Vikiiqtibos uzwikiquote https://uz.wikiquote.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikiiqtibos Vikiiqtibos munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3614 31426 31192 2026-07-08T11:04:00Z Bekipediya 2189 /* H */ 31426 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Tasvir = Biruni-russian.jpg | wikipedia = Abu Rayhon Beruniy }} '''Abu Rayhon Beruniy''' ''(4-sentyabr 973-yil, Kat, Xorazm, – 13-dekabr 1048-yil, Gʻazna)'' – Islom oltin davrining zabardast Xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. Gʻarb tillarida uning ismi '''Aliboron''' deb ham atalgan. {{ABD}} == A == * [[Asalari]]lar ham oʻz jinsidan boʻlaturib ishlamay, uyadagi asalni bekorga yeb yotadiganlarini oʻldirib tashlaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. == B == * [[Bilim]]ning shundayki, u yalangʻoch boʻlganingda ham oʻzing bilan qoladi uni hammomga kirganingda suv ham yoʻqota olmaydi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Bilim]] – qaytarish va takrorlash mevasidir<ref name=":1" />. * [[Bilim]]siz kishilarning koʻngli xurofotga moyil boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. * Bugunning chorasini koʻrib, ertaga ehtiyoji qolmagan kishi aqllidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Bu kunning tadbiri [[sabab]]li ertaning tadbiriga [[ehtiyoj]]i qolmagan kishi [[aql]]lidur<ref name=":1" />. * Buzuq [[niyat]]li va yomon [[axloq]]li kishilar oʻrtaga kirib olishi bilan ish toʻgʻri boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == D == * [[Donishmand]] va [[olim]]larning [[xulq]]laridan oʻrnak olish yaxshi xulqni tiriltiradi, yomonni yoʻq qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * [[Doʻstlik|Doʻstlar]] va xayrixohlik qiluvchilar yomonni yaxshi qilib koʻrsatishga, xalal yetadigan yoʻlni toʻsishga, goʻzallikni izhor etishga va [[yaxshilik]]larga nisbat berishga tirishadilar<ref name=":1" />. == F == * Fanlarning foydasi ular yordamida oltin va kumushlarni qoʻlga kiritish emas, balki ular tufayli zarur narsalarga erishishdir<ref name=":1" />. == H == * Haddan ortiq [[gʻazab]] [[vahshiylik]] keltiradi va bevaqt qilingan lutf [[obroʻ]]ni ketkazadi<ref name=":0" />. * Har bir kun uchun haq va [[haqiqat]] hozir narsa<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Har bir yangi narsada [[lazzat]] bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * [[Hasad]] bilan [[gʻazab]] ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Hatto (dehqonlar) oyga qarab urugʻlar sochish, ekish, koʻchatlar oʻtqazish, payvand qilish va changlatish, hayvonlarni urchitish va boshqa [[vaqt]]larni aniqlaydilar<ref name=":1" />. * Hayvonlarning tabiatlarida kushandalaridan [[nafrat]]lanish, [[dushman]]dan oʻzini qoʻriqlash bor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. == I == * Ikkala daʼvogar rozi boʻlishibdi-yu, [[qozi]] rozi boʻlmabdi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=105}}. * [[Ilm]]ning turi koʻp. Ularning soni yanada ortadi, qachon-ki insonlar [[ilm]]ga eʼtibor bersa va ziyolilarni qadrlasa. Bu ishni eng birinchi qilishi kerak boʻlganlar – rahbarlardir<ref name="Hayotimiz kengurulari">{{Kitob manbasi|title=Hayotimiz kengurulari.|author=Sanjar Xoʻja|publisher=Muharrir nashriyoti|editor=Abdugʻafur Iskandar, Sanjar Said|year=2022|location=Toshkent|pages=160}}</ref>. * Inson oʻz suratini oʻzgartirishdan ojiz boʻlsa ham, tilsiz hayvondan orqada qolishni istamasa, [[nafs]]ni tozalashdan ojiz boʻlmaydi<ref name=":1" />. == J == * Jonli mavjudotning barchasi, shu jumladan insonning oʻzi ham, tabiiy ravishda paydo boʻlgan va u tabiatning rivojlanishi va oʻzgarishining natijasi hisoblanadi<ref name=":1" />. * Joʻrttaga oʻz soʻzida turib olgan bilimsiz kishi bilan [[bahs]]lashish na maqsad egasiga va na maqsadga biror foyda yetkazmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == K == * Kimda kim oʻz izlanishlarining afzalligi qonuniyatlarini izlab topishda deb bilarkan, ul albatta, hamisha oʻz qarashlarini amalda isbotlash yoʻlidan boradi<ref name=":1" />. * Kishini koʻngli kelishgan va tartibli har narsaga qiziqadi, tartibsiz narsalardan [[nafrat]]lanadi<ref name=":1" />. * Kishi oʻz [[mehnat]] va [[mashaqqat]] chekishlari jarayonida garchi u insonlarning eng [[aql]]lisi va eng ziyraga boʻlsa ham, hamisha shodu xursandlikni [[orzu]] qilib, sevinch keltiradigan narsalarga moyil boʻladi va [[yolgʻon]] koʻriladigan narsalardan tortinadi...<ref name=":1" /> * [[Komil]] narsa ortiqchalikni ham, kamchilikni ham qabul etmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=136}}. * Koʻz bilan koʻrgan eshitgandan afzalroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Mardi maydon shunday odam boʻladiki, ertayu-kech [[dushman]]ga zararu, [[Doʻstlik|doʻstga]] foyda keltiradi<ref name=":1" />. * [[Minnat]] qilish berilgan [[xayr-ehson|ehson]]ni yoʻqqa chiqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == N == * [[Neʼmat]]ning qadri u yoʻqolgandagina bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == O == * Odamgarchiligi bor [[mard]] kishi oʻzidan va oʻziniki ekanligiga hech kim tortishib oʻtirmaydigan narsadan boshqasiga egalik qilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. * Odamlarning tuban darajalisi ham oʻzidan tubanroq boʻlgan birovga egalik va raislik qilishdan xoli emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Odamlar bilmagan narsalariga [[dushman]]lik koʻzi bilan qaraydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Odamlar yoqtirgan kishilari tarafini olib, yomon koʻrgan kishilarini [[taʼna]] qilishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. == T == * [[Tenglik]] hukm surgan joyda sotqin, aldamchi ehtiroslar, gʻam-gʻussa boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Til]]larning turlicha boʻlishiga sabab — odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, bir-biridan uzoq turishi, ularning har birida bir-biriga [[ehtiyoj]] tugʻilishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. == U == * Ulugʻ hodisalar har vaqt yuz beravermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. == Y == * [[Yolgʻon]]chilikdan chetlanib, [[rostgoʻylik]]ka yopishgan kishini boshqa odam u yoqda tursin, yolgʻonchining oʻzi ham sevib maqtaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * [[Yolgʻon]]chilik kishini [[adolat]]dan yuz oʻgirtiradi<ref name=":1" />. * [[Yomonlik]]ni shaxobchalari koʻp boʻlsa ham, ularning asosi tamaʼ, [[gʻazab]] va ilmsizlikdir<ref name=":1" />. * Yunon [[faylasuf]]lari avom xalqi uchun emas, balki yuqori tabaqalari uchun usul va qoidalar ishlab chiqqanlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == Oʻ == * Oʻz istagiga erishishga [[taqdir]] yordam bermagan kishiga [[malomat]] qilinmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:973-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1048-yilda vafot etganlar]] hrgbxn9a92ygdzh37ph5vm0bc2y5wbv 0 3971 31419 24767 2026-07-08T10:55:46Z Bekipediya 2189 /* F */ 31419 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Mirzo Abdulqodir | wikipedia = Bedil }} '''Mirzo Abdulqodir Bedil''' ''(1642-yil; 1720-yil)'' – Boburiylar davlatida ijod qilgan taniqli oʻzbek shoiri va mutafakkiri. {{ABD}} == A == * [[Adovat]] etakka tutashmasin, boq,<br />Jahonga oʻt qoʻyar misoli chaqmoq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=165}}. == B == * Bu xarobazorda istasang rohat,<br />[[Doʻst]]ga qoʻshilib top dilga [[halovat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == F == * [[Fitna]] qoʻzgʻatadi kina-[[adovat]],<br />Oqillardan chiqsa battar qabohat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. == H == * [[Hayo]] tuxumin qoʻldan bersa gar odam,<br />[[Gʻayrat]] binosining qaddi boʻlur xam<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}}. * [[Himmat]] kamarini bogʻlagan hamon,<br />Chumoli yengadi sherni begumon<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == I == * Ilk gʻishtni qiyshiq qoʻyarkan meʼmor,<br />Yulduzga yetsa ham qiyshiqdir devor<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. * [[Ilm]] insoniyat gavharidir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}}. == K == * [[Kibr|Kibr-u]] [[hasad]] bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=155}}. * Kim topolsa muhtoj boʻlmaslik yoʻlin,<br />Fuqaro-yu shohga choʻzmagay qoʻlin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. == M == * [[Mansab]], [[boylik]] gʻamiga toʻlib-toshsa dil,<br />[[Faqir]], notavonlarga xizmatda boʻlgil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=102}}. == N == * [[Nodonlik]] ovining oʻljasi hasrat,<br />Nodonlik bahorin yomgʻiri kulfat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. == O == * Osmon boʻlsang, yerga egilmoq yaxshi,<br />Tuproq boʻlsang, koʻkka intilmoq yaxshi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. == Q == * Qayerda [[hirs]] yonar betutun,<br />[[Odamiylik]] unga boʻladi oʻtin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == Y == * Yoʻlbars ila sherni yenggan [[mard]] kishi,<br />Boʻyin egib tursa, bu [[hayo]] ishi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == Sh == * Shohlikdan, [[boylik]]dan aylama soʻroq,<br />Dunyo mashmashasi qalbida buloq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:1642-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1720-yil vafot etganlar]] ki55ddi73xsg8your4t61taj66fpewd 0 3974 31420 31305 2026-07-08T10:59:46Z Bekipediya 2189 /* K */ 31420 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Ali | Tasvir = Istanbul - Santa Sofia - Medalló (cropped).JPG | wikipedia = Ali }} '''Ali ibn Abu Tolib''' ({{taxminan}} 600-yil — 661-yil) – islomda „xulafo ar-roshidin“ („toʻgʻri yoʻldan borgan xalafalar“), dindorlar oʻrtasida „choryorlar“ deb atalgan dastlabki 4 xalifadan toʻrtinchisi. {{Alifbo}} == A == * [[Adolat]] – [[oxirat]]da najot, dunyoda saodat boshidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Agar kishi [[jannat]]ni istasa, oʻz [[istak]]laridan qoʻl tortadi. [[Doʻzax]]dan qoʻrqsa, harom narsalardan oʻzini tiyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=29}}. * Agar [[neʼmat]]ning bir chekkasiga erisha olsangiz, noshukr boʻlib undan uzoqlashmang, yuz ham oʻgirmang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * [[Alloh]] banda yaxshiligiga muhtoj emas, ammo bir [[yomonlik]] seni [[yaxshilik]]ka eltsa ajab emas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * [[Alloh]]ning bir farishtasi har kuni „Oʻlmoq uchun tugʻilinglar, foniy boʻlmoq uchun yigʻilinglar, xarob boʻlmogʻi uchun imorat quringlar“, deb nido qilib turadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. * [[Aql]]dek xazina yoʻq, [[jahl]]dek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]] kabi mol, yaxshi xulq kabi [[doʻst]], [[odob]] kabi meros, tavfiq kabi rahbar, [[ilm]] kabi sharaf yoʻqdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Aql]]ini ishlatgan odam aqllidir. Boshqalarning ham aqlini ishlatgan odam undan-da aqlliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=60}}. * Aqlli kishining [[til]]i yuragining ortida boʻladi, ahmoqning yuragi tilining orqasida boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Avrat]]ga qaragan kishiga ham, (avratni) koʻrsatgan kishiga ham Allohning laʼnati boʻlsin!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=161}} == B == * Bilmagan narsani bilmayman, deb javob berishdan uyalmang<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Bir-ikki soʻ bugʻdoydan [[ovqat]] tayyorlab, birodarimni chaqirishim men uchun [[bozor]]laringizga chiqib, [[qul]] ozod qilishimdan mahbubroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * [[Boylik]] ehson qilinsa – izzat, berkitilsa – xorlik keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * [[Boylik]] gʻurbatda ham vatan boʻladi, [[faqirlik]] vatanda ham gʻurbat boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == D == * [[:uz:wikt:dahr|Dahr]] [[orzu]]larni yangilaydi, [[taqdir]]ni yaqinlashtiradi, yomon [[istak]]lardan uzoqlashtiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayoti bilan [[oxirat]] hayoti bir erkakning ayni vaqtda nikohida boʻlgan ikki xotiniga oʻxshaydi. Biri mamnun boʻlsa, ikkinchisi kuyaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. * [[Dunyo (islom)|Dunyo]] hayotida sogʻlom odam xastadir. Zavqu safo surgan odam oxiri pushaymon boʻlgusidir. [[Faqir]] odam hazindir. Boy odam baloga giriftordir. Molining [[halol]]ining hisobi, [[harom]]ining azobi bor, shubhali foydalardan ozor topilgusidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=74}}. == E == * Ey [[mutakabbir]] banda, sen [[jannat]]ga kirishni xayolingga ham keltirmagin. Chunki [[Iblis]] jannatdan [[kibr-u havo]]si tufayli haydalgan. Kibr-u havo qilgan insonlar jannatga kiritilmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. * Eng ezgu [[xayr-ehson|ehson]] hojatmandga berilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=103}}. * Eng ulugʻ [[taqvo]] [[harom]] narsadan qoʻl tortishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=49}}. == H == * Har bir nafas tortish bilan birga [[umr]]dan bir qismi oʻtib ketaveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. * Har kim [[amal]]ga tanballik qilsa, [[Alloh]] uni bir [[gʻam]]ga duchor qiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=48}}. * Har narsaning [[zakot]]i bor, badan zakoti [[roʻza]] tutishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. * [[Hayo]] va [[sabr]] qilishdek [[iymon]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=26}}. == I == * [[Iffat]] hech narsaga ehtiyoj qoldirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Ilmiga amal qilmagan [[olim]] johillar qatoriga kiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=8}}. * [[Ilm]] moldan yaxshidir, u seni muhofaza qiladi, molni esa sen qoʻriqlaysan. Ilm hokim, mol mahkumdir. Mol [[nafaqa]] qilish bilan kamaysa, ilm ziyoda boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=14}}. * Ilm olinglar. Ilm bilan birga [[xotirjamlik]], viqor va hilmni (muloyimlikni) ham olinglar. Sizga [[taʼlim]] berayotgan kishiga tavozeʼli boʻlinglar. Sizdan [[taʼlim]] olayotgan kishilar ham tavozeʼli boʻlishsin. Jabr qiluvchi [[olim]]lardan boʻlmanglar. Ilmingiz johilligingiz ustiga qoyim boʻlmasin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=6}}. * [[Ilm]] sarvat ([[boylik]])dan ustundir. Chunki sen sarvatni qoʻriqlaysan, [[ilm]] esa seni qoʻriqlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. * [[Insof]] – [[oliyjanoblik]] belgisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * Insonlarga [[marhamat]]li boʻling, [[qadr]]ingiz oshadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * [[Iymon]]laringizni [[sadaqa]] berish bilan mahkam qilinglar, mollaringizni [[zakot]] berish bilan omon saqlanglar, balolar toʻlqinini [[duo]] bilan daf qilinglar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=28}}. * Ishining mazasi boʻlmagan kishining [[nasab]]i ish bermay qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * Ichimizda saqlar ekanmiz, har qanday [[sir]] bizning asirimizdir. Oshkor etgan paytimizdan boshlab biz uning asiriga aylanamiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. == J == * [[Jannat]]ga ishtiyoqi boʻlgan kishi dunyoda [[nafs]]oniy orzu-havaslaridan tiyilsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=92}}. * Jismning rohati oz ovqatlanishda. [[Nafs]]ning rohati [[gunoh]]ni ozaytirishda. [[Qalb]]ning rohati eʼtiborning ozligida. Tilning rohati oz gapirishda<ref name="hikmatlar">{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == K == * [[Kechirim|Kechirish]] – eng yaxshi gʻalabadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Kimda-kim [[gʻarazgoʻylik]] jilovi bilan bir narsaga erishishga harakat qilar ekan, u shu istagiga erisholmaydi, hatto ajali ham yetmay oʻlib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Kimki kerilib, oʻzidan mamnun-u [[magʻrur]] boʻlib yursa, u oʻziga nisbatan boshqalarning [[nafrat]]ini keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kimki xolis [[niyat]] bilan [[duo]] qilsa, duosi ijobatdan mahrum boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Kimning hojati tushsa, unga [[koʻmak]] berish sizga [[vojib]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=111}}. * [[Kufr]]ga ketishning toʻrtta asosi bor: juda chuqurlashib ketish, oʻzaro kurash, toʻgʻridan-toʻgʻri bosh tortish, darz ketish, boʻlinish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=22}}. * Kishi oʻzi bilan [[Alloh]] oʻrtasidagi aloqasini yaxshilasa, Alloh ham bandalari va uning oʻrtasidagi aloqasini yaxshilaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. == M == * Makorimul-axloq (yuksak xulq) quyidagi oʻn xislatdan iboratdir: [[saxovat]] va [[hayo]], [[rostgoʻylik]] va [[omonat]]ni joyiga berish, [[kamtarlik]] va [[rashk]], [[shijoat]] va [[halimlik]], [[sabr]] va [[shukr]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. * Modomiki [[Alloh]]dan boshqadan [[umid]] qilmas ekansan, Allohdan boshqadan ham qoʻrqma!