Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3017 31334 31312 2026-07-02T08:06:51Z Bekipediya 2189 /* J */ 31334 wikitext text/x-wiki {{manbasiz}} {{Qartacha|Sarlavha=Ona|Tasvir=Lange-MigrantMother02.jpg|wikipedia=Ona|wiktionary=ona}} '''Ona''' bolani tuqqan, ulgʻaytirgan va/yoki bola oʻstirish uchun lozim tuxumdon ajratgan ayoldir. Onaning ijtimoiy, madaniy va diniy taʼriflari va rollari murakkabligi va farqlanishi tufayli bu atamaga universal taʼrif berish qiyin. Onaning erkak ekvivalenti [[ota]]dir. {{ABD}} == F == {{Q|Farzandini yoʻqotgan ona uchun har kuni birinchi kun, bu azob eski emas.|[[Victor Hugo]]}} == H == {{Q|Hammadan balanddir ona mansabi{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == J == {{Q|[[Jannat]] onalar oyoqlari ostidadir.|[[Muhammad|Muhammad ibn Abdulloh]]}} == K == {{Q|Kim [[ota]]sini va onasini laʼnatlasa, uning oʻzi ham [[laʼnat]]langandir{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Hishom ibn Urva]]}} == O == {{Q|Ona haqqiga [[diqqat]]li boʻl, uni boshingga koʻtar. Zero, onalar toʻlgʻoq [[mashaqqat]]ini chekishni boʻyinlariga olmaganlarida chaqaloqlar dunyoga kelish uchun yoʻl topolmas edilar{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Jaloliddin Rumiy]]}} {{Q|Ona kabi inson, Bagʻdod kabi diyor boʻlmas.|[[Turk maqoli]]}} {{Q|Onangdan bosh tovlama, oshmasin dardi,<br />Sharaf toji erur oyogʻin gardi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Abdurahmon Jomiy]]}} == R == {{Q|Ravza bogʻin visolin istar esang, boʻl [[ona]]ning oyogʻi tufrogʻi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik onangdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == X == {{Q|Xotinlar zaifdir, ammo onalar quvvatlidir.|[[Victor Hugo]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ona ming oʻqituvchiga arziydi.|Johann Herder}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Oila]] p94g5uq0ynug8rt5l8o29ifj57p2lmc 0 3978 31337 31206 2026-07-02T08:09:36Z Bekipediya 2189 /* E */ 31337 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz | wikipedia = Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz }} '''Abu Ali Fuzayl ibn Iyoz''' (719-yil — 803-yil) – zohid, muhaddis va mutasavvif. {{ABD}} == A == * Agar [[Dunyo (islom)|dunyo]] halol boʻlsa ham va [[oxirat]]da hisob soʻralmasa ham, bordi-yu menga berilsaydi, siz najasotdan qanday jirkansangiz, men ham dunyodan shunday jirkanardim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * [[Alloh]]ning ismi [[zikr]] qilinadigan uy qorongʻi uydagilarga chiroq qanday nur bersa, osmon ahliga shunday yorugʻlik beradi. Allohning ismi zikr qilinmaydigan uy oʻz ahliga qorongʻilik qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=46}}. * [[Alloh]]ning roziligiga eng loyiq insonlar Alloh azza va jallani tanigan [[maʼrifat]] ahllaridir{{sfn|Tursun|2006|p=38}}. * [[Alloh]] [[taqvodor]] bandalariga doimo rizq-nasiba inʼom etgani uchun ularning [[rizq]]lari tuganmasdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Aqllilar bilan [[bahs]]lashib tortishmoq — aqlsizlar bilan birgalashib shirin [[taom]] yemakdan ming chandon yaxshiroq va foydaliroq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. == B == * [[Badbaxt]]ning nishonasi besh narsadir: koʻngli qattiq boʻlmoq, koʻzi yoshsiz boʻlmoq, besharm va behayo boʻlmoq, dunyoga moyil boʻlmoq, umidsiz boʻlmoq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Bir amalni odamlar uchun tark qilish — [[riyo]], odamlar uchun qilish esa — [[shirk]]dir. Lekin kimning ibodati yolgʻizlikda xushuʼliroq boʻlsa, mana shu joiz va mahbubdir{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. == D == * [[Dunyo]]da hech bir narsa yoʻqki, sendan ilgari uning egasi boʻlmagan boʻlsin. Yana hech bir narsa yoʻqki, sendan keyin egasi boʻlmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. * [[Dunyo]] hayotining masʼuliyatsiz, iflos va gʻayriaxloqiy yoʻrigʻiga kirish oson, lekin chiqish qiyin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] molining sarmoyasi havoyi [[nafs]]dir. Topgani esa [[jahannam]] otashidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. == E == * Erkaklarning kamoloti shuki, kim ota-onasiga yaxshilik qilsa, silai rahm rishtalarini bogʻlasa, ahli [[ayol]]i va [[farzand]]lari bilan ham [[xulq]]ini yaxshi qilsa, [[din]]ini saqlasa, molini haromdan isloh qilsa, uning ortigʻidan [[infoq]]-[[ehson]] bersa, [[til]]ini saqlasa, oʻz uyini lozim tutsa, yaʼni ishidan [[vaqt]]ida kelsa, oʻsha [[erkak]]larning komilidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. * Eshigingni yopasan, pardalaringni tushirasan, odamlardan uyalasan, ammo qalbingdagi [[Qurʼon]]dan, har bir maxfiy narsani bilguvchi ulugʻ Zotdan [[hayo]] qilmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. == F == * [[Fikr]]lamoq bir oynadir, senga yaxshi va yomon [[amal]]laringni koʻrsatadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == G == * [[Gunoh]]ni tark qilmasdan [[istigʻfor]] aytaverish yolgʻonchilarning [[tavba]]sidir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=43}}{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == H == * [[Haqiqat]]ga boʻyin eg, [[tanqid]]ni tan ol, eshitganingdan qatʼiy nazar haqiqatni qabul et{{sfn|Tursun|2006|p=113}}. == I == * Insonlar sababli bir [[amal]]ni tark qilish — [[riyo]]dir va insonlar sababli bir amalni bajarish — [[shirk]]dir. [[Alloh]] bu ikkitasidan saqlagani — haqiqiy [[ixlos]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. == K == * Kim [[Alloh]]dan [[qoʻrquv|qoʻrqsa]], unga hech kim zarar yetkaza olmaydi. Kim [[Alloh]]ni qoʻyib, boshqadan [[qoʻrquv|qoʻrqsa]], unga hech kim yordam bera olmaydi<ref name="hikmatlar" />. * Kim [[bidʼat]] sohibi bilan oʻtirar ekan, [[Alloh taolo]] uni [[hikmat]]dan nari qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * Kim birodariga tilida muhabbat va samimiyat izhor etib, amalda adovatda boʻlsa, Alloh uni laʼnatlab, qulogʻini kar, qalb koʻzini koʻr qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. * Kishilar orasida uch xiliga koʻproq achinaman: oldin [[xalq]]ining yoʻlboshchisi boʻlib, keyin xorlikka yuz tutgan kishiga, oldin [[boy]], keyin [[faqir]] boʻlgan kishiga, dunyo oʻyinchoq qilib oʻynagan [[olim]]ga<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. == N == * [[Nafs]]ining yomonligini qaytargan [[surur]]ini yoʻqotmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=94}}. == O == * [[Odam]]larga odamlarning yoqimlirogʻi odamlardan behojat boʻlgani va ulardan hech narsa soʻramaydiganidir. Odamlarga odamlarning yoqmaydigani ularga muhtoj boʻlganidir. [[Alloh]] uchun odamlarning suyumlirogʻi Allohga muhtoj boʻlgani va Undan soʻragani, Allohga odamlarning yomonrogʻi Undan behojat boʻlgani va hech narsa soʻramaganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=33}}{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. == Q == * Qarindosh-urugʻ va doʻstlarning xato-ayblarini [[kechirim|kechirish]] — muruvvat va oliyhimmatlilik belgisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == S == * Senga nima yetsa, [[Alloh]]ning [[taqdir]]idan deb bil, [[xalq]]ni [[malomat]] qilma. [[Til]]ingni saqla, xaloyiq undan salomat boʻlsin, shunda Allohning azobidan omonda boʻlasan. Rabbingning senga [[rizq]] beraman, degan vaʼdasini rost bil, shunda [[moʻmin]] boʻlasan. [[Oʻlim]]ga tayyor tur, shunda [[gʻofil]] holda oʻlmaysan. Qayerda boʻlsang ham, Allohning [[zikr]]ini koʻpaytir, shunda [[gunoh]]lardan saqlanasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=45}}. * Sening nazaringda [[gunoh]]lar kichraygani sari [[Alloh]] huzurida ulkanlashib boraveradi. Sening nazaringda kattalashgani sari esa, [[Alloh]] huzurida kichrayib boradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. == T == * Tunda tahajjud [[namoz]]iga turishga, kunduzi nafl [[roʻza]] tutishga qurbing yetmay qolsa, bili qoʻy, [[xato]]laring senga chang solib, [[muvaffaqiyat]]sizlikka yuz tutibsan!<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == Z == * Zamonning evrilishidan, [[doʻst]]larning bevafoligidan qilayotgan shikoyating [[gunoh]]laringning senga qoldirgan merosidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:719-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:803-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Muhaddislar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] jekqyhpgbo8y9e9zokjsomwv7pv10rh 0 4560 31332 31262 2026-07-02T08:05:39Z Bekipediya 2189 /* b */ 31332 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ota|wikipedia=Ota|wiktionary=ota}} '''Ota''' – [[farzand]]li, bola-chaqali er kishi (oʻz bolalariga nisbatan). Ayol ekvivalenti – [[ona]]. {{ABD}} == B == {{Q|Bolalar oʻz otalaridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == H == {{Q|Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz otasining hukmiga tobe boʻladi.|Barxurdor ibn Mahmud<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == O == {{Q|Otadan xato kelsa koʻrma [[xato]],<br />Savob bil, hattoki qilsa xato{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing otangdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] stjks4bl83l0t3r4qaxizn19rgreo7d 31333 31332 2026-07-02T08:06:23Z Bekipediya 2189 /* H */ 31333 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Ota|wikipedia=Ota|wiktionary=ota}} '''Ota''' – [[farzand]]li, bola-chaqali er kishi (oʻz bolalariga nisbatan). Ayol ekvivalenti – [[ona]]. {{ABD}} == B == {{Q|Bolalar oʻz otalaridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == H == {{Q|Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz otasining hukmiga tobe boʻladi.