Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 4319 31375 25658 2026-07-04T10:01:34Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31375 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Mahmudxoʻja Behbudiy | Tasvir = Photograph of Mahmud Khoja Behbudiy.jpg | wikipedia = Mahmudxoʻja Behbudiy }} '''Mahmudxoʻja Behbudiy''' (1875-yil 20-yanvar, Samarqand – 1919-yil 25-mart, Qarshi) – dramaturg, noshir, din va jamoat arbobi, jadidchilik harakati yetakchilaridan biri. == Iqtiboslar == <!-- M --> * Moziy — istiqbolning tarozisidir<ref>{{Kitob manbasi|year=1999|author=Dilorom Alimova, Dilbar Rashidova|title=Mahmudxoʻja Behbudiy va uning tarixiy tafakkuri|others=|publisher=„Akademiya“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=5}}</ref>. <!-- T --> * Taraqqiy etgan millatlarni [[ona]]lari oʻqitar ekan, biz avval onalamizni oʻqitib, ularga til oʻrgatmogʻimiz kerak, chunki bizning ilm va tilsizligimiz ulardandir{{sfn|Tursun|2006|p=183}}. * Teatr — oynadur, teatr — ibratxonadur, teatr — to‘g‘ri so‘zlaguvchi va haqiqatni ochiq bildirguvchidir.<ref>{{cite web|url=https://yomi.uz/teatr-oynadur-teatr-ibratxonadur-teatr-togri-sozlaguvchi-va-haqiqatni-ochiq-bildirguvchidir/|title=Teatr — oynadur, teatr — ibratxonadur, teatr — to‘g‘ri so‘zlaguvchi va haqiqatni ochiq bildirguvchidir.|publisher=yomi.uz}}</ref>. <!-- Oʻ --> * Oʻrtadan nifoqni koʻtaringiz! Turkiston bolalarini [[ilm]]siz qoʻymangizlar! Hammaga [[ozodlik]] yoʻlini koʻrsatingizlar! Ozodlikni tezlik ila yuzaga chiqaringizlar! Bizlar ul choqda qabrimizda tinch yoturmiz!<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=18}} * Oʻgʻul toʻylariga qilaturgan aqchalaringizni mana shul ilm zamoni yoʻligʻa sarf etingiz, sizdan oʻgʻlungʻizgʻa mol meros qolmasun, balki, albatta, ilm va tarbiya qolsun. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:1875-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1919-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Noshirlar]] [[Turkum:Jamoat arboblari]] [[Turkum:Din arboblari]] [[Turkum:Jadidlar]] 3pye0z8b6szu34iu7dkyl7tqxukh6sq 0 4320 31355 31196 2026-07-03T16:06:41Z Bekipediya 2189 /* E */ 31355 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muʼiniddin Juvayniy | wikipedia = Muʼiniddin Juvayniy }} '''Muʼiniddin Juvayniy''' (? – 1381) – fors-tojik olimi, soʻfi, shoir va adib, „Nigoriston“ va „Ahsanu-l-Qassas“ asarlari muallifi. Uning „Nigoriston“ asarini Ulugʻbek sevib mutola qilgan. {{ABD}} == A == * [[Adovat]]ga duchor boʻlmay desang mol-dunyodan qoʻl yuv, [[muhabbat]] topay desang, [[yaxshilik]] va [[ehson]] qil!<ref name=":1" /> * Agar [[obroʻ]]yim oshsin desang amalga shunday kishini tayinlaki, u hech qachon sotqinlik qilishga jurʼat etmasin!<ref name=":1" /> * [[Aql]]li kishi shavkatli va moli koʻp boʻlishiga qaramay, [[dushman]] bilan ortiqcha [[adovat]] yoʻlini tutishdan [[parhez]] qiladi<ref name=":1" />. * Achchiq soʻz jununlik belgisi, jununlik esa xusumat belgisi, xusumat esa [[adovat]] keltirib chiqaruvchidir. Dushmanlik mevasini beruvchi daraxtni ekishdan nima foyda?! Shunday maqol bor: „Taʼna va itob-uqubat va azob belgisi“<ref name=":1" />. == B == * Bagʻritosh [[doʻst]]ni [[dushman]] hisoblash lozim<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Bilim]] daryosining gavhari aql,<br />Oz boʻlsa ham undan yetar koʻp foyda!<ref name=":1" /> * [[Bilim]] kishilarni ulugʻvor qilar,<br />Odamdan ketmaydi to u oʻlguncha.<br />Oltin, kumush bilan kerilma zinhor,<br />Bu izzat oltin-u kumush turguncha<ref name=":1" />. * Bir dona [[dushman]]dan hazar qil har dam. Mingta boʻlsa agar [[Doʻstlik|doʻstlaring]] ozdir. [[Dushman]] bitta boʻlsa, koʻp-u nosozdir!<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „<nowiki/>[[Doʻstlik|Doʻstlaringdan]] qaysi biri senga koʻproq yoqadi, qaysi biri esa [[aka]]lik darajasiga yetib bordi, hammasidan qaysisiga [[muhabbat]]ing balandroq?“ Hakim shunday javob berdi: „Urishib qolsam, yarashadigani va uzr soʻrasam, kechiradigani!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „Qanday [[safar]] eng uzoq [[safar]]?“. Javob berdi: „<nowiki/>[[Sadoqat]]li [[Doʻstlik|doʻstni]] qidirish [[safar]]i!“<ref name=":1" /> * Bir hakim oʻz oʻgʻliga nasihat qilib derdi: „Har kim bilan [[suhbat]]dosh boʻlsang, unga darhol [[doʻstlik]] soʻzlarini izhor qilma. Sinalmagan kishiga ishonib boʻlmaydi. Oradan [[vaqt]]lar oʻtib, [[eʼtibor]]ingga loyiq boʻlsa, [[doʻstlik]]ka arzisa, unga yaqinlash va barcha ishda unga yordam qoʻlini choʻz!“<ref name=":1" /> * Bir kishi bir ulugʻ odamdan soʻradi: „<nowiki/>[[Aka]]-[[uka]] dilga yaqinmi yoki [[Doʻstlik|doʻst]]?“ U dedi: „Oʻz [[aka]]-[[uka]]m [[sadoqat]] yoʻlini tutgandagina dilimga yaqin“<ref name=":1" />. * Bir kishi Musʼab ibn Zabir oldiga kelib, [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] haqida qoʻrqinchli, uydirma [[gʻiybat]] gaplarni gapirdi. Musʼab [[Ahnaf ibn Qays|Ahnafni]] chaqirtirib keldi. Unga xitoban voqeani bayon qildi. [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] uydirmachi kishining yolgʻonchi va gʻiybatchiligini aytib, oʻzini oqlashga kirishdi. Musʼab dedi: „Uning aytgan gaplariga [[adolat]] yuzasidan qaraganda [[ishonch]]ga loyiqdir!“ [[Ahnaf ibn Qays|Ahnaf]] unga dedi: „Agar senda [[ishonch]] va [[adolat]] boʻlganda edi, gʻiybatchining soʻziga quloq solmagan va uni uyingdan haydab chiqargan boʻlarding!“<ref name=":1" /> * Bir kishi oldingga kelib, birovni [[gʻiybat]] qilsa, uni rost aytayapti deb oʻylama. Balki uni bu feʼldan qaytar. Oʻzing ham bunday soʻz va feʼldan hazar qil!<ref name=":1" /> * Bir ming nafs [[adovat]] oldida bir odamcha ham boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Birov doʻstman desa, ishonma aslo<br />Uning yuragini qilmay imtihon.<br />Agar [[doʻstlik]]ka u boʻlsa sazovor,<br />[[Suhbat]]iga fido ayla hatto jon.<br />[[Faqirlik|Faqirliqsa]] qolsa doʻstlaring agar,<br />Bisotingda borin aylagin ehson!<ref name=":1" /> * Birovga yaxshi gap gapirolmasang,<br />Zahar ham qoʻshmagil har bir soʻzingga!<ref name=":1" /> * Birovning aybini gapirib kishi,<br />Oʻzining aybini qiladi oshkor.<br />Birovni yomonlab gapirsa senga,<br />Seni ham yomonlab gapirmogʻi bor!<ref name=":1" /> * Bir ulugʻ kishining doʻsti tunda eshik qoqib keldi. Ulugʻ kishi oʻrnidan turdi, bir xalta [[pul]] oldi, oʻtkir qilich osdi va kanizagiga sham olib birga yurishni tayinladi. Eshikni ochib doʻstiga dedi: „Sening kelishingni uch narsa taxmin qildim. Birinchi, biror hodisa yuz berib, [[pul]]ga muhtoj boʻldingmi deb, [[pul]] olib chiqdim. Ikkinchi, [[dushman]] senga hujum qildimikin deb, qilich koʻtarib chiqdim. Uchinchi, biror muhim ishing chiqdimi deb, kanizagimni olib chiqdim“.<br />Doʻsti undan uzr soʻradi va koʻnglida unga nisbatan [[doʻstlik]] va [[ishonch]]i yana ham oshdi<ref name=":1" />. * [[Boylik|Boyliging]] rohating boʻlsa ham senga,<br />Fano gʻuboridan boʻladi barbod.<br />Haqiqiy [[boylik]]ni kirit qoʻlingga,<br />Ikki kunlik narsa uchun boʻlma shod!<ref name=":1" /> * [[Boylik]] uchun tuzoq qoʻygan har kimsa.<br />Gʻamdan boshqa narsa koʻrmadi hargiz!<ref name=":1" /> * [[Boylik]] oʻtkinchi narsadir. [[Aql]]li kishi oʻtkinchi hoyu-havasga berilmaydi<ref name=":1" />. == D == * Dil boyligi va [[ruh]] ozigʻi uch narsadadir: birinchi [[ilm]]da, ikkinchi rizoda, uchinchi [[qanoat]]da<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=18}}. * Doimo parhezkor boʻlmoq va hamisha kishilar bilan [[maslahat]]lashmoq kerak<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Dunyo [[neʼmat]]ini aylasang havas,<br />[[Ilm]], [[qanoat]]ga intil har qachon.<br />Bundan boshqasiga [[tama]] nodonlik,<br />Boshqasini izlar kim boʻlsa nodon!<ref name=":1" /> * Dunyoning barcha yomonligi qulflangan bir uyga yashiringan. Uning kaliti [[boylik]]ka boʻlgan [[hirs]]dir<ref name=":1" />. * Dunyoparast xush liboslikning,<br />Yuragida gʻamdir ummon.<br />Jon rohatin izlasang agar,<br />[[Qanoat]]da boʻlgandir nihon!<ref name=":1" />. * [[Dushman]] bilan hamsuhbat boʻlganingda ham oʻzingni undan baland tutma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}} * [[Dushman]]dan muruvvat kutmaganday, pastkash [[doʻst]]dan nari yurgan maʼqul<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=168}}. * Dushmanlardan aslo chiqmagay [[doʻstlik]],<br />Koʻlmak suvdan obi hayot chiqarmi?!<ref name=":1" /> * Dushmaningga dushman boʻladi doʻsting,<br />Dushmaningga ul ham boʻladi agʻyor.<br />Dushmaningga [[doʻstlik]] aylasa doʻsting,<br />Dushmandir u akang boʻlsa ham zinhor!<ref name=":1" /> * Doʻst boʻlmasa yaqinlaring kechgil ulardan,<br />Begonalar mehr qilsa, doʻst tut ularni<ref name=":1" />. * Doʻstlarga [[yaxshilik]] yoʻlin unutma,<br />Dushmanlarga [[insof]] koʻzi bilan boq!<ref name=":1" />. * Doʻsti bor kishilar emasdir gʻarib,<br />Uyidan yuz farsang uzoq boʻlsa ham.<br />Oʻz shahrida doʻstsiz boʻlganlar gʻarib,<br />Boshidan arimas bir zumgina gʻam!<ref name=":1" /> * Doʻstlaring muhtoj boʻlsa [[pul]] ila qilgan madad,<br />Dushmaning qilsa hujum tigʻ ila jonin sugʻur.<br />Har qachon yodingda boʻlsin: har kishi mardman desa,<br />Mardligin bilmoqchi boʻlsang mardligin maydonda koʻr<ref name=":1" />. * Doʻstlarning hojatin chiqargil tezda,<br />Kam oʻyla, demagin foyda yo zarar.<ref name=":1" />. * Doʻstlarning gʻamini yegil doimo,<br />Doʻstlar xursand boʻlsa doʻst ham xursanddir.<br />Har kimsa doʻst uchun kissa band qilsa,<br />Bilginki, oʻzi ham loyiqi banddir!<ref name=":1" /> * Doʻstsiz yashash mumkinmas, ammo hamma ham [[doʻstlik]]ka arziyvermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=169}}. * Doʻst ulki, doimo rostni gapirar,<br />Dushman esa aybing tutadi pinhon!<ref name=":1" /> * Doʻst uch xil boʻladi. Birinchisi ovqat kabidir, ulardan hech ajrab boʻlmaydi. Ikkinchisi doriga oʻxshaydi va ularga goh-goh ishing tushadi. Uchinchisi dardga oʻxshaydi va ulardan hech qanday [[yaxshilik]] kelmaydi<ref name=":1" />. * Doʻst shundayki, [[suhbat]]ingni malol olmaydi, uzoqda yursang unutmaydi, [[boylik]] va kambagʻallikda oʻzgarmaydi, hojating boʻlsa amalga oshirish uchun jon-jahdi bilan kirishadi, yaxshiligini [[minnat]] qilmaydi, biror hojati boʻlsa sendan yashirmaydi, ahvolini sir tutmaydi, senga qancha koʻp [[yaxshilik]] qilsa, uni shuncha kam deb hisoblaydi, sendan ozgina [[yaxshilik]] koʻrsa, uni koʻp deydi, barcha ishda oʻzini senga hamnafas deb his qiladi<ref name=":1" />. == E == * Egri yurmoq boʻlsa [[odat]]ing,<br />Dilingdan hech gʻussa ketmaydi.<br />Toʻgʻri boʻlgil, egri oʻq hech vaqt,<br />Nishonga borib yetmaydi<ref name=":1" />. * El haqida gʻofil boʻlmagin aslo,<br />Chunki el qoʻlida oʻtirgan oʻzing.<br />Sendan el nimani koʻrsa bir kuni,<br />Qaytarib koʻradi oʻshani koʻzing!<ref name=":1" /> * [[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], [[xotin]] uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Eng yaxshi [[xotin]] shunday xotinki, u hayoli va oriyatli boʻladi. Eng muhimi, [[oila]]da toʻkin-sochinlik va barakaning sababchisi boʻladi<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == G == * Gunohkor [[gunoh]]in kechishdan avlo,<br />Mukofot boʻlmagay jahonda aslo!<ref name=":1" /> == H == * Haddidan oshirma javr-u jafoni,<br />Dushmaning boʻlsada zaif, notavon.<br />Mol-mulking dushmandan ortiq boʻlsa ham,<br />Xorlama ortiqcha uni hech qachon<ref name=":1" />. * Haqiqiy koʻz egasi shunday kishiki, oʻz feʼl va soʻziga hamisha tanbeh nazari bilan qaraydi. Dono yurak egasi shunday kishiki, dunyo saroyida yaxshi ishlar orqali malomatga qolmaydigan yaxshi nomga ega boʻlib ketadi<ref name=":1" />. * Har kim dunyo uchun ursa agar chang,<br />Balo changi uni aylaydi sarson.<br />Har kim elga bersa boyligin agar,<br />Barcha balolardan boʻladi sogʻ-omon!<ref name=":1" /> * Har kim [[gunoh]]kor kishini kechira olsa, bu [[ulugʻlik]] nishoni va oliyhimmatlik alomatidir<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Har kimning [[nafs]]i [[aql]]iga xizmat qilsa, unday kishiga [[baxt]] va davlat yuzlanadi. Har kimning [[aql]]i [[nafs]]iga xizmat qilsa, [[Baxt|baxt-u]] iqbol unday kishidan yuz oʻgiradi<ref name=":1" />. * Har kimsa boriga [[qanoat]] qilsa,<br />Ajablanma, tushmas birovga ishi.<br />Yuragida kimni [[tama]] boʻlmasa,<br />Hech kimsadan boʻlmas [[qoʻrquv]], tashvishi!<ref name=":1" /> * Har kimsada boʻlsa Humodek [[himmat]],<br />Har [[illat]]ga undan topilar davo.<br />[[Himmat]]sizlar erur misoli quzgʻun,<br />Undan kelur davo oʻrniga vabo!<ref name=":1" /> * Har kimsada boʻlsa qabih bir [[odat]],<br />Bu [[odat]]ni qilar bir kuni takror.<br />Chayonni koʻr toshga uradi nishin,<br />Vaholanki toshga oʻtmaydi zinhor!<ref name=":1" /> * Har kimsada serob boʻlsa har xil doʻst.<br />Biroq hammasiga ishonmoq [[xato]].<br />Yogʻochu choʻp bir xil jinsdan boʻlsa ham,<br />Ud-u sandal boʻlmas tol choʻpi aslo!