABD}} == A == * Agar [[munofiq]]larning [[gunoh]]lari yer yuzidagi oʻsimliklar singari boʻlsaydi, oyoq bosishga joy topolmasdik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=35}}. * [[Alloh]] bandasi uchun biron [[yaxshilik]]ni niyat qilganda, unga bir [[dunyo]]lik beradi, u tugagach, yana beradi. Agar bandasining nazarida bu dunyolik haqir koʻrinsa, unga ahamiyat bermasa, Alloh yanada moʻlroq beradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * [[Alloh]]ga ont ichib aytamanki, [[pul]] aziz qilgan har insonni Alloh xor aylagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=71}}. * [[Alloh]]ga qasamki, qay bir banda [[doʻzax]]ga aniq ishonsa, unga keng dunyo tor boʻlib qoladi. [[Munofiq]] esa doʻzax garchi mana shu devorning ortida turgan boʻlsa ham, unga tushmagunicha [[shubha]] qilaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * [[Alloh taolo]] hokimlarga uchta narsani bildirdi: havoyi nafsga ergashmaslikni, Alloh taolodan qoʻrqishni va insonlardan qoʻrqmaslikni, Alloh oyatlarini ozgina [[pul]]ga sotmaslikni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}. * [[Amal]] qilmay turib, [[jannat]]ni talab etish [[gunoh]]lardan biridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == B == * Bir kishi [[ilm]] oʻrganib, soʻng uni boshqalarga oʻrgatishi ham amal hisoblanadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * Birodarlarimiz biz uchun ahli oilamizdan ham qimmatliroqdir. Chunki ahlimiz bizga nuqul [[islomda dunyo|dunyoni]] eslatadi, birodarlarimiz esa — [[oxirat]]ni!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}} * Bir soatlik [[tafakkur]] kechasi bilan qoim turishdan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. == D == * [[Dunyo]] kezib [[oxirat]]ini topganni koʻrmadik, lekin oxiratini qidirib, dunyosini topganlarni koʻrdik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. == E == * Ey odam bolasi, nega birodaringga [[hasad]] qilasan? Agar [[Alloh]] suyganligi [[sabab]]li u bandaga [[neʼmat]] ato qilgan boʻlsa, sen [[Alloh]] suygan bandaga qanday [[hasad]] qilasan? Agar uning mol-davlat topishiga boshqa [[sabab]] boʻlsa (yaʼni, harom yoʻllar bilan topgan boʻlsa), [[oqibat]]da [[doʻzax]]ga eltuvchi boʻlgan mol-davlatning nimasiga [[hasad]] qilasan?<ref name=":0" /> * Ey Odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki [[hurmat]]li farishta senga vakil qilindi. Bittasi oʻng tarafingda turib [[yaxshilik]]laringni yozadi, ikkinchisi chap tomoningda [[yomonlik]]laringni bitadi. Nimani xohlasang, qilaver. Vafot etganingda sahifang berkitiladi va qabringda boʻyningga osib qoʻyiladi. [[Qiyomat]] kuni shunday holda qabringdan chiqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=25-26}}. * Eng quturgan hayvon ham pishiq qarmoq bilan ilintirishga [[nafs]]ingchalik loyiq emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == F == * [[Fikr]] – [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]larni koʻrsatadigan oyina<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. == G == * [[Gunoh]] qilmaslik [[tavba]] qilishdan osonroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. == H == * [[Halovat]]ni 3 narsadan – [[namoz]]dan, [[Qurʼon]]dan va zikrdan qidiring. Topsangiz, davom eting. Topa olmasangiz, bilingki, eshik yopiqdir<ref name="hikmatlar" />. * [[Hammom]]ga ikki izor bilan kirish durust. Birinchi izor [[avrat]] uchun, ikkinchisi — [[koʻz]] uchun, yaʼni koʻzini odamlarning avratidan toʻsish uchun<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. == I == * [[Ilm]] talab qilinglar, faqat [[ilm]]ni [[hilm]] (muloyimlik) va [[viqor]] bilan yashiringlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. == K == * Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir)<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. * Kim senga gap yetkazsa, bilginki, sening gapingni ham boshqaga yetkazadi<ref name=":0" />. * Kishi ahli [[ayol]]iga ishlatish uchun [[qarz]] soʻrab, keyin uni uzishga [[harakat]] qilsa-yu shu [[qarz]] bilan vafot etib qolsa, [[Alloh|Alloh taolo]] uning daʼvogarlarini rozi qiladi<ref name=":0" />. == L == * „[[La ilaha illalloh]]“ – [[jannat]]ning bahosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. == M == * Men shunday insonlarni koʻrdimki, ular uchun [[Dunyo (islom)|dunyo]] hayoti shu sizlar kezib yurgan tuproqdan ham tuban. Dunyo ortdimi yo yoʻq boʻldimi, unga kulib boqdimi, bunga kulib boqdimi – hech ahamiyat bermaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * [[Moʻmin]] degan oʻz [[nafs]]ining hokimi boʻlmogʻi kerak. U nafsini [[Alloh]] uchun hisob berdiradi. Dunyoda nafs bilan hisob-kitob qilganlarning [[oxirat]]dagi hisob-kitobi osonroq oʻtadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. == N == * Neʼmat berilgan paytda hamma bir xil. Sinov paytida esa hamma har xil<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == O == * Odamlarga soʻzing bilan emas, amaling bilan vaʼz-nasihat qil – ibrat boʻl!<ref name="hikmatlar" /> * Odamzot uch narsaga afsuslanib bu dunyodan koʻchadi: toʻplagan moli va [[Boylik|boyligi]] bilan toʻymaydi, [[orzu]]lariga erisholmaydi, [[oxirat]] hayoti uchun hozirligini qilolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Olim]]lar boʻlmaganida insonlar chorva mollari kabi boʻlib qolardilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. * [[Olim]]lar yulduzlarga oʻxshaydi. Agar koʻrinib tursa, odamlar ular bilan yoʻl topishadi. Agar koʻzdan yoʻqolib, [[zulmat]]da qolsalar, qayoqqa yurishni bilmay hayron qolishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * [[Olim]]larning [[ilm]]ini, [[faylasuf]]lar [[nazariya]]sini toʻplab, amalda [[nodon]]lar darajasida ish koʻruvchilardan boʻlma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}} * [[Olim]]larning jazosi – [[qalb]]larining oʻlganidir. [[Qalb]]ning oʻlishi esa ilmi va uxroviy amallari boʻla turib, dunyoviy [[niyat]]lar ketida yurganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=10–11}}. * [[Olim]]lar qalamlarining siyohi [[shahid]]lar qoni bilan oʻlchanadi. Shunda olimlar qalamlarining siyohi shahidlar qonidan ogʻir keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=15}}. * [[Oqil]]lar zikrdan [[tafakkur]]ga, tafakkurdan [[zikr]]ga oʻtadilar. [[Qalb]]larining gapirishini talab qiladilar. Va nihoyat qalblari [[hikmatli soʻzlar]]ni ayta boshlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == P == * [[Pul]]ni oʻylab sarf qilmoq yarim [[foyda]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Q == * Quyoshning har botishida bir parcha kamayishing bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == S == * [[Savob]] ish [[qalb]]ga [[nur]] va badanga quvvat boʻlur. [[Gunoh]] ish [[qalb]]ga [[zulmat]] va badanga behollik boʻlur<ref name="hikmatlar" />. * Sizlar xohlagancha [[ilm]] oʻrganaveringlar. Allohga qasamki, amal qilmaguningizcha Alloh sizlarga uning uchun [[ajr]] bermaydi. [[Ahmoq]]lar [[himmat]]i rivoyat qilish, ulamolar himmati rioya qilishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * [[Soʻz]] [[amal]] bilan durust boʻladi. Amal va soʻz [[niyat]] bilan durust boʻladi. Soʻz, amal va niyat [[sunnat]] bilan durust boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}. == T == * Torlik-[[ziqnalik]] qilmanglar, aks holda sizlarga torlik qilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=102}}. * Toʻrtta narsa kishining [[muruvvat]]idan: tilining rostgoʻyligi, birodarlarining xato-kamchiliklarini kechirishi, ahli zamonining taniqli kishisiga [[saxovat]] qilishi, tanish va qoʻshnilarga ozor berishdan tiyilishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. == X == * Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Y == * Yaxshi gap – amri maʼruf, nahiy munkar, qilmu avf, kechirim va shirin soʻzlardan iboratdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Yaxshi [[qoʻshni]] senga [[ziyon]] va [[tashvish]] yetkazmaydigan qoʻshni emas (aslida bunday qoʻshni ham yaxshi), balki sening yomonligingga chidab yashayotgan qoʻshnidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] dunyo hayotini bir pul qildi. Shu tufayli [[farosat]]li insonlarga quvonish uchun hech imkon qoldirmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=114}}. == Sh == * [[Shirk]]dan saqlangan [[qalb]] salim qalbdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Shunday qavmlarni koʻrdimki, ayblari yoʻq edi. Lekin birovlarning aybini gapira boshlaganidan keyin, Alloh ularning oʻzlarini ham gunohkor qilib qoʻydi. Yana bir qavmlarni koʻrdimki, ayblari bor edi. Birovlarning aybini aytishdan tilni tiyishgan edi, Alloh ularning ayblarini yashirdi<ref name="hikmatlar" />. == Haqida == {{Q|Koʻpincha yoki baʼzan Hasan al-Basriyga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:642-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:728-yilda vafot etganlar]] 79jrvibtg1j2h3ytvjxkwj3chpj50p8 0 3974 31254 31194 2026-06-28T14:36:26Z Bekipediya 2189 /* X */ 31254 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ali | Tasvir = Istanbul - Santa Sofia - Medalló (cropped).JPG | wikipedia = Ali }} '''Ali ibn Abu Tolib''' ({{taxminan}} 600-yil — 661-yil) – islomda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 xalifadan toʻrtinchisi. {{Alifbo}} == A == * [[Adolat]] – [[oxirat]]da najot, dunyoda saodat boshidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Agar kishi [[jannat]]ni istasa, oʻz [[istak]]laridan qoʻl tortadi. [[Doʻzax]]dan qoʻrqsa, harom narsalardan oʻzini tiyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=29}}. * Agar [[neʼmat]]ning bir chekkasiga erisha olsangiz, noshukr boʻlib undan uzoqlashmang, yuz ham oʻgirmang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * [[Alloh]] banda yaxshiligiga muhtoj emas, ammo bir [[yomonlik]] seni [[yaxshilik]]ka eltsa ajab emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * [[Alloh]]ning bir farishtasi har kuni „Oʻlmoq uchun tugʻilinglar, foniy boʻlmoq uchun yigʻilinglar, xarob boʻlmogʻi uchun imorat quringlar“, deb nido qilib turadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. * [[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]] kabi mol, yaxshi xulq kabi [[doʻst]], [[odob]] kabi meros, tavfiq kabi rahbar, [[ilm]] kabi sharaf yoʻqdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Aql]]ini ishlatgan odam aqllidir. Boshqalarning ham aqlini ishlatgan odam undan-da aqlliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. * Aqlli kishining [[til]]i yuragining ortida boʻladi, ahmoqning yuragi tilining orqasida boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Avrat]]ga qaragan kishiga ham, (avratni) koʻrsatgan kishiga ham Allohning laʼnati boʻlsin!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}} == B == * Bilmagan narsani bilmayman, deb javob berishdan uyalmang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Bir-ikki soʻ bugʻdoydan [[ovqat]] tayyorlab, birodarimni chaqirishim men uchun [[bozor]]laringizga chiqib, [[qul]] ozod qilishimdan mahbubroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * [[Boylik]] ehson qilinsa – izzat, berkitilsa – xorlik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * [[Boylik]] gʻurbatda ham vatan boʻladi, [[faqirlik]] vatanda ham gʻurbat boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == D == * [[:uz:wikt:dahr|Dahr]] [[orzu]]larni yangilaydi, [[taqdir]]ni yaqinlashtiradi, yomon [[istak]]lardan uzoqlashtiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayoti bilan [[oxirat]] hayoti bir erkakning ayni vaqtda nikohida boʻlgan ikki xotiniga oʻxshaydi. Biri mamnun boʻlsa, ikkinchisi kuyaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayotida sogʻlom odam xastadir. Zavqu safo surgan odam oxiri pushaymon boʻlgusidir. [[Faqir]] odam hazindir. Boy odam baloga giriftordir. Molining [[halol]]ining hisobi, [[harom]]ining azobi bor, shubhali foydalardan ozor topilgusidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. == E == * Ey [[mutakabbir]] banda, sen [[jannat]]ga kirishni xayolingga ham keltirmagin. Chunki [[Iblis]] jannatdan [[kibr-u havo]]si tufayli haydalgan. Kibr-u havo qilgan insonlar jannatga kiritilmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. * Eng ezgu [[xayr-ehson|ehson]] hojatmandga berilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Eng ulugʻ [[taqvo]] [[harom]] narsadan qoʻl tortishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. == H == * Har bir nafas tortish bilan birga [[umr]]dan bir qismi oʻtib ketaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * Har kim [[amal]]ga tanballik qilsa, [[Alloh]] uni bir [[gʻam]]ga duchor qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * Har narsaning [[zakot]]i bor, badan zakoti [[roʻza]] tutishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * [[Hayo]] va [[sabr]] qilishdek [[iymon]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=26}}. == I == * [[Iffat]] hech narsaga ehtiyoj qoldirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Ilmiga amal qilmagan [[olim]] johillar qatoriga kiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * [[Ilm]] moldan yaxshidir, u seni muhofaza qiladi, molni esa sen qoʻriqlaysan. Ilm hokim, mol mahkumdir. Mol [[nafaqa]] qilish bilan kamaysa, ilm ziyoda boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=14}}. * Ilm olinglar. Ilm bilan birga [[xotirjamlik]], viqor va hilmni (muloyimlikni) ham olinglar. Sizga [[taʼlim]] berayotgan kishiga tavozeʼli boʻlinglar. Sizdan [[taʼlim]] olayotgan kishilar ham tavozeʼli boʻlishsin. Jabr qiluvchi [[olim]]lardan boʻlmanglar. Ilmingiz johilligingiz ustiga qoyim boʻlmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. * [[Ilm]] sarvat ([[boylik]])dan ustundir. Chunki sen sarvatni qoʻriqlaysan, [[ilm]] esa seni qoʻriqlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. * [[Insof]] – [[oliyjanoblik]] belgisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Insonlarga [[marhamat]]li boʻling, [[qadr]]ingiz oshadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * [[Iymon]]laringizni [[sadaqa]] berish bilan mahkam qilinglar, mollaringizni [[zakot]] berish bilan omon saqlanglar, balolar toʻlqinini [[duo]] bilan daf qilinglar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=28}}. * Ishining mazasi boʻlmagan kishining [[nasab]]i ish bermay qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Ichimizda saqlar ekanmiz, har qanday [[sir]] bizning asirimizdir. Oshkor etgan paytimizdan boshlab biz uning asiriga aylanamiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. == J == * [[Jannat]]ga ishtiyoqi boʻlgan kishi dunyoda [[nafs]]oniy orzu-havaslaridan tiyilsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=92}}. * Jismning rohati oz ovqatlanishda. [[Nafs]]ning rohati [[gunoh]]ni ozaytirishda. [[Qalb]]ning rohati eʼtiborning ozligida. Tilning rohati oz gapirishda<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == K == * [[Kechirim|Kechirish]] – eng yaxshi gʻalabadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Kimda-kim gʻarazgoʻylik jilovi bilan bir narsaga erishishga [[harakat]] qilar ekan, u shu [[Istak|istagiga]] erisholmaydi, hatto [[ajal]]i ham yetmay [[Oʻlim|oʻlib]] ketadi. * Kimki kerilib, oʻzidan mamnun-u [[magʻrur]] boʻlib yursa, u oʻziga nisbatan boshqalarning [[nafrat]]ini keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kimki xolis [[niyat]] bilan [[duo]] qilsa, duosi ijobatdan mahrum boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Kimning hojati tushsa, unga [[koʻmak]] berish sizga [[vojib]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * [[Kufr]]ga ketishning toʻrtta asosi bor: juda chuqurlashib ketish, oʻzaro kurash, toʻgʻridan-toʻgʻri bosh tortish, darz ketish, boʻlinish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. * Kishi oʻzi bilan [[Alloh]] oʻrtasidagi aloqasini yaxshilasa, Alloh ham bandalari va uning oʻrtasidagi aloqasini yaxshilaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. == M == * Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. * Modomiki [[Alloh]]dan boshqadan [[umid]] qilmas ekansan, Allohdan boshqadan ham qoʻrqma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}} * Muhtojga [[yordam]] berishni ertaga qoldirmang. Zero, sizga yoki unga ertaga nima boʻlishini bilmaysiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == O == * [[Olim]] kishi kechalari qoyim, kunduzlari [[roʻza]]dor mujohiddan afzaldir. Olim vafot etsa, [[islom]]da bir yoriq paydo boʻladi. U yoriqni faqat olimning oʻrinbosarigina toʻldiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=14}}. * [[Olim]]ning ado etilishi lozim boʻlgan haqlari bor. Unga koʻp [[savol]] bermaslik, javobiga eʼtiroz qilmaslik, erinib turganida javob berishga zoʻrlamaslik, oʻrnidan turishga qoʻymay, etagiga osilib olmaslik, [[sir]]larini oshkor etmaslik, huzurida biror kishini [[gʻiybat]] qilmaslik, undan [[xato]] qidirmaslik, bordi-yu [[xato]] qilsa, uzrini qabul qilish, modomiki [[Alloh]]ning amriga itoat etarkan, unga ham [[Alloh]] uchun [[hurmat]] koʻrsatish, oldida oʻtirib olmaslik, biror [[ehtiyoj]]i boʻlsa, uni ravo qilish uchun hammadan oldin shoshilish [[olim]]ning haqlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Oqilning tili [[qalb]]ining ortida, ahmoqning [[qalb]]i esa tilining ortidadir<ref name="hikmatlar" />. * [[Orzu]] – tamannoga berilmaslik eng sharafli boylikdir, orzuning oʻzi yomon bir amaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Ogʻizlaringiz [[Qurʼon]] yoʻlidir, uni [[misvok]] bilan tozalangiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=28}}. * [[Ochkoʻzlik]]dan hamda yaxshi [[ovqat]], [[ichkilik]], [[xotin-xalaj]]ga berilishdan oʻzini tutish [[iffat]] sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == P == * Poklik [[faqirlik]]ning ziynati sanaladi, [[shukr]] qilish esa [[mol-dunyo]]ning ziynati sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == Q == * [[Qalb]] koʻr boʻlganidan keyin [[koʻz]]ning koʻrishligidan foyda yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Qandaydir [[manfaat]] koʻzlab qilingan [[yaxshilik]] yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}. * [[Qizgʻanchiqlik]] ojizlikning isyonidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Quloq solsang [[hikmat]] keladi, koʻp gapdan [[nadomat]] keladi<ref name="hikmatlar" />. == R == * [[Rizq-u roʻz]]ing koʻp boʻlsin desang, koʻp [[sadaqa]] qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == S == * [[Sabr]] ikki xil boʻladi: yomon koʻrilgan narsaga chidamoqlik va yaxshi narsani eshitishga sabr etmoqlik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * [[Sabr]] qilinglar, chunki sabr etish – [[iymon]]dan. Xuddi bosh jasadda boʻlganidek, sabr ham iymonda boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * [[Sukut]] saqlang, uning eng oz foydasi — omonlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Soʻralmasidan avval berilsa, bu [[saxovat]] hisoblanadi. Soʻralganidan soʻng berilsa, [[hayo]] yoki [[mazammat]] bilan bogʻliq boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == T == * [[Taqvo]] – Yaratgan (Alloh)dan qoʻrqish, nozil qilgan Kitobiga amal qilish, ozga [[qanoat]]da boʻlish va rihlat kuniga tayyorgarlik qilishdir<ref name="hikmatlar" />{{sfn|Tursun|2006|p=40}}. * [[Til]] misoli tishlaydigan hayvondir. Agar qoʻyib bersang, gʻajib tashlaydi. Shunisi borki, faqat uni tishlashdan xoli qilish kerak<ref name="hikmatlar" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == U == * Uch narsa [[xotira]]ni ziyoda etadi va safroni ketkazadi: misvok ishlatish, [[roʻza]] tutish va [[Qurʼon]] tilovat qilish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=26}}. == X == * [[Xasis]] kishi oʻz shahrida ham begona<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * [[Xudojoʻylik]]ning eng yaxshisi [[ibodat]]ni koʻz-koʻz qilmasdan, yashiribroq bajo keltirishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * Xushuʼ boʻlmagan [[namoz]]da, keraksiz narsalardan saqlanmasdan tutilgan [[roʻza]]da, tartil (qiroat) bilan oʻqilmagan [[Qurʼon]]da, [[gunoh]]lardan tiyilmasdan qilingan amalda, [[saxiylik]] bilinmagan molda, jiddiy bogʻlanmagan birodarlikda, [[ixlos]] boʻlmagan [[duo]]da [[yaxshilik]] yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. == Y == * [[Yaxshilik]] molingizni va farzandlaringizni koʻpaytirishda emas. Balki [[ilm]]ingiz va hilmingizni ziyoda qilishda, odamlarga [[ibodat]]ingiz bilan magʻburlanmasligingizdadir. Solih amal qilsangiz, Alloh taologa [[hamd]] ayting. [[Gunoh]] qilib qoʻysangiz, Alloh taolodan [[magʻfirat]] tilang{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * Yaxshi [[qarindoshlik]] chidamlilik bilan yuzaga keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir<ref name=":0" />. * [[Yordam]]ini oʻzgalardan darigʻ tutmagan inson zikri keng yoyiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. == Z == * [[Zohidlik]] misoli bir xazina boʻlsa, [[xudojoʻylik]] unga bir qalqon sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. == Oʻ == * Oʻqishni bilsangiz, har bir [[inson]] bir [[kitob]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Oʻz ahlingizni qadrlang. Zero, ular uchar qanotingiz, oʻrnashgan poydevoringiz va tutar qoʻlingizdir<ref name=":0" />. * Oʻzgalarga [[ozor]] berishdan saqlanish [[yaxshilik]] alomatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Oʻziga [[doʻst]] topolmagan kishi odamlarning eng ojizi sanaladi. Bundan ham ojizrogʻi esa oldiniga birorta doʻst topadi-yu keyinchalik uni ham yoʻqotib qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Sh == * Shaxsingizga dushmanlik qilganni [[avf]] etingiz. Lekin [[vatan]]ingizga, [[millat]]ingizga va [[din]]ingizga dushmanlik qilgan kishini kechirmangiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Ch == * Chin [[birodar]] ogʻir kuningda bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:600-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:661-yilda vafot etganlar]] i2m1mb12iwg3mvf1fb4f8yazb0hwy62 0 4028 31236 23900 2026-06-28T13:26:33Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31236 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Elayning kitobi | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Elayning kitobi (film) | Vikilugʻat = | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Elayning kitobi''' ({{lang-en|The Book of Eli}}) – 2010-yilda [[Hughes Brothers]] tomonidan suratga olingan AQSH jangari filmi. == Iqtiboslar == {{Q|[[Yer]] laʼnatlandi. Bari bizni deb. Tikanlar, qushqoʻnmaslar oʻstirdi oʻzi. Biz uchun. Biz bu yerga yana qaytamiz. Chunki tuproqdanmiz.