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}} * Muhtojga [[yordam]] berishni ertaga qoldirmang. Zero, sizga yoki unga ertaga nima boʻlishini bilmaysiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == O == * [[Olim]] kishi kechalari qoyim, kunduzlari [[roʻza]]dor mujohiddan afzaldir. Olim vafot etsa, [[islom]]da bir yoriq paydo boʻladi. U yoriqni faqat olimning oʻrinbosarigina toʻldiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=14}}. * [[Olim]]ning ado etilishi lozim boʻlgan haqlari bor. Unga koʻp [[savol]] bermaslik, javobiga eʼtiroz qilmaslik, erinib turganida javob berishga zoʻrlamaslik, oʻrnidan turishga qoʻymay, etagiga osilib olmaslik, [[sir]]larini oshkor etmaslik, huzurida biror kishini [[gʻiybat]] qilmaslik, undan [[xato]] qidirmaslik, bordi-yu [[xato]] qilsa, uzrini qabul qilish, modomiki [[Alloh]]ning amriga itoat etarkan, unga ham [[Alloh]] uchun [[hurmat]] koʻrsatish, oldida oʻtirib olmaslik, biror [[ehtiyoj]]i boʻlsa, uni ravo qilish uchun hammadan oldin shoshilish [[olim]]ning haqlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * Oqilning tili [[qalb]]ining ortida, ahmoqning [[qalb]]i esa tilining ortidadir<ref name="hikmatlar" />. * [[Orzu]] – tamannoga berilmaslik eng sharafli boylikdir, orzuning oʻzi yomon bir amaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. * Ogʻizlaringiz [[Qurʼon]] yoʻlidir, uni [[misvok]] bilan tozalangiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=28}}. * [[Ochkoʻzlik]]dan hamda yaxshi [[ovqat]], [[ichkilik]], [[xotin-xalaj]]ga berilishdan oʻzini tutish [[iffat]] sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == P == * Poklik [[faqirlik]]ning ziynati sanaladi, [[shukr]] qilish esa [[mol-dunyo]]ning ziynati sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. == Q == * [[Qalb]] koʻr boʻlganidan keyin [[koʻz]]ning koʻrishligidan foyda yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Qandaydir [[manfaat]] koʻzlab qilingan [[yaxshilik]] yaxshi [[amal]] hisoblanmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=140}}. * [[Qizgʻanchiqlik]] ojizlikning isyonidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Quloq solsang [[hikmat]] keladi, koʻp gapdan [[nadomat]] keladi<ref name="hikmatlar" />. == R == * [[Rizq-u roʻz]]ing koʻp boʻlsin desang, koʻp [[sadaqa]] qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == S == * [[Sabr]] ikki xil boʻladi: yomon koʻrilgan narsaga chidamoqlik va yaxshi narsani eshitishga sabr etmoqlik<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=129}}. * [[Sabr]] qilinglar, chunki sabr etish – [[iymon]]dan. Xuddi bosh jasadda boʻlganidek, sabr ham iymonda boʻladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * [[Sukut]] saqlang, uning eng oz foydasi — omonlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=148}}. * Soʻralmasidan avval berilsa, bu [[saxovat]] hisoblanadi. Soʻralganidan soʻng berilsa, [[hayo]] yoki [[mazammat]] bilan bogʻliq boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == T == * [[Taqvo]] – Yaratgan (Alloh)dan qoʻrqish, nozil qilgan Kitobiga amal qilish, ozga [[qanoat]]da boʻlish va rihlat kuniga tayyorgarlik qilishdir<ref name="hikmatlar" />{{sfn|Tursun|2006|p=40}}. * [[Til]] misoli tishlaydigan hayvondir. Agar qoʻyib bersang, gʻajib tashlaydi. Shunisi borki, faqat uni tishlashdan xoli qilish kerak<ref name="hikmatlar" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == U == * Uch narsa [[xotira]]ni ziyoda etadi va safroni ketkazadi: misvok ishlatish, [[roʻza]] tutish va [[Qurʼon]] tilovat qilish<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=26}}. == X == * [[Xasis]] kishi oʻz shahrida ham begona<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. * Xotinning [[jihod]]i – erga itoat etmoqlikdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * [[Xudojoʻylik]]ning eng yaxshisi [[ibodat]]ni koʻz-koʻz qilmasdan, yashiribroq bajo keltirishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=24}}. * Xushuʼ boʻlmagan [[namoz]]da, keraksiz narsalardan saqlanmasdan tutilgan [[roʻza]]da, tartil (qiroat) bilan oʻqilmagan [[Qurʼon]]da, [[gunoh]]lardan tiyilmasdan qilingan amalda, [[saxiylik]] bilinmagan molda, jiddiy bogʻlanmagan birodarlikda, [[ixlos]] boʻlmagan [[duo]]da [[yaxshilik]] yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. == Y == * [[Yaxshilik]] molingizni va farzandlaringizni koʻpaytirishda emas. Balki [[ilm]]ingiz va hilmingizni ziyoda qilishda, odamlarga [[ibodat]]ingiz bilan magʻburlanmasligingizdadir. Solih amal qilsangiz, Alloh taologa [[hamd]] ayting. [[Gunoh]] qilib qoʻysangiz, Alloh taolodan [[magʻfirat]] tilang{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. * Yaxshi [[qarindoshlik]] chidamlilik bilan yuzaga keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=174}}. * Yomon [[xotin]] misoli goʻzal kiyingan chayonning oʻzidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * [[Yordam]]ini oʻzgalardan darigʻ tutmagan inson zikri keng yoyiladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. == Z == * [[Zohidlik]] misoli bir xazina boʻlsa, [[xudojoʻylik]] unga bir qalqon sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=52}}. == Oʻ == * Oʻqishni bilsangiz, har bir [[inson]] bir [[kitob]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. * Oʻz ahlingizni qadrlang. Zero, ular uchar qanotingiz, oʻrnashgan poydevoringiz va tutar qoʻlingizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=179}}. * Oʻzgalarga [[ozor]] berishdan saqlanish [[yaxshilik]] alomatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=134}}. * Oʻziga [[doʻst]] topolmagan kishi odamlarning eng ojizi sanaladi. Bundan ham ojizrogʻi esa oldiniga birorta doʻst topadi-yu keyinchalik uni ham yoʻqotib qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Sh == * Shaxsingizga dushmanlik qilganni [[avf]] etingiz. Lekin [[vatan]]ingizga, [[millat]]ingizga va [[din]]ingizga dushmanlik qilgan kishini kechirmangiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=172}}. == Ch == * Chin [[birodar]] ogʻir kuningda bilinadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Sahobalar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:600-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:661-yilda vafot etganlar]] 273ubcbjw47gu7b1x0mxlj3g1amqv5w 0 3983 31384 22040 2026-07-08T07:11:50Z Bekipediya 2189 /* O */ 31384 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Gʻazzoliy | Tasvir = Al-Ghazali.png | wikipedia = Gʻazzoliy }} '''Abu Homid Gʻazzoliy''' ''(1058-yil; 1111-yil)'' — islom ilohiyotchisi, faylasuf. {{ABD}} == A == * [[Alloh]] bergan [[neʼmat]]larni Uning yoʻlida sarflash — [[shukr]], Alloh sevmagan yerga sarflash esa kufroni neʼmatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=27}}. == B == *Baloning yoʻqligi [[neʼmat]]dur, neʼmatning yoʻqligi balodur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=116}}. *Bilki, [[qalb]] hozirligining sababi himmatdir, chunki [[qalb]]ing himmatingga tobedir. Shunday ekan, [[qalb]]ingni faqat muhim narsalarga hozirlagin<ref>{{Kitob manbasi|year=2018|author=Anvar Ahmad|title=Saodatga yetaklovchi hikmatlar|others=(birinchi kitob)|publisher=“Sano-standart” nashriyoti|location=Toshkent|pages=320}}</ref>. == D == * Dunyo (yurt) obodligi toʻrtta narsa sababidan: rahbarlar [[adolat]]i, olimlar [[ilm]]i, boylar [[saxovat]]i, muhtojlar [[duo]]si<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=112}}. == I == *[[Ilm]] [[fikr]]ning xos mevasidir. Agar [[qalb]]da ilm hosil boʻlsa, holati oʻzgaradi, holati oʻzgarsa, aʼzolarning amali oʻzgaradi. Bas, amal holatga, holat ilmga, ilm [[fikr]]ga tobeʼdir<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. *[[Ilm]] [[hayo]] bilan [[kibr]] orasida yoʻq boʻlib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=155}}. * [[Ilm]]iga amal qilmagan [[olim]] boshqani kiyintirgan holda oʻzi yalangʻoch qolgan ignaga oʻxshaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=9}}. *[[Ilm]] koʻr [[qalb]] koʻzini ochuvchi, qorongʻu [[zulmat]]da nur bagʻishlovchi va zaif badanlarga [[kuch]]-[[quvvat]]dir. Ilm bilan banda abrorlar darajasiga koʻtariladi, oliy martabalarga yetishadi. Ilm ustida [[tafakkur]] qilish kunduzi [[roʻza]] tutganga, uni [[muzokara]] etish kechani [[ibodat]] bilan bedor oʻtkazganga tengdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=13}}. == J == * [[Jasad]] sogʻlomligi kam yotishda, [[qalb]] xotirjamligi kam [[gunoh]] qilishda{{sfn|Tursun|2006|p=93}}. == K == * Kishilardan oʻzingga nisbatan qanday [[muomala]] kutsang, ularga oʻzing ham xuddi shunday muomala qilgin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. == O == * Odamlarni oʻzlari yoʻgʻida yomonlamoq qalblarga qilingan xiyonatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == Q == * Qabrda yotganlar [[pushaymon]] qilayotgan ishlar ustida tiriklar bir-biri bilan qirpichoq boʻlmoqdalar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=114}}. * Qachonki savdogar kiyimning yaxshi tarafini koʻrsatib, yomon joyini yashirib sotsa, oʻsha — [[yolgʻon]]chidir. Shuningdek, molini qorongʻu joyda koʻrsatsa, shu kabi maxsining eng yaxshi poyini koʻrsatib sotsa, u —[[firibgar]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. == S == *Siz [[ilm]]ga bor-yoʻgʻingizni bermaguningizcha, u sizga biror narsa bermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=10}}. == T == * [[Tijorat]] [[tirikchilik]] oʻtkazish uchun yoki [[boylik]] orttirish uchun boʻladi. Agar xayr va hasanotni oʻylamasdan, faqat boylik toʻplash uchun tijorat qilinsa, bu savdo maqbul emasdir. Zero, faqat moddiyat uchun harakat qilmoq „xatolarning boshi boʻlgan“ [[dunyo (islom)|dunyoga]] hirs qoʻymoqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=78}}. == Y == * Yolvorish lazzati dunyoviy [[neʼmat]] emas, balki u [[jannat]] zavqlaridandir. [[Alloh]] u zavqni mahbublari uchun yaratgan. Har kas uni ololmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=154}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] falokat emas, haqiqiy falokat oʻlimdan keyin nima boʻlishini bilmaslik{{sfn|Tursun|2006|p=120}}. * [[Oʻlim]]ni eslash [[doʻzax]] olovini soʻndiradi{{sfn|Tursun|2006|p=121}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} ==Havolalar== {{Vikipediya}} {{Markaziy Osiyo allomalari}} {{Ijtimoiy va siyosiy faylasuflar}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Musulmon faylasuflar]] [[Turkum:1058-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1111-yilda vafot etganlar]] 4dosxnx05c18zcn7dljggtm0znofyq1 0 4267 31387 31275 2026-07-08T07:13:37Z Bekipediya 2189 /* M */ 31387 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Az-Zamaxshariy | Tasvir = Abu'l Qasim Mahmud ibn 'Umar al-Zamakhshri (d.1144); Al-Mufassal, Near East, Wednesday 13 August 1253.jpg | wikipedia = Az-Zamaxshariy }} '''Abulqosim az-Zamaxshariy''' (1075-yil 18-mart – 1144-yil 12-iyun) – forsiy olim. {{ABD}} == A == * Agar biror [[qaygʻu]]-[[alam]] yuz bergani yoki [[taʼziya]]li joyni eshitsang, darhol oʻsha yerga bor. Agar [[ziyofat]]-u [[mehmon]]dorchilikka chaqirilsang, unda oʻzing oʻylab ish tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Alloh taolo]]dan astoydil iltijo bilan oʻtinib soʻragan kimsaning nidosi sira noumid qolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * Agar [[til]]ingning ortiqcha soʻzlashiga ega boʻla olmasang, unda tizgining jilovini [[shayton]]ga topshirgan boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == B == * Bamisoli tumov kishi gulning hidini sezmaganidek, ahmoq kishi [[hikmat]] lazzatini bilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. * Boshingizga mushkul ish va tashvish tushganida munis boʻlib, odamlarga [[mehr]]-[[muhabbat]] koʻrsatasiz. Ammo davlat-u [[neʼmat]]larga erishganingizda bagʻritoshlikka moyil boʻlasiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Bu dunyo ibratli ishlar va pand-nasihatlarga toʻladir. Ayni vaqtda koʻz yoshlariga ham serob<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. == F == * [[Faqir]]u [[miskin]]larga vojib [[sadaqa]]larni bajo keltirmagan boylarga [[jahannam]]da dahshatli bir handaq bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * Fisq-u fasod qiluvchilar va fojirlar koʻpaysa, [[Alloh|Alloh taolo]] vabo yuboradi<ref name=":0" />. == G == * Garchand uzoq [[umr]] koʻrgan boʻlsalar-da, koʻp odamlar gʻoʻr va [[tajriba]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * Goʻzal sifat va husni [[xulq]] siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == H == * [[Haqiqat]] va [[adolat]] bilan toʻgʻri [[siyosat]] yurgizmagan har bir [[rahbar]] va boshliq qattiq azob-uqubat va baloga giriftor boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Har qanday ishni boshlashdan avval [[Alloh]]ning roziligini oʻyla. Aks holda qilgan ishlaringning hammasi behuda boʻlib, zoe ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Hayot vaqtingda bergan [[inʼom]]-[[ehson]]laring, garchi ularni tuki yoʻq (qirchangʻi) boʻriga bergan boʻlsang-da, zoe ketmas. [[Qiyomat]] kunida bularning [[ajr]]i senga boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == K == * Kimki [[Adovat|adovat-u]] [[xusumat]]ni eksa, albatta u tashvish-u mashaqqat oʻradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Kimki [[baxt]]-iqbolli, solih kishilarning etagini tutsa, u albatta murodiga erishib, xayr-u [[baraka]] topadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kimki oʻz [[nafs]]i-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Kimning [[himmat]]i-yu [[muruvvat]]i qanchalik koʻp boʻlsa, shunga yarasha odamlar uning [[qaygʻu]]siga sherik boʻlarlar, hamdardlik bildirarlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Koʻpincha [[til]] bilan yetkazilgan jarohat qilich bilan yetkazilgan jarohatdan ogʻirroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Koʻpincha yoki baʼzan [[Hasan al-Basriy]]ga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Koʻp ortiqcha [[soʻzlashuv]] eshituvchini ranjitadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Men [[roʻza]]dorman, deysan-u ammo oʻzing boʻlsa, birodaring goʻshtini yeysan (yaʼni, [[gʻiybat]]lar va xoʻrliklardan soʻzlaysan)<ref name=":0" />. * Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}} * [[Mol-mulk]]ni behuda [[isrof]] qilish kufroni [[neʼmat]]dur. Oʻylamasdan boyligini sarflash toʻliq tanazzulga olib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == O == * Odamlar ichidagi eng yaramasi [[xasis]]dir, ularning ichidagi eng yalqovi [[pastkash]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Odamning [[umr]]i avvalida qilgan ishlari umrining oxiridagi ishlariga ham dalolatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. == P == * Pastkash kimsaning oʻz [[nasl-nasab]]ini maqtab, u bilan [[faxr]]lanishi chanqoq kishining suv shuʼlasi ([[sarob]])ni koʻrib aldangani kabidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * [[Pora]] faqat nohaqligu zolimlarga yordam berguvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == Q == * Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas [[xulq]]dan boshqa narsa yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * [[Quyosh]] nurlarini berkitib boʻlmaganidek, [[haqiqat]]ning chirogʻini ham soʻndirib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Qoʻrquv]]ga mubtalo boʻlgan kishi faqat qochishdan najot izlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == R == * [[Riyo]] bor har qanday ishda ravolig-u ziyo yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == S == * Sen [[zalolat]] toʻlqiniga oʻzingni urib suzsang, seni faqat koʻp toat-[[ibodat]] va tasbehlar qutqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Suv yoʻllari irmoqlari bilan boʻlgani kabi [[shariat]]ning toʻgʻri qonun-qoidalari [[Paygʻambar alayhissalom]] taʼlimotlari bilandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. == T == * [[Takabburlik]]ni qanchalik xursandlig-u shodlikka tomon aylantirishga urinsang ham, asli loy boʻlganidan keyin kulol singari, yaʼni tuproqqa (loy ishlariga) qaytishi muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * Tilingdan chiqqan sadaqang (yaʼni, [[pand-u nasihat]]ing va maʼviza-yu hasanang) baʼzan qoʻlingdan chiqqan [[sadaqa]]ngdan xayrliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Tun-u kunni oʻtkazaman-u, ammo bugungi kunim kechagi kunimdan yaxshiroq boʻlmayotir. Chunki zamona kundan-kunga halokat tomon bormoqda. Shunday ekan, kechagi kun bugungidan aʼloroq, bugungisi esa ertangidan yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Togʻ tepasidagi qoyalarni koʻchirish [[minnat]] eshitish yuklariga nisbatan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Toʻgʻri va [[haq]] yoʻldan yurgan kishining qadam bosishi arslon yurishidan ham mahobatliroq haybatliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Urugʻlikni ham, poʻchoqni ham, niyat-u [[orzu]]larni ham, muhabbat-u firoqni ham yaratuvchi [[Alloh taolo]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. * Ustingga [[keksalik]] kiyimi tashlangan boʻlsa ham biroq sen uzoq [[umr]] koʻrish [[hirs]]ida (taʼmasida) yangi-yangi kiyimlar kiymoqdasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == V == * Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan [[vaʼda]]dan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Vijdon]] azobiyu [[taʼna]]dan toʻgʻri boʻlmagan kimsani [[taʼlim]]-[[tarbiya]] va qiynash bilan ham toʻgʻrilash amri mahol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. == X == * [[Xotin]] zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Xuddi qurt-qumursqalar arslon bolasini yegani kabi oliyjanob va [[himmat]]li odamning goʻshtini [[hasad]] ahli yeydi<ref name=":0" />. == Y == * Yoki [[ilm]]li boʻl, yoki [[ilm]]ga tayanib ish tutadigan boʻl, loaqal [[ilm]]ni tinglab eshitadigan boʻl, ammo toʻrtinchisi boʻlma, chunki kasodga uchrab halok boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * [[Yolgʻon]]chining qasami bor (haqiqiy) [[ilm]]ining soxtaligini oshiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Yomon [[fikr]] sohiblari ham, kufroni neʼmat qiluvchilar ham yovvoyi qobonlar misoli [[Alloh taolo]]ning magʻfiratidan yiroqdirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. * Yomon, noraso [[eʼtiqod]] bilan qilingan [[ezgu]] ish sarob va kul kabi hech qanaqa [[foyda]] bermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] qanchadan-qancha [[takabbur]] odamlarning boshlarini chuqurga, yaʼni [[qabr]]ga uloqtirgan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * Oʻzi sazovor boʻlmagan hamdu sano va [[maqtov]]larni talab qilish uyatsiz, telba odamlarning odatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Oʻz [[nafs]]ingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Oʻz [[vaʼda]]sida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Oʻz vaqtidan kechikib berilgan [[inʼom]]-[[ehson]] mahkam tortilgan zanjir misoli qattiq boʻgʻuvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1075-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1144-yilda vafot etganlar]] m2z2nr9bu3dh9gfybim88m33goimole 31407 31387 2026-07-08T07:25:21Z Bekipediya 2189 /* F */ 31407 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Az-Zamaxshariy | Tasvir = Abu'l Qasim Mahmud ibn 'Umar al-Zamakhshri (d.1144); Al-Mufassal, Near East, Wednesday 13 August 1253.jpg | wikipedia = Az-Zamaxshariy }} '''Abulqosim az-Zamaxshariy''' (1075-yil 18-mart – 1144-yil 12-iyun) – forsiy olim. {{ABD}} == A == * Agar biror [[qaygʻu]]-[[alam]] yuz bergani yoki [[taʼziya]]li joyni eshitsang, darhol oʻsha yerga bor. Agar [[ziyofat]]-u [[mehmon]]dorchilikka chaqirilsang, unda oʻzing oʻylab ish tut<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Alloh taolo]]dan astoydil iltijo bilan oʻtinib soʻragan kimsaning nidosi sira noumid qolmaydi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=31}}. * Agar [[til]]ingning ortiqcha soʻzlashiga ega boʻla olmasang, unda tizgining jilovini [[shayton]]ga topshirgan boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == B == * Bamisoli tumov kishi gulning hidini sezmaganidek, ahmoq kishi [[hikmat]] lazzatini bilmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=64}}. * Boshingizga mushkul ish va tashvish tushganida munis boʻlib, odamlarga [[mehr]]-[[muhabbat]] koʻrsatasiz. Ammo davlat-u [[neʼmat]]larga erishganingizda bagʻritoshlikka moyil boʻlasiz<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Bu dunyo ibratli ishlar va pand-nasihatlarga toʻladir. Ayni vaqtda koʻz yoshlariga ham serob<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. == F == * [[Faqir]]u [[miskin]]larga vojib [[sadaqa]]larni bajo keltirmagan boylarga [[jahannam]]da dahshatli bir handaq bordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=104}}. * [[Fisq-u fasod]] qiluvchilar va fojirlar koʻpaysa, Alloh taolo [[vabo]] yuboradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == G == * Garchand uzoq [[umr]] koʻrgan boʻlsalar-da, koʻp odamlar gʻoʻr va [[tajriba]]sizdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. * Goʻzal sifat va husni [[xulq]] siyratlari bezamagan kishini hech qanday chiroyli [[kiyim]]lar koʻrkam qilolmas, [[gunoh]] va [[xato]]lardan saqlanmagan kimsaning [[qalb]]i sira aybdan forigʻ boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=132}}. == H == * [[Haqiqat]] va [[adolat]] bilan toʻgʻri [[siyosat]] yurgizmagan har bir [[rahbar]] va boshliq qattiq azob-uqubat va baloga giriftor boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. * Har qanday ishni boshlashdan avval [[Alloh]]ning roziligini oʻyla. Aks holda qilgan ishlaringning hammasi behuda boʻlib, zoe ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=53}}. * Hayot vaqtingda bergan [[inʼom]]-[[ehson]]laring, garchi ularni tuki yoʻq (qirchangʻi) boʻriga bergan boʻlsang-da, zoe ketmas. [[Qiyomat]] kunida bularning [[ajr]]i senga boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == K == * Kimki [[Adovat|adovat-u]] [[xusumat]]ni eksa, albatta u tashvish-u mashaqqat oʻradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. * Kimki [[baxt]]-iqbolli, solih kishilarning etagini tutsa, u albatta murodiga erishib, xayr-u [[baraka]] topadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Kimki oʻz [[nafs]]i-balosiyu orzu-havasi domiga tushib qolsa, u beshak oʻzini-oʻzi chuqur qaʼriga tashlagani muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Kimning [[himmat]]i-yu [[muruvvat]]i qanchalik koʻp boʻlsa, shunga yarasha odamlar uning [[qaygʻu]]siga sherik boʻlarlar, hamdardlik bildirarlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Koʻpincha [[til]] bilan yetkazilgan jarohat qilich bilan yetkazilgan jarohatdan ogʻirroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Koʻpincha yoki baʼzan [[Hasan al-Basriy]]ga oʻxshash buyuklarni Xajjoj zolimga oʻxshashlar tugʻadilar, goʻyo shoʻr dengiz suvidan dur-marjonlar chiqqani kabi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. * Koʻp ortiqcha [[soʻzlashuv]] eshituvchini ranjitadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. == M == * Men [[roʻza]]dorman, deysan-u ammo oʻzing boʻlsa, birodaring goʻshtini yeysan (yaʼni, [[gʻiybat]]lar va xoʻrliklardan soʻzlaysan)<ref name=":0" />. * Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}} * [[Mol-mulk]]ni behuda [[isrof]] qilish kufroni [[neʼmat]]dur. Oʻylamasdan boyligini sarflash toʻliq tanazzulga olib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == O == * Odamlar ichidagi eng yaramasi [[xasis]]dir, ularning ichidagi eng yalqovi [[pastkash]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Odamning [[umr]]i avvalida qilgan ishlari umrining oxiridagi ishlariga ham dalolatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=30}}. == P == * Pastkash kimsaning oʻz [[nasl-nasab]]ini maqtab, u bilan [[faxr]]lanishi chanqoq kishining suv shuʼlasi ([[sarob]])ni koʻrib aldangani kabidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. * [[Pora]] faqat nohaqligu zolimlarga yordam berguvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=106}}. == Q == * Qabohatli suvrat, chirkin yuzning va yomon chehraning orqasida yaramas [[xulq]]dan boshqa narsa yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. * [[Quyosh]] nurlarini berkitib boʻlmaganidek, [[haqiqat]]ning chirogʻini ham soʻndirib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=142}}. * [[Qoʻrquv]]ga mubtalo boʻlgan kishi faqat qochishdan najot izlaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=110}}. == R == * [[Riyo]] bor har qanday ishda ravolig-u ziyo yoʻqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == S == * Sen [[zalolat]] toʻlqiniga oʻzingni urib suzsang, seni faqat koʻp toat-[[ibodat]] va tasbehlar qutqaradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=47}}. * Suv yoʻllari irmoqlari bilan boʻlgani kabi [[shariat]]ning toʻgʻri qonun-qoidalari [[Paygʻambar alayhissalom]] taʼlimotlari bilandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=32}}. == T == * [[Takabburlik]]ni qanchalik xursandlig-u shodlikka tomon aylantirishga urinsang ham, asli loy boʻlganidan keyin kulol singari, yaʼni tuproqqa (loy ishlariga) qaytishi muqarrar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * Taniqlig-u sharafing [[ota]]ngdandir, mehribonlik, mushfiqlik [[ona]]ngdandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. * Tilingdan chiqqan sadaqang (yaʼni, [[pand-u nasihat]]ing va maʼviza-yu hasanang) baʼzan qoʻlingdan chiqqan [[sadaqa]]ngdan xayrliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Tun-u kunni oʻtkazaman-u, ammo bugungi kunim kechagi kunimdan yaxshiroq boʻlmayotir. Chunki zamona kundan-kunga halokat tomon bormoqda. Shunday ekan, kechagi kun bugungidan aʼloroq, bugungisi esa ertangidan yaxshiroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Togʻ tepasidagi qoyalarni koʻchirish [[minnat]] eshitish yuklariga nisbatan yengilroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Toʻgʻri va [[haq]] yoʻldan yurgan kishining qadam bosishi arslon yurishidan ham mahobatliroq haybatliroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Urugʻlikni ham, poʻchoqni ham, niyat-u [[orzu]]larni ham, muhabbat-u firoqni ham yaratuvchi [[Alloh taolo]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=34}}. * Ustingga [[keksalik]] kiyimi tashlangan boʻlsa ham biroq sen uzoq [[umr]] koʻrish [[hirs]]ida (taʼmasida) yangi-yangi kiyimlar kiymoqdasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. == V == * Vaqti-soati oʻtgandan soʻng ijro boʻladigan [[vaʼda]]dan hech bir [[yaxshilik]] boʻlmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=127}}. * [[Vijdon]] azobiyu [[taʼna]]dan toʻgʻri boʻlmagan kimsani [[taʼlim]]-[[tarbiya]] va qiynash bilan ham toʻgʻrilash amri mahol<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=137}}. == X == * [[Xotin]] zoti agar qalbing ular ishqiga giriftor boʻlganini sezsa, burningni tuproqqa ishqaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * Xuddi qurt-qumursqalar arslon bolasini yegani kabi oliyjanob va [[himmat]]li odamning goʻshtini [[hasad]] ahli yeydi<ref name=":0" />. == Y == * Yoki [[ilm]]li boʻl, yoki [[ilm]]ga tayanib ish tutadigan boʻl, loaqal [[ilm]]ni tinglab eshitadigan boʻl, ammo toʻrtinchisi boʻlma, chunki kasodga uchrab halok boʻlasan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=7}}. * [[Yolgʻon]]chining qasami bor (haqiqiy) [[ilm]]ining soxtaligini oshiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=144}}. * Yomon [[fikr]] sohiblari ham, kufroni neʼmat qiluvchilar ham yovvoyi qobonlar misoli [[Alloh taolo]]ning magʻfiratidan yiroqdirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=25}}. * Yomon, noraso [[eʼtiqod]] bilan qilingan [[ezgu]] ish sarob va kul kabi hech qanaqa [[foyda]] bermaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. == Oʻ == * [[Oʻlim]] qanchadan-qancha [[takabbur]] odamlarning boshlarini chuqurga, yaʼni [[qabr]]ga uloqtirgan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=151}}. * Oʻtkir qilichning boshga tushadigan zarbasi baʼzi [[nodon]]larning hukmi ostida muteʼ-itoatda boʻlib yurishdan afzaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * Oʻzi sazovor boʻlmagan hamdu sano va [[maqtov]]larni talab qilish uyatsiz, telba odamlarning odatlaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=141}}. * Oʻz [[nafs]]ingga hokim boʻlmasang, uni oʻz hukmingda tutasan. Aks holda undan [[gʻolib]] chiqib, ushlab tura olmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * Oʻz [[vaʼda]]sida turmaganda turli-tuman vaj-karsonlar koʻrsatuvchi kimsa hech qachon [[mard]] va [[himmat]]li inson boʻlolmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=147}}. * Oʻz vaqtidan kechikib berilgan [[inʼom]]-[[ehson]] mahkam tortilgan zanjir misoli qattiq boʻgʻuvchidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |year=2006 |first=Ahmad |publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Markaziy Osiyo allomalari}} [[Turkum:Kishilar]] [[Turkum:1075-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:1144-yilda vafot etganlar]] 1hu1enud5cbiv45t49fguft6dj25axp 0 4291 31401 31318 2026-07-08T07:22:07Z Bekipediya 2189 /* P */ 31401 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majididdin Xavofiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1443-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Majididdin Xavofiy | Vikiombor = }} '''Majididdin Xavofiy''' ({{lang-fa|{{nq|مجدالدین خوافی}}}}; {{?