<ref name=":1" />. * Har kimsaga [[taʼna]] toshini otma,<br />Garchi boʻlsa hamki qaysar yoki shum!<br />Aybsiz doʻstlarni topmoq [[muammo]],<br />Ayt-chi, xatolardan kim pok-u maʼsum!<br />Har kim doʻstlariga xushfeʼl boʻlmasa,<br />[[Doʻstlik]] izzatidan boʻladi mahrum!<ref name=":1" /> * Har kim tuhmatchilar qatorida oʻtirsa, uning tuhmatchilikda ayblasalar, oʻzidan xafa boʻlsin. Har kim oʻzi sirini yashirmasa, nadomat va pushaymonlik tortadi<ref name=":1" />. * Hazm qilish quvvating yetmaydigan taomni —<br />Yema, jism-u joningga yetar undan koʻp [[nuqson]]!<br />[[Gʻazab]] kelgan paytda oʻylamasdan soʻzlama,<br />Soʻngra uzr soʻramoq boʻlmaydi senga oson!<ref name=":1" /> * Hech kimga ozor bera koʻrma – dunyo barchaga barobardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. * Hisob va sarf [[muomala]] uchun, uzr hamda [[ixlos]] [[doʻstlik]] va [[muhabbat]] uchundir<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == I == * [[Ilm]] [[saodat]]ga yoʻllovchi mashʼal,<br />Johillik [[oʻlim]]ga boshlar har mahal<ref name=":1" />. * Ikki narsa dunyoda eng azizdir. Biri qoʻl [[mehnat]]i bilan topilgan [[boylik]]. Ikkinchisi dilda [[doʻstlik]] barqaror boʻlgan sodiq doʻst<ref name=":1" />. * Ikkiyuzlamachi [[Doʻstlik|doʻstdan]] qotil [[dushman]] yaxshi!<ref name=":1" /> * [[Isteʼdod]] egasini [[tarbiya]]siz qoldirmoq zulmdir. [[Isteʼdod]]siz kishini [[tarbiya]]lash esa [[umr]]ni zoye oʻtkazishdir<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Isteʼdod]]li odamga – [[dagʻallik]], [[qobiliyat]]sizga – [[mansab]] yarashmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Izzat va shuhratparastlikdan qochsang, zorlik va xorlikka tushmaysan. Shirinlikni kamroq yesang, safro soʻndiruvchi doriga muhtoj boʻlmaysan!<ref name=":1" /> == J == * Jahonda bor narsa – [[aql]]ga, aql esa [[tajriba]]ga muhtojdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * Jolinus hakim vafot etgach, uning xonasidan quyidagi yozuvni topibdilar: „Eng ahmoq kishi shunday kishiki, topgan yemishini toʻxtatmay ogʻziga solaveradi. Vaholanki, tabobatda oʻrtacha yeyish [[salomatlik]] garovi!“<ref name=":0" /> == K == * [[Kamtarlik]] daraxtin oʻtqazsang agar,<br />[[Muhabbat]] mevasini yeysan har qachon!<ref name=":1" /> * Kasallikka boshlovchi koʻp moldan yetarli boʻlgan ozi yaxshi<ref name=":1" />. * [[Kibr]]ning libosini yechgil ustingdan,<br />Bir kun qilmasin zor ila hayron!<ref name=":1" /> * Kimki [[ayb]]siz doʻst axtarsa — [[doʻst]]i kamayadi. Kimki doʻstini xatosi uchun itobga olsa – [[dushman]]i koʻpayadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=166}}. * Kimki oʻzini [[sulton]]ga yaqin tutishga intilsa, mol-dunyosi talon-taroj xavfi ostida qoladi. Kimki undan oʻzini tortsa, shamshirining tigʻiga mubtalo boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Kishi boʻlsa [[nafs]]i koʻyida giryon,<br />Daʼvoyi doʻstligi puch ila yolgʻon!<ref name=":1" /> * Kishida boʻlmasa agar [[isteʼdod]],<br />Ming hiyla qil [[taʼlim]] kor qilmas aslo.<br />[[Gumon]] qilma, buzoq [[xudo]] boʻlmaydi<br />Butparast oltin-la bersa ham oro<ref name=":1" />. * Kishining dilida [[hikmat]]i boʻlsa,<br />Uning oldida mol misoli sopol.<br />Donish ahli zarga nazar qilmaydi,<br />Beqadr oldida qadr topar mol.<br />[[Qanoat]]ni izla sharaf izlasang,<br />Shunday yoʻl tutadir har ahli kamol<ref name=":1" />. * Kishi saxiy doʻstdan saqlanganidan koʻra xasis doʻstdan asrangani yaxshidir<ref name=":1" />. * Kishi oʻz yerini agʻyor bilan koʻrgandan koʻra judolik mehnatini tortgani afzal<ref name=":1" />. * Kichiklar [[gunoh]]ini kechmoq kattalar uchun chiroyli feʼl<ref name=":1" />. * Koʻrlik nodonlikdan yaxshiroqdir, chunki koʻrlik oʻz egasini chohga qulatsa, biror aʼzosini sindiradi, nodonlik esa oʻz sohibini halokatga mahkum etadi<ref name=":1" />. == M == * Mansabdor mol toʻplaydi, oqil esa – [[fazilat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Mehrsiz, ginachi dushman dilini<br />Toʻldirsang mumkindir sen ehtiromga.<br />Ovchini koʻrgil-u ibrat ol undan,<br />Don bilan qushlarni tushirar domga!<ref name=":1" /> * [[Muhabbat]] va [[doʻstlik]] lofini ursa ham, dushmanga ishonmoq xato, jonajonlik lofini haddan oshirsa ham soʻzlariga uchmoq jonga balo! [[Suv]] garchi oʻtga yaqinlashib, sovuqligini tashlasa ham, imkonini topsa, oʻtni butunlay oʻchiradi<ref name=":1" />. == N == * [[Nafs]]ki [[aql]]ga boʻysunsa agar,<br />Iqbol daraxtidan meva yer kishi.<br />[[Aql]]dan ziyoda boʻlsa agar [[nafs]],<br />Odamning kunba-kun ortar tashvishi<ref name=":1" />. * Nodonning koʻzi bor, koʻrmaydi ammo,<br />Koʻrlar bor, koʻrmaydi, lekin koʻp dono!<ref name=":1" /> * Nokaslarni qilma [[tarbiya]]t,<br />[[Yaxshilik]]ka [[yomonlik]] qilar.<br />Chayonlarni parvarish qilsang,<br />Nishi bilan vujuding tilar<ref name=":1" />. == O == * [[Obroʻ]]yim ziyoda boʻlsin desang sen,<br />Sodiq kishilarga ish buyur har doim!<br />Har kimsa ishonsa oʻzbilarmonga,<br />El aro sharafi ketib boʻlar kam!<ref name=":1" /> * Odamlarga [[hurmat]] koʻzi bilan boqmoq va rahm koʻzi bilan qaramoq aqllilik va donolik belgisidir<ref name=":0" />. * [[Odat]] boʻlsa har kimga [[gʻiybat]],<br />Ishonmagin unga hech qachon.<br />Yomonlasa birovni senga,<br />Yomonlaydi seni ham pinhon.<br />Qora koʻngil boʻlgan-chun davot,<br />Ikki tili bordir begumon.<br />Biri – uning qalami boʻlsa,<br />Yozgan xati – ikkinchi zabon!<ref name=":0" /> * Oliyhimmat kishi Humo qushiga oʻxshaydi. Pasthimmat kishi esa quzgʻun kabidir, oʻlaksalar esa uning ulushi boʻladi<ref name=":1" />. * Oliyhimmat va sohibdavlat shunday kishiki, yaxshi [[xulq]] va chiroyli [[odat]] bilan katta kanizni oʻz [[muhabbat]]i domiga ilintiradi, [[doʻstlik]] urugʻini koʻngil yeriga ekadi, azizlar va ulugʻlar yoʻliga ibrat koʻzi bilan boqadi, qarindosh-urugʻlar haqini imkoni boricha ado qiladi, doʻstlarini qoʻlidan kelganicha hurmatlaydi, oʻlib ketgan yor-u birodarlari avlodini [[yaxshilik]] bilan taqdir etadi<ref name=":1" />. * [[Oltin|Oltin-u]] [[kumush]] jamgʻarishga mayl qoʻyish [[nafs]]ning nuqsonidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Oqil bilan boʻlsang agar hamsuhbat,<br />Har ishda [[maqsad]]ing boʻlgay muyassar<ref name=":1" />. * [[Oqil]]ning qoʻrs odam bilan [[suhbat]]da boʻlishi [[johil]]ning aysh-ishratga mukkasidan ketishiga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Ogʻir kunlarda yoningda turgan odamgina [[inʼom]]ga sazovordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Ochkoʻz kishini [[tarbiya]] qilmoq oʻz [[obroʻ]]yini toʻkmoqdur. Unday kishi oʻzgalarga [[yaxshilik]] qilsa, ochkoʻz [[yomonlik]] qilmay qolmaydi<ref name=":1" />. == Q == * [[Qanoat]] mevasi – [[rohat]], [[kamtarlik]] mevasi – [[muhabbat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Qidirgan narsani topish mumkindir,<br />Biroq sodiq doʻstni topmoq muammo!<ref name=":1" /> * [[Qobiliyat]] egasining boshini silamaslik – [[zolimlik]], isteʼdodi yoʻqni [[tarbiya]]lash – [[johillik]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Qoʻlingdan [[yaxshilik]] kelmasa, [[yomonlik]] qilishdan ham qoch! Agar ogʻzingda yaxshi gaping boʻlmasa tilingni [[boʻhton]] va [[gʻiybat]] bilan bulgʻashdan asra!<ref name=":1" /> == S == * Savdogar dilidan [[mehr]] izlama,<br />Har kim bilan qilar aloqa har on.<br />Xush ovoz qushni koʻr, har bir lahzada<br />Oʻzga gul oldida kuylar bearmon<ref name=":1" />. * [[Sulton]]ning xizmatida boʻlsang ham [[suhbat]]idan oʻzingni tiy<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * Soʻzni hakimlardan eshit, [[suhbat]]ni donolar bilan qil, savolni olimlarga ber! Hakimlar soʻzida maʼrifat jam, donolar suhbatida [[boylik]], olimlar javobi [[salomatlik]] yoʻlidir<ref name=":0" />. == T == * Tanparvarlik boʻlsa doim [[xayol]]ing,<br />Qachon senga kulib boqadi iqbol?<br />Gar gadosan, garchi shohning lashkari,<br />[[Nafs]]ing [[orzu]]sini yoʻqotgil darhol.<br />Dunyodan [[umid]]ing bor ekan tezda,<br />[[Havas]] qonin toʻkib aylagil behol.<br />[[Qanoat]]ni [[boylik]] deb bil oʻzingga,<br />Shunda [[baxt]]ing kulib, topasan iqbol!<ref name=":1" /> * Tolei yer bilar [[doʻstlik]]ni qadrin,<br />[[Muhabbat]] [[mehr]]ini taqib joniga!<ref name=":1" /> * Toʻrt narsa oʻlik dilni tiriltiradi: ustod, yaxshi doʻst, muvofiq yer va davlat-u iqbol sababchisi boʻladigan dono [[aql]]<ref name=":1" />. == U == * Umrbod judolik koʻrganim afzal,<br />Seni oʻzga bilan koʻrgandan bir on<ref name=":1" />. * Uch kishini uch joyda tanish mumkin. Muloyim odamni [[gʻazab]] kelganda, botir odamni jang maydonida, haqiqiy doʻstni hojat tushganda!<ref name=":1" /> * Uch narsa uch narsada boʻlmaydi: [[doʻstlik]] laqmada, shafqat sergʻazabda, halollik ochkoʻzda!<ref name=":1" /> * Uch toifa odamlar borki, ular bilan doʻst tutinishdan ehtiyot boʻlmoq kerak. Birinchisi fisq-u fasodli odamlar boʻlib, ularning [[himmat]]i nafsi amorasining ostida bekilgan boʻladi. Ikkinchisi ahmoq kishilar boʻlib, boshga tushgan zararni daf qilishda ham, biror foydaga yetishishda ham ularga ishonmaslik lozim. Koʻp hollarda ularning nafi zarar, xayrli ishi esa sharoradan battar boʻlib chiqadi. Uchinchisi yolgʻonchilar boʻlib, ular bilan boʻlgan [[suhbat]] jonga azob, ulfatchiligi esa dil uyini xarob qiladi. Begona kishilarga sen haqingda yomon gaplarni yetkazishadi, ular haqida esa senga dahshatli xabarlarni keltirishadi<ref name=":1" />. * Uch xislatga ega boʻlmoq oliy darajaga yetmoqdir. Birinchi, senga sitam qilgan kishini kechirmoq. Ikkinchi, senga [[yomonlik]] qilgan kishini yomonlab yurishdan tiyilmoq. Uchinchi, [[yomonlik]] qilganga [[yaxshilik]] qila bilmoq<ref name=":1" />. == Y == * [[Yaxshilik]] qilishga boʻlmasa imkon,<br />[[Yomonlik]] qilmagin, qaytar oʻzingga!<br />Qoʻpollikni tashla, lutfingni koʻrsat,<br />[[Musibat]] boqmagay nurli yuzingga!<ref name=":1" /> * Yaxshi nazar bilan qara har kimga,<br />Libosi chiroyli yo xunuk dema!<ref name=":1" /> * Yaxshi xislat jahonda oliy martaba va yuksak darajaga yetkazuvchidir. Ammo bunga yetishish vositasi [[ilm]] va [[odob]] boyligidir<ref name=":1" />. * Yolgʻondan ichilgan [[qasam]]ning oxiri xorlikdir. [[Oʻlim]] xavfi boʻlsa ham hamisha rost soʻzlamoq kerak<ref name=":1" />. * Yomondan nari yurish [[farz]], bu [[qabohat]]ning oldini oladi. Yaxshiga yondoshgan ayni muddao, bu [[fazilat]]ga yoʻl ochadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Yoshlik onlarimda dadamdan: „<nowiki/>[[Muhabbat]] daʼvosini qilib, [[aka]]-[[uka]]likdan lof oʻrgan kishilarning oʻz soʻzlarida sodiq va qalban mustahkam ekanliklarini qanday bilsa boʻladi?!“ deb soʻradim. Dadam: „Oʻz [[baxt]]i va [[hayot]]ini senga taklif qila olishi bilan!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Yuragingda [[muhabbat]] boʻlsa,<br />Achitib gapirma, koʻngil buzilar.<br />Aksar [[vaqt]] ulangan doʻstlikning ipi,<br />Taʼnadan boshlanib, soʻngra uzilar!<ref name=":1" /> == Z == * [[Zulm]] asosiga qurilgan bino,<br />[[Gʻazab]] otashidan vayron boʻlajak!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻzing muqarrar toat-ibodat qilmaganingdan keyin boshqadan buni talab etib nima qilasan?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}} * Oʻz qadrini bilmagan kishi oʻzgalar qadrini bilmaydi!<ref name=":1" /> * Oʻz qadrini bilmagan kishi,<br />Oʻzga qadrin bilmas hech qachon.<br />Shakar, hanzal farqin bilmagan,<br />Shakar deydi hanzal koʻrgan on!<br />Zilol suvni koʻrmagan kishi,<br />Maqtab ichar koʻlmakni shodon!<ref name=":1" /> == Gʻ == * [[Gʻazab]] kelsa undan yengilmoq [[nuqson]],<br />[[Gʻazab]]in yengolgan haqiqiy marddir!<ref name=":1" /> * [[Gʻazab]]ni soʻndirish, gapni kam qilish,<br />Yaxshi kishilarning ezgu xislati.<br />[[Nafs]]ingdan hazar qil imkon boricha,<br />Ochkoʻzning dilida boʻlmas [[himmat]]i!<ref name=":1" /> * [[Gʻazab]]siz kishini sinmas kishi, deydilar. Muloyim kishi shunday kishiki, [[gʻazab]] oʻtini jiddu-jahd bilan tanidan chiqara oladi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Soʻfiylar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Adiblar]] kfv8le9w4hzbr0uz3jiumcysl986iho 0 4337 31368 20365 2026-07-03T16:18:13Z Bekipediya 2189 added [[Category:831-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31368 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abu Sulaymon Doroniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 831-yil ({{h.}} 215-yil) | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = | nocat = }} '''Abu Sulaymon Abdurahmon bin Ahmad bin Atiyya Doroniy''' (831-yilda ({{h.