|Asl matn=Cursed be the ground, for our sake. Both thorns and thistles it shall bring forth, for us, for out of the ground we were taken for the dust that we are... and to the dust we shall return.}} * Odamlar keragidan koʻproq narsaga ega edilar. Biz uchun nima qimmatli ekanini bilolmay qolgandik. Narsalarni tashlab yubordik. Endi esa bir-birimizni oʻldiryapmiz. * Men doim bu [[Injil|kitobga]] muhtoj boʻlganlarni albatta topib beraman deb niyab qilganman, lekin hali topganim yoʻq. * U oddiy [[kitob]] emas! U qurol! Ojiz ochlarning [[qalb]]i va [[ong]]iga kirib boradigan qudratli qurol. Ularni boshqaradigan qurol. Bu shaharchadan koʻprogʻini boshqarishni istasak, shu qurolni qoʻlga kiritishimiz kerak. Huzurimga kelgan barcha meni aytganimni soʻzsiz bajaradi, shu [[Injil|kitob]] boʻlsa. Avval shunday boʻlgan, endi ham boʻladi. [[Injil|Kitobga]] ega chiqsak, albatta... {{Q|Necha yillar davomida uni oʻqib keldim. Uni himoya qilishga shunchalik berilib ketdimki, u menga oʻrgatgandek yashashni unitib qoʻydim.|Asl matn=In all these years I've been carrying it and reading it every day... I got so caught up in keeping it safe that I forgot to live by what I learned from it.}} * Oʻzgalar uchun oʻzingdan koʻra koʻproq qaygʻur. U menga shu narsani oʻrgatdi. === Dialoglar === {{Q|'''Salara:''' 30 yildan beri yuryapman deding, toʻgʻrimi? '''Elay:''' Ha. '''Salara:''' Hecham adashib qoldim deb oʻylamaganmisan? '''Elay:''' Yoʻq. '''Salara:''' – Toʻgʻri yoʻnalishdan ketayotganingni qayerdan bilasan?<br />'''Elay:''' Biz koʻrganimizga emas, [[imon]]ga ergashamiz. '''Salara:''' Ha, bu nima degani? '''Elay:''' Hech narsa bilmasang ham, koʻp narsa bilasan degani. '''Salara:''' Bemani narsa. '''Elay:''' Maʼno izlash shart emas. Bu – [[imon]]. [[Zulmat]] dalasidagi nur guli yoʻlda davom etishim uchun kuch beradi. Tushunyapsanmi? '''Salara:''' – Bu gap [[Ijnil|kitobingdanmi]]? '''Elay:''' – Yoʻq, bu Joni Keshning „Fokum“ qamoqxonasidagi konserti. '''Salara:''' – Nima?..|Asl matn=Eli: I walk by faith, not by sight. Solara: What does that mean? Eli: It means that you know something even if you don't know something. Solara: That doesn't make any sense. Eli: It doesn't have to make sense. It's faith. It's faith. It's the flower of light in the field of darkness that's giving me the strength to carry on, you understand? Solara: Is that from your book? Eli: No, its uh...Johnny Cash Live "At Folsom Prison." Solara: What?}} == Manbalar == {{manbalar|2}} __INDEKS__ [[Turkum:Filmlar]] 7az9u2wgvveteqwnrhno9iy08uyum94 0 4267 31238 24760 2026-06-28T14:25:41Z Bekipediya 2189 /* T */ 31238 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Az-Zamaxshariy | Tasvir = Abu'l Qasim Mahmud ibn 'Umar al-Zamakhshri (d.1144); Al-Mufassal, Near East, Wednesday 13 August 1253.jpg | wikipedia = Az-Zamaxshariy }} '''Abulqosim az-Zamaxshariy''' (1075-yil 18-mart – 1144-yil 12-iyun) – forsiy olim. {{ABD}} == A == * Agar biror [[qaygʻu]]-[[alam]] yuz bergani yoki [[taʼziya]]li joyni eshitsang, darhol oʻsha yerga bor. Agar [[ziyofat]]-u [[mehmon]]dorchilikka chaqirilsang, unda oʻzing oʻylab ish tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Alloh taolo]]dan astoydil iltijo bilan oʻtinib soʻragan kimsaning nidosi sira noumid qolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * Agar [[til]]ingning ortiqcha soʻzlashiga ega boʻla olmasang, unda tizgining jilovini [[shayton]]ga topshirgan boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == B == * Bamisoli tumov kishi gulning hidini sezmaganidek, ahmoq kishi [[hikmat]] lazzatini bilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. * Boshingizga mushkul ish va tashvish tushganida munis boʻlib, odamlarga [[mehr]]-[[muhabbat]] koʻrsatasiz. Ammo davlat-u [[neʼmat]]larga erishganingizda bagʻritoshlikka moyil boʻlasiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Bu dunyo ibratli ishlar va pand-nasihatlarga toʻladir. Ayni vaqtda koʻz yoshlariga ham serob<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. == F == * [[Faqir]]u [[miskin]]larga vojib [[sadaqa]]larni bajo keltirmagan boylarga [[jahannam]]da dahshatli bir handaq bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * Fisq-u fasod qiluvchilar va fojirlar koʻpaysa, [[Alloh|Alloh taolo]] vabo yuboradi<ref name=":0" />. == G == * Garchand uzoq [[umr]] koʻrgan boʻlsalar-da, koʻp odamlar gʻoʻr va [[tajriba]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * Goʻzal sifat va husni [[xulq]] siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == H == * [[Haqiqat]] va [[adolat]] bilan toʻgʻri [[siyosat]] yurgizmagan har bir [[rahbar]] va boshliq qattiq azob-uqubat va baloga giriftor boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Har qanday ishni boshlashdan avval [[Alloh]]ning roziligini oʻyla. Aks holda qilgan ishlaringning hammasi behuda boʻlib, zoe ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Hayot vaqtingda bergan [[inʼom]]-[[ehson]]laring, garchi ularni tuki yoʻq (qirchangʻi) boʻriga bergan boʻlsang-da, zoe ketmas. [[Qiyomat]] kunida bularning [[ajr]]i senga boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == K == * Kimki [[Adovat|adovat-u]] [[xusumat]]ni eksa, albatta u tashvish-u mashaqqat oʻradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Kimki [[baxt]]-iqbolli, solih kishilarning etagini tutsa, u albatta murodiga erishib, xayr-u [[baraka]] topadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kimki oʻz [[nafs]]i-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Kimning [[himmat]]i-yu [[muruvvat]]i qanchalik koʻp boʻlsa, shunga yarasha odamlar uning [[qaygʻu]]siga sherik boʻlarlar, hamdardlik bildirarlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Koʻpincha [[til]] bilan yetkazilgan jarohat qilich bilan yetkazilgan jarohatdan ogʻirroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Koʻpincha yoki baʼzan [[Hasan al-Basriy]]ga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Koʻp ortiqcha [[soʻzlashuv]] eshituvchini ranjitadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Men [[roʻza]]dorman, deysan-u ammo oʻzing boʻlsa, birodaring goʻshtini yeysan (yaʼni, [[gʻiybat]]lar va xoʻrliklardan soʻzlaysan)<ref name=":0" />. * Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] [[soʻz]]larni aytish bilan bulgʻamasang!<ref name=":0" /> * [[Mol-mulk]]ni behuda [[isrof]] qilish kufroni [[neʼmat]]dur. Oʻylamasdan boyligini sarflash toʻliq tanazzulga olib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == O == * Odamlar ichidagi eng yaramasi [[xasis]]dir, ularning ichidagi eng yalqovi [[pastkash]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Odamning [[umr]]i avvalida qilgan ishlari umrining oxiridagi ishlariga ham dalolatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. == P == * Pastkash kimsaning oʻz [[nasl-nasab]]ini maqtab, u bilan [[faxr]]lanishi chanqoq kishining suv shuʼlasi ([[sarob]])ni koʻrib aldangani kabidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * [[Pora]] faqat nohaqligu zolimlarga yordam berguvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == Q == * Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas [[xulq]]dan boshqa narsa yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * [[Quyosh]] nurlarini berkitib boʻlmaganidek, [[haqiqat]]ning chirogʻini ham soʻndirib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Qoʻrquv]]ga mubtalo boʻlgan kishi faqat qochishdan najot izlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == R == * [[Riyo]] bor har qanday ishda ravolig-u ziyo yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == S == * Sen [[zalolat]] toʻlqiniga oʻzingni urib suzsang, seni faqat koʻp toat-[[ibodat]] va tasbehlar qutqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Suv yoʻllari irmoqlari bilan boʻlgani kabi [[shariat]]ning toʻgʻri qonun-qoidalari [[Paygʻambar alayhissalom]] taʼlimotlari bilandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. == T == * [[Takabburlik]]ni qanchalik xursandlig-u shodlikka tomon aylantirishga urinsang ham, asli loy boʻlganidan keyin kulol singari, yaʼni tuproqqa (loy ishlariga) qaytishi muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * Tilingdan chiqqan sadaqang (yaʼni, [[pand-u nasihat]]ing va maʼviza-yu hasanang) baʼzan qoʻlingdan chiqqan [[sadaqa]]ngdan xayrliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Tun-u kunni oʻtkazaman-u, ammo bugungi kunim kechagi kunimdan yaxshiroq boʻlmayotir. Chunki zamona kundan-kunga halokat tomon bormoqda. Shunday ekan, kechagi kun bugungidan aʼloroq, bugungisi esa ertangidan yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Togʻ tepasidagi qoyalarni koʻchirish [[minnat]] eshitish yuklariga nisbatan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Toʻgʻri va [[haq]] yoʻldan yurgan kishining qadam bosishi arslon yurishidan ham mahobatliroq haybatliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Urugʻlikni ham, poʻchoqni ham, niyat-u [[orzu]]larni ham, muhabbat-u firoqni ham yaratuvchi [[Alloh taolo]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. * Ustingga [[keksalik]] kiyimi tashlangan boʻlsa ham biroq sen uzoq [[umr]] koʻrish [[hirs]]ida (taʼmasida) yangi-yangi kiyimlar kiymoqdasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == V == * Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan [[vaʼda]]dan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Vijdon]] azobiyu [[taʼna]]dan toʻgʻri boʻlmagan kimsani [[taʼlim]]-[[tarbiya]] va qiynash bilan ham toʻgʻrilash amri mahol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. == X == * Xotin zoti agar [[qalb]]ing ular [[ishq]]iga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi<ref name=":0" />. * Xuddi qurt-qumursqalar arslon bolasini yegani kabi oliyjanob va [[himmat]]li odamning goʻshtini [[hasad]] ahli yeydi<ref name=":0" />. == Y == * Yoki [[ilm]]li boʻl, yoki [[ilm]]ga tayanib ish tutadigan boʻl, loaqal [[ilm]]ni tinglab eshitadigan boʻl, ammo toʻrtinchisi boʻlma, chunki kasodga uchrab halok boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * [[Yolgʻon]]chining qasami bor (haqiqiy) [[ilm]]ining soxtaligini oshiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Yomon [[fikr]] sohiblari ham, kufroni neʼmat qiluvchilar ham yovvoyi qobonlar misoli [[Alloh taolo]]ning magʻfiratidan yiroqdirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. * Yomon, noraso [[eʼtiqod]] bilan qilingan [[ezgu]] ish sarob va kul kabi hech qanaqa [[foyda]] bermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] qanchadan-qancha [[takabbur]] odamlarning boshlarini chuqurga, yaʼni [[qabr]]ga uloqtirgan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * Oʻzi sazovor boʻlmagan hamdu sano va [[maqtov]]larni talab qilish uyatsiz, telba odamlarning odatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Oʻz [[nafs]]ingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Oʻz [[vaʼda]]sida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Oʻz vaqtidan kechikib berilgan [[inʼom]]-[[ehson]] mahkam tortilgan zanjir misoli qattiq boʻgʻuvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1075-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1144-yilda vafot etganlar]] t5su4gcvwuv6t5a0udxvf3yrlznfwk5 31275 31238 2026-06-29T05:36:02Z Bekipediya 2189 /* X */ 31275 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Az-Zamaxshariy | Tasvir = Abu'l Qasim Mahmud ibn 'Umar al-Zamakhshri (d.1144); Al-Mufassal, Near East, Wednesday 13 August 1253.jpg | wikipedia = Az-Zamaxshariy }} '''Abulqosim az-Zamaxshariy''' (1075-yil 18-mart – 1144-yil 12-iyun) – forsiy olim. {{ABD}} == A == * Agar biror [[qaygʻu]]-[[alam]] yuz bergani yoki [[taʼziya]]li joyni eshitsang, darhol oʻsha yerga bor. Agar [[ziyofat]]-u [[mehmon]]dorchilikka chaqirilsang, unda oʻzing oʻylab ish tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Alloh taolo]]dan astoydil iltijo bilan oʻtinib soʻragan kimsaning nidosi sira noumid qolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * Agar [[til]]ingning ortiqcha soʻzlashiga ega boʻla olmasang, unda tizgining jilovini [[shayton]]ga topshirgan boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == B == * Bamisoli tumov kishi gulning hidini sezmaganidek, ahmoq kishi [[hikmat]] lazzatini bilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. * Boshingizga mushkul ish va tashvish tushganida munis boʻlib, odamlarga [[mehr]]-[[muhabbat]] koʻrsatasiz. Ammo davlat-u [[neʼmat]]larga erishganingizda bagʻritoshlikka moyil boʻlasiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Bu dunyo ibratli ishlar va pand-nasihatlarga toʻladir. Ayni vaqtda koʻz yoshlariga ham serob<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. == F == * [[Faqir]]u [[miskin]]larga vojib [[sadaqa]]larni bajo keltirmagan boylarga [[jahannam]]da dahshatli bir handaq bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * Fisq-u fasod qiluvchilar va fojirlar koʻpaysa, [[Alloh|Alloh taolo]] vabo yuboradi<ref name=":0" />. == G == * Garchand uzoq [[umr]] koʻrgan boʻlsalar-da, koʻp odamlar gʻoʻr va [[tajriba]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * Goʻzal sifat va husni [[xulq]] siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == H == * [[Haqiqat]] va [[adolat]] bilan toʻgʻri [[siyosat]] yurgizmagan har bir [[rahbar]] va boshliq qattiq azob-uqubat va baloga giriftor boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Har qanday ishni boshlashdan avval [[Alloh]]ning roziligini oʻyla. Aks holda qilgan ishlaringning hammasi behuda boʻlib, zoe ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Hayot vaqtingda bergan [[inʼom]]-[[ehson]]laring, garchi ularni tuki yoʻq (qirchangʻi) boʻriga bergan boʻlsang-da, zoe ketmas. [[Qiyomat]] kunida bularning [[ajr]]i senga boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == K == * Kimki [[Adovat|adovat-u]] [[xusumat]]ni eksa, albatta u tashvish-u mashaqqat oʻradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Kimki [[baxt]]-iqbolli, solih kishilarning etagini tutsa, u albatta murodiga erishib, xayr-u [[baraka]] topadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kimki oʻz [[nafs]]i-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Kimning [[himmat]]i-yu [[muruvvat]]i qanchalik koʻp boʻlsa, shunga yarasha odamlar uning [[qaygʻu]]siga sherik boʻlarlar, hamdardlik bildirarlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Koʻpincha [[til]] bilan yetkazilgan jarohat qilich bilan yetkazilgan jarohatdan ogʻirroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Koʻpincha yoki baʼzan [[Hasan al-Basriy]]ga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Koʻp ortiqcha [[soʻzlashuv]] eshituvchini ranjitadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Men [[roʻza]]dorman, deysan-u ammo oʻzing boʻlsa, birodaring goʻshtini yeysan (yaʼni, [[gʻiybat]]lar va xoʻrliklardan soʻzlaysan)<ref name=":0" />. * Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] [[soʻz]]larni aytish bilan bulgʻamasang!