Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3017 31312 31282 2026-07-01T04:31:17Z Bekipediya 2189 /* T */ 31312 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Qartacha|Sarlavha=Ona|Tasvir=Lange-MigrantMother02.jpg|wikipedia=Ona|wiktionary=ona}} '''Ona''' bolani tuqqan, ulgʻaytirgan va/yoki bola oʻstirish uchun lozim tuxumdon ajratgan ayoldir. Onaning ijtimoiy, madaniy va diniy taʼriflari va rollari murakkabligi va farqlanishi tufayli bu atamaga universal taʼrif berish qiyin. Onaning erkak ekvivalenti [[ota]]dir. {{ABD}} == F == {{Q|Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.|[[Victor Hugo]]}} == H == {{Q|Hammadan balanddir ona mansabi{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == J == {{Q|[[Jannat]] onalar oyoqlari ostidadir.|[[Muhammad|Muhammad ibn Abdulloh]]}} == O == {{Q|Ona haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, onalar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ona kabi inson, Bagʻdod kabi diyor boʻlmas.|[[Turk maqoli]]}} {{Q|Onangdan bosh tovlama, oshmasin dardi,<br />Sharaf toji erur oyogʻin gardi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == R == {{Q|Ravza bogʻin visolin istar esang, boʻl [[ona]]ning oyogʻi tufrogʻi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik onangdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == X == {{Q|Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir.|[[Victor Hugo]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ona ming oʻqituvchiga arziydi.|Johann Herder}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Oila]] lewxp1sz7p9xzel2rrj6kyg9u69xuo0 0 3213 31320 31218 2026-07-01T04:36:41Z Bekipediya 2189 /* M */ 31320 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Rumi_Vignette_by_User_Chyah.jpg | wikipedia = Jaloliddin Rumiy }} '''Jaloliddin Rumiy''' (1207-yil 30-sentyabr — 1273-yil 17-dekabr) – dunyoning ulugʻ donishmandlaridan biri, benazir shoir va betakror bir mutafakkir, valiy inson. {{ABD}} == A == * Ablah [[doʻst]] [[dushman]]dan yomondir, yomon,<br>Ne hiylani bilsa, ishlatar oson<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Agar [[baxt]]-[[saodat]] istasang, [[gʻurur]], [[manmanlik]]dan yiroq boʻl, [[hikmatli soʻzlar]]ni sokinlik bilan tingla, [[takabburlik]], [[adovat]], [[ginachilik]]dan hazar qil. [[Qaygʻu]]-[[alam]]lar ustingga hujum etsalar, bu hujumlarga oʻz [[adab]]sizliging sababchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Agar bizni va roziligimizni istasang, buning [[koʻngil]]larni ishgʻol qilish bilan amalga oshishini unutma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}} * Agar sening koʻngling boʻlsa, [[koʻngil]] Kaʼbasini tavof ayla<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=30}}{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Ajal]] bilan yuzlashmasdan oldin beriladigan har narsangni berib qolishing lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == D == * [[Dono]]ga yondoshgil, qoch [[nodon]]dan san,<br />Hatto u xavflidir dono dushmandan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] havasi [[Alloh]]dan gʻofil qolishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Dili va tili bir bo‘lmagan inson yuz tilni bilsa ham tilsiz sanalgay<ref name="Rumiy-hikmat">{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/author/22 |title=Jaloliddin Rumiy hikmatlari |website=hikmatlar.uz |language=uz}}</ref>.}} == E == * Ey, birov qasdiga choh qazgan inson,<br />Oqibat oʻzingga qoʻyasan qopqon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * Ey inson, bu olamdagi junbush va dabdabaga aldanma! [[Uyqu]]da koʻrgan [[tush]]ingda vujuding qiyma-qiyma boʻlsa ham, qoʻrqma! Zero, bu [[dunyo (islom)|dunyo]] bir uyqudan iboratdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=79}}. * Ey inson, qoʻllaringdagi zanjirlarni yech, hur boʻl! Tokay [[oltin]]ning, zer-u zabarning asiri boʻlasan?!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}} * Ey salomatlikni, tinch va rohatda umr kechirishni istagan odam, [[odob]]ga xilof soʻzlashdan, [[magʻrurlik]], [[takabbur]]likdan hazar qil. [[Hasad]], [[igʻvo]]dan qalbing pok boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. == G == * Goʻzallarning yuzi koʻzguda goʻzal koʻrinadi, [[inʼom]] va [[ehson]]ning goʻzalligi esa faqir va gʻariblar ila bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == H == * Haddidan oshmasin [[orzu]]ning koʻpi,<br />Togʻni koʻtarolmas bir somon choʻpi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. * Har [[sabr]]ning oxiri zafar,<br />Har achchiqning ketidan shakar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. == K == * Kechagina dono va aqlli edim, dunyoni oʻzgartirmoqchi edim! Bugun esa hakim va donishmandman. Shuning uchun [[nafs]]imni oʻzgartirmoqchiman<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. * Kimki [[doʻstlik]]ni xor aylabdi, uni qismat jazolagay — chiqib tutuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. * Kimsaki tark ayladi oʻz aslini,<br />Qayta izlar roʻzgʻorin vaslini<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Kumush]]ning tashqi koʻrinishi oppoq boʻlsa ham, qoʻlda va choʻntakda koʻp ushlansa, qora yuqtiradi. Shunga oʻxshash baʼzi odamlarning [[soʻz]]lari zohirida kumush kabi porloq va toza koʻrinsa ham, lekin [[qaygʻu]] va zarar keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Koʻp xafa boʻlma! Shuni yaxshi bilki, qancha yigʻlasang shuncha kulasan... Hamma narsani tugadi deb ham oʻylama!.. Qancha sevsang shuncha sevilasan... == I == * Insonlar [[kitob]] kabidir. Muqovasiga qarab aldanmang. Haqiqiy qiymatini oʻqishni boshlagach bilasiz<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Insonning yo so‘zlash uchun yaxshi so‘zi yoki sukut saqlay oladigan odobi bo‘lsin <ref name="Rumiy-hikmat"/>. == M == * [[Manmanlik]] va [[gʻurur]] botqoqligining quritilishi uchun bir murshidi komilning himmat va fayzi zarur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Ming xil [[odob]]ni [[ishq]]dan oʻqir jon,<br />Ularni [[maktab]]dan topolmas inson<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == N == * [[Neʼmat]]ga [[shukr]] etish oʻsha neʼmatning oʻzidan ham yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. == O == * [[Oltin]] ne uchun, jon ne uchun, inju marjon nedir? Bir [[sevgi]]ga sarflanmasa, bir sevgiliga fido qilinmasa...<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref> * [[Ona]] haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, [[ona]]lar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. * Oqil [[doʻst]]i bor kishining oynaga ehtiyoji yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Oddiy fikrla, oddiy qabul qil va oddiy yasha! Chunki haqiqat ham juda oddiydir<ref name="Rumiy-hikmat"/>.. == P == * [[Paygʻambar]]lar va ularning vorislari – [[avliyo]]lar, yaʼni komil inson boʻlganlar bashariyat niqobi bilan oʻralgan quyoshlardir. Ularning himoyasida boʻlki, senga doim yomonlik qiladigan [[nafs]]ingning qoʻlidan qutulasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == Q == * Qanday boʻlsang, shunday koʻrin, qanday koʻrinsang, shunday boʻl<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == R == * [[Ruh]] va [[nafs]] Majnun va uning tuyasi kabi boʻlib, biri olgʻa, ikkinchisi orqaga ketishni istaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. == S == * Sizga uzatilgan hamma qoʻlni tutavermang, chunki [[inson]] niqobidagi necha [[shayton]]lar bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * Sabr insonni maqsadiga eng tez olib boradigan yo‘l ko‘rsatuvchidir<ref name="Rumiy-hikmat"/>.. ==T== * Tilingdan oldin qalbingni tarbiya qil. Chunki so‘z qalbdan kelib, tildan chiqadi<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == U == * [[Umr]] ertangi kun [[orzu]]si bilan yashash, gʻofillik bilan janjal-suron qilish, joningni ayamay [[mehnat]] qilish bilan tugab boradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. ==Y== * Yo asling kabi ko‘rin, yo ko‘ringaning kabi bo‘l<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == Oʻ == * [[Oʻlim]] yoʻlda turib, bizni kutmoqda. Inson esa [[sayr]] qilish va [[umr]]ni behuda sarflash bilan ovora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. * O‘ylaring so‘zlaringga, so‘zlaring fe’lingga, fe’ling taqdiringga nuqs etadi. Go‘zal o‘yla, go‘zal yasha<ref name="Rumiy-hikmat"/>. == Sh == * [[Sharq]] Haqni topdi, dunyodan kechib,<br />[[Gʻarb]] dunyo topdi, [[Alloh]]dan kechib<ref name=":0" />. * Shunday insonlarni koʻrdim ustida kiyimi yoʻq. Shunday kiyimlarni koʻrdim, ichida insoni yoʻq<ref name="Hayotimiz kengurulari" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1207-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1273-yilda vafot etganlar]] juieq7orxkpr5e5fmlb1ns9vahruya2 0 3866 31316 31302 2026-07-01T04:33:59Z Bekipediya 2189 /* Y */ 31316 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Sadi_in_a_Rose_garden.jpg | wikipedia = Saʼdiy Sheroziy }} '''Saʼdiy Sheroziy''' ''(1210-yil; 1291 yoki 1292-yil)'' – forsigoʻy shoir, adib va mutafakkir. {{ABD}} == A == * Agarda [[muallim]] boʻlsa beozor,<br />Darsxonani qilgay bolalar [[bozor]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Agar [[tarbiyat]] koʻrmasa odam,<br />[[Eshak]] boʻlib qolur yuzga kirsa ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * Agar [[oqil]] odam [[nodon]]lar gurungiga tushib qolsa, ulardan izzat-ikrom kutmasin, agar nodon bemaʼni kalomi bilan oqilni yengsa, buning hech ajablanadigan joyi yoʻq, zero yoqutni tosh ham sindirishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Agar qaysi yerda gʻarib xoʻrlansa, oʻsha [[mamlakat]] tezda vayron boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. *Ayb izlash boʻlarkan [[tabiat]]i, bas,<br />Tovus oyogʻidan oʻzgasini koʻrmas<ref name=":0" />. == B == * Barchaning joniga tegar darajada [[shafqat]]siz va uchragan kimsa seni turtib ketar darajada [[yuvvosh]] boʻlma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * Bekitikcha [[soʻz]]ni aytib boʻlmaydi,<br />Har [[majlis]]da aytib, qaytib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Bemuruvvat [[erkak]] – [[ayol]]ga, taʼmagir [[obid]] – qaroqchiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=44}}. * Bechora [[eshak]]ki betamizdir,<br />Yuk koʻtargani uchun azizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. *Bir qora chaqaga choʻzilsa qoʻlim,<br />Bir yarim tangaga kesilgani soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=84}}. *Bir cholga yoʻliqib Yunon yurtida,<br />Dedim, ey oqilu, zukko-yu, hushlik,<br />Insonga nima ish yaxshidir?<br />Dedi: „Xomushlik, xomushlik, yana xomushlik!