}} 215-yil) vafot etgan) – „Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. == Iqtiboslar == * [[Alloh]] bilan banda orasidagi eng oliy narsa qilmishlar uchun javob berishdir{{sfn|Tursun|2006|p=56}}. * Bu [[dunyo (islom)|dunyoda]] savobi boʻlmagan barcha amallarning [[oxirat]]da ajr-u mukofoti ham boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. * Dunyoda tungi namoz ([[tahajjud]]), [[doʻst]]lar bilan suhbat va jamoat bilan oʻqiladigan namozdan boshqa zavq qolmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. * Faqat [[qalb]]ida [[oxirat]] tushunchasi boʻlgan kimsagina [[yomonlik]]lardan uzoq tura oladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. * Har bir narsaning toʻlovi (mahri) bor. [[Jannat]] mahri [[islomda dunyo|dunyo]] lazzatlaridan voz kechishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=83}}. * Har narsaning alomati bor. [[Alloh taolo]] rahmatidan mahrum boʻlishning alomati [[yigʻi]]ni tark etishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon [[qanoat]] qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoatqilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Kishi [[gunoh]]i tufayligina [[jamoat namozi]]ni oʻtkazib yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Koʻzlaringizni yigʻiga, qalblaringizni tafakkurga oʻrgatinglar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>.{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * [[Qalb]]da pok tuygʻular va [[oxirat]] qoʻrquvi boʻlgan bir paytda [[nafs]]ning havoyi orzulariga berilgan bir hayotkeladi-da, uning tinchliginibuzib, oʻziga bir joy ochmoqchi boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * [[Qalb]]ni [[dunyo (islom)|dunyo]] egallasa, [[oxirat]] uni tark etadi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shayxlar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:831-yilda tugʻilganlar]] 72254lh5eo0abbctim670gwkvni46ca 31369 31368 2026-07-03T16:18:18Z Bekipediya 2189 removed [[Category:831-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31369 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abu Sulaymon Doroniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 831-yil ({{h.}} 215-yil) | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = | nocat = }} '''Abu Sulaymon Abdurahmon bin Ahmad bin Atiyya Doroniy''' (831-yilda ({{h.}} 215-yil) vafot etgan) – „Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. == Iqtiboslar == * [[Alloh]] bilan banda orasidagi eng oliy narsa qilmishlar uchun javob berishdir{{sfn|Tursun|2006|p=56}}. * Bu [[dunyo (islom)|dunyoda]] savobi boʻlmagan barcha amallarning [[oxirat]]da ajr-u mukofoti ham boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. * Dunyoda tungi namoz ([[tahajjud]]), [[doʻst]]lar bilan suhbat va jamoat bilan oʻqiladigan namozdan boshqa zavq qolmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. * Faqat [[qalb]]ida [[oxirat]] tushunchasi boʻlgan kimsagina [[yomonlik]]lardan uzoq tura oladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. * Har bir narsaning toʻlovi (mahri) bor. [[Jannat]] mahri [[islomda dunyo|dunyo]] lazzatlaridan voz kechishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=83}}. * Har narsaning alomati bor. [[Alloh taolo]] rahmatidan mahrum boʻlishning alomati [[yigʻi]]ni tark etishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon [[qanoat]] qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoatqilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Kishi [[gunoh]]i tufayligina [[jamoat namozi]]ni oʻtkazib yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Koʻzlaringizni yigʻiga, qalblaringizni tafakkurga oʻrgatinglar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>.{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * [[Qalb]]da pok tuygʻular va [[oxirat]] qoʻrquvi boʻlgan bir paytda [[nafs]]ning havoyi orzulariga berilgan bir hayotkeladi-da, uning tinchliginibuzib, oʻziga bir joy ochmoqchi boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * [[Qalb]]ni [[dunyo (islom)|dunyo]] egallasa, [[oxirat]] uni tark etadi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shayxlar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] t5shgz9qdloh2u2e4q2gp7crh4549ma 31370 31369 2026-07-03T16:18:27Z Bekipediya 2189 added [[Category:831-yilda vafot etganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31370 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abu Sulaymon Doroniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 831-yil ({{h.}} 215-yil) | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = | nocat = }} '''Abu Sulaymon Abdurahmon bin Ahmad bin Atiyya Doroniy''' (831-yilda ({{h.}} 215-yil) vafot etgan) – „Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. == Iqtiboslar == * [[Alloh]] bilan banda orasidagi eng oliy narsa qilmishlar uchun javob berishdir{{sfn|Tursun|2006|p=56}}. * Bu [[dunyo (islom)|dunyoda]] savobi boʻlmagan barcha amallarning [[oxirat]]da ajr-u mukofoti ham boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. * Dunyoda tungi namoz ([[tahajjud]]), [[doʻst]]lar bilan suhbat va jamoat bilan oʻqiladigan namozdan boshqa zavq qolmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. * Faqat [[qalb]]ida [[oxirat]] tushunchasi boʻlgan kimsagina [[yomonlik]]lardan uzoq tura oladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. * Har bir narsaning toʻlovi (mahri) bor. [[Jannat]] mahri [[islomda dunyo|dunyo]] lazzatlaridan voz kechishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=83}}. * Har narsaning alomati bor. [[Alloh taolo]] rahmatidan mahrum boʻlishning alomati [[yigʻi]]ni tark etishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon [[qanoat]] qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoatqilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Kishi [[gunoh]]i tufayligina [[jamoat namozi]]ni oʻtkazib yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Koʻzlaringizni yigʻiga, qalblaringizni tafakkurga oʻrgatinglar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>.{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * [[Qalb]]da pok tuygʻular va [[oxirat]] qoʻrquvi boʻlgan bir paytda [[nafs]]ning havoyi orzulariga berilgan bir hayotkeladi-da, uning tinchliginibuzib, oʻziga bir joy ochmoqchi boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * [[Qalb]]ni [[dunyo (islom)|dunyo]] egallasa, [[oxirat]] uni tark etadi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shayxlar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:831-yilda vafot etganlar]] pqd3vv0oafrkpc4ia73sf3d8n62xrxc 31371 31370 2026-07-03T16:20:17Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31371 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abu Sulaymon Doroniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 831-yil ({{h.}} 215-yil) | Vafot joyi = | Vikipediya = | Vikiombor = | nocat = }} '''Abu Sulaymon Abdurahmon bin Ahmad bin Atiyya Doroniy''' (831-yilda ({{h.}} 215-yil) vafot etgan) – „Nasoyim ul-muhabbat“da tilga olingan tasavvuf shayxi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]] bilan banda orasidagi eng oliy narsa qilmishlar uchun javob berishdir{{sfn|Tursun|2006|p=56}}. <!-- B --> * Bu [[dunyo (islom)|dunyoda]] savobi boʻlmagan barcha amallarning [[oxirat]]da ajr-u mukofoti ham boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. <!-- D --> * Dunyoda tungi namoz ([[tahajjud]]), [[doʻst]]lar bilan suhbat va jamoat bilan oʻqiladigan namozdan boshqa zavq qolmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. <!-- F --> * Faqat [[qalb]]ida [[oxirat]] tushunchasi boʻlgan kimsagina [[yomonlik]]lardan uzoq tura oladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=69}}. <!-- H --> * Har bir narsaning toʻlovi (mahri) bor. [[Jannat]] mahri [[islomda dunyo|dunyo]] lazzatlaridan voz kechishlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=83}}. * Har narsaning alomati bor. [[Alloh taolo]] rahmatidan mahrum boʻlishning alomati [[yigʻi]]ni tark etishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. <!-- K --> * Kim [[dunyo (islom)|dunyo]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, bunga hech qachon [[qanoat]] qilmaydi, yana istaydi. Kim [[oxirat]]likni qattiq istasa-yu, unga bu berilsa, u ham bunga qanoatqilmaydi, yana istaydi. Na dunyolik [[orzu]]larining, na-da oxiratlik orzularining soʻnggi bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * Kishi [[gunoh]]i tufayligina [[jamoat namozi]]ni oʻtkazib yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * Koʻzlaringizni yigʻiga, qalblaringizni tafakkurga oʻrgatinglar<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>.{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. <!-- O --> * [[Oila]] eʼtiqodni zaiflashtiradi, chunki inson oilasi och qolsa ular uchun talabda boʻladi. Talab bor joyda [[eʼtiqod]] sustlashadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. <!-- Q --> * [[Qalb]]da pok tuygʻular va [[oxirat]] qoʻrquvi boʻlgan bir paytda [[nafs]]ning havoyi orzulariga berilgan bir hayotkeladi-da, uning tinchliginibuzib, oʻziga bir joy ochmoqchi boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. * [[Qalb]]ni [[dunyo (islom)|dunyo]] egallasa, [[oxirat]] uni tark etadi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Shayxlar]] [[Turkum:Mutasavviflar]] [[Turkum:831-yilda vafot etganlar]] fw1pju0juyxsjoxmjzj1jrs7gg54j1s 0 4372 31362 25117 2026-07-03T16:15:01Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31362 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abu Bakr Siddiq | Tasvir = Abu Bakr Masjid an-Nabawi Calligraphy.svg | wikipedia = Abu Bakr Siddiq }} '''Abu Bakr Siddiq''' (toʻliq ismi: '''Abu Bakr Siddiq Abdulloh ibn Abu Qahhofa ibn Omir'''; {{taxminan}} 573-yil – 634-yil 23-avgust) – [[islom]]ni birinchilardan boʻlib qabul qilgan sahoba, dastlabki toʻrt xalifadan birinchisi (632–634). Tirikligida [[jannat]] bashorati berilgan sahobalarning birinchisi boʻlib, u [[Muhammad|Muhammad paygʻambarning]] eng yaqin safdoshi, qaynotasi. Yirik savdogar. Makkaning quraysh qabilasidan. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]]dan oʻzganing yuzi uchun aytilgan [[soʻz]]da yaxshilik yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=150}}. * [[Alloh]] yoʻlida sarflanmaydigann [[mol-mulk|mol]]da yaxshilik yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. <!-- B --> * Bir joyda [[axloq]]sizlik yoyilsa, [[Alloh]] (yaxshi-yomonni ayirmay) barchaga birday balo yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. <!-- D --> * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] ila [[oxirat]] ikki oilasi bor kishiga oʻxshar. Inson birini rozi qilarkan, ikkinchisini ranjitadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] – moʻminlarning bozori, kecha va kunduz – sarmoyalari, goʻzal amallar – tijorat mollari, [[jannat]] – foydalari, [[jahannam]] esa zararlaridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=79}}. <!-- E --> * Ey insonlar! Siz qay zamon tugashi sizga nomaʼlum bir [[umr]] ichida [[kun]] va [[tun]]laringizni oʻtkazmoqdasiz. Agar qoʻlingizdan kelsa, bu [[hayot]]ingizni [[solih amal]]lar bilan oʻtkazing. Buni ham faqat [[Alloh taolo]]ning yordami bilan amalga oshira olasiz. [[Ajal]]ingiz sizdan ishlash fursatini olib qoʻymasdan turib, [[imkoniyat]]laringizni ishga soling, xayrli amallarga shoshiling. Zero, [[ajal]]larini unutgan, [[amal]]larini boshqalarga tashlagan kimsalar ham bordir. Zinhor ular kabi boʻlmang. Tezroq boʻling, [[gʻaflat]]da qolmang... Yashayotgan kishilarga emas, oʻlganidan soʻng ular ortda qoldirayotgan goʻzal narsalarga [[havas]] qiling!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=80-81}} <!-- H --> * Hech bir [[musulmon]] oʻzidan boshqa musulmonni haqir va kichik deb bilmasin, chunki kichik koʻringan musulmon [[Alloh]]ning nazarida kattadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. <!-- K --> * Kim bir [[gunoh]]dan [[tavba]] qilsa-yu, so‘ngra o‘sha gunohni tark etmasa, [[Alloh taolo]] uni tavba qilishdan, [[qalb]]ini ilohiy dargohga yuzlanishdan mahrum etib qoʻyadi{{sfn|Tursun|2006|pp=37-38}}. <!-- M --> * Mol [[ziqna]]larning, qurol [[qoʻrqoq]]larning, rahbarlik [[zaif]]larning qoʻliga tushsa, ishlar buziladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * [[Musulmon]]lardan hech bir kishini kichik bilib tahqirlamanglar. Chunki musulmonlarning kichigi [[Alloh taolo]] huzurida kattadir{{sfn|Tursun|2006|p=140}}. <!-- Q --> * [[Qabr]]ga tayyorgarliksiz kirgan kishi kemasiz dengizga tushgan odamga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=51}}. * [[Qarindosh]]lar oʻrtasidagi adovat oʻrmon yongʻiniga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. <!-- T --> * Toʻgʻri harakat qilsam, menga ergashing. Toʻgʻri yoʻldan chiqsam, meni toʻgʻri yoʻlga solib qoʻying<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=36}}. <!