<ref name=":0" /> * [[Mol-mulk]]ni behuda [[isrof]] qilish kufroni [[neʼmat]]dur. Oʻylamasdan boyligini sarflash toʻliq tanazzulga olib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == O == * Odamlar ichidagi eng yaramasi [[xasis]]dir, ularning ichidagi eng yalqovi [[pastkash]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Odamning [[umr]]i avvalida qilgan ishlari umrining oxiridagi ishlariga ham dalolatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. == P == * Pastkash kimsaning oʻz [[nasl-nasab]]ini maqtab, u bilan [[faxr]]lanishi chanqoq kishining suv shuʼlasi ([[sarob]])ni koʻrib aldangani kabidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * [[Pora]] faqat nohaqligu zolimlarga yordam berguvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == Q == * Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas [[xulq]]dan boshqa narsa yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * [[Quyosh]] nurlarini berkitib boʻlmaganidek, [[haqiqat]]ning chirogʻini ham soʻndirib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Qoʻrquv]]ga mubtalo boʻlgan kishi faqat qochishdan najot izlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == R == * [[Riyo]] bor har qanday ishda ravolig-u ziyo yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == S == * Sen [[zalolat]] toʻlqiniga oʻzingni urib suzsang, seni faqat koʻp toat-[[ibodat]] va tasbehlar qutqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Suv yoʻllari irmoqlari bilan boʻlgani kabi [[shariat]]ning toʻgʻri qonun-qoidalari [[Paygʻambar alayhissalom]] taʼlimotlari bilandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. == T == * [[Takabburlik]]ni qanchalik xursandlig-u shodlikka tomon aylantirishga urinsang ham, asli loy boʻlganidan keyin kulol singari, yaʼni tuproqqa (loy ishlariga) qaytishi muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * Tilingdan chiqqan sadaqang (yaʼni, [[pand-u nasihat]]ing va maʼviza-yu hasanang) baʼzan qoʻlingdan chiqqan [[sadaqa]]ngdan xayrliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Tun-u kunni oʻtkazaman-u, ammo bugungi kunim kechagi kunimdan yaxshiroq boʻlmayotir. Chunki zamona kundan-kunga halokat tomon bormoqda. Shunday ekan, kechagi kun bugungidan aʼloroq, bugungisi esa ertangidan yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Togʻ tepasidagi qoyalarni koʻchirish [[minnat]] eshitish yuklariga nisbatan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Toʻgʻri va [[haq]] yoʻldan yurgan kishining qadam bosishi arslon yurishidan ham mahobatliroq haybatliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Urugʻlikni ham, poʻchoqni ham, niyat-u [[orzu]]larni ham, muhabbat-u firoqni ham yaratuvchi [[Alloh taolo]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. * Ustingga [[keksalik]] kiyimi tashlangan boʻlsa ham biroq sen uzoq [[umr]] koʻrish [[hirs]]ida (taʼmasida) yangi-yangi kiyimlar kiymoqdasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == V == * Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan [[vaʼda]]dan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Vijdon]] azobiyu [[taʼna]]dan toʻgʻri boʻlmagan kimsani [[taʼlim]]-[[tarbiya]] va qiynash bilan ham toʻgʻrilash amri mahol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. == X == * [[Xotin]] zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Xuddi qurt-qumursqalar arslon bolasini yegani kabi oliyjanob va [[himmat]]li odamning goʻshtini [[hasad]] ahli yeydi<ref name=":0" />. == Y == * Yoki [[ilm]]li boʻl, yoki [[ilm]]ga tayanib ish tutadigan boʻl, loaqal [[ilm]]ni tinglab eshitadigan boʻl, ammo toʻrtinchisi boʻlma, chunki kasodga uchrab halok boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * [[Yolgʻon]]chining qasami bor (haqiqiy) [[ilm]]ining soxtaligini oshiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Yomon [[fikr]] sohiblari ham, kufroni neʼmat qiluvchilar ham yovvoyi qobonlar misoli [[Alloh taolo]]ning magʻfiratidan yiroqdirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. * Yomon, noraso [[eʼtiqod]] bilan qilingan [[ezgu]] ish sarob va kul kabi hech qanaqa [[foyda]] bermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] qanchadan-qancha [[takabbur]] odamlarning boshlarini chuqurga, yaʼni [[qabr]]ga uloqtirgan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * Oʻzi sazovor boʻlmagan hamdu sano va [[maqtov]]larni talab qilish uyatsiz, telba odamlarning odatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Oʻz [[nafs]]ingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Oʻz [[vaʼda]]sida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Oʻz vaqtidan kechikib berilgan [[inʼom]]-[[ehson]] mahkam tortilgan zanjir misoli qattiq boʻgʻuvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1075-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1144-yilda vafot etganlar]] jz9ab8ol7acfii0xlf2ffyktmkhip67 0 4273 31277 22400 2026-06-29T05:37:17Z Bekipediya 2189 /* A */ 31277 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Nosir Xisrav | Tasvir = Stamps of Tajikistan, 030-03.jpg | wikipedia = Nosir Xisrav }} '''Nosir Xisrav''' (toʻliq ismi: '''Abu Muʼiniddin Nosir Xisrav al-Qubodiyoniy'''; 1004-yil, Qubodiyon – 1088-yil, Badaxshon) – fors-tojik shoiri, mutafakkiri. {{ABD}} == A == * [[Ayol]], bil, lutf-u himmatga sazovor,<br />Goʻdakdek mehr-u shafaqatga sazovor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == B == * [[Bilim]] qidirishga urdim boshimni,<br />Bekorga oʻtkazmadim [[umr]]imni bir dam.<br />Qaydaki eshitsam [[Ilm|ilm-u]] donishni,<br />Eshigi tagida oʻltirdim mahkam<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. == D == * Dono [[suhbat]]idan sira qochmagil,<br />Taʼsirin oʻtkazar senga ham u til<ref name=":1" />. * [[Doʻst]] doʻstdir asli qilmishi bilan,<br />Doʻst emas „doʻstingman“, deyishi bilan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == H == * Hamisha [[xalq]]ingga mehribon boʻlgil,<br />[[Yaxshilik]]ka tirish va omon boʻlgil<ref name=":1" />. == K == * [[Keksalik|Keksa]] kishi boʻlsa nodon-u johil,<br />Aqlli goʻdakni undan afzal bil<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * Kishida [[tavozeʼ]] [[aql]]dan darak,<br />Ulugʻlik karamdan topadi bezak<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. * Kishini ranjitmoq juda ham yengil,<br />Koʻnglin olmoq esa, unday emas, bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. * Kosibdan shod-u xurram yoʻq jahonda,<br />[[Hunar]]dan yaxshi dur ham yoʻq jahonda. <br />Kimki shogirdlikka chin dilidan shod, <br />Bir kuni oʻzi ham boʻlgʻusi ustod<ref name=":1" />. == O == * Odam [[til]]idadir baloning bari,<br />Tilda har kimsaning foyda-zarari<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == Q == * Qutulishing qiyin boʻlgan odamga [[nafrat]]ingni bildirma!<ref name=":0" /> == Y == * [[Yaxshilik]] qilmishdir kim senga bir bor,<br />Yodingdan chiqarma sen uni zinhor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. == Z == * Ziyraklar [[suhbat]]i etar baxtiyor,<br />Nodon nafida ham doim zarar bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == Ch == * Chinakam [[doʻst]] aytgan har [[oʻgit]], [[masal]],<br />Sirti [[zahar]] erur, tomiri — [[asal]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:1004-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1088-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Mutafakkirlar]] ijc0d7ysvmo2jzewv1t42nza2ofnude 0 4291 31249 22150 2026-06-28T14:33:17Z Bekipediya 2189 /* I */ 31249 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majididdin Xavofiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1443-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Majididdin Xavofiy | Vikiombor = }} '''Majididdin Xavofiy''' ({{lang-fa|{{nq|مجدالدین خوافی}}}}; {{?}} — 1443-yilda vafot etgan) — taniqli alloma, fahiq, voiz {{ABD}} == A == * Agar sen [[ilm]]ning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}} * Aqlli boʻlsang, [[johil]] va [[nodon]]dan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]]siz qoʻliga tushganda oyna,<br />Oʻz ahmoq yuzini koʻrgay hamisha.<br />Qiziqkim, oʻz yuzini koʻrsa hamki u,<br />Oʻzganing yuzi deb qilar andisha!<ref name=":1" /> * Aybingdan xabar topib, uni birovlarga oshkor qilmaydigan, senga [[yaxshilik]] qilsa, uni taʼna qilmaydigan, unga [[yaxshilik]] qilsang, aslo unutmaydigan odam bilan [[doʻstlik]] ipini bogʻlamoq kerak<ref name=":1" />. == B == * Behuda soʻzlarni soʻz deb boʻlmaydi,<br />Soʻz ulki, eshitgan olsin bir foyda.<br />Soʻzlasang, soʻzingni koʻp uzoq qilma,<br />Malollik yetadi uzaygan joyda!<ref name=":1" /> * Bir ahmoq kishi yoʻlda ketar edi. Nogoh bir oynaga koʻzi tushdi. Oynaga qarab, oʻz aksini koʻrdi-yu, darhol oʻz joyiga qoʻydi va dedi: „Avf eting, bu oyna sizniki ekanini bilmabman!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „[[Aql]]li kishi kim?“ Hakim dedi: „Soʻzni meʼyeri bilan soʻzlagan, [[hayot]] qadrini anglagan, butun kuch va qudratini [[ilm]] va kamolot hosil qilishga sarflagan kishidir!“<ref name=":1" /> * Bir ishni qilishga [[odat]]langan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Bir kishi bir hakimning ziyoratiga bordi. U behuda soʻzlarni haddan ortiq valdirardi. Soʻng soʻz orasida: „Endi soʻzlashni bas qilay“ dedi. Hakim unga: „Yoʻq, sen soʻz soʻzlaganing yoʻq!“ – dedi<ref name=":1" />. * Bir kishi bir ulugʻ odamdan: „Bir kishi uzoq vaqtdan buyon menga [[muhabbat]] izhor qilib, [[doʻstlik]] va [[ixlos]] daʼvosini urmoqda, uning rost yoki yolgʻon ekanini qanday bilmoq kerak?“ deb soʻradi. Ulugʻ kishi unga: „Yuragangni tubiga boq, agar u yerda [[doʻstlik]] uchun joy boʻlsa, doʻstlash!“ dedi<ref name=":1" />. * Birov senga mehr yoʻlini tutsa,<br />Koʻngling oynasiga boqib, quloq sol.<br />Agar yuragingda nafrat quzgʻolsa,<br />Akang boʻlsa hamki undan qochib qol!<ref name=":1" /> == D == * Dono kishining [[til]]i uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Dunyo moli goʻyo bulut soyasi,<br />U yondan, bu yondan<br />Oʻtar har zamon!<br />Shuning uchun molning [[eʼtibor]]i yoʻq,<br />Bir onda oʻzgarib qolar nogahon.<br />Hushyor kishi shunday kishiki, doim,<br />Topganini elga qiladi [[ehson]]!<ref name=":1" /> == E == * [[Eshitish]] zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == G == * Gar [[inson]] ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == H == * Har bir mavjudot [[muhabbat]]ga muhtojdir, [[Sevgi|sevishga]] qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir<ref name=":0" />. * Har kim kam soʻzlasa yaxshidir soʻzi,<br />Undayin kishida inson fazli bor.<br />Behuda soʻzlovchi palid zabondir,<br />Koʻp soʻzda koʻp maʼno boʻlmaydi zinhor.<br />Rost soʻzni xohlasang quloq sol menga,<br />Laqmadan gung kishi afzaldir ming bor!<ref name=":1" /> * Har kimning bor ekan tanida joni,<br />Kim bilan soʻzlashsa, taʼsiri urar.<br />[[Yomonlik]] boʻlmasa kimning afʼoli,<br />Doim yaxshi bilan xush [[suhbat]] qurar!<ref name=":1" /> * Har kimning feʼl-u atvorida [[nuqson]] boʻlsa, uning qilgan nasihatini hech kim qabul qilmaydi<ref name=":1" />. * Har kishi el uchun tortsa agar ranj,<br />[[Oqibat]] muyassar boʻlar unga ganj!<ref name=":1" /> == I == * [[Ilm]] namoyondalariga [[baxillik]] qilma. Zero, [[ilm]] bir [[xazina]]dirki, undan qancha foydalansang ham, [[boylik]]dan farqli oʻlaroq, baribir koʻpayib boraveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Ilm]]ni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}} * Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Insonni [[xalq]] bilan [[bilim]]dan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat [[bilim]] orqali forigʻ boʻlishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Ishq]] libosini kiyishdan or qilish va [[muhabbat]] [[lazzat]]idan bebahra boʻlish [[tabiat]]ning ogʻir jafosi va [[kasallik]] taqozosidir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == J == * [[Jamiyat]]da bir odamning yomon [[xulq]]i hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}. == K == * Kimki [[bilim]]ga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Koʻp holatning buddim shohidi,<br />Ayb qidirgan buddi aybdor.<br />Kimning boʻlsa yuragi toza,<br />Oʻzga aybin qidirmas zinhor.<br />Doʻst aybini berkitar doim,<br />Fazilatin mawtaydi takror.<br />Yaxshiligin ulugʻ deb bilmas,<br />Oʻzingni ham aslo tutmas xor.<br />Shunday doʻstga duch kelsang agar,<br />Qoʻllaringdan chiqarma zinhor!<ref name=":1" />. == M == * Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va [[qobiliyat]]siz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Ming yil podsholik qildi-yu Zahhok, <br />"Yomon" degan nomi qoldi jahonda.<br />Kisro davlatidan asar yoʻq, biroq,<br />"Odil" degan nomi takror har onda!<ref name=":1" /> == N == * Nasihatning taʼsiri boʻlmasa hech kishiga,<br />Taajjubmas, dilida gʻarazi bor kishining.<br />Yaxshi kamon boʻlsa-yu, kamongar usta boʻlsa,<br />Oʻqi nishonga tegmay qolmas zinhor kishining<ref name=":1" />. == O == * Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-[[hunar]]i boʻlmagan kishi kambagʻaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Ogʻir [[mehnat]]larga yoʻliqdi har kim,<br>Tamaʼ koʻzini tiksa, doʻst-u dushmanga.<br>Qilgan tamasiga yetmasa agar,<br>Gina bilan ozor berdi koʻp tanga.<br>Tamagirning umri gʻam bilan oʻtar,<br>[[Oqibat]] der bir kun „evoh, attang!“<br>Har kimi shod ila xandon yashadi,<br>Boriga[[sabr]] etsa bormay „man-sanga“.<ref name=":1" />. * Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil [[suhbat]]i bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Oshkor qilib boʻlmas [[sir]]laring boʻlsa,<br />Dilingga joyla-yu, unga muhr bos.<br />El ogʻziga tushgach ziyoni koʻpdir,<br />Ikki lab ichidan sir chiqsa bexos!<ref name=":1" /> * [[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == P == * Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, [[davlat]] inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir<ref name=":0" />. == Q == * Qalbida [[oltin]] va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Qanoat]] aylagin, ey hushyor kishi,<br />[[Qanoat]] rohatdan beradi nishon!<ref name=":1" /> * [[Qanoat]] mevasi rohat, [[kamtarlik]] mevasi [[muhabbat]]<ref name=":1" />. * Qilingan nasihat qabul sharafiga musharraf boʻlmasa buning illati koʻproq nasihatgoʻyning noʻnoqligiga bogʻliq. Chunki olim komil boʻlsa, qilayotgan vaʼzu nasihatining ostida biror gʻarazi boʻlmasa, eshituvchining qabuliga muyassar boʻladi<ref name=":1" />. == R == * Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi [[ovqat]]ni kam isteʼmol qilishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == S == * [[Saxiylik]] bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Sevgi]]-[[muhabbat]] [[obroʻ]]li odamni xor qiladi, tuban odamni esa [[hurmat]]li insonga aylantiradi<ref name=":0" />. * [[Sitamgarlik]] [[kufr]]likdan ham yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Sitamgar]] [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Suhbat]] uchun topsang dono kishini,<br />Yomonlarni yaqin yoʻlatma zinhor,<br />Dilga yoqqan [[Faqirlik|faqir]] dono [[suhbat]]i,<br />Nodon boydan koʻra yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „Oshiq uchun eng ogʻir uqubat nima?“ Javob berdi: „Uzoq muddatli [[umid]]dan keyingi noumidlik!“<ref name=":1" /> * Soʻzlaringni eshitmasa hech kimsa,<br />Behudaga chekma jabr-u jafoni.<br />Oʻz [[nafs]]ingga uqi avval nasihat,<br />Buzmay yursin toki ahdu vafoni!<ref name=":1" /> == T == * [[Taʼlim|Tahsil olish]] mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Tuban odam bilan [[doʻst]] tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == U == * [[Umid]]vor boʻlsa-yu, noumid qolsa,<br />Bundan ortiq dard yoʻq oshiq-maʼshuqqa!<ref name=":1" /> == X == * Xayr-[[sadaqa]]ni [[kasb]] qilib olgan odamga hech bir [[ish]] yoqmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Y == * Yasovuldan [[doʻst]] tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Yaxshilik]] va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Yuz marta hol-ahvol soʻragandan koʻra,<br />Bir tiyin [[hadya]] qil doʻst ekan nochor.<br />Yuzlab shirin soʻzdan yaxshiroq erur,<br />Bir marta [[yaxshilik]] aylasang bir bor.<br />Yordam qilish agar boʻlmasa dilda,<br />Tilingni tiyginu, soʻzlama zinhor.<br />Qup-quruq soʻz bilan aldasa har kim,<br />U odam emasdir, tulkidir ayyor!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> == Oʻ == * Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Oʻz [[nafs]]ini deb [[boylik]] qidirishdan qochish natijasi rohat, el molidan taʼma ipini uzish natijasi [[muhabbat]], oʻzgalar sirini bilib, aybini topaman deyishdan qoʻl yuvish natijasi yuksak [[xulq]]dir<ref name=":1" />. * Oʻzingda [[hasad]] hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi<ref name=":0" />. == Sh == * Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil [[podshoh]]ga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Ch == * Cheklanib qolmagin [[mansab]]ing bilan,<br />[[Bilim]] va [[fazilat]] izlasang agar.<br />Nokaslar qoʻlidan shakar yegandan,<br />Zolim shoh qoʻlidan sen ichgin zahar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] oxv67fpyhwmr587t8kc11s9r3vtj1ks 31267 31249 2026-06-29T05:30:10Z Bekipediya 2189 /* S */ 31267 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majididdin Xavofiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1443-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Majididdin Xavofiy | Vikiombor = }} '''Majididdin Xavofiy''' ({{lang-fa|{{nq|مجدالدین خوافی}}}}; {{?}} — 1443-yilda vafot etgan) — taniqli alloma, fahiq, voiz {{ABD}} == A == * Agar sen [[ilm]]ning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}} * Aqlli boʻlsang, [[johil]] va [[nodon]]dan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]]siz qoʻliga tushganda oyna,<br />Oʻz ahmoq yuzini koʻrgay hamisha.<br />Qiziqkim, oʻz yuzini koʻrsa hamki u,<br />Oʻzganing yuzi deb qilar andisha!<ref name=":1" /> * Aybingdan xabar topib, uni birovlarga oshkor qilmaydigan, senga [[yaxshilik]] qilsa, uni taʼna qilmaydigan, unga [[yaxshilik]] qilsang, aslo unutmaydigan odam bilan [[doʻstlik]] ipini bogʻlamoq kerak<ref name=":1" />. == B == * Behuda soʻzlarni soʻz deb boʻlmaydi,<br />Soʻz ulki, eshitgan olsin bir foyda.<br />Soʻzlasang, soʻzingni koʻp uzoq qilma,<br />Malollik yetadi uzaygan joyda!<ref name=":1" /> * Bir ahmoq kishi yoʻlda ketar edi. Nogoh bir oynaga koʻzi tushdi. Oynaga qarab, oʻz aksini koʻrdi-yu, darhol oʻz joyiga qoʻydi va dedi: „Avf eting, bu oyna sizniki ekanini bilmabman!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „[[Aql]]li kishi kim?“ Hakim dedi: „Soʻzni meʼyeri bilan soʻzlagan, [[hayot]] qadrini anglagan, butun kuch va qudratini [[ilm]] va kamolot hosil qilishga sarflagan kishidir!“<ref name=":1" /> * Bir ishni qilishga [[odat]]langan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Bir kishi bir hakimning ziyoratiga bordi. U behuda soʻzlarni haddan ortiq valdirardi. Soʻng soʻz orasida: „Endi soʻzlashni bas qilay“ dedi. Hakim unga: „Yoʻq, sen soʻz soʻzlaganing yoʻq!“ – dedi<ref name=":1" />. * Bir kishi bir ulugʻ odamdan: „Bir kishi uzoq vaqtdan buyon menga [[muhabbat]] izhor qilib, [[doʻstlik]] va [[ixlos]] daʼvosini urmoqda, uning rost yoki yolgʻon ekanini qanday bilmoq kerak?“ deb soʻradi. Ulugʻ kishi unga: „Yuragangni tubiga boq, agar u yerda [[doʻstlik]] uchun joy boʻlsa, doʻstlash!“ dedi<ref name=":1" />. * Birov senga mehr yoʻlini tutsa,<br />Koʻngling oynasiga boqib, quloq sol.<br />Agar yuragingda nafrat quzgʻolsa,<br />Akang boʻlsa hamki undan qochib qol!<ref name=":1" /> == D == * Dono kishining [[til]]i uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Dunyo moli goʻyo bulut soyasi,<br />U yondan, bu yondan<br />Oʻtar har zamon!<br />Shuning uchun molning [[eʼtibor]]i yoʻq,<br />Bir onda oʻzgarib qolar nogahon.<br />Hushyor kishi shunday kishiki, doim,<br />Topganini elga qiladi [[ehson]]!<ref name=":1" /> == E == * [[Eshitish]] zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == G == * Gar [[inson]] ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == H == * Har bir mavjudot [[muhabbat]]ga muhtojdir, [[Sevgi|sevishga]] qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir<ref name=":0" />. * Har kim kam soʻzlasa yaxshidir soʻzi,<br />Undayin kishida inson fazli bor.<br />Behuda soʻzlovchi palid zabondir,<br />Koʻp soʻzda koʻp maʼno boʻlmaydi zinhor.<br />Rost soʻzni xohlasang quloq sol menga,<br />Laqmadan gung kishi afzaldir ming bor!<ref name=":1" /> * Har kimning bor ekan tanida joni,<br />Kim bilan soʻzlashsa, taʼsiri urar.<br />[[Yomonlik]] boʻlmasa kimning afʼoli,<br />Doim yaxshi bilan xush [[suhbat]] qurar!<ref name=":1" /> * Har kimning feʼl-u atvorida [[nuqson]] boʻlsa, uning qilgan nasihatini hech kim qabul qilmaydi<ref name=":1" />. * Har kishi el uchun tortsa agar ranj,<br />[[Oqibat]] muyassar boʻlar unga ganj!<ref name=":1" /> == I == * [[Ilm]] namoyondalariga [[baxillik]] qilma. Zero, [[ilm]] bir [[xazina]]dirki, undan qancha foydalansang ham, [[boylik]]dan farqli oʻlaroq, baribir koʻpayib boraveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Ilm]]ni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}} * Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Insonni [[xalq]] bilan [[bilim]]dan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat [[bilim]] orqali forigʻ boʻlishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Ishq]] libosini kiyishdan or qilish va [[muhabbat]] [[lazzat]]idan bebahra boʻlish [[tabiat]]ning ogʻir jafosi va [[kasallik]] taqozosidir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == J == * [[Jamiyat]]da bir odamning yomon [[xulq]]i hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}. == K == * Kimki [[bilim]]ga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Koʻp holatning buddim shohidi,<br />Ayb qidirgan buddi aybdor.<br />Kimning boʻlsa yuragi toza,<br />Oʻzga aybin qidirmas zinhor.<br />Doʻst aybini berkitar doim,<br />Fazilatin mawtaydi takror.<br />Yaxshiligin ulugʻ deb bilmas,<br />Oʻzingni ham aslo tutmas xor.<br />Shunday doʻstga duch kelsang agar,<br />Qoʻllaringdan chiqarma zinhor!<ref name=":1" />. == M == * Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va [[qobiliyat]]siz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Ming yil podsholik qildi-yu Zahhok, <br />"Yomon" degan nomi qoldi jahonda.<br />Kisro davlatidan asar yoʻq, biroq,<br />"Odil" degan nomi takror har onda!<ref name=":1" /> == N == * Nasihatning taʼsiri boʻlmasa hech kishiga,<br />Taajjubmas, dilida gʻarazi bor kishining.