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == K == {{Q|Kim otasini va [[ona]]sini laʼnatlasa, uning oʻzi ham [[laʼnat]]langandir{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Hishom ibn Urva]]}} == O == {{Q|Otadan xato kelsa koʻrma [[xato]],<br />Savob bil, hattoki qilsa xato{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ahmad Yugnakiy]]}} == T == {{Q|Taniqlig-u sharafing otangdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] bo01bnki6bms0trw4vx5alsauejtkly 0 4562 31346 23892 2026-07-02T08:30:05Z Bekipediya 2189 31346 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nikoh|wikipedia=Nikoh|wiktionary=Nikoh|Tasvir=545A3769.jpg}} '''Nikoh''' ({{Lang-ar|نكاح}}; {{Talaffuz|nikah}}) – ikki jins vakillarining oʻzaro roziligi asosida tuzilgan ittifoq. Umumiy maʼnoda — '''oila qurish''' deyiladi. Erkaklar uchun biror qiz yoki ayolni oʻz nikohiga olish — '''uylanish''' deyiladi; ayollar uchun esa '''turmushga chiqish''', '''erga tegish''' deyiladi. {{ABD}} == E == {{Q|[[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}}} == U == {{Q|Uylanishdan oldin koʻzlaringni och, uylanganingdan soʻng birini yum|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Uylanish — inson huquqlarining yarimga tushishi va vazifalarining ikki marta ortishidir.|[[Arthur Schopenhauer]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>}} == Sh == {{Q|Shunday odamlar borki, [[muhabbat]] boʻstonini oralab, uylanishga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo [[gʻam]] uyida oʻzlari yakkayu tanho oʻtiradilar|[[Barxurdor ibn Mahmud]]<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} [[Turkum:Mavzular]] e98177548lk9gips5u274kwwcybuvnq 31347 31346 2026-07-02T08:31:37Z Bekipediya 2189 /* Sh */ 31347 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nikoh|wikipedia=Nikoh|wiktionary=Nikoh|Tasvir=545A3769.jpg}} '''Nikoh''' ({{Lang-ar|نكاح}}; {{Talaffuz|nikah}}) – ikki jins vakillarining oʻzaro roziligi asosida tuzilgan ittifoq. Umumiy maʼnoda — '''oila qurish''' deyiladi. Erkaklar uchun biror qiz yoki ayolni oʻz nikohiga olish — '''uylanish''' deyiladi; ayollar uchun esa '''turmushga chiqish''', '''erga tegish''' deyiladi. {{ABD}} == E == {{Q|[[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}}} == U == {{Q|Uylanishdan oldin koʻzlaringni och, uylanganingdan soʻng birini yum|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Uylanish — inson huquqlarining yarimga tushishi va vazifalarining ikki marta ortishidir.|[[Arthur Schopenhauer]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>}} == Sh == {{Q|Shunday odamlar borki, [[muhabbat]] boʻstonini oralab, uylanishga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo [[gʻam]] uyida oʻzlari yakkayu tanho oʻtiradilar|[[Barxurdor ibn Mahmud]]<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Shunday odamlar borki, muhabbat boʻstonini oralab, uylanishga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo gʻam uyida oʻzlari yakka-yu tanho oʻtiradilar. Baʼzi bir kaltabin va aqlsiz kishilar esa pul kam, deb yoki ayolni eplab boqish gʻamidan qoʻrqib zebo va baxtiyor ayollar visolidan yuz oʻgiradilar. Ammo maʼlumki, uylanish yoʻlida va uning sarf-u xarji yoʻlida, qancha narsa ishlatmasinlar, boʻlarning bari keyinchalik oʻz oʻrniga tushib ketadi. Ammo bu yoʻlni bosib oʻtishda quyidagilarga amal qilmoq kerak: shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan olijanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiyalangan va chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin! Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda boʻlishiga olib keladi{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} [[Turkum:Mavzular]] kye4dzza9wo1mmx2qq793p3f8ff9vsu 31348 31347 2026-07-02T08:32:12Z Bekipediya 2189 /* Sh */ 31348 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Nikoh|wikipedia=Nikoh|wiktionary=Nikoh|Tasvir=545A3769.jpg}} '''Nikoh''' ({{Lang-ar|نكاح}}; {{Talaffuz|nikah}}) – ikki jins vakillarining oʻzaro roziligi asosida tuzilgan ittifoq. Umumiy maʼnoda — '''oila qurish''' deyiladi. Erkaklar uchun biror qiz yoki ayolni oʻz nikohiga olish — '''uylanish''' deyiladi; ayollar uchun esa '''turmushga chiqish''', '''erga tegish''' deyiladi. {{ABD}} == E == {{Q|[[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak.|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}}} == U == {{Q|Uylanishdan oldin koʻzlaringni och, uylanganingdan soʻng birini yum|[[Arab hikmati]]<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} {{Q|Uylanish — inson huquqlarining yarimga tushishi va vazifalarining ikki marta ortishidir.|[[Arthur Schopenhauer]]<ref>{{Kitob manbasi|year=2021|author=Sema Marashli|title=Turmush oʻrtoʻgimning tengi yoʻq: hikoyalar|publisher=„Yangi asr avlodi“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=176|isbn=978-9943-20-809-4}}</ref>}} == Sh == {{Q|Shunday odamlar borki, [[muhabbat]] boʻstonini oralab, uylanishga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo [[gʻam]] uyida oʻzlari yakkayu tanho oʻtiradilar<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Barxurdor ibn Mahmud]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} [[Turkum:Mavzular]] 2lz3g5q9x4gtkn4b53bbgzkbnnuvzaj 0 4565 31331 20226 2026-07-02T08:05:19Z Bekipediya 2189 31331 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hishom ibn Urva | Tasvir = هشام بن عروة.png | wikipedia = Hishom ibn Urva }} '''Hishom ibn Urva''' ({{Lang-ar|هشام بن عروة}}; {{Circa|680-yil – 763-yil}}) – atoqli hadis roviyi. == Iqtiboslar == * Kim [[ota]]sini va [[ona]]sini laʼnatlasa, uning oʻzi ham [[laʼnat]]langandir<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Hadis olimlari]] s85401a0fvi6a8rnfwp58buaakjfnqc 31335 31331 2026-07-02T08:07:05Z Bekipediya 2189 added [[Category:680-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31335 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hishom ibn Urva | Tasvir = هشام بن عروة.png | wikipedia = Hishom ibn Urva }} '''Hishom ibn Urva''' ({{Lang-ar|هشام بن عروة}}; {{Circa|680-yil – 763-yil}}) – atoqli hadis roviyi. == Iqtiboslar == * Kim [[ota]]sini va [[ona]]sini laʼnatlasa, uning oʻzi ham [[laʼnat]]langandir<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Hadis olimlari]] [[Turkum:680-yilda tugʻilganlar]] dajcnm0sp52fbl2gyibzmh1d72fk7th 31336 31335 2026-07-02T08:07:14Z Bekipediya 2189 added [[Category:763-yilda vafot etganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31336 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hishom ibn Urva | Tasvir = هشام بن عروة.png | wikipedia = Hishom ibn Urva }} '''Hishom ibn Urva''' ({{Lang-ar|هشام بن عروة}}; {{Circa|680-yil – 763-yil}}) – atoqli hadis roviyi. == Iqtiboslar == * Kim [[ota]]sini va [[ona]]sini laʼnatlasa, uning oʻzi ham [[laʼnat]]langandir<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Hadis olimlari]] [[Turkum:680-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:763-yilda vafot etganlar]] 4mc4cncm1jqx29dq14mwxz8bdv7ogd2 0 4566 31339 20603 2026-07-02T08:11:55Z Bekipediya 2189 31339 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Faxriddin Roziy | Tasvir = تخطيط لاسم الإمام الرازي.png | wikipedia = Faxriddin Roziy }} '''Faxriddin Roziy''' ({{Lang-ar|فخر الدين الرازي}}; toʻliq ismi: '''Faxriddin Abu Abdulloh Muhammad ibn Umar ibn Husayn'''; 1149-yil, Ray – 1209-yil, Hirot) – mufassir, kalomshunos, faylasuf va voiz. {{ABD}} == Iqtiboslar == * Hojatini arz etib [[yordam]] soʻrab kelgan kishini [[Umid|noumid]] qaytarish, johil-nodon kishilar bilan [[suhbat]]dosh boʻlish, hech kimga [[manfaat]] yetkazmy, faqat mol-dunyo orttirish uchun [[umr]] oʻtkazish va oʻz [[oila]] aʼzolarining ahvoliga qaramay, ularni tanglikda qoldirish – badbaxtlik nishonasidir<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Mufassirlar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:Voizlar]] [[Turkum:1149-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1209-yilda vafot etganlar]] g7d40ac01kgejy9ltwrzq1lpj76t8m8 0 4575 31343 21189 2026-07-02T08:21:28Z Bekipediya 2189 /* F */ 31343 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Chaqimchilik|wikipedia=Chaqimchilik|wiktionary=chaqimchilik}} '''Chaqimchilik''' – chaqimchiga xos xatti-harakat va [[odat]]lar; gap tashuvchilik. {{ABD}} == F == {{Q|„Falon kishi sening haqingda bunday soʻzladi“, „Falonchi seni yomonladi“, deb [[soʻz]] yuritishga chaqimchilik, deyiladi. Chaqimchilikni [[insof]]li, odamgarchiligi bor kishi qabul qilmaydi. Chaqimchilar har xil boʻlmagʻur [[soʻz]]larni [[adovat]] va [[hasad]]lari tufayli soʻzlaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=187}}|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], chaqimchilik kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. [[Vafo]]dorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|[[Yolgʻonchilik]], [[ezmalik]], [[takabburlik]], chaqimchilik izzat-obroʻni barbod qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Ch == {{Q|Chaqimchi sehrgardan ham yomonroqdir. Chunki chaqimchining bir soatda qiladigan ishini sehrgar bir oyda ham qilolmaydi|Yahyo ibn Aqsam<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Chaqimchi shunday kishiki, biror yerda eshitgan gapini darhol boshqa odamga borib aytadi, natijada ikki odam orasida fitna tugʻdiradi. Pokdil kishi birovdan eshitgan gapni birovga aytmaydi. Jimlik va sukunat yoʻlini ixtiyor etadi. Agar unga birov gap tashib kelsa, bunday ish qilmaslikka daʼvat etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 10ziy4zxthvtze5ikjyir9pjferwecb 0 4578 31349 31265 2026-07-02T08:32:26Z Bekipediya 2189 /* Sh */ 31349 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Barxurdor ibn Mahmud | wikipedia = Barxurdor ibn Mahmud }} '''Barxurdor ibn Mahmud''' (toʻliq ismi: '''Barxurdor ibn Mahmud Turkman Farohiy'''; XVII-XVIII asrlar) – shoir, „Mahbub ul-qulub“ (Koʻngillarning sevgani) asari muallifi. {{ABD}} == A == * Agar bir dilni ogʻritsang, seni ham ogʻritar kimdir,<br>Ki bitta soʻzni tigʻi yuzta shamshirdan erur oʻtkir<ref name=":0" />. * Agar kishi ehtirom va [[eʼtibor]] gavharini qidiruvchilardan boʻlsa, gavhar kabi yashirin boʻlsin, toki uni izlovchilar [[orzu]] gʻavvosi bilan qoʻlga kiritsinlar. Agar, aksincha, [[eʼtibor]] tamgʻasini [[nafs]] itining boʻynidan olib, gadolar kabi, qoʻlini ochib, oʻtkinchilarga tamaʼ koʻzi bilan boqadigan boʻlsa, tegarmondek sargardon aylanib, qorin toʻydirish payida boʻlsa, yaxshisi [[obroʻ]] tilashni bir chekkaga yigishtirib, tilanchilik qilgani maʼqul<ref name=":0" />. * Agar odam [[ilm]] va [[hunar]] tahsili bilan ulugʻ kishilarning [[hunar]]ini oʻrgansa, vujud matosining qadri [[hayot]] doʻkonida aʼlo darajaga yetib, topish-tutishi ham koʻproq boʻladi<ref name=":0" />. * Agar odam uchun [[hunar]] daraxtining mevasiga [[ehtiyoj]] boʻlmasa ham, biroq bir kuni [[hunar]] uning [[hayot]]ini saqlab qolishda asosiy vosita boʻlib qolishi mumkin. Shuning uchun ham otalar oʻz farzandlarining isteʼdod uyini [[qobiliyat]] mulki bilan bezashga bor kuchlari bilan [[harakat]] qilsinlar<ref name=":0" />. * Agar [[ona]] yangi tugʻilgan bolaga sut berishda uzrli boʻlmasa, oʻzi sut bergani maʼqul. Chunki [[ona]]ning suti boshqalarning sutiga nisbatan hazmliroq boʻladi. Sut berganda ham har ikki koʻkrakdan sut berish lozim. Biri non oʻrnida boʻlsa, biri [[suv]] oʻrnida boʻladi. Agar ona sut berishda uzrli boʻlsa, doya qabul qilmoq kerak. Ammo xunuk, tentak va aybli doyalardan saqlanmoq kerak, yaʼni sut beruvchi doya har qanday [[nuqson]]lardan xoli boʻlsin. Chunki sut bolaga katta taʼsir koʻrsatadi. Bolani emizish muddati ikki yil boʻladi. Ammo yigirma bir oyni ham joiz topganlar. Bolani yetti yoshgacha erkin qoʻyiladi. Yetti yoshdan esa [[ilm]]u [[odob]] va oliy fanlarni oʻrganishga targʻib qilmoq lozim. Bolalarni yomon, [[bilim]]siz kishilar bilan hamsuhbat boʻlishlariga yoʻl qoʻymaslik darkor. Chunki ular nimani koʻrsalar va kimga ergashsalar, oʻsha narsalarga tezda koʻnikib qolishadi. Agar shu hol roʻy bersa, undan soʻng [[Luqmoni hakim|Luqmon]] va [[Aflotun]]ning mingta pandu-nasihati bilan ham ularning koʻnglidan oʻrgangan narsalarni chiqarib boʻlmaydi<ref name=":0" />. * Ahboblar bilan oʻzaro shafqatda boʻlish va [[Doʻstlik|doʻstlar]] bilan muvofiqlik va madoro yoʻlini tutish [[yaxshilik]]ni keltirib chiqaruvchi sababdir va bu bilan [[Doʻstlik|doʻstlar]] [[muhabbat]]i kundan-kunga ziyoda boʻladi va xusumat gʻubori [[dushman]]larning xotira oynasidan mahv boʻladi. Gʻofil kishi biror dilni jarohalash uchun qasd xanjarini koʻtarsa, omonlik jigari intiqomning anvoi oʻqiga nishon boʻladi. Har qanday noahil kishi xalal va [[nuqson]] tikanini yalangoyoq kishilarning oyogʻi ostiga tashlasa, iqbolining tarovatli oynasi chilparchin boʻladi<ref name=":0" />. * „Ahyo“ va „Kimyo“ kitoblarida farzand haqida quyidagi gaplar bitilgan: „Farzand [[ota]]-[[ona]] qoʻlidagi omonatdir, uning dili esa nafis gavharga oʻxshaydi. Gavharga har xil naqshlar solish mumkin boʻlgani kabi, bola diliga ham turli [[fikr]]lar naqshini solish mumkin. Bola toza yer kabidir, unga qanday urugʻ sepsang, oʻsha urugʻ unadi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] va muallim bu ishda oʻzaro hamkor boʻlib; uning diliga [[yaxshilik]] urugʻinigina sepmoqlari lozim“<ref name=":0" />. * [[Aql]]li kishi shunday kishiki, pokizalik va [[sadoqat]] anhorining suvi bilan egrilik va qingʻirlik olovini oʻchiradi. Chunki [[xato]] yoʻl tutuvchi va egri oʻylovchi kishilar kattakichikning [[eʼtibor]]idan va yoshu qarining nazaridan qoladi. Obroʻyining ogʻzi dillardagi [[muhabbat]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bebahra, labi esa [[maqsad]] hamda [[hayot]] shodligining zilol suviga tashna boʻladi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va fahm xonining sohibalari va [[axloq]] dastur-xonining lazzatshunoslari shunday aytadilarki, agar ikki rafiq xon yoki dasturxon ustida sherik boʻlsalar, odamiyat va insoniyat [[odob]]ining taqozosiga koʻra, ovqatga bir-birovidan avval qoʻl uzatishga shoshilmasligi va bir-biriga taklif va iltifot yuzasidan yoʻl tutsinlar. Monandi it va toʻngʻiz hamda boshqa hayvonlar kabi oʻzini ovqatga otmasliklari kerak. Kimki yosh jihatidan kichik boʻlsa, yoshi kattarogʻi ovqatga qoʻl uzatmaguncha [[sabr]] qilmogi lozimki, bu zarur [[axloq]] qoidalaridan hisoblanadi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va hushyorlik qabilasining sarkardasi, ravnaq va najot mayxonasining sof mayidan ichuvchisi shunday kishiki, [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] asali bilan umumxalqning rohat ogʻzini shirin qiladi<ref name=":0" />. * Arjumandlik bayrogʻini koʻtaruvchilar va sarbalandlik nogʻorasini chaluvchilar shunday kishilarki, ular [[xalq]]ning [[Tinchlik|tinchligini]] va osoyishtaligini oʻylaydilar va kecha-kunduz shu haqda [[fikr]] qiladilar, barcha kishilarni oʻz aka-ukalaridek koʻradilar, birovning dil shishasini [[gʻazab]] toshi bilan sindirmaydilar, [[adovat]] va jafo tikanini bechoralik sahrosida yurgan yalangoyoqlar oyogʻi ostiga tashlamaydilar<ref name=":0" />. * Asorat aylagay zeru-zabar [[tinchlik]] asosini,<br>Vale bechoralar ohi zulmni qilgusi barbod!<ref name=":0" /> * [[Axloq]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bahrador boʻlgan kishilar aytadilarki, chaqirmagan joyga qorin toʻydirish [[maqsad]]ida bormoq, shunday qudratli seldirki, bu sel [[obroʻ]] va izzat asosini va tomirini butunlay qoʻporib tashlaydi. Yoki u shunday bir shuʼladirki, uning zavol qiluvchi yashini izzat va [[hurmat]] xirmonini yondirib yuboradi<ref name=":0" />. == B == * Bechoralar [[nafrat]]idan emin boʻl,<br>Bir lahzada barbod qilur olamni!<ref name=":0" /> * Bilgilki, [[bilim]]li, [[hayo]]li va [[vijdon]]li [[oila]]da [[tarbiya]] topgan bokira qizlar hayo va iffat, [[mehr]] va [[muhabbat]] egalari boʻlib, ular bilan qurilgan [[hayot]] totli va tinch boʻladi<ref name=":0" />. == D == * Donishmandlar soʻzni javohirga, odamni esa konga tashbih qiladilar<ref name=":0" />. == E == * Ey aziz farzand, bilginki, kishi oʻz tiliga doimo [[ehtiyot]] boʻlmogʻi, har bir gapni oʻylab, soʻng gapirmogʻi lozim. Kishi qayerda boʻlmasin va qachon boʻlmasin [[til]]ini yomon soʻzdan asrasa, oʻylab, mulohaza bilan gapirsa, doimo foyda topadi. Aytilgan [[soʻz]] otilgan oʻq, uni qaytarib boʻlmaydi. Koʻp [[soʻz]]da koʻp [[xato]] boʻladi, deydilar. Koʻp kishi [[til]]i tufayli oʻzini balo domiga mubtalo qiladi. Siynaga qadalgan nayzani chiqarib olsa boʻladi, ammo dilga qadalgan [[soʻz]] zahrini chiqarib boʻlmaydi. [[Soʻz]]ni oʻylab gapirmoq va [[til]]ni yomon [[soʻz]]dan asramoq haqida hikoyatlar koʻpdir<ref name=":0" />. * Ey farzand, dunyoda omon boʻlay desang, sergap boʻlma, zarurat tugʻilsa gapir, boʻlmasa jimlikni ixtiyor qil. Eng yoqimli xislat va chiroyli [[sanʼat]] [[til]]ni saqlay bilishdir<ref name=":0" />. * Ey oʻgʻil, sen harvaqt gapirmoqchi boʻlsang, avvalo gapingni yaxshilab oʻyla, soʻng gapir. Zarurat paydo boʻlgandagina gapirishga odatlan. Boʻlmasa jim oʻtir! Koʻp oʻylab, oz soʻzlashda [[hikmat]] katta<ref name=":0" />. * Egri uchun [[davlat]] sari yoʻl yoʻqdir,<br>Egri oʻq ham borib tegmas nishonga!<ref name=":0" /> == F == * Farzand boʻlsa agar noahil, badkor,<br>Hosilsiz daraxtlar besamar, bebor!<ref name=":0" /> * Farzand erur [[davlat]] bogʻiga nihol,<br>Undan kulib boqar [[baxt]] ila iqbol.<br>Qoldirsa agar u yaxshi degan nom,<br>El ichra obroʻyi oshar batamom.<br>Farzand boʻlsa hamki xurshidi tobon,<br>Bezori boʻlsa u, yuz bur oʻsha on.<br>Odamlik yoʻlidan yursa gar uzoq,<br>[[Mehr]]u [[muhabbat]]ga loyiqmas mutloq.<br>[[Xato]] yoʻldan yurib, qilmay oriyat,<br>Avlod-ajdodingga keltirar uyat.<br>Noqobil farzanddan [[ota]] qalbi zor,<br>Undan begonalar yaxshidir zinhor!<ref name=":0" /> * Farzandlar [[ota]]-[[ona]]ga itoat etib, har bir fursatni ularning rizoligisiz oʻtkazmasliklari lozimdir. Har bir [[saodat]]li va aziz farzand ota-ona kayfiyatini rozilik belgisi bilan xandon qiladi, ota-ona xursandchiligini oʻziga keladigan [[yaxshilik]]ning debochasi deb biladi. Najot eshigining kaliti va [[saodat]] gulzorining nasimi [[ota]]-[[ona]] tufayli hosil boʻladi. Farzand oʻstirishdan muddao shulki, ular imkoni boricha [[ota]]-[[ona]] xizmatini qilsinlar va hech qachon ularga uyat va sharmandalik keltirmasinlarki, uyat va sharmandalik [[ota]]-[[ona]]ning farzandga boʻlgan [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] oynasini xiralashtiradi. Bunday yomon farzanddan begona yaxshiroq deb hisoblaydilar<ref name=":0" />. == H == * Hakimlar behunar kishini, „qanotsiz qush“ deb ataganlar. Yaʼni qushning parvozi uchun qanot boʻlishi shart. [[Hunar]] ham barcha ishlarda kishi uchun zarurdir. Qudratli podsholar va shon-shavkatli ulugʻ kishilar ham, mol-u [[neʼmat]]lari yer kurrasini qoplaydigan darajada koʻp boʻlsa ham, oʻz farzandlarini [[Kasb|kasb-u]] kamol va [[qobiliyat]]ga targʻib qiladilar. Demak, oddiy [[xalq]] [[hunar]] oʻrganishi oʻz farovonligining va maishatining asosiy sharti, deb bilishlari zarur<ref name=":0" />. * Haqiqatan ham, [[hunar]] mehribon [[Doʻstlik|doʻst]], shafqatli yer va fayz yetkazuvchi bir chopogʻon otdirki, u oʻz chavandozini tezgina rohat va [[eʼtibor]] manziliga yetkizadi va shunday himoyachidirki, oʻz sohibini tamaʼ olovidan qutqarib, omonda saqlaydi<ref name=":0" />. * Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Har bir aql egasi [[sharm-u hayo]] yoʻlida mustahkam turishni oʻz hayoti ravnaqining sababi qilib olsa, zamonaning kattakichigi uning huzuriga va [[suhbat]]iga xaridor boʻladilar, odamlarning [[muhabbat]]i unga nisbatan kundan-kunga oshaveradi, [[hurmat]] niholi esa doʻstlar bahorining [[tarbiya]]si bilan maqbullik bogʻida nashʼu namo topaveradi. Ehtirom bogʻining gullari hamisha koʻz shamolining zararidan tanazzulga yuz tutmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=163}}. * Har kim xiyonat va egrilik urugʻini hayo dalasiga eksa, undan omonlik hosili chiqmasligi muqarrardir<ref name=":0" />. * Hayo sohiblari izzatda boʻlgay doimo xurram,<br>Hayosiz boʻlsa har kim kuni qolgay nadomatga!