-- Y --> * [[Yaxshilik]] qilish bilan [[shayton]]dan peshqadam boʻlinglar, shunda u ojiz qoladi. Shaytonga koʻz tikmanglar, aks holda u izingizdan yetib olib, sizlarni [[fitna]]ga soladi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Sahobalar]] [[Turkum:Xalifalar]] [[Turkum:573-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:634-yilda vafot etganlar]] h92tzr41zu1p4t6sxz11yrqsbm0609f 0 4379 31376 20602 2026-07-04T10:03:12Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31376 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Molik Dinor | wikipedia = Molik Dinor }} '''Molik Dinor''' (yoki '''Molik ibn Dinor''') – „Nasoyim ul-muhabbat“da zikr etilgan tasavvuf namoyandasi. [[Hasan al-Basriy|Hasan Basriyning]] shogirdi. {{ABD}} == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar kishi [[nafs]]ida qoʻrqinch va [[umid]] alomatini bilsa, u [[ishonch]]li ishni ushlabdi. Qoʻrqinch alomati – [[Alloh taolo]] man qilgan narsalardan qaytish. Umid alomati – Alloh taolo buyurganlarini qilish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=44}}. <!-- B --> * [[Badbaxtlik]] nishonasi besh narsadir: biri – koʻngil qattiqligi, ikkinchisi – koʻz yoshlanmasligi, uchinchisi – hayosizlik, toʻrtinchisi – dunyoni sevmoqlik, beshinchisi – dunyo uchun jondan andisha aylamoqlikdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=43}}. * Biz – insonlar xuddi [[yaxshilik]]ka undamaslik va [[yomonlik]]dan qaytarmaslik toʻgʻrisida bir-birimiz bilan kelishib olganga oʻxshaymiz. Bu ketishda boshimizga qanday azoblar tushajagini koshki bilsaydik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=122-123}}. <!-- D --> * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayotida qoʻlga kiritolmagan narsalaring uchun qanchalik achinsang, [[oxirat]] tushunchasi [[qalb]]ingdan shunchalik oʻchiriladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. <!-- E --> * Eng katta [[boylik]] Alloh taolodan umid qilish va insonlardan hech narsa kutmaslik{{sfn|Tursun|2006|p=82}}. <!-- H --> * Havoyi [[nafs]]ga berilib yashashdan saqlaning<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. <!-- K --> * Kimki maxluqlarning soʻzidan oshib, [[Alloh]] azza va jallaning soʻziga ragʻbat qilmasa, uning amali kamayibdi, [[qalb]]i koʻr va [[umr]]i zoe boʻlibdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=45}}. * Kim shaytonning zulmidan va vasvasasidan qochmoqchi boʻlsa [[shahvat]]iga hokim boʻlsin{{sfn|Tursun|2006|p=183}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mutasavviflar]] r263br4p9ea8j3uc4i7mpryve83nl04 0 4569 31372 31227 2026-07-03T16:20:54Z Bekipediya 2189 /* O */ 31372 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Oila|Tasvir=028 Necròpolis de Shohizinda (Samarcanda), visitants vora els mausoleus del grup del mig.jpg}} '''Oila''' – [[nikoh]] yoki tugʻishganlikka asoslangan kichik guruh. Uning aʼzolari roʻzgʻorining birligi, oʻzaro [[yordam]]i va maʼnaviy [[masʼuliyat]]i bilan bir-biriga bogʻlangan. {{ABD}} == M == {{Q|[[Millat]]lar sharafini yuqori martabaga koʻtaradigan narsa milyonlar ila sanalmakda boʻlgan askarlar-u dunyoda eng buyuk va zoʻr boʻlgan kemalar emas, balki... oiladir{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Rizouddin ibn Faxruddin]]}} == O == {{Q|Oila eʼtiqodni zaiflashtiradi, chunki inson oilasi och qolsa ular uchun talabda boʻladi. Talab bor joyda [[eʼtiqod]] sustlashadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} {{Q|…oilasida [[halovat]]i yoʻq odamning xizmat joyida ham halovati boʻlmaydi{{sfn|Malik|2019|p=108}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday oila azob va mashaqqat maskaniga aylanadi. Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir|[[Olimat ul-Banot]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == S == {{Q|Sen [[jannat]]ga ketsang-u azob farishtalari bola-chaqangni [[jahannam]] oʻtiga otsalar, yuraging bardosh beradimi?{{sfn|Tursun|2006|p=35}}.|[[Mahmud Asʼad Joʻshon]]}} == Y == {{Q|Yashayotgan uyingizni bobongiz yoki dadangiz qurib bergan. Lekin „oila“ deb atalmish saroyni sizlarga birov qurib bermaydi{{sfn|Malik|2019|p=4}}.|[[Tohir Malik]]|„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Muddao“ boʻlimidan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] g0u4dd7j5x1mouyrdmkxdtu90y8utjn 0 4578 31357 31350 2026-07-03T16:10:03Z Bekipediya 2189 /* Sh */ 31357 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Barxurdor ibn Mahmud | wikipedia = Barxurdor ibn Mahmud }} '''Barxurdor ibn Mahmud''' (toʻliq ismi: '''Barxurdor ibn Mahmud Turkman Farohiy'''; XVII-XVIII asrlar) – shoir, „Mahbub ul-qulub“ (Koʻngillarning sevgani) asari muallifi. {{ABD}} == A == * Agar bir dilni ogʻritsang, seni ham ogʻritar kimdir,<br>Ki bitta soʻzni tigʻi yuzta shamshirdan erur oʻtkir<ref name=":0" />. * Agar kishi ehtirom va [[eʼtibor]] gavharini qidiruvchilardan boʻlsa, gavhar kabi yashirin boʻlsin, toki uni izlovchilar [[orzu]] gʻavvosi bilan qoʻlga kiritsinlar. Agar, aksincha, [[eʼtibor]] tamgʻasini [[nafs]] itining boʻynidan olib, gadolar kabi, qoʻlini ochib, oʻtkinchilarga tamaʼ koʻzi bilan boqadigan boʻlsa, tegarmondek sargardon aylanib, qorin toʻydirish payida boʻlsa, yaxshisi [[obroʻ]] tilashni bir chekkaga yigishtirib, tilanchilik qilgani maʼqul<ref name=":0" />. * Agar odam [[ilm]] va [[hunar]] tahsili bilan ulugʻ kishilarning [[hunar]]ini oʻrgansa, vujud matosining qadri [[hayot]] doʻkonida aʼlo darajaga yetib, topish-tutishi ham koʻproq boʻladi<ref name=":0" />. * Agar odam uchun [[hunar]] daraxtining mevasiga [[ehtiyoj]] boʻlmasa ham, biroq bir kuni [[hunar]] uning [[hayot]]ini saqlab qolishda asosiy vosita boʻlib qolishi mumkin. Shuning uchun ham otalar oʻz farzandlarining isteʼdod uyini [[qobiliyat]] mulki bilan bezashga bor kuchlari bilan [[harakat]] qilsinlar<ref name=":0" />. * Agar [[ona]] yangi tugʻilgan bolaga sut berishda uzrli boʻlmasa, oʻzi sut bergani maʼqul. Chunki [[ona]]ning suti boshqalarning sutiga nisbatan hazmliroq boʻladi. Sut berganda ham har ikki koʻkrakdan sut berish lozim. Biri non oʻrnida boʻlsa, biri [[suv]] oʻrnida boʻladi. Agar ona sut berishda uzrli boʻlsa, doya qabul qilmoq kerak. Ammo xunuk, tentak va aybli doyalardan saqlanmoq kerak, yaʼni sut beruvchi doya har qanday [[nuqson]]lardan xoli boʻlsin. Chunki sut bolaga katta taʼsir koʻrsatadi. Bolani emizish muddati ikki yil boʻladi. Ammo yigirma bir oyni ham joiz topganlar. Bolani yetti yoshgacha erkin qoʻyiladi. Yetti yoshdan esa [[ilm]]u [[odob]] va oliy fanlarni oʻrganishga targʻib qilmoq lozim. Bolalarni yomon, [[bilim]]siz kishilar bilan hamsuhbat boʻlishlariga yoʻl qoʻymaslik darkor. Chunki ular nimani koʻrsalar va kimga ergashsalar, oʻsha narsalarga tezda koʻnikib qolishadi. Agar shu hol roʻy bersa, undan soʻng [[Luqmoni hakim|Luqmon]] va [[Aflotun]]ning mingta pandu-nasihati bilan ham ularning koʻnglidan oʻrgangan narsalarni chiqarib boʻlmaydi<ref name=":0" />. * Ahboblar bilan oʻzaro shafqatda boʻlish va [[Doʻstlik|doʻstlar]] bilan muvofiqlik va madoro yoʻlini tutish [[yaxshilik]]ni keltirib chiqaruvchi sababdir va bu bilan [[Doʻstlik|doʻstlar]] [[muhabbat]]i kundan-kunga ziyoda boʻladi va xusumat gʻubori [[dushman]]larning xotira oynasidan mahv boʻladi. Gʻofil kishi biror dilni jarohalash uchun qasd xanjarini koʻtarsa, omonlik jigari intiqomning anvoi oʻqiga nishon boʻladi. Har qanday noahil kishi xalal va [[nuqson]] tikanini yalangoyoq kishilarning oyogʻi ostiga tashlasa, iqbolining tarovatli oynasi chilparchin boʻladi<ref name=":0" />. * „Ahyo“ va „Kimyo“ kitoblarida farzand haqida quyidagi gaplar bitilgan: „Farzand [[ota]]-[[ona]] qoʻlidagi omonatdir, uning dili esa nafis gavharga oʻxshaydi. Gavharga har xil naqshlar solish mumkin boʻlgani kabi, bola diliga ham turli [[fikr]]lar naqshini solish mumkin. Bola toza yer kabidir, unga qanday urugʻ sepsang, oʻsha urugʻ unadi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] va muallim bu ishda oʻzaro hamkor boʻlib; uning diliga [[yaxshilik]] urugʻinigina sepmoqlari lozim“<ref name=":0" />. * [[Aql]]li kishi shunday kishiki, pokizalik va [[sadoqat]] anhorining suvi bilan egrilik va qingʻirlik olovini oʻchiradi. Chunki [[xato]] yoʻl tutuvchi va egri oʻylovchi kishilar kattakichikning [[eʼtibor]]idan va yoshu qarining nazaridan qoladi. Obroʻyining ogʻzi dillardagi [[muhabbat]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bebahra, labi esa [[maqsad]] hamda [[hayot]] shodligining zilol suviga tashna boʻladi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va fahm xonining sohibalari va [[axloq]] dastur-xonining lazzatshunoslari shunday aytadilarki, agar ikki rafiq xon yoki dasturxon ustida sherik boʻlsalar, odamiyat va insoniyat [[odob]]ining taqozosiga koʻra, ovqatga bir-birovidan avval qoʻl uzatishga shoshilmasligi va bir-biriga taklif va iltifot yuzasidan yoʻl tutsinlar. Monandi it va toʻngʻiz hamda boshqa hayvonlar kabi oʻzini ovqatga otmasliklari kerak. Kimki yosh jihatidan kichik boʻlsa, yoshi kattarogʻi ovqatga qoʻl uzatmaguncha [[sabr]] qilmogi lozimki, bu zarur [[axloq]] qoidalaridan hisoblanadi<ref name=":0" />. * [[Aql]] va hushyorlik qabilasining sarkardasi, ravnaq va najot mayxonasining sof mayidan ichuvchisi shunday kishiki, [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] asali bilan umumxalqning rohat ogʻzini shirin qiladi<ref name=":0" />. * Arjumandlik bayrogʻini koʻtaruvchilar va sarbalandlik nogʻorasini chaluvchilar shunday kishilarki, ular [[xalq]]ning [[Tinchlik|tinchligini]] va osoyishtaligini oʻylaydilar va kecha-kunduz shu haqda [[fikr]] qiladilar, barcha kishilarni oʻz aka-ukalaridek koʻradilar, birovning dil shishasini [[gʻazab]] toshi bilan sindirmaydilar, [[adovat]] va jafo tikanini bechoralik sahrosida yurgan yalangoyoqlar oyogʻi ostiga tashlamaydilar<ref name=":0" />. * Asorat aylagay zeru-zabar [[tinchlik]] asosini,<br>Vale bechoralar ohi zulmni qilgusi barbod!<ref name=":0" /> * [[Axloq]] [[neʼmat]]ining lazzatidan bahrador boʻlgan kishilar aytadilarki, chaqirmagan joyga qorin toʻydirish [[maqsad]]ida bormoq, shunday qudratli seldirki, bu sel [[obroʻ]] va izzat asosini va tomirini butunlay qoʻporib tashlaydi. Yoki u shunday bir shuʼladirki, uning zavol qiluvchi yashini izzat va [[hurmat]] xirmonini yondirib yuboradi<ref name=":0" />. == B == * Bechoralar [[nafrat]]idan emin boʻl,<br>Bir lahzada barbod qilur olamni!<ref name=":0" /> * Bilgilki, [[bilim]]li, [[hayo]]li va [[vijdon]]li [[oila]]da [[tarbiya]] topgan bokira qizlar hayo va iffat, [[mehr]] va [[muhabbat]] egalari boʻlib, ular bilan qurilgan [[hayot]] totli va tinch boʻladi<ref name=":0" />. == D == * Donishmandlar soʻzni javohirga, odamni esa konga tashbih qiladilar<ref name=":0" />. == E == * Ey aziz farzand, bilginki, kishi oʻz tiliga doimo [[ehtiyot]] boʻlmogʻi, har bir gapni oʻylab, soʻng gapirmogʻi lozim. Kishi qayerda boʻlmasin va qachon boʻlmasin [[til]]ini yomon soʻzdan asrasa, oʻylab, mulohaza bilan gapirsa, doimo foyda topadi. Aytilgan [[soʻz]] otilgan oʻq, uni qaytarib boʻlmaydi. Koʻp [[soʻz]]da koʻp [[xato]] boʻladi, deydilar. Koʻp kishi [[til]]i tufayli oʻzini balo domiga mubtalo qiladi. Siynaga qadalgan nayzani chiqarib olsa boʻladi, ammo dilga qadalgan [[soʻz]] zahrini chiqarib boʻlmaydi. [[Soʻz]]ni oʻylab gapirmoq va [[til]]ni yomon [[soʻz]]dan asramoq haqida hikoyatlar koʻpdir<ref name=":0" />. * Ey farzand, dunyoda omon boʻlay desang, sergap boʻlma, zarurat tugʻilsa gapir, boʻlmasa jimlikni ixtiyor qil. Eng yoqimli xislat va chiroyli [[sanʼat]] [[til]]ni saqlay bilishdir<ref name=":0" />. * Ey oʻgʻil, sen harvaqt gapirmoqchi boʻlsang, avvalo gapingni yaxshilab oʻyla, soʻng gapir. Zarurat paydo boʻlgandagina gapirishga odatlan. Boʻlmasa jim oʻtir! Koʻp oʻylab, oz soʻzlashda [[hikmat]] katta<ref name=":0" />. * Egri uchun [[davlat]] sari yoʻl yoʻqdir,<br>Egri oʻq ham borib tegmas nishonga!<ref name=":0" /> == F == * Farzand boʻlsa agar noahil, badkor,<br>Hosilsiz daraxtlar besamar, bebor!<ref name=":0" /> * Farzand erur [[davlat]] bogʻiga nihol,<br>Undan kulib boqar [[baxt]] ila iqbol.<br>Qoldirsa agar u yaxshi degan nom,<br>El ichra obroʻyi oshar batamom.<br>Farzand boʻlsa hamki xurshidi tobon,<br>Bezori boʻlsa u, yuz bur oʻsha on.<br>Odamlik yoʻlidan yursa gar uzoq,<br>[[Mehr]]u [[muhabbat]]ga loyiqmas mutloq.<br>[[Xato]] yoʻldan yurib, qilmay oriyat,<br>Avlod-ajdodingga keltirar uyat.<br>Noqobil farzanddan [[ota]] qalbi zor,<br>Undan begonalar yaxshidir zinhor!