}} — 1443-yilda vafot etgan) — taniqli alloma, fahiq, voiz {{ABD}} == A == * Agar sen [[ilm]]ning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}} * Aqlli boʻlsang, [[johil]] va [[nodon]]dan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]]siz qoʻliga tushganda oyna,<br />Oʻz ahmoq yuzini koʻrgay hamisha.<br />Qiziqkim, oʻz yuzini koʻrsa hamki u,<br />Oʻzganing yuzi deb qilar andisha!<ref name=":1" /> * Aybingdan xabar topib, uni birovlarga oshkor qilmaydigan, senga [[yaxshilik]] qilsa, uni taʼna qilmaydigan, unga [[yaxshilik]] qilsang, aslo unutmaydigan odam bilan [[doʻstlik]] ipini bogʻlamoq kerak<ref name=":1" />. == B == * Behuda soʻzlarni soʻz deb boʻlmaydi,<br />Soʻz ulki, eshitgan olsin bir foyda.<br />Soʻzlasang, soʻzingni koʻp uzoq qilma,<br />Malollik yetadi uzaygan joyda!<ref name=":1" /> * Bir ahmoq kishi yoʻlda ketar edi. Nogoh bir oynaga koʻzi tushdi. Oynaga qarab, oʻz aksini koʻrdi-yu, darhol oʻz joyiga qoʻydi va dedi: „Avf eting, bu oyna sizniki ekanini bilmabman!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „[[Aql]]li kishi kim?“ Hakim dedi: „Soʻzni meʼyeri bilan soʻzlagan, [[hayot]] qadrini anglagan, butun kuch va qudratini [[ilm]] va kamolot hosil qilishga sarflagan kishidir!“<ref name=":1" /> * Bir ishni qilishga [[odat]]langan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Bir kishi bir hakimning ziyoratiga bordi. U behuda soʻzlarni haddan ortiq valdirardi. Soʻng soʻz orasida: „Endi soʻzlashni bas qilay“ dedi. Hakim unga: „Yoʻq, sen soʻz soʻzlaganing yoʻq!“ – dedi<ref name=":1" />. * Bir kishi bir ulugʻ odamdan: „Bir kishi uzoq vaqtdan buyon menga [[muhabbat]] izhor qilib, [[doʻstlik]] va [[ixlos]] daʼvosini urmoqda, uning rost yoki yolgʻon ekanini qanday bilmoq kerak?“ deb soʻradi. Ulugʻ kishi unga: „Yuragangni tubiga boq, agar u yerda [[doʻstlik]] uchun joy boʻlsa, doʻstlash!“ dedi<ref name=":1" />. * Birov senga mehr yoʻlini tutsa,<br />Koʻngling oynasiga boqib, quloq sol.<br />Agar yuragingda nafrat quzgʻolsa,<br />Akang boʻlsa hamki undan qochib qol!<ref name=":1" /> == D == * Dono kishining [[til]]i uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Dunyo moli goʻyo bulut soyasi,<br />U yondan, bu yondan<br />Oʻtar har zamon!<br />Shuning uchun molning [[eʼtibor]]i yoʻq,<br />Bir onda oʻzgarib qolar nogahon.<br />Hushyor kishi shunday kishiki, doim,<br />Topganini elga qiladi [[ehson]]!<ref name=":1" /> == E == * [[Eshitish]] zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == G == * Gar [[inson]] ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == H == * Har bir mavjudot muhabbatga muhtojdir, [[Sevgi|sevishga]] qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. * Har kim kam soʻzlasa yaxshidir soʻzi,<br />Undayin kishida inson fazli bor.<br />Behuda soʻzlovchi palid zabondir,<br />Koʻp soʻzda koʻp maʼno boʻlmaydi zinhor.<br />Rost soʻzni xohlasang quloq sol menga,<br />Laqmadan gung kishi afzaldir ming bor!<ref name=":1" /> * Har kimning bor ekan tanida joni,<br />Kim bilan soʻzlashsa, taʼsiri urar.<br />[[Yomonlik]] boʻlmasa kimning afʼoli,<br />Doim yaxshi bilan xush [[suhbat]] qurar!<ref name=":1" /> * Har kimning feʼl-u atvorida [[nuqson]] boʻlsa, uning qilgan nasihatini hech kim qabul qilmaydi<ref name=":1" />. * Har kishi el uchun tortsa agar ranj,<br />[[Oqibat]] muyassar boʻlar unga ganj!<ref name=":1" /> == I == * [[Ilm]] namoyondalariga [[baxillik]] qilma. Zero, [[ilm]] bir [[xazina]]dirki, undan qancha foydalansang ham, [[boylik]]dan farqli oʻlaroq, baribir koʻpayib boraveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Ilm]]ni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}} * Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Insonni [[xalq]] bilan [[bilim]]dan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat [[bilim]] orqali forigʻ boʻlishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Ishq]] libosini kiyishdan or qilish va [[muhabbat]] [[lazzat]]idan bebahra boʻlish [[tabiat]]ning ogʻir jafosi va [[kasallik]] taqozosidir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == J == * [[Jamiyat]]da bir odamning yomon [[xulq]]i hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}. == K == * Kimki [[bilim]]ga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Koʻp holatning buddim shohidi,<br />Ayb qidirgan buddi aybdor.<br />Kimning boʻlsa yuragi toza,<br />Oʻzga aybin qidirmas zinhor.<br />Doʻst aybini berkitar doim,<br />Fazilatin mawtaydi takror.<br />Yaxshiligin ulugʻ deb bilmas,<br />Oʻzingni ham aslo tutmas xor.<br />Shunday doʻstga duch kelsang agar,<br />Qoʻllaringdan chiqarma zinhor!<ref name=":1" />. == M == * Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va [[qobiliyat]]siz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Ming yil podsholik qildi-yu Zahhok, <br />"Yomon" degan nomi qoldi jahonda.<br />Kisro davlatidan asar yoʻq, biroq,<br />"Odil" degan nomi takror har onda!<ref name=":1" /> == N == * Nasihatning taʼsiri boʻlmasa hech kishiga,<br />Taajjubmas, dilida gʻarazi bor kishining.<br />Yaxshi kamon boʻlsa-yu, kamongar usta boʻlsa,<br />Oʻqi nishonga tegmay qolmas zinhor kishining<ref name=":1" />. == O == * Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-[[hunar]]i boʻlmagan kishi kambagʻaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Ogʻir [[mehnat]]larga yoʻliqdi har kim,<br>Tamaʼ koʻzini tiksa, doʻst-u dushmanga.<br>Qilgan tamasiga yetmasa agar,<br>Gina bilan ozor berdi koʻp tanga.<br>Tamagirning umri gʻam bilan oʻtar,<br>[[Oqibat]] der bir kun „evoh, attang!“<br>Har kimi shod ila xandon yashadi,<br>Boriga[[sabr]] etsa bormay „man-sanga“.<ref name=":1" />. * Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil [[suhbat]]i bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Oshkor qilib boʻlmas [[sir]]laring boʻlsa,<br />Dilingga joyla-yu, unga muhr bos.<br />El ogʻziga tushgach ziyoni koʻpdir,<br />Ikki lab ichidan sir chiqsa bexos!<ref name=":1" /> * [[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == P == * Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == Q == * Qalbida [[oltin]] va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Qanoat]] aylagin, ey hushyor kishi,<br />[[Qanoat]] rohatdan beradi nishon!<ref name=":1" /> * [[Qanoat]] mevasi rohat, [[kamtarlik]] mevasi [[muhabbat]]<ref name=":1" />. * Qilingan nasihat qabul sharafiga musharraf boʻlmasa buning illati koʻproq nasihatgoʻyning noʻnoqligiga bogʻliq. Chunki olim komil boʻlsa, qilayotgan vaʼzu nasihatining ostida biror gʻarazi boʻlmasa, eshituvchining qabuliga muyassar boʻladi<ref name=":1" />. == R == * Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi [[ovqat]]ni kam isteʼmol qilishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == S == * [[Saxiylik]] bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Sitamgarlik]] [[kufr]]likdan ham yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Sitamgar]] [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Suhbat]] uchun topsang dono kishini,<br />Yomonlarni yaqin yoʻlatma zinhor,<br />Dilga yoqqan [[Faqirlik|faqir]] dono [[suhbat]]i,<br />Nodon boydan koʻra yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „Oshiq uchun eng ogʻir uqubat nima?“ Javob berdi: „Uzoq muddatli [[umid]]dan keyingi noumidlik!“<ref name=":1" /> * Soʻzlaringni eshitmasa hech kimsa,<br />Behudaga chekma jabr-u jafoni.<br />Oʻz [[nafs]]ingga uqi avval nasihat,<br />Buzmay yursin toki ahdu vafoni!<ref name=":1" /> == T == * [[Taʼlim|Tahsil olish]] mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Tuban odam bilan [[doʻst]] tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == U == * [[Umid]]vor boʻlsa-yu, noumid qolsa,<br />Bundan ortiq dard yoʻq oshiq-maʼshuqqa!<ref name=":1" /> == X == * Xayr-[[sadaqa]]ni [[kasb]] qilib olgan odamga hech bir [[ish]] yoqmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Y == * Yasovuldan [[doʻst]] tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Yaxshilik]] va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Yuz marta hol-ahvol soʻragandan koʻra,<br />Bir tiyin [[hadya]] qil doʻst ekan nochor.<br />Yuzlab shirin soʻzdan yaxshiroq erur,<br />Bir marta [[yaxshilik]] aylasang bir bor.<br />Yordam qilish agar boʻlmasa dilda,<br />Tilingni tiyginu, soʻzlama zinhor.<br />Qup-quruq soʻz bilan aldasa har kim,<br />U odam emasdir, tulkidir ayyor!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> == Oʻ == * Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Oʻz [[nafs]]ini deb [[boylik]] qidirishdan qochish natijasi rohat, el molidan taʼma ipini uzish natijasi [[muhabbat]], oʻzgalar sirini bilib, aybini topaman deyishdan qoʻl yuvish natijasi yuksak [[xulq]]dir<ref name=":1" />. * Oʻzingda [[hasad]] hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi<ref name=":0" />. == Sh == * Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil [[podshoh]]ga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Ch == * Cheklanib qolmagin [[mansab]]ing bilan,<br />[[Bilim]] va [[fazilat]] izlasang agar.<br />Nokaslar qoʻlidan shakar yegandan,<br />Zolim shoh qoʻlidan sen ichgin zahar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] oodsmwx60svewhv3q1sihbdt6yi6nw3 31417 31401 2026-07-08T10:54:43Z Bekipediya 2189 /* Oʻ */ 31417 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Majididdin Xavofiy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = {{?}} | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = 1443-yil | Vafot joyi = | Vikipediya = Majididdin Xavofiy | Vikiombor = }} '''Majididdin Xavofiy''' ({{lang-fa|{{nq|مجدالدین خوافی}}}}; {{?}} — 1443-yilda vafot etgan) — taniqli alloma, fahiq, voiz {{ABD}} == A == * Agar sen [[ilm]]ning bahosini bilmoqchi boʻlsang, donolardan soʻra. [[Quyosh]]ning shuʼla taratishini koʻzi ravshanlardan soʻra. Nodon sening qancha javohirga egaligingni qayoqdan bilsin, qimmatbaho gavhar qadrini sen bizlardan soʻra!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}} * Aqlli boʻlsang, [[johil]] va [[nodon]]dan hazar qil. Aqalli biroz bilimi bor kishi ulardan albatta yuz chaqirim uzoqlashadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=67}}. * [[Aql]]siz qoʻliga tushganda oyna,<br />Oʻz ahmoq yuzini koʻrgay hamisha.<br />Qiziqkim, oʻz yuzini koʻrsa hamki u,<br />Oʻzganing yuzi deb qilar andisha!<ref name=":1" /> * Aybingdan xabar topib, uni birovlarga oshkor qilmaydigan, senga [[yaxshilik]] qilsa, uni taʼna qilmaydigan, unga [[yaxshilik]] qilsang, aslo unutmaydigan odam bilan [[doʻstlik]] ipini bogʻlamoq kerak<ref name=":1" />. == B == * Behuda soʻzlarni soʻz deb boʻlmaydi,<br />Soʻz ulki, eshitgan olsin bir foyda.<br />Soʻzlasang, soʻzingni koʻp uzoq qilma,<br />Malollik yetadi uzaygan joyda!<ref name=":1" /> * Bir ahmoq kishi yoʻlda ketar edi. Nogoh bir oynaga koʻzi tushdi. Oynaga qarab, oʻz aksini koʻrdi-yu, darhol oʻz joyiga qoʻydi va dedi: „Avf eting, bu oyna sizniki ekanini bilmabman!“<ref name=":1" /> * Bir hakimdan soʻradilar: „[[Aql]]li kishi kim?“ Hakim dedi: „Soʻzni meʼyeri bilan soʻzlagan, [[hayot]] qadrini anglagan, butun kuch va qudratini [[ilm]] va kamolot hosil qilishga sarflagan kishidir!“<ref name=":1" /> * Bir ishni qilishga [[odat]]langan kishi undan hech qachon voz kecha olmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. * Bir kishi bir hakimning ziyoratiga bordi. U behuda soʻzlarni haddan ortiq valdirardi. Soʻng soʻz orasida: „Endi soʻzlashni bas qilay“ dedi. Hakim unga: „Yoʻq, sen soʻz soʻzlaganing yoʻq!“ – dedi<ref name=":1" />. * Bir kishi bir ulugʻ odamdan: „Bir kishi uzoq vaqtdan buyon menga [[muhabbat]] izhor qilib, [[doʻstlik]] va [[ixlos]] daʼvosini urmoqda, uning rost yoki yolgʻon ekanini qanday bilmoq kerak?“ deb soʻradi. Ulugʻ kishi unga: „Yuragangni tubiga boq, agar u yerda [[doʻstlik]] uchun joy boʻlsa, doʻstlash!“ dedi<ref name=":1" />. * Birov senga mehr yoʻlini tutsa,<br />Koʻngling oynasiga boqib, quloq sol.<br />Agar yuragingda nafrat quzgʻolsa,<br />Akang boʻlsa hamki undan qochib qol!<ref name=":1" /> == D == * Dono kishining [[til]]i uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=61}}. * Dunyo moli goʻyo bulut soyasi,<br />U yondan, bu yondan<br />Oʻtar har zamon!<br />Shuning uchun molning [[eʼtibor]]i yoʻq,<br />Bir onda oʻzgarib qolar nogahon.<br />Hushyor kishi shunday kishiki, doim,<br />Topganini elga qiladi [[ehson]]!<ref name=":1" /> == E == * [[Eshitish]] zarar boʻlsa ham, [[dono]]ning soʻzlari foydadan xoli boʻlmaydi. [[Ahmoq]]ning gapiga quloq solish qanchalik zavqli boʻlmasin, u hamma vaqt ziyondir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. == G == * Gar [[inson]] ekansan, [[xalq]] manfaati yoʻlida harakat qil, toki xalq oʻz xohish-istagi bilan sening xizmatingda boʻlsin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == H == * Har bir mavjudot muhabbatga muhtojdir, [[Sevgi|sevishga]] qobil boʻlmagan odam mavjud emasdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=180}}. * Har kim kam soʻzlasa yaxshidir soʻzi,<br />Undayin kishida inson fazli bor.<br />Behuda soʻzlovchi palid zabondir,<br />Koʻp soʻzda koʻp maʼno boʻlmaydi zinhor.<br />Rost soʻzni xohlasang quloq sol menga,<br />Laqmadan gung kishi afzaldir ming bor!<ref name=":1" /> * Har kimning bor ekan tanida joni,<br />Kim bilan soʻzlashsa, taʼsiri urar.<br />[[Yomonlik]] boʻlmasa kimning afʼoli,<br />Doim yaxshi bilan xush [[suhbat]] qurar!<ref name=":1" /> * Har kimning feʼl-u atvorida [[nuqson]] boʻlsa, uning qilgan nasihatini hech kim qabul qilmaydi<ref name=":1" />. * Har kishi el uchun tortsa agar ranj,<br />[[Oqibat]] muyassar boʻlar unga ganj!<ref name=":1" /> == I == * [[Ilm]] namoyondalariga [[baxillik]] qilma. Zero, [[ilm]] bir [[xazina]]dirki, undan qancha foydalansang ham, [[boylik]]dan farqli oʻlaroq, baribir koʻpayib boraveradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * [[Ilm]]ni amalda qoʻllay olmas ekansan, koʻp bilishingdan foyda yoʻq. Axir sen mingta nayza bilan [[dushman]]ga yolgʻiz qarshi borolmaysan-ku!