<ref name=":0" /> * [[Hikmat]] arboblarining aytishlaricha, kishining vujud guli [[odob]] rangi va hididan xoli boʻlsa, u kishi odamlar nazarida tikandek xor-u beqadr boʻladi, [[xalq]] koʻngli u bilan [[suhbat]]lashishdan qoladi hamda begona-oshnolar undan yuz oʻgiradilar. Uning ahvoli sahifasiga [[nafrat]] qalami bilan uzoqlik va begonalik belgisini qoʻyadilar. Shuning uchun besharm va [[odob]]siz kishilar davronning dakkisi va tanbihidan oʻzlarining [[ozodlik]] qanotlarini singan holda koʻradilar va ularning [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]]i hech kimning diliga hech qachon oʻtirmaydi<ref name=":0" />. * Hirs va tamaʼ — dunyoga boʻlgan [[muhabbat]] va [[Nafs|nafs-u]] [[niyat]]ning mahsuli hamda egrilik va xiyonatning mulozimi<ref name=":0" />. * [[Hunar]] bilan [[hayot]] nahlin egallaganlarga,<br>[[Saodat]] xazinasi kaliti muyassardir<ref name=":0" />. * [[Hunar]] sahifasiga raqam chekuvchilar hujasta siyratli har bir yurt-mamlakatdan qizil [[tilla]] singari moʻtabar shirin soʻzli katta va kichikning rahmatiga muyassar boʻladilar. Agar kishining qoʻl ostida [[qobiliyat]]ning toza oltinidan bir diram boʻlsa ogarchilik paytlarida ham uning koʻzi tamaʼ changi bilan bulgʻanmaydi va roʻzgor sandigʻi boylikning kumush-oltinidan xoli boʻlmaydi<ref name=":0" />. == I == * Insoniyatning yetkazadigan foydalaridan va odamiylik dastgohini zebu ziynat bilan bezatib turadigan yoqimli sifatlaridan biri bu ziyofat va [[Doʻstlik|doʻst-u]] birodarlarga [[mehribon]]lik koʻrsatishdir<ref name=":0" />. * Insoniyat [[odob]]ining va odamiylik asosining ulugʻ qasri ustunlaridan biri soʻzlash va [[nutq]]ning qimmatbaho gavharini muloyimlik va [[odob]] parmasi bilan teshmoqdir. [[Axloq]] arkining yuqorisida oʻtiruvchilarning aytishicha, insonning kamoloti va [[bilim]]ning baland martabalaridan biri chiroyli gapirish va chiroyli soʻzlash boʻlib, bu bogʻning guli [[aql]] bahoristonining nasimi bilan ochyladi va [[saodat]]ning yerqin javohir dasturxonini [[aql]] savdogarigina yoza oladi. Yoqimli va qimmatbaho soʻzlari donolik va iqbol arbobining toji boʻlgan yunon hakimlarining aytishlaricha, [[til]] har bir [[aql]] sohibi [[fazilat]]i xazinasining kalitidir va har kimsaning [[bilim]]i miqdori uning soʻzlari orqali maʼlum boʻladi:<br>Har kishi gapirmay turgani zamon,<br>Ayb ila [[hunar]]i boʻladi nihon!<ref name=":0" /> == K == * Kishining boshiga nima kelsa, [[til]]idan keladi.<br>Toʻti saqlayolsa edi [[til]]ini,<br>Qafas xijil qilmas edi dilini!<ref name=":0" /> == M == * [[Maqsad]] varagʻiga soʻz sherozadir,<br>Undan hollar maʼlum va ovozadir.<br>[[Soʻz]] agar boʻlmasa bizga hamogʻush,<br>[[Aql]] tili doim boʻlardi xomush!<ref name=":0" /> * Mevalarni yeyishdan avval yuvish kerak. Chunki koʻp jonivorlar mevalarning ustiga oʻtirgan boʻladi. Ayniqsa uzumni shunday qilish koʻproq taʼkidlanadi. Yuvib yemaslik baʼzida [[oʻlim]]gacha olib keladi. Ovqatdan keyin qoʻl va panjalarni yuvib tozalamoq zarurdir. Ogʻizni va qoʻlni ashnon bilan yuvilsa, uni xushboʻy va muloyim qiladi va panjalarda quvvat paydo qiladi. Uy egasining qoidasi shundayki, u ovqatdan avval qoʻlini yuvib, ovqatdan soʻng eng oxirda yuvadi. Oʻtirishlarda qoʻl yuvishni choʻzmaslik va boshqalarni muntazir qilib qoʻymaslik zarur. [[Suv]]dan tezda qoʻl tortmoqlik kerak, toki boshqalarga navbat tezroq yetadi. Qoʻlni libosga artmaslik kerak. Bu tamizsizlik alomatidir. Agar dastroʻmol boʻlmasa, qoʻlni yuzga yoki soqolga surtmoqlik kerak<ref name=":0" />. * Maxfiy qolmasinkim, parhezgarlik varaqalarini ushlab turuvchi sherozaning tayanchi bu uylanish va pokiza ayollarga sovchi qoʻyishdir. Uylanish va pokiza ayollarga [[muhabbat]] qoʻyish odamning koʻngil chirogʻini ravshan boʻlishiga va kishilarning [[hayot]]dan bahra topishiga, tanosil aʼzolarining salomatligiga sabab boʻladi!<ref name=":0" /> == O == * Odamlar [[odob]] tutiyosini tashqi va ichki dunyo [[axloq]] koʻzining ravshanligini oshiruvchi [[sabab]], deb bilganlar va bu qimmatli oq yoʻlning otligʻi boʻlmay turib izzat va [[hurma]]t martabasining idrok kaʼbasiga etmaganlar<ref name=":0" />. * Odamning [[baraka]]li va badavlat boʻlishi uchun [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]dan qimmatroq mato yoʻq va ulugʻlik hamda [[saodat]] osmoni uchun esa [[qobiliyat]]dan yorqinroq yulduz yoʻqdir. [[Hunar]] suvi bilan sugʻorilmagan kishi goʻyoki meva va soyasi yoʻq quruq daraxtga oʻxshaydi. Yoki hid va rangdan xoli gulga monanddir. Darhaqiqat, bu firdavsmonand gulshanning rayhonlari hididan dimogʻini muattar qilgan kishi xilma-xil kamyob lazzatli [[neʼmat]]lardan bahramand boʻladi. Bu [[neʼmat]]ning yoqimli mayidan bir jurʼa totmagan kishi doimo [[baxt]]sizlik va ojizlik bilan ogʻrib, xumor boʻlib yuradi. Koʻp azob va uqubatlar yukini yelkasida koʻtarib yurishga majbur boʻladi. [[Bilim]] va [[haqiqat]] bogʻining bogʻbonlari [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishilarni [[jamiyat]]ning razil va pastkash kishilari, deb hisoblaganlar. [[Kasb|Kasb-u]] kamolsiz kishining [[muhabbat]]i hech bir dildan joy topmaydi va hech kim [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishiga yordam qoʻlini choʻzmaydi<ref name=":0" />. * [[Odob]] bir bulutki, uning bir tomchi yomgʻiri yaxshi kishilarning amal ekinzoriga yogʻsa, umid polizini abadiy koʻkalamzorga aylantiradi va yaxshi nom hosilidan foyda xirmonini barpo qiladi<ref name=":0" />. * [[Odob]] debochadur inson uchun izzat [[kitob]]iga, Boʻlar, har kim [[odob]]sizdur, nishon tiri malomatga<ref name=":0" />. * [[Odob]] – ulugʻlik va yuksaklik qasrining narvoni, bu narvon orqali barcha [[maqsad]] va manzilga yetish mumkin. Sharm gulzoridan esa barcha muddao gulini dastalash mumkin. Latif [[sir]]larning [[haqiqat]]ini anglovchilar va har qanday ramz maʼnosini tadqiq qiluvchilar aytadilarki, odamiylik risolasining darslarini oʻqishga azm qilib, [[baxt]]iyorlik koʻchasiga qadam qoʻyuvchi har bir insonga, avvalo, sharm-u [[odob]] qoidasini yod qilmoq shartdir. Toki [[baxt]] muallimining yoʻllanmasi bilan [[hayot]] qonunining [[ilm]]ini idrok qilishda [[bilim]]li va usta boʻla olsinki, haqiqatan ham, insoniyat uchun [[odob]] ajoyib toj va odamiylik bezagi uchun qimmatbaho gavhardir<ref name=":0" />. * [[Odob]] shunday tojki – poku begʻubor,<br />Boshingga qoʻyginu qayga borsang bor!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Odob]] shunday uzukki, agar u har kimsaning tasarruf barmogʻiga muvofiq kelsa, uning ulugʻlikoti hamma maʼrakalarda javlon qiladi<ref name=":0" />. * Ogohlik va shuur [[neʼmat]]ining lazzatshunoslaridan ushbu soʻz qolganki, [[nutq]] va bayn, [[xayol]] va [[tabiat]] dengizi gavharining gʻavvosi boʻlib, har bir sohibi [[hunar]] hamda behunarning holi u bilan tadqiq qilinadi. Oqil kishilar [[aql]]ni amirga, [[farosat]]ni vazirga va [[nutq]]ni sipohga oʻxshatadilar. Chunki har nimaiki [[aql]] xotirasiga kelsa [[farosat]] uni tasdiq qiladi. [[Nutq]] esa uni ijro qilishga kirishadi. Agar [[soʻz]]dek xabarchi boʻlmaganda, dilxasta oshiqlarning yuragidagi rozini maʼshuq qulogiga nima yetkazgan boʻlardi?!<ref name=":0" /> * Oliy [[niyat]]li kishi shunday boʻladiki, rostlik va [[doʻstlik]] qoidasini haqiqatparastlikning birinchi bobi deb bilib, to imkoni boricha shu yoʻldan yurishga [[harakat]] qiladi va har bir ishda [[sadoqat]] va [[doʻstlik]]ni hamda [[vijdon]]ni [[saodat]] xazinasining kaliti, deb biladi<ref name=":0" />. * [[Ota]]larning oʻz farzandlariga nisbatan boʻlgan [[muhabbat]] kasri asoslaridan biri – butun [[kuch]] va quvvatlarini farzandlarini [[farosat]], kamolot bilan bezatib, ularning vujudini [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]] libosi bilan kiyintirmoqlaridan iboratdir<ref name=":0" />. * [[Ota]]-[[ona]]ga itoat etish bilan birga ularga chin dildan ishonish va barcha sohada sirdosh, deb fahmlash ham lozim. Chunki bolalarga nisbatan [[ota]]-[[ona]] koʻpni koʻrgan, [[aql]] va [[tajriba]] hosil qilgan va yaxshi-yomon yoʻlni bilgan boʻladi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] bolalarga toʻgʻri yoʻlni koʻrsatib, nasihat va maslahatlar berishi, bolalar esa unga amal qilishlari kerak<ref name=":0" />. [[Ota]]-[[ona]]ning soʻzlariga ishonmagan, ulardan oʻzini [[aql]]li va ishbilarmon deb hisoblagan bolalar koʻpgina [[qiyinchilik]]lar va har xil ofatlarga duchor boʻladilar. Chunki [[ishonch]]sizlik odamda aldov va yolgʻonchilikni tugʻdiradi, yolgʻonchilik esa barcha qabihlikni yuzaga chiqaradi. Birovga [[yolgʻon]] gapirish eng buyuk ayb boʻlishi bilan birga [[ota]]-[[ona]]ni aldash eng yaramas [[odat]]dir. [[Ota]]-[[ona]]ni gʻaflatda qoldirish, har bir ishning [[haqiqat]]idan bexabarlik [[ota]]-[[ona]] uchun zoʻr uqubat va haqoratdir. Bolalar qiyin ahvol va ogʻir kulfatga duchor boʻlganlarida oʻz [[ota]]-[[ona]]larini bundan ogoh qilsalar, [[ota]]-[[ona]] oʻzining [[aql]]i, [[tajriba]]si bilan bu qiyin holatdan chiqish yoʻlini koʻrsatib beradilar. [[Hayot]]da xoh kichik boʻlsin, xoh katta boʻlsin, biror bolaga qarab: „Buni [[ota]]-[[ona]]ngdan yashir, ularga aytma“ desa, u [[Doʻstlik|doʻst]] emas, balki [[dushman]]dir. Bunday odamni koʻrgan bola [[dushman]] sifatida undan qochib ketishni oʻylashi kerak. Soʻzning qisqasi shuki, har bir farzand [[ota]]-[[ona]]sini oʻz ahvolidan, qilayotgan gapidan voqif qilish bilan birga ularning pand-u nasihatlariga quloq solishi va amal qilishi zarur. Ularning yaxshi ishlaridan ibrat olishi, [[tajriba]]laridan [[hayot]]da foydalanishi kerak. Har bir bola biror tasodif tufayli [[xato]]ga yoʻl qoʻysa, darhol bu [[xato]]ni toʻgʻrilashga kirishishi, butun kuch-qudratini ishga solib, oʻzini oqlashga, ikkinchi marta bunday ishga qoʻl urmaslik uchun jon-jahdi bilan kurashishi lozim. Farzand [[ota]]-[[ona]]ning [[baxt]]i va quvonchi boʻlishiga qaramay, agar u [[ota]]-[[ona]] rizoligidan tashqari ish tutsa, unday berahm farzanddan [[aql]]li begona yaxshidir<ref name=":0" />. == Q == * Qadr va ulugʻlik choʻqqisining arzanda gavharini qidiruvchilar, [[eʼtibor]] va rohatning yoqimli maʼshugʻi visolini izlovchilar uchun lozim, balki zarurki, faqat [[maqsad]] manzili tomon yeta oladigan yoʻldan yursinlar va xotir boʻstoniga shunday daraxt eksinlarki, to uning mevasidan va soyasidan bemalol foydalana olsinlar!<ref name=":0" /> * Quyosh kabi chehrasi tulib tobon boʻlsa ham,<br>Egrilikdan hilolning qadri doim past erur!<ref name=":0" /> == P == * Parhezgarlik boʻstonining gullari hididan [[farosat]] burni bilan hidlay oladigan har bir kishi tugʻyon va [[yomonlik]] manzillarining eng avvali boʻlgan [[hirs]] va tamaʼning tikonzor dalasiga azm etishni aslo ixtiyor qilmasin! Oʻz uyining maʼmur va molining serob boʻlishi uchun iblis firibiga uchib, birovlarning maishat qasrini xarob etishga urinmasin!<ref name=":0" /> == S == * Saodatmand [[aql]] egalari farzandlarni xuddi kishi aʼzosiga oʻxshatadilar. Har bir aʼzo oʻz egasiga qanchalik ish beradigan boʻlsa, oʻsha aʼzoni boshqalariga nisbatan koʻproq eʼzozlaydilar. Farzand qanchalik aziz va mukarram boʻlmasin, agar u [[odob]] ziynatidan benasib boʻlsa, koʻrish quvvatidan xoli koʻzga oʻxshaydi<ref name=":0" />. * [[Saodat]] mulkining yoʻlida doim bexatar yurgay,<br />[[Odob]]ning hassasi boʻlsa kishining qoʻlida har dam!