<ref name=":0" /> * Farzandlar [[ota]]-[[ona]]ga itoat etib, har bir fursatni ularning rizoligisiz oʻtkazmasliklari lozimdir. Har bir [[saodat]]li va aziz farzand ota-ona kayfiyatini rozilik belgisi bilan xandon qiladi, ota-ona xursandchiligini oʻziga keladigan [[yaxshilik]]ning debochasi deb biladi. Najot eshigining kaliti va [[saodat]] gulzorining nasimi [[ota]]-[[ona]] tufayli hosil boʻladi. Farzand oʻstirishdan muddao shulki, ular imkoni boricha [[ota]]-[[ona]] xizmatini qilsinlar va hech qachon ularga uyat va sharmandalik keltirmasinlarki, uyat va sharmandalik [[ota]]-[[ona]]ning farzandga boʻlgan [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]] oynasini xiralashtiradi. Bunday yomon farzanddan begona yaxshiroq deb hisoblaydilar<ref name=":0" />. == H == * Hakimlar behunar kishini, „qanotsiz qush“ deb ataganlar. Yaʼni qushning parvozi uchun qanot boʻlishi shart. [[Hunar]] ham barcha ishlarda kishi uchun zarurdir. Qudratli podsholar va shon-shavkatli ulugʻ kishilar ham, mol-u [[neʼmat]]lari yer kurrasini qoplaydigan darajada koʻp boʻlsa ham, oʻz farzandlarini [[Kasb|kasb-u]] kamol va [[qobiliyat]]ga targʻib qiladilar. Demak, oddiy [[xalq]] [[hunar]] oʻrganishi oʻz farovonligining va maishatining asosiy sharti, deb bilishlari zarur<ref name=":0" />. * Haqiqatan ham, [[hunar]] mehribon [[Doʻstlik|doʻst]], shafqatli yer va fayz yetkazuvchi bir chopogʻon otdirki, u oʻz chavandozini tezgina rohat va [[eʼtibor]] manziliga yetkizadi va shunday himoyachidirki, oʻz sohibini tamaʼ olovidan qutqarib, omonda saqlaydi<ref name=":0" />. * Haqiqiy [[farzand]] har bir sohada oʻz [[ota]]sining hukmiga tobe boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Har bir aql egasi [[sharm-u hayo]] yoʻlida mustahkam turishni oʻz hayoti ravnaqining sababi qilib olsa, zamonaning kattakichigi uning huzuriga va [[suhbat]]iga xaridor boʻladilar, odamlarning [[muhabbat]]i unga nisbatan kundan-kunga oshaveradi, [[hurmat]] niholi esa doʻstlar bahorining [[tarbiya]]si bilan maqbullik bogʻida nashʼu namo topaveradi. Ehtirom bogʻining gullari hamisha koʻz shamolining zararidan tanazzulga yuz tutmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=163}}. * Har kim xiyonat va egrilik urugʻini hayo dalasiga eksa, undan omonlik hosili chiqmasligi muqarrardir<ref name=":0" />. * Hayo sohiblari izzatda boʻlgay doimo xurram,<br>Hayosiz boʻlsa har kim kuni qolgay nadomatga!<ref name=":0" /> * [[Hikmat]] arboblarining aytishlaricha, kishining vujud guli [[odob]] rangi va hididan xoli boʻlsa, u kishi odamlar nazarida tikandek xor-u beqadr boʻladi, [[xalq]] koʻngli u bilan [[suhbat]]lashishdan qoladi hamda begona-oshnolar undan yuz oʻgiradilar. Uning ahvoli sahifasiga [[nafrat]] qalami bilan uzoqlik va begonalik belgisini qoʻyadilar. Shuning uchun besharm va [[odob]]siz kishilar davronning dakkisi va tanbihidan oʻzlarining [[ozodlik]] qanotlarini singan holda koʻradilar va ularning [[Mehr|mehr-u]] [[muhabbat]]i hech kimning diliga hech qachon oʻtirmaydi<ref name=":0" />. * Hirs va tamaʼ — dunyoga boʻlgan [[muhabbat]] va [[Nafs|nafs-u]] [[niyat]]ning mahsuli hamda egrilik va xiyonatning mulozimi<ref name=":0" />. * [[Hunar]] bilan [[hayot]] nahlin egallaganlarga,<br>[[Saodat]] xazinasi kaliti muyassardir<ref name=":0" />. * [[Hunar]] sahifasiga raqam chekuvchilar hujasta siyratli har bir yurt-mamlakatdan qizil [[tilla]] singari moʻtabar shirin soʻzli katta va kichikning rahmatiga muyassar boʻladilar. Agar kishining qoʻl ostida [[qobiliyat]]ning toza oltinidan bir diram boʻlsa ogarchilik paytlarida ham uning koʻzi tamaʼ changi bilan bulgʻanmaydi va roʻzgor sandigʻi boylikning kumush-oltinidan xoli boʻlmaydi<ref name=":0" />. == I == * Insoniyatning yetkazadigan foydalaridan va odamiylik dastgohini zebu ziynat bilan bezatib turadigan yoqimli sifatlaridan biri bu ziyofat va [[Doʻstlik|doʻst-u]] birodarlarga [[mehribon]]lik koʻrsatishdir<ref name=":0" />. * Insoniyat [[odob]]ining va odamiylik asosining ulugʻ qasri ustunlaridan biri soʻzlash va [[nutq]]ning qimmatbaho gavharini muloyimlik va [[odob]] parmasi bilan teshmoqdir. [[Axloq]] arkining yuqorisida oʻtiruvchilarning aytishicha, insonning kamoloti va [[bilim]]ning baland martabalaridan biri chiroyli gapirish va chiroyli soʻzlash boʻlib, bu bogʻning guli [[aql]] bahoristonining nasimi bilan ochyladi va [[saodat]]ning yerqin javohir dasturxonini [[aql]] savdogarigina yoza oladi. Yoqimli va qimmatbaho soʻzlari donolik va iqbol arbobining toji boʻlgan yunon hakimlarining aytishlaricha, [[til]] har bir [[aql]] sohibi [[fazilat]]i xazinasining kalitidir va har kimsaning [[bilim]]i miqdori uning soʻzlari orqali maʼlum boʻladi:<br>Har kishi gapirmay turgani zamon,<br>Ayb ila [[hunar]]i boʻladi nihon!<ref name=":0" /> == K == * Kishining boshiga nima kelsa, [[til]]idan keladi.<br>Toʻti saqlayolsa edi [[til]]ini,<br>Qafas xijil qilmas edi dilini!<ref name=":0" /> == M == * [[Maqsad]] varagʻiga soʻz sherozadir,<br>Undan hollar maʼlum va ovozadir.<br>[[Soʻz]] agar boʻlmasa bizga hamogʻush,<br>[[Aql]] tili doim boʻlardi xomush!<ref name=":0" /> * Mevalarni yeyishdan avval yuvish kerak. Chunki koʻp jonivorlar mevalarning ustiga oʻtirgan boʻladi. Ayniqsa uzumni shunday qilish koʻproq taʼkidlanadi. Yuvib yemaslik baʼzida [[oʻlim]]gacha olib keladi. Ovqatdan keyin qoʻl va panjalarni yuvib tozalamoq zarurdir. Ogʻizni va qoʻlni ashnon bilan yuvilsa, uni xushboʻy va muloyim qiladi va panjalarda quvvat paydo qiladi. Uy egasining qoidasi shundayki, u ovqatdan avval qoʻlini yuvib, ovqatdan soʻng eng oxirda yuvadi. Oʻtirishlarda qoʻl yuvishni choʻzmaslik va boshqalarni muntazir qilib qoʻymaslik zarur. [[Suv]]dan tezda qoʻl tortmoqlik kerak, toki boshqalarga navbat tezroq yetadi. Qoʻlni libosga artmaslik kerak. Bu tamizsizlik alomatidir. Agar dastroʻmol boʻlmasa, qoʻlni yuzga yoki soqolga surtmoqlik kerak<ref name=":0" />. * Maxfiy qolmasinkim, parhezgarlik varaqalarini ushlab turuvchi sherozaning tayanchi bu uylanish va pokiza ayollarga sovchi qoʻyishdir. Uylanish va pokiza ayollarga [[muhabbat]] qoʻyish odamning koʻngil chirogʻini ravshan boʻlishiga va kishilarning [[hayot]]dan bahra topishiga, tanosil aʼzolarining salomatligiga sabab boʻladi!<ref name=":0" /> == O == * Odamlar [[odob]] tutiyosini tashqi va ichki dunyo [[axloq]] koʻzining ravshanligini oshiruvchi [[sabab]], deb bilganlar va bu qimmatli oq yoʻlning otligʻi boʻlmay turib izzat va [[hurma]]t martabasining idrok kaʼbasiga etmaganlar<ref name=":0" />. * Odamning [[baraka]]li va badavlat boʻlishi uchun [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]dan qimmatroq mato yoʻq va ulugʻlik hamda [[saodat]] osmoni uchun esa [[qobiliyat]]dan yorqinroq yulduz yoʻqdir. [[Hunar]] suvi bilan sugʻorilmagan kishi goʻyoki meva va soyasi yoʻq quruq daraxtga oʻxshaydi. Yoki hid va rangdan xoli gulga monanddir. Darhaqiqat, bu firdavsmonand gulshanning rayhonlari hididan dimogʻini muattar qilgan kishi xilma-xil kamyob lazzatli [[neʼmat]]lardan bahramand boʻladi. Bu [[neʼmat]]ning yoqimli mayidan bir jurʼa totmagan kishi doimo [[baxt]]sizlik va ojizlik bilan ogʻrib, xumor boʻlib yuradi. Koʻp azob va uqubatlar yukini yelkasida koʻtarib yurishga majbur boʻladi. [[Bilim]] va [[haqiqat]] bogʻining bogʻbonlari [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishilarni [[jamiyat]]ning razil va pastkash kishilari, deb hisoblaganlar. [[Kasb|Kasb-u]] kamolsiz kishining [[muhabbat]]i hech bir dildan joy topmaydi va hech kim [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]]siz kishiga yordam qoʻlini choʻzmaydi<ref name=":0" />. * [[Odob]] bir bulutki, uning bir tomchi yomgʻiri yaxshi kishilarning amal ekinzoriga yogʻsa, umid polizini abadiy koʻkalamzorga aylantiradi va yaxshi nom hosilidan foyda xirmonini barpo qiladi<ref name=":0" />. * [[Odob]] debochadur inson uchun izzat [[kitob]]iga, Boʻlar, har kim [[odob]]sizdur, nishon tiri malomatga<ref name=":0" />. * [[Odob]] – ulugʻlik va yuksaklik qasrining narvoni, bu narvon orqali barcha [[maqsad]] va manzilga yetish mumkin. Sharm gulzoridan esa barcha muddao gulini dastalash mumkin. Latif [[sir]]larning [[haqiqat]]ini anglovchilar va har qanday ramz maʼnosini tadqiq qiluvchilar aytadilarki, odamiylik risolasining darslarini oʻqishga azm qilib, [[baxt]]iyorlik koʻchasiga qadam qoʻyuvchi har bir insonga, avvalo, sharm-u [[odob]] qoidasini yod qilmoq shartdir. Toki [[baxt]] muallimining yoʻllanmasi bilan [[hayot]] qonunining [[ilm]]ini idrok qilishda [[bilim]]li va usta boʻla olsinki, haqiqatan ham, insoniyat uchun [[odob]] ajoyib toj va odamiylik bezagi uchun qimmatbaho gavhardir<ref name=":0" />. * [[Odob]] shunday tojki – poku begʻubor,<br />Boshingga qoʻyginu qayga borsang bor!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Odob]] shunday uzukki, agar u har kimsaning tasarruf barmogʻiga muvofiq kelsa, uning ulugʻlikoti hamma maʼrakalarda javlon qiladi<ref name=":0" />. * Ogohlik va shuur [[neʼmat]]ining lazzatshunoslaridan ushbu soʻz qolganki, [[nutq]] va bayn, [[xayol]] va [[tabiat]] dengizi gavharining gʻavvosi boʻlib, har bir sohibi [[hunar]] hamda behunarning holi u bilan tadqiq qilinadi. Oqil kishilar [[aql]]ni amirga, [[farosat]]ni vazirga va [[nutq]]ni sipohga oʻxshatadilar. Chunki har nimaiki [[aql]] xotirasiga kelsa [[farosat]] uni tasdiq qiladi. [[Nutq]] esa uni ijro qilishga kirishadi. Agar [[soʻz]]dek xabarchi boʻlmaganda, dilxasta oshiqlarning yuragidagi rozini maʼshuq qulogiga nima yetkazgan boʻlardi?!<ref name=":0" /> * Oliy [[niyat]]li kishi shunday boʻladiki, rostlik va [[doʻstlik]] qoidasini haqiqatparastlikning birinchi bobi deb bilib, to imkoni boricha shu yoʻldan yurishga [[harakat]] qiladi va har bir ishda [[sadoqat]] va [[doʻstlik]]ni hamda [[vijdon]]ni [[saodat]] xazinasining kaliti, deb biladi<ref name=":0" />. * [[Ota]]larning oʻz farzandlariga nisbatan boʻlgan [[muhabbat]] kasri asoslaridan biri – butun [[kuch]] va quvvatlarini farzandlarini [[farosat]], kamolot bilan bezatib, ularning vujudini [[Kasb|kasb-u]] [[hunar]] libosi bilan kiyintirmoqlaridan iboratdir<ref name=":0" />. * [[Ota]]-[[ona]]ga itoat etish bilan birga ularga chin dildan ishonish va barcha sohada sirdosh, deb fahmlash ham lozim. Chunki bolalarga nisbatan [[ota]]-[[ona]] koʻpni koʻrgan, [[aql]] va [[tajriba]] hosil qilgan va yaxshi-yomon yoʻlni bilgan boʻladi. Shuning uchun [[ota]]-[[ona]] bolalarga toʻgʻri yoʻlni koʻrsatib, nasihat va maslahatlar berishi, bolalar esa unga amal qilishlari kerak<ref name=":0" />. [[Ota]]-[[ona]]ning soʻzlariga ishonmagan, ulardan oʻzini [[aql]]li va ishbilarmon deb hisoblagan bolalar koʻpgina [[qiyinchilik]]lar va har xil ofatlarga duchor boʻladilar. Chunki [[ishonch]]sizlik odamda aldov va yolgʻonchilikni tugʻdiradi, yolgʻonchilik esa barcha qabihlikni yuzaga chiqaradi. Birovga [[yolgʻon]] gapirish eng buyuk ayb boʻlishi bilan birga [[ota]]-[[ona]]ni aldash eng yaramas [[odat]]dir. [[Ota]]-[[ona]]ni gʻaflatda qoldirish, har bir ishning [[haqiqat]]idan bexabarlik [[ota]]-[[ona]] uchun zoʻr uqubat va haqoratdir. Bolalar qiyin ahvol va ogʻir kulfatga duchor boʻlganlarida oʻz [[ota]]-[[ona]]larini bundan ogoh qilsalar, [[ota]]-[[ona]] oʻzining [[aql]]i, [[tajriba]]si bilan bu qiyin holatdan chiqish yoʻlini koʻrsatib beradilar. [[Hayot]]da xoh kichik boʻlsin, xoh katta boʻlsin, biror bolaga qarab: „Buni [[ota]]-[[ona]]ngdan yashir, ularga aytma“ desa, u [[Doʻstlik|doʻst]] emas, balki [[dushman]]dir. Bunday odamni koʻrgan bola [[dushman]] sifatida undan qochib ketishni oʻylashi kerak. Soʻzning qisqasi shuki, har bir farzand [[ota]]-[[ona]]sini oʻz ahvolidan, qilayotgan gapidan voqif qilish bilan birga ularning pand-u nasihatlariga quloq solishi va amal qilishi zarur. Ularning yaxshi ishlaridan ibrat olishi, [[tajriba]]laridan [[hayot]]da foydalanishi kerak. Har bir bola biror tasodif tufayli [[xato]]ga yoʻl qoʻysa, darhol bu [[xato]]ni toʻgʻrilashga kirishishi, butun kuch-qudratini ishga solib, oʻzini oqlashga, ikkinchi marta bunday ishga qoʻl urmaslik uchun jon-jahdi bilan kurashishi lozim. Farzand [[ota]]-[[ona]]ning [[baxt]]i va quvonchi boʻlishiga qaramay, agar u [[ota]]-[[ona]] rizoligidan tashqari ish tutsa, unday berahm farzanddan [[aql]]li begona yaxshidir<ref name=":0" />. == Q == * Qadr va ulugʻlik choʻqqisining arzanda gavharini qidiruvchilar, [[eʼtibor]] va rohatning yoqimli maʼshugʻi visolini izlovchilar uchun lozim, balki zarurki, faqat [[maqsad]] manzili tomon yeta oladigan yoʻldan yursinlar va xotir boʻstoniga shunday daraxt eksinlarki, to uning mevasidan va soyasidan bemalol foydalana olsinlar!<ref name=":0" /> * Quyosh kabi chehrasi tulib tobon boʻlsa ham,<br>Egrilikdan hilolning qadri doim past erur!<ref name=":0" /> == P == * Parhezgarlik boʻstonining gullari hididan [[farosat]] burni bilan hidlay oladigan har bir kishi tugʻyon va [[yomonlik]] manzillarining eng avvali boʻlgan [[hirs]] va tamaʼning tikonzor dalasiga azm etishni aslo ixtiyor qilmasin! Oʻz uyining maʼmur va molining serob boʻlishi uchun iblis firibiga uchib, birovlarning maishat qasrini xarob etishga urinmasin!<ref name=":0" /> == S == * Saodatmand [[aql]] egalari farzandlarni xuddi kishi aʼzosiga oʻxshatadilar. Har bir aʼzo oʻz egasiga qanchalik ish beradigan boʻlsa, oʻsha aʼzoni boshqalariga nisbatan koʻproq eʼzozlaydilar. Farzand qanchalik aziz va mukarram boʻlmasin, agar u [[odob]] ziynatidan benasib boʻlsa, koʻrish quvvatidan xoli koʻzga oʻxshaydi<ref name=":0" />. * [[Saodat]] mulkining yoʻlida doim bexatar yurgay,<br />[[Odob]]ning hassasi boʻlsa kishining qoʻlida har dam!<ref name=":0" /> * Shirin soʻzning nasimi [[maqsad]] kemasini murod sohiliga yetkazadi. Notoʻgʻri, qoʻpol soʻzning chaqmogʻi esa bir onda soʻzlovchining farovonlik xirmonini yondiradi<ref name=":0" />. * Sofdillik, xushxulqlik boʻlar hammasi.