<br />Yaxshi kamon boʻlsa-yu, kamongar usta boʻlsa,<br />Oʻqi nishonga tegmay qolmas zinhor kishining<ref name=":1" />. == O == * Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-[[hunar]]i boʻlmagan kishi kambagʻaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Ogʻir [[mehnat]]larga yoʻliqdi har kim,<br>Tamaʼ koʻzini tiksa, doʻst-u dushmanga.<br>Qilgan tamasiga yetmasa agar,<br>Gina bilan ozor berdi koʻp tanga.<br>Tamagirning umri gʻam bilan oʻtar,<br>[[Oqibat]] der bir kun „evoh, attang!“<br>Har kimi shod ila xandon yashadi,<br>Boriga[[sabr]] etsa bormay „man-sanga“.<ref name=":1" />. * Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil [[suhbat]]i bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Oshkor qilib boʻlmas [[sir]]laring boʻlsa,<br />Dilingga joyla-yu, unga muhr bos.<br />El ogʻziga tushgach ziyoni koʻpdir,<br />Ikki lab ichidan sir chiqsa bexos!<ref name=":1" /> * [[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == P == * Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, [[davlat]] inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir<ref name=":0" />. == Q == * Qalbida [[oltin]] va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Qanoat]] aylagin, ey hushyor kishi,<br />[[Qanoat]] rohatdan beradi nishon!<ref name=":1" /> * [[Qanoat]] mevasi rohat, [[kamtarlik]] mevasi [[muhabbat]]<ref name=":1" />. * Qilingan nasihat qabul sharafiga musharraf boʻlmasa buning illati koʻproq nasihatgoʻyning noʻnoqligiga bogʻliq. Chunki olim komil boʻlsa, qilayotgan vaʼzu nasihatining ostida biror gʻarazi boʻlmasa, eshituvchining qabuliga muyassar boʻladi<ref name=":1" />. == R == * Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi [[ovqat]]ni kam isteʼmol qilishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == S == * [[Saxiylik]] bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Sitamgarlik]] [[kufr]]likdan ham yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Sitamgar]] [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Suhbat]] uchun topsang dono kishini,<br />Yomonlarni yaqin yoʻlatma zinhor,<br />Dilga yoqqan [[Faqirlik|faqir]] dono [[suhbat]]i,<br />Nodon boydan koʻra yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „Oshiq uchun eng ogʻir uqubat nima?“ Javob berdi: „Uzoq muddatli [[umid]]dan keyingi noumidlik!“<ref name=":1" /> * Soʻzlaringni eshitmasa hech kimsa,<br />Behudaga chekma jabr-u jafoni.<br />Oʻz [[nafs]]ingga uqi avval nasihat,<br />Buzmay yursin toki ahdu vafoni!<ref name=":1" /> == T == * [[Taʼlim|Tahsil olish]] mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Tuban odam bilan [[doʻst]] tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == U == * [[Umid]]vor boʻlsa-yu, noumid qolsa,<br />Bundan ortiq dard yoʻq oshiq-maʼshuqqa!<ref name=":1" /> == X == * Xayr-[[sadaqa]]ni [[kasb]] qilib olgan odamga hech bir [[ish]] yoqmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Y == * Yasovuldan [[doʻst]] tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Yaxshilik]] va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Yuz marta hol-ahvol soʻragandan koʻra,<br />Bir tiyin [[hadya]] qil doʻst ekan nochor.<br />Yuzlab shirin soʻzdan yaxshiroq erur,<br />Bir marta [[yaxshilik]] aylasang bir bor.<br />Yordam qilish agar boʻlmasa dilda,<br />Tilingni tiyginu, soʻzlama zinhor.<br />Qup-quruq soʻz bilan aldasa har kim,<br />U odam emasdir, tulkidir ayyor!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> == Oʻ == * Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Oʻz [[nafs]]ini deb [[boylik]] qidirishdan qochish natijasi rohat, el molidan taʼma ipini uzish natijasi [[muhabbat]], oʻzgalar sirini bilib, aybini topaman deyishdan qoʻl yuvish natijasi yuksak [[xulq]]dir<ref name=":1" />. * Oʻzingda [[hasad]] hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi<ref name=":0" />. == Sh == * Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil [[podshoh]]ga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Ch == * Cheklanib qolmagin [[mansab]]ing bilan,<br />[[Bilim]] va [[fazilat]] izlasang agar.<br />Nokaslar qoʻlidan shakar yegandan,<br />Zolim shoh qoʻlidan sen ichgin zahar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] c4ike4az5q9qu16hvz912v3f381zgmb 0 4297 31245 24769 2026-06-28T14:30:46Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31245 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Davoniy Jaloliddin | Tasvir = Allame Davani.jpg | wikipedia = Davoniy Jaloliddin }} '''Jaloliddin Davoniy''' (toʻliq ismi '''Jaloliddin Muhammad ibn Asad as-Siddiqiy ad-Davoniy'''; 1427-yil – 1502-yil) – sharq olimi va faylasufi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Adolat]] butun kamolot majmui boʻlsa, [[yomonlik]] uning aksi, yaʼni butun kamchiliklar majmuidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * [[Aflotun]]dan soʻradilar: „Oʻqish-oʻrganish tokaygacha [[izzat]] va [[hurmat]]da boʻlgʻusi?“ U javob qildi: „[[Johillik]] [[nuqson]], deb hisoblangunga qadar“<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Agar arz soʻraguvchilardan boʻlmoqni xohlasang, qoʻling ostidagilarni aziz tutgin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=112}}. * Agar buzruk va [[dono]]lardan boʻlmoqni xohlasang, oʻz suratingni boshqalar oynasida koʻrgin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * Agar [[sir]]laringni dushman bilmasligini xohlasang, uni doʻstingga aytmagin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Agar [[xafalik]]dan uzoq yurmoqni xohlasang, qoʻlingdan nochor chiqib ketgan har narsaga [[gʻam]] yemagin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=54}}. <!-- B --> * [[Bola]] qalbi misoli begʻubor taxta, unga har qanday tasvirni osongina chizaverish mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- H --> * Hokimiyat jilovi odil [[podshoh]] qoʻlida boʻlsa, hamma [[adolat]]li boʻlishga va yaxshi xislatlarni egallashga intiladi. Aksincha boʻlsa, [[xalq]] [[yolgʻon]]chilik va boshqa yaramas hatti-harakatlarga moyillik koʻrsatadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:1427-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1502-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] jowan2sa33uvfiw9pla4oeiujrcgavs 0 4327 31237 24671 2026-06-28T14:25:08Z Bekipediya 2189 /* K */ 31237 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = }} '''Xusrav Dehlaviy''' (toʻliq ismi '''Yaminiddin Abdulhasan''') (1253-yil, Patyoli – 1325-yil 27-sentyabr, Dehli) – hind shoiri, adabiyotshunosi va bastakori. {{ABD}} == A == * Agar pinhon xazina — [[aql]],<br />Uning kaliti ogʻizdagi [[til]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Aqal bir [[mushuk]]ka boʻlsang [[mehribon]],<br />Demak salomatdir sendagi [[iymon]]<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. * Aslida shundaydir gumbazi jahon,<br />Qaytarar har nima deganing zamon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. == B == * Bil, oyoq ostingda yurgan chumoli,<br />Bir donga garovdir yuz joni-holi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. * Bu eski olamda aylagʻil bunyod —<br />Bir narsaki, [[xalq]]ing etsin seni yod<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Bu charxga etdilar juda koʻp nazar,<br />Ip uchi hech kimga boʻlmay muyassar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == D == * [[Daraxt]] oʻrniga gar eksang tikan,<br />Shunday tikan ekki, [[gul]] bersa ekan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * Dema: mingni jangda qirib tashlayin,<br />Qani, bittaga jon beru [[mard]] deyin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Doʻst]]laring koʻpayar farovonlikda,<br />Ularni sinab koʻr notavonlikda<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. == G == * Gul atri mushknikidan ortiqroqdir,<br />Qurib qolsa xashakdan farqi yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Goʻsht]]ni kesar tigʻ koʻp olamda, bilgʻil,<br />Lek goʻshtdan boʻlgan tigʻ — bir zahri qotil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == H == * Hech kim koʻtarilib boʻlolmas rahbar,<br />Agar u boʻlmasa raiyatparvar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == I == * Istasang dunyoda baxt-u saodat,<br />Aylagil [[qardosh]]lar diydorin odat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == K == * Karga aytmoq boʻlsang [[sir]]ingni toza,<br />Avval boshqalarga boʻlur ovoza<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Kim ari nishiga qilolmas toqat,<br />Asalni koʻradi uzoqdan faqat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * Kishi [[farosat]]da qancha nogiron,<br />[[Ayb]]ini oqlashda shuncha bilagʻon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == M == * Mumkinmi chivinni qilichda chopmoq,<br />Sher nechuk pashshaga urgay shapaloq?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}} == O == * Olamda kun yoʻqki bilmasa zavol,<br />Abadiy qolmaydi bu husnu jamol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * [[Ochlik]]da qolmasa chidam va toqat,<br />Baʼzan arpa non ham koʻrinar novvot<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == P == * Pinhon tutsang yoʻqolur,<br />Bersang oʻzingda qolur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Q == * Qutulishing qiyin boʻlgan odamga [[nafrat]]ingni bildirma!{{sfn|Tursun|2006|p=131}} == S == * [[Saxiy]], [[mard]]lar yozsa dasturxon,<br />Hatto [[it]]ga tegar ustixon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == T == * Tok sharob beradi gʻoʻradan keyin,<br />Buta gul ochadi gʻunchadan keyin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == V == * [[Vafo]] koʻrsang birovdan qilma hayrat,<br />[[Vafo]] qilding, [[vafo]] boʻldi [[mukofot]]<ref name=":0" />. == X == * [[Xaloyiq]] ogʻzini yopmoqdan chunon,<br />Dengiz uzra koʻprik yasamoq oson<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * [[Xasis]] xazinaga yetishsa nogoh,<br />[[Hirs]]idan yoʻlini yoʻqotar gumroh<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Y == * Yuz yil tegirmon charx aylanganda ham,<br />Daryodan boʻlurmi bir qatra suv kam?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == Oʻ == * Oʻtib ketgan yilingdan top-chi bir kun,<br />Bugun qaytib kelurmu kechagi kun?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}} == Ch == * Chin [[olim]] hiyladin uzoqdir, uzoq,<br />Nurning oʻz soyasi boʻlmaydi hech choq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Chumolini choʻqib qirar qirgʻovul,<br />Oxir qarchigʻaydan oʻz holi mushkul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:1253-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1325-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adabiyotshunoslar]] [[Turkum:Bastakorlar]] ajri4mckem82obxlj5sq83ek556we39 31271 31237 2026-06-29T05:33:01Z Bekipediya 2189 /* V */ 31271 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = }} '''Xusrav Dehlaviy''' (toʻliq ismi '''Yaminiddin Abdulhasan''') (1253-yil, Patyoli – 1325-yil 27-sentyabr, Dehli) – hind shoiri, adabiyotshunosi va bastakori. {{ABD}} == A == * Agar pinhon xazina — [[aql]],<br />Uning kaliti ogʻizdagi [[til]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Aqal bir [[mushuk]]ka boʻlsang [[mehribon]],<br />Demak salomatdir sendagi [[iymon]]<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. * Aslida shundaydir gumbazi jahon,<br />Qaytarar har nima deganing zamon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. == B == * Bil, oyoq ostingda yurgan chumoli,<br />Bir donga garovdir yuz joni-holi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. * Bu eski olamda aylagʻil bunyod —<br />Bir narsaki, [[xalq]]ing etsin seni yod<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Bu charxga etdilar juda koʻp nazar,<br />Ip uchi hech kimga boʻlmay muyassar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == D == * [[Daraxt]] oʻrniga gar eksang tikan,<br />Shunday tikan ekki, [[gul]] bersa ekan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * Dema: mingni jangda qirib tashlayin,<br />Qani, bittaga jon beru [[mard]] deyin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Doʻst]]laring koʻpayar farovonlikda,<br />Ularni sinab koʻr notavonlikda<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. == G == * Gul atri mushknikidan ortiqroqdir,<br />Qurib qolsa xashakdan farqi yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Goʻsht]]ni kesar tigʻ koʻp olamda, bilgʻil,<br />Lek goʻshtdan boʻlgan tigʻ — bir zahri qotil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == H == * Hech kim koʻtarilib boʻlolmas rahbar,<br />Agar u boʻlmasa raiyatparvar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == I == * Istasang dunyoda baxt-u saodat,<br />Aylagil [[qardosh]]lar diydorin odat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == K == * Karga aytmoq boʻlsang [[sir]]ingni toza,<br />Avval boshqalarga boʻlur ovoza<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Kim ari nishiga qilolmas toqat,<br />Asalni koʻradi uzoqdan faqat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * Kishi [[farosat]]da qancha nogiron,<br />[[Ayb]]ini oqlashda shuncha bilagʻon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == M == * Mumkinmi chivinni qilichda chopmoq,<br />Sher nechuk pashshaga urgay shapaloq?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}} == O == * Olamda kun yoʻqki bilmasa zavol,<br />Abadiy qolmaydi bu husnu jamol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * [[Ochlik]]da qolmasa chidam va toqat,<br />Baʼzan arpa non ham koʻrinar novvot<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == P == * Pinhon tutsang yoʻqolur,<br />Bersang oʻzingda qolur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Q == * Qutulishing qiyin boʻlgan odamga [[nafrat]]ingni bildirma!{{sfn|Tursun|2006|p=131}} == S == * [[Saxiy]], [[mard]]lar yozsa dasturxon,<br />Hatto [[it]]ga tegar ustixon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == T == * Tok sharob beradi gʻoʻradan keyin,<br />Buta gul ochadi gʻunchadan keyin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == V == * Vafo koʻrsang birovdan qilma hayrat,<br />Vafo qilding, [[vafo]] boʻldi mukofot<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == X == * [[Xaloyiq]] ogʻzini yopmoqdan chunon,<br />Dengiz uzra koʻprik yasamoq oson<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * [[Xasis]] xazinaga yetishsa nogoh,<br />[[Hirs]]idan yoʻlini yoʻqotar gumroh<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Y == * Yuz yil tegirmon charx aylanganda ham,<br />Daryodan boʻlurmi bir qatra suv kam?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == Oʻ == * Oʻtib ketgan yilingdan top-chi bir kun,<br />Bugun qaytib kelurmu kechagi kun?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}} == Ch == * Chin [[olim]] hiyladin uzoqdir, uzoq,<br />Nurning oʻz soyasi boʻlmaydi hech choq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Chumolini choʻqib qirar qirgʻovul,<br />Oxir qarchigʻaydan oʻz holi mushkul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:1253-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1325-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adabiyotshunoslar]] [[Turkum:Bastakorlar]] fr6cxunra7154gwsoosnr8xkusvq30a 0 4409 31259 20392 2026-06-29T00:28:51Z Bekipediya 2189 added [[Category:1470-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31259 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hiloliy | wikipedia = Hiloliy }} '''Hiloliy''' (toʻliq ismi: '''Mavlono Badriddin Hiloliy Chigʻatoiy''')''({{Taxminan}} 15-asr 70-yillari, Astrobod – 1529, Hirot)'' – fors shoiri. == Iqtiboslar == * Koʻp vaqillagan [[dono]]dan koʻra,<br />Jim oʻtirgan [[nodon]] yaxshi, joʻra<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * [[Hikmat]] bilan sher boshiga chiqar chumoli,<br />Hikmat bilan nishdor ari beradi bolin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1529-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1470-yilda tugʻilganlar]] k6iqeoy60479hb952gqicmeruyl1g5n 0 4413 31261 21254 2026-06-29T05:26:15Z Bekipediya 2189 /* B */ 31261 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Zehniy | wikipedia = Muhammad Zehniy }} '''Muhammad Zehniy''' – turk olimi, alloma. {{ABD}} == A == * Aqlli [[dushman]] nodon [[Doʻstlik|doʻstdan]] yaxshi. Imtihondan kishi yo qadr topadi yo qahr. Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha [[neʼmat]]dan mahrum etadi. [[Dushman]]ning soʻziga ishonib ish tutuvchining holi taajjublidir. [[Dushman]] hech qachon [[yaxshilik]]ni ravo koʻrmaydi<ref name=":1" />. * Aytadilar:<br />— Aqlli odam yetti xil kishi bilan oʻzaro maslahatlashmaydi. Ular nodon, dushman, hasadchi, yolgʻonchi, qoʻrqoq, baxil, nafsiga berilgan kishilardir. Chunki nodon yoʻldan adashtiradi:<br />Har kishi oʻz aqlidan ogoh boʻlar,<br />Oʻzidan gumrohligi gumroh boʻlar!<br />Dushmaning sening zarar topishingni oʻylaydi:<br />Har kishi oʻz dushmanini kuchsiz sanar, <br />Bir kuni kuchli ziyonidan yonar!<br />Hasadchi bor-budingdan ajralishingni istaydi:<br />Kim hasad qilsa birovning moliga,<br />Oxiri boʻlgay aning voy holiga!<br />Yolgʻonchi fikringni buzib koʻrsatadi:<br />Kimki yolgʻon soʻzlasa rizqi ketar,<br />Bir kuni yolgʻon soʻzi boshga yetar!<br />Qoʻrqoq dadillikdan qaytaradi. Baxil boylik toʻplashga xirsmand boʻladi va undan birovga foyda yetmaydi:<br />Molu koling aslida dushman erur,<br />Zohiran boqsang necha ravshan erur!<br />Nafsiga berilgan kishi hoyu havasning asiri boʻlib, nafs domidan qutulishga kuchi yetmaydi:<br />Mehnating birla nafsga ber jazo,<br />Qilmasin toki baloga mubtalo!<ref name=":1" /> * Aytdilar:<br />— [[Fazilat]] nasl-u nasab bilan emas, balki [[odob]] bilan topiladi<ref name=":1" />. == B == * [[Baxil]] kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Baʼzi soʻz qilichdan oʻtkir boʻladi<ref name=":1" />. * Bir kuni xalifa Maʼmun [[odob]] bilan soʻzlayotgan bir boladan: „Kimning oʻgʻlisan?“ deb soʻradi. Bola: „[[Odob]]ning oʻgʻliman“, deb javob berdi. Bu javobni eshitgan Maʼmun: „Qanday chiroyli otang bor ekan-a“, deb unga tahsin oʻqidi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * Bolalar oʻz [[ota]]laridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Boylik]]ning yaxshisi [[halol]]dan topilgani va [[savob]]li ishlar uchun sarf etilganidir. Boylikning yomoni [[harom]]dan topilgani va harom ishlar uchun sarf etilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == D == * Dushmandan ehtiyot boʻluvchi zaif kishi kuchiga magʻrur boʻlgan kuchli kishiga nisbatan salomatlikka yaqin boʻladi<ref name=":1" />. == H == * Hakimlar aytadi:<br />— Quvvating yetmagan ishga qoʻl urma, foydasiz ishlarga urinma, mol-u davlating qanchalik koʻp boʻlsa-da, unga ishonib ish tutma!<ref name=":1" /> * Hakimlar aytadi:<br />— [[Vaʼda]]ga vafo qilmaydigan kishini yaxshi koʻrishdan koʻra xavfliroq va [[yaxshilik]] qilsang bilmaydigan odamga [[yaxshilik]] qilishdan koʻra ziyonliroq narsa yoʻq!<ref name=":1" /> * Haqiqiy inson hamisha [[ilm]] va [[hunar]] olishga intiladi. [[Ilm]] bir daraxt boʻlsa, [[odob]] uning mevasidir. [[Odob]]siz olim mevasiz daraxtdir<ref name=":1" />. * Hakimlardan baʼzisi shunday deydi: „Koʻpchilik senga, yomonsan desa, demak yomonsan, agar yaxshisan desa, demak yaxshisan“<ref name=":1" />. == I == * Insonning haqiqiy qimmati uning [[ilm]]i va shu [[ilm]]iga qilgan amali orqali bilinadi. Demak, inson haqiqiy qimmatga ega boʻlishi uchun [[ilm]] oʻrganishi va [[odob]]li boʻlishi zarur!<ref name=":1" /> * Ishga kirishish oʻylanib oʻtirgandan yaxshi, gʻaflatda qolish esa kuchli dushmandan battar!