“<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> * Boshqalar moliga koʻngil qoʻymagil,<br/>Soʻngra koʻngil uzmoq juda ham mushkul{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. * Bu [[sham]] boshqa bir shamni yoqishi bilan nuridan hech narsa kamaymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * Diling kuymasin [[Umid|noumidlik]] bilan,<br />Yorugʻ kun tugʻilgay qaro kechadan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar [[xotin]],<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * [[Donishmand]] — baqqolning doʻkoniga oʻxshaydi: borini indamaygina koʻrsatadi-qoʻyadi, [[nodon]] esa lashkar nogʻorasining oʻzi: ovozi baland-u ichi boʻm-boʻsh va gʻarib<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. * Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam [[qarindosh]], xesh-aqrabo emasdir“, deganlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Dunyodagi barcha [[neʼmat]]lardan faqat yaxshi nom qoladi, hatto shuni ham qoldirolmagan odam [[baxt]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Dushmanlikdan emas [[chayon]] chaqishi,<br />Shunday tabiati, feʼlin xohishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. == E == * Ey gʻofil, koʻp oʻylab foyda-yu mol,<br />[[Umr]]ing sarmoyasin aylama poymol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == G == * Gunohsiz kishi soʻzga botir boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. == H == *Haddan oshgan [[gʻazab]] [[qoʻrquv]] tugʻdirar, meʼyorsiz erkalash olomon koʻz oʻngida [[obroʻ]]yingni toʻkur<ref name=":0" />. * Hamrohini mushkul yoʻlda tashlab ketgan odam hech yerda [[halovat]] topmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. *Har narsaga bogʻlama [[koʻngil]],<br />Koʻngil uzmoq juda ham mushkul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Har neki [[bebaqo]]dir, [[koʻngil]] bermak xatodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == I == *Ikki kishi besamar ish qilgan va benaf tashvish chekkan: biri – [[boylik]] toʻplab, foydalana bilmagan va ikkinchisi – [[ilm]] oʻrganib, unga amal qilmagan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Ilgari tashqi koʻrinishi betartib, lekin ichki dunyosi chiroyli insonlar bor edi. Hozirgi insonlar esa tashqi koʻrinishi chiroyli, ichki dunyosi betartib<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi |title=Hayotimiz kengurulari. |author=Sanjar Xoʻja |publisher=Muharrir nashriyoti |editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said |year=2022 |location=Toshkent |pages=160}}</ref>. *Istamay [[mutolaa]] qilayotgan [[talaba]] – qanotsiz qush<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. == J == * [[Johil]] dovulga oʻxshaydi, ovozi juda kuchli, ammo ichi boʻshdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. == K == * Kim agar oʻsibdi noz-u [[neʼmat]]da,<br />Holi ogʻir boʻlar, qolsa [[kulfat]]da<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. *Kim [[mehr]] koʻrgazdi yirtqich boʻriga,<br />Sitam-la shoʻr qoʻshdi qoʻyning shoʻriga<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kim [[yovuzlik]] urugʻini sepsa, [[pushaymonlik]] yigʻar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. *[[Kitob]]i yoʻq [[olim]] – mevasiz daraxt<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. *Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni [[xotin]] mehri obod etar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == M == *[[Mardlik]] kuchda va shamshir oʻynatish sanʼatida emas, mardlik oʻzni tuta bilishda va [[adolat]]li boʻlishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Mazlum]]lar [[dil]]ini ogʻritma bir zum,<br />Balki bir kun oʻzing boʻlasan mazlum<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == N == *Nechun soʻzlay, soʻzlamagan yaxshi on,<br />Ogʻizda til boshga erur posbon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * [[Nodon]]ning idroki – indamaslikda. Agar nodon buni tushunib yetsa, uning yarim [[dono]] boʻlgani shudir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. *Nokasga yoʻl koʻrgazmoq – goʻrga chiroq tutmoqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * [[Nuqson]]ingni doʻstdan soʻrab yurma, u aytmaydi. Yaxshisi [[dushman]]larning nima deyishini bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. == O == *Odamlar bilan ularning [[aql]]iga monand gaplash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. *Odam [[til]]i bilan [[hayvon]]dan ustun. Ammo tildan nojoiz foydalansa, hayvondan battar!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}} *Ovlamoq uchun bir [[koʻngil]]ni nuqul,<br />Boshqasiga ozor bermoq nomaʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == Q == *[[Qanoat]] kishini qudratli qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. * [[Qarilik]] hayot gullarini soʻlitib, nishlarini oʻtkirroq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. *[[Qozi]] besh bodiring yesa gar [[pora]],<br />Yuz poliz hukmiga topadi chora<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Qoʻlda tosh boʻlsa-yu tosh uzra [[ilon]],<br />[[Jinoyat]] boʻladi urmasang shu on<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == S == *Solmagin zaiflar diliga [[alam]],<br />Zoʻrroqning jabriga yoʻliqma sen ham<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Soʻzlagan vaqtimda ogʻzimdan beixtiyor yaramas, boʻlmagʻur [[soʻz]]lar ham chiqishi mumkin. [[Dushman]] esa ogʻzimdan chiqqan yomon soʻzlarnigina terib oladi. Chunki dushmanning nazari yomondan boʻlakka tushmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == T == * [[Taʼmagir]] koʻz dunyo moliga toʻymas,<br />Xuddi toʻlmaganidek shabnamga quduq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. *Tani tuproqda-yu [[dil]] boʻlsa uygʻoq,<br />Tirik murda dildan oʻsha yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. == X == *[[Xato]], [[ayb]]lari yuziga aytilmagan kishi xatolarini [[hunar]], deb oʻylaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Xato]]lari aytilmagan kishi xatolarini toʻgʻri deb oʻylaydi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Xoʻkizlar [[gunoh]] qilsa har qachon,<br />Poda sohibi toʻlaydi tovon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == Y == * Yaxshiga yaxshi boʻl, yomonga yomon,<br />Gulga gul boʻlgin-u, tikonga tikon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Yaxshilar ketidan agar choparsan,<br />Istaging, [[baxt]]ingni shunda toparsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yigit]]lar uchun — sharm-hayo va bahodirlik, [[keksa]]lar uchun — sabr va maʼrifat yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * [[Yolgʻon]] beviqor qilur odamni,<br />Yolgʻon sharmisor qilur odamni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Yomon ham oʻtar, yaxshi ham – yaxshi bil,<br />Seni yaxshi nom birla yod etsin el<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. * Yosh [[xotin]]ning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == Z == * [[Zulm]] koʻrsa davringda zolimdan el,<br />Oʻsha zulm sendan erur, yaxshi bil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Oʻ == *Oʻtirgil ochu bechora, yalongʻoch,<br />Vale nokasga aslo boʻlma muhtoj{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. * Oʻzgalar [[gʻam]]ini chekmasa odam,<br />Anga noloyiqdir [[inson]], degan nom<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * Oʻzingdan kuchsizlarning dillarini ogʻritma, ularga jabr-u jafo qilma, bir kun oʻzingdan kuchliroqning jabriga yoʻliqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. *Oʻzing topib yegan sirka-yu piyoz,<br />Oqsoqolning non-u barrasidan soz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. *Oʻz toʻningga agar solsang yuz yamoq,<br />Oʻzga toʻnin soʻragandan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Gʻ == *Gʻanimning [[yolgʻon]]iga, laganbardorning shirin suxaniga uchma. Birinchisi [[ayyorlik]] toʻrini tashlagan, ikkinchisi esa yovuz jigʻildonini ochib turibdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Gʻanim]] soʻziga kirish — [[xato]]lik, ammo unga teskari ish tutmoq uchun uni tinglamoq darkor. Bu — chinakam haq yoʻldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. *[[Gʻazab]] oʻti oldin egasini yondiradi, keyin uchquni [[dushman]]lariga yo yetadi, yo yetmaydi<ref name=":0" />. == Sh == *Shirin boʻlsa ham, qand kasalga zarar,<br />Davo boʻlgay achchiq, taxir dorilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=85}}. * Shohlar havosiga xilof boʻlsa hech,<br />[[Rost]] gapni ham aytma, bu havasdan kech<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Faylasuflar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1210-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1291-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:1292-yilda vafot etganlar]] 7lzhgtlft0dm17jau93fir48872k1h9 0 3956 31328 31242 2026-07-01T04:43:35Z Bekipediya 2189 /* K */ 31328 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hasan al-Basriy | Tasvir = الحسن البصري.png | wikipedia = Hasan al-Basriy | source = Hasan al-Basriy | commons = Hasan al-Basriy }} '''Hasan al-Basriy''' ({{taxminan}} 642-yil — 728-yil 15-oktyabr) – ilk sunniy musulmon voiz, ilohiyotchi, tafsirchi, olim, qozi va tasavvufchi edi. {{ABD}} == A == * Agar [[munofiq]]larning [[gunoh]]lari yer yuzidagi oʻsimliklar singari boʻlsaydi, oyoq bosishga joy topolmasdik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=35}}. * [[Alloh]] bandasi uchun biron [[yaxshilik]]ni niyat qilganda, unga bir [[dunyo]]lik beradi, u tugagach, yana beradi. Agar bandasining nazarida bu dunyolik haqir koʻrinsa, unga ahamiyat bermasa, Alloh yanada moʻlroq beradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * [[Alloh]]ga ont ichib aytamanki, [[pul]] aziz qilgan har insonni Alloh xor aylagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=71}}. * [[Alloh]]ga qasamki, qay bir banda [[doʻzax]]ga aniq ishonsa, unga keng dunyo tor boʻlib qoladi. [[Munofiq]] esa doʻzax garchi mana shu devorning ortida turgan boʻlsa ham, unga tushmagunicha [[shubha]] qilaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * [[Alloh taolo]] hokimlarga uchta narsani bildirdi: havoyi nafsga ergashmaslikni, Alloh taolodan qoʻrqishni va insonlardan qoʻrqmaslikni, Alloh oyatlarini ozgina [[pul]]ga sotmaslikni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}. * [[Amal]] qilmay turib, [[jannat]]ni talab etish [[gunoh]]lardan biridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == B == * Bir kishi [[ilm]] oʻrganib, soʻng uni boshqalarga oʻrgatishi ham amal hisoblanadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * Birodarlarimiz biz uchun ahli oilamizdan ham qimmatliroqdir. Chunki ahlimiz bizga nuqul [[islomda dunyo|dunyoni]] eslatadi, birodarlarimiz esa — [[oxirat]]ni!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}} * Bir soatlik [[tafakkur]] kechasi bilan qoim turishdan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. == D == * [[Dunyo]] kezib [[oxirat]]ini topganni koʻrmadik, lekin oxiratini qidirib, dunyosini topganlarni koʻrdik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. == E == * Ey odam bolasi, nega birodaringga [[hasad]] qilasan? Agar [[Alloh]] suyganligi [[sabab]]li u bandaga [[neʼmat]] ato qilgan boʻlsa, sen [[Alloh]] suygan bandaga qanday [[hasad]] qilasan? Agar uning mol-davlat topishiga boshqa [[sabab]] boʻlsa (yaʼni, harom yoʻllar bilan topgan boʻlsa), [[oqibat]]da [[doʻzax]]ga eltuvchi boʻlgan mol-davlatning nimasiga [[hasad]] qilasan?<ref name=":0" /> * Ey Odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki [[hurmat]]li farishta senga vakil qilindi. Bittasi oʻng tarafingda turib [[yaxshilik]]laringni yozadi, ikkinchisi chap tomoningda [[yomonlik]]laringni bitadi. Nimani xohlasang, qilaver. Vafot etganingda sahifang berkitiladi va qabringda boʻyningga osib qoʻyiladi. [[Qiyomat]] kuni shunday holda qabringdan chiqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=25-26}}. * Eng quturgan hayvon ham pishiq qarmoq bilan ilintirishga [[nafs]]ingchalik loyiq emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == F == * [[Fikr]] – [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]larni koʻrsatadigan oyina<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. == G == * [[Gunoh]] qilmaslik [[tavba]] qilishdan osonroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. == H == * [[Halovat]]ni 3 narsadan – [[namoz]]dan, [[Qurʼon]]dan va zikrdan qidiring. Topsangiz, davom eting. Topa olmasangiz, bilingki, eshik yopiqdir<ref name="hikmatlar" />. * [[Hammom]]ga ikki izor bilan kirish durust. Birinchi izor [[avrat]] uchun, ikkinchisi — [[koʻz]] uchun, yaʼni koʻzini odamlarning avratidan toʻsish uchun<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. == I == * [[Ilm]] talab qilinglar, faqat [[ilm]]ni [[hilm]] (muloyimlik) va [[viqor]] bilan yashiringlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. == K == * Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir)<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. * Kim senga gap yetkazsa, bilginki, sening gapingni ham boshqaga yetkazadi<ref name=":0" />. * Kishi [[ahli ayol]]iga ishlatish uchun [[qarz]] soʻrab, keyin uni uzishga harakat qilsa-yu shu qarz bilan vafot etib qolsa, Alloh taolo uning daʼvogarlarini rozi qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == L == * „[[La ilaha illalloh]]“ – [[jannat]]ning bahosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. == M == * Men shunday insonlarni koʻrdimki, ular uchun [[Dunyo (islom)|dunyo]] hayoti shu sizlar kezib yurgan tuproqdan ham tuban. Dunyo ortdimi yo yoʻq boʻldimi, unga kulib boqdimi, bunga kulib boqdimi – hech ahamiyat bermaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * [[Moʻmin]] degan oʻz [[nafs]]ining hokimi boʻlmogʻi kerak. U nafsini [[Alloh]] uchun hisob berdiradi. Dunyoda nafs bilan hisob-kitob qilganlarning [[oxirat]]dagi hisob-kitobi osonroq oʻtadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. == N == * Neʼmat berilgan paytda hamma bir xil. Sinov paytida esa hamma har xil<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == O == * Odamlarga soʻzing bilan emas, amaling bilan vaʼz-nasihat qil – ibrat boʻl!