<br>Bilginki, [[odob]]ning bergan mevasi!<ref name=":0" /> * Soʻzlash yoʻli notekis va xavfli boʻlib, koʻp xatarlarga ega va oʻdlamay, [[fikr]] qilmay labni hech bir [[soʻz]]ni izhor qilishga ochmaslik kerakki, oʻylamay aytilgan [[soʻz]] koʻp boshlarni fano chavgonining goʻyiga aylantirgan, jon xazinasini zavollik va [[nuqson]] qimoriga yutqazgan. Soʻzlashda bir necha qoida boʻlib, ularning har biriga rioya qilmoq lozim. Birinchisi shuki, besabab va bemavridlik kaliti bilan takallum qulfini ochmaslik lozimki, soʻz gavhari toʻgʻri va aniq boʻlsa-da, bevaqt va bemahal aytilsa, idrok bozorining gavharshunoslari va qoida biluvchilari nazarida eʼtibordan chetda qoladi va hech kim uni eshitishga ragʻbat qilmaydi<ref name=":0" />. == R == * Rostlik shunday zarki, u oʻzining mukammalligi va be[[nuqson]]ligi bilan kishining ulugʻlik va [[eʼtibor]] bozorining ravnaq topishiga sabab boʻladi. Agar har kimsaning tasarruf chuntagida undan bir dinorgina boʻlsa, obroʻyi va mustahkamligi silsilasining sherozasi hech qanday [[nuqson]]ning taʼsiridan parchalanmaydi. Qadri va [[ehtiros]]ining bahoristoni hech qanday uyat va hijolatlikning sariq xazonidan zavolga yuz tutmaydi!<ref name=":0" /> == T == * Toʻgʻri boʻlib, el koʻngliga yoqa olsang agarda,<br>Egri boʻlib nazarlardan qolib ketmoq ne uchun?! == Y == * Yaxshiga qoʻshilgan kishilar [[yaxshilik]] tomonga yuradilar, shuning uchun sen olim, fozil, dono va bilimdon kishilar bilan hamsuhbat boʻl, ularning [[suhbat]]i kishining dil oynasidan hirs, tamaʼ va baxillik gʻuborini supurib tashlaydi<ref name=":0" />. * Yaxshi [[hayot]] va uzoq yashash uchun [[xalq]]ning duosi va shodligidan koʻra yaxshiroq posbon va qoʻriqlovchi yoʻq<ref name=":0" />. * Yaxshi ishlar dengizining gʻavvoslari shunday kishilar boʻladiki, yaxshi ishlar javohirini husn-u [[xulq]] rishtasiga terib, shirinzabonlik shakarini kattakichik oshnolaridan darigʻ tutmaydi va xuddi obi-hayot kabi barcha mijozlariga [[tinchlik]] va halovat baxsh etadi. Qoʻpollik va tundlik nishi bilan hech kimning rohat siynasini majruh qilmaydi!<ref name=":0" /> * Yeb-ichish qoidalaridan biri shuki, xon yoki dasturxon atrofiga oʻtirishdan avval, qoʻlni yuvmoq kerak. * Yigitni balogʻat yoshiga yetishi bilan uylantirib qoʻymoq zarur. Shunda u [[zino]] qilish payiga tushmaydi, odamlarning nomusli qiz-juvonlariga yomon nazar bilan qaramaydi<ref name=":0" />. == Sh == * [[Shirinsoʻzlik]] va [[muloyimlik]] baloni qaytarishga qodir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. * Shunday odamlar borki, muhabbat boʻstonini oralab, [[uylanish]]ga qadam qoʻymaydilar va bu fayz bogʻining gulzoridan gullar termaydilar, doimo gʻam uyida oʻzlari yakka-yu tanho oʻtiradilar{{sfn|Tursun|2006|p=181}}. Baʼzi bir kaltabin va aqlsiz kishilar esa pul kam, deb yoki ayolni eplab boqish gʻamidan qoʻrqib zebo va baxtiyor ayollar visolidan yuz oʻgiradilar. Ammo maʼlumki, uylanish yoʻlida va uning sarf-u xarji yoʻlida, qancha narsa ishlatmasinlar, boʻlarning bari keyinchalik oʻz oʻrniga tushib ketadi. Ammo bu yoʻlni bosib oʻtishda quyidagilarga amal qilmoq kerak: shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan olijanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiyalangan va chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin! Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda boʻlishiga olib keladi<ref name=":0" />. * Shunday qizga sovchi qoʻymoq kerakki, bu qizning chehrasi ochiq, yuzidan oliyjanoblik va iffat namoyon boʻlsin, poklik va pokizalik pardasi orqasida tarbiylangan, chiroyli ish va odatlarga oʻrgangan boʻlsin. Bunday qiz eng yaxshi hadya boʻlib, yoshlik va hayot dasturxonining lazzatini ziyoda qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. * Shuni anglamoq kerakki, [[ota]] uchun farzanddan koʻra yaqinroq kimsa yoʻq va [[ota]]ning farzandga boʻlgan [[muhabbat]]ining qanchalik yuksakligini bayon qilish qiyin! Lekin shunga qaramay, farzand [[ota]]ga nisbatan ozgina beodoblik qilsa, farzand muhabbati [[ota]] nazarida pastlaydi va unga jazo va tanbeh berishga kirishadi. Agar [[ota]] bilan farzand oʻrtasidagi ahvol shu ekan, bir-biriga aloqasi va yaqinligi boʻlmagan kishilar orasida beadablik yuz bersa, qanday noxushlik boʻladi<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] s0cbq4n651ycpjx8rxugrdegsrh56um 0 4584 31358 20989 2026-07-03T16:11:04Z Bekipediya 2189 /* X */ 31358 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Sayfi Saroyi | wikipedia = Sayfi Saroyi }} '''Sayfi Saroyi''' ({{Lang-ar|قصر الصيفي}}; 1321-yil – 1398-yil) – turkiy shoir va tarjimon. {{ABD}} == B == * Bilursan zahmina chun toqating yoʻq,<br />Qoʻlingni suqmagil aqrab inina{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=221}}. * Bu muddatni gʻanimat bil, bu fursatda [[vafo]]lar qil,<br />Bu izzat birla boʻl koʻp yil xaloyiqning sevar joni{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=224}}. == D == * [[Dard]] oʻzi shahd agar zahar erur,<br />Badr kavokib aro anvar erur.<br />Oʻz yeridin alar qilsa intiqol,<br />Ikkisi ham ulgusi pajmurda hol{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=171}}. * Degul [[inson]] desang ani ne ajab,<br />Boʻlmasa qirq yasharda [[Aql|aql-u]] [[adab]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=3}}. == H == * Haqiqiy doʻstung yoringdur ulkim,<br />Qulung tutsa oyoqdin tushganingda{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=126}}. == I == * Ichirib elga qoshuq birla shurba,<br />Chumuch sopi bilan koʻzini chiqarma{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=168}}. == N == * [[Nafs]]in ulturgan er boʻlur gʻoziy,<br />Er esang hosil et aning bikin ot{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=170}}. == O == * Oqil ul soʻzni oʻrinda soʻzlagay,<br />Ham javobini munosib koʻzlagay{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=115}}. == Q == * Qil hazar dushman soʻzindin, ey rafiq,<br />Nekim ul aytsa, aning aksin et{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=115}}. == S == * [[Soʻz]]ung durru javohirdur koʻngullar ganjina loyiq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=120}}. == U == * Ulugʻlik tilasang saxiy boʻl, saxiy<br />Saxiyni sevar haq taolo, axiy{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}}. == X == * [[Xotin]] sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.<!-- Bu manbada shu yergacha keltirilgan. Boshqa manbada toʻliq kelgan --><br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}. == Y == * Yomon birla [[umr]]ni zoye etma,<br />Quru naydan kishi shakkar yemish yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=107}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} [[Turkum:1321-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1398-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Tarjimonlar]] o6coriqpb2isuxc1jzxl7fr3fv7qxxk 0 4768 31363 31195 2026-07-03T16:15:33Z Bekipediya 2189 /* Q */ 31363 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qarindoshlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qarindoshlik | Vikilugʻat = Qarindoshlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qarindoshlik''' – insonlar oʻrtasida qon jihatdan oʻzaro bogʻliqlik, aloqadorlik. Qarindoshlik qiluvchilar '''qarindosh''', '''qondosh''' deb ataladi. {{ABD}} == D == {{Q|Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam qarindosh, xesh-aqrabo emasdir“, deganlar{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == I == {{Q|Istasang dunyoda baxt-u saodat,<br />Aylagil qardoshlar diydorin odat{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Q == {{Q|Qarindoshlarga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Qarindoshlar oʻrtasidagi [[adovat]] oʻrmon yongʻiniga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} == Y == {{Q|Yaxshi kunda yot yaxshi, yomon kunda „voy qardosh“.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} {{Q|Yaxshi qarindoshlik chidamlilik bilan yuzaga keladi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Koshgʻariy]]}} == Oʻ == * {{Q|Oʻz qarindoshlaridan aloqa uzish [[dunyo]] lazzatlaridan koʻz yumishdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] pm3mda1noo2szh3vjtvs2e8sseyw6vz 31364 31363 2026-07-03T16:15:46Z Bekipediya 2189 /* Oʻ */ 31364 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Qarindoshlik | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Qarindoshlik | Vikilugʻat = Qarindoshlik | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Qarindoshlik''' – insonlar oʻrtasida qon jihatdan oʻzaro bogʻliqlik, aloqadorlik. Qarindoshlik qiluvchilar '''qarindosh''', '''qondosh''' deb ataladi. {{ABD}} == D == {{Q|Donishmandlar: „Oʻz gʻarazi, manfaatinigina koʻzlagan odam qarindosh, xesh-aqrabo emasdir“, deganlar{{sfn|Tursun|2006|p=137}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == I == {{Q|Istasang dunyoda baxt-u saodat,<br />Aylagil qardoshlar diydorin odat{{sfn|Tursun|2006|p=172}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == Q == {{Q|Qarindoshlarga, [[qoʻni-qoʻshni]]larga yaxshilik qil, olgan [[hadya]]laring evaziga qimmatliroq narsa hozirla{{sfn|Tursun|2006|p=103}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Qarindoshlar oʻrtasidagi [[adovat]] oʻrmon yongʻiniga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abu Bakr Siddiq]]}} == Y == {{Q|Yaxshi kunda yot yaxshi, yomon kunda „voy qardosh“.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} {{Q|Yaxshi qarindoshlik chidamlilik bilan yuzaga keladi{{sfn|Tursun|2006|p=174}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yotlarning yogʻliq [[ovqat]]idan oʻzingga yaqinlarning mushti yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=89}}.|[[Koshgʻariy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz qarindoshlaridan aloqa uzish [[dunyo]] lazzatlaridan koʻz yumishdir.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=34}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5mdjl8op2pho7rpmenlad44dva4g94x 0 5000 31356 31330 2026-07-03T16:07:09Z Bekipediya 2189 /* E */ 31356 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Xotin|wikipedia=Xotin|wiktionary=xotin|Tasvir=Domestic sewing machine. (bride and groom) LCCN2003672945.jpg}} '''Xotin''', '''rafiqa''', '''zavja''', '''turmush oʻrtoq''' — biror erkak nikohidagi ayol. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi [[er]]ning qadriga yetmagan xotinga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} {{Q|Aql-idrokdan mahrum boʻlgan [[bosh]] — suvsiz chashmaga, adabsiz, tarbiyasiz [[yigit]] — egar-jabduqsiz otga, sharm-hayosiz xotin — tuzsiz taomga, ilmiga amal qilmagan [[olim]] — xushboʻy, ammo guli yoʻq boʻstonga oʻxshaydi{{sfn|Tursun|2006|p=160}}.|[[Abul Muʼin]]}} == D == {{Q|Dil oromi — yaxshi boʻlsa gar xotin,<br />Yomon boʻlsa, undan Xudo asrasin{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == E == {{Q|[[Er]]iga tik gapirmagan xotin xotinlarning afzalidir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|[[Erkak]] uchun eng yaxshi libos — [[shirinsoʻzlik]], xotin uchun eng aʼlo kiyim — ochiq yuzlik{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} {{Q|Eng yaxshi xotin shunday xotinki, u hayoli va oriyatli boʻladi. Eng muhimi, [[oila]]da toʻkin-sochinlik va barakaning sababchisi boʻladi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Muʼiniddin Juvayniy]]}} == K == {{Q|Kishi ahli ayoliga ishlatish uchun [[qarz]] soʻrab, keyin uni uzishga harakat qilsa-yu shu qarz bilan vafot etib qolsa, Alloh taolo uning daʼvogarlarini rozi qiladi{{sfn|Tursun|2006|pp=180-181}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Koʻcha sevgisi uyni barbod etar,<br />Uyingni xotin mehri obod etar{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == V == {{Q|[[Vafo]]li xotinning bahosi yoʻqdir,<br>Vafosiz boʻlsa gʻar koʻziga uqdir!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} == X == {{Q|Xotinining [[nafs]]oniy orzulariga boʻysungan har bir erkakni Alloh jahannam otashiga otmay qoʻymaydi{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Hasan al-Basriy]]}} {{Q|Xotinlarda iffat, poklik eng ulugʻ jamoldir. Xiyonatga [[xiyonat]] qilish bilan qarshi turma, balki xoinlarni tark et{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Abul Aʼlo al-Maariy]]}} {{Q|Xotinlarga itoat etmang. Ularga qarshilik qilib turmasangiz, uydan [[baraka]] ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=176}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|Xotinlarning eng yaxshisi shundaki, ham [[bola]] oʻstiradi, ham [[mehr]] koʻrsatadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning er ustidagi haqqi beshtadir: ayol avrat boʻlgani uchun uning satrdan chiqishiga yoʻl qoʻymaslik, chunki bu – [[gunoh]] va [[erkak]]lik [[gʻurur]]ining toptalishidir; xotiniga [[tahorat]], [[namoz]], [[roʻza]] kabi zarur [[ilm]]larni oʻrgatish; uni haloldan ovqatlantirish, chunki, goʻsht haromdan oʻssa, olov bilan eriydi; unga [[zulm]] qilmaslik, chunki [[ayol]] er uchun omonatdir; agar xotin haddidan oshsa, bundan ham yomonroq holatga tushib qolmasligi uchun unga [[nasihat]] qilish{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|Xotinning [[iffat]]i — [[er]]ning izzati.