<ref name=":1" /> == J == * [[Javob]]ga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Jim turib salomat boʻlish, gapirib malomatga qolishdan afzal<ref name=":1" />. == K == * Kimki maslahatlashib ish tutsa, hech qachon pushaymon boʻlmaydi. Kimki tejamkorlik bilan oʻrtacha yoʻl tutsa, hech vaqt kambagʻal boʻlmaydi<ref name=":1" />. * Kimki yoshligida [[ilm]] oʻrganmasa, qariganda [[hurmat]] topolmaydi<ref name=":1" />. * Kimki oʻz [[fikr]]iga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz [[aql]]iga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. * Kimki oʻz haddini bilsa, tilini saqlasa, behuda soʻzlardan qochsa, [[Doʻstlik|doʻstlarini]] xijolatga solmasa, uning salomatligi doimiy va pushaymonligi esa kam boʻladi<ref name=":1" />. * Kishidan [[hayo]] ketsa, tezdagina [[balo]] yetib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, [[til]]ning toyishi barcha [[neʼmat]]dan mahrum etadi<ref name=":0" />. * Koʻp gapirishdan saqlan, chunki koʻp gapirsang, yashirin sirlaring va ayblaring oʻz-oʻzidan ochilib qoladi, jim yetgan dushmanlaring esa xatoyingdan foydalanib qoladilar!<ref name=":1" /> == M == * Mashhur Yunon ismli hakimning oldida bir kishi: „Inson uchun oʻz [[orzu]]siga yetishdan buyuk [[saodat]] yoʻq!“ deb qoldi. Shunda Yunon unga: „Oz-koʻpga [[qanoat]] qilib yashashdan koʻra buyukroq [[baxt]] yoʻq!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Muloyimlik – [[rizq]] sari yetaklovchi kalit!<ref name=":1" /> == N == * Nodonlik oʻrgatilmagan hayvonga oʻxshaydi. Kimki unga minsa xor qiladi va kimki unga yaqinlashsa toʻgʻri yoʻlidan ozdiradi. Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi<ref name=":1" />. * Nodon nodon bilan doʻst boʻlsa, buning aslo taajjubli joyi yoʻq, biroq aqlli kishining nodon bilan hamsuhbat boʻlishi taajjublidir. Chunki har bir narsa oʻziga zid boʻlgan narsadan qochadi. Mos boʻlganlari esa yaqinlashadi<ref name=":1" />. * Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u [[kamol]]ni qidiradi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. == O == * Odamlarning yaxshirogʻi oʻz qalbida [[yaxshilik]]ka yoʻl ochgani va [[yomonlik]]ni hamda [[ochkoʻzlik]]ni haydab chiqarganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Odamlarning yomoni uzrni qabul qilmaydi, kamchiliklaringni doimo qidiradi, qoqilsang suyamaydi<ref name=":1" />. * Ogʻirchilikda [[sabr]] qilish – eng ulugʻ [[neʼmat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Oshkora aytilgan taʼna, koʻngilda yashirilgan ginadan yaxshi<ref name=":1" />. == P == * [[Pul|Pul-u]] molga boʻlgan tashnalik [[suv]]ga boʻlgan tashnalikdan koʻra dahshatlidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. == S == * [[Sabr]]ning avvali achchiq, oxiri esa shirin!<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}} * Sogʻligʻu yoshliging bor ekan bardam,<br />Maqsuding muyassar boʻladi har dam.<br />Shunday yashaginki, ish qilsang biror,<br />Dushman taʼnasini yeb yurma zinhor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „<nowiki/>[[Qanoat]] nima?“ Aytdi: „Birovlarning qoʻlidagi narsani koʻrib maʼyus boʻlmaslik. Tamagirlikdan qochish, chunki tamagirlik albatta kambagʻallik sari yetaklaydi!“<ref name=":1" /> == T == * Tutay desang yaxshilar yoʻlin,<br />Vaʼda qilsang aylagin vafo!<br />Vaʼda qarzdir har inson uchun<br />Farzdir qarzni aylamoq ado!<ref name=":1" /> == X == * Xudbin boʻlma, xudbin samarsiz boʻlar,<br />Hunarbin boʻl, xudbin hunarsiz boʻlar.<br />Dononing ogʻzidan chiqqan soʻzdir kon,<br />Osmonu yerdan ham ulkan begumon!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻylab hozirlangan oz narsa [[isrof]] boʻladigan koʻp narsadan afzal<ref name=":1" />. == Sh == * Shoshilmay, [[Aql|aql-u]] tadbir bilan ish tutish [[maqsad]]ga yetishni tezlashtiradi:<br />Jom ichra chumoli tushsa bechora,<br />Xaloskorga kuchmas, kerakdir chora.<br />Har kimda oʻtkir raʼy va tadbir bordir,<br />Jang ichra gʻalaba doimo yordir.<br />Tadbirdan har kimga koʻp najot yetar,<br />Bahor har daraxtdan vaqtincha ketar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Allomalar]] 6atspv8pxz8crl7v75szzf96ovjgfyv 0 4414 31252 31224 2026-06-28T14:34:57Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31252 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qobus | wikipedia = Qobus }} '''Qobus''' (<nowiki>XI</nowiki> asrda yashagan) – fors-tojik shoiri. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. * Azob chekishni istamasang, [[Hasad|hasadgoʻy]] boʻlma<ref name=":0" />. <!-- B --> * Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – [[sukut]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Biror-bir kimsaga [[yaxshilik]] qilsang, shu bilki, sening saxovatingdan u behad shod boʻlgani kabi, senga ham shunchalik zavq nasib etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. <!-- D --> * [[Dushman]]laring bilan apoq-chapoq boʻlgan [[doʻst]]ingdan qoʻlingni yuvib, qoʻltigʻingga ur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- J --> * Johilni [[johillik]]dan asrashdan koʻra, borki narsalarning barini johillikdan asrash osonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- N --> * [[Nafrat]]imizga uchragan kimsalarning yordamiga muhtoj boʻlish ogʻir musibatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * [[Nodon]] doʻst — [[doʻst]] boʻlaturib shunday kunlarni boshingga soladiki, bu yuzta dono [[dushman]]ingning ham qoʻlidan kelmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- O --> * Odam [[doʻst]]siz qolgandan koʻra [[aka]]-[[uka]]siz qolgani afzal<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Odamlarga [[zarar]]i ham, [[foyda]]si ham tegmaydigan kishidan faqirroq odam yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. <!-- Q --> * Qadahboz doʻstlaringni [[doʻst]] dema, chunki ular senga emas, qadahingga doʻst<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Qoʻrquv]] bilmayin desang, [[yovuzlik]] qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. <!-- S --> * [[Sevgi]]siz odam – odam emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- Y --> * Yangi [[doʻst]] orttirsang, eskisidan yuzingni burma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Yaxshi soʻzla, ammo [[mahmadona]] boʻlma! [[Ezmalik]] kaltabinlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Yaxshi xotin – jon malhami<ref name=":0" />. * Yetti boshli ajdardan emas, [[tilyogʻlama]] odamdan qoʻrq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Yolgʻon]]ligi avvaldan maʼlum gapni [[haqiqat]] deyishdan ham ortiq [[hayo]]sizlik yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. <!-- Oʻ --> * Oʻzgalar oldida berilgan [[nasihat]] taʼnadek botadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Oʻzini bilimdon deydigan [[nodon]]dan qoch<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. <!-- Gʻ --> * [[Gʻazab]]langaningda [[gʻazab]]ingni bosishni oʻzingga [[majburiyat]] bil<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] r64fkq3hr0dlrmzio5c302bbymqruwa 0 4419 31270 31193 2026-06-29T05:32:16Z Bekipediya 2189 /* U */ 31270 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qoshgʻariy | Tasvir = 2015-09-11-080312 - Upal, Mausoleum des Uigurischen Philologen Muhamad Al Kashgari.JPG | wikipedia = Qoshgʻariy }} '''Mahmud ibn al-Husayn ibn Muhammad al-Qoshgʻariy''' ('''Mahmud al-Qoshgʻariy''', '''Mahmud Qoshgʻariy''', '''Qoshgʻariy''', yaʼni qoshgʻarlik Mahmud)''(1028/1029-yil, Barsxon – 1101/1126-yil, Oʻpal)'' – turkiy tilshunos olim, filolog. Turkiy xalqlarning arab tilidagi ilk ensiklopediyasi – „Devonu lugʻotit turk“ (1072–1074) muallifi, turkshunoslik ilmining asoschisi. {{ABD}} == A == * Arpasiz ot qir osholmaydi,<br />Yoʻldoshsiz botir [[jang]]da yengolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == B == * Baxil [[mezbon]] [[mehmon]]ni oʻgʻri koʻrar,<br />Berganini minnat qilib yuzga urar<ref name=":1" />. * Befahm [[mehmon]] uy egasini xijolatga qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Belgi boʻlsa, odam yoʻlda adashmaydi, [[aql]]i boʻlsa, kishi [[soʻz]]da adashmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * Boqmas jahon sovuq soʻz,<br />Shilqim, yuzsiz baxilga,<br />Yoqimli boʻl, xushxulq boʻl,<br />Qolsin noming koʻp yilga<ref name=":1" />. * Boshqa kishining moli qoʻlingda boʻlsa ham, seniki hisoblanmaydi. Chunki u qaytariladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Boʻydoq odamga ellik gaz boʻz ham ishtonlikka yetmaydi<ref name=":0" />. == D == * [[Doʻst]]lar bilan totuv yasha, urishib undan ayrilma. Qoʻlingdagi tovuqni chiqarib yuborib, yana boshqatdan qidirma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == E == * Eshitib [[ota]]-[[ona]]ning<br />Soʻzlarini qadrla.<br />Molu mulking koʻpaysa<br />Magʻrurlanib quturma<ref name=":1" />. == I == * Ikki er hayvon olishadi, oʻrtada pashsha yanchiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * [[Ilm]], [[hikmat]] oʻrgangin, boʻlma magʻrur,<br />Maqtanchoqni sharmandasi chiqdi, koʻr<ref name=":1" />. * [[It]] qopmaydi, [[ot]] tepmaydi dema, negaki bu [[odat]] ularning tabiatida bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Ish boshlashda hovliqmay, diqqatla boq<br />Chaqmoqtoshni shoshib chaqsang oʻchar chiroq<ref name=":0" />. == K == * Kasalning [[vasiyat]] qilishi uning uchun yaxshilik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kelsa agar xonang uzra gʻarib [[mehmon]],<br />Bor narsangni oldiga qoʻy, boʻl mehribon<ref name=":1" />. * Kelsa birov yoʻqlanib,<br />Bergil yaxshi ozuq, non.<br />Qargʻab ketar [[mehmon]]lar,<br />Koʻtar boʻlsang gar yomon<ref name=":1" />. * Ketgan molga achinma,<br />Unga ozroq oʻkingil<ref name=":1" />. * Kulsa kishi yuzingga,<br />Koʻrklik boʻlib koʻringil.<br />Shirin, ochiq soʻz soʻyla,<br />Yoqmoq uchun uringil<ref name=":1" />. * Koʻrklik toʻning oʻzingga,<br />Totligʻ oshing oʻzingga.<br />Qoʻnoqqa koʻrgiz izzat,<br />Yoysin shaʼning uzoqqa<ref name=":1" />. == M == * Mashaqqatsiz [[hayot]] yoʻq bunda aslo,<br />[[Ezgulik]]ni koʻrmasdan [[umr]] bitar<ref name=":1" />. * [[Mehmon]]ni davlat va [[barakot]]dan sanaydiganlar oʻlib ketdi. Har bir qora sharpa qoʻnoq boʻlmasin, deb chodir buzuvchilar qoldi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Mehmondorchilikning qoidalaridan biri shundayki, [[mehmon]]ning oldiga kirayotganda, chiqayotganda yoki taom yeyilayotganda ochiq yuzli, shirin soʻzli va xushfeʼl boʻlish lozim. [[Mehmon]]lar oldida hech bir xodim yoki mulozimni xafa qilmaslik, qattiq gapirmaslik, ular tomonidan birorta ayb yoki [[nuqson]] boʻlsa tanbeh va taʼna soʻzlarini aytishdan tiyilmoq lozim. Shuning uchun donolar: „Mehmondorchilikdagi oliy izzat ochiq yuzlilik va shirin soʻzlik“ deganlar<ref name=":1" />. * [[Mehmon]] kelsa oʻtqazgil,<br />Hordiq olib tinch boʻlsin.<br />Oti ham yorugʻlikda<br />Arpa, somonga tuysin<ref name=":1" />. * Muhtoj odam har bir narsadan hojati chiqishini oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == O == * [[Odob]]ning boshi — [[til]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Ojiz, gʻarib [[mehmon]] kelsa, hozir boʻlgan narsani mehmonga tezlik bilan qoʻy, unga malol keltirma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * Olim kishini ezgu tutib soʻzin eshit,<br />[[Hunar]]ini oʻrganibon amal qilgʻil<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * Olim kishi soʻzidan olgil oʻgit,<br />Yaxshi soʻzlar taʼsiri dilga singar<ref name=":1" />. * Olimlarga yaqinlash, bahra olgil tutib dil<ref name=":1" />. * Osmonga tupurgan kishining tupugi yuziga tushadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. == Q == * [[Qarindosh]]larga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Qurol hozirlashni unutgan askar asir boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Quruq yogʻoch egilmaydi, quruq novda gullamaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Qush ov koʻrsa yuksaklardan pastga tushar,<br />Olim kishi oʻgit bersa, darhol uqar<ref name=":1" />. * Qoʻldoshingni hurmat qil,<br />Oʻzgalarga yuzlanma.<br />Boqolmasang tovugʻing,<br />Qush boqay, deb soʻzlanma<ref name=":1" />. * Qoʻni-qoʻshni, qarindosh,<br />Koʻrsin sevdan [[yaxshilik]]<ref name=":1" />. == S == * Savdogarning moli toza, [[shubha|beshubha]] boʻlsa, yoʻl ustida yeydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == T == * [[Til]] bilan qadalgan narsa tish bilan yechilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. == U == * Ulugʻligʻing oshsa xushxulq boʻlgil<ref name=":1" />. * Undab ulugʻ chaqirsa,<br />Tezlik bilan chopib kel,<br />Ochlikda birga boʻlgil,<br />Ne holda boʻlsa yurt, el<ref name=":1" />. * Urgʻochi tuya ingrasa, erkak tuya boʻzlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == Y == * Yaxshining soʻngagi tuproqda chirisa ham, nomi qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Yashirin tutilgan sevgi<br />Ayrilgan kun bilinar.<br />Ogʻriq koʻzni berkitma,<br />Yoshi oshkora qilar<ref name=":1" />. * [[Yomonlik]]ka otlanma,<br />Tildan chiqar ezgu soʻz<ref name=":0" />. * Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == Oʻ == * Oʻgʻil dono boʻlsa, [[ota]] rohatga yetadi<ref name=":0" />. == Gʻ == * Gʻoz qoʻzgʻolsa, koʻlni oʻrdak egallaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. == Ch == * Chiroyli [[toʻn]]ingni oʻzing kiy, shirin [[taom]]ingni esa boshqalarga tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Chiyaboʻri [[qoʻshnichilik]]ka rioya qilib qoʻshnisini yemaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Tilshunoslar]] [[Turkum:Filologlar]] 8ru7ff6ztcitkq1s5nptviw73w6wxm1 0 4421 31247 24683 2026-06-28T14:32:16Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31247 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Ahmad Yugnakiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = <nowiki>XII</nowiki> asr oxiri | Tavallud joyi = Samarqand, Yugnak qishlogʻi | Vafot sanasi = <nowiki>XII</nowiki> asr birinchi yarmi | Vafot joyi = {{?}} | Vikipediya = Ahmad Yugnakiy | Vikiombor = }} '''Ahmad Yugnakiy''' yoki '''Yugnakiy''' (<nowiki>XII</nowiki> asr oxiri, Samarqand, Yugnak qishlogʻi – <nowiki>XII</nowiki> asr birinchi yarmi, {{?}}) – turkiy shoir, mutafakkir. == Iqtiboslar == <!-- B --> * [[Bilim]] bilan [[saodat]] yoʻli ochiladi, shunga koʻra, [[ilm]]li boʻl, [[baxt]] yoʻlini izla<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. <!-- D --> * [[Doʻstlik|Doʻstim]] deb ishonib, [[sir]] aytma, ehtiyot boʻl<ref name=":1" />. <!-- E --> * Ey doʻst, ulugʻlarni [[izzat]] qil, foydasiz har narsaga aralashish va [[tortishuv]]dan saqlan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. <!-- G --> * Gunohkor kishini [[gunoh]]ini kechir, [[adovat]] ildizini kes va qoʻporib tashla<ref name=":1" />. <!-- I --> * [[Ilm]]siz iliksiz soʻngak kabi boʻshdir, iliksiz soʻngakka qoʻl urilmaydi. [[Bilim]] bilan kishining martabasi oshdi, [[ilm]]sizlik esa kishini tubanlashtirdi. [[Bilim]]li kishi keraqli [[soʻz]]ni soʻzlaydi, keraksiz [[soʻz]]ni koʻmib tashlaydi<ref name=":1" />. <!-- K --> * Kimda-kim „man-man“ deb oʻzini baland tutsa, uni na [[xalq]], na [[Alloh]] sevadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. <!-- M --> * Mingta [[Doʻstlik|doʻsting]] boʻlsa, uni koʻp koʻrma,<br>Bitta [[dushman]]ing boʻlsa, uni oz dema<ref name=":0" />. * Mol-dunyoim koʻp, deb [[kibr]]lanmagin. Mol-dunyoning foydasi nimaga arziydi?! (Oʻlganda) yalongʻoch ketasan. Hamyoning, toʻrvang, [[boylik]] toʻla sandigʻing – bari qolib ketadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. <!-- O --> * [[Ota]]dan xato kelsa koʻrma xato,<br />Savob bil, hattoki qilsa xato<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- Q --> * Qaramsiz kishi mevasiz daraxtdir, mevasiz yegʻochni kesib yondirgin<ref name=":1" />. <!-- T --> * Toʻgʻri boʻl, toʻgʻri ish qil, toʻgʻri deb nom chiqar,<br>Xaloyiq seni toʻgʻri, deb atasin<ref name=":1" />. <!-- U --> * Ulfati yaxshi kishining oʻzi ham yaxshi boʻlur, yaxshi ulfatli kishidan koʻp [[yaxshilik]] kelur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. * Ulugʻlikka yetishsang – yanglishma, atlas kiysang, boʻz koʻylagingni unutma<ref name=":1" />. <!-- X --> * [[Xalq]]ning yetugi [[Saxiylik|saxiy]] kishidir, [[saxiylik]] sharaf keltiradi<ref name=":1" />. <!-- Y --> * Yaxshi [[feʼl]] bilan odamlar koʻnglini olib, oʻzingni yomon qiliqlardan saqlab yasha<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. <!-- Oʻ --> * Oʻylab soʻzlagan kishining [[soʻz]]i toʻgʻridir,<br>Oʻrinsiz koʻp vaysagan [[til]] shafqatsiz yovdir.<br>Ogʻiz va tilning bezagi toʻgʻri [[soʻz]]dir,<br>Toʻgʻri soʻzla, tilingni beza<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Mutafakkirlar]] 7uft2vfyusqal5ctv8e2sjn2xtsmya6 0 4426 31257 20531 2026-06-29T00:27:46Z Bekipediya 2189 added [[Category:710-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31257 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Dovud Toiy | wikipedia = Dovud Toiy }} '''Abu Sulaymon Dovud ibn Nasir at-Toiy''' ({{lang-ar|ابو سلیمان داؤد بن نصیر الطائي}}; milodiy 776–783-yillar oraligʻida vafot etgan) – islom ulamosi va soʻfiy, mutasavvif. U Kufada istiqomat qilgan boʻlib, [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifaning]] mashhur shogirdi hisoblanadi. == Iqtiboslar == * Ey odamzot, amalingga erishganda sevinding, lekin bilib qoʻyki, [[ajal]]ing yaqinlashdi, [[umr]]ing bitayotir. [[Kelajak]] uchun oldindan yiqqanlaringning foydasini boshqalar koʻradi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Ulamolar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Soʻfiylar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:710-yilda tugʻilganlar]] hi5y6xlb2xpnhx26gh18d4vluf5pu4h 31258 31257 2026-06-29T00:27:58Z Bekipediya 2189 added [[Category:781-yilda vafot etganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31258 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Dovud Toiy | wikipedia = Dovud Toiy }} '''Abu Sulaymon Dovud ibn Nasir at-Toiy''' ({{lang-ar|ابو سلیمان داؤد بن نصیر الطائي}}; milodiy 776–783-yillar oraligʻida vafot etgan) – islom ulamosi va soʻfiy, mutasavvif. U Kufada istiqomat qilgan boʻlib, [[Imomi Aʼzam|Abu Hanifaning]] mashhur shogirdi hisoblanadi. == Iqtiboslar == * Ey odamzot, amalingga erishganda sevinding, lekin bilib qoʻyki, [[ajal]]ing yaqinlashdi, [[umr]]ing bitayotir. [[Kelajak]] uchun oldindan yiqqanlaringning foydasini boshqalar koʻradi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Ulamolar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Soʻfiylar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:710-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:781-yilda vafot etganlar]] oyd05y5spzk1ixxjbsedmraxujurb8v 0 4429 31241 20656 2026-06-28T14:28:06Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31241 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Faxriddin Jurjoniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Faxriddin Jurjoniy | Vikiombor = }} '''Faxriddin Jurjoniy''' yoki '''Farididdin Jurjoniy''' (<nowiki>XI</nowiki> asrda yashagan) – fors-tojik shoiri. Uning 1048-yilda yozilgan „Vis va Romin“ dostoni mashhur. == Iqtiboslar == <!-- G --> * Gunoh eldan yashirmoq, jim oʻtirmoq,<br/>Vale undan yomon [[yolgʻon]] gapirmoq{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. <!-- I --> * Ilonning bolasi ilondir, ilon,<br />Zaif shoxdan yomon mevadir nishon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. <!-- M --> * Mehr-u kina bir-biriga qovushmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- Oʻ --> * Oʻshal oltin idish menga ne kerak,<br />Agar yovlar unga qonim solajak<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] gfh5ecyp3hkl907p0csuuh0tsfvjdty 0 4432 31244 23284 2026-06-28T14:30:02Z Bekipediya 2189 /* P */ 31244 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Farididdin Attor | Tasvir = Farīdudīn Al-ʿAṭṭār, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png | wikipedia = Farididdin Attor }} '''Farididdin Attor''' (asl ismi: '''Muhammad Abu Bakr ibn Ibrohim'''; {{tax.}} 1148/1151-yil, Nishopur – 1219/1221-yil) – mutasavvif fors shoiri. Asarlarida tasavvufni targʻib qilgan. Mansur Halloj, Boyazid Bistomiy taʼlimotidagi gʻoyalarni davom ettirgan. {{ABD}} == B == * Boyliging boʻlganda tanglik qilmagin,<br />Yoʻling ochiq boʻlsa, langlik qilmagin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}} * Boʻlmasin olamda [[rizq]]im kam desang,<br />Masʼiyatni kam qilgʻil [[gʻam]] yesang{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}. * Boʻlsa tanballik kishining peshasi,<br />Tekkay oyogʻina xorlik teshasi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}} * Boʻshamasa [[til]]i [[gʻiybat]]dan,<br />Boʻshamaydi [[dil]] [[uqubat]]dan<ref name=":0" />. == D == * Doimo doʻstlar bilan boʻl hamnafas,<br />Koʻrma dushmanning yuzini bir nafas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}. == E == * Ey birodar, boʻlsa idroking mudom,<br />Elda boʻlgin doimo shirin kalom!