<ref name="hikmatlar" /> * Odamzot uch narsaga afsuslanib bu dunyodan koʻchadi: toʻplagan moli va [[Boylik|boyligi]] bilan toʻymaydi, [[orzu]]lariga erisholmaydi, [[oxirat]] hayoti uchun hozirligini qilolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Olim]]lar boʻlmaganida insonlar chorva mollari kabi boʻlib qolardilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. * [[Olim]]lar yulduzlarga oʻxshaydi. Agar koʻrinib tursa, odamlar ular bilan yoʻl topishadi. Agar koʻzdan yoʻqolib, [[zulmat]]da qolsalar, qayoqqa yurishni bilmay hayron qolishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * [[Olim]]larning [[ilm]]ini, [[faylasuf]]lar [[nazariya]]sini toʻplab, amalda [[nodon]]lar darajasida ish koʻruvchilardan boʻlma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}} * [[Olim]]larning jazosi – [[qalb]]larining oʻlganidir. [[Qalb]]ning oʻlishi esa ilmi va uxroviy amallari boʻla turib, dunyoviy [[niyat]]lar ketida yurganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=10–11}}. * [[Olim]]lar qalamlarining siyohi [[shahid]]lar qoni bilan oʻlchanadi. Shunda olimlar qalamlarining siyohi shahidlar qonidan ogʻir keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=15}}. * [[Oqil]]lar zikrdan [[tafakkur]]ga, tafakkurdan [[zikr]]ga oʻtadilar. [[Qalb]]larining gapirishini talab qiladilar. Va nihoyat qalblari [[hikmatli soʻzlar]]ni ayta boshlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == P == * [[Pul]]ni oʻylab sarf qilmoq yarim [[foyda]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Q == * Quyoshning har botishida bir parcha kamayishing bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == S == * [[Savob]] ish [[qalb]]ga [[nur]] va badanga quvvat boʻlur. [[Gunoh]] ish [[qalb]]ga [[zulmat]] va badanga behollik boʻlur<ref name="hikmatlar" />. * Sizlar xohlagancha [[ilm]] oʻrganaveringlar. Allohga qasamki, amal qilmaguningizcha Alloh sizlarga uning uchun [[ajr]] bermaydi. [[Ahmoq]]lar [[himmat]]i rivoyat qilish, ulamolar himmati rioya qilishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * [[Soʻz]] [[amal]] bilan durust boʻladi. Amal va soʻz [[niyat]] bilan durust boʻladi. Soʻz, amal va niyat [[sunnat]] bilan durust boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}. == T == * Torlik-[[ziqnalik]] qilmanglar, aks holda sizlarga torlik qilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=102}}. * Toʻrtta narsa kishining [[muruvvat]]idan: tilining rostgoʻyligi, birodarlarining xato-kamchiliklarini kechirishi, ahli zamonining taniqli kishisiga [[saxovat]] qilishi, tanish va qoʻshnilarga ozor berishdan tiyilishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. == X == * Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Y == * Yaxshi gap – amri maʼruf, nahiy munkar, qilmu avf, kechirim va shirin soʻzlardan iboratdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Yaxshi [[qoʻshni]] senga [[ziyon]] va [[tashvish]] yetkazmaydigan qoʻshni emas (aslida bunday qoʻshni ham yaxshi), balki sening yomonligingga chidab yashayotgan qoʻshnidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] dunyo hayotini bir pul qildi. Shu tufayli [[farosat]]li insonlarga quvonish uchun hech imkon qoldirmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=114}}. == Sh == * [[Shirk]]dan saqlangan [[qalb]] salim qalbdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Shunday qavmlarni koʻrdimki, ayblari yoʻq edi. Lekin birovlarning aybini gapira boshlaganidan keyin, Alloh ularning oʻzlarini ham gunohkor qilib qoʻydi. Yana bir qavmlarni koʻrdimki, ayblari bor edi. Birovlarning aybini aytishdan tilni tiyishgan edi, Alloh ularning ayblarini yashirdi<ref name="hikmatlar" />. == Haqida == {{Q|Koʻpincha yoki baʼzan Hasan al-Basriyga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:642-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:728-yilda vafot etganlar]] gjl3jpylgnc128qhf95imuipxa3g8z1 31329 31328 2026-07-01T04:43:55Z Bekipediya 2189 /* K */ 31329 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hasan al-Basriy | Tasvir = الحسن البصري.png | wikipedia = Hasan al-Basriy | source = Hasan al-Basriy | commons = Hasan al-Basriy }} '''Hasan al-Basriy''' ({{taxminan}} 642-yil — 728-yil 15-oktyabr) – ilk sunniy musulmon voiz, ilohiyotchi, tafsirchi, olim, qozi va tasavvufchi edi. {{ABD}} == A == * Agar [[munofiq]]larning [[gunoh]]lari yer yuzidagi oʻsimliklar singari boʻlsaydi, oyoq bosishga joy topolmasdik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=35}}. * [[Alloh]] bandasi uchun biron [[yaxshilik]]ni niyat qilganda, unga bir [[dunyo]]lik beradi, u tugagach, yana beradi. Agar bandasining nazarida bu dunyolik haqir koʻrinsa, unga ahamiyat bermasa, Alloh yanada moʻlroq beradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * [[Alloh]]ga ont ichib aytamanki, [[pul]] aziz qilgan har insonni Alloh xor aylagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=71}}. * [[Alloh]]ga qasamki, qay bir banda [[doʻzax]]ga aniq ishonsa, unga keng dunyo tor boʻlib qoladi. [[Munofiq]] esa doʻzax garchi mana shu devorning ortida turgan boʻlsa ham, unga tushmagunicha [[shubha]] qilaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * [[Alloh taolo]] hokimlarga uchta narsani bildirdi: havoyi nafsga ergashmaslikni, Alloh taolodan qoʻrqishni va insonlardan qoʻrqmaslikni, Alloh oyatlarini ozgina [[pul]]ga sotmaslikni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}. * [[Amal]] qilmay turib, [[jannat]]ni talab etish [[gunoh]]lardan biridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=23}}. == B == * Bir kishi [[ilm]] oʻrganib, soʻng uni boshqalarga oʻrgatishi ham amal hisoblanadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * Birodarlarimiz biz uchun ahli oilamizdan ham qimmatliroqdir. Chunki ahlimiz bizga nuqul [[islomda dunyo|dunyoni]] eslatadi, birodarlarimiz esa — [[oxirat]]ni!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}} * Bir soatlik [[tafakkur]] kechasi bilan qoim turishdan yaxshiroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. == D == * [[Dunyo]] kezib [[oxirat]]ini topganni koʻrmadik, lekin oxiratini qidirib, dunyosini topganlarni koʻrdik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=70}}. == E == * Ey odam bolasi, nega birodaringga [[hasad]] qilasan? Agar [[Alloh]] suyganligi [[sabab]]li u bandaga [[neʼmat]] ato qilgan boʻlsa, sen [[Alloh]] suygan bandaga qanday [[hasad]] qilasan? Agar uning mol-davlat topishiga boshqa [[sabab]] boʻlsa (yaʼni, harom yoʻllar bilan topgan boʻlsa), [[oqibat]]da [[doʻzax]]ga eltuvchi boʻlgan mol-davlatning nimasiga [[hasad]] qilasan?<ref name=":0" /> * Ey Odam bolasi, sening sahifang ochildi, ikki [[hurmat]]li farishta senga vakil qilindi. Bittasi oʻng tarafingda turib [[yaxshilik]]laringni yozadi, ikkinchisi chap tomoningda [[yomonlik]]laringni bitadi. Nimani xohlasang, qilaver. Vafot etganingda sahifang berkitiladi va qabringda boʻyningga osib qoʻyiladi. [[Qiyomat]] kuni shunday holda qabringdan chiqasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=25-26}}. * Eng quturgan hayvon ham pishiq qarmoq bilan ilintirishga [[nafs]]ingchalik loyiq emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == F == * [[Fikr]] – [[yaxshilik]] va [[yomonlik]]larni koʻrsatadigan oyina<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. == G == * [[Gunoh]] qilmaslik [[tavba]] qilishdan osonroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. == H == * [[Halovat]]ni 3 narsadan – [[namoz]]dan, [[Qurʼon]]dan va zikrdan qidiring. Topsangiz, davom eting. Topa olmasangiz, bilingki, eshik yopiqdir<ref name="hikmatlar" />. * [[Hammom]]ga ikki izor bilan kirish durust. Birinchi izor [[avrat]] uchun, ikkinchisi — [[koʻz]] uchun, yaʼni koʻzini odamlarning avratidan toʻsish uchun<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. == I == * [[Ilm]] talab qilinglar, faqat [[ilm]]ni [[hilm]] (muloyimlik) va [[viqor]] bilan yashiringlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. == K == * Kimning kalomi [[hikmat]] boʻlmasa, u lagʻvdir, kimning [[sukut]]i [[tafakkur]] boʻlmasa, u sahvdir, kimning nazari [[ibrat]] boʻlmasa, u lahvdir (oʻyindir)<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. * Kim senga gap yetkazsa, bilginki, sening gapingni ham boshqaga yetkazadi<ref name=":0" />. * Kishi [[ahli ayol]]iga ishlatish uchun [[qarz]] soʻrab, keyin uni uzishga harakat qilsa-yu shu qarz bilan vafot etib qolsa, Alloh taolo uning daʼvogarlarini rozi qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=180-181}}. == L == * „[[La ilaha illalloh]]“ – [[jannat]]ning bahosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. == M == * Men shunday insonlarni koʻrdimki, ular uchun [[Dunyo (islom)|dunyo]] hayoti shu sizlar kezib yurgan tuproqdan ham tuban. Dunyo ortdimi yo yoʻq boʻldimi, unga kulib boqdimi, bunga kulib boqdimi – hech ahamiyat bermaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * [[Moʻmin]] degan oʻz [[nafs]]ining hokimi boʻlmogʻi kerak. U nafsini [[Alloh]] uchun hisob berdiradi. Dunyoda nafs bilan hisob-kitob qilganlarning [[oxirat]]dagi hisob-kitobi osonroq oʻtadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. == N == * Neʼmat berilgan paytda hamma bir xil. Sinov paytida esa hamma har xil<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == O == * Odamlarga soʻzing bilan emas, amaling bilan vaʼz-nasihat qil – ibrat boʻl!