<ref name=":0" /> * Shirin soʻzning nasimi [[maqsad]] kemasini murod sohiliga yetkazadi. Notoʻgʻri, qoʻpol soʻzning chaqmogʻi esa bir onda soʻzlovchining farovonlik xirmonini yondiradi<ref name=":0" />. * Sofdillik, xushxulqlik boʻlar hammasi.<br>Bilginki, [[odob]]ning bergan mevasi!<ref name=":0" /> * Soʻzlash yoʻli notekis va xavfli boʻlib, koʻp xatarlarga ega va oʻdlamay, [[fikr]] qilmay labni hech bir [[soʻz]]ni izhor qilishga ochmaslik kerakki, oʻylamay aytilgan [[soʻz]] koʻp boshlarni fano chavgonining goʻyiga aylantirgan, jon xazinasini zavollik va [[nuqson]] qimoriga yutqazgan. Soʻzlashda bir necha qoida boʻlib, ularning har biriga rioya qilmoq lozim. Birinchisi shuki, besabab va bemavridlik kaliti bilan takallum qulfini ochmaslik lozimki, soʻz gavhari toʻgʻri va aniq boʻlsa-da, bevaqt va bemahal aytilsa, idrok bozorining gavharshunoslari va qoida biluvchilari nazarida eʼtibordan chetda qoladi va hech kim uni eshitishga ragʻbat qilmaydi<ref name=":0" />. == R == * Rostlik shunday zarki, u oʻzining mukammalligi va be[[nuqson]]ligi bilan kishining ulugʻlik va [[eʼtibor]] bozorining ravnaq topishiga sabab boʻladi. Agar har kimsaning tasarruf chuntagida undan bir dinorgina boʻlsa, obroʻyi va mustahkamligi silsilasining sherozasi hech qanday [[nuqson]]ning taʼsiridan parchalanmaydi. Qadri va [[ehtiros]]ining bahoristoni hech qanday uyat va hijolatlikning sariq xazonidan zavolga yuz tutmaydi!<ref name=":0" /> == T == * Toʻgʻri boʻlib, el koʻngliga yoqa olsang agarda,<br>Egri boʻlib nazarlardan qolib ketmoq ne uchun?! == Y == * Yaxshiga qoʻshilgan kishilar [[yaxshilik]] tomonga yuradilar, shuning uchun sen olim, fozil, dono va bilimdon kishilar bilan hamsuhbat boʻl, ularning [[suhbat]]i kishining dil oynasidan hirs, tamaʼ va baxillik gʻuborini supurib tashlaydi<ref name=":0" />. * Yaxshi [[hayot]] va uzoq yashash uchun [[xalq]]ning duosi va shodligidan koʻra yaxshiroq posbon va qoʻriqlovchi yoʻq<ref name=":0" />. * Yaxshi ishlar dengizining gʻavvoslari shunday kishilar boʻladiki, yaxshi ishlar javohirini husn-u [[xulq]] rishtasiga terib, shirinzabonlik shakarini kattakichik oshnolaridan darigʻ tutmaydi va xuddi obi-hayot kabi barcha mijozlariga [[tinchlik]] va halovat baxsh etadi. Qoʻpollik va tundlik nishi bilan hech kimning rohat siynasini majruh qilmaydi!<ref name=":0" /> * Yeb-ichish qoidalaridan biri shuki, xon yoki dasturxon atrofiga oʻtirishdan avval, qoʻlni yuvmoq kerak. * Yigitni balogʻat yoshiga yetishi bilan uylantirib qoʻymoq zarur. Shunda u [[zino]] qilish payiga tushmaydi, odamlarning nomusli qiz-juvonlariga yomon nazar bilan qaramaydi<ref name=":0" />. == Sh == * [[Shirinsoʻzlik]] va [[muloyimlik]] baloni qaytarishga qodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * Shunday odamlar borki, muhabbat boʻstonini oralab, [[uylanish]]ga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo gʻam uyida oʻzlari yakka-yu tanho oʻtiradilar. Baʼzi bir kaltabin va aqlsiz kishilar esa pul kam, deb yoki ayolni eplab boqish gʻamidan qoʻrqib zebo va baxtiyor ayollar visolidan yuz oʻgiradilar. Ammo maʼlumki, uylanish yoʻlida va uning sarf-u xarji yoʻlida, qancha narsa ishlatmasinlar, boʻlarning bari keyinchalik oʻz oʻrniga tushib ketadi. Ammo bu yoʻlni bosib oʻtishda quyidagilarga amal qilmoq kerak: shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan olijanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiyalangan va chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin! Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda boʻlishiga olib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. * Shuni anglamoq kerakki, [[ota]] uchun farzanddan koʻra yaqinroq kimsa yoʻq va [[ota]]ning farzandga boʻlgan [[muhabbat]]ining qanchalik yuksakligini bayon qilish qiyin! Lekin shunga qaramay, farzand [[ota]]ga nisbatan ozgina beodoblik qilsa, farzand muhabbati [[ota]] nazarida pastlaydi va unga jazo va tanbeh berishga kirishadi. Agar [[ota]] bilan farzand oʻrtasidagi ahvol shu ekan, bir-biriga aloqasi va yaqinligi boʻlmagan kishilar orasida beadablik yuz bersa, qanday noxushlik boʻladi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] qry6vx5ei8n6flvtedwmfz2dsxpm1es 31350 31349 2026-07-02T08:32:49Z Bekipediya 2189 /* Sh */ 31350 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Barxurdor ibn Mahmud | wikipedia = Barxurdor ibn Mahmud }} '''Barxurdor ibn Mahmud''' (toʻliq ismi: '''Barxurdor ibn Mahmud Turkman Farohiy'''; XVII-XVIII asrlar) – shoir, „Mahbub ul-qulub“ (Koʻngillarning sevgani) asari muallifi. {{ABD}} == A == * Agar bir dilni ogʻritsang, seni ham ogʻritar kimdir,<br>Ki bitta soʻzni tigʻi yuzta shamshirdan erur oʻtkir<ref name=":0" />. * Agar kishi ehtirom va [[eʼtibor]] gavharini qidiruvchilardan boʻlsa, gavhar kabi yashirin boʻlsin, toki uni izlovchilar [[orzu]] gʻavvosi bilan qoʻlga kiritsinlar. Agar, aksincha, [[eʼtibor]] tamgʻasini [[nafs]] itining boʻynidan olib, gadolar kabi, qoʻlini ochib, oʻtkinchilarga tamaʼ koʻzi bilan boqadigan boʻlsa, tegarmondek sargardon aylanib, qorin toʻydirish payida boʻlsa, yaxshisi [[obroʻ]] tilashni bir chekkaga yigishtirib, tilanchilik qilgani maʼqul<ref name=":0" />. * Agar odam [[ilm]] va [[hunar]] tahsili bilan ulugʻ kishilarning [[hunar]]ini oʻrgansa, vujud matosining qadri [[hayot]] doʻkonida aʼlo darajaga yetib, topish-tutishi ham koʻproq boʻladi<ref name=":0" />. * Agar odam uchun [[hunar]] daraxtining mevasiga [[ehtiyoj]] boʻlmasa ham, biroq bir kuni [[hunar]] uning [[hayot]]ini saqlab qolishda asosiy vosita boʻlib qolishi mumkin. Shuning uchun ham otalar oʻz farzandlarining isteʼdod uyini [[qobiliyat]] mulki bilan bezashga bor kuchlari bilan [[harakat]] qilsinlar<ref name=":0" />. * Agar [[ona]] yangi tugʻilgan bolaga sut berishda uzrli boʻlmasa, oʻzi sut bergani maʼqul. Chunki [[ona]]ning suti boshqalarning sutiga nisbatan hazmliroq boʻladi. Sut berganda ham har ikki koʻkrakdan sut berish lozim. Biri non oʻrnida boʻlsa, biri [[suv]] oʻrnida boʻladi. Agar ona sut berishda uzrli boʻlsa, doya qabul qilmoq kerak. Ammo xunuk, tentak va aybli doyalardan saqlanmoq kerak, yaʼni sut beruvchi doya har qanday [[nuqson]]lardan xoli boʻlsin. Chunki sut bolaga katta taʼsir koʻrsatadi. Bolani emizish muddati ikki yil boʻladi. Ammo yigirma bir oyni ham joiz topganlar. Bolani yetti yoshgacha erkin qoʻyiladi. Yetti yoshdan esa [[ilm]]u [[odob]] va oliy fanlarni oʻrganishga targʻib qilmoq lozim. Bolalarni yomon, [[bilim]]siz kishilar bilan hamsuhbat boʻlishlariga yoʻl qoʻymaslik darkor. Chunki ular nimani koʻrsalar va kimga ergashsalar, oʻsha narsalarga tezda koʻnikib qolishadi. Agar shu hol roʻy bersa, undan soʻng [[Luqmoni hakim|Luqmon]] va [[Aflotun]]ning mingta pandu-nasihati bilan ham ularning koʻnglidan oʻrgangan narsalarni chiqarib boʻlmaydi<ref name=":0" />. * Ahboblar bilan oʻzaro shafqatda boʻlish va [[Doʻstlik|doʻstlar]] bilan muvofiqlik va madoro yoʻlini tutish [[yaxshilik]]ni keltirib chiqaruvchi sababdir va bu bilan [[Doʻstlik|doʻstlar]] [[muhabbat]]i kundan-kunga ziyoda boʻladi va xusumat gʻubori [[dushman]]larning xotira oynasidan mahv boʻladi. Gʻofil kishi biror dilni jarohalash uchun qasd xanjarini koʻtarsa, omonlik jigari intiqomning anvoi oʻqiga nishon boʻladi. Har qanday noahil kishi xalal va [[nuqson]] tikanini yalangoyoq kishilarning oyogʻi ostiga tashlasa, iqbolining tarovatli oynasi chilparchin boʻladi<ref name=":0" />. * „Ahyo“ va „Kimyo“ kitoblarida farzand haqida quyidagi gaplar bitilgan: „Farzand [[ota]]-[[ona]] qoʻlidagi omonatdir, uning dili esa nafis gavharga oʻxshaydi. Gavharga har xil naqshlar solish mumkin boʻlgani kabi, bola diliga ham turli [[fikr]]lar naqshini solish mumkin. Bola toza yer kabidir, unga qanday urugʻ sepsang, oʻsha urugʻ unadi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] va muallim bu ishda oʻzaro hamkor boʻlib; uning diliga [[yaxshilik]] urugʻinigina sepmoqlari lozim“<ref name=":0" />. * [[Aql]]li kishi shunday kishiki, pokizalik va [[sadoqat]] anhorining suvi bilan egrilik va qingʻirlik olovini oʻchiradi. Chunki [[xato]] yoʻl tutuvchi va egri oʻylovchi kishilar kattakichikning [[eʼtibor]]idan va yoshu qarining nazaridan qoladi. Obroʻyining ogʻzi dillardagi [[muhabbat]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bebahra, labi esa [[maqsad]] hamda [[hayot]] shodligining zilol suviga tashna boʻladi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va fahm xonining sohibalari va [[axloq]] dastur-xonining lazzatshunoslari shunday aytadilarki, agar ikki rafiq xon yoki dasturxon ustida sherik boʻlsalar, odamiyat va insoniyat [[odob]]ining taqozosiga koʻra, ovqatga bir-birovidan avval qoʻl uzatishga shoshilmasligi va bir-biriga taklif va iltifot yuzasidan yoʻl tutsinlar. Monandi it va toʻngʻiz hamda boshqa hayvonlar kabi oʻzini ovqatga otmasliklari kerak. Kimki yosh jihatidan kichik boʻlsa, yoshi kattarogʻi ovqatga qoʻl uzatmaguncha [[sabr]] qilmogi lozimki, bu zarur [[axloq]] qoidalaridan hisoblanadi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va hushyorlik qabilasining sarkardasi, ravnaq va najot mayxonasining sof mayidan ichuvchisi shunday kishiki, [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] asali bilan umumxalqning rohat ogʻzini shirin qiladi<ref name=":0" />. * Arjumandlik bayrogʻini koʻtaruvchilar va sarbalandlik nogʻorasini chaluvchilar shunday kishilarki, ular [[xalq]]ning [[Tinchlik|tinchligini]] va osoyishtaligini oʻylaydilar va kecha-kunduz shu haqda [[fikr]] qiladilar, barcha kishilarni oʻz aka-ukalaridek koʻradilar, birovning dil shishasini [[gʻazab]] toshi bilan sindirmaydilar, [[adovat]] va jafo tikanini bechoralik sahrosida yurgan yalangoyoqlar oyogʻi ostiga tashlamaydilar<ref name=":0" />. * Asorat aylagay zeru-zabar [[tinchlik]] asosini,<br>Vale bechoralar ohi zulmni qilgusi barbod!<ref name=":0" /> * [[Axloq]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bahrador boʻlgan kishilar aytadilarki, chaqirmagan joyga qorin toʻydirish [[maqsad]]ida bormoq, shunday qudratli seldirki, bu sel [[obroʻ]] va izzat asosini va tomirini butunlay qoʻporib tashlaydi. Yoki u shunday bir shuʼladirki, uning zavol qiluvchi yashini izzat va [[hurmat]] xirmonini yondirib yuboradi<ref name=":0" />. == B == * Bechoralar [[nafrat]]idan emin boʻl,<br>Bir lahzada barbod qilur olamni!