<br />Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />Doʻstlari undan qochishni koʻzlagay!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}} == H == * Har kimki dilozordir,<br />[[Hayot]]i ohu zordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Har kimki poknazardir,<br />Jahonda moʻtabardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Har kim tama yoʻlin tutsa gar pesh,<br />Oqibat bir kun boʻlgʻuvchi darvesh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}} == I == * Ikki kishidan sen yashirma [[dard]]ing:<br />Biri [[tabib]] erur, biri — hamdarding<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Ilm ila kimning dili ravshan erur,<br />U zamon ichra salomat tan erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. * Inson ichida eng ablah inson,<br />[[Nafs]]-havo ketidan boʻladi sarson<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == K == * [[Keksa]]larni etsang aziz-u [[hurmat]],<br />Seni ham keksaygach, etishar [[izzat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. * Kim agar [[doʻst]]lar bilan yakdil boʻlur,<br />Barcha maqsudi aning hosil boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * Kimda boʻlsa donishu, aqlu, tamiz,<br />Ilm ila hilm ahlini tutgan aziz.<br />Sen xatolardan oʻzingni tut uzoq,<br />Ey oʻgʻil! Oqil esang solgil quloq!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=9}} * Kimdaki botini haromdan pok emas,<br />Oni ruhi qobili aflok emas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}} * Kimki [[dushman]]dan qilmadi hazar,<br />Oqibat undan koʻradi zarar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Kimki kekkayar [[manmanlik]] bilan,<br />Doʻstlari oxiri boʻlishar dushman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kim [[gʻam]]li kunda yoru mungdosh boʻlur,<br />Shodlik kuningda tagʻin yoʻldosh boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Kishilarga boqsang noz-[[neʼmat]] kuni,<br />Yetishar dodingga [[mashaqqat]] kuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == M == * [[Mutakabbir]] boʻlishdan oʻzingni saqla. Takabburlik — [[johil]]lar odati, aqlli odamlar mutakabbir boʻlmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == N == * [[Neʼmat]]im oshsin desang ust-ustiga,<br />[[Non]] ushogʻin sochma oyoq ostiga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}} * Nokas eshigiga qadam qoʻymagʻil,<br />Duch kelganda hatto holin soʻrmagʻil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == O == * Oqil inson topganiga [[sabr]] etar,<br />Soʻng oʻzining [[nafs]]iga ul qahr etar!<br />Ablah odam ablahi shunday odam,<br />Doimo [[nafs]] kuyida oʻrgay qadam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}} == Q == * Qilgan ishim boʻlmasin desa bas,<br />Er faqat oʻz [[maqsad]]ini oʻylamas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}} * Qoʻy [[taʼma]]ni, bor esa senda tamiz,<br/>Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == P == * Parvona otashdan huzur topsa gar,<br />Kuysa ham hech qachon etmaydi hazar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Q == * Quvvatim borida foydam bilmadim,<br />Tushungan vaqtimda [[kuch]]im boʻlmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Qoʻy taʼmani, bor esa senda tamiz,<br />Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz<ref name=":0" />. == T == * Tashlagil hirsni, qanoat pesha qil,<br />Shum oʻlimning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}} * Toʻrt narsani toʻrt narsadan, yaʼni dilni [[hasad]]dan, [[til]]ni [[yolgʻon]]dan va [[gʻiybat]]dan, qilgan ishingni [[munofiqlik]]dan, qorningni harom-harishdan pok tut, shundagina chin odam hisoblanasan<ref name=":0" />. == X == * Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />[[Doʻst]]lari undan qochishni koʻzlagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == Oʻ == * Oʻz [[til]]i tagida faxriydir odam<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Gʻ == * Gʻamgin qaro kunda kim senga yor,<br />Shodlik kuningda ham unutma zinhor<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] hjr4z2ps3zp3x9lqo0mrj3zcl9xm8mz 31264 31244 2026-06-29T05:27:43Z Bekipediya 2189 /* Gʻ */ 31264 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Farididdin Attor | Tasvir = Farīdudīn Al-ʿAṭṭār, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png | wikipedia = Farididdin Attor }} '''Farididdin Attor''' (asl ismi: '''Muhammad Abu Bakr ibn Ibrohim'''; {{tax.}} 1148/1151-yil, Nishopur – 1219/1221-yil) – mutasavvif fors shoiri. Asarlarida tasavvufni targʻib qilgan. Mansur Halloj, Boyazid Bistomiy taʼlimotidagi gʻoyalarni davom ettirgan. {{ABD}} == B == * Boyliging boʻlganda tanglik qilmagin,<br />Yoʻling ochiq boʻlsa, langlik qilmagin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}} * Boʻlmasin olamda [[rizq]]im kam desang,<br />Masʼiyatni kam qilgʻil [[gʻam]] yesang{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}. * Boʻlsa tanballik kishining peshasi,<br />Tekkay oyogʻina xorlik teshasi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}} * Boʻshamasa [[til]]i [[gʻiybat]]dan,<br />Boʻshamaydi [[dil]] [[uqubat]]dan<ref name=":0" />. == D == * Doimo doʻstlar bilan boʻl hamnafas,<br />Koʻrma dushmanning yuzini bir nafas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}. == E == * Ey birodar, boʻlsa idroking mudom,<br />Elda boʻlgin doimo shirin kalom!<br />Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />Doʻstlari undan qochishni koʻzlagay!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}} == H == * Har kimki dilozordir,<br />[[Hayot]]i ohu zordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Har kimki poknazardir,<br />Jahonda moʻtabardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Har kim tama yoʻlin tutsa gar pesh,<br />Oqibat bir kun boʻlgʻuvchi darvesh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}} == I == * Ikki kishidan sen yashirma [[dard]]ing:<br />Biri [[tabib]] erur, biri — hamdarding<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Ilm ila kimning dili ravshan erur,<br />U zamon ichra salomat tan erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. * Inson ichida eng ablah inson,<br />[[Nafs]]-havo ketidan boʻladi sarson<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == K == * [[Keksa]]larni etsang aziz-u [[hurmat]],<br />Seni ham keksaygach, etishar [[izzat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. * Kim agar [[doʻst]]lar bilan yakdil boʻlur,<br />Barcha maqsudi aning hosil boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * Kimda boʻlsa donishu, aqlu, tamiz,<br />Ilm ila hilm ahlini tutgan aziz.<br />Sen xatolardan oʻzingni tut uzoq,<br />Ey oʻgʻil! Oqil esang solgil quloq!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=9}} * Kimdaki botini haromdan pok emas,<br />Oni ruhi qobili aflok emas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}} * Kimki [[dushman]]dan qilmadi hazar,<br />Oqibat undan koʻradi zarar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Kimki kekkayar [[manmanlik]] bilan,<br />Doʻstlari oxiri boʻlishar dushman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kim [[gʻam]]li kunda yoru mungdosh boʻlur,<br />Shodlik kuningda tagʻin yoʻldosh boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Kishilarga boqsang noz-[[neʼmat]] kuni,<br />Yetishar dodingga [[mashaqqat]] kuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == M == * [[Mutakabbir]] boʻlishdan oʻzingni saqla. Takabburlik — [[johil]]lar odati, aqlli odamlar mutakabbir boʻlmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == N == * [[Neʼmat]]im oshsin desang ust-ustiga,<br />[[Non]] ushogʻin sochma oyoq ostiga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}} * Nokas eshigiga qadam qoʻymagʻil,<br />Duch kelganda hatto holin soʻrmagʻil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == O == * Oqil inson topganiga [[sabr]] etar,<br />Soʻng oʻzining [[nafs]]iga ul qahr etar!<br />Ablah odam ablahi shunday odam,<br />Doimo [[nafs]] kuyida oʻrgay qadam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}} == Q == * Qilgan ishim boʻlmasin desa bas,<br />Er faqat oʻz [[maqsad]]ini oʻylamas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}} * Qoʻy [[taʼma]]ni, bor esa senda tamiz,<br/>Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == P == * Parvona otashdan huzur topsa gar,<br />Kuysa ham hech qachon etmaydi hazar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Q == * Quvvatim borida foydam bilmadim,<br />Tushungan vaqtimda [[kuch]]im boʻlmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Qoʻy taʼmani, bor esa senda tamiz,<br />Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz<ref name=":0" />. == T == * Tashlagil hirsni, qanoat pesha qil,<br />Shum oʻlimning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}} * Toʻrt narsani toʻrt narsadan, yaʼni dilni [[hasad]]dan, [[til]]ni [[yolgʻon]]dan va [[gʻiybat]]dan, qilgan ishingni [[munofiqlik]]dan, qorningni harom-harishdan pok tut, shundagina chin odam hisoblanasan<ref name=":0" />. == X == * Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />[[Doʻst]]lari undan qochishni koʻzlagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == Oʻ == * Oʻz [[til]]i tagida faxriydir odam<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Gʻ == * Gʻamgin qaro kunda kim senga yor,<br />Shodlik kuningda ham unutma zinhor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 8ki6mlrk5vsnnoh006g9cu2vblxx42u 0 4447 31269 22316 2026-06-29T05:31:42Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31269 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Qoʻrqit ota | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Qoʻrqit ota | Vikiombor = }} '''Qoʻrqit ota''' – butun turkiy xalqlarga xos buyuk mutafakkir, jirov, qoʻbonchi. == Iqtiboslar == <!-- H --> * Haqni [[haq]] demaguncha ishlar oʻngmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Hisobsiz mol yiqqan bilan odam [[saxiy]] boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. <!-- O --> * [[Ota]]dan yosh qolgan – [[aql]]dan boʻsh qolgan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. <!-- Q --> * Qoʻnoq qoʻnmas qora uylar yiqilsa yaxshi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. <!-- T --> * Toʻzgan paxta boʻz boʻlmas,<br />Qadimiy yov [[doʻst]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. <!-- Oʻ --> * Oʻgʻil [[ota]]ning [[sir]]idir, ikki koʻzining biridir<ref name=":0" />. == Yana qarang == * [[Qoʻrqut ota kitobi]] == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} 4rar9hnk2gbblsyxk72o0yba0ydhdh3 0 4491 31279 21247 2026-06-29T05:39:07Z Bekipediya 2189 /* I */ 31279 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Mavlono Xurramiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Mavlono Xurramiy | Vikiombor = }} '''Xurramiy''', '''Mavlono Xurramiy''' (<nowiki>XV–XVI</nowiki> asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan hirotlik shoir. {{ABD}} == B == * Bir hakimdan: „Koʻrkam xulqli kishi kim?“ deb soʻradilar. U esa: „Yomon xulqiga sabr qilgan kishi!“ deb javob berdi.<br />''Bayt:''<br />Oliy himmat bilan pokiza koʻngil,<br />Kishini yetkazar baxtu kamolga.<br />Har kimning dilida boʻlsa badfeʼllik,<br />Umrini sovurar bir kun shamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}} * Bir hakimdan: „Xushxulq kishi qanday kishi?“ deb soʻradilar. Hakim: „Hech narsadan ranjimaydigan kishi!“ deb javob berdi. Yomon xulqli kishi haqida soʻraganlarida esa: „Yomonlik bilan yaxshilik oʻrtasidagi farqni bilmaydigan kishi!“ deb javob berdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=94}}. * Bir hakim shunday degan edi: „Har kimda oltinu zar qanchalik koʻp boʻlmasin, agar u behunar boʻlsa, hosilsiz daraxtdir“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=199}}. * Bogʻbondan parvarish koʻrmasa nihol,<br />Ulgʻayib oʻsolmas, topolmas kamol!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}} == H == * Har yoshki egadir husnu jamolga,<br />Osmonda quyoshdir yetgach kamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}} == I == * Ikki narsa kishi qoʻlida boʻlsa uvol: goʻzallikka magʻrur boʻlgan kishiga berilgan [[husn]], ikkinchisi – goʻzallik qadrini bilmaydigan kishiga tushib qolgan [[xotin]]<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Ikki narsani kishi oʻzidan quvolmaydi: biri soya, ikkinchisi – badfeʼllik<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=97}}{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Inson goʻzalligining asosi uning chiroyli xulqidir.<br />Chiroyli xulq bilan inson insondir,<br />Chetdan boqsang shakli hammasi bir xil.<br />Rang-u hidi bilan farqi bilinar,<br />Yozilishda bir xil boʻlgan „gulu gil!“{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=92}} == K == * Keltirishlaricha, bir hakim oʻz oʻgʻliga nasihat qilib, shunday der ekan:<br />Oltining xarj bilan oxir boʻlar kam,<br />Hunar shunday ganjki, kamaymas hech dam!<br />Ularning farqini aytsam agarda,<br />Hunar chashma erur, oltin-chi shabnam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=23}} * Kishini goʻzal qilib koʻrsatadigan uning chiroyi emas, balki chiroyli xulqidir. Chiroyli xulq xunuk kishini ham chiroyli qilib koʻrsatadi. Chiroyli xulq chiroyli kishilarda mavjud boʻlsa, nur aʼlan nurdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=215}}. == O == * Oy nurli boʻlsa ham har kuni koʻrinaverganidan [[qadr]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. == Q == * [[Qarilik]] ziynati gapiraverishda emas, balki [[jim]] oʻtirishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == T == * Tulkidan: „Qachongacha ovqat topolmay och yurasan, sherning xizmatini qilsang boʻlmaydimi, barcha jonivorlar sherning mulozimatini qilib, ovqatidan bahramand boʻlyaptilar“ – deb soʻrashdi. Tulki: „Men ham kuni kelib boshqa hayvonlarga ovqat boʻlib qolishdan qoʻrqaman“, – deb javob berdi.<br />''Bayt:''<br />Yaxshi feʼlli kishi dushmaning boʻlsa,<br />Badfeʼl doʻstdan koʻra afzalroq erur!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=96}} == V == * Vatan sorigʻa yetkurdim qadamni,<br />Koʻngulga sabt etib sonsiz olamni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=70}}. == Sh == * Shunday qilib, yolgʻiz oʻzim ketdim. Tong otgach eshitsam, bazmdagilar haligi yigitga qaltis hazil qilishibdi. Yigit esa yonidan pichoq olib, bir necha kishini yarador qilibdi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=74}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] tjjv1qdba7lkzohwmrti7owuav0wdaj 0 4559 31278 23525 2026-06-29T05:38:01Z Bekipediya 2189 /* A */ 31278 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ayol | Tasvir = Woman_Montage_(1).jpg | Izoh = | Vikipediya = Ayol | Vikilugʻat = Ayol | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ayol''' – balogʻatga yetgan xotin-qiz jinsidagi inson, odam bolasini dunyoga keltiruvchi ikki jinsdan biri (umuman erkakka qarama-qarshi jinsdagi shaxs, xotin). {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]li ayol erining kamchiliklariga bir koʻzini yopar va ikkinchi koʻzi bilan unga qarab yashar|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Ayol bilan tanishi uchun bir necha daqiqa yetarli, uni yaxshi bilish uchun esa yillar kerak{{sfn|Malik|2019|p=105}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Ayol, bil, lutf-u himmatga sazovor,<br />Goʻdakdek mehr-u shafaqatga sazovor{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Ayol kishiga eng haqqi koʻp kishi [[er]]dir, [[erkak]] kishiga eng haqqi koʻp kishi — [[ona]]sidir{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Ayol koʻp narsani talab qilmaydi: faqat uning eri har qanday ayol oldida [[kuch]]li boʻlsa-da, oʻz ayolining oldida zaif boʻlishi kerak|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{q|Iqtibos=Ayol zoti shunday mavjudotki, uni qanchalik oʻrganmang, butkul yangicha koʻrinish olaveradi<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh="[[Anna Karenina]]" asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayollar inson faoliyatidagi asosiy toʻsiqdir<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayolni sevish qiyin. Sevgiga hech qanday toʻsqinliksiz, qulay tarzda erishishning faqat bitta yoʻli bor — bu nikoh<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayollar har tarafga aylanadigan vintlardir<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == B == {{Q|Badxulq va bemaʼni erga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}.|[[Olimat ul-Banot]]}} == H == {{Q|Har kim uch narsani sevsa, [[shayton]] uni tez yoʻldan ozdirar: yaxshi yemoqni, yaxshi kiymoqni, ayollar bilan oʻltirmoqni{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Uvays Qaraniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] [[Turkum:Ayollar]] rki362ct74u4u65ajfe1f57ja65jk2q 0 4560 31239 20470 2026-06-28T14:26:33Z Bekipediya 2189 31239 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ota|wikipedia=Ota|wiktionary=ota}} '''Ota''' – [[farzand]]li, bola-chaqali er kishi (oʻz bolalariga nisbatan). Ayol ekvivalenti – [[ona]]. {{ABD}} == H == {{Q|Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz otasining hukmiga tobe boʻladi.|Barxurdor ibn Mahmud<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing otangdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] saoe8o9yzdz32q7p4i9px9veib4hi5r 31248 31239 2026-06-28T14:32:50Z Bekipediya 2189 /* H */ 31248 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ota|wikipedia=Ota|wiktionary=ota}} '''Ota''' – [[farzand]]li, bola-chaqali er kishi (oʻz bolalariga nisbatan). Ayol ekvivalenti – [[ona]]. {{ABD}} == H == {{Q|Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz otasining hukmiga tobe boʻladi.|Barxurdor ibn Mahmud<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == O == {{Q|Otadan xato kelsa koʻrma [[xato]],<br />Savob bil, hattoki qilsa xato{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing otangdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] i7jtz2656l4iwmyf862pj14gllf7nwr 31262 31248 2026-06-29T05:26:53Z Bekipediya 2189 /* H */ 31262 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ota|wikipedia=Ota|wiktionary=ota}} '''Ota''' – [[farzand]]li, bola-chaqali er kishi (oʻz bolalariga nisbatan). Ayol ekvivalenti – [[ona]]. {{ABD}} == b == {{Q|Bolalar oʻz otalaridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == H == {{Q|Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz otasining hukmiga tobe boʻladi.|Barxurdor ibn Mahmud<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == O == {{Q|Otadan xato kelsa koʻrma [[xato]],<br />Savob bil, hattoki qilsa xato{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing otangdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] le9cut2ing2y8klei0u0ktkjvyb2nnw 0 4561 31274 21843 2026-06-29T05:35:13Z Bekipediya 2189 /* A */ 31274 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Faqirlik|wikipedia=Faqirlik|wiktionary=Faqirlik}} '''Faqirlik''' – moddiy jihatdan ojizlik, qashshoqlik, kambagʻallik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar faqirlik eshikdan kirib kelsa, [[muhabbat]] derazadan chiqib ketadi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Arab maqollari|Arab hikmati]]}} == B == {{Q|[[Boy]]ga soxta taʼzim etganlar eng [[pastkash]] odamlardir, faqirga bosh egib, hurmat koʻrsatganlar eng [[izzat]]li kishilardir{{sfn|Tursun|2006|p=104}}.