<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=11}} * Insonning boshqa jonzotlardan afzalligi [[aql]]dadir. Aqlning maqsadi esa [[nutq]] va [[shirinsuxanlik]]ni takomillashtirishdan iborat<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Insonni [[xalq]] bilan [[bilim]]dan boshqa hech nima bogʻlay olmaydi. Kimki [[gunoh]]larga botgan boʻlsa, ulardan faqat [[bilim]] orqali forigʻ boʻlishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=19}}. * [[Ishq]] libosini kiyishdan or qilish va [[muhabbat]] [[lazzat]]idan bebahra boʻlish [[tabiat]]ning ogʻir jafosi va [[kasallik]] taqozosidir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == J == * [[Jamiyat]]da bir odamning yomon [[xulq]]i hammaga taʼsir qiladi. Sachragan ozgina loy ming chandon koʻp hajmdagi suvni bulgʻaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. * [[Johil]] kishilar oldida [[kamtarlik]] qilmagil, aks holda ular nazarida sen tuban va sharmandadirsan. Haqir va notavon koʻrinmay desang, [[dono]]lar oldida [[takabbur]] boʻlmagil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|pp=64-65}}. == K == * Kimki [[bilim]]ga erishib, uning mazasini totib koʻrgan boʻlsa, bu narsani u [[podshoh]]lik va [[davlat]]ni boshqarish huzur-halovatiga almashtirmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. * Koʻp holatning buddim shohidi,<br />Ayb qidirgan buddi aybdor.<br />Kimning boʻlsa yuragi toza,<br />Oʻzga aybin qidirmas zinhor.<br />Doʻst aybini berkitar doim,<br />Fazilatin mawtaydi takror.<br />Yaxshiligin ulugʻ deb bilmas,<br />Oʻzingni ham aslo tutmas xor.<br />Shunday doʻstga duch kelsang agar,<br />Qoʻllaringdan chiqarma zinhor!<ref name=":1" />. == M == * Mening ikki toifadagi odamlarga: biror narsaga intilmaydigan [[iqtidor]]li odamga va [[qobiliyat]]siz ser[[hafsala]] odamga rahmim keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=131}}. * Ming yil podsholik qildi-yu Zahhok, <br />"Yomon" degan nomi qoldi jahonda.<br />Kisro davlatidan asar yoʻq, biroq,<br />"Odil" degan nomi takror har onda!<ref name=":1" /> == N == * Nasihatning taʼsiri boʻlmasa hech kishiga,<br />Taajjubmas, dilida gʻarazi bor kishining.<br />Yaxshi kamon boʻlsa-yu, kamongar usta boʻlsa,<br />Oʻqi nishonga tegmay qolmas zinhor kishining<ref name=":1" />. == O == * Olimlarning aytishlaricha, odamlar toʻrt toifadan iborat. Ularning birlari [[ochkoʻz]]dirlar. Oʻzlari yeb, boshqalarga bermaydilar. Ikkinchilari oʻtaketgan [[ziqna]]lar boʻlib, oʻzlari ham yemaydilar, boshqalarga ham bermaydilar. Uchinchi toifa [[saxiy]] kishilardirki, ular oʻzlari yeb, boshqalarga ham beradilar. Toʻrtinchisi – [[oliyhimmat]] odamlardir, oʻzlari yemay boshqalarga beradilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. * Oltin va kumushi boʻlmagan odam kambagʻal emas, balki es-hushi va [[kasb]]-[[hunar]]i boʻlmagan kishi kambagʻaldir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Ogʻir [[mehnat]]larga yoʻliqdi har kim,<br>Tamaʼ koʻzini tiksa, doʻst-u dushmanga.<br>Qilgan tamasiga yetmasa agar,<br>Gina bilan ozor berdi koʻp tanga.<br>Tamagirning umri gʻam bilan oʻtar,<br>[[Oqibat]] der bir kun „evoh, attang!“<br>Har kimi shod ila xandon yashadi,<br>Boriga[[sabr]] etsa bormay „man-sanga“.<ref name=":1" />. * Ogʻirchilik va gʻamginlikda qurilgan oqil [[suhbat]]i bazm va ishratda oʻtkazilgan [[johil]] suhbatidan afzaldir<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=58}}. * Oshkor qilib boʻlmas [[sir]]laring boʻlsa,<br />Dilingga joyla-yu, unga muhr bos.<br />El ogʻziga tushgach ziyoni koʻpdir,<br />Ikki lab ichidan sir chiqsa bexos!<ref name=":1" /> * [[Ochkoʻz]]ning boyligidan [[gʻam]]-[[alam]] va ozor yetadi. U qayerga borsa, shu yerda dod-u faryod koʻtariladi. [[Taʼmagir]]ning mol-mulkiga yomon koʻz bilan qarama, zero uning boyligidan tish zirqiraydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. == P == * Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == Q == * Qalbida [[oltin]] va [[kumush]]larni yaxshi koʻrgan odam sariq chaqa evaziga minglab odamlar qonini toʻkishi mumkin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=77}}. * [[Qanoat]] aylagin, ey hushyor kishi,<br />[[Qanoat]] rohatdan beradi nishon!<ref name=":1" /> * [[Qanoat]] mevasi rohat, [[kamtarlik]] mevasi [[muhabbat]]<ref name=":1" />. * Qilingan nasihat qabul sharafiga musharraf boʻlmasa buning illati koʻproq nasihatgoʻyning noʻnoqligiga bogʻliq. Chunki olim komil boʻlsa, qilayotgan vaʼzu nasihatining ostida biror gʻarazi boʻlmasa, eshituvchining qabuliga muyassar boʻladi<ref name=":1" />. == R == * Rivoyatlardan maʼlumki, hind olimlari koʻp [[umr]] koʻradilar, ularning [[fikr]] qilish qobiliyati ham kuchliroq. Buning asosiy sababi [[ovqat]]ni kam isteʼmol qilishdadir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=59}}. == S == * [[Saxiylik]] bu – insonning saxovat koʻrsatib, keyin bu haqda unutishidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. * Sevgi-muhabbat obroʻli odamni xor qiladi, tuban odamni esa hurmatli insonga aylantiradi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Sitamgarlik]] [[kufr]]likdan ham yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Sitamgar]] [[musulmon]] odil gʻayridindan yomonroqdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * [[Suhbat]] uchun topsang dono kishini,<br />Yomonlarni yaqin yoʻlatma zinhor,<br />Dilga yoqqan [[Faqirlik|faqir]] dono [[suhbat]]i,<br />Nodon boydan koʻra yaxshidir ming bor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „Oshiq uchun eng ogʻir uqubat nima?“ Javob berdi: „Uzoq muddatli [[umid]]dan keyingi noumidlik!“<ref name=":1" /> * Soʻzlaringni eshitmasa hech kimsa,<br />Behudaga chekma jabr-u jafoni.<br />Oʻz [[nafs]]ingga uqi avval nasihat,<br />Buzmay yursin toki ahdu vafoni!<ref name=":1" /> == T == * [[Taʼlim|Tahsil olish]] mashaqqatini tortgan odam [[johillik]] kasaliga duchor boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=62}}. * Tuban odam bilan [[doʻst]] tutinib, hamsuhbat boʻlma, chunki uning zarardan boshqa nafi tegmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. == U == * [[Umid]]vor boʻlsa-yu, noumid qolsa,<br />Bundan ortiq dard yoʻq oshiq-maʼshuqqa!<ref name=":1" /> == X == * Xayr-[[sadaqa]]ni [[kasb]] qilib olgan odamga hech bir [[ish]] yoqmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == Y == * Yasovuldan [[doʻst]] tanlama, chunki u [[haqiqat]]ni tan olmaydi. Sen unga ming martalab nonu suv tutqazsang-da, undan bir marta ham issiq (ovqat) soʻrab ololmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * [[Yaxshilik]] va ezgulik [[yomonlik]]dan qochgani yangligʻ yomonlik ham yaxshilikdan qochib ketadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Yashash uchun [[ovqatlanish|ovqatlanurlar]], [[ovqat]] yeyish uchun yashamaslar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=86}}. * Yuz marta hol-ahvol soʻragandan koʻra,<br />Bir tiyin [[hadya]] qil doʻst ekan nochor.<br />Yuzlab shirin soʻzdan yaxshiroq erur,<br />Bir marta [[yaxshilik]] aylasang bir bor.<br />Yordam qilish agar boʻlmasa dilda,<br />Tilingni tiyginu, soʻzlama zinhor.<br />Qup-quruq soʻz bilan aldasa har kim,<br />U odam emasdir, tulkidir ayyor!<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref> == Oʻ == * Oʻz [[farzand]]ingni yaxshi [[xulq]]-[[odob]]li va [[aql]]li boʻlishga oʻrgat. Kimki [[yoshlik]]dan yaxshi xulq-odob egallamas ekan, ulgʻayganda undan [[bilim]] talab qilma<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Oʻz [[nafs]]ini deb [[boylik]] qidirishdan qochish natijasi rohat, el molidan taʼma ipini uzish natijasi [[muhabbat]], oʻzgalar sirini bilib, aybini topaman deyishdan qoʻl yuvish natijasi yuksak [[xulq]]dir<ref name=":1" />. * Oʻzingda [[hasad]] hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. == Sh == * Shuni bilginki, [[mamlakat]]da tartib-intizom va osoyishtalik oʻrnatilishi odil [[podshoh]]ga bogʻliq. Askarlar farovonligi va davlatning gullab-yashnashi uning odilligidan. Fuqarolar podshohning xazinasi hisoblanadi. Xazina boʻsh boʻlsa, podshoh kambagʻal boʻlib qoladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=108}}. == Ch == * Cheklanib qolmagin [[mansab]]ing bilan,<br />[[Bilim]] va [[fazilat]] izlasang agar.<br />Nokaslar qoʻlidan shakar yegandan,<br />Zolim shoh qoʻlidan sen ichgin zahar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] 8cue4bgyr6lucm2e17wz1kzkr4tzbv2 0 4299 31396 24747 2026-07-08T07:19:35Z Bekipediya 2189 /* Gʻ */ 31396 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Husayn Voiz Koshifiy | wikipedia = Husayn Voiz Koshifiy }} '''Husayn Voiz Koshifiy''' (asl ismi '''Kamoliddin'''; laqabi '''Voiz'''; {{taxminan}} 1442/46-yil, Sabzavor qishlogi – 1505-yil, Hirot) – notiqlik sanati namoyandasi va nazariyotchisi, mutafakkir, ilohiyotchi olim. {{ABD}} == A == * [[Adolat]] natijasida yurt obod, el farovon, xazina moʻl, shahar-u qishloqlar yashnaydi<ref name=":0" />. * Agar [[adolat]] himoya qilinmasa, zaif va kuchli odamlar yoʻqolib ketadi. Modomiki, zaiflar qirilib ketar ekan, kuchlilar ham omon qolmaydi. Chunki kishilarning turmushi bir-biri bilan oʻzaro bogʻliq. Xullasi kalom, [[xalq]]ning ahvoli adolatsiz yaxshilanmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * Agar oradan [[sharm-u hayo]] koʻtarilsa va kishi kishidan uyalmasa, olam nizomiga xalal yetadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Amalda qoʻllanilmaydigan [[bilim]] jonsiz tanaga oʻxshaydi. [[Bilim]] daraxtdir, amal esa – uning mevasi... Hosil bermaydigan shox nosogʻlom boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. == B == * Barcha insonlar [[aql]]ga muhtojdir. [[Aql]] esa [[tajriba]]ga suyanadi. Chunki [[tajriba]] [[aql]]ninng oynasidir. Hayotiy tajriba koʻp [[umr]] koʻrish natijasida paydo boʻladi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Boylik]], shamshir va lashkardan tayanch izlama. [[Dono]] kishilarning pand-[[nasihat]]lariga quloq sol. Shamshir va oʻqni yoʻq qiladigan nasihatlarga amal qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == D == * Dunyoning ishlari [[siyosat]]siz tartibga tushmaydi. Agar [[taʼlim]]-[[tarbiya]], [[jazo]] toʻgʻrisidagi qonun-qoida boʻlmasa, [[mamlakat]] ishlari buziladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Dushman]]ing ojiz boʻlganda koʻngilchanlik qilma, u qudratga kirsa, senga shafqat qilmaydi<ref name=":1" />. * [[Doʻst]]lar dilini ranjitish [[dushman]]ni murodiga yetkazishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == E == * Ey xoja, qachongacha [[boylik]] toʻplaysan, ular [[oʻlim]]ingdan keyin qolib ketadi-ku! Agar [[Xorun]] xazinasini jamlasang ham, baribir sening [[taʼma]]girliging va ochkoʻzliging tugamaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. == G == * Gar mard ersang tilingni saqla,<br />[[Gʻiybat|Gʻiybat-u]] boʻhton-u dilozorlikdan asra<ref name=":1" />. * Goʻzal [[feʼl-atvor]]ning nishonasi oʻn narsadir: birinchi nishonasi – [[yaxshilik]], ikkinchi – [[insof]]li boʻlish, uchinchi – boshqa odamdan [[ayb]] qidirmaslik, toʻrtinchi – biror kishida nojoʻya harakat koʻrsa, uni yaxshi yoʻlga boshlash, beshinchi – bir odam oʻz aybiga iqror boʻlib [[uzr]] aytsa, uzrini qabul qilish, oltinchi – boshqalar uchun [[mashaqqat]]ni oʻz ustiga olish, yettinchi – faqat oʻz [[manfaat]]inigina koʻzlamaslik, sakkizinchi – ochiq yuzli, shirin soʻzli boʻlish, toʻqqizinchi – muhtojlarning hojatini chiqarish, oʻninchi – [[muloyim]] va tavozeʼli boʻlishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == H == * Haddan ortiq [[gʻazab]] vahshiylik keltiradi va [[Vaqt|bevaqt]] qilingan lutf ham obroʻni ketkizadi<ref name=":1" />. * Hamma kishilar [[aql]]ga muhtojdirlar, aql esa [[amaliyot]]ga, ish-harakatga ehtiyoj sezadi. Shuning uchun ham amaliyotni aqlning oynasi, deyishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Har kishi zamona hodisalarining zarbasiga [[sabr]] etsa, albatta, [[umid]] oʻqi murod nishoniga tegar. [[Sabr]] qiluvchiga balolardan hech zarar yetmas. Chunki [[sabr]] shodmonlik kalitidir va rohat eshigi bundan boshqa kalit bilan ochilmas<ref name=":1" />. * [[Hasad]] aslida [[himmat]] pastligidan va tabʼ xasisligidan vujudga keladi. boʻlar johillik natijasidur. [[Hasad]] [[aql]]ning nuqsonli ekanligiga ravshan dalildir<ref name=":1" />. * [[Hasad]] balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki [[hasad]] bagʻoyat jirkanch xislatdir<ref name=":0" />. * [[Hasad]], boshqalarning [[rohat]]ini koʻrolmaslik – hamma [[sifat]]larning pastrogʻidir. [[Hasad]] [[himmat]] pastligi va koʻngil xastaligidan hosil boʻladi<ref name=":0" />. * [[Hayo]] va [[andisha]] dunyoda tartib saqlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi. Hayo yoʻqolsa, hech kimda [[vijdon]] ham qolmaydi. (U holda) dunyoda tartib buziladi. Kishilar bir-biriga befarq qaraydigan boʻladilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Hech bir ishni donishmandlar bilan maslahatlashmasdan burun boshlamagil<ref name=":1" />. == J == * [[Jiddu jahd]] – serharakatlilik, [[gʻayrat]] va [[matonat]] bilan bir ishga kirishmoqlikdir. Bu sifat eng goʻzal sifatlardan boʻlib, [[himmat]]ga tobeʼdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. == M == * [[Mehmon]]ni eshikka kuzatib qoʻyish [[sunnat]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Mehmon]] hijolat chekar necha mezbondur tanish.<br />[[Mehmon]]ni eshikkacha kuzatib qoʻyish sunnatdir<ref name=":1" />. * Mehribon va rahmdil boʻlmoq [[umr]]ning va [[rizq]]ning [[baraka]]li boʻlishiga olib keladi<ref name=":1" />. == O == * [[Odob]], bu yomon soʻzdan va yomon ishdan oʻzini tiymoqdir hamda oʻzining ham, oʻzganing ham izzatini saqlab, obroʻsini toʻkmaslikdir<ref name=":1" />. == Q == * Qaysi bir koʻngul qattiq soʻzdan yaralangan boʻlsa, achchiq til zaharli nayzadek boʻlur.