<ref name="hikmatlar" /> * Odamzot uch narsaga afsuslanib bu dunyodan koʻchadi: toʻplagan moli va [[Boylik|boyligi]] bilan toʻymaydi, [[orzu]]lariga erisholmaydi, [[oxirat]] hayoti uchun hozirligini qilolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Olim]]lar boʻlmaganida insonlar chorva mollari kabi boʻlib qolardilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. * [[Olim]]lar yulduzlarga oʻxshaydi. Agar koʻrinib tursa, odamlar ular bilan yoʻl topishadi. Agar koʻzdan yoʻqolib, [[zulmat]]da qolsalar, qayoqqa yurishni bilmay hayron qolishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * [[Olim]]larning [[ilm]]ini, [[faylasuf]]lar [[nazariya]]sini toʻplab, amalda [[nodon]]lar darajasida ish koʻruvchilardan boʻlma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}} * [[Olim]]larning jazosi – [[qalb]]larining oʻlganidir. [[Qalb]]ning oʻlishi esa ilmi va uxroviy amallari boʻla turib, dunyoviy [[niyat]]lar ketida yurganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=10–11}}. * [[Olim]]lar qalamlarining siyohi [[shahid]]lar qoni bilan oʻlchanadi. Shunda olimlar qalamlarining siyohi shahidlar qonidan ogʻir keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=15}}. * [[Oqil]]lar zikrdan [[tafakkur]]ga, tafakkurdan [[zikr]]ga oʻtadilar. [[Qalb]]larining gapirishini talab qiladilar. Va nihoyat qalblari [[hikmatli soʻzlar]]ni ayta boshlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == P == * [[Pul]]ni oʻylab sarf qilmoq yarim [[foyda]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Q == * Quyoshning har botishida bir parcha kamayishing bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == S == * [[Savob]] ish [[qalb]]ga [[nur]] va badanga quvvat boʻlur. [[Gunoh]] ish [[qalb]]ga [[zulmat]] va badanga behollik boʻlur<ref name="hikmatlar" />. * Sizlar xohlagancha [[ilm]] oʻrganaveringlar. Allohga qasamki, amal qilmaguningizcha Alloh sizlarga uning uchun [[ajr]] bermaydi. [[Ahmoq]]lar [[himmat]]i rivoyat qilish, ulamolar himmati rioya qilishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * [[Soʻz]] [[amal]] bilan durust boʻladi. Amal va soʻz [[niyat]] bilan durust boʻladi. Soʻz, amal va niyat [[sunnat]] bilan durust boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}. == T == * Torlik-[[ziqnalik]] qilmanglar, aks holda sizlarga torlik qilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=102}}. * Toʻrtta narsa kishining [[muruvvat]]idan: tilining rostgoʻyligi, birodarlarining xato-kamchiliklarini kechirishi, ahli zamonining taniqli kishisiga [[saxovat]] qilishi, tanish va qoʻshnilarga ozor berishdan tiyilishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. == X == * Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Y == * Yaxshi gap – amri maʼruf, nahiy munkar, qilmu avf, kechirim va shirin soʻzlardan iboratdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Yaxshi [[qoʻshni]] senga [[ziyon]] va [[tashvish]] yetkazmaydigan qoʻshni emas (aslida bunday qoʻshni ham yaxshi), balki sening yomonligingga chidab yashayotgan qoʻshnidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] dunyo hayotini bir pul qildi. Shu tufayli [[farosat]]li insonlarga quvonish uchun hech imkon qoldirmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=114}}. == Sh == * [[Shirk]]dan saqlangan [[qalb]] salim qalbdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Shunday qavmlarni koʻrdimki, ayblari yoʻq edi. Lekin birovlarning aybini gapira boshlaganidan keyin, Alloh ularning oʻzlarini ham gunohkor qilib qoʻydi. Yana bir qavmlarni koʻrdimki, ayblari bor edi. Birovlarning aybini aytishdan tilni tiyishgan edi, Alloh ularning ayblarini yashirdi<ref name="hikmatlar" />. == Haqida == {{Q|Koʻpincha yoki baʼzan Hasan al-Basriyga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi{{sfn|Tursun|2006|p=106}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:642-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:728-yilda vafot etganlar]] puiiu62gdpyz8k3puhfg8guj0pb9kkh 0 4268 31311 31221 2026-07-01T04:30:39Z Bekipediya 2189 /* R */ 31311 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Alisher Navoiy | Tasvir = File-0111Navoii.jpeg | wikipedia = Alisher Navoiy }} [[Fayl:107 Museu d'Arts Aplicades d'Islam Khodja (Khivà), catifa amb l'efígie d'Alisher Navoiy.jpg|thumb]] [[Fayl:Divan of Nava'i, in Chaghatay Turkish -Painted covers over illuminated manuscript- - Lower cover (Or1374).jpg|thumb]] [[Fayl:The Soviet Union 1968 CPA 3628 stamp (Ali-Shir Nava'i (after Vladimir Kaidalov (1941—1948)).png|thumb]] '''Alisher Navoiy''' (1441-yil 9-fevral – 1501-yil 3-yanvar) – oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi. Gʻarbda Chigʻatoy adabiyotining buyuk vakili deb qaraladi. {{ABD}} == A == * [[Adab]] kichik yoshdagilarni ulugʻlar [[duo]]siga sazovor etadi va u bu [[barakot]]dan umrbod bahramand boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Agarchi til saqlamoq koʻngulga ogʻirdur, ammo<br>Soʻzni sochib yubormoq boshga ofatdur<ref name=":1" />. * Aql ila olam yuzin obod qil,<br>Xulq ila olam elini shod qil<ref name=":1" />. * Aylar ishingga chu boʻlur dastras,<br>Vaqtidin oʻtkarma ani bir nafas<ref name=":1" />. * Aytur [[soʻz]]ni ayt, aytmas soʻzdan qayt!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. == B == * Badmastqa damodam ichmogʻidan ne bahr,<br>Ki odamiylik qatligʻa ichar qadah-qadah zahr<ref name=":1" />. * Baxt keltiruvchi musaffo ruh manbai ham til,<br />Yomonliklar nahs yulduzining chiqar oʻrni ham til<ref name=":1" />. * Befoyda soʻzni koʻp aytma,<br />Chin ayta olur tilni yolgʻonga bulgʻama<ref name=":1" />. * Beodoblik shunday selki, u obroʻ va viqor qasrini quporib, idrok buynini har xil arqonlar bilan bogʻlab tashlaydi. Oqil kishilarning aytishicha, odob rioyasi shunday surmaki, uning gardidan har bir kishiga sursa, eʼtibor koʻzining ravshanligi hech qanday sabab bilan zaiflik va illatga yoʻliqmaydi. Zamonaning kattakichiklari uning huzurini mehru muhabbat bazmining chirogʻi, deb biladilar. Kundan-kunga iqbolining yulduzi yuksaklikka koʻtarilaveradi. Kishida barcha axloqi hamida, Chu jamʼ oʻldi qoʻyarlar otin ehson. Biri ondin saxodur, biri muruvvat, boʻlar gar yoʻqtur, inson ermas inson<ref name=":1" />. * Bilmaganni soʻrab oʻrgangan [[olim]],<br />Orlanib soʻramagan oʻziga zolim.<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * Bir diram olmoq chekibon dast ranj,<br>Yaxshiroq ondinki birov bersa ganj<ref name=":1" />. * Birovkim anga himmat uldi baland,<br>Erur odam ahli aro arjumand<ref name=":1" />. * Birovkim qilsa olimlargʻa taʼzim,<br />Qilur goʻyoki paygʻambarga taʼzim<ref name=":1" />. * Birovki tamaʼ rishtaye qilgʻusi,<br />Uning birla boʻgʻzidan osilgʻusi<ref name=":1" />. * Bitiklik keldi himmatidin nishona,<br>Ki himmatsizni past etdi zamona<ref name=":1" />. * Bordir inson zotida oncha sharaf,<br />Kim yomon axloqin etsa bartaraf<ref name=":1" />. * Boqmasa dehqon chamanin tuni kun,<br>Naxli tarin angla qurugʻon utun<ref name=":1" />. * Boshni fido qilgil ato boshigʻa,<br />Jismni qil sadqa ano qoshiga{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.<br />Tun-kuningga aylagali nurfosh,<br />Birisin oy angla, birisin quyosh<ref name=":0" />. * Bu din ilmiki xomam qildi tahrir,<br />Erur fiqhu hadisu soʻngra tafsir.<br />Chu takmil oʻldi bu uch ilm, sen, bil,<br />Yana har ilm maylin qilma, yo qil<ref name=":1" />. * Boʻlmas [[adab]]siz kishilar arjmand,<br />Dast etar ul xaylni charxi baland<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * Boʻlmas adabsiz kishilar arjumand,<br>Past etar u xaylni charxi baland<ref name=":1" />. == D == * Davron elining jismida ham jon boʻlgil,<br />Ham jonlariga moyai darmon boʻlgʻil<ref name=":1" />. **Davron elining jismida ham jon boʻlgʻil,<br/>Ham jonlariga moyai darmon boʻlgʻil{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Desangki taomim zoye boʻlmagʻay, yedur,<br>Va tilasangki, libosim eskirmagay, kiydur<ref name=":1" />. * ...Dushman firibin yema,<br />Va maddoh xushomadin chin dema<ref name=":1" />. * [[Doʻst]]lar fikridin va [[dushman]]lar makridin beparvoligʻ joiz ermas va bu ish nadomatdin oʻzga natija bermas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. == E == * Elga sharaf kelmadi johu nasab,<br />Lek sharaf keldi [[Hayo|hayo-u]] [[adab]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. * El gʻussasini singurmaging maqsud et,<br/>Bu sheva bilan oqibating mahmud et{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Er kishiga zebu ziynat hikmat va donishdur<ref name=":1" />. == F == * Fosiqdan [[hayo]] tilama, zolimdan — [[vafo]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. == I == * Ilm, Navoiy senga maqsud bil,<br />Emdiki, ilm oʻldi, amal aylagil<ref name=":1" />. * Ilm oʻqub qilmagan amal maqbul,<br />Dona sochib koʻtarmadi mahsul<ref name=":1" />. * Ilonni kishi tutsa sar koʻfta,<br />Balodin qilur oʻz yoʻlin roʻfta<ref name=":1" />. * Imkoni bor har bir yaxshilik – soʻz orqalidir<ref name=":1" />. * Insonni [[soʻz]] ayladi judo [[hayvon]]din,<br />Bilkim, guhari sharifroq yoʻq ondin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Itdan – kiyikka, mushukdan – kabutarga [[shafqat]] maholdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Izzat bermas, naqsu diram borligi,<br>Kim boʻldi tamaʼdin kishining xorligi<ref name=":1" />. * Ishda oshiqqon koʻp toyilur,<br>Koʻp toyilgan koʻp yiqilur<ref name=":1" />. == G == * Gar xud erur xanjari poʻlod til,<br />Sufta dagʻi injulari soʻzni bil.<br />Til bu chamanning varaqi lolasi,<br />Soʻz duraridin boʻlubon jolasi.<br />Til soʻz bila to qizitdi hangomamni,<br />Bir ham tiya olmadim bu xud komamni.<br />Har necha itikroq ayladi xomamni,<br />Ul xoma qaroroq ayladi nomamni<ref name=":1" />. * Gavharu durni quloq ozori bil,<br>Soʻzni quloqning durri shahvori bil<ref name=":1" />. * Gulshana keldi jismi insoniy,<br />Nutq oning bulbuli xushalhoni.<br />Boʻlmasa soʻz ajab balo boʻlgʻay,<br />Bulbuli nutq benavo boʻlgʻay<ref name=":1" />. * Goʻzal soʻzla va yoqimli boʻlgan til agarda koʻngil bilan bir boʻlsa, yaxshiroq boʻlur<ref name=":1" />. == H == * Ham soʻz ila elga oʻlimdan najot,<br />Ham soʻz ila topib oʻluk tan najot<ref name=":1" />. * Haq yoʻlinda kim senga bir harf uqutdi yuz ranj ila,<br />Aylamoq oson emas haqqin ado ming ganj ila<ref name=":1" />. * Har kimki bir koʻngli buzugʻni xotirin shod aylagay,<br>Oncha borki Kaʼba vayron boʻlsa obod aylagay<ref name=":1" />. * Har kimki soʻzi [[yolgʻon]],<br />Yolgʻoni zohir boʻlgach, uyolgʻon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Har kimsaki aylamas oshuqmogʻni xayol,<br>Yafrogʻni ipak qilur, chechak bargani bol<ref name=":1" />. * Har kishiningki soʻzi yolgʻon,<br>Aylama bovar necha kim chin desa<ref name=":1" />. * Har neki yetar senga lison ogʻrigidin,<br>Bilgilki, qotigʻ durur bu sinon ogʻrigʻidin<ref name=":1" />. * Himmatsiz kishi er sonida emas<br>Va ruhsiz kishi tirik demas<ref name=":1" />. == J == * Jahl ahli bilan kimki ulfat boʻlgʻay,<br />Ul ulfat ichra yuz ming kulfat boʻlgʻay<ref name=":0" />. * Jahon ilmiki bu kun menga yod erur,<br />Anga barcha jahl ahli ustod erur<ref name=":1" />. * Johillikdan besaodatroq nima bor?<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=6}} == K == * Kamol et kasbkim, olam uyidin<br />Senga farz ulmagay gamnok chiqmoq<ref name=":1" />. * Karam va muruvvat ato va anodurlar,<br />Vafoyu hayo ikki hamzod farzand<ref name=":1" />. * Ki har ishniki qildi odamizod,<br />Tafakkur birla bildi odamizod<ref name=":1" />. * Ki har kim ayon etsa yaxshi qiliq,<br />Yetar yaxshiliqdin anga yaxshiliq<ref name=":1" />. * Kim boʻlsa hunarsiz ishi – oʻq ranji erur,<br />Bu vajh ila hunari ganji erur<ref name=":1" />. * Kim boʻlsa tabiati muolij,<br>Jismidin etar marazni xorij<ref name=":1" />. * Kimgakim erlik asari yerdir,<br>Bir demas ar qilgani ming bordir<ref name=":1" />. * Kim istasa mazhari karomat boʻlmoq,<br />Har navʼ ishda istiqomat boʻlmoq.