|[[Abu Abdulloh Magʻribiy]]}} {{Q|[[Boylik]] gʻurbatda ham vatan boʻladi, faqirlik vatanda ham gʻurbat boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=88}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == E == {{Q|Eh, bizlar bu dunyoda faqir va bechorahol boʻlishdan qoʻrqamiz. Ammo [[oxirat]]da faqir, nochor va rasvoyi jahon boʻlishdan qoʻrqaymiz. Holbuki, biz – bandalarning yaxshi amallarga faqir-u kambagʻal boʻlishimiz bu dunyodagi kambagʻalligimiz va nochorligimizdan qoʻrqinchliroq va uyatliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=41}}.|[[Yahyo ibn Muoz]]}} == F == {{Q|Faqirlik peshonasiga yozilgan inson shundayki, [[boylik]]dan qoʻrqadi, [[kambagʻallik]]dan panoh qidiradi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Shaqiq Balxiy]]}} {{Q|Faqir ulki, uning [[ovqat]]i – nima topsa, oʻsha boʻladi, [[libos]]i avratini yopishga yetadi, makoni qayerda oʻltirgan boʻlsa, oʻsha yerdir{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Abu Turob Naxshabiy]]}} == O == {{Q|Ochkoʻz faqir va ishqiga mast [[oshiq]] eng tuban ketgan kimsalardir{{sfn|Tursun|2006|p=95}}.|[[Yusuf ar-Roziy]]}} == T == {{Q|Toʻrt narsa borki ozi ham koʻp: [[olov]], [[dushmanlik]], faqirlik, [[xastalik]]{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Jaʼfar Sodiq]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 58bnpr51d35gerl6zyzyi42v66c5j35 0 4578 31265 21666 2026-06-29T05:28:44Z Bekipediya 2189 /* H */ 31265 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Barxurdor ibn Mahmud | wikipedia = Barxurdor ibn Mahmud }} '''Barxurdor ibn Mahmud''' (toʻliq ismi: '''Barxurdor ibn Mahmud Turkman Farohiy'''; XVII-XVIII asrlar) – shoir, „Mahbub ul-qulub“ (Koʻngillarning sevgani) asari muallifi. {{ABD}} == A == * Agar bir dilni ogʻritsang, seni ham ogʻritar kimdir,<br>Ki bitta soʻzni tigʻi yuzta shamshirdan erur oʻtkir<ref name=":0" />. * Agar kishi ehtirom va [[eʼtibor]] gavharini qidiruvchilardan boʻlsa, gavhar kabi yashirin boʻlsin, toki uni izlovchilar [[orzu]] gʻavvosi bilan qoʻlga kiritsinlar. Agar, aksincha, [[eʼtibor]] tamgʻasini [[nafs]] itining boʻynidan olib, gadolar kabi, qoʻlini ochib, oʻtkinchilarga tamaʼ koʻzi bilan boqadigan boʻlsa, tegarmondek sargardon aylanib, qorin toʻydirish payida boʻlsa, yaxshisi [[obroʻ]] tilashni bir chekkaga yigishtirib, tilanchilik qilgani maʼqul<ref name=":0" />. * Agar odam [[ilm]] va [[hunar]] tahsili bilan ulugʻ kishilarning [[hunar]]ini oʻrgansa, vujud matosining qadri [[hayot]] doʻkonida aʼlo darajaga yetib, topish-tutishi ham koʻproq boʻladi<ref name=":0" />. * Agar odam uchun [[hunar]] daraxtining mevasiga [[ehtiyoj]] boʻlmasa ham, biroq bir kuni [[hunar]] uning [[hayot]]ini saqlab qolishda asosiy vosita boʻlib qolishi mumkin. Shuning uchun ham otalar oʻz farzandlarining isteʼdod uyini [[qobiliyat]] mulki bilan bezashga bor kuchlari bilan [[harakat]] qilsinlar<ref name=":0" />. * Agar [[ona]] yangi tugʻilgan bolaga sut berishda uzrli boʻlmasa, oʻzi sut bergani maʼqul. Chunki [[ona]]ning suti boshqalarning sutiga nisbatan hazmliroq boʻladi. Sut berganda ham har ikki koʻkrakdan sut berish lozim. Biri non oʻrnida boʻlsa, biri [[suv]] oʻrnida boʻladi. Agar ona sut berishda uzrli boʻlsa, doya qabul qilmoq kerak. Ammo xunuk, tentak va aybli doyalardan saqlanmoq kerak, yaʼni sut beruvchi doya har qanday [[nuqson]]lardan xoli boʻlsin. Chunki sut bolaga katta taʼsir koʻrsatadi. Bolani emizish muddati ikki yil boʻladi. Ammo yigirma bir oyni ham joiz topganlar. Bolani yetti yoshgacha erkin qoʻyiladi. Yetti yoshdan esa [[ilm]]u [[odob]] va oliy fanlarni oʻrganishga targʻib qilmoq lozim. Bolalarni yomon, [[bilim]]siz kishilar bilan hamsuhbat boʻlishlariga yoʻl qoʻymaslik darkor. Chunki ular nimani koʻrsalar va kimga ergashsalar, oʻsha narsalarga tezda koʻnikib qolishadi. Agar shu hol roʻy bersa, undan soʻng [[Luqmoni hakim|Luqmon]] va [[Aflotun]]ning mingta pandu-nasihati bilan ham ularning koʻnglidan oʻrgangan narsalarni chiqarib boʻlmaydi<ref name=":0" />. * Ahboblar bilan oʻzaro shafqatda boʻlish va [[Doʻstlik|doʻstlar]] bilan muvofiqlik va madoro yoʻlini tutish [[yaxshilik]]ni keltirib chiqaruvchi sababdir va bu bilan [[Doʻstlik|doʻstlar]] [[muhabbat]]i kundan-kunga ziyoda boʻladi va xusumat gʻubori [[dushman]]larning xotira oynasidan mahv boʻladi. Gʻofil kishi biror dilni jarohalash uchun qasd xanjarini koʻtarsa, omonlik jigari intiqomning anvoi oʻqiga nishon boʻladi. Har qanday noahil kishi xalal va [[nuqson]] tikanini yalangoyoq kishilarning oyogʻi ostiga tashlasa, iqbolining tarovatli oynasi chilparchin boʻladi<ref name=":0" />. * „Ahyo“ va „Kimyo“ kitoblarida farzand haqida quyidagi gaplar bitilgan: „Farzand [[ota]]-[[ona]] qoʻlidagi omonatdir, uning dili esa nafis gavharga oʻxshaydi. Gavharga har xil naqshlar solish mumkin boʻlgani kabi, bola diliga ham turli [[fikr]]lar naqshini solish mumkin. Bola toza yer kabidir, unga qanday urugʻ sepsang, oʻsha urugʻ unadi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] va muallim bu ishda oʻzaro hamkor boʻlib; uning diliga [[yaxshilik]] urugʻinigina sepmoqlari lozim“<ref name=":0" />. * [[Aql]]li kishi shunday kishiki, pokizalik va [[sadoqat]] anhorining suvi bilan egrilik va qingʻirlik olovini oʻchiradi. Chunki [[xato]] yoʻl tutuvchi va egri oʻylovchi kishilar kattakichikning [[eʼtibor]]idan va yoshu qarining nazaridan qoladi. Obroʻyining ogʻzi dillardagi [[muhabbat]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bebahra, labi esa [[maqsad]] hamda [[hayot]] shodligining zilol suviga tashna boʻladi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va fahm xonining sohibalari va [[axloq]] dastur-xonining lazzatshunoslari shunday aytadilarki, agar ikki rafiq xon yoki dasturxon ustida sherik boʻlsalar, odamiyat va insoniyat [[odob]]ining taqozosiga koʻra, ovqatga bir-birovidan avval qoʻl uzatishga shoshilmasligi va bir-biriga taklif va iltifot yuzasidan yoʻl tutsinlar. Monandi it va toʻngʻiz hamda boshqa hayvonlar kabi oʻzini ovqatga otmasliklari kerak. Kimki yosh jihatidan kichik boʻlsa, yoshi kattarogʻi ovqatga qoʻl uzatmaguncha [[sabr]] qilmogi lozimki, bu zarur [[axloq]] qoidalaridan hisoblanadi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va hushyorlik qabilasining sarkardasi, ravnaq va najot mayxonasining sof mayidan ichuvchisi shunday kishiki, [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] asali bilan umumxalqning rohat ogʻzini shirin qiladi<ref name=":0" />. * Arjumandlik bayrogʻini koʻtaruvchilar va sarbalandlik nogʻorasini chaluvchilar shunday kishilarki, ular [[xalq]]ning [[Tinchlik|tinchligini]] va osoyishtaligini oʻylaydilar va kecha-kunduz shu haqda [[fikr]] qiladilar, barcha kishilarni oʻz aka-ukalaridek koʻradilar, birovning dil shishasini [[gʻazab]] toshi bilan sindirmaydilar, [[adovat]] va jafo tikanini bechoralik sahrosida yurgan yalangoyoqlar oyogʻi ostiga tashlamaydilar<ref name=":0" />. * Asorat aylagay zeru-zabar [[tinchlik]] asosini,<br>Vale bechoralar ohi zulmni qilgusi barbod!<ref name=":0" /> * [[Axloq]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bahrador boʻlgan kishilar aytadilarki, chaqirmagan joyga qorin toʻydirish [[maqsad]]ida bormoq, shunday qudratli seldirki, bu sel [[obroʻ]] va izzat asosini va tomirini butunlay qoʻporib tashlaydi. Yoki u shunday bir shuʼladirki, uning zavol qiluvchi yashini izzat va [[hurmat]] xirmonini yondirib yuboradi<ref name=":0" />. == B == * Bechoralar [[nafrat]]idan emin boʻl,<br>Bir lahzada barbod qilur olamni!<ref name=":0" /> * Bilgilki, [[bilim]]li, [[hayo]]li va [[vijdon]]li [[oila]]da [[tarbiya]] topgan bokira qizlar hayo va iffat, [[mehr]] va [[muhabbat]] egalari boʻlib, ular bilan qurilgan [[hayot]] totli va tinch boʻladi<ref name=":0" />. == D == * Donishmandlar soʻzni javohirga, odamni esa konga tashbih qiladilar<ref name=":0" />. == E == * Ey aziz farzand, bilginki, kishi oʻz tiliga doimo [[ehtiyot]] boʻlmogʻi, har bir gapni oʻylab, soʻng gapirmogʻi lozim. Kishi qayerda boʻlmasin va qachon boʻlmasin [[til]]ini yomon soʻzdan asrasa, oʻylab, mulohaza bilan gapirsa, doimo foyda topadi. Aytilgan [[soʻz]] otilgan oʻq, uni qaytarib boʻlmaydi. Koʻp [[soʻz]]da koʻp [[xato]] boʻladi, deydilar. Koʻp kishi [[til]]i tufayli oʻzini balo domiga mubtalo qiladi. Siynaga qadalgan nayzani chiqarib olsa boʻladi, ammo dilga qadalgan [[soʻz]] zahrini chiqarib boʻlmaydi. [[Soʻz]]ni oʻylab gapirmoq va [[til]]ni yomon [[soʻz]]dan asramoq haqida hikoyatlar koʻpdir<ref name=":0" />. * Ey farzand, dunyoda omon boʻlay desang, sergap boʻlma, zarurat tugʻilsa gapir, boʻlmasa jimlikni ixtiyor qil. Eng yoqimli xislat va chiroyli [[sanʼat]] [[til]]ni saqlay bilishdir<ref name=":0" />. * Ey oʻgʻil, sen harvaqt gapirmoqchi boʻlsang, avvalo gapingni yaxshilab oʻyla, soʻng gapir. Zarurat paydo boʻlgandagina gapirishga odatlan. Boʻlmasa jim oʻtir! Koʻp oʻylab, oz soʻzlashda [[hikmat]] katta<ref name=":0" />. * Egri uchun [[davlat]] sari yoʻl yoʻqdir,<br>Egri oʻq ham borib tegmas nishonga!<ref name=":0" /> == F == * Farzand boʻlsa agar noahil, badkor,<br>Hosilsiz daraxtlar besamar, bebor!<ref name=":0" /> * Farzand erur [[davlat]] bogʻiga nihol,<br>Undan kulib boqar [[baxt]] ila iqbol.<br>Qoldirsa agar u yaxshi degan nom,<br>El ichra obroʻyi oshar batamom.<br>Farzand boʻlsa hamki xurshidi tobon,<br>Bezori boʻlsa u, yuz bur oʻsha on.<br>Odamlik yoʻlidan yursa gar uzoq,<br>[[Mehr]]u [[muhabbat]]ga loyiqmas mutloq.<br>[[Xato]] yoʻldan yurib, qilmay oriyat,<br>Avlod-ajdodingga keltirar uyat.<br>Noqobil farzanddan [[ota]] qalbi zor,<br>Undan begonalar yaxshidir zinhor!<ref name=":0" /> * Farzandlar [[ota]]-[[ona]]ga itoat etib, har bir fursatni ularning rizoligisiz oʻtkazmasliklari lozimdir. Har bir [[saodat]]li va aziz farzand ota-ona kayfiyatini rozilik belgisi bilan xandon qiladi, ota-ona xursandchiligini oʻziga keladigan [[yaxshilik]]ning debochasi deb biladi. Najot eshigining kaliti va [[saodat]] gulzorining nasimi [[ota]]-[[ona]] tufayli hosil boʻladi. Farzand oʻstirishdan muddao shulki, ular imkoni boricha [[ota]]-[[ona]] xizmatini qilsinlar va hech qachon ularga uyat va sharmandalik keltirmasinlarki, uyat va sharmandalik [[ota]]-[[ona]]ning farzandga boʻlgan [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] oynasini xiralashtiradi. Bunday yomon farzanddan begona yaxshiroq deb hisoblaydilar<ref name=":0" />. == H == * Hakimlar behunar kishini, „qanotsiz qush“ deb ataganlar. Yaʼni qushning parvozi uchun qanot boʻlishi shart. [[Hunar]] ham barcha ishlarda kishi uchun zarurdir. Qudratli podsholar va shon-shavkatli ulugʻ kishilar ham, mol-u [[neʼmat]]lari yer kurrasini qoplaydigan darajada koʻp boʻlsa ham, oʻz farzandlarini [[Kasb|kasb-u]] kamol va [[qobiliyat]]ga targʻib qiladilar. Demak, oddiy [[xalq]] [[hunar]] oʻrganishi oʻz farovonligining va maishatining asosiy sharti, deb bilishlari zarur<ref name=":0" />. * Haqiqatan ham, [[hunar]] mehribon [[Doʻstlik|doʻst]], shafqatli yer va fayz yetkazuvchi bir chopogʻon otdirki, u oʻz chavandozini tezgina rohat va [[eʼtibor]] manziliga yetkizadi va shunday himoyachidirki, oʻz sohibini tamaʼ olovidan qutqarib, omonda saqlaydi<ref name=":0" />. * Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Har bir aql egasi [[sharm-u hayo]] yoʻlida mustahkam turishni oʻz hayoti ravnaqining sababi qilib olsa, zamonaning kattakichigi uning huzuriga va [[suhbat]]iga xaridor boʻladilar, odamlarning [[muhabbat]]i unga nisbatan kundan-kunga oshaveradi, [[hurmat]] niholi esa doʻstlar bahorining [[tarbiya]]si bilan maqbullik bogʻida nashʼu namo topaveradi. Ehtirom bogʻining gullari hamisha koʻz shamolining zararidan tanazzulga yuz tutmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=163}}. * Har kim xiyonat va egrilik urugʻini hayo dalasiga eksa, undan omonlik hosili chiqmasligi muqarrardir<ref name=":0" />. * Hayo sohiblari izzatda boʻlgay doimo xurram,<br>Hayosiz boʻlsa har kim kuni qolgay nadomatga!<ref name=":0" /> * [[Hikmat]] arboblarining aytishlaricha, kishining vujud guli [[odob]] rangi va hididan xoli boʻlsa, u kishi odamlar nazarida tikandek xor-u beqadr boʻladi, [[xalq]] koʻngli u bilan [[suhbat]]lashishdan qoladi hamda begona-oshnolar undan yuz oʻgiradilar. Uning ahvoli sahifasiga [[nafrat]] qalami bilan uzoqlik va begonalik belgisini qoʻyadilar. Shuning uchun besharm va [[odob]]siz kishilar davronning dakkisi va tanbihidan oʻzlarining [[ozodlik]] qanotlarini singan holda koʻradilar va ularning [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]]i hech kimning diliga hech qachon oʻtirmaydi<ref name=":0" />. * Hirs va tamaʼ — dunyoga boʻlgan [[muhabbat]] va [[Nafs|nafs-u]] [[niyat]]ning mahsuli hamda egrilik va xiyonatning mulozimi<ref name=":0" />. * [[Hunar]] bilan [[hayot]] nahlin egallaganlarga,<br>[[Saodat]] xazinasi kaliti muyassardir<ref name=":0" />. * [[Hunar]] sahifasiga raqam chekuvchilar hujasta siyratli har bir yurt-mamlakatdan qizil [[tilla]] singari moʻtabar shirin soʻzli katta va kichikning rahmatiga muyassar boʻladilar. Agar kishining qoʻl ostida [[qobiliyat]]ning toza oltinidan bir diram boʻlsa ogarchilik paytlarida ham uning koʻzi tamaʼ changi bilan bulgʻanmaydi va roʻzgor sandigʻi boylikning kumush-oltinidan xoli boʻlmaydi<ref name=":0" />. == I == * Insoniyatning yetkazadigan foydalaridan va odamiylik dastgohini zebu ziynat bilan bezatib turadigan yoqimli sifatlaridan biri bu ziyofat va [[Doʻstlik|doʻst-u]] birodarlarga [[mehribon]]lik koʻrsatishdir<ref name=":0" />. * Insoniyat [[odob]]ining va odamiylik asosining ulugʻ qasri ustunlaridan biri soʻzlash va [[nutq]]ning qimmatbaho gavharini muloyimlik va [[odob]] parmasi bilan teshmoqdir. [[Axloq]] arkining yuqorisida oʻtiruvchilarning aytishicha, insonning kamoloti va [[bilim]]ning baland martabalaridan biri chiroyli gapirish va chiroyli soʻzlash boʻlib, bu bogʻning guli [[aql]] bahoristonining nasimi bilan ochyladi va [[saodat]]ning yerqin javohir dasturxonini [[aql]] savdogarigina yoza oladi. Yoqimli va qimmatbaho soʻzlari donolik va iqbol arbobining toji boʻlgan yunon hakimlarining aytishlaricha, [[til]] har bir [[aql]] sohibi [[fazilat]]i xazinasining kalitidir va har kimsaning [[bilim]]i miqdori uning soʻzlari orqali maʼlum boʻladi:<br>Har kishi gapirmay turgani zamon,<br>Ayb ila [[hunar]]i boʻladi nihon!<ref name=":0" /> == K == * Kishining boshiga nima kelsa, [[til]]idan keladi.<br>Toʻti saqlayolsa edi [[til]]ini,<br>Qafas xijil qilmas edi dilini!<ref name=":0" /> == M == * [[Maqsad]] varagʻiga soʻz sherozadir,<br>Undan hollar maʼlum va ovozadir.<br>[[Soʻz]] agar boʻlmasa bizga hamogʻush,<br>[[Aql]] tili doim boʻlardi xomush!<ref name=":0" /> * Mevalarni yeyishdan avval yuvish kerak. Chunki koʻp jonivorlar mevalarning ustiga oʻtirgan boʻladi. Ayniqsa uzumni shunday qilish koʻproq taʼkidlanadi. Yuvib yemaslik baʼzida [[oʻlim]]gacha olib keladi. Ovqatdan keyin qoʻl va panjalarni yuvib tozalamoq zarurdir. Ogʻizni va qoʻlni ashnon bilan yuvilsa, uni xushboʻy va muloyim qiladi va panjalarda quvvat paydo qiladi. Uy egasining qoidasi shundayki, u ovqatdan avval qoʻlini yuvib, ovqatdan soʻng eng oxirda yuvadi. Oʻtirishlarda qoʻl yuvishni choʻzmaslik va boshqalarni muntazir qilib qoʻymaslik zarur. [[Suv]]dan tezda qoʻl tortmoqlik kerak, toki boshqalarga navbat tezroq yetadi. Qoʻlni libosga artmaslik kerak. Bu tamizsizlik alomatidir. Agar dastroʻmol boʻlmasa, qoʻlni yuzga yoki soqolga surtmoqlik kerak<ref name=":0" />. * Maxfiy qolmasinkim, parhezgarlik varaqalarini ushlab turuvchi sherozaning tayanchi bu uylanish va pokiza ayollarga sovchi qoʻyishdir. Uylanish va pokiza ayollarga [[muhabbat]] qoʻyish odamning koʻngil chirogʻini ravshan boʻlishiga va kishilarning [[hayot]]dan bahra topishiga, tanosil aʼzolarining salomatligiga sabab boʻladi!<ref name=":0" /> == O == * Odamlar [[odob]] tutiyosini tashqi va ichki dunyo [[axloq]] koʻzining ravshanligini oshiruvchi [[sabab]], deb bilganlar va bu qimmatli oq yoʻlning otligʻi boʻlmay turib izzat va [[hurma]]t martabasining idrok kaʼbasiga etmaganlar<ref name=":0" />. * Odamning [[baraka]]li va badavlat boʻlishi uchun [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]dan qimmatroq mato yoʻq va ulugʻlik hamda [[saodat]] osmoni uchun esa [[qobiliyat]]dan yorqinroq yulduz yoʻqdir. [[Hunar]] suvi bilan sugʻorilmagan kishi goʻyoki meva va soyasi yoʻq quruq daraxtga oʻxshaydi. Yoki hid va rangdan xoli gulga monanddir. Darhaqiqat, bu firdavsmonand gulshanning rayhonlari hididan dimogʻini muattar qilgan kishi xilma-xil kamyob lazzatli [[neʼmat]]lardan bahramand boʻladi. Bu [[neʼmat]]ning yoqimli mayidan bir jurʼa totmagan kishi doimo [[baxt]]sizlik va ojizlik bilan ogʻrib, xumor boʻlib yuradi. Koʻp azob va uqubatlar yukini yelkasida koʻtarib yurishga majbur boʻladi. [[Bilim]] va [[haqiqat]] bogʻining bogʻbonlari [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishilarni [[jamiyat]]ning razil va pastkash kishilari, deb hisoblaganlar. [[Kasb|Kasb-u]] kamolsiz kishining [[muhabbat]]i hech bir dildan joy topmaydi va hech kim [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishiga yordam qoʻlini choʻzmaydi<ref name=":0" />. * [[Odob]] bir bulutki, uning bir tomchi yomgʻiri yaxshi kishilarning amal ekinzoriga yogʻsa, umid polizini abadiy koʻkalamzorga aylantiradi va yaxshi nom hosilidan foyda xirmonini barpo qiladi<ref name=":0" />. * [[Odob]] debochadur inson uchun izzat [[kitob]]iga, Boʻlar, har kim [[odob]]sizdur, nishon tiri malomatga<ref name=":0" />. * [[Odob]] – ulugʻlik va yuksaklik qasrining narvoni, bu narvon orqali barcha [[maqsad]] va manzilga yetish mumkin. Sharm gulzoridan esa barcha muddao gulini dastalash mumkin. Latif [[sir]]larning [[haqiqat]]ini anglovchilar va har qanday ramz maʼnosini tadqiq qiluvchilar aytadilarki, odamiylik risolasining darslarini oʻqishga azm qilib, [[baxt]]iyorlik koʻchasiga qadam qoʻyuvchi har bir insonga, avvalo, sharm-u [[odob]] qoidasini yod qilmoq shartdir. Toki [[baxt]] muallimining yoʻllanmasi bilan [[hayot]] qonunining [[ilm]]ini idrok qilishda [[bilim]]li va usta boʻla olsinki, haqiqatan ham, insoniyat uchun [[odob]] ajoyib toj va odamiylik bezagi uchun qimmatbaho gavhardir<ref name=":0" />. * [[Odob]] shunday tojki – poku begʻubor,<br />Boshingga qoʻyginu qayga borsang bor!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Odob]] shunday uzukki, agar u har kimsaning tasarruf barmogʻiga muvofiq kelsa, uning ulugʻlikoti hamma maʼrakalarda javlon qiladi<ref name=":0" />. * Ogohlik va shuur [[neʼmat]]ining lazzatshunoslaridan ushbu soʻz qolganki, [[nutq]] va bayn, [[xayol]] va [[tabiat]] dengizi gavharining gʻavvosi boʻlib, har bir sohibi [[hunar]] hamda behunarning holi u bilan tadqiq qilinadi. Oqil kishilar [[aql]]ni amirga, [[farosat]]ni vazirga va [[nutq]]ni sipohga oʻxshatadilar. Chunki har nimaiki [[aql]] xotirasiga kelsa [[farosat]] uni tasdiq qiladi. [[Nutq]] esa uni ijro qilishga kirishadi. Agar [[soʻz]]dek xabarchi boʻlmaganda, dilxasta oshiqlarning yuragidagi rozini maʼshuq qulogiga nima yetkazgan boʻlardi?!