<br />Sendan til [[odob]]i qanday boʻladi, deb soʻrasalar, shunday javob ber: yaxshi [[fikr]]ni ifodalash uchun ogʻizni ochish lozim, yomon gap uchun ogʻizni berk tutgan. Agar sendan: nimalardan tilni tiyish darkor, desalar, shunday degin: birinchi – [[yolgʻon]] gapirishdan, zero yolgʻonchilik odamning oʻziga [[dushman]]dir; ikkinchidan – [[vaʼda]]ga xilof ish qilishdan, chunki bu ikki yuzlamachilikdir; uchinchi – [[gʻiybat]] va boʻhtondan. Zero bu fosiqlar ishidir; toʻrtinchi – janjaldan, xusumatdan, maqtanchoqliqdan, yomon [[duo]] va haqoratdan, odamlarning ranjishiga sabab boʻladigan kulgu va masxaralashdan tilni tiymoq lozim<ref name=":1" />. == S == * [[Sabr]] bilan ishlar bitar, [[shoshqaloqlik]] boshga yetar<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Siringni pinhon etmoqchi boʻlsang, birovga ishonib aytma, chunki senga oʻzingdan boshqa jonkuyar yoʻq. == T == * [[Takabbur]]ga salom berma, salomga javob qaytarishi unga ogʻirlik qiladi, javob bermagani esa senga ogʻir tuyuladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Takabbur]]lik kaltabinlar va insoniylik tariqidan chiqqanlarning xislatidir<ref name=":0" />. * Toʻrt narsa [[saodat]] dalilidir: toʻgʻri soʻz, tavozeʼ, halol [[kasb]]-[[hunar]], [[sir]] saqlash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Ustoz va muallimlar [[hurmat]]ini oʻrniga qoʻyganlar bu dunyoda ham, [[oxirat]]da ham [[saodat]] topar<ref name=":1" />. == R == * [[Rostgoʻylik]] oxirat kunida najotga muyassar qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == S == * [[Sabr]] bilan ishlar bitar,<br />Shoshqaloqlik boshga yetar<ref name=":0" />. == Y == * Yaxshilar bilan hamsuhbat boʻlish va donolar bilan muloqot qilish saodatga eltadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Yaxshi qiliq, goʻzal [[muomala]] bir yoʻldirki, u yoʻl bilan yurmasdan turib, [[izzat]] va [[sharaf]] manziliga yetib boʻlmaydi. U yoʻlga qadam bosmasdan turib, vujud yukini hayvoniyat biyobonidan insoniyat dorilmulkiga eltib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yomonlik]] butun nuqsonlar majmuidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. * Yomon soʻz keskir qilichdan battardir<ref name=":1" />. * Yoshlikda zahmat chekib, [[ilm]] oʻrgansang, [[kasb]]-[[hunar]] egallasang, qariganda rohat topasan<ref name=":1" />. == Gʻ == * [[Gʻiybat]] gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. * Gʻiybat qiluvchilar oʻlimtik yeguvchi qurtlarga oʻxshaydi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:Ilohiyotchilar]] elp038b8x4i0jk0j16mbwg6jud4ioll 31415 31396 2026-07-08T10:53:37Z Bekipediya 2189 /* H */ 31415 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Husayn Voiz Koshifiy | wikipedia = Husayn Voiz Koshifiy }} '''Husayn Voiz Koshifiy''' (asl ismi '''Kamoliddin'''; laqabi '''Voiz'''; {{taxminan}} 1442/46-yil, Sabzavor qishlogi – 1505-yil, Hirot) – notiqlik sanati namoyandasi va nazariyotchisi, mutafakkir, ilohiyotchi olim. {{ABD}} == A == * [[Adolat]] natijasida yurt obod, el farovon, xazina moʻl, shahar-u qishloqlar yashnaydi<ref name=":0" />. * Agar [[adolat]] himoya qilinmasa, zaif va kuchli odamlar yoʻqolib ketadi. Modomiki, zaiflar qirilib ketar ekan, kuchlilar ham omon qolmaydi. Chunki kishilarning turmushi bir-biri bilan oʻzaro bogʻliq. Xullasi kalom, [[xalq]]ning ahvoli adolatsiz yaxshilanmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=109}}. * Agar oradan [[sharm-u hayo]] koʻtarilsa va kishi kishidan uyalmasa, olam nizomiga xalal yetadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=160}}. * Amalda qoʻllanilmaydigan [[bilim]] jonsiz tanaga oʻxshaydi. [[Bilim]] daraxtdir, amal esa – uning mevasi... Hosil bermaydigan shox nosogʻlom boʻladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=12}}. == B == * Barcha insonlar [[aql]]ga muhtojdir. [[Aql]] esa [[tajriba]]ga suyanadi. Chunki [[tajriba]] [[aql]]ninng oynasidir. Hayotiy tajriba koʻp [[umr]] koʻrish natijasida paydo boʻladi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * [[Boylik]], shamshir va lashkardan tayanch izlama. [[Dono]] kishilarning pand-[[nasihat]]lariga quloq sol. Shamshir va oʻqni yoʻq qiladigan nasihatlarga amal qil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. == D == * Dunyoning ishlari [[siyosat]]siz tartibga tushmaydi. Agar [[taʼlim]]-[[tarbiya]], [[jazo]] toʻgʻrisidagi qonun-qoida boʻlmasa, [[mamlakat]] ishlari buziladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=107}}. * [[Dushman]]ing ojiz boʻlganda koʻngilchanlik qilma, u qudratga kirsa, senga shafqat qilmaydi<ref name=":1" />. * [[Doʻst]]lar dilini ranjitish [[dushman]]ni murodiga yetkazishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=173}}. == E == * Ey xoja, qachongacha [[boylik]] toʻplaysan, ular [[oʻlim]]ingdan keyin qolib ketadi-ku! Agar [[Xorun]] xazinasini jamlasang ham, baribir sening [[taʼma]]girliging va ochkoʻzliging tugamaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=75}}. == G == * Gar mard ersang tilingni saqla,<br />[[Gʻiybat|Gʻiybat-u]] boʻhton-u dilozorlikdan asra<ref name=":1" />. * Goʻzal [[feʼl-atvor]]ning nishonasi oʻn narsadir: birinchi nishonasi – [[yaxshilik]], ikkinchi – [[insof]]li boʻlish, uchinchi – boshqa odamdan [[ayb]] qidirmaslik, toʻrtinchi – biror kishida nojoʻya harakat koʻrsa, uni yaxshi yoʻlga boshlash, beshinchi – bir odam oʻz aybiga iqror boʻlib [[uzr]] aytsa, uzrini qabul qilish, oltinchi – boshqalar uchun [[mashaqqat]]ni oʻz ustiga olish, yettinchi – faqat oʻz [[manfaat]]inigina koʻzlamaslik, sakkizinchi – ochiq yuzli, shirin soʻzli boʻlish, toʻqqizinchi – muhtojlarning hojatini chiqarish, oʻninchi – [[muloyim]] va tavozeʼli boʻlishdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=126}}. == H == * Haddan ortiq [[gʻazab]] vahshiylik keltiradi va [[Vaqt|bevaqt]] qilingan lutf ham obroʻni ketkizadi<ref name=":1" />. * Hamma kishilar [[aql]]ga muhtojdirlar, aql esa [[amaliyot]]ga, ish-harakatga ehtiyoj sezadi. Shuning uchun ham amaliyotni aqlning oynasi, deyishadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. * Har kishi zamona hodisalarining zarbasiga [[sabr]] etsa, albatta, [[umid]] oʻqi murod nishoniga tegar. [[Sabr]] qiluvchiga balolardan hech zarar yetmas. Chunki [[sabr]] shodmonlik kalitidir va rohat eshigi bundan boshqa kalit bilan ochilmas<ref name=":1" />. * [[Hasad]] aslida [[himmat]] pastligidan va tabʼ xasisligidan vujudga keladi. boʻlar johillik natijasidur. [[Hasad]] [[aql]]ning nuqsonli ekanligiga ravshan dalildir<ref name=":1" />. * [[Hasad]] balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki hasad bagʻoyat jirkanch xislatdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * [[Hasad]], boshqalarning [[rohat]]ini koʻrolmaslik – hamma [[sifat]]larning pastrogʻidir. [[Hasad]] [[himmat]] pastligi va koʻngil xastaligidan hosil boʻladi<ref name=":0" />. * [[Hayo]] va [[andisha]] dunyoda tartib saqlashning muhim shartlaridan biri hisoblanadi. Hayo yoʻqolsa, hech kimda [[vijdon]] ham qolmaydi. (U holda) dunyoda tartib buziladi. Kishilar bir-biriga befarq qaraydigan boʻladilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Hech bir ishni donishmandlar bilan maslahatlashmasdan burun boshlamagil<ref name=":1" />. == J == * [[Jiddu jahd]] – serharakatlilik, [[gʻayrat]] va [[matonat]] bilan bir ishga kirishmoqlikdir. Bu sifat eng goʻzal sifatlardan boʻlib, [[himmat]]ga tobeʼdir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. == M == * [[Mehmon]]ni eshikka kuzatib qoʻyish [[sunnat]]dir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=101}}. * [[Mehmon]] hijolat chekar necha mezbondur tanish.<br />[[Mehmon]]ni eshikkacha kuzatib qoʻyish sunnatdir<ref name=":1" />. * Mehribon va rahmdil boʻlmoq [[umr]]ning va [[rizq]]ning [[baraka]]li boʻlishiga olib keladi<ref name=":1" />. == O == * [[Odob]], bu yomon soʻzdan va yomon ishdan oʻzini tiymoqdir hamda oʻzining ham, oʻzganing ham izzatini saqlab, obroʻsini toʻkmaslikdir<ref name=":1" />. == Q == * Qaysi bir koʻngul qattiq soʻzdan yaralangan boʻlsa, achchiq til zaharli nayzadek boʻlur.<br />Sendan til [[odob]]i qanday boʻladi, deb soʻrasalar, shunday javob ber: yaxshi [[fikr]]ni ifodalash uchun ogʻizni ochish lozim, yomon gap uchun ogʻizni berk tutgan. Agar sendan: nimalardan tilni tiyish darkor, desalar, shunday degin: birinchi – [[yolgʻon]] gapirishdan, zero yolgʻonchilik odamning oʻziga [[dushman]]dir; ikkinchidan – [[vaʼda]]ga xilof ish qilishdan, chunki bu ikki yuzlamachilikdir; uchinchi – [[gʻiybat]] va boʻhtondan. Zero bu fosiqlar ishidir; toʻrtinchi – janjaldan, xusumatdan, maqtanchoqliqdan, yomon [[duo]] va haqoratdan, odamlarning ranjishiga sabab boʻladigan kulgu va masxaralashdan tilni tiymoq lozim<ref name=":1" />. == S == * [[Sabr]] bilan ishlar bitar, [[shoshqaloqlik]] boshga yetar<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Siringni pinhon etmoqchi boʻlsang, birovga ishonib aytma, chunki senga oʻzingdan boshqa jonkuyar yoʻq. == T == * [[Takabbur]]ga salom berma, salomga javob qaytarishi unga ogʻirlik qiladi, javob bermagani esa senga ogʻir tuyuladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=152}}. * [[Takabbur]]lik kaltabinlar va insoniylik tariqidan chiqqanlarning xislatidir<ref name=":0" />. * Toʻrt narsa [[saodat]] dalilidir: toʻgʻri soʻz, tavozeʼ, halol [[kasb]]-[[hunar]], [[sir]] saqlash<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=130}}. == U == * Ustoz va muallimlar [[hurmat]]ini oʻrniga qoʻyganlar bu dunyoda ham, [[oxirat]]da ham [[saodat]] topar<ref name=":1" />. == R == * [[Rostgoʻylik]] oxirat kunida najotga muyassar qilur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=149}}. == S == * [[Sabr]] bilan ishlar bitar,<br />Shoshqaloqlik boshga yetar<ref name=":0" />. == Y == * Yaxshilar bilan hamsuhbat boʻlish va donolar bilan muloqot qilish saodatga eltadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=128}}. * Yaxshi qiliq, goʻzal [[muomala]] bir yoʻldirki, u yoʻl bilan yurmasdan turib, [[izzat]] va [[sharaf]] manziliga yetib boʻlmaydi. U yoʻlga qadam bosmasdan turib, vujud yukini hayvoniyat biyobonidan insoniyat dorilmulkiga eltib boʻlmaydi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=125}}. * [[Yomonlik]] butun nuqsonlar majmuidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=122}}. * Yomon soʻz keskir qilichdan battardir<ref name=":1" />. * Yoshlikda zahmat chekib, [[ilm]] oʻrgansang, [[kasb]]-[[hunar]] egallasang, qariganda rohat topasan<ref name=":1" />. == Gʻ == * [[Gʻiybat]] gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. * Gʻiybat qiluvchilar oʻlimtik yeguvchi qurtlarga oʻxshaydi<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Notiqlar]] [[Turkum:Ilohiyotchilar]] msvzybj0msmf0xvz54j28jyxs6f1iio 0 4413 31424 31261 2026-07-08T11:02:36Z Bekipediya 2189 /* K */ 31424 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Zehniy | wikipedia = Muhammad Zehniy }} '''Muhammad Zehniy''' – turk olimi, alloma. {{ABD}} == A == * Aqlli [[dushman]] nodon [[Doʻstlik|doʻstdan]] yaxshi. Imtihondan kishi yo qadr topadi yo qahr. Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha [[neʼmat]]dan mahrum etadi. [[Dushman]]ning soʻziga ishonib ish tutuvchining holi taajjublidir. [[Dushman]] hech qachon [[yaxshilik]]ni ravo koʻrmaydi<ref name=":1" />. * Aytadilar:<br />— Aqlli odam yetti xil kishi bilan oʻzaro maslahatlashmaydi. Ular nodon, dushman, hasadchi, yolgʻonchi, qoʻrqoq, baxil, nafsiga berilgan kishilardir. Chunki nodon yoʻldan adashtiradi:<br />Har kishi oʻz aqlidan ogoh boʻlar,<br />Oʻzidan gumrohligi gumroh boʻlar!<br />Dushmaning sening zarar topishingni oʻylaydi:<br />Har kishi oʻz dushmanini kuchsiz sanar, <br />Bir kuni kuchli ziyonidan yonar!<br />Hasadchi bor-budingdan ajralishingni istaydi:<br />Kim hasad qilsa birovning moliga,<br />Oxiri boʻlgay aning voy holiga!<br />Yolgʻonchi fikringni buzib koʻrsatadi:<br />Kimki yolgʻon soʻzlasa rizqi ketar,<br />Bir kuni yolgʻon soʻzi boshga yetar!<br />Qoʻrqoq dadillikdan qaytaradi. Baxil boylik toʻplashga xirsmand boʻladi va undan birovga foyda yetmaydi:<br />Molu koling aslida dushman erur,<br />Zohiran boqsang necha ravshan erur!<br />Nafsiga berilgan kishi hoyu havasning asiri boʻlib, nafs domidan qutulishga kuchi yetmaydi:<br />Mehnating birla nafsga ber jazo,<br />Qilmasin toki baloga mubtalo!<ref name=":1" /> * Aytdilar:<br />— [[Fazilat]] nasl-u nasab bilan emas, balki [[odob]] bilan topiladi<ref name=":1" />. == B == * [[Baxil]] kishi oʻz mol-mulkining qorovuli va oʻzgalarga qoldiradigan [[meros]]ning xazinachisidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=96}}. * Baʼzi soʻz qilichdan oʻtkir boʻladi<ref name=":1" />. * Bir kuni xalifa Maʼmun [[odob]] bilan soʻzlayotgan bir boladan: „Kimning oʻgʻlisan?“ deb soʻradi. Bola: „[[Odob]]ning oʻgʻliman“, deb javob berdi. Bu javobni eshitgan Maʼmun: „Qanday chiroyli otang bor ekan-a“, deb unga tahsin oʻqidi<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. * Bolalar oʻz [[ota]]laridan meros qilib oladigan uch afzal narsa bor: [[xushmuomalalilik]], [[odob]] va [[sadoqat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. * [[Boylik]]ning yaxshisi [[halol]]dan topilgani va [[savob]]li ishlar uchun sarf etilganidir. Boylikning yomoni [[harom]]dan topilgani va harom ishlar uchun sarf etilganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=89}}. == D == * Dushmandan ehtiyot boʻluvchi zaif kishi kuchiga magʻrur boʻlgan kuchli kishiga nisbatan salomatlikka yaqin boʻladi<ref name=":1" />. == H == * Hakimlar aytadi:<br />— Quvvating yetmagan ishga qoʻl urma, foydasiz ishlarga urinma, mol-u davlating qanchalik koʻp boʻlsa-da, unga ishonib ish tutma!<ref name=":1" /> * Hakimlar aytadi:<br />— [[Vaʼda]]ga vafo qilmaydigan kishini yaxshi koʻrishdan koʻra xavfliroq va [[yaxshilik]] qilsang bilmaydigan odamga [[yaxshilik]] qilishdan koʻra ziyonliroq narsa yoʻq!<ref name=":1" /> * Haqiqiy inson hamisha [[ilm]] va [[hunar]] olishga intiladi. [[Ilm]] bir daraxt boʻlsa, [[odob]] uning mevasidir. [[Odob]]siz olim mevasiz daraxtdir<ref name=":1" />. * Hakimlardan baʼzisi shunday deydi: „Koʻpchilik senga, yomonsan desa, demak yomonsan, agar yaxshisan desa, demak yaxshisan“<ref name=":1" />. == I == * Insonning haqiqiy qimmati uning [[ilm]]i va shu [[ilm]]iga qilgan amali orqali bilinadi. Demak, inson haqiqiy qimmatga ega boʻlishi uchun [[ilm]] oʻrganishi va [[odob]]li boʻlishi zarur!<ref name=":1" /> * Ishga kirishish oʻylanib oʻtirgandan yaxshi, gʻaflatda qolish esa kuchli dushmandan battar!<ref name=":1" /> == J == * [[Javob]]ga shoshilgan kishi [[xato]]ga yoʻl qoʻyadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=145}}. * Jim turib salomat boʻlish, gapirib malomatga qolishdan afzal<ref name=":1" />. == K == * Kimki maslahatlashib ish tutsa, hech qachon pushaymon boʻlmaydi. Kimki tejamkorlik bilan oʻrtacha yoʻl tutsa, hech vaqt kambagʻal boʻlmaydi<ref name=":1" />. * Kimki yoshligida [[ilm]] oʻrganmasa, qariganda [[hurmat]] topolmaydi<ref name=":1" />. * Kimki oʻz [[fikr]]iga magʻrurlanib ish tutsa, yoʻldan adashadi. Kimki oʻz [[aql]]iga suyanib, oʻzgalar bilan hisoblashmasa, xorlik tortadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=156}}. * Kimki oʻz haddini bilsa, tilini saqlasa, behuda soʻzlardan qochsa, [[Doʻstlik|doʻstlarini]] xijolatga solmasa, uning salomatligi doimiy va pushaymonligi esa kam boʻladi<ref name=":1" />. * Kishidan [[hayo]] ketsa, tezdagina [[balo]] yetib keladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, [[til]]ning toyishi barcha neʼmatdan mahrum etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. * Koʻp gapirishdan saqlan, chunki koʻp gapirsang, yashirin sirlaring va ayblaring oʻz-oʻzidan ochilib qoladi, jim yetgan dushmanlaring esa xatoyingdan foydalanib qoladilar!<ref name=":1" /> == M == * Mashhur Yunon ismli hakimning oldida bir kishi: „Inson uchun oʻz [[orzu]]siga yetishdan buyuk [[saodat]] yoʻq!“ deb qoldi. Shunda Yunon unga: „Oz-koʻpga [[qanoat]] qilib yashashdan koʻra buyukroq [[baxt]] yoʻq!“ deb javob berdi<ref name=":1" />. * Muloyimlik – [[rizq]] sari yetaklovchi kalit!<ref name=":1" /> == N == * Nodonlik oʻrgatilmagan hayvonga oʻxshaydi. Kimki unga minsa xor qiladi va kimki unga yaqinlashsa toʻgʻri yoʻlidan ozdiradi. Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u kamolni qidiradi<ref name=":1" />. * Nodon nodon bilan doʻst boʻlsa, buning aslo taajjubli joyi yoʻq, biroq aqlli kishining nodon bilan hamsuhbat boʻlishi taajjublidir. Chunki har bir narsa oʻziga zid boʻlgan narsadan qochadi. Mos boʻlganlari esa yaqinlashadi<ref name=":1" />. * Nodon odam molni, aqlli odam esa fazl-u [[kamol]]ni qidiradi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=63}}. == O == * Odamlarning yaxshirogʻi oʻz qalbida [[yaxshilik]]ka yoʻl ochgani va [[yomonlik]]ni hamda [[ochkoʻzlik]]ni haydab chiqarganidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=123}}. * Odamlarning yomoni uzrni qabul qilmaydi, kamchiliklaringni doimo qidiradi, qoqilsang suyamaydi<ref name=":1" />. * Ogʻirchilikda [[sabr]] qilish – eng ulugʻ [[neʼmat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. * Oshkora aytilgan taʼna, koʻngilda yashirilgan ginadan yaxshi<ref name=":1" />. == P == * [[Pul|Pul-u]] molga boʻlgan tashnalik [[suv]]ga boʻlgan tashnalikdan koʻra dahshatlidir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=76}}. == S == * [[Sabr]]ning avvali achchiq, oxiri esa shirin!<ref name=":1" />{{sfn|Tursun|2006|p=87}} * Sogʻligʻu yoshliging bor ekan bardam,<br />Maqsuding muyassar boʻladi har dam.<br />Shunday yashaginki, ish qilsang biror,<br />Dushman taʼnasini yeb yurma zinhor!<ref name=":1" /> * Soʻradilar: „<nowiki/>[[Qanoat]] nima?“ Aytdi: „Birovlarning qoʻlidagi narsani koʻrib maʼyus boʻlmaslik. Tamagirlikdan qochish, chunki tamagirlik albatta kambagʻallik sari yetaklaydi!“<ref name=":1" /> == T == * Tutay desang yaxshilar yoʻlin,<br />Vaʼda qilsang aylagin vafo!<br />Vaʼda qarzdir har inson uchun<br />Farzdir qarzni aylamoq ado!<ref name=":1" /> == X == * Xudbin boʻlma, xudbin samarsiz boʻlar,<br />Hunarbin boʻl, xudbin hunarsiz boʻlar.<br />Dononing ogʻzidan chiqqan soʻzdir kon,<br />Osmonu yerdan ham ulkan begumon!<ref name=":1" /> == Oʻ == * Oʻylab hozirlangan oz narsa [[isrof]] boʻladigan koʻp narsadan afzal<ref name=":1" />. == Sh == * Shoshilmay, [[Aql|aql-u]] tadbir bilan ish tutish [[maqsad]]ga yetishni tezlashtiradi:<br />Jom ichra chumoli tushsa bechora,<br />Xaloskorga kuchmas, kerakdir chora.<br />Har kimda oʻtkir raʼy va tadbir bordir,<br />Jang ichra gʻalaba doimo yordir.<br />Tadbirdan har kimga koʻp najot yetar,<br />Bahor har daraxtdan vaqtincha ketar<ref name=":1" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Musulmon olimlar]] [[Turkum:Allomalar]] nek3lc76t3wdz28nnm01yz5ldcoz4zh 0 4415 31391 21099 2026-07-08T07:17:09Z Bekipediya 2189 /* Iqtiboslar */ 31391 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Vahb ibn Munabbih | wikipedia = Vahb ibn Munabbih }} '''Vahb ibn Munabbih''' ({{Lang-ar|وهب بن منبه}}; 694-yil – 728-yil) – tobein, isroiliyot roviysi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sen balolar yoʻliga tushib qolsang, koʻzing quvonsin. Chunki bu yoʻldan [[paygʻambar]]lar va solih kishilar yurgandir. Agar [[rohat]]li yoʻl boshlansa, sen [[nafs]]ingga yigʻlagin. Ularning yoʻlidan adashtirilibsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}. * [[Alloh]] Adn [[jannat]]ini yaratdi va unga qarab: „Sen jamiki [[takabbur]]larga haromsan!“ dedi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Allohning [[neʼmat]]lari borasida oʻylamoq – ibodatning eng fazilatlilaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- D --> * Dunyoda [[nafs]]oniy orzularni sevgan kishi xorlikka hozirlansin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. <!-- G --> * Garchi ustundek qoyim boʻlsang ham, to qorningga halolmi yoki harommi — nima kirayotganini qaramas ekansan, [[ibodat]]ingning foydasi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=54}}. <!-- K --> * Kishining [[tafakkur]]i uzaysa – biladi, bilsa – [[amal]] qiladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. <!-- O --> * Odamlar ustidan kulish katta gunohlardan biridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. <!-- Q --> * Quruq nondan nariga oʻtgan – [[nafs]]oniy orzularni hozirlagandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. <!-- Oʻ --> * Oʻz qoʻling bilan ado eta olmagan [[yaxshilik]]ni boshqaning qoʻli bilan hech qachon qilolmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Tobeinlar]] jh52csfsndz1s1pcnrp578ltgatz2f7 31392 31391 2026-07-08T07:17:27Z Bekipediya 2189 added [[Category:655-yilda tugʻilganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31392 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Vahb ibn Munabbih | wikipedia = Vahb ibn Munabbih }} '''Vahb ibn Munabbih''' ({{Lang-ar|وهب بن منبه}}; 694-yil – 728-yil) – tobein, isroiliyot roviysi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sen balolar yoʻliga tushib qolsang, koʻzing quvonsin. Chunki bu yoʻldan [[paygʻambar]]lar va solih kishilar yurgandir. Agar [[rohat]]li yoʻl boshlansa, sen [[nafs]]ingga yigʻlagin. Ularning yoʻlidan adashtirilibsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}. * [[Alloh]] Adn [[jannat]]ini yaratdi va unga qarab: „Sen jamiki [[takabbur]]larga haromsan!“ dedi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Allohning [[neʼmat]]lari borasida oʻylamoq – ibodatning eng fazilatlilaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- D --> * Dunyoda [[nafs]]oniy orzularni sevgan kishi xorlikka hozirlansin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. <!-- G --> * Garchi ustundek qoyim boʻlsang ham, to qorningga halolmi yoki harommi — nima kirayotganini qaramas ekansan, [[ibodat]]ingning foydasi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=54}}. <!-- K --> * Kishining [[tafakkur]]i uzaysa – biladi, bilsa – [[amal]] qiladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. <!-- O --> * Odamlar ustidan kulish katta gunohlardan biridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. <!-- Q --> * Quruq nondan nariga oʻtgan – [[nafs]]oniy orzularni hozirlagandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. <!-- Oʻ --> * Oʻz qoʻling bilan ado eta olmagan [[yaxshilik]]ni boshqaning qoʻli bilan hech qachon qilolmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Tobeinlar]] [[Turkum:655-yilda tugʻilganlar]] 1wd8iqsiyblt4ip6dm5ui6bzl1sdb3w 31393 31392 2026-07-08T07:17:44Z Bekipediya 2189 added [[Category:728-yilda vafot etganlar]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31393 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Vahb ibn Munabbih | wikipedia = Vahb ibn Munabbih }} '''Vahb ibn Munabbih''' ({{Lang-ar|وهب بن منبه}}; 694-yil – 728-yil) – tobein, isroiliyot roviysi. == Iqtiboslar == <!-- A --> * Agar sen balolar yoʻliga tushib qolsang, koʻzing quvonsin. Chunki bu yoʻldan [[paygʻambar]]lar va solih kishilar yurgandir. Agar [[rohat]]li yoʻl boshlansa, sen [[nafs]]ingga yigʻlagin. Ularning yoʻlidan adashtirilibsan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=91}}. * [[Alloh]] Adn [[jannat]]ini yaratdi va unga qarab: „Sen jamiki [[takabbur]]larga haromsan!“ dedi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Allohning [[neʼmat]]lari borasida oʻylamoq – ibodatning eng fazilatlilaridandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=66}}. <!-- D --> * Dunyoda [[nafs]]oniy orzularni sevgan kishi xorlikka hozirlansin<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=73}}. <!-- G --> * Garchi ustundek qoyim boʻlsang ham, to qorningga halolmi yoki harommi — nima kirayotganini qaramas ekansan, [[ibodat]]ingning foydasi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=54}}. <!-- K --> * Kishining [[tafakkur]]i uzaysa – biladi, bilsa – [[amal]] qiladi<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=65}}. <!-- O --> * Odamlar ustidan kulish katta gunohlardan biridir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. <!-- Q --> * Quruq nondan nariga oʻtgan – [[nafs]]oniy orzularni hozirlagandir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=72}}. <!-- Oʻ --> * Oʻz qoʻling bilan ado eta olmagan [[yaxshilik]]ni boshqaning qoʻli bilan hech qachon qilolmaysan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=139}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Tobeinlar]] [[Turkum:655-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:728-yilda vafot etganlar]] tdlee1td7a6pl5148uw312wjss2w8mk 0 4430 31429 31092 2026-07-08T11:05:43Z Bekipediya 2189 /* I */ 31429 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Abdulla Avloniy | Tasvir = Abdulla Avloniy 4.jpg | wikipedia = Abdulla Avloniy }} '''Abdulla Avloniy''' (1878-yil 12-iyul, Toshkent – 1934-yil 25-avgust, Toshkent) – XIX asr oxiri XX asr boshidagi oʻzbek milliy madaniyatining mashhur vakillaridan biri, maʼrifatparvar shoir, dramaturg, jurnalist, olim, davlat va jamoat arbobi. {{ABD}} == A == * Aql egalari, vijdon sohiblari har vaqt koʻrgan, qilgan va bilganlarining haqiqatini va toʻgʻrisini soʻzlaydilar<ref name=":1">{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>. == B == * [[Bola]]larini pisand qilmagan [[millat]]lar inqirozi ularni yot qoʻllarga va yot [[madaniyat]]lar ixtiyoriga berib qoʻyganlari sababliki, ulardan ayrilishga mahkumdirlar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=124}}. * Bugungi kunda [[jamiyat]]imizning yuzini qora qiluvchi [[pastkash]]lar, yomonlar, beboshlar, [[oʻgʻri]]lar, [[giyohvand]]lar va nashavandlar... kecha [[tarbiya]]lariga eʼtibor berilmagan [[bola]]lardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=138}}. == D == * Dangasalik har vaqt insonni xor qilur<ref name=":1" />. == E == * Emish har elgʻa qadri ilm balo,<br>Oʻla ilm maqomi baski bolo.<br>Kishikim ilmu fandin boxabardur,<br>Haloyiqqa moʻtabardur.<br>Tiriklikda kishikim qilsa har kor,<br>Aning osonligʻina ilm darkor<ref name=":1" />. * Eng yomon kishilar ilmga amal qilmaydigan kishilardir. Agar tarbiya qiluvchi muallim olim boʻlib, amalsiz boʻlsa, bu shogirdlar axloqiga yomon taʼsir koʻrsatadi<ref>{{cite web|url=https://hikmatlar.uz/quote/773|title=Эng yomon kishilar ilmga amal qilmaydigan kishilar-dir. Agar tarbiya qiluvchi muallim olim bo`lib amalsiz bo`lsa, bu shogirdlar axloqiga yomon ta`sir ko`rsatadi|publisher=hikmatlar.uz}}</ref>. == F == * Fikr gar yaxshi tarbiyat topsa,<br>Xanjar, olmosdan boʻlur oʻtkur.<br>Fikrning oynasi oʻlursa zang,<br>Ruhi ravshanzamir boʻlur benur<ref name=":1" />. == H == * [[Hayo]], [[nomus]] imona dalildur, <br />Hayosiz doimo xor-u zalildur<ref name=":1" /><ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=159}}. * [[Hayo]] pardasi ila oʻralmish insonlarning [[iffat]] pardasi yirtilmas<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=162}}. == I == * Iffatingni pardasi, vijdonning niqobi hayodir... Hayo pardasi ila uralmish insonlarning iffat pardasi yirtilmas<ref name=":1" />. * Ilm oʻqumoq har bir eru xotinga farzdur,<br>Ilmu donish yaxshi ziynatdur xotin-qiz ahliga.<br>Quy qadam ilm uyiga, tumor, marjoning unut<ref name=":1" />. * [[Igʻvo]] va [[chaqimchilik]] eng yaramas sifat boʻlgani uchun bu yomon sifatni oʻzlariga maslak qilib olgan kishilar xalq nazarida munofiq sanaladi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. == K == * Kishini kecha-kunduz tindirmasdan qul kabi [[mehnat]] va [[mashaqqat]]larga koʻkrak berib ishlatadigan narsa [[Vatan]] va bola-chaqalarning [[Mehr|mehr-u]] muhabbati emasmu?<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=117}}. == O == * Olim kishilar har yerda aziz va hurmatlidurlar<ref name=":1" />. == S == * [[Sabr]] shunday kuchli bir narsadirki, [[gʻazab]]ni [[shijoat]]ga, [[shiddat]]ni [[halimlik]]ka, kattalikni tavozeʼga, [[yomonlik]]ni [[yaxshilik]]ka aylantirmaklikka quvvati yetar<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=87}}. * Sadafdin inju, ilondin zahar hosil boʻlgani kabi,<br>Rostlikdan foyda, xiyonatdan zarar hosil boʻlur<ref name=":1" />. * Soʻzing boʻlsa kumush, jim turmak oltun,<br>Misi chiqgay soʻzing koʻp boʻlsa bir kun.<br>Koʻpaygan soʻzni boʻlgay toʻgʻrisi oz,<br>Shakarning koʻpidin ozi boʻlur soz<ref name=":1" />. == Gʻ == * [[Gʻazab]]ning avvali jinnilik, oxiri [[nadomat]]dir<ref name=":0" />. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] [[Turkum:Dramaturglar]] [[Turkum:Jurnalistlar]] [[Turkum:Olimlar]] [[Turkum:Alifbo boʻyicha davlat arboblari]] [[Turkum:Jamoat arboblari]] [[Turkum:1878-yilda tugʻilganlar]] [[Turkum:12-iyulda tugʻilganlar]] [[Turkum:1934-yilda vafot etganlar]] [[Turkum:25-avgustda vafot etganlar]] 67pxkxtn2dpymo2t5yp1piwixoe6ovb 0 4432 31394 31264 2026-07-08T07:18:23Z Bekipediya 2189 /* B */ 31394 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Farididdin Attor | Tasvir = Farīdudīn Al-ʿAṭṭār, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png | wikipedia = Farididdin Attor }} '''Farididdin Attor''' (asl ismi: '''Muhammad Abu Bakr ibn Ibrohim'''; {{tax.}} 1148/1151-yil, Nishopur – 1219/1221-yil) – mutasavvif fors shoiri. Asarlarida tasavvufni targʻib qilgan. Mansur Halloj, Boyazid Bistomiy taʼlimotidagi gʻoyalarni davom ettirgan. {{ABD}} == B == * Boyliging boʻlganda tanglik qilmagin,<br />Yoʻling ochiq boʻlsa, langlik qilmagin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=167}} * Boʻlmasin olamda [[rizq]]im kam desang,<br />Masʼiyatni kam qilgʻil [[gʻam]] yesang{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}}. * Boʻlsa tanballik kishining peshasi,<br />Tekkay oyogʻina xorlik teshasi!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=222}} * Boʻshamasa tili [[gʻiybat]]dan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}. == D == * Doimo doʻstlar bilan boʻl hamnafas,<br />Koʻrma dushmanning yuzini bir nafas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=41}}. == E == * Ey birodar, boʻlsa idroking mudom,<br />Elda boʻlgin doimo shirin kalom!<br />Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />Doʻstlari undan qochishni koʻzlagay!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=91}} == H == * Har kimki dilozordir,<br />[[Hayot]]i ohu zordir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=146}}. * Har kimki poknazardir,<br />Jahonda moʻtabardir<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=135}}. * Har kim tama yoʻlin tutsa gar pesh,<br />Oqibat bir kun boʻlgʻuvchi darvesh!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=159}} == I == * Ikki kishidan sen yashirma [[dard]]ing:<br />Biri [[tabib]] erur, biri — hamdarding<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Ilm ila kimning dili ravshan erur,<br />U zamon ichra salomat tan erur{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=10}}. * Inson ichida eng ablah inson,<br />[[Nafs]]-havo ketidan boʻladi sarson<ref name=":0">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|p=88}}. == K == * [[Keksa]]larni etsang aziz-u [[hurmat]],<br />Seni ham keksaygach, etishar [[izzat]]<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=119}}. * Kim agar [[doʻst]]lar bilan yakdil boʻlur,<br />Barcha maqsudi aning hosil boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. * Kimda boʻlsa donishu, aqlu, tamiz,<br />Ilm ila hilm ahlini tutgan aziz.<br />Sen xatolardan oʻzingni tut uzoq,<br />Ey oʻgʻil! Oqil esang solgil quloq!