<br />Soʻzdur anga mujibi karomat boʻlmoq,<br />Til zabtidadur anga salomat boʻlmoq<ref name=":1" />. * Kimki, ulugʻroq anga xizmat kerak,<br>Kimki, kichikroq anga shafqat kerak<ref name=":1" />. * Kimki oʻzi ayladi yolgʻon soʻzin,<br>Kizbdek el chin desa, qolgʻon soʻzin<ref name=":1" />. * Kimniki aylay der ersang mahraming,<br />Koʻp sinamay aylamagil hamdaming<ref name=":1" />. * Kim sinsa koʻngul zaxmi zabon ogʻrigʻidin,<br>Kam ermas aning ogʻrigʻi jon ogʻrigʻidin<ref name=":1" />. * Koʻp demak birla boʻlmagʻil nodon,<br>Koʻp yemak birla boʻlmagʻil hayvon<ref name=":1" />. * Koʻp demak soʻzga gʻururlik,<br>Koʻp yemak nafsga maʼmurlik<ref name=":1" />. * Koʻngil maxzanining qulfi til va u til kalitin soʻz bil<ref name=":1" />. * Koʻngli va tili bir boʻlgan kishining aytgan soʻzi but<ref name=":1" />. == M == * Maʼdani inson gavhari soʻz durur,<br />Gulshani odam samari soʻz durur<ref name=":1" />. * Mehrki ravshanlik etar fosh ani,<br />Kimga kunah koʻrmasa xuffosh ani<ref name=":1" />. * Menga ne yeru ne oshiq havasdur,<br />Agar men odam ersam, ushbu basdur<ref name=":1" />. * Muvofiq sheva zolim doʻstlardin,<br />Muxoliftabʼ dushmanlar koʻp ortuq<ref name=":1" />. == N == * Nafʼing agar xalqqa beshak durur,<br />Bilki bu nafʼ oʻzingga koʻprak durur<ref name=":1" />. ** Nafʼing agar xalqqa beshash erur,<br/>Balki bu naf oʻzingga koʻprak erur{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Nayza boʻlub tuzligidin sarbaland,<br>Chirmash uchun band aro qolmish kamand<ref name=":1" />. * Nekim qildi johilki, erdi yomon,<br />Tutub aksini, topdim andin omon<ref name=":1" />. * Nekim oʻz qoshingda erur noravo,<br/>Ulusqa oni koʻrma aslo ravo{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}. * Nechaki xirad ichra boʻlsa kami,<br />Yilondin yamonroq emas odami<ref name=":1" />. * Necha zarurat aro qolgʻon chogʻi,<br>Chin demas ersang, dema yolgʻon dogʻi<ref name=":1" />. * Nodonlik erur elda malomatga dalil,<br />Dono ulus oldida xijolatga dalil<ref name=":1" />. * Nosihi sodiq erurki begʻaraz,<br>Bil anga olamda topilmas evaz<ref name=":1" />. == O == * [[Odam]] borki, odamlarning naqshidur,<br />Odam borki, [[hayvon]] undan yaxshidur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Odam ersang, demagil odami,<br />Oniki, yoʻq xalq gʻamidin gʻami<ref name=":1" />. * Odam oʻlgʻon zebu <small>(yoki zebi)</small> zohirdin emas,<br />Kimki andin faxr etar, odam emas<ref name=":1" />. * Olam ahli bilingkim, ish emas dushmanligʻ,<br />Yor ulung bir-biringizgaki erur yorligʻ ish<ref name=":1" />. * [[Olim]] kerakki, oʻz ilmining poya va miqdorini asragay, gavharni [[imtihon]] uchun toshga urmagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. * Oqil [[rostgoʻylik|chin]] soʻzdin oʻzgani demas, ammo barcha chinni ham demak – [[oqil]] ishi emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Oz-oz oʻrganib dono boʻlur,<br />Qatra-qatra yigʻilib daryo boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * Oz ish uchun bandu itob aylama,<br>Qatlu siyosatda shitob aylama<ref name=":1" />. * Ogʻizga kelganni demak – nodonning ishi,<br />Oldigʻa kelganni yemak – hayvonning ishi<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == Q == * Qardoshing emas ulki quyib bosh senga,<br>Davlat chogʻi qilgay oʻzni quddosh senga<ref name=":1" />. * Qachon sochsa tuproqqa bugʻdoy birov,<br>Yoʻq imkonki ul arpa qilgʻay darov<ref name=":1" />. * Qila olgʻuncha taʼzim va odob binosin yiqma,<br />Hayo va hurmat xilvatidin tashqari chiqma<ref name=":1" />. * Qil yaxshiligʻu, demakni doxil qilma,<br />Minnat bila yaxshiliqni botil qilma<ref name=":1" />. == R == * Ravza bogʻin visolin istar esang, boʻl [[ona]]ning oyogʻi tufrogʻi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == S == * Sabr bila bogʻliq ish ochilur,<br>Ishda oshiqqan koʻp toyilur<ref name=":1" />. * [[Saxovat]]siz kishi birla gavharsiz sadafning hukmi bir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Senga bor esa soʻz bilurdin mazoq,<br>Uzum sari boqma, soʻzum sari boq<ref name=":1" />. * [[Sihat]] tilasang, koʻp yema,<br />[[Izzat]] tilasang, koʻp dema<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Suvning mazasi muz bila,<br>Oshning mazasi tuz bila,<br>Odamning yaxshiligi soʻz bila<ref name=":1" />. * Soʻz borki, tinglovchi taniga jon kiritadi,<br />Soʻz borki, aytuvchi boshini yolgʻa beradi<ref name=":1" />. * Soʻzdin oʻlukning tanida ruhi pok,<br>Ruh dogʻi tan aro soʻzdin halok<ref name=":1" />. * Soʻzni koʻngulda pishqarmaguncha tilga keltirma,<br />Va harneki koʻngulda bor – tilga surma<ref name=":1" />. * [[Soʻz]] qattigʻi [[el]] koʻngliga ozor aylar,<br />Yumshogʻi [[koʻngil]]larni giriftor aylar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. == T == * Tabiatga har neki odat boʻlur,<br />Chu eskirdi odat tabiat boʻlur<ref name=":1" />. * Tilga ehtiyotsiz – elga eʼtiborsiz<ref name=":1" />. * Tilga kuchi yeta olgan – donishmand,<br />Soʻzga erk bergan – pastkash ahmoq<ref name=":1" />. * [[Til]]ing birla koʻnglingni bir tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Tilingni oʻz ixtiyoringda asra<ref name=":1" />. * [[Til]] tigʻi bilan gunohsiz kishiga [[ozor]] berish — sogʻ qon tomirga nishtar urib nobud qilishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * Til va koʻngul yaxshiroq aʼzolardin insonda<ref name=":1" />. * Til shirinligi – koʻngilga yoqimli, yumshoqligi foydali,<br>Chunki til achchiqlikka aylansa, zarari umumiy boʻlur<ref name=":1" />. * Tinch koʻngul birla qatiqsiz umoch,<br>Behki birov minnati bilan kumoch<ref name=":1" />. * To bani odam ila olam erur,<br>Olam ichida bani odam erur<ref name=":1" />. * Tuzlik ermas shifosiyu moyasi ham,<br>Kim egri kishining egridur soyasi ham<ref name=":1" />. == U == * Ulki zafar shevasini tavr etar,<br />Elga demakim, oʻziga javr etar<ref name=":1" />. == V == * Vafosizda hayo yoʻq, hayosizda vafo yoʻq<ref name=":1" />. * Vale barcha chin ham degulik emas,<br>Xiradmand chin soʻzdin oʻzga demas<ref name=":1" />. * Vatan tarkini bir nafas aylama,<br/>Yana ranji gʻurbak havas aylama{{sfn|Voronsov|1989|p=20}}. == X == * Xorliklar boshi tamaʼ bilgil,<br>Doimo azzaman qanaʼ bilgil<ref name=":1" />. == Y == * Yaxshi [[libos]] tanga oroyish,<br />Yaxshi qoʻldosh jonga osoyish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * [[Yaxshilik]]ni bilmasang, bor-u, yaxshilarga qoʻshul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=133}}. * Yaxshilik qila olmasang,<br />Bori yomonliq ham qilma<ref name=":1" />. * Yigitlikda yigʻ ilmning maxzani,<br />Qarilik chogʻi xarj qil ani<ref name=":1" />. * Yuz ganj kishiga aqddin hosildur,<br />Yoʻqdur anga faqru fano, kim oqildur<ref name=":1" />. * Yomonlarga [[marhamat]] va [[yaxshilik]] qilish yaxshilarga [[zarar]] va [[alam]] keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. * Yorsiz el ohi gamandud erur,<br>Yonsa yogʻoch yolgʻuz ishi dud erur<ref name=":1" />. * Yoʻq hunari yolgʻuz esa yuz kishi,<br>Qayda kishi sonida yolgʻuz kishi<ref name=":1" />. == Z == * Zahmat bila topqoningni oʻzingdin ayama va mehnat bila yiqqaningni doʻstlar bilan dushmanlar uchun asrama<ref name=":1" />. == Sh == * Shaxski, ilm nurin topti zoti,<br />Aning to hashr qoldi yaxshi oti.<br />Sikandar chun topti ilmu hunarni,<br />Ne yangliq oldi, koʻrgil, bahru barni<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1441-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1501-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] jq1n189oyqaza7zl1l0z30l3xbjd7rw 0 4291 31318 31267 2026-07-01T04:35:21Z Bekipediya 2189 /* H */ 31318 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majididdin Xavofiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1443-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Majididdin Xavofiy | Vikiombor = }} '''Majididdin Xavofiy''' ({{lang-fa|{{nq|مجدالدین خوافی}}}}; {{?}} — 1443-yilda vafot etgan) — taniqli alloma, fahiq, voiz {{ABD}} == A == * Agar sen [[ilm]]ning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}} * Aqlli boʻlsang, [[johil]] va [[nodon]]dan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]]siz qoʻliga tushganda oyna,<br />Oʻz ahmoq yuzini koʻrgay hamisha.<br />Qiziqkim, oʻz yuzini koʻrsa hamki u,<br />Oʻzganing yuzi deb qilar andisha!<ref name=":1" /> * Aybingdan xabar topib, uni birovlarga oshkor qilmaydigan, senga [[yaxshilik]] qilsa, uni taʼna qilmaydigan, unga [[yaxshilik]] qilsang, aslo unutmaydigan odam bilan [[doʻstlik]] ipini bogʻlamoq kerak<ref name=":1" />. == B == * Behuda soʻzlarni soʻz deb boʻlmaydi,<br />Soʻz ulki, eshitgan olsin bir foyda.<br />Soʻzlasang, soʻzingni koʻp uzoq qilma,<br />Malollik yetadi uzaygan joyda!<ref name=":1" /> * Bir ahmoq kishi yoʻlda ketar edi. Nogoh bir oynaga koʻzi tushdi. Oynaga qarab, oʻz aksini koʻrdi-yu, darhol oʻz joyiga qoʻydi va dedi: „Avf eting, bu oyna sizniki ekanini bilmabman!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „[[Aql]]li kishi kim?“ Hakim dedi: „Soʻzni meʼyeri bilan soʻzlagan, [[hayot]] qadrini anglagan, butun kuch va qudratini [[ilm]] va kamolot hosil qilishga sarflagan kishidir!“<ref name=":1" /> * Bir ishni qilishga [[odat]]langan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Bir kishi bir hakimning ziyoratiga bordi. U behuda soʻzlarni haddan ortiq valdirardi. Soʻng soʻz orasida: „Endi soʻzlashni bas qilay“ dedi. Hakim unga: „Yoʻq, sen soʻz soʻzlaganing yoʻq!“ – dedi<ref name=":1" />. * Bir kishi bir ulugʻ odamdan: „Bir kishi uzoq vaqtdan buyon menga [[muhabbat]] izhor qilib, [[doʻstlik]] va [[ixlos]] daʼvosini urmoqda, uning rost yoki yolgʻon ekanini qanday bilmoq kerak?“ deb soʻradi. Ulugʻ kishi unga: „Yuragangni tubiga boq, agar u yerda [[doʻstlik]] uchun joy boʻlsa, doʻstlash!“ dedi<ref name=":1" />. * Birov senga mehr yoʻlini tutsa,<br />Koʻngling oynasiga boqib, quloq sol.<br />Agar yuragingda nafrat quzgʻolsa,<br />Akang boʻlsa hamki undan qochib qol!<ref name=":1" /> == D == * Dono kishining [[til]]i uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Dunyo moli goʻyo bulut soyasi,<br />U yondan, bu yondan<br />Oʻtar har zamon!<br />Shuning uchun molning [[eʼtibor]]i yoʻq,<br />Bir onda oʻzgarib qolar nogahon.<br />Hushyor kishi shunday kishiki, doim,<br />Topganini elga qiladi [[ehson]]!<ref name=":1" /> == E == * [[Eshitish]] zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == G == * Gar [[inson]] ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == H == * Har bir mavjudot muhabbatga muhtojdir, [[Sevgi|sevishga]] qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. * Har kim kam soʻzlasa yaxshidir soʻzi,<br />Undayin kishida inson fazli bor.<br />Behuda soʻzlovchi palid zabondir,<br />Koʻp soʻzda koʻp maʼno boʻlmaydi zinhor.<br />Rost soʻzni xohlasang quloq sol menga,<br />Laqmadan gung kishi afzaldir ming bor!<ref name=":1" /> * Har kimning bor ekan tanida joni,<br />Kim bilan soʻzlashsa, taʼsiri urar.<br />[[Yomonlik]] boʻlmasa kimning afʼoli,<br />Doim yaxshi bilan xush [[suhbat]] qurar!<ref name=":1" /> * Har kimning feʼl-u atvorida [[nuqson]] boʻlsa, uning qilgan nasihatini hech kim qabul qilmaydi<ref name=":1" />. * Har kishi el uchun tortsa agar ranj,<br />[[Oqibat]] muyassar boʻlar unga ganj!<ref name=":1" /> == I == * [[Ilm]] namoyondalariga [[baxillik]] qilma. Zero, [[ilm]] bir [[xazina]]dirki, undan qancha foydalansang ham, [[boylik]]dan farqli oʻlaroq, baribir koʻpayib boraveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Ilm]]ni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}} * Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Insonni [[xalq]] bilan [[bilim]]dan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat [[bilim]] orqali forigʻ boʻlishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Ishq]] libosini kiyishdan or qilish va [[muhabbat]] [[lazzat]]idan bebahra boʻlish [[tabiat]]ning ogʻir jafosi va [[kasallik]] taqozosidir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == J == * [[Jamiyat]]da bir odamning yomon [[xulq]]i hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}. == K == * Kimki [[bilim]]ga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Koʻp holatning buddim shohidi,<br />Ayb qidirgan buddi aybdor.<br />Kimning boʻlsa yuragi toza,<br />Oʻzga aybin qidirmas zinhor.<br />Doʻst aybini berkitar doim,<br />Fazilatin mawtaydi takror.<br />Yaxshiligin ulugʻ deb bilmas,<br />Oʻzingni ham aslo tutmas xor.<br />Shunday doʻstga duch kelsang agar,<br />Qoʻllaringdan chiqarma zinhor!<ref name=":1" />. == M == * Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va [[qobiliyat]]siz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Ming yil podsholik qildi-yu Zahhok, <br />"Yomon" degan nomi qoldi jahonda.<br />Kisro davlatidan asar yoʻq, biroq,<br />"Odil" degan nomi takror har onda!<ref name=":1" /> == N == * Nasihatning taʼsiri boʻlmasa hech kishiga,<br />Taajjubmas, dilida gʻarazi bor kishining.