<ref name=":0" /> * Oliy [[niyat]]li kishi shunday boʻladiki, rostlik va [[doʻstlik]] qoidasini haqiqatparastlikning birinchi bobi deb bilib, to imkoni boricha shu yoʻldan yurishga [[harakat]] qiladi va har bir ishda [[sadoqat]] va [[doʻstlik]]ni hamda [[vijdon]]ni [[saodat]] xazinasining kaliti, deb biladi<ref name=":0" />. * [[Ota]]larning oʻz farzandlariga nisbatan boʻlgan [[muhabbat]] kasri asoslaridan biri – butun [[kuch]] va quvvatlarini farzandlarini [[farosat]], kamolot bilan bezatib, ularning vujudini [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]] libosi bilan kiyintirmoqlaridan iboratdir<ref name=":0" />. * [[Ota]]-[[ona]]ga itoat etish bilan birga ularga chin dildan ishonish va barcha sohada sirdosh, deb fahmlash ham lozim. Chunki bolalarga nisbatan [[ota]]-[[ona]] koʻpni koʻrgan, [[aql]] va [[tajriba]] hosil qilgan va yaxshi-yomon yoʻlni bilgan boʻladi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] bolalarga toʻgʻri yoʻlni koʻrsatib, nasihat va maslahatlar berishi, bolalar esa unga amal qilishlari kerak<ref name=":0" />. [[Ota]]-[[ona]]ning soʻzlariga ishonmagan, ulardan oʻzini [[aql]]li va ishbilarmon deb hisoblagan bolalar koʻpgina [[qiyinchilik]]lar va har xil ofatlarga duchor boʻladilar. Chunki [[ishonch]]sizlik odamda aldov va yolgʻonchilikni tugʻdiradi, yolgʻonchilik esa barcha qabihlikni yuzaga chiqaradi. Birovga [[yolgʻon]] gapirish eng buyuk ayb boʻlishi bilan birga [[ota]]-[[ona]]ni aldash eng yaramas [[odat]]dir. [[Ota]]-[[ona]]ni gʻaflatda qoldirish, har bir ishning [[haqiqat]]idan bexabarlik [[ota]]-[[ona]] uchun zoʻr uqubat va haqoratdir. Bolalar qiyin ahvol va ogʻir kulfatga duchor boʻlganlarida oʻz [[ota]]-[[ona]]larini bundan ogoh qilsalar, [[ota]]-[[ona]] oʻzining [[aql]]i, [[tajriba]]si bilan bu qiyin holatdan chiqish yoʻlini koʻrsatib beradilar. [[Hayot]]da xoh kichik boʻlsin, xoh katta boʻlsin, biror bolaga qarab: „Buni [[ota]]-[[ona]]ngdan yashir, ularga aytma“ desa, u [[Doʻstlik|doʻst]] emas, balki [[dushman]]dir. Bunday odamni koʻrgan bola [[dushman]] sifatida undan qochib ketishni oʻylashi kerak. Soʻzning qisqasi shuki, har bir farzand [[ota]]-[[ona]]sini oʻz ahvolidan, qilayotgan gapidan voqif qilish bilan birga ularning pand-u nasihatlariga quloq solishi va amal qilishi zarur. Ularning yaxshi ishlaridan ibrat olishi, [[tajriba]]laridan [[hayot]]da foydalanishi kerak. Har bir bola biror tasodif tufayli [[xato]]ga yoʻl qoʻysa, darhol bu [[xato]]ni toʻgʻrilashga kirishishi, butun kuch-qudratini ishga solib, oʻzini oqlashga, ikkinchi marta bunday ishga qoʻl urmaslik uchun jon-jahdi bilan kurashishi lozim. Farzand [[ota]]-[[ona]]ning [[baxt]]i va quvonchi boʻlishiga qaramay, agar u [[ota]]-[[ona]] rizoligidan tashqari ish tutsa, unday berahm farzanddan [[aql]]li begona yaxshidir<ref name=":0" />. == Q == * Qadr va ulugʻlik choʻqqisining arzanda gavharini qidiruvchilar, [[eʼtibor]] va rohatning yoqimli maʼshugʻi visolini izlovchilar uchun lozim, balki zarurki, faqat [[maqsad]] manzili tomon yeta oladigan yoʻldan yursinlar va xotir boʻstoniga shunday daraxt eksinlarki, to uning mevasidan va soyasidan bemalol foydalana olsinlar!<ref name=":0" /> * Quyosh kabi chehrasi tulib tobon boʻlsa ham,<br>Egrilikdan hilolning qadri doim past erur!<ref name=":0" /> == P == * Parhezgarlik boʻstonining gullari hididan [[farosat]] burni bilan hidlay oladigan har bir kishi tugʻyon va [[yomonlik]] manzillarining eng avvali boʻlgan [[hirs]] va tamaʼning tikonzor dalasiga azm etishni aslo ixtiyor qilmasin! Oʻz uyining maʼmur va molining serob boʻlishi uchun iblis firibiga uchib, birovlarning maishat qasrini xarob etishga urinmasin!<ref name=":0" /> == S == * Saodatmand [[aql]] egalari farzandlarni xuddi kishi aʼzosiga oʻxshatadilar. Har bir aʼzo oʻz egasiga qanchalik ish beradigan boʻlsa, oʻsha aʼzoni boshqalariga nisbatan koʻproq eʼzozlaydilar. Farzand qanchalik aziz va mukarram boʻlmasin, agar u [[odob]] ziynatidan benasib boʻlsa, koʻrish quvvatidan xoli koʻzga oʻxshaydi<ref name=":0" />. * [[Saodat]] mulkining yoʻlida doim bexatar yurgay,<br />[[Odob]]ning hassasi boʻlsa kishining qoʻlida har dam!<ref name=":0" /> * Shirin soʻzning nasimi [[maqsad]] kemasini murod sohiliga yetkazadi. Notoʻgʻri, qoʻpol soʻzning chaqmogʻi esa bir onda soʻzlovchining farovonlik xirmonini yondiradi<ref name=":0" />. * Sofdillik, xushxulqlik boʻlar hammasi.<br>Bilginki, [[odob]]ning bergan mevasi!<ref name=":0" /> * Soʻzlash yoʻli notekis va xavfli boʻlib, koʻp xatarlarga ega va oʻdlamay, [[fikr]] qilmay labni hech bir [[soʻz]]ni izhor qilishga ochmaslik kerakki, oʻylamay aytilgan [[soʻz]] koʻp boshlarni fano chavgonining goʻyiga aylantirgan, jon xazinasini zavollik va [[nuqson]] qimoriga yutqazgan. Soʻzlashda bir necha qoida boʻlib, ularning har biriga rioya qilmoq lozim. Birinchisi shuki, besabab va bemavridlik kaliti bilan takallum qulfini ochmaslik lozimki, soʻz gavhari toʻgʻri va aniq boʻlsa-da, bevaqt va bemahal aytilsa, idrok bozorining gavharshunoslari va qoida biluvchilari nazarida eʼtibordan chetda qoladi va hech kim uni eshitishga ragʻbat qilmaydi<ref name=":0" />. == R == * Rostlik shunday zarki, u oʻzining mukammalligi va be[[nuqson]]ligi bilan kishining ulugʻlik va [[eʼtibor]] bozorining ravnaq topishiga sabab boʻladi. Agar har kimsaning tasarruf chuntagida undan bir dinorgina boʻlsa, obroʻyi va mustahkamligi silsilasining sherozasi hech qanday [[nuqson]]ning taʼsiridan parchalanmaydi. Qadri va [[ehtiros]]ining bahoristoni hech qanday uyat va hijolatlikning sariq xazonidan zavolga yuz tutmaydi!<ref name=":0" /> == T == * Toʻgʻri boʻlib, el koʻngliga yoqa olsang agarda,<br>Egri boʻlib nazarlardan qolib ketmoq ne uchun?! == Y == * Yaxshiga qoʻshilgan kishilar [[yaxshilik]] tomonga yuradilar, shuning uchun sen olim, fozil, dono va bilimdon kishilar bilan hamsuhbat boʻl, ularning [[suhbat]]i kishining dil oynasidan hirs, tamaʼ va baxillik gʻuborini supurib tashlaydi<ref name=":0" />. * Yaxshi [[hayot]] va uzoq yashash uchun [[xalq]]ning duosi va shodligidan koʻra yaxshiroq posbon va qoʻriqlovchi yoʻq<ref name=":0" />. * Yaxshi ishlar dengizining gʻavvoslari shunday kishilar boʻladiki, yaxshi ishlar javohirini husn-u [[xulq]] rishtasiga terib, shirinzabonlik shakarini kattakichik oshnolaridan darigʻ tutmaydi va xuddi obi-hayot kabi barcha mijozlariga [[tinchlik]] va halovat baxsh etadi. Qoʻpollik va tundlik nishi bilan hech kimning rohat siynasini majruh qilmaydi!<ref name=":0" /> * Yeb-ichish qoidalaridan biri shuki, xon yoki dasturxon atrofiga oʻtirishdan avval, qoʻlni yuvmoq kerak. * Yigitni balogʻat yoshiga yetishi bilan uylantirib qoʻymoq zarur. Shunda u [[zino]] qilish payiga tushmaydi, odamlarning nomusli qiz-juvonlariga yomon nazar bilan qaramaydi<ref name=":0" />. == Sh == * [[Shirinsoʻzlik]] va [[muloyimlik]] baloni qaytarishga qodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * Shunday odamlar borki, [[muhabbat]] boʻstonini oralab, uylanishga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo [[gʻam]] uyida oʻzlari yakka-yu tanho oʻtiradilar. Baʼzi bir kaltabin va aqlsiz kishilar esa [[pul]] kam, deb yoki [[ayol]]ni eplab boqish [[gʻam]]idan [[Qoʻrquv|qoʻrqib]] zebo va baxtiyor [[ayol]]lar visolidan yuz oʻgiradilar. Ammo maʼlumki, uylanish yoʻlida va uning sarf-u xarji yoʻlida, qancha narsa ishlatmasinlar, boʻlarning bari keyinchalik oʻz oʻrniga tushib ketadi. Ammo bu yoʻlni bosib oʻtishda quyidagilarga amal qilmoq kerak: shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan olijanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida [[tarbiya]]langan va chiroyli ish va [[odat]]larga oʻrgangan boʻlsin! Bunday qiz eng yaxshi [[hadya]] boʻlib, yoshlik va [[hayot]] dasturxonining lazzatini ziyoda boʻlishiga olib keladi<ref name=":0" />. * Shuni anglamoq kerakki, [[ota]] uchun farzanddan koʻra yaqinroq kimsa yoʻq va [[ota]]ning farzandga boʻlgan [[muhabbat]]ining qanchalik yuksakligini bayon qilish qiyin! Lekin shunga qaramay, farzand [[ota]]ga nisbatan ozgina beodoblik qilsa, farzand muhabbati [[ota]] nazarida pastlaydi va unga jazo va tanbeh berishga kirishadi. Agar [[ota]] bilan farzand oʻrtasidagi ahvol shu ekan, bir-biriga aloqasi va yaqinligi boʻlmagan kishilar orasida beadablik yuz bersa, qanday noxushlik boʻladi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] ff1ai4g2c0ldoymqh85qxxsn5y6zdqk 0 4697 31246 23521 2026-06-28T14:31:21Z Bekipediya 2189 /* B */ 31246 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Bola|wikipedia=Bola|wiktionary=bola|Tasvir=Soviet_Union_stamp_1979_CPA_4966.jpg}} '''Bola''' — asosiy maʼnosi — bolalik davridagi inson. {{ABD}} == B == {{Q|Bolalarini pisand qilmagan [[millat]]lar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} {{Q|Bola qalbi misoli begʻubor taxta, unga har qanday tasvirni osongina chizaverish mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Bola uchun ajratilgan besh-oʻn daqiqa vaqt kelajakda oylab-yillab davom etadigan qaygʻu-alamlar oldini olishini anglab yetgan [[ota-ona]] naqadar baxtli!{{sfn|Malik|2019|p=31}}|[[Tohir Malik]]|„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asaridan. „Birinchi gurung: Ota meros“ boʻlimi}} {{Q|Iqtibos=Bordi-yu kishining uchta farzandi boʻlsa, har uchoviga ham ilm oʻrgatgani yaxshi. Agar bunday imkoniyatga ega boʻlmasa, bittasiga ilm oʻrgatsin, bittasiga hunar va yana bittasiga ziroat yoki tijorat oʻrgatsin. Umuman, ularni biror foydali ish bilan mashgʻul qilish, nobakor va qabih kishilar bilan ulfat, hamsuhbat boʻlishidan qaytarish kerak.|Muallif=Muhammad ibn Muhammad al-Jomiy<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>}} == F == {{Q|Farzandni jahl zimistonidan roʻshnolik tomon yetakla, [[ilm]] – inson faxri, [[johil]]lik esa gʻaflatdir{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Muhammad al-Jomiy]]}} {{Q|Farzandingning tili kalimaga juftlangan kundan boshlab, uning [[ong]]iga quyidagi uch muborak jumlani quymogʻing farzdir: „Assalomu alaykum“, „Bismillahir rahmonir rahim“, „Allohu akbar“{{sfn|Tursun|2006|p=12}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == H == {{Q|Har bir daraxtning mevasi bor, koʻngilning mevasi esa farzanddir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=25}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz farzandingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] lnxcjevc7952dtp3a7dyob8t9f355us 31266 31246 2026-06-29T05:29:21Z Bekipediya 2189 /* H */ 31266 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Bola|wikipedia=Bola|wiktionary=bola|Tasvir=Soviet_Union_stamp_1979_CPA_4966.jpg}} '''Bola''' — asosiy maʼnosi — bolalik davridagi inson. {{ABD}} == B == {{Q|Bolalarini pisand qilmagan [[millat]]lar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} {{Q|Bola qalbi misoli begʻubor taxta, unga har qanday tasvirni osongina chizaverish mumkin{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Jaloliddin Davoniy]]}} {{Q|Bola uchun ajratilgan besh-oʻn daqiqa vaqt kelajakda oylab-yillab davom etadigan qaygʻu-alamlar oldini olishini anglab yetgan [[ota-ona]] naqadar baxtli!{{sfn|Malik|2019|p=31}}|[[Tohir Malik]]|„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asaridan. „Birinchi gurung: Ota meros“ boʻlimi}} {{Q|Iqtibos=Bordi-yu kishining uchta farzandi boʻlsa, har uchoviga ham ilm oʻrgatgani yaxshi. Agar bunday imkoniyatga ega boʻlmasa, bittasiga ilm oʻrgatsin, bittasiga hunar va yana bittasiga ziroat yoki tijorat oʻrgatsin. Umuman, ularni biror foydali ish bilan mashgʻul qilish, nobakor va qabih kishilar bilan ulfat, hamsuhbat boʻlishidan qaytarish kerak.|Muallif=Muhammad ibn Muhammad al-Jomiy<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>}} == F == {{Q|Farzandni jahl zimistonidan roʻshnolik tomon yetakla, [[ilm]] – inson faxri, [[johil]]lik esa gʻaflatdir{{sfn|Tursun|2006|p=20}}.|[[Muhammad al-Jomiy]]}} {{Q|Farzandingning tili kalimaga juftlangan kundan boshlab, uning [[ong]]iga quyidagi uch muborak jumlani quymogʻing farzdir: „Assalomu alaykum“, „Bismillahir rahmonir rahim“, „Allohu akbar“{{sfn|Tursun|2006|p=12}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} == H == {{Q|Haqiqiy farzand har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]}} {{Q|Har bir daraxtning mevasi bor, koʻngilning mevasi esa farzanddir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=25}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz farzandingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 2u67rpwn1hvghxjg5s7cpnzmezr4vj8 0 4885 31253 31225 2026-06-28T14:35:48Z Bekipediya 2189 /* S */ 31253 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sevgi|Tasvir=A heart for booklovers and readers (30640642260).jpg|wikipedia=Sevgi|wiktionary=sevgi}} '''Sevgi''' yoki '''muhabbat''' ({{lang-ar|مُحَبَّة}} — sevgi, ishq; bogʻlanish) — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu. [[Nafrat]]ning aksi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Qobus]]}} == B == {{Q|Biror narsaga ortiqcha muhabbat qoʻyish koʻzni koʻr, quloqni kar qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}}} == H == {{q|Iqtibos=Hurmat sevgi boʻlishi kerak boʻlgan boʻshliqni bekitish uchun ixtiro qilingan<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == K == {{Q|Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Demokrit]]}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u sevadi, agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Muhabbat [[maslahat]]siz paydo boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}}} == Q == {{Q|Qoʻrqoq sevgi izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == S == {{Q|Sevgining koʻzi koʻr.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}}} {{Q|Sevgi nimaligini bilish uchun xato qilishingiz, soʻngra uni tuzatishingiz lozim<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Sevgisiz odam — odam emas{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Sevgi — xudbin istaklarni yoʻq qilmoq, manmanlikni yoqmoq va ishoratlar dengizida nafsni boʻgʻmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=51}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] qghkgctbg8hb0myn7ykelxa1772g80x 31268 31253 2026-06-29T05:30:41Z Bekipediya 2189 /* S */ 31268 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sevgi|Tasvir=A heart for booklovers and readers (30640642260).jpg|wikipedia=Sevgi|wiktionary=sevgi}} '''Sevgi''' yoki '''muhabbat''' ({{lang-ar|مُحَبَّة}} — sevgi, ishq; bogʻlanish) — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu. [[Nafrat]]ning aksi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Qobus]]}} == B == {{Q|Biror narsaga ortiqcha muhabbat qoʻyish koʻzni koʻr, quloqni kar qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}}} == H == {{q|Iqtibos=Hurmat sevgi boʻlishi kerak boʻlgan boʻshliqni bekitish uchun ixtiro qilingan<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == K == {{Q|Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Demokrit]]}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u sevadi, agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Muhabbat [[maslahat]]siz paydo boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}}} == Q == {{Q|Qoʻrqoq sevgi izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == S == {{Q|Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Sevgining koʻzi koʻr.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}}} {{Q|Sevgi nimaligini bilish uchun xato qilishingiz, soʻngra uni tuzatishingiz lozim<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Sevgisiz odam — odam emas{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Sevgi — xudbin istaklarni yoʻq qilmoq, manmanlikni yoqmoq va ishoratlar dengizida nafsni boʻgʻmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=51}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 7lw8u5d69uzxfhvmvunrwym6efop2wo 0 4892 31272 24903 2026-06-29T05:33:29Z Bekipediya 2189 /* V */ 31272 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sadoqat|wiktionary=sadoqat}} '''Sadoqat''' — chin qalbdan berilganlik; sodiqlik, vafodorlik. {{ABD}} == F == {{Q|Fosiqdan [[hayo]] tilama, zolimdan — vafo{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == I == {{Q|Inson tabiatiga xos shunday fazilatlar borki, birini ikkinchisidan ayirgan holda tarbiya etib boʻlmaydi. [[Iffat]] va [[hayo]], sadoqat va [[vafo]] shular jumlasidandir.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻninchi gurung: Vafo guli. 280-bet.}} == O == {{Q|Odam bolasi unutmasinki, vafodorlik odamgarchilikni kuchaytiradi, soʻzidan qaytgan esa [[odamgarchilik]]ni tark etadi...{{sfn|Malik|2019|p=287}}|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻninchi gurung: Vafo guli. 280-bet.}} == V == {{Q|Vafo koʻrsang birovdan qilma hayrat,<br />Vafo qilding, [[vafo]] boʻldi mukofot{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Vafoli odamning doʻstlari ham samimiy boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=100}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. Vafodorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 1sbjp9p2aylbzgheeyd5ywa1qio0oa9 0 4931 31273 20759 2026-06-29T05:35:00Z Bekipediya 2189 31273 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Arablar|wikipedia=Arablar|Tasvir=Arab_infobox.jpg}} '''Arablar''', al-arab — Gʻarbiy Osiyo va Shimoliy Afrikadagi arab mamlakatlarida yashovchi xalqlar guruhi. {{ABD}} == A == * Agar [[faqirlik]] eshikdan kirib kelsa, [[muhabbat]] derazadan chiqib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == O == * Obidning [[ibodat]]i [[nafs]]ini, odilning [[adolat]]i olamni isloh etar{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. == X == * Xushchaqchaq xunuk — zerikarli goʻzaldan yaxshiroq<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Maqollar]] jgy93zeonsbad40k3txx1kn706q46wh 0 5000 31243 31232 2026-06-28T14:29:37Z Bekipediya 2189 /* X */ 31243 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] sfaqegtchslrsc74xqox2v2c7ig50ng 31251 31243 2026-06-28T14:34:33Z Bekipediya 2189 /* E */ 31251 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] 2tkyzn0ejvwxf89xj7vpyu7tem3ymsy 31255 31251 2026-06-28T14:37:25Z Bekipediya 2189 /* X */ 31255 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] b4e9y5f8lvk3mmn46veype7w6mmz0tg 31276 31255 2026-06-29T05:36:36Z Bekipediya 2189 /* X */ 31276 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] 886ylgpztbysgu4m66rnwelc5rwswhd 0 7867 31260 26452 2026-06-29T00:35:47Z Bekipediya 2189 added [[Category:1965-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31260 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Omasan Tokunbo Maxine Buwa | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = 1965-yil 27-oktyabr | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Omasan Buwa | Vikiombor = | nocat = }} '''[[w:Omasan Buwa|Omasan Tokunbo Maxine Buwa]]''' (1965-yil 27-oktyabrda tugʻilgan) – nigeriyalik ijtimoiy xodim, media sharhlovchisi va goʻzallik tanlovi gʻolibi boʻlib, 1987-yilda Nigeriyadagi eng goʻzal qiz unvonini qoʻlga kiritgan. == Iqtiboslari == * Har tong uygʻonganingizda, kechagi kun bir tajriba boʻlganiga, u bir maqsad, bir saboq va oʻrganilishi kerak boʻlgan narsa uchun berilganiga Xudoga ishonib uygʻonishingiz kerak. Shu sababli har tong yangidir. Men biror narsa yuz bersa, „bu ahamiyatsiz“ deng, demayapman. Aytmoqchi boʻlganim shuki, biror narsa sodir boʻlsa, xato ustida kuyib qolish oʻrniga uning yaxshi tomonini koʻrishga harakat qiling. Tanganning yaxshi tomonini oling va oʻsha yerdan oldinga yuring. Men oʻtmishni oʻzgartira olmayman! Hayotimda shunday ishlar boʻlganki, keyin oʻzimga: „Voy, bu yomon qaror boʻlibdi“ yoki „Bu unchalik oqilona ish emas ekan“, deganman. Ammo uni oʻzgartirib boʻlmaydi. Ayrim narsalarni oʻzgartirish uchun juda kech boʻladi. Shunday paytda men oʻzimga: „Yangi imkoniyat izla, oldinga yur“, deyman<ref name=":0">[https://thenationonlineng.net/im-still-searching-for-the-right-man-as-husband-ex-beauty-queen-buwa/amp/ Buwa is optimistic], ''The Nation''</ref>. * Ular mendan tez-tez soʻrashardi, lekin men ularga shu yerga xizmat qilish uchun kelib, endi voz kechish niyatim yoʻqligini aytardim. Men bu mamlakatni sevaman. Men yoshlarni har kuni kuzataman. Restoran yoki boshqa joyga kirsangiz, peshtaxta ortida turgan yosh qizning kulmayotganini koʻrasiz. Undan nega kulmayotganini soʻrasangiz, shunda bugungi yoshlar deyarli kulmasligini sezib qolasiz. Hatto ularga iltifot qilganingizda ham, javoblari tajovuzkorona boʻladi, chunki biz ular bilan kam gaplashamiz. Mana shu – har kungi ustozlikdir. Xudoga shukurki, endi hech kimda avvalgidek pul yoʻq, hech kim oʻtmishda boʻlgani kabi ovozlarni sotib ham, sotib yubora ham olmaydi. Men yana koʻproq ayollarning oldinga chiqishini istayman<ref name=":1">[https://sunnewsonline.com/being-ex-beauty-queen-still-puts-me-under-pressure-omasan-buwa/ Buwa spoke about her love for youths], ''Sun News''</ref>. == Havolalar == {{Vikipediya}} == Manbalar == {{Manbalar}} {{DEFAULTSORT:Buwa, Omasan}} [[Turkum:Yashayotgan insonlar]] [[Turkum:Huquqshunoslar]] [[Turkum:Ayollar]] [[Turkum:1965-yilda tugʻilganlar]] qgvhyibm93a3nkew23zh0g0m4m53af9 0 11668 31263 2026-06-29T05:27:19Z Bekipediya 2189 [[Xushmuomalalik]]ga yoʻnaltirildi 31263 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Xushmuomalalik]] 23cy7mntzq1eocihk22qmc73gwfvilk