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir{{sfn|Tursun|2006|p=177}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Xotin sodiq ani sevgil aziz er,<br />Har ogʻir ishda ham doim seni der.<br />Unga doʻst boʻlgil, uni sevgil, koʻngul ber.<br />Uning soʻz bahridan gavharlarin ter.|[[Sayfi Saroyi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=178}}}} {{Q|Xotin zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi{{sfn|Tursun|2006|p=178}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Y == {{Q|Yaxshi xotin [[er]]ni yoshartiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}}} {{Q|Yaxshi xotin — jon malhami{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yomon xotin misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir{{sfn|Tursun|2006|p=179}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Yosh xotinning biqinida chol yotgandan koʻra shu biqinga kamon oʻqi botgani yaxshi{{sfn|Tursun|2006|p=180}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{refend}} == Havolalar == {{Farzand va ota-ona}} [[Turkum:Mavzular]] fhl7384auvxv99n8hu48o6yi314y1s3 0 5055 31353 20910 2026-07-03T16:04:12Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ 31353 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Olimat ul-Banot | wikipedia = Olimat ul-Banot }} '''Olimat ul-Banot''' (taxallusi; asl ismi sharifi '''Olimat ul-Banot binti Lutfulloh Sulaymoniy'''; XIX asrda yashagan) – tatar maʼrifatparvar olimasi. {{ABD}} == B == * Badxulq va bemaʼni erga uchragan [[ayol]]ning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, [[er]]ining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u [[nasihat]] qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga [[ishonch]] yoʻq boʻlgach, undan [[koʻngil]] uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}. == E == * [[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == I == * [[Iffat]]ni naqadar buyuk [[fazilat]] ekanligini bilish uchun uning tarkibiga kiradigan va ajralmas qismi boʻlgan xislatlar bilan tanishish lozim. Hakimlarning yozishlaricha, [[poklik]], [[qanoat]], shoshilmaslik, ochiq yuzlilik, [[ixlos]], [[tartib]], [[saxovat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == O == * Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday [[oila]] azob va mashaqqat maskaniga aylanadi. Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Opa-singillar! Sizlar uchun eng zoʻr [[boylik]] va eng ulugʻ martaba, eng ulkan [[fazilat]] [[iffat]]li boʻlishdir. Iffatli ayol garchi kambagʻal boʻlsa-da, biroq maʼnaviy jihatdan badavlat hisoblanadi. Iffatsiz ayollar qanchalik badavlat boʻlishmasin el nazarida faqir va behurmat hisoblanadilar. Boʻyniga taqilgan marjon, bosh va koʻkrakka taqilgan gavhar, sandiq toʻla [[pul]]lar bilan ham iffatni sotib boʻlmaydi. Iffat shunday zoʻr [[boylik]]dirki, uning aslo bahosi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. * Oqila [[xotin]] oʻz [[er]]ining haqiqiy koʻmakdoshidir. Bunday xotin oʻz erining [[soʻz]]larini hech [[vaqt]] yerda qoldirmaydi. Mensimasdan qaramaydi. Uni har bir ishda qoʻllab-quvvatlaydi. Ammo oqila xotin erga itoat qilish kerak ekan deb, er boshlagan har xil qabih yoʻllarga yuravermaydi, aksincha oʻz erining yomon va [[jinoyat]]ga olib boradigan yoʻllardan qaytaradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}. == T == * Tajribalardan maʼlum boʻlishicha, chiroyli [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari ham shunday [[xulq]]qa ega boʻlar ekanlar. Aksincha, yomon [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari yomon [[xulq]]qa ega boʻlib, ularda [[yovuzlik]] xislatlari paydo boʻlib, boshqalar bilan ham qoʻpol [[muomala]]da boʻlar ekanlar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Tejamkor kishi [[pul]]ini keragidan ortiqcha sarflamaydi. Oʻn soʻmga olinadigan narsa uchun hovliqib, yuz soʻm sarf etmaydi. [[Pul]]ni faqat kerakli narsalargagina sarflaydi. Har bir ishda oʻrtacha yoʻl tutadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}. == X == * [[Xotin]]larga xos boʻlgan eng goʻzal va qadrli bezak [[iffat]]dir. Iffati yoʻq [[ayol]] nursiz, yalangʻoch bir gavdadan oʻzga narsa emas. Iffatni saqlashga urinmagan ayollar hech qachon [[muhabbat]] va [[iltifot]]ga sazovor boʻla olmaydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimalar]] h5qw9wkefjm2f3sx7b76c2mwm5henpa 31354 31353 2026-07-03T16:05:33Z Bekipediya 2189 /* O */ 31354 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Olimat ul-Banot | wikipedia = Olimat ul-Banot }} '''Olimat ul-Banot''' (taxallusi; asl ismi sharifi '''Olimat ul-Banot binti Lutfulloh Sulaymoniy'''; XIX asrda yashagan) – tatar maʼrifatparvar olimasi. {{ABD}} == B == * Badxulq va bemaʼni erga uchragan [[ayol]]ning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, [[er]]ining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u [[nasihat]] qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga [[ishonch]] yoʻq boʻlgach, undan [[koʻngil]] uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}. == E == * [[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == I == * [[Iffat]]ni naqadar buyuk [[fazilat]] ekanligini bilish uchun uning tarkibiga kiradigan va ajralmas qismi boʻlgan xislatlar bilan tanishish lozim. Hakimlarning yozishlaricha, [[poklik]], [[qanoat]], shoshilmaslik, ochiq yuzlilik, [[ixlos]], [[tartib]], [[saxovat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == O == * Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday [[oila]] azob va mashaqqat maskaniga aylanadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. <!-- Birinchi manbada shu joygacha keltirilgan. Boshqa manbada esa toʻliq keltirilgan --> Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Opa-singillar! Sizlar uchun eng zoʻr [[boylik]] va eng ulugʻ martaba, eng ulkan [[fazilat]] [[iffat]]li boʻlishdir. Iffatli ayol garchi kambagʻal boʻlsa-da, biroq maʼnaviy jihatdan badavlat hisoblanadi. Iffatsiz ayollar qanchalik badavlat boʻlishmasin el nazarida faqir va behurmat hisoblanadilar. Boʻyniga taqilgan marjon, bosh va koʻkrakka taqilgan gavhar, sandiq toʻla [[pul]]lar bilan ham iffatni sotib boʻlmaydi. Iffat shunday zoʻr [[boylik]]dirki, uning aslo bahosi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. * Oqila [[xotin]] oʻz [[er]]ining haqiqiy koʻmakdoshidir. Bunday xotin oʻz erining [[soʻz]]larini hech [[vaqt]] yerda qoldirmaydi. Mensimasdan qaramaydi. Uni har bir ishda qoʻllab-quvvatlaydi. Ammo oqila xotin erga itoat qilish kerak ekan deb, er boshlagan har xil qabih yoʻllarga yuravermaydi, aksincha oʻz erining yomon va [[jinoyat]]ga olib boradigan yoʻllardan qaytaradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}. == T == * Tajribalardan maʼlum boʻlishicha, chiroyli [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari ham shunday [[xulq]]qa ega boʻlar ekanlar. Aksincha, yomon [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari yomon [[xulq]]qa ega boʻlib, ularda [[yovuzlik]] xislatlari paydo boʻlib, boshqalar bilan ham qoʻpol [[muomala]]da boʻlar ekanlar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Tejamkor kishi [[pul]]ini keragidan ortiqcha sarflamaydi. Oʻn soʻmga olinadigan narsa uchun hovliqib, yuz soʻm sarf etmaydi. [[Pul]]ni faqat kerakli narsalargagina sarflaydi. Har bir ishda oʻrtacha yoʻl tutadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}. == X == * [[Xotin]]larga xos boʻlgan eng goʻzal va qadrli bezak [[iffat]]dir. Iffati yoʻq [[ayol]] nursiz, yalangʻoch bir gavdadan oʻzga narsa emas. Iffatni saqlashga urinmagan ayollar hech qachon [[muhabbat]] va [[iltifot]]ga sazovor boʻla olmaydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimalar]] 1umr8va5bxx2xywnto1uncssxkt77x9 31359 31354 2026-07-03T16:12:16Z Bekipediya 2189 /* B */ 31359 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Olimat ul-Banot | wikipedia = Olimat ul-Banot }} '''Olimat ul-Banot''' (taxallusi; asl ismi sharifi '''Olimat ul-Banot binti Lutfulloh Sulaymoniy'''; XIX asrda yashagan) – tatar maʼrifatparvar olimasi. {{ABD}} == B == * Badxulq va bemaʼni [[er]]ga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == E == * [[Er]] bilan murosa va madorada yashash uchun [[ayol]]larimizga quyidagi ikki narsaga amal qilish zarur. Birinchi, erning tabiatini, mijozini va [[xulq]]ini bilish, shunga qarab [[muomala]] qilish, masalan, er nimadan koʻproq xursand boʻlsa, oʻshani qilishga urinish, qanday narsa gʻashini keltirsa, uni qilmaslikka urinish zarur. Erning harakatlarini bilish va oʻshanga asoslanib ish yuritish [[totuvlik]]ni keltirib chiqaradigan muhim omillardan biridir. Ikkinchi, [[vafo]]dor, [[sadoqat]]li va ishbilarmon ayollar haqidagi hikoya, [[sheʼr]] va dostonlarni koʻp oʻqish, yomon, xulqsiz va behayo ayollarning qilmishlari va uning oqibatida turli xil balolarga giriftor boʻlganliklari toʻgʻrisidagi voqealardan [[ibrat]] va kerakli xulosalar chiqara olish kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. == I == * [[Iffat]]ni naqadar buyuk [[fazilat]] ekanligini bilish uchun uning tarkibiga kiradigan va ajralmas qismi boʻlgan xislatlar bilan tanishish lozim. Hakimlarning yozishlaricha, [[poklik]], [[qanoat]], shoshilmaslik, ochiq yuzlilik, [[ixlos]], [[tartib]], [[saxovat]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == O == * Oilaviy masalada [[er]] bilan [[xotin]] oʻrtasida [[totuvlik]] va [[maslahat]]lashib ish tutish boʻlmasa, bunday [[oila]] azob va mashaqqat maskaniga aylanadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. <!-- Birinchi manbada shu joygacha keltirilgan. Boshqa manbada esa toʻliq keltirilgan --> Bunday oiladan [[lazzat]] ketadi, [[rohat]] yoʻqoladi, [[bola]]larning tinchligi buziladi. Oila aʼzolari oʻrtasida urush va janjal chiqmasligining oldini olish ayollarimizning vazifalaridir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Opa-singillar! Sizlar uchun eng zoʻr [[boylik]] va eng ulugʻ martaba, eng ulkan [[fazilat]] [[iffat]]li boʻlishdir. Iffatli ayol garchi kambagʻal boʻlsa-da, biroq maʼnaviy jihatdan badavlat hisoblanadi. Iffatsiz ayollar qanchalik badavlat boʻlishmasin el nazarida faqir va behurmat hisoblanadilar. Boʻyniga taqilgan marjon, bosh va koʻkrakka taqilgan gavhar, sandiq toʻla [[pul]]lar bilan ham iffatni sotib boʻlmaydi. Iffat shunday zoʻr [[boylik]]dirki, uning aslo bahosi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. * Oqila [[xotin]] oʻz [[er]]ining haqiqiy koʻmakdoshidir. Bunday xotin oʻz erining [[soʻz]]larini hech [[vaqt]] yerda qoldirmaydi. Mensimasdan qaramaydi. Uni har bir ishda qoʻllab-quvvatlaydi. Ammo oqila xotin erga itoat qilish kerak ekan deb, er boshlagan har xil qabih yoʻllarga yuravermaydi, aksincha oʻz erining yomon va [[jinoyat]]ga olib boradigan yoʻllardan qaytaradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}. == T == * Tajribalardan maʼlum boʻlishicha, chiroyli [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari ham shunday [[xulq]]qa ega boʻlar ekanlar. Aksincha, yomon [[xulq]]qa ega boʻlgan [[ayol]]larning [[er]]lari yomon [[xulq]]qa ega boʻlib, ularda [[yovuzlik]] xislatlari paydo boʻlib, boshqalar bilan ham qoʻpol [[muomala]]da boʻlar ekanlar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=180}}. * Tejamkor kishi [[pul]]ini keragidan ortiqcha sarflamaydi. Oʻn soʻmga olinadigan narsa uchun hovliqib, yuz soʻm sarf etmaydi. [[Pul]]ni faqat kerakli narsalargagina sarflaydi. Har bir ishda oʻrtacha yoʻl tutadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=206}}. == X == * [[Xotin]]larga xos boʻlgan eng goʻzal va qadrli bezak [[iffat]]dir. Iffati yoʻq [[ayol]] nursiz, yalangʻoch bir gavdadan oʻzga narsa emas. Iffatni saqlashga urinmagan ayollar hech qachon [[muhabbat]] va [[iltifot]]ga sazovor boʻla olmaydilar{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimalar]] kg94k27lveix5zli3ebsn00rbhgfnn8 0 5240 31367 25079 2026-07-03T16:17:45Z Bekipediya 2189 /* Q */ 31367 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Kamolot|wiktionary=kamolot}} '''Kamol''', '''kamolot''', '''komillik''' — har jihatdan toʻkislik; mukammallik, yetuklik. {{ABD}} == A == {{Q|Agar kishi faqat oʻzi uchun [[mehnat]] qilsa, ehtimol, u mashhur [[olim]], buyuk [[donishmand]], ajoyib [[shoir]] boʻlishi mumkin, lekin hech qachon tom maʼnodagi kamolotga erishgan [[ulugʻ]] inson boʻlolmaydi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Karl Marks]]}} == B == {{Q|Boshqalar qusrini [[avf]] eta olish yuksak kamolot belgisidir{{sfn|Voronsov|1989|p=39}}.