<br />Yaxshi kamon boʻlsa-yu, kamongar usta boʻlsa,<br />Oʻqi nishonga tegmay qolmas zinhor kishining<ref name=":1" />. == O == * Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-[[hunar]]i boʻlmagan kishi kambagʻaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Ogʻir [[mehnat]]larga yoʻliqdi har kim,<br>Tamaʼ koʻzini tiksa, doʻst-u dushmanga.<br>Qilgan tamasiga yetmasa agar,<br>Gina bilan ozor berdi koʻp tanga.<br>Tamagirning umri gʻam bilan oʻtar,<br>[[Oqibat]] der bir kun „evoh, attang!“<br>Har kimi shod ila xandon yashadi,<br>Boriga[[sabr]] etsa bormay „man-sanga“.<ref name=":1" />. * Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil [[suhbat]]i bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Oshkor qilib boʻlmas [[sir]]laring boʻlsa,<br />Dilingga joyla-yu, unga muhr bos.<br />El ogʻziga tushgach ziyoni koʻpdir,<br />Ikki lab ichidan sir chiqsa bexos!<ref name=":1" /> * [[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == P == * Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, [[davlat]] inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir<ref name=":0" />. == Q == * Qalbida [[oltin]] va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Qanoat]] aylagin, ey hushyor kishi,<br />[[Qanoat]] rohatdan beradi nishon!<ref name=":1" /> * [[Qanoat]] mevasi rohat, [[kamtarlik]] mevasi [[muhabbat]]<ref name=":1" />. * Qilingan nasihat qabul sharafiga musharraf boʻlmasa buning illati koʻproq nasihatgoʻyning noʻnoqligiga bogʻliq. Chunki olim komil boʻlsa, qilayotgan vaʼzu nasihatining ostida biror gʻarazi boʻlmasa, eshituvchining qabuliga muyassar boʻladi<ref name=":1" />. == R == * Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi [[ovqat]]ni kam isteʼmol qilishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == S == * [[Saxiylik]] bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Sitamgarlik]] [[kufr]]likdan ham yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Sitamgar]] [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Suhbat]] uchun topsang dono kishini,<br />Yomonlarni yaqin yoʻlatma zinhor,<br />Dilga yoqqan [[Faqirlik|faqir]] dono [[suhbat]]i,<br />Nodon boydan koʻra yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „Oshiq uchun eng ogʻir uqubat nima?“ Javob berdi: „Uzoq muddatli [[umid]]dan keyingi noumidlik!“<ref name=":1" /> * Soʻzlaringni eshitmasa hech kimsa,<br />Behudaga chekma jabr-u jafoni.<br />Oʻz [[nafs]]ingga uqi avval nasihat,<br />Buzmay yursin toki ahdu vafoni!<ref name=":1" /> == T == * [[Taʼlim|Tahsil olish]] mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Tuban odam bilan [[doʻst]] tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == U == * [[Umid]]vor boʻlsa-yu, noumid qolsa,<br />Bundan ortiq dard yoʻq oshiq-maʼshuqqa!<ref name=":1" /> == X == * Xayr-[[sadaqa]]ni [[kasb]] qilib olgan odamga hech bir [[ish]] yoqmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Y == * Yasovuldan [[doʻst]] tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Yaxshilik]] va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Yuz marta hol-ahvol soʻragandan koʻra,<br />Bir tiyin [[hadya]] qil doʻst ekan nochor.<br />Yuzlab shirin soʻzdan yaxshiroq erur,<br />Bir marta [[yaxshilik]] aylasang bir bor.<br />Yordam qilish agar boʻlmasa dilda,<br />Tilingni tiyginu, soʻzlama zinhor.<br />Qup-quruq soʻz bilan aldasa har kim,<br />U odam emasdir, tulkidir ayyor!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> == Oʻ == * Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Oʻz [[nafs]]ini deb [[boylik]] qidirishdan qochish natijasi rohat, el molidan taʼma ipini uzish natijasi [[muhabbat]], oʻzgalar sirini bilib, aybini topaman deyishdan qoʻl yuvish natijasi yuksak [[xulq]]dir<ref name=":1" />. * Oʻzingda [[hasad]] hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi<ref name=":0" />. == Sh == * Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil [[podshoh]]ga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Ch == * Cheklanib qolmagin [[mansab]]ing bilan,<br />[[Bilim]] va [[fazilat]] izlasang agar.<br />Nokaslar qoʻlidan shakar yegandan,<br />Zolim shoh qoʻlidan sen ichgin zahar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] c91n0r66evk3o8d02den7v5izbfuqpz 0 4296 31325 21864 2026-07-01T04:41:34Z Bekipediya 2189 /* X */ 31325 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abu Lays Samarqandiy | Tasvir = Abu al-Layth al-Samarqandi.png | wikipedia = Abu Lays Samarqandiy }} '''Abu Lays Samarqandiy''' (toʻliq ismi '''Abu Lays Nasr ibn Muhammad ibn Ahmad ibn Ibrohim as-Samarqandiy''')(944-yil – 1003-yil) – Qonunshunos va ilohiyot olimi, Samarqand shayxulislomi boʻlgan. {{ABD}} == A == * Agar falonchining kiyimi kalta yoki uzun desangiz, bu [[gʻiybat]] boʻladi. Endi falonchining kiyimini zikr qilish [[gʻiybat]] boʻlsa-yu oʻzidan gapirsangiz, qanday boʻlarkin?<ref name=":0" /> * [[Alloh]]dan qoʻrqishning alomati yetti narsada ayon boʻladi: [[til]]ida – yaʼni, tilini [[yolgʻon]]dan, [[gʻiybat]]dan, ortiqcha [[soʻz]]lardan tiyadi, Allohning [[zikr]]i, [[Qurʼon]] tilovati, ilmiy muzokaralar bilan mashgʻul qiladi; qornida – yaʼni, faqat halol narsani va hojati miqdoricha yeydi; koʻzida – yaʼni, haromga boqmaydi, dunyoga ragʻbat nazari bilan emas, ibrat nazari ila qaraydi; qoʻlida – yaʼni, uni haromga choʻzmaydi, Alloh toatidagi ishlarga uzatadi; oyogʻida – yaʼni, Alloh [[gunoh]], degan ishlarga yurmaydi; [[qalb]]ida – yaʼni, undan birodariga [[dushman]]lik, [[gʻazab]], [[hasad]] kabi illatlarni chiqarib tashlaydi va musulmonlarga nisbatan [[mehr]]-[[shafqat]] uygʻotadi; toatda —yaʼni, toati Alloh yoʻlida xolis boʻladi, [[riyo]] va [[nifoq]]dan saqlanadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=44-45}}. * [[Alloh]]ga [[taqvo]] qilish hamma [[yaxshilik]]ni oʻz ichiga oluvchi koʻp maʼnoli kalimadir, uning maʼnosi – Alloh taologa itoat qilish, [[gunoh]] ishlardan qochish, Yaratganning zikrini doimo qilish, bergan [[neʼmat]]lariga [[shukr]] aytishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=40}}. * [[Alloh]] har bir [[qalb]]ga [[ilm]] gavharini solganki, bandasining qunt-[[matonat]]i, [[mehnat]]i davomida doimo sayqal topur<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. * Alloh taolo [[fahm]]-[[farosat]] bergani, [[gʻaflat]] uyqusidan uygʻotgani, bu dunyodan oʻtib, [[oxirat]]ini oʻylaydigan qilib qoʻygani naqadar yaxshidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}{{sfn|Tursun|2006|p=118}}. * [[Ayol]] kishiga eng haqqi koʻp kishi [[er]]dir, [[erkak]] kishiga eng haqqi koʻp kishi — [[ona]]sidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. == B == * Bilingki, banda yaxshilarning darajasiga aziyatlar va [[mashaqqat]]larga [[sabr]] qilish bilan erishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}. == D == * Dunyoda [[til]]ni saqlashlik oxiratdagi pushaymonlikdan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. == E == * Ey oʻgʻlim, [[Alloh]]ni zikr qilayotgan qavmni koʻrsang, ular bilan birga oʻtir. Chunki [[olim]] boʻlsang, [[ilm]]ingga foyda beradi, ilmsiz boʻlsang, senga ilm oʻrgatadilar. Kim olimning oldiga kelib, u bilan birga oʻtirsa, uning ilmini egallashga qodir boʻlmasa ham, unga yetti [[yaxshilik]] bordir{{sfn|Tursun|2006|pp=17-18}}. == F == * [[Farzand]]ingning tili kalimaga juftlangan kundan boshlab, uning [[ong]]iga quyidagi uch muborak jumlani quymogʻing farzdir: „Assalomu alaykum“, „Bismillahir rahmonir rahim“, „Allohu akbar“<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Fazilat]] ahlini haddidan oshirmasdan [[hurmat]] qilish mustahabdir. Biror kishini [[Boylik|boyligidan]] umid qilib, boy boʻlgani uchun hurmat qilish joiz emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=102}}. == G == * Gunohlarning [[zulm|zulmdan-da]] kattarogʻi yoʻqdir... Zolim qilgan zulmi uchun [[tavba]] qilsin, zulm bergan kishisidan [[kechirim]] soʻrab olsin. Agar qodir boʻlmasa, uning uchun [[istigʻfor]] aytsin, [[duo]] qilsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=112}}. == H == * [[Hasad]]dan zararliroq narsa yoʻq. U [[hasad]] qiluvchi kishiga beshta azobni olib keladi: [[gʻam]]i tugamaydi, [[musibat]] oladi-yu unga [[ajr]] kelmaydi, [[yomonlik]]ni olib keladi, [[Alloh|Alloh taolo]] unga [[gʻazab]] qiladi, uning uchun [[tavfiq]] eshiklari yopiladi. Bu beshta azob [[hasad]] qilingan kishiga emas, [[Hasad|hasadgoʻyning]] oʻziga yetadi<ref name=":0" />. * [[Hayo]] ikki xil boʻladi: siz bilan odamlar orasidagi hayo, [[Alloh]] bilan sizning orangizdagi hayo. Odamlar bilan sizning orangizdagi hayo qarash [[halol]] boʻlmagan narsalardan koʻzingizni toʻsishingizdir. Siz bilan Alloh oʻrtasidagi hayo Allohning [[neʼmat]]larini bilmogʻingiz va soʻngra Unga [[gunoh]] qilishdan uyalishingizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. == K == * [[Kibr]] kofirlarning va firʼavnlarning axloqidandir. [[Tavozeʼ]] esa paygʻambarlar va solihlarning axloqidandir. Chunki Alloh taolo kofirlarni kibr bilan sifatladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. * Kim [[olim]]ning oldiga kelib, u bilan birga oʻtirsa, uning [[ilm]]ini egallashga qodir boʻlmasa ham, unga yetti [[yaxshilik]] bordir<ref name=":0" />. == M == * [[Moʻmin]] kishi [[rashk]]chi boʻlishi kerak. Biror [[erkak]] va [[ayol]]ning fahsh ishlarini bilsa, hech rozi boʻlmasin. Agar qodir boʻlsa, qoʻli bilan qaytarsin, boʻlmasa, [[til]]i bilan. Hech boʻlmasa, [[qalb]]i bilan yomon koʻrsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == O == * [[Oqil]] kishi dunyodagi [[rizq]]iga rozi boʻladi va mol toʻplashga mashgʻul boʻlmaydi. [[Oxirat]] amallari bilan shugʻullanadi. Chunki oxirat qaror topish va [[neʼmat]]lar uyidir. Dunyo foniylik uyi, u [[xiyonat]]kor, [[fitna]]kordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=90}}. == P == * Parvardigor bizga nasiba qilib yaratgan neʼmatlar va roʻyolar (boyliklar) ichida doim qadr-qimmat qilishimiz lozim boʻlgan, eʼzozlashimiz shart boʻlgan oliy fazilat — [[doʻstlik]] va [[mehr]]-[[oqibat]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. == X == * [[Xotin]]ning er ustidagi haqqi beshtadir: ayol avrat boʻlgani uchun uning satrdan chiqishiga yoʻl qoʻymaslik, chunki bu – [[gunoh]] va [[erkak]]lik [[gʻurur]]ining toptalishidir; xotiniga [[tahorat]], [[namoz]], [[roʻza]] kabi zarur [[ilm]]larni oʻrgatish; uni haloldan ovqatlantirish, chunki, goʻsht haromdan oʻssa, olov bilan eriydi; unga [[zulm]] qilmaslik, chunki [[ayol]] er uchun omonatdir; agar xotin haddidan oshsa, bundan ham yomonroq holatga tushib qolmasligi uchun unga [[nasihat]] qilish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == Z == * [[Ziyofat]]dan maqsad — boyligini koʻz-koʻz qilish va maqtanish boʻlmasligi kerak. Faqatgina [[Muhammad|Paygʻambarimizning]] odatlarini qilish, moʻmin birodarlar orasida [[mehr]]-[[oqibat]]ni davom ettirish va ularning [[qalb]]iga surur berish boʻlmogʻi lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:944-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1003-yilda vafot etganlar]] aquwg3r2ccnrr7e6pduodrtbxwiyk9d 0 4302 31310 25134 2026-07-01T04:29:59Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31310 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muaz ibn Jabal | Tasvir = معاذ بن جبل.png | wikipedia = Muaz ibn Jabal }} '''Muoz ibn Jabal''' ({{Lang-ar|معاذ بن جبل}}; 603-yil, Yasrib – 639-yil, Ash-Shuna ash-Shamaliya, Iordaniya) – [[Muhammad paygʻambar]]ning sahobasi, faqih, qori va muhaddis. Jushama ibn al-Xazraj qabilasining Banu Adda ansorlaridan biri. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]] [[ilm]] bilan qavmlarni yuksaltirib, yetakchi qilib qoʻyadi. Ular odamlarni [[yaxshilik]]ka yetaklaydi, boshqalar ularning izidan yuradi, qilgan ishlari [[eʼtibor]]li boʻladi. Har bir quruq va hoʻl narsalar, hattoki dengizdagi baliqlar-u hasharotlar, barcha hayvonlar, osmon va undagi yulduzlar ularning haqqiga istigʻfor aytadi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=13}}. <!