<ref name=":0" /> * Bilgilki, [[bilim]]li, [[hayo]]li va [[vijdon]]li [[oila]]da [[tarbiya]] topgan bokira qizlar hayo va iffat, [[mehr]] va [[muhabbat]] egalari boʻlib, ular bilan qurilgan [[hayot]] totli va tinch boʻladi<ref name=":0" />. == D == * Donishmandlar soʻzni javohirga, odamni esa konga tashbih qiladilar<ref name=":0" />. == E == * Ey aziz farzand, bilginki, kishi oʻz tiliga doimo [[ehtiyot]] boʻlmogʻi, har bir gapni oʻylab, soʻng gapirmogʻi lozim. Kishi qayerda boʻlmasin va qachon boʻlmasin [[til]]ini yomon soʻzdan asrasa, oʻylab, mulohaza bilan gapirsa, doimo foyda topadi. Aytilgan [[soʻz]] otilgan oʻq, uni qaytarib boʻlmaydi. Koʻp [[soʻz]]da koʻp [[xato]] boʻladi, deydilar. Koʻp kishi [[til]]i tufayli oʻzini balo domiga mubtalo qiladi. Siynaga qadalgan nayzani chiqarib olsa boʻladi, ammo dilga qadalgan [[soʻz]] zahrini chiqarib boʻlmaydi. [[Soʻz]]ni oʻylab gapirmoq va [[til]]ni yomon [[soʻz]]dan asramoq haqida hikoyatlar koʻpdir<ref name=":0" />. * Ey farzand, dunyoda omon boʻlay desang, sergap boʻlma, zarurat tugʻilsa gapir, boʻlmasa jimlikni ixtiyor qil. Eng yoqimli xislat va chiroyli [[sanʼat]] [[til]]ni saqlay bilishdir<ref name=":0" />. * Ey oʻgʻil, sen harvaqt gapirmoqchi boʻlsang, avvalo gapingni yaxshilab oʻyla, soʻng gapir. Zarurat paydo boʻlgandagina gapirishga odatlan. Boʻlmasa jim oʻtir! Koʻp oʻylab, oz soʻzlashda [[hikmat]] katta<ref name=":0" />. * Egri uchun [[davlat]] sari yoʻl yoʻqdir,<br>Egri oʻq ham borib tegmas nishonga!<ref name=":0" /> == F == * Farzand boʻlsa agar noahil, badkor,<br>Hosilsiz daraxtlar besamar, bebor!<ref name=":0" /> * Farzand erur [[davlat]] bogʻiga nihol,<br>Undan kulib boqar [[baxt]] ila iqbol.<br>Qoldirsa agar u yaxshi degan nom,<br>El ichra obroʻyi oshar batamom.<br>Farzand boʻlsa hamki xurshidi tobon,<br>Bezori boʻlsa u, yuz bur oʻsha on.<br>Odamlik yoʻlidan yursa gar uzoq,<br>[[Mehr]]u [[muhabbat]]ga loyiqmas mutloq.<br>[[Xato]] yoʻldan yurib, qilmay oriyat,<br>Avlod-ajdodingga keltirar uyat.<br>Noqobil farzanddan [[ota]] qalbi zor,<br>Undan begonalar yaxshidir zinhor!<ref name=":0" /> * Farzandlar [[ota]]-[[ona]]ga itoat etib, har bir fursatni ularning rizoligisiz oʻtkazmasliklari lozimdir. Har bir [[saodat]]li va aziz farzand ota-ona kayfiyatini rozilik belgisi bilan xandon qiladi, ota-ona xursandchiligini oʻziga keladigan [[yaxshilik]]ning debochasi deb biladi. Najot eshigining kaliti va [[saodat]] gulzorining nasimi [[ota]]-[[ona]] tufayli hosil boʻladi. Farzand oʻstirishdan muddao shulki, ular imkoni boricha [[ota]]-[[ona]] xizmatini qilsinlar va hech qachon ularga uyat va sharmandalik keltirmasinlarki, uyat va sharmandalik [[ota]]-[[ona]]ning farzandga boʻlgan [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] oynasini xiralashtiradi. Bunday yomon farzanddan begona yaxshiroq deb hisoblaydilar<ref name=":0" />. == H == * Hakimlar behunar kishini, „qanotsiz qush“ deb ataganlar. Yaʼni qushning parvozi uchun qanot boʻlishi shart. [[Hunar]] ham barcha ishlarda kishi uchun zarurdir. Qudratli podsholar va shon-shavkatli ulugʻ kishilar ham, mol-u [[neʼmat]]lari yer kurrasini qoplaydigan darajada koʻp boʻlsa ham, oʻz farzandlarini [[Kasb|kasb-u]] kamol va [[qobiliyat]]ga targʻib qiladilar. Demak, oddiy [[xalq]] [[hunar]] oʻrganishi oʻz farovonligining va maishatining asosiy sharti, deb bilishlari zarur<ref name=":0" />. * Haqiqatan ham, [[hunar]] mehribon [[Doʻstlik|doʻst]], shafqatli yer va fayz yetkazuvchi bir chopogʻon otdirki, u oʻz chavandozini tezgina rohat va [[eʼtibor]] manziliga yetkizadi va shunday himoyachidirki, oʻz sohibini tamaʼ olovidan qutqarib, omonda saqlaydi<ref name=":0" />. * Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Har bir aql egasi [[sharm-u hayo]] yoʻlida mustahkam turishni oʻz hayoti ravnaqining sababi qilib olsa, zamonaning kattakichigi uning huzuriga va [[suhbat]]iga xaridor boʻladilar, odamlarning [[muhabbat]]i unga nisbatan kundan-kunga oshaveradi, [[hurmat]] niholi esa doʻstlar bahorining [[tarbiya]]si bilan maqbullik bogʻida nashʼu namo topaveradi. Ehtirom bogʻining gullari hamisha koʻz shamolining zararidan tanazzulga yuz tutmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=163}}. * Har kim xiyonat va egrilik urugʻini hayo dalasiga eksa, undan omonlik hosili chiqmasligi muqarrardir<ref name=":0" />. * Hayo sohiblari izzatda boʻlgay doimo xurram,<br>Hayosiz boʻlsa har kim kuni qolgay nadomatga!<ref name=":0" /> * [[Hikmat]] arboblarining aytishlaricha, kishining vujud guli [[odob]] rangi va hididan xoli boʻlsa, u kishi odamlar nazarida tikandek xor-u beqadr boʻladi, [[xalq]] koʻngli u bilan [[suhbat]]lashishdan qoladi hamda begona-oshnolar undan yuz oʻgiradilar. Uning ahvoli sahifasiga [[nafrat]] qalami bilan uzoqlik va begonalik belgisini qoʻyadilar. Shuning uchun besharm va [[odob]]siz kishilar davronning dakkisi va tanbihidan oʻzlarining [[ozodlik]] qanotlarini singan holda koʻradilar va ularning [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]]i hech kimning diliga hech qachon oʻtirmaydi<ref name=":0" />. * Hirs va tamaʼ — dunyoga boʻlgan [[muhabbat]] va [[Nafs|nafs-u]] [[niyat]]ning mahsuli hamda egrilik va xiyonatning mulozimi<ref name=":0" />. * [[Hunar]] bilan [[hayot]] nahlin egallaganlarga,<br>[[Saodat]] xazinasi kaliti muyassardir<ref name=":0" />. * [[Hunar]] sahifasiga raqam chekuvchilar hujasta siyratli har bir yurt-mamlakatdan qizil [[tilla]] singari moʻtabar shirin soʻzli katta va kichikning rahmatiga muyassar boʻladilar. Agar kishining qoʻl ostida [[qobiliyat]]ning toza oltinidan bir diram boʻlsa ogarchilik paytlarida ham uning koʻzi tamaʼ changi bilan bulgʻanmaydi va roʻzgor sandigʻi boylikning kumush-oltinidan xoli boʻlmaydi<ref name=":0" />. == I == * Insoniyatning yetkazadigan foydalaridan va odamiylik dastgohini zebu ziynat bilan bezatib turadigan yoqimli sifatlaridan biri bu ziyofat va [[Doʻstlik|doʻst-u]] birodarlarga [[mehribon]]lik koʻrsatishdir<ref name=":0" />. * Insoniyat [[odob]]ining va odamiylik asosining ulugʻ qasri ustunlaridan biri soʻzlash va [[nutq]]ning qimmatbaho gavharini muloyimlik va [[odob]] parmasi bilan teshmoqdir. [[Axloq]] arkining yuqorisida oʻtiruvchilarning aytishicha, insonning kamoloti va [[bilim]]ning baland martabalaridan biri chiroyli gapirish va chiroyli soʻzlash boʻlib, bu bogʻning guli [[aql]] bahoristonining nasimi bilan ochyladi va [[saodat]]ning yerqin javohir dasturxonini [[aql]] savdogarigina yoza oladi. Yoqimli va qimmatbaho soʻzlari donolik va iqbol arbobining toji boʻlgan yunon hakimlarining aytishlaricha, [[til]] har bir [[aql]] sohibi [[fazilat]]i xazinasining kalitidir va har kimsaning [[bilim]]i miqdori uning soʻzlari orqali maʼlum boʻladi:<br>Har kishi gapirmay turgani zamon,<br>Ayb ila [[hunar]]i boʻladi nihon!<ref name=":0" /> == K == * Kishining boshiga nima kelsa, [[til]]idan keladi.<br>Toʻti saqlayolsa edi [[til]]ini,<br>Qafas xijil qilmas edi dilini!<ref name=":0" /> == M == * [[Maqsad]] varagʻiga soʻz sherozadir,<br>Undan hollar maʼlum va ovozadir.<br>[[Soʻz]] agar boʻlmasa bizga hamogʻush,<br>[[Aql]] tili doim boʻlardi xomush!<ref name=":0" /> * Mevalarni yeyishdan avval yuvish kerak. Chunki koʻp jonivorlar mevalarning ustiga oʻtirgan boʻladi. Ayniqsa uzumni shunday qilish koʻproq taʼkidlanadi. Yuvib yemaslik baʼzida [[oʻlim]]gacha olib keladi. Ovqatdan keyin qoʻl va panjalarni yuvib tozalamoq zarurdir. Ogʻizni va qoʻlni ashnon bilan yuvilsa, uni xushboʻy va muloyim qiladi va panjalarda quvvat paydo qiladi. Uy egasining qoidasi shundayki, u ovqatdan avval qoʻlini yuvib, ovqatdan soʻng eng oxirda yuvadi. Oʻtirishlarda qoʻl yuvishni choʻzmaslik va boshqalarni muntazir qilib qoʻymaslik zarur. [[Suv]]dan tezda qoʻl tortmoqlik kerak, toki boshqalarga navbat tezroq yetadi. Qoʻlni libosga artmaslik kerak. Bu tamizsizlik alomatidir. Agar dastroʻmol boʻlmasa, qoʻlni yuzga yoki soqolga surtmoqlik kerak<ref name=":0" />. * Maxfiy qolmasinkim, parhezgarlik varaqalarini ushlab turuvchi sherozaning tayanchi bu uylanish va pokiza ayollarga sovchi qoʻyishdir. Uylanish va pokiza ayollarga [[muhabbat]] qoʻyish odamning koʻngil chirogʻini ravshan boʻlishiga va kishilarning [[hayot]]dan bahra topishiga, tanosil aʼzolarining salomatligiga sabab boʻladi!<ref name=":0" /> == O == * Odamlar [[odob]] tutiyosini tashqi va ichki dunyo [[axloq]] koʻzining ravshanligini oshiruvchi [[sabab]], deb bilganlar va bu qimmatli oq yoʻlning otligʻi boʻlmay turib izzat va [[hurma]]t martabasining idrok kaʼbasiga etmaganlar<ref name=":0" />. * Odamning [[baraka]]li va badavlat boʻlishi uchun [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]dan qimmatroq mato yoʻq va ulugʻlik hamda [[saodat]] osmoni uchun esa [[qobiliyat]]dan yorqinroq yulduz yoʻqdir. [[Hunar]] suvi bilan sugʻorilmagan kishi goʻyoki meva va soyasi yoʻq quruq daraxtga oʻxshaydi. Yoki hid va rangdan xoli gulga monanddir. Darhaqiqat, bu firdavsmonand gulshanning rayhonlari hididan dimogʻini muattar qilgan kishi xilma-xil kamyob lazzatli [[neʼmat]]lardan bahramand boʻladi. Bu [[neʼmat]]ning yoqimli mayidan bir jurʼa totmagan kishi doimo [[baxt]]sizlik va ojizlik bilan ogʻrib, xumor boʻlib yuradi. Koʻp azob va uqubatlar yukini yelkasida koʻtarib yurishga majbur boʻladi. [[Bilim]] va [[haqiqat]] bogʻining bogʻbonlari [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishilarni [[jamiyat]]ning razil va pastkash kishilari, deb hisoblaganlar. [[Kasb|Kasb-u]] kamolsiz kishining [[muhabbat]]i hech bir dildan joy topmaydi va hech kim [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishiga yordam qoʻlini choʻzmaydi<ref name=":0" />. * [[Odob]] bir bulutki, uning bir tomchi yomgʻiri yaxshi kishilarning amal ekinzoriga yogʻsa, umid polizini abadiy koʻkalamzorga aylantiradi va yaxshi nom hosilidan foyda xirmonini barpo qiladi<ref name=":0" />. * [[Odob]] debochadur inson uchun izzat [[kitob]]iga, Boʻlar, har kim [[odob]]sizdur, nishon tiri malomatga<ref name=":0" />. * [[Odob]] – ulugʻlik va yuksaklik qasrining narvoni, bu narvon orqali barcha [[maqsad]] va manzilga yetish mumkin. Sharm gulzoridan esa barcha muddao gulini dastalash mumkin. Latif [[sir]]larning [[haqiqat]]ini anglovchilar va har qanday ramz maʼnosini tadqiq qiluvchilar aytadilarki, odamiylik risolasining darslarini oʻqishga azm qilib, [[baxt]]iyorlik koʻchasiga qadam qoʻyuvchi har bir insonga, avvalo, sharm-u [[odob]] qoidasini yod qilmoq shartdir. Toki [[baxt]] muallimining yoʻllanmasi bilan [[hayot]] qonunining [[ilm]]ini idrok qilishda [[bilim]]li va usta boʻla olsinki, haqiqatan ham, insoniyat uchun [[odob]] ajoyib toj va odamiylik bezagi uchun qimmatbaho gavhardir<ref name=":0" />. * [[Odob]] shunday tojki – poku begʻubor,<br />Boshingga qoʻyginu qayga borsang bor!