|[[Gugo Vinkler]]}} == H == {{Q|[[Hayot]] — bu betoʻxtov kamolotdir. Kamolotga yetdim, deyish — oʻz-oʻzini mahv etmoqlikdir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Fridrix Gebbel]]}} {{Q|[[Hayot]]ning maʼnosi — insonning kamolotga erishuvidadir{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Maksim Gorkiy]]}} {{Q|Haqiqiy va komil inson yomon xislatlardan, nomaʼqul va nomargʻub [[xulq]]-atvordan pok boʻladi, goʻzal sifat va [[axloq]] bilan oʻzini orasta qiladi, halol [[mehnat]] qilib [[umr]] kechiradi, yomonlardan chetlanadi, yaxshilar qatoridan joy oladi, hech kimga ozor bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=125}}.|[[Aziz ibn Muhammad Nasafiy]]}} * Har yoshki egadir husnu jamolga,<br />Osmonda quyoshdir yetgach kamolga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=72}} == I == {{Q|Inson [[ijtimoiy]], [[davlat]] manfaatlariga qanchalik keng naf keltirsa, u shunchalik kamolotga yetishgan boʻladi{{sfn|Voronsov|1989|p=33}}.|[[Dmitriy Mendeleyev]]}} == K == {{Q|Kamolotga erishmoq kerak. Har qanday [[xarakter]]ni ham oʻzgartirsa boʻladi. Agar odam chinakamiga istasa, oʻzini ayamasa, [[qanoat]], [[iqtidor]], hatto jismoniy kuchni ham oʻzida topishi mumkin{{sfn|Voronsov|1989|p=35}}.|[[Mixail Frunze]]}} {{Q|Kishi qanchalik aqliy va axloqiy kamol topgan boʻlsa, u oʻzini shunchalik [[ozod]] his qiladi, unga hayot shunchalik kulib boqadi{{sfn|Voronsov|1989|p=29}}.|[[Anton Chexov]]}} {{Q|Komil narsa ortiqchalikni ham, kamchilikni ham qabul etmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=136}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == N == {{Q|Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi{{sfn|Tursun|2006|p=63}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} == Q == {{Q|[[Qalb]]ida quyidagi toʻrt narsa boʻlmagan inson komil boʻla olmaydi: oʻzini jilovlay olish, qoʻli ochiqlik, izzat-nafsini ushlash, boshqalarni oʻzidan yuqori qoʻya olish{{sfn|Tursun|2006|p=158}}.|[[Abu Usmon Hiriy]]}} == Sh == {{Q|Shahvati dinidan oldin yurgan inson komil boʻla olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abul Hasan Siriy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} * {{Kitob manbasi |title=Tafakkur gulshani |last=Voronsov |year=1989 |first=Vladimir|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Vladimir%20Vorontsov.%20Tafakkur%20gulshani.pdf |others=Sharifa Abdurazzoqova tarjimasi |publisher=Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti |location=Toshkent |isbn=5-635-00915-X |page=464}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] i76paxrelf9w1udq6k9t0f4zabizaxx 0 5474 31365 31207 2026-07-03T16:16:47Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31365 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Abul Hasan Siriy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = {{h.}} 251-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Abul Hasan Siriy | Vikiombor = }} '''Abul Hasan Siriy''' ({{?}} — {{h.}} 251-yilda vafot etgan) — oʻrta asr tasavvuf shayxi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]]dan qoʻrqqandan barcha qoʻrqadi{{sfn|Tursun|2006|p=55}}. * [[Ayb]]lardan xoli boʻlmoqlikka intilish [[ulugʻvorlik]] belgisidir{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. <!-- B --> * Birodaringga ishonchsizlik bildirma, eʼtiborsiz ham qoldirma{{sfn|Tursun|2006|p=175}}. <!-- D --> * Dunyoning turgan-bitgani ortiqchadir, lekin besh narsa bundan mustasno: [[non]], [[suv]], [[kiyim]], [[uy]] va manfaatli [[ilm]]{{sfn|Tursun|2006|p=21}}. <!-- M --> * Moling kamayganiga emas, [[umr]]ing kamayotganinga achin!{{sfn|Tursun|2006|p=94}} <!-- S--> * [[Sunnat]]ning kami [[bidʼat]]ning koʻpidan yaxshiroqdir. [[Taqvo]]ning kami boʻladimi?{{sfn|Tursun|2006|p=55}} <!-- T --> * Toʻrt narsa insonni ulugʻlaydi: ilm, odob, omonatdorlik va iffat{{sfn|Tursun|2006|p=20}}. * [[Toʻgʻrisoʻzlik]] Allohning yerdagi qilichidir, nimaning ustiga tushmasin, albatta uni kesadi{{sfn|Tursun|2006|p=150}}. <!-- Sh --> * Shahvati dinidan oldin yurgan inson komil boʻla olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} ko1wfaykmaz1pq47ecnkljqvnnnc73k 0 5489 31373 20834 2026-07-03T16:21:16Z Bekipediya 2189 /* K */ 31373 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Eʼtiqod|wikipedia=Eʼtiqod|wiktionary=Eʼtiqod}} '''Eʼtiqod''' ({{lang-ar|}} — ishonch, ishonish; koʻngilda tasdiqlash; imon, maslak) — 1) Qattiq ishonch, dildan eʼtirof etiluvchi tushuncha, nuqtai nazar, qarash; 2) Biror kimsaga yoki narsaga boʻlgan ishonch; ishonch va ixlos bilan qarash; 3) Xudoga yoki umuman biror gʻayritabiiy kuchga ishonish; imon. {{ABD}} == E == {{Q|Eʼtiqodga aylanmagan [[gʻoya]]lar, tizimlarning umri qisqa boʻlib, bugun boʻlsa, ertaga boʻlmasligi mumkin. Inson [[Xudo]]ga, [[oxirat]]ga ishonmasa, diniy gʻoya uning eʼtiqodiga aylanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=35}}.|[[Abdurauf Fitrat]]}} {{Q|Eʼtiqodingizga koʻra yashamayotgan boʻlsangiz, yashayotganingiz kabi eʼtiqod qila boshlaysiz{{sfn|Tursun|2006|p=24}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == H == {{Q|Haqiqiy eʼtiqod [[haqiqat]]ga eltadi. Asossiz eʼtiqod esa insonlarni notoʻgʻri yoʻlga boshlaydi. Sen haqiqiy eʼtiqodga talabgor boʻl!{{sfn|Tursun|2006|p=54}}.|[[Muhammad Kamol Pilav]]}} == K == {{Q|Kim bu [[dunyo (islom)|dunyoga]] istak va shahvat koʻzi bilan qarasa, [[Alloh taolo]] uning qalbidagi [[zuhd]] va eʼtiqod nurini oʻchiradi{{sfn|Tursun|2006|p=82}}.|[[Ahmad Havoriy]]}} == O == {{Q|[[Oila]] eʼtiqodni zaiflashtiradi, chunki inson oilasi och qolsa ular uchun talabda boʻladi. Talab bor joyda eʼtiqod sustlashadi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abu Sulaymon Doroniy]]}} == Y == {{Q|Yomon, noraso eʼtiqod bilan qilingan [[ezgu]] ish sarob va kul kabi hech qanaqa [[foyda]] bermaydi{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 9u122rpjys5yrng4jcbmlpwbi5c8x82 0 5585 31374 20419 2026-07-04T09:59:08Z Bekipediya 2189 31374 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Hamdun Qassor | wikipedia = Hamdun Qassor }} '''Hamdun Qassor''' (toʻliq ismi: '''Abu Solih Hamdun ibn Ahmad ibn Umar Qassor''') – malomatiylik tariqatining asoschisi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * [[Alloh]] ayblaganning boshi musibatdan chiqmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=39}}. <!-- M --> * Maxluqning maxluqdan najot izlashi qamoqda oʻtirganning qamoqdagi sherigidan najot kutgani bilan barobardir{{sfn|Tursun|2006|p=39}}. <!-- O --> * [[Oxirat]]ni oʻylamay bu [[islomda dunyo|dunyoda]] [[boylik]] izlaganlar bu dunyoda yoki oxiratda xor boʻladilar{{sfn|Tursun|2006|p=83}}. * Oʻga-inilar orasidan muhabbatni koʻtaruvchi narsa mol-dunyodir{{sfn|Tursun|2006|p=183}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} 4jqgvb7dkyci3nkiasggpmljff41cmm 0 5952 31366 24913 2026-07-03T16:17:29Z Bekipediya 2189 /* I */ 31366 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Shahvat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Shahvat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shahvat''' — shahvoniy hirs, hissiyot. {{ABD}} == A == {{Q|Agar odamlarga shahvatlarini tartibsiz ravishda, xohlagan yoʻl bilan qondiraverishlariga ijozat berilsa, tezda insoniyat va uning madaniyati, maʼnaviyati halokatga uchraydi{{sfn|Malik|2019|pp=312}}.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻn birinchi gurung: Jondan ham qimmatli. 312-bet}} {{Q|Agar inson oilaviy hayotning masʼuliyati, ogʻirliklari va mashaqqatlarini boʻyniga olmasdan, faqat shahvatini qondirishga harakat qiladigan boʻlsa, undan hech qachon bola [[tarbiya]]lashda, [[oila]] va [[jamiyat]]da biror foydali ishni kutib boʻlmaydi{{sfn|Malik|2019|pp=312-313}}.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻn birinchi gurung: Jondan ham qimmatli. 312–313-betlar}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning kaliti [[fikr]]dadir. [[Istak]]larning alomati shahvatlar ketidan quvishdadir. [[Alloh]]ga [[tavakkul]]ning (suyanish) alomati esa istaklardan voz kechishdir{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Zunnun Misriy]]}} == Sh == {{Q|Shahvati dinidan oldin yurgan inson komil boʻla olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abul Hasan Siriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzing va shahvatlaring oʻrtasiga temir devor qurmas ekansan, [[ibodat]]dan [[halovat]] topa olmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Bishr Hofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] ifxu13m8zp7j4fn4eg3xb9ge2egzvnp 31377 31366 2026-07-04T10:03:39Z Bekipediya 2189 /* I */ 31377 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Shahvat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = | Vikilugʻat = Shahvat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Shahvat''' — shahvoniy hirs, hissiyot. {{ABD}} == A == {{Q|Agar odamlarga shahvatlarini tartibsiz ravishda, xohlagan yoʻl bilan qondiraverishlariga ijozat berilsa, tezda insoniyat va uning madaniyati, maʼnaviyati halokatga uchraydi{{sfn|Malik|2019|pp=312}}.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻn birinchi gurung: Jondan ham qimmatli. 312-bet}} {{Q|Agar inson oilaviy hayotning masʼuliyati, ogʻirliklari va mashaqqatlarini boʻyniga olmasdan, faqat shahvatini qondirishga harakat qiladigan boʻlsa, undan hech qachon bola [[tarbiya]]lashda, [[oila]] va [[jamiyat]]da biror foydali ishni kutib boʻlmaydi{{sfn|Malik|2019|pp=312-313}}.|[[Tohir Malik]]|„[[Tohir Malik#Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor|Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor]]“ asaridan. Oʻn birinchi gurung: Jondan ham qimmatli. 312–313-betlar}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning kaliti [[fikr]]dadir. [[Istak]]larning alomati shahvatlar ketidan quvishdadir. [[Alloh]]ga [[tavakkul]]ning (suyanish) alomati esa istaklardan voz kechishdir{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Zunnun Misriy]]}} == K == {{Q|Kim shaytonning zulmidan va vasvasasidan qochmoqchi boʻlsa shahvatiga hokim boʻlsin{{sfn|Tursun|2006|p=183}}.|[[Molik ibn Dinor]]}} == Sh == {{Q|Shahvati dinidan oldin yurgan inson komil boʻla olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=182}}.|[[Abul Hasan Siriy]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzing va shahvatlaring oʻrtasiga temir devor qurmas ekansan, [[ibodat]]dan [[halovat]] topa olmaysan{{sfn|Tursun|2006|p=94}}.|[[Bishr Hofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 0x2c51ouizmo7ktmtl4xtvzhfnt60wy 0 6420 31360 23526 2026-07-03T16:12:34Z Bekipediya 2189 /* A */ 31360 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Er | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Er | Vikilugʻat = Er | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Er''' — [[erkak]] jinsiga mansub kishi; [[xotin]] kishi bilan [[nikoh]] ahdida boʻlgan erkak kishi. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi erning qadriga yetmagan [[xotin]]ga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} == B == * Badxulq va bemaʼni erga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} {{Refend}} [[Turkum:Mavzular]] 6lui1csux4xhj1rfpozmahixzpegqw4 31361 31360 2026-07-03T16:12:58Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ 31361 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Er | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Er | Vikilugʻat = Er | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Er''' — [[erkak]] jinsiga mansub kishi; [[xotin]] kishi bilan [[nikoh]] ahdida boʻlgan erkak kishi. {{ABD}} == A == {{Q|Aksariyat yaxshi erning qadriga yetmagan [[xotin]]ga Alloh yanada zolimroq erni, soliha ayolning qadriga yetmagan erga esa kuydiruvchi xotinni roʻpara qilib qoʻyadi{{sfn|Malik|2019|p=106}}.|[[Tohir Malik]]|Izoh=„Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor“ asari, „Uchinchi gurung: Doka roʻmol qachon quriydi?“ boʻlimidan}} == B == * Badxulq va bemaʼni erga uchragan ayolning asosiy vazifasi shundan iboratki, u bor kuchini sarflab, erining notoʻgʻri yoʻldan ketayotganini tushuntirishi, unga vaʼz-u nasihat qilishi, barcha chora-tadbirlarni qoʻllaganda ham erining tuzalishiga ishonch yoʻq boʻlgach, undan koʻngil uzishi, qutulish yoʻlini qidirishi kerak{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=181}}{{sfn|Tursun|2006|p=182}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{Refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Kuyov toʻra, sizga aytar soʻzim bor |last=Malik |year=2019 |first=Tohir |publisher=„DAVR PRESS“ nashriyoti |location=Toshkent |pages=685 |isbn=978-9943-5555-2-5}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 7ns3k6ze0pua79di2kyip2gm9c7b9e7 0 11676 31352 2026-07-03T16:03:49Z Bekipediya 2189 [[Olimat ul-Banot]]ga yoʻnaltirildi 31352 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Olimat ul-Banot]] hnhj3s1jx6pv4zijqsdmrkmfkpmynd6