-- D --> * [[Dunyo (islom)|Dunyodagi]] ulushing seni albatta qidirib topadi. Sen undan koʻra [[oxirat]]dagi ulushingga muhtojroqsan. Binobarin, sen oxiratdagi ulushingni tanla!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=81}} <!-- I --> * [[Ilm]] tanholikda hamroh, xilvatda [[doʻst]], toʻgʻri yoʻl koʻrsatuvchi [[dalil]], xursandlig-u xafalik paytda koʻmakchi, doʻstlar oldida vazir, begonalar oldida yaqin doʻst va [[jannat]] yoʻlining minorasidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. * [[Ilm]] oʻrganinglar, zero uni oʻrganish – [[Alloh]]dan qoʻrqish, uni talab qilish – [[ibodat]], muzokarasi – tasbeh, uni izlash – [[jihod]], bilmaganga oʻrgatish – [[sadaqa]], uni oʻz ahliga bildirish – Allohga qurbatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=17}}. <!-- J --> * [[Jannat]] ahli dunyoda Allohni [[zikr]] qilmay oʻtkazgan bir soatiga shu qadar achinadilarki, boshqa biron narsaga shunchalik afsuslanishlarini tasavvur qilib ham boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. <!-- N --> * [[Namoz]]ingni [[hayot]] bilan vidolashayotgan kishi kabi oʻqi! Yana bir bor oʻqiy olishingni oʻylama. Shuni bilginki, [[moʻmin]] kishi biri bajarilgan va biri ortda qolgan ikki [[yaxshilik]] oʻrtasida oʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=36-37}}. <!-- O --> * Odam farzandi uchun [[Alloh]] [[zikr]]idan boshqa Uning azobidan najot beruvchi amal yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=45}}. * Ochlik va [[qiyinchilik]] [[fitna]]si bilan [[imtihon]] qilindingiz, [[sabr]] etdingiz. Moʻl-koʻlchilik [[fitna]]si bilan ham sinalasizlar. Men sizlarning [[ayol]]lar fitnasiga uchrashingizdan koʻproq xavotirdaman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. <!-- R --> * [[Rizq]]ing uchun [[harakat]] qil, ammo rizq topaman, deb toʻgʻrilikdan ayrilma va [[musulmon]] holda oʻlishga intil. Mazlumning badduosidan saqlan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=92}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Sahobalar]] [[Turkum:Faqihlar]] [[Turkum:Qorilar]] [[Turkum:Muhaddislar]] k1kf64arvnr4zpdzrn4wro5bf1uw63a 0 4414 31313 31252 2026-07-01T04:32:04Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31313 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Qobus | wikipedia = Qobus }} '''Qobus''' (<nowiki>XI</nowiki> asrda yashagan) – fors-tojik shoiri. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=176}}. * Azob chekishni istamasang, [[Hasad|hasadgoʻy]] boʻlma<ref name=":0" />. <!-- B --> * Bilgilki, [[ahmoq]]larga yaxshi javob – [[sukut]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. * Biror-bir kimsaga [[yaxshilik]] qilsang, shu bilki, sening saxovatingdan u behad shod boʻlgani kabi, senga ham shunchalik zavq nasib etadi{{sfn|Voronsov|1989|p=43}}. <!-- D --> * [[Dushman]]laring bilan apoq-chapoq boʻlgan [[doʻst]]ingdan qoʻlingni yuvib, qoʻltigʻingga ur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- J --> * Johilni [[johillik]]dan asrashdan koʻra, borki narsalarning barini johillikdan asrash osonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- N --> * [[Nafrat]]imizga uchragan kimsalarning yordamiga muhtoj boʻlish ogʻir musibatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * [[Nodon]] doʻst — [[doʻst]] boʻlaturib shunday kunlarni boshingga soladiki, bu yuzta dono [[dushman]]ingning ham qoʻlidan kelmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=164}}. <!-- O --> * Odam [[doʻst]]siz qolgandan koʻra [[aka]]-[[uka]]siz qolgani afzal<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Odamlarga [[zarar]]i ham, [[foyda]]si ham tegmaydigan kishidan faqirroq odam yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. <!-- Q --> * Qadahboz doʻstlaringni [[doʻst]] dema, chunki ular senga emas, qadahingga doʻst<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * [[Qoʻrquv]] bilmayin desang, [[yovuzlik]] qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. <!-- S --> * [[Sevgi]]siz odam – odam emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. <!-- Y --> * Yangi [[doʻst]] orttirsang, eskisidan yuzingni burma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Yaxshi soʻzla, ammo [[mahmadona]] boʻlma! [[Ezmalik]] kaltabinlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Yaxshi [[xotin]] — jon malhami<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. * Yetti boshli ajdardan emas, [[tilyogʻlama]] odamdan qoʻrq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * [[Yolgʻon]]ligi avvaldan maʼlum gapni [[haqiqat]] deyishdan ham ortiq [[hayo]]sizlik yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. <!-- Oʻ --> * Oʻzgalar oldida berilgan [[nasihat]] taʼnadek botadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. * Oʻzini bilimdon deydigan [[nodon]]dan qoch<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. <!-- Gʻ --> * [[Gʻazab]]langaningda [[gʻazab]]ingni bosishni oʻzingga [[majburiyat]] bil<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] myhj4d3y3gmld4rqr1y8m4a3v2kdjke 0 4559 31324 31278 2026-07-01T04:40:35Z Bekipediya 2189 /* A */ 31324 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Ayol | Tasvir = Woman_Montage_(1).jpg | Izoh = | Vikipediya = Ayol | Vikilugʻat = Ayol | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Ayol''' – balogʻatga yetgan xotin-qiz jinsidagi inson, odam bolasini dunyoga keltiruvchi ikki jinsdan biri (umuman erkakka qarama-qarshi jinsdagi shaxs, xotin). {{ABD}} == A == {{Q|[[Aql]]li ayol erining kamchiliklariga bir koʻzini yopar va ikkinchi koʻzi bilan unga qarab yashar|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Ayol bilan tanishi uchun bir necha daqiqa yetarli, uni yaxshi bilish uchun esa yillar kerak{{sfn|Malik|2019|p=105}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Ayol, bil, lutf-u himmatga sazovor,<br />Goʻdakdek mehr-u shafaqatga sazovor{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|Ayol kishiga eng haqqi koʻp kishi [[er]]dir, [[erkak]] kishiga eng haqqi koʻp kishi — [[ona]]sidir{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Ayol koʻp narsani talab qilmaydi: faqat uning eri har qanday ayol oldida [[kuch]]li boʻlsa-da, oʻz ayolining oldida zaif boʻlishi kerak<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Arab hikmati]]}} {{q|Iqtibos=Ayol zoti shunday mavjudotki, uni qanchalik oʻrganmang, butkul yangicha koʻrinish olaveradi<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh="[[Anna Karenina]]" asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayollar inson faoliyatidagi asosiy toʻsiqdir<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayolni sevish qiyin. Sevgiga hech qanday toʻsqinliksiz, qulay tarzda erishishning faqat bitta yoʻli bor — bu nikoh<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{q|Iqtibos=Ayollar har tarafga aylanadigan vintlardir<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == B == {{Q|Badxulq va bemaʼni erga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}.|[[Olimat ul-Banot]]}} == H == {{Q|Har kim uch narsani sevsa, [[shayton]] uni tez yoʻldan ozdirar: yaxshi yemoqni, yaxshi kiymoqni, ayollar bilan oʻltirmoqni{{sfn|Tursun|2006|p=43}}.|[[Uvays Qaraniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] [[Turkum:Ayollar]] k2p1pip916j9wwt3qtaorfsvbn6waie 0 4563 31308 31307 2026-07-01T04:04:54Z Bekipediya 2189 31308 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Durbek | wikipedia = Durbek }} '''Durbek''' (XIV asr oxiri – Balx – XV asr boshi) – Temuriylar davri oʻzbek shoiri. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- G --> * Gul tilagan xor jafosin chekar,<br>Kimki asal olsa, arisi tegar<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. <!-- I --> * [[Ishq]]ki jon mulkida sulton erur,<br />Shoh-u gado anga chu yakson erur<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * Ishq oʻti har yerdaki ursa alam,<br>Bilki qilur jumla vujudni adam.<br>Ishq jon mulkida sulton erur,<br>Shoh-u gado anga chu yakson erur. <!-- K --> * Kimgakim bor [[himmat]] ila [[eʼtiqod]],<br>[[Oqibat]] ul amr topar ul murod. <!-- O --> * Oqibatulamr boʻlur haq zuhur,<br>[[Mehnat]] utub boʻlgusi fasli surur. <!-- S --> * [[Sabr]] bila banda topar komi dil,<br>Komi dil istar esang, sen [[sabr]] qil. * [[Sabr]] bila topqasen oxir murod,<br>[[Gʻam]] yegan odam boʻlur, albatta shod. <!-- Ch --> * Charxi falak necha menga qilsa jabr,<br>Men qilayin ushbu balo ichra [[sabr]]. == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] ra8brv5fc71rdstfmyilr1uprcqcwag 31309 31308 2026-07-01T04:05:25Z Bekipediya 2189 /* Manbalar */ 31309 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Durbek | wikipedia = Durbek }} '''Durbek''' (XIV asr oxiri – Balx – XV asr boshi) – Temuriylar davri oʻzbek shoiri. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- G --> * Gul tilagan xor jafosin chekar,<br>Kimki asal olsa, arisi tegar<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. <!-- I --> * [[Ishq]]ki jon mulkida sulton erur,<br />Shoh-u gado anga chu yakson erur<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * Ishq oʻti har yerdaki ursa alam,<br>Bilki qilur jumla vujudni adam.<br>Ishq jon mulkida sulton erur,<br>Shoh-u gado anga chu yakson erur. <!-- K --> * Kimgakim bor [[himmat]] ila [[eʼtiqod]],<br>[[Oqibat]] ul amr topar ul murod. <!-- O --> * Oqibatulamr boʻlur haq zuhur,<br>[[Mehnat]] utub boʻlgusi fasli surur. <!-- S --> * [[Sabr]] bila banda topar komi dil,<br>Komi dil istar esang, sen [[sabr]] qil. * [[Sabr]] bila topqasen oxir murod,<br>[[Gʻam]] yegan odam boʻlur, albatta shod. <!-- Ch --> * Charxi falak necha menga qilsa jabr,<br>Men qilayin ushbu balo ichra [[sabr]]. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 229856dd9z3lqpldnjpbec9t2is20sn 0 4579 31321 21465 2026-07-01T04:37:32Z Bekipediya 2189 /* O */ 31321 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Odob|wikipedia=Odob|wiktionary=odob}} '''Odob''' (arabcha — „adab“ soʻzining koʻpligi) yoki '''adab''' — jamiyatda eʼtirof etilgan xulq normasi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Adab]] — irfon ilmi ichradur shamʼ{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Anbar otin]]}} {{Q|Adab kichik yoshdagilarni ulugʻlar [[duo]]siga sazovor etadi va u bu [[barakot]]dan umrbod bahramand boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Adabli boʻlinglar, chunki u muhtoj paytingizda mol boʻladi, istigʻno vaqtingizda husn-jamol{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abdulmalik ibn Marvon]]}} {{Q|Adabli boʻlmoq faqirlarga yoʻlanmakdir. Adabli boʻlmoq dunyodorlarga ziynat va oroyish bagʻishlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abu Usmon Jaririy]]}} {{Q|[[Aql]] bilan odob, jism bilan jon.