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Odob]] shunday uzukki, agar u har kimsaning tasarruf barmogʻiga muvofiq kelsa, uning ulugʻlikoti hamma maʼrakalarda javlon qiladi<ref name=":0" />. * Ogohlik va shuur [[neʼmat]]ining lazzatshunoslaridan ushbu soʻz qolganki, [[nutq]] va bayn, [[xayol]] va [[tabiat]] dengizi gavharining gʻavvosi boʻlib, har bir sohibi [[hunar]] hamda behunarning holi u bilan tadqiq qilinadi. Oqil kishilar [[aql]]ni amirga, [[farosat]]ni vazirga va [[nutq]]ni sipohga oʻxshatadilar. Chunki har nimaiki [[aql]] xotirasiga kelsa [[farosat]] uni tasdiq qiladi. [[Nutq]] esa uni ijro qilishga kirishadi. Agar [[soʻz]]dek xabarchi boʻlmaganda, dilxasta oshiqlarning yuragidagi rozini maʼshuq qulogiga nima yetkazgan boʻlardi?!<ref name=":0" /> * Oliy [[niyat]]li kishi shunday boʻladiki, rostlik va [[doʻstlik]] qoidasini haqiqatparastlikning birinchi bobi deb bilib, to imkoni boricha shu yoʻldan yurishga [[harakat]] qiladi va har bir ishda [[sadoqat]] va [[doʻstlik]]ni hamda [[vijdon]]ni [[saodat]] xazinasining kaliti, deb biladi<ref name=":0" />. * [[Ota]]larning oʻz farzandlariga nisbatan boʻlgan [[muhabbat]] kasri asoslaridan biri – butun [[kuch]] va quvvatlarini farzandlarini [[farosat]], kamolot bilan bezatib, ularning vujudini [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]] libosi bilan kiyintirmoqlaridan iboratdir<ref name=":0" />. * [[Ota]]-[[ona]]ga itoat etish bilan birga ularga chin dildan ishonish va barcha sohada sirdosh, deb fahmlash ham lozim. Chunki bolalarga nisbatan [[ota]]-[[ona]] koʻpni koʻrgan, [[aql]] va [[tajriba]] hosil qilgan va yaxshi-yomon yoʻlni bilgan boʻladi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] bolalarga toʻgʻri yoʻlni koʻrsatib, nasihat va maslahatlar berishi, bolalar esa unga amal qilishlari kerak<ref name=":0" />. [[Ota]]-[[ona]]ning soʻzlariga ishonmagan, ulardan oʻzini [[aql]]li va ishbilarmon deb hisoblagan bolalar koʻpgina [[qiyinchilik]]lar va har xil ofatlarga duchor boʻladilar. Chunki [[ishonch]]sizlik odamda aldov va yolgʻonchilikni tugʻdiradi, yolgʻonchilik esa barcha qabihlikni yuzaga chiqaradi. Birovga [[yolgʻon]] gapirish eng buyuk ayb boʻlishi bilan birga [[ota]]-[[ona]]ni aldash eng yaramas [[odat]]dir. [[Ota]]-[[ona]]ni gʻaflatda qoldirish, har bir ishning [[haqiqat]]idan bexabarlik [[ota]]-[[ona]] uchun zoʻr uqubat va haqoratdir. Bolalar qiyin ahvol va ogʻir kulfatga duchor boʻlganlarida oʻz [[ota]]-[[ona]]larini bundan ogoh qilsalar, [[ota]]-[[ona]] oʻzining [[aql]]i, [[tajriba]]si bilan bu qiyin holatdan chiqish yoʻlini koʻrsatib beradilar. [[Hayot]]da xoh kichik boʻlsin, xoh katta boʻlsin, biror bolaga qarab: „Buni [[ota]]-[[ona]]ngdan yashir, ularga aytma“ desa, u [[Doʻstlik|doʻst]] emas, balki [[dushman]]dir. Bunday odamni koʻrgan bola [[dushman]] sifatida undan qochib ketishni oʻylashi kerak. Soʻzning qisqasi shuki, har bir farzand [[ota]]-[[ona]]sini oʻz ahvolidan, qilayotgan gapidan voqif qilish bilan birga ularning pand-u nasihatlariga quloq solishi va amal qilishi zarur. Ularning yaxshi ishlaridan ibrat olishi, [[tajriba]]laridan [[hayot]]da foydalanishi kerak. Har bir bola biror tasodif tufayli [[xato]]ga yoʻl qoʻysa, darhol bu [[xato]]ni toʻgʻrilashga kirishishi, butun kuch-qudratini ishga solib, oʻzini oqlashga, ikkinchi marta bunday ishga qoʻl urmaslik uchun jon-jahdi bilan kurashishi lozim. Farzand [[ota]]-[[ona]]ning [[baxt]]i va quvonchi boʻlishiga qaramay, agar u [[ota]]-[[ona]] rizoligidan tashqari ish tutsa, unday berahm farzanddan [[aql]]li begona yaxshidir<ref name=":0" />. == Q == * Qadr va ulugʻlik choʻqqisining arzanda gavharini qidiruvchilar, [[eʼtibor]] va rohatning yoqimli maʼshugʻi visolini izlovchilar uchun lozim, balki zarurki, faqat [[maqsad]] manzili tomon yeta oladigan yoʻldan yursinlar va xotir boʻstoniga shunday daraxt eksinlarki, to uning mevasidan va soyasidan bemalol foydalana olsinlar!<ref name=":0" /> * Quyosh kabi chehrasi tulib tobon boʻlsa ham,<br>Egrilikdan hilolning qadri doim past erur!<ref name=":0" /> == P == * Parhezgarlik boʻstonining gullari hididan [[farosat]] burni bilan hidlay oladigan har bir kishi tugʻyon va [[yomonlik]] manzillarining eng avvali boʻlgan [[hirs]] va tamaʼning tikonzor dalasiga azm etishni aslo ixtiyor qilmasin! Oʻz uyining maʼmur va molining serob boʻlishi uchun iblis firibiga uchib, birovlarning maishat qasrini xarob etishga urinmasin!<ref name=":0" /> == S == * Saodatmand [[aql]] egalari farzandlarni xuddi kishi aʼzosiga oʻxshatadilar. Har bir aʼzo oʻz egasiga qanchalik ish beradigan boʻlsa, oʻsha aʼzoni boshqalariga nisbatan koʻproq eʼzozlaydilar. Farzand qanchalik aziz va mukarram boʻlmasin, agar u [[odob]] ziynatidan benasib boʻlsa, koʻrish quvvatidan xoli koʻzga oʻxshaydi<ref name=":0" />. * [[Saodat]] mulkining yoʻlida doim bexatar yurgay,<br />[[Odob]]ning hassasi boʻlsa kishining qoʻlida har dam!<ref name=":0" /> * Shirin soʻzning nasimi [[maqsad]] kemasini murod sohiliga yetkazadi. Notoʻgʻri, qoʻpol soʻzning chaqmogʻi esa bir onda soʻzlovchining farovonlik xirmonini yondiradi<ref name=":0" />. * Sofdillik, xushxulqlik boʻlar hammasi.<br>Bilginki, [[odob]]ning bergan mevasi!<ref name=":0" /> * Soʻzlash yoʻli notekis va xavfli boʻlib, koʻp xatarlarga ega va oʻdlamay, [[fikr]] qilmay labni hech bir [[soʻz]]ni izhor qilishga ochmaslik kerakki, oʻylamay aytilgan [[soʻz]] koʻp boshlarni fano chavgonining goʻyiga aylantirgan, jon xazinasini zavollik va [[nuqson]] qimoriga yutqazgan. Soʻzlashda bir necha qoida boʻlib, ularning har biriga rioya qilmoq lozim. Birinchisi shuki, besabab va bemavridlik kaliti bilan takallum qulfini ochmaslik lozimki, soʻz gavhari toʻgʻri va aniq boʻlsa-da, bevaqt va bemahal aytilsa, idrok bozorining gavharshunoslari va qoida biluvchilari nazarida eʼtibordan chetda qoladi va hech kim uni eshitishga ragʻbat qilmaydi<ref name=":0" />. == R == * Rostlik shunday zarki, u oʻzining mukammalligi va be[[nuqson]]ligi bilan kishining ulugʻlik va [[eʼtibor]] bozorining ravnaq topishiga sabab boʻladi. Agar har kimsaning tasarruf chuntagida undan bir dinorgina boʻlsa, obroʻyi va mustahkamligi silsilasining sherozasi hech qanday [[nuqson]]ning taʼsiridan parchalanmaydi. Qadri va [[ehtiros]]ining bahoristoni hech qanday uyat va hijolatlikning sariq xazonidan zavolga yuz tutmaydi!<ref name=":0" /> == T == * Toʻgʻri boʻlib, el koʻngliga yoqa olsang agarda,<br>Egri boʻlib nazarlardan qolib ketmoq ne uchun?! == Y == * Yaxshiga qoʻshilgan kishilar [[yaxshilik]] tomonga yuradilar, shuning uchun sen olim, fozil, dono va bilimdon kishilar bilan hamsuhbat boʻl, ularning [[suhbat]]i kishining dil oynasidan hirs, tamaʼ va baxillik gʻuborini supurib tashlaydi<ref name=":0" />. * Yaxshi [[hayot]] va uzoq yashash uchun [[xalq]]ning duosi va shodligidan koʻra yaxshiroq posbon va qoʻriqlovchi yoʻq<ref name=":0" />. * Yaxshi ishlar dengizining gʻavvoslari shunday kishilar boʻladiki, yaxshi ishlar javohirini husn-u [[xulq]] rishtasiga terib, shirinzabonlik shakarini kattakichik oshnolaridan darigʻ tutmaydi va xuddi obi-hayot kabi barcha mijozlariga [[tinchlik]] va halovat baxsh etadi. Qoʻpollik va tundlik nishi bilan hech kimning rohat siynasini majruh qilmaydi!<ref name=":0" /> * Yeb-ichish qoidalaridan biri shuki, xon yoki dasturxon atrofiga oʻtirishdan avval, qoʻlni yuvmoq kerak. * Yigitni balogʻat yoshiga yetishi bilan uylantirib qoʻymoq zarur. Shunda u [[zino]] qilish payiga tushmaydi, odamlarning nomusli qiz-juvonlariga yomon nazar bilan qaramaydi<ref name=":0" />. == Sh == * [[Shirinsoʻzlik]] va [[muloyimlik]] baloni qaytarishga qodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * Shunday odamlar borki, muhabbat boʻstonini oralab, [[uylanish]]ga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo gʻam uyida oʻzlari yakka-yu tanho oʻtiradilar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. Baʼzi bir kaltabin va aqlsiz kishilar esa pul kam, deb yoki ayolni eplab boqish gʻamidan qoʻrqib zebo va baxtiyor ayollar visolidan yuz oʻgiradilar. Ammo maʼlumki, uylanish yoʻlida va uning sarf-u xarji yoʻlida, qancha narsa ishlatmasinlar, boʻlarning bari keyinchalik oʻz oʻrniga tushib ketadi. Ammo bu yoʻlni bosib oʻtishda quyidagilarga amal qilmoq kerak: shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan olijanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiyalangan va chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin! Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda boʻlishiga olib keladi<ref name=":0" />. * Shuni anglamoq kerakki, [[ota]] uchun farzanddan koʻra yaqinroq kimsa yoʻq va [[ota]]ning farzandga boʻlgan [[muhabbat]]ining qanchalik yuksakligini bayon qilish qiyin! Lekin shunga qaramay, farzand [[ota]]ga nisbatan ozgina beodoblik qilsa, farzand muhabbati [[ota]] nazarida pastlaydi va unga jazo va tanbeh berishga kirishadi. Agar [[ota]] bilan farzand oʻrtasidagi ahvol shu ekan, bir-biriga aloqasi va yaqinligi boʻlmagan kishilar orasida beadablik yuz bersa, qanday noxushlik boʻladi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] b56q0bdy02ze0l8wl59w1wbgiz3dygy 0 4758 31341 23329 2026-07-02T08:19:57Z Bekipediya 2189 /* A */ 31341 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tarbiya|Tasvir=Parenting.JPG|wikipedia=Tarbiya|wiktionary=tarbiya}} '''Tarbiya''' — shaxsda muayyan jismoniy, ruhiy, axloqiy, maʼnaviy sifatlarni shakllantirishga qaratilgan amaliy pedagogik jarayon; insonning jamiyatda yashashi uchun zarur boʻlgan xususiyatlarga ega boʻlishini taʼminlash yoʻlida koʻriladigan chora tadbirlar yigʼindisi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar noming xalq orasida hurmat bilan yod etilishini istasang, oilangning doimiy rohatini koʻzlasang, bolalaringga goʻzal tarbiya ber, biror hunar egasi qilib yetishtir. Ularning yurish-turishlarini tekshirib tur. Yomon odamlardan uzoq boʻlsinlar, yaxshilar bilan suhbatdosh boʻlib, bahra olsinlar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} {{Q|Agar tarbiyat koʻrmasa odam,<br />[[Eshak]] boʻlib qolur yuzga kirsa ham{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == B == {{Q|Bolaga otaning mehnati singgan boʻlsa,<br />Soʻng u bolaning xulq-atvorida bilinadi.<br />Ota bolani nazoratda tutsa,<br />U yaxshi, ezgu boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Bogʻbondan parvarish koʻrmasa nihol,<br />Ulgʻayib oʻsolmas, topolmas kamol!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}|[[Mavlono Xurramiy]]}} {{Q|Bugungi kunda [[jamiyat]]imizning yuzini qora qiluvchi [[pastkash]]lar, yomonlar, beboshlar, [[oʻgʻri]]lar, [[giyohvand]]lar va nashavandlar... kecha tarbiyalariga eʼtibor berilmagan [[bola]]lardir{{sfn|Tursun|2006|p=138}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == I == {{Q|[[Isteʼdod]] egalarini tarbiyalash shunday bir kimyodirki, u qora tuproqni toza [[oltin]]ga, noqis toshni esa aybsiz gavharga aylantiradi. Chunonchi aytadilar:<br />Tarbiyadan tuproq gavhar boʻladi.<br />Nof ichra qon mushki asgʻar boʻladi.<br />Qiymatsiz qora bir temirni iksir,<br />Tarbiya aylagach sof zar boʻladi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == M == {{Q|Murabbiysi boʻlmagan odamni [[hayot]] oʻzi tarbiyalab qoʻyadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=5}}}} == G == {{Q|Goʻdaklikdan yomon feʼlga oʻrgansa,<br />Yuz mehnat-la uni kam qilib boʻlmas.<br />Yaxshi yoʻlga solay debon urinma,<br />Oʻsib qotgan shoxni xam qilib boʻlmas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == Q == {{Q|[[Qobiliyat]] egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni tarbiyalash – [[johillik]]{{sfn|Tursun|2006|p=58}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == T == {{Q|[[Taʼlim]] faqat soʻz va oʻrgatish bilangina boʻladi. Tarbiya esa amaliy ish, [[tajriba]] bilan boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=6}}.|[[Farobiy]]}} {{Q|[[Taraqqiyot]]ning chinakam belgisi — [[boylik]] yoki [[taʼlim]] darajasi emas, shaharning kattaligi emas, hosilning moʻl-koʻlligi ham emas, balki shu oʻlka bagʻrida tarbiya topgan [[inson]] qiyofasidir{{sfn|Voronsov|1989|p=27}}.|[[Ralf Uold Emerson]]}} == Y == {{Q|Yaxshi ishlov berilmagan yerdan yaxshi hosil unmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=7}}}} == Oʻ == {{Q|Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma{{sfn|Tursun|2006|p=123}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Oʻzingdan keyingilarga ibrat boʻlay desang, oʻzingdan ilgarigilardan ibrat ol.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=4}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 079hgfaai2fozvjolwsylduodc75e3m 0 4858 31338 23178 2026-07-02T08:10:27Z Bekipediya 2189 /* E */ 31338 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Erkak|Tasvir=Men_montage.jpg|wikipedia=Erkak|wiktionary=erkak}} '''Erkak''' (belgisi: ♂) — urugʻlanish jarayonida kattaroq urgʻochi gameta yoki tuxumhujayra bilan birikadigan sperma deb nomlanuvchi gameta (jinsiy hujayra) hosil qiluvchi organizmning jinsi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayol]] kishiga eng haqqi koʻp kishi [[er]]dir, erkak kishiga eng haqqi koʻp kishi — [[ona]]sidir{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|[[Azob]] chekmaslik insonga xos emas, azobga chidamaslik esa er kishiga yarashmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=345}}.|[[Seneka]]}} == B == {{Q|Bemuruvvat erkak – [[ayol]]ga, taʼmagir [[obid]] – qaroqchiga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=44}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|Erkaklarning kamoloti shuki, kim ota-onasiga yaxshilik qilsa, silai rahm rishtalarini bogʻlasa, ahli [[ayol]]i va [[farzand]]lari bilan ham [[xulq]]ini yaxshi qilsa, [[din]]ini saqlasa, molini haromdan isloh qilsa, uning ortigʻidan [[infoq]]-[[ehson]] bersa, [[til]]ini saqlasa, oʻz uyini lozim tutsa, yaʼni ishidan [[vaqt]]ida kelsa, oʻsha erkaklarning komilidir{{sfn|Tursun|2006|p=181}}.|[[Fuzayl ibn Iyoz]]}} {{Q|Erkak uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], [[xotin]] uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == H == {{Q|[[Hunar]] va [[sanʼat]] shunday narsaki, u keraksiz boʻlib qolmaydi, ishlatmasang ham yoʻqolib ketmaydi, kerak paytda esa senga koʻmakchi boʻladi. Erkak kishiga qirq hunar ham oz. Erkak boʻla turib, „men buni bilmayman“ deyish uyatdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=20}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Y == {{Q|Yigit yigitdan yiqiladi, ammo taslim boʻlmaydi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=73}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] odto0iagc0z3ox7c1jot3isspwmorfe 0 5930 31342 24774 2026-07-02T08:20:44Z Bekipediya 2189 /* K */ 31342 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gaplashish | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Gaplashmoq | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gaplashish''', '''soʻzlashish''', '''soʻzlashuv''' — bu odatan [[suhbat]] jarayonida boshqa bir kishi bilan [[nutq]] almashinish jarayoni. {{ABD}} == B == {{Q|Bobolarimiz: „Soʻzlaganing kumush boʻlsa, tek turganing oltindir“, deyishgan. Buning maʼnosi shuki, oʻrinsiz, maʼnosiz soʻzlagandan koʻra jim turganing yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} == K == {{Q|Koʻp ortiqcha soʻzlashuv eshituvchini ranjitadi{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == O == {{Q|Ogʻizga kelganni soʻzlashning oxiri voy!{{sfn|Tursun|2006|p=143}}|[[Qozi Ahmad Gʻafforiy]]}} == R == {{Q|[[Riyozat]] qilichlarini sugʻurib, [[nafs]]ing bilan mujodala qil. Riyozat toʻrt yoʻl bilan boʻladi: oz yemoq, oz uxlamoq, oz gaplashmoq, barcha jonlidan kelgan [[iztirob]]larga chidamoq{{sfn|Tursun|2006|p=87}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} == S == {{Q|Soʻzlagan vaqtimda ogʻzimdan beixtiyor yaramas, boʻlmagʻur [[soʻz]]lar ham chiqishi mumkin. [[Dushman]] esa ogʻzimdan chiqqan yomon soʻzlarnigina terib oladi. Chunki dushmanning nazari yomondan boʻlakka tushmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=173}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi soʻzla, ammo [[mahmadona]] boʻlma! [[Ezmalik]] kaltabinlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Qobus]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzgalarga biron narsa deyishdan avval, oʻzingga aytib koʻr{{sfn|Voronsov|1989|p=174}}.|[[Seneka]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] mpe8ugpuupko44fekw24ec7ztb2i78q 0 11673 31340 2026-07-02T08:15:39Z Bekipediya 2189 Yangi 31340 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nizomiddin ibn Husayn | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nizomiddin ibn Husayn | Vikiombor = }} '''Nizomiddin ibn Husayn''' == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar noming xalq orasida hurmat bilan yod etilishini istasang, oilangning doimiy rohatini koʻzlasang, bolalaringga goʻzal tarbiya ber, biror hunar egasi qilib yetishtir. Ularning yurish-turishlarini tekshirib tur. Yomon odamlardan uzoq boʻlsinlar, yaxshilar bilan suhbatdosh boʻlib, bahra olsinlar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} ceq1zpgrez5tcld5y22uwrrmgxg05ip 31344 31340 2026-07-02T08:21:46Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31344 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Nizomiddin ibn Husayn | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Nizomiddin ibn Husayn | Vikiombor = }} '''Nizomiddin ibn Husayn''' == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar noming xalq orasida hurmat bilan yod etilishini istasang, oilangning doimiy rohatini koʻzlasang, bolalaringga goʻzal [[tarbiya]] ber, biror hunar egasi qilib yetishtir. Ularning yurish-turishlarini tekshirib tur. Yomon odamlardan uzoq boʻlsinlar, yaxshilar bilan suhbatdosh boʻlib, bahra olsinlar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. <!-- B --> * Bobolarimiz: „Soʻzlaganing kumush boʻlsa, tek turganing oltindir“, deyishgan. Buning maʼnosi shuki, oʻrinsiz, maʼnosiz [[soʻzlashish|soʻzlagandan]] koʻra jim turganing yaxshiroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. <!-- F --> * „Falon kishi sening haqingda bunday soʻzladi“. „Falonchi seni yomonladi“, deb soʻz yuritishga [[chaqimchilik]], deyiladi. Chaqimchilikni insofli, odamgarchiligi bor kishi qabul qilmaydi. Chaqimchilar har xil boʻlmagʻur soʻzlarni adovat va hasadlari tufayli soʻzlaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=187}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} 9evy29eg0cxjl38n68dc0uwn3r0kfnv 0 11674 31345 2026-07-02T08:27:40Z Bekipediya 2189 [[Nikoh]]ga yoʻnaltirildi 31345 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Nikoh]] llzvssau8u8e29jt7mlts9rw4dx52be 0 11675 31351 2026-07-02T08:37:24Z Bekipediya 2189 Yangi 31351 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Muhammad Javhar Zamindor | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Muhammad Javhar Zamindor | Vikiombor = }} '''Muhammad Javhar Zamindor''' — hindistonlik olim, „Nukoti gʻariba“ asari muallifi. == Iqtiboslar == <!-- D --> * Dili buzuq, oʻzgalarning pokdomon va iffatli qiz-juvonlariga koʻz olaytiruvchi nopok kishilar haqiqiy razil va iflos kishilardir{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. <!-- H --> * Hayo kishilarni yomon yoʻldan qaytaruvchi va yaxshilik sari undovchidir. Kimning hayosi boʻlmasa, uning uyati boʻlmaydi. Barcha qabih ishlarni qilishdan ham qaytmaydi. Kishida hayo boʻlsa, nafs uning ustidan hokim boʻlolmaydi va oʻz yoʻliga sololmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} 6l38zo7iqbaw7ea973j4a6sc54l9no5