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|[[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, odobday meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|[[Aql]]i koʻp boʻlib, oʻzi odobsiz boʻlgan kishi [[ov]]ga qurolsiz chiqqan kishiga oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Aqlli kishi odob qoidalarini mukammal oʻrganishga intiladi. Aqlsiz kishi esa odobga amal qilmaslikka intiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} *{{Q|Azizim, lof urma nasl-u [[nasab]]dan,<br>[[Nasab]]dan kechgilu, lof ur adabdan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}}} == B == {{Q|Bir kecha mehrobda oʻtirgan joyimda oyoqlarimni choʻzdim. Shunda nomaʼlum tovush qulogʻimga shivirladi: „Podshohlar bilan hamsuhbat odam husni odobli boʻlmogʻi zarur“{{sfn|Tursun|2006|p=56}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} == E == {{Q|Elga sharaf kelmadi johu nasab,<br />Lek sharaf keldi [[Hayo|hayo-u]] adab{{sfn|Tursun|2006|p=161}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == I == {{Q|[[Ilm]] va odob tagi yoʻq xazina. Kimki unga ega boʻlsa, qadr-u [[qiymat]]i biland boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}}} == K == * {{Q|Kitob odob-[[axloq]]ning koni, [[bilim]]ning esa bulogʻidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} * {{Q|Kishida odob boʻlsa, [[ilm]] ham boʻlishi lozim. Odob [[aql]]ga bogʻliq narsa. [[Aql]] ustiga odob ham qoʻshilsa nur ustiga aʼlo nur boʻladi. Ulugʻlik [[aql|aql-u]] odob bilan vujudga keladi. [[Aql]]ning qadri odob bilan, [[boylik]] qadri saxovat bilan, quvvat qadri bahodirlik bilan oshadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Ming xil odobni [[ishq]]dan oʻqir jon,<br />Ularni [[maktab]]dan topolmas inson{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == O == {{Q|Odob ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Odob — [[faqir]]larga suyanchiq, [[boy]]lar uchun ziynatdir{{sfn|Tursun|2006|p=95}}.|[[Abu Usmon Hiriy]]}} {{Q|Odobli odam tabibga oʻxshaydi, u bilan suhbatlashish koʻngildagi gʻamni quvadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=3}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Odobning boshi — [[til]]{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Odobsizlik ota-ona uyini xarob qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Ota-ona]]si oʻlgan odamni emas, odob-[[axloq]]i boʻlmagan odamni [[yetim]] de{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == S == {{Q|Sababsiz [[kulgi]] — beodoblik belgisi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}}} == Sh == {{Q|Sharaf nasl-u [[nasab]] bilan emas, fazl-u [[adab]] bilan topiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf||ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 9zams43d5bqpifd5xkwiu0sukuwkmth 31322 31321 2026-07-01T04:38:04Z Bekipediya 2189 31322 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Odob|wikipedia=Odob|wiktionary=odob}} '''Odob''' (arabcha — „adab“ soʻzining koʻpligi) yoki '''adab''' — jamiyatda eʼtirof etilgan xulq normasi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Adab]] — irfon ilmi ichradur shamʼ{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Anbar otin]]}} {{Q|Adab kichik yoshdagilarni ulugʻlar [[duo]]siga sazovor etadi va u bu [[barakot]]dan umrbod bahramand boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Adabli boʻlinglar, chunki u muhtoj paytingizda mol boʻladi, istigʻno vaqtingizda husn-jamol{{sfn|Tursun|2006|p=134}}.|[[Abdulmalik ibn Marvon]]}} {{Q|Adabli boʻlmoq faqirlarga yoʻlanmakdir. Adabli boʻlmoq dunyodorlarga ziynat va oroyish bagʻishlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=132}}.|[[Abu Usmon Jaririy]]}} {{Q|[[Aql]] bilan odob, jism bilan jon.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}}} {{Q|[[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, odobday meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|[[Aql]]i koʻp boʻlib, oʻzi odobsiz boʻlgan kishi [[ov]]ga qurolsiz chiqqan kishiga oʻxshaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=62}}}} {{Q|Aqlli kishi odob qoidalarini mukammal oʻrganishga intiladi. Aqlsiz kishi esa odobga amal qilmaslikka intiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=60}}}} {{Q|Azizim, lof urma nasl-u [[nasab]]dan,<br>[[Nasab]]dan kechgilu, lof ur adabdan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=33}}}} == B == {{Q|Bir kecha mehrobda oʻtirgan joyimda oyoqlarimni choʻzdim. Shunda nomaʼlum tovush qulogʻimga shivirladi: „Podshohlar bilan hamsuhbat odam husni odobli boʻlmogʻi zarur“{{sfn|Tursun|2006|p=56}}.|[[Abu Yazid Bastomiy]]}} == E == {{Q|Elga sharaf kelmadi johu nasab,<br />Lek sharaf keldi [[Hayo|hayo-u]] adab{{sfn|Tursun|2006|p=161}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == I == {{Q|[[Ilm]] va odob tagi yoʻq xazina. Kimki unga ega boʻlsa, qadr-u [[qiymat]]i biland boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=16}}}} == K == {{Q|Kitob odob-[[axloq]]ning koni, [[bilim]]ning esa bulogʻidir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=19}}}} {{Q|Kishida odob boʻlsa, [[ilm]] ham boʻlishi lozim. Odob [[aql]]ga bogʻliq narsa. [[Aql]] ustiga odob ham qoʻshilsa nur ustiga aʼlo nur boʻladi. Ulugʻlik [[aql|aql-u]] odob bilan vujudga keladi. [[Aql]]ning qadri odob bilan, [[boylik]] qadri saxovat bilan, quvvat qadri bahodirlik bilan oshadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Ming xil odobni [[ishq]]dan oʻqir jon,<br />Ularni [[maktab]]dan topolmas inson{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} == O == {{Q|Odob ahli bilan hamsuhbat boʻlish — gullar hidini ufurayotgan tong nasimidan ham shirin{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=2}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Odob — [[faqir]]larga suyanchiq, [[boy]]lar uchun ziynatdir{{sfn|Tursun|2006|p=95}}.|[[Abu Usmon Hiriy]]}} {{Q|Odobli odam tabibga oʻxshaydi, u bilan suhbatlashish koʻngildagi gʻamni quvadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=3}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Odobning boshi — [[til]]{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Odobsizlik ota-ona uyini xarob qiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Ota-ona]]si oʻlgan odamni emas, odob-[[axloq]]i boʻlmagan odamni [[yetim]] de{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == S == {{Q|Sababsiz [[kulgi]] — beodoblik belgisi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}}} == Sh == {{Q|Sharaf nasl-u [[nasab]] bilan emas, fazl-u [[adab]] bilan topiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=129}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} {{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf||ref=Mashriqzamin hikmat boʻstoni}} {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] 5rtan2a5iudnnecryfwvptl0gj71o3l 0 4885 31319 31268 2026-07-01T04:36:06Z Bekipediya 2189 /* H */ 31319 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Sevgi|Tasvir=A heart for booklovers and readers (30640642260).jpg|wikipedia=Sevgi|wiktionary=sevgi}} '''Sevgi''' yoki '''muhabbat''' ({{lang-ar|مُحَبَّة}} — sevgi, ishq; bogʻlanish) — biror shaxsga yoki kishilar guruhiga, gʻoyaga yoki amaliy faoliyatga nisbatan intim va kuchli tuygʻu. [[Nafrat]]ning aksi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar sevsang, muhabbatingga arziydiganni sev{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Qobus]]}} == B == {{Q|Biror narsaga ortiqcha muhabbat qoʻyish koʻzni koʻr, quloqni kar qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=85}}}} == H == {{Q|Har bir mavjudot muhabbatga muhtojdir, sevishga qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Hurmat sevgi boʻlishi kerak boʻlgan boʻshliqni bekitish uchun ixtiro qilingan<ref name="Anna Karenina">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/lev-tolstoyning-anna-karenina-romanidan-iqtiboslar/|title=Lev Tolstoyning „Anna Karenina“ romanidan iqtiboslar|date=04.02.2025|publisher=jadid.uz|accessdate=2025-yil 13-fevral}}</ref>.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} == I == {{Q|Ishqsiz kamol boʻlmas ushbu olamda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=89}}.|[[Pahlavon Mahmud]]}} == K == {{Q|Kim hech kimni sevmasa, menimcha, uni ham hech kim sevmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=38}}.|[[Demokrit]]}} == M == {{Q|Menimcha, inson to tirik ekan, u sevadi, agar u odamlarni sevmasa, uning nima keragi bor!{{sfn|Voronsov|1989|p=41}}|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Muhabbat [[maslahat]]siz paydo boʻladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=84}}}} == Q == {{Q|Qoʻrqoq sevgi izhor qilolmaydi, bu mard kishining ishi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Maxatma Gandi]]}} == S == {{Q|Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Sevgining koʻzi koʻr.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=87}}}} {{Q|Sevgi nimaligini bilish uchun xato qilishingiz, soʻngra uni tuzatishingiz lozim<ref name="Anna Karenina" />.|Izoh=„[[Anna Karenina]]“ asaridan|Muallif=[[Lev Tolstoy]]}} {{Q|Sevgisiz odam — odam emas{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Sevgi — xudbin istaklarni yoʻq qilmoq, manmanlikni yoqmoq va ishoratlar dengizida nafsni boʻgʻmoqdir{{sfn|Tursun|2006|p=51}}.|[[Ibrohim Havvos]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 8g2xcdptghga0w0ep6ikqa8qwut2ryc 0 4931 31323 31304 2026-07-01T04:39:39Z Bekipediya 2189 /* A */ 31323 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Arablar|wikipedia=Arablar|Tasvir=Arab_infobox.jpg}} '''Arablar''', al-arab — Gʻarbiy Osiyo va Shimoliy Afrikadagi arab mamlakatlarida yashovchi xalqlar guruhi. {{ABD}} == A == * Agar [[faqirlik]] eshikdan kirib kelsa, [[muhabbat]] derazadan chiqib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Ayol]] koʻp narsani talab qilmaydi: faqat uning [[er]]i har qanday ayol oldida kuchli boʻlsa-da, oʻz ayolining oldida zaif boʻlishi kerak{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. == O == * Obidning [[ibodat]]i [[nafs]]ini, odilning [[adolat]]i olamni isloh etar{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. == U == * Uylanishdan oldin koʻzlaringni och, uylanganingdan soʻng birini yum{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. == X == * Xushchaqchaq xunuk — zerikarli goʻzaldan yaxshiroq<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Maqollar]] qczn3k5e71agsx4azh9mrhhgj27z0fg 0 5000 31314 31303 2026-07-01T04:32:42Z Bekipediya 2189 /* Y */ 31314 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] 9exo39tutkcxz5pzstzvoi9ock2synt 31315 31314 2026-07-01T04:33:00Z Bekipediya 2189 /* D */ 31315 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] obrga9z9omevnl49vdnphcwv8qs1thb 31317 31315 2026-07-01T04:34:35Z Bekipediya 2189 /* Y */ 31317 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] l4e94qt45w9t3zlfhuv0g1og2u0l0pk 31326 31317 2026-07-01T04:42:19Z Bekipediya 2189 /* X */ 31326 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning er ustidagi haqqi beshtadir: ayol avrat boʻlgani uchun uning satrdan chiqishiga yoʻl qoʻymaslik, chunki bu – [[gunoh]] va [[erkak]]lik [[gʻurur]]ining toptalishidir; xotiniga [[tahorat]], [[namoz]], [[roʻza]] kabi zarur [[ilm]]larni oʻrgatish; uni haloldan ovqatlantirish, chunki, goʻsht haromdan oʻssa, olov bilan eriydi; unga [[zulm]] qilmaslik, chunki [[ayol]] er uchun omonatdir; agar xotin haddidan oshsa, bundan ham yomonroq holatga tushib qolmasligi uchun unga [[nasihat]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] dwhf54y6d0xxwvzxmgffmfnh5svr753 31330 31326 2026-07-01T04:44:31Z Bekipediya 2189 /* K */ 31330 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Kishi ahli ayoliga ishlatish uchun [[qarz]] soʻrab, keyin uni uzishga harakat qilsa-yu shu qarz bilan vafot etib qolsa, Alloh taolo uning daʼvogarlarini rozi qiladi{{sfn|Tursun|2006|pp=180-181}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning er ustidagi haqqi beshtadir: ayol avrat boʻlgani uchun uning satrdan chiqishiga yoʻl qoʻymaslik, chunki bu – [[gunoh]] va [[erkak]]lik [[gʻurur]]ining toptalishidir; xotiniga [[tahorat]], [[namoz]], [[roʻza]] kabi zarur [[ilm]]larni oʻrgatish; uni haloldan ovqatlantirish, chunki, goʻsht haromdan oʻssa, olov bilan eriydi; unga [[zulm]] qilmaslik, chunki [[ayol]] er uchun omonatdir; agar xotin haddidan oshsa, bundan ham yomonroq holatga tushib qolmasligi uchun unga [[nasihat]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] q3a8n4b6hhd31xwz0hokwdwa55341zo 0 11672 31327 2026-07-01T04:43:22Z Bekipediya 2189 [[Xotin]]ga yoʻnaltirildi 31327 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Xotin]] n5pbm0fdyxa279s966jk4m772o6tosa