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=9}} * Kimdaki botini haromdan pok emas,<br />Oni ruhi qobili aflok emas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=218}} * Kimki [[dushman]]dan qilmadi hazar,<br />Oqibat undan koʻradi zarar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=170}}. * Kimki kekkayar [[manmanlik]] bilan,<br />Doʻstlari oxiri boʻlishar dushman<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=153}}. * Kim [[gʻam]]li kunda yoru mungdosh boʻlur,<br />Shodlik kuningda tagʻin yoʻldosh boʻlur<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=167}}. * Kishilarga boqsang noz-[[neʼmat]] kuni,<br />Yetishar dodingga [[mashaqqat]] kuni<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=98}}. == M == * [[Mutakabbir]] boʻlishdan oʻzingni saqla. Takabburlik — [[johil]]lar odati, aqlli odamlar mutakabbir boʻlmaydilar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=157}}. == N == * [[Neʼmat]]im oshsin desang ust-ustiga,<br />[[Non]] ushogʻin sochma oyoq ostiga!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=219}} * Nokas eshigiga qadam qoʻymagʻil,<br />Duch kelganda hatto holin soʻrmagʻil<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=99}}. == O == * Oqil inson topganiga [[sabr]] etar,<br />Soʻng oʻzining [[nafs]]iga ul qahr etar!<br />Ablah odam ablahi shunday odam,<br />Doimo [[nafs]] kuyida oʻrgay qadam!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=158}} == Q == * Qilgan ishim boʻlmasin desa bas,<br />Er faqat oʻz [[maqsad]]ini oʻylamas!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=166}} * Qoʻy [[taʼma]]ni, bor esa senda tamiz,<br/>Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz{{sfn|Tursun|2006|p=100}}. == P == * Parvona otashdan huzur topsa gar,<br />Kuysa ham hech qachon etmaydi hazar<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=177}}. == Q == * Quvvatim borida foydam bilmadim,<br />Tushungan vaqtimda [[kuch]]im boʻlmadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=115}}. * Qoʻy taʼmani, bor esa senda tamiz,<br />Shubhasiz, el ichra boʻlgʻaysan aziz<ref name=":0" />. == T == * Tashlagil hirsni, qanoat pesha qil,<br />Shum oʻlimning panjasin andisha qil!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=141}} * Toʻrt narsani toʻrt narsadan, yaʼni dilni [[hasad]]dan, [[til]]ni [[yolgʻon]]dan va [[gʻiybat]]dan, qilgan ishingni [[munofiqlik]]dan, qorningni harom-harishdan pok tut, shundagina chin odam hisoblanasan<ref name=":0" />. == X == * Xoʻmrayib har kimsa achchiq soʻzlagay,<br />[[Doʻst]]lari undan qochishni koʻzlagay<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=171}}. == Oʻ == * Oʻz [[til]]i tagida faxriydir odam<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=143}}. * Oʻgʻilginam, totimagil [[baxil]] nonidan,<br />Uzoq boʻl, baxilning dasturxonidan<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=97}}. == Gʻ == * Gʻamgin qaro kunda kim senga yor,<br />Shodlik kuningda ham unutma zinhor<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=178}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]] 1ngwi1ju6y159s1711cx1qgfq87y3uk 0 4571 31409 20224 2026-07-08T07:27:04Z Bekipediya 2189 31409 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ismi = Muhammad Husayn | wikipedia = Muhammad Husayn }} '''Muhammad Husayn''' (toʻliq ismi: '''Muhammad Husayn Tolibpuriy ibn Shayh Ali Afsar'''; XIX asrda yashagan) – hindistonlik olim va donishmand. == Iqtiboslar == * Dunyoda [[hasad]] va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi<ref>{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}. == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Olimlar]] 8waanwrt4bxsz3bm59c7tmly5hgke5k 0 4572 31389 20753 2026-07-08T07:14:46Z Bekipediya 2189 /* D */ 31389 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}}{{Vikilugʻat|gʻiybat}} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] 3sz4so37zicoy8tnisu9loxi4470tbk 31395 31389 2026-07-08T07:18:58Z Bekipediya 2189 /* D */ 31395 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}}{{Vikilugʻat|gʻiybat}} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] ew0f9yuutnnu075bjszksk38fxk5ocq 31397 31395 2026-07-08T07:20:03Z Bekipediya 2189 /* Gʻ */ 31397 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}}{{Vikilugʻat|gʻiybat}} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} [[Turkum:Mavzular]] i5njwmiptp4akmiv0ihia46imbh2rl8 31398 31397 2026-07-08T07:20:16Z Bekipediya 2189 /* Manbalar */ 31398 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}}{{Vikilugʻat|gʻiybat}} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cuk2xlrbfmiv8c0vgvhyt3vyloow0pj 31399 31398 2026-07-08T07:20:59Z Bekipediya 2189 /* Adabiyotlar */ 31399 wikitext text/x-wiki {{Vikipediya}}{{Vikilugʻat|gʻiybat}} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] t6sdssvab1ol79dieu0i2buv2khpkto 31400 31399 2026-07-08T07:21:23Z Bekipediya 2189 31400 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻiybat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻiybat | Vikilugʻat = Gʻiybat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 5xw5cedovi02nee636iwmz8xwq76ls8 31403 31400 2026-07-08T07:23:09Z Bekipediya 2189 /* M */ 31403 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻiybat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻiybat | Vikilugʻat = Gʻiybat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va gʻiybatchi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan [[zarar]]i dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, [[xulq]]i, [[boylik|boyligi]] haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi|Xayoliddin al-Hasaniy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 52cgag6qeiu8rjw4fsrq7japviqp6qc 31413 31403 2026-07-08T10:51:59Z Bekipediya 2189 /* Gʻ */ 31413 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻiybat | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻiybat | Vikilugʻat = Gʻiybat | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻiybat''' ({{Lang-ar|الغيبة}}) – [[islom]]da taʼriflangan salbiy atama. Odatda [[Islom]]da katta [[gunoh]] sanalib, [[Qurʼon]]da oʻlgan birodarning goʻshtini yeyish kabi jirkanch ish bilan qiyoslanadi. {{ABD}} == B == {{Q|Boʻshamasa tili gʻiybatdan,<br />Boʻshamaydi dil uqubatdan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Farididdin Attor]]}} == D == {{Q|Donolar aytadilar:<br>— Biror kishi oldingga kelib, birov haqida gʻiybat gaplarni gapirsa, unday odamning gaplariga ishonma, chunki u seni ham birovga yomonlab, ustingdan gʻiybat qilishi mumkin!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], [[yolgʻon]], gʻiybat soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Podshohga yaqin kishilar [[tuhmat]]chi va gʻiybatchi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == U == {{Q|Uch narsa majlisda boʻlsa, rahmat ketadi: birinchisi — dunyoni zikr qilish, ikkinchisi — kulgu, uchinchisi — odamlarni gʻiybat qilish|Hotam Zohid<ref name="Ahmad Muhammad">{{Kitob manbasi|year=2006|author=Ahmad Muhammad|title=Sharq haqni topdi...|others=(Sharq donishmandlari va allomalarining sara hikmatlari)|publisher=„Sharq“ nashriyoti|location=Toshkent|pages=124}}</ref>}} == Y == {{Q|Yaxshi odamning gʻiybatchilari koʻp boʻladi:<br>Jahonda bir qiziq qoida yurar,<br>[[Bol]] tutgan har gulga [[ari]] nish urar...<br>Yana xazinalar boʻlmas ilonsiz,<br>Gullar esa boʻlmas tikonsiz.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=187}}}} == Gʻ == {{Q|Gʻiybat gunohi [[zino]] gunohidan ham ulkan{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Gʻiybatni tashlashim menga dunyo va u yaralganidan toki yoʻq boʻlgunicha uchragan narsalar meniki boʻlishidan yaxshiroqdir|Vahb Makkiy<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Gʻiybat qabih feʼllardan biridir. Gʼiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan zarari dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, xulqi, boyligi haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi<ref name="Ahmad Muhammad" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Xayoliddin al-Hasaniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] quo7qu3g0b60fwoee1ak54qnlc28s6u 0 4575 31431 31343 2026-07-08T11:07:16Z Bekipediya 2189 /* F */ 31431 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Chaqimchilik|wikipedia=Chaqimchilik|wiktionary=chaqimchilik}} '''Chaqimchilik''' – chaqimchiga xos xatti-harakat va [[odat]]lar; gap tashuvchilik. {{ABD}} == F == {{Q|„Falon kishi sening haqingda bunday soʻzladi“, „Falonchi seni yomonladi“, deb [[soʻz]] yuritishga chaqimchilik, deyiladi. Chaqimchilikni [[insof]]li, odamgarchiligi bor kishi qabul qilmaydi. Chaqimchilar har xil boʻlmagʻur [[soʻz]]larni [[adovat]] va [[hasad]]lari tufayli soʻzlaydilar{{sfn|Tursun|2006|p=187}}|[[Nizomiddin ibn Husayn]]}} == I == {{Q|[[Igʻvo]] va chaqimchilik eng yaramas sifat boʻlgani uchun bu yomon sifatni oʻzlariga maslak qilib olgan kishilar xalq nazarida munofiq sanaladi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == Y == {{Q|[[Yolgʻon]] soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], chaqimchilik kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. [[Vafo]]dorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|[[Yolgʻonchilik]], [[ezmalik]], [[takabburlik]], chaqimchilik izzat-obroʻni barbod qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} == Ch == {{Q|Chaqimchi sehrgardan ham yomonroqdir. Chunki chaqimchining bir soatda qiladigan ishini sehrgar bir oyda ham qilolmaydi|Yahyo ibn Aqsam<ref name="Ahmad Muhammad" />}} {{Q|Chaqimchi shunday kishiki, biror yerda eshitgan gapini darhol boshqa odamga borib aytadi, natijada ikki odam orasida fitna tugʻdiradi. Pokdil kishi birovdan eshitgan gapni birovga aytmaydi. Jimlik va sukunat yoʻlini ixtiyor etadi. Agar unga birov gap tashib kelsa, bunday ish qilmaslikka daʼvat etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 11to91mljj54e9t6wwznmj2enfcdi4m 0 4710 31411 20732 2026-07-08T07:28:31Z Bekipediya 2189 31411 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gina|wiktionary=gina}} '''Gina''' — biror kimsaga nisbatan dilda sakdangan xafalik, norozilik; kek. {{ABD}} == D == {{Q|Dunyoda [[hasad]] va ginadan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == Y == {{Q|Yomon kunda gina koʻtariladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=196}}}} == Gʻ == {{Q|[[Gʻam]]gin boʻlmayin desang, ginachi boʻlma!|„[[Maxzan al-ulum]]“ asaridan<ref>{{Kitob manbasi|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|author=Hamidjon Xomidiy|coauthors=Mahmud Hasaniy|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|year=1997-yil|location=Toshkent|pages=251|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}}</ref>}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] b2y9q3y4tq861hi4918wmpwyc95qqln 0 4793 31428 21851 2026-07-08T11:04:55Z Bekipediya 2189 /* E */ 31428 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Gʻazab|wikipedia=Gʻazab|wiktionary=gʻazab|Tasvir=Angry-2766265_960_720.jpg}} '''Gʻazab''' — kuchli darajada achchiqlanish hissi; qahr, jahl. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ahmoqlik|Ahmoq]] gʻazablansa, [[shayton]] unga [[aka]]lik qiladi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=67}}}} {{Q|[[Alloh]]dan qoʻrqqan kimsa jahl qilmaydi va xohlagan har ishini bajaravermaydi. Agar [[oxirat]] boʻlmasa edi, [[dunyo (islom)|dunyoni]] bu tarzda koʻrmas edingiz{{sfn|Tursun|2006|p=81}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} {{Q|[[Aql]]dan barcha ish yaxshi boʻladi,<br />To gʻazab kelmasa aql barqaror.<br />Bu hikmatni oqil yaxshi biladi,<br />Gʻazab kelsa aql boʻladi nochor!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|[[Aql]]dek xazina yoʻq, jahldek faqirlik yoʻq, [[odob]]day meros yoʻq, [[mashvarat]]dek yordamchi yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Aqllilik ikki narsadan iborat: gʻazab kelganda oʻzini bosishdan va birovdan kuchli boʻlganda uni [[Kechirim|kechirishdan]].|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Mashriqzamin hikmat boʻstoni|p=62}}}} {{Q|Azizim, badjahl kishilar bilan doʻst va hamsuhbat boʻlmaginki, ularning ahdi boʻsh va vafo binosi zaif boʻladi. Ular muruvvat yuzini jafo tirnogʻi bilan tirnaydilar, mardonalik chashmasini nomardlik tuprogʻi bilan loyqalaydilar. Ularning nazarida doʻstlikning hurmatiyu, eski ulfatchilikning qadru-qiymati boʻlmaydi.<br />''Bayt:''<br />Xizmat haqin bilmaydigan kimsalarning xizmatin,<br />Qilma aslo koʻrmaysan na hurmatu, na maqtov!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=46}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, gʻazab otini sabot jilovi bilan qaysarlik yoʻlidan qaytar! Har qanday shubha zimistonini aql nuri bilan ravshan et! Shunda sen nadomat va pushaymonlik domiga mubtalo boʻlmaysan!<br />Birov gunoh qilsa, boʻlsang dargʻazab,<br />Jazo bermay turib uyla yaxshilab!<br />Badaxshon laʼlini sindirish oson,<br />Biroq asli kabi boʻlmaydi yamab.<br />Qilinmagan ishni qilsa boʻladi,<br />Qilgach, nadomatdan sud yoʻq, ne ajab!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} {{Q|Azizim, gʻazab shaytoniy olovning shuʼlasidir. U shunday bir daraxtki, mevasi pushaymonlikdan iborat. Shuning uchun tajribali kishilar gʻazab otashini soʻndirishga uringanlar, jahl luqmasini esa ichlariga yutishga harakat qilganlar!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == E == {{Q|Eng kuchli kishi shunday kishiki, gʻazab kelganda uni bosa oladi, oʻz [[nafs]]ini esa toʻgʻri yoʻlga boshlay oladi.<br>'''Sheʼr:'''<br>Kuchligu ham sher yurak odamni sen mard dema,<br>Gʻazab kelsa gʻazabin bosa olgan mard erur!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=207}}.|[[Abulbarakot Qodiriy]]}} == H == {{Q|[[Hasad]] bilan gʻazab ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} == J == {{Q|[[Javob]]ning yumshogʻi gʻazabni soʻndiradi, [[soʻz]]ning qattigʻi odamni oʻldiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}}} == K == {{Q|Kishi uchun eng foydali, dilni yorituvchi narsa [[qanoat]]dir. Eng zararli va nafratli narsa [[hirs]] va gʻazabdir{{sfn|Tursun|2006|p=85}}.|[[Abu Ali ibn Sino]]}} == S == {{Q|Serjahl boshda [[aql]] boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=59}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == U == {{Q|[[Urush]] — botirni, jahl — dononi, [[yoʻqchilik]] — doʻstni sinaydi{{sfn|Tursun|2006|p=165}}.|[[Al-Xoriziy]]}} == Gʻ == {{Q|Gʻazab shunday bir [[olov]]ki, u oʻz sohibini yondiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=208}}}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] gl9ofzxb9p8zf2gzzo8izete3kpicfm 0 4821 31388 21186 2026-07-08T07:14:10Z Bekipediya 2189 /* M */ 31388 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Yolgʻon|wiktionary=yolgʻon|Tasvir=Big lie 2.svg}} '''Yolgʻon''' (yana [[wikt:oʻtruk|oʻtruk]], [[wikt:oʻtirik|oʻtirik]]) — 1) Haqiqatga zid, notoʻgʻri; haqiqatda boʻlmagan; 2) Haqiqiy emas, soxta, yasama; yolgʻondakam; 3) Haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan, notoʻgʻri gap, narsa; uydirma. {{ABD}} == A == {{Q|Aqllilikning alomati yolgʻon gapirmaslikdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=61}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == G == {{Q|Gunoh eldan yashirmoq, jim oʻtirmoq,<br/>Vale undan yomon yolgʻon gapirmoq{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Farididdin Jurjoniy]]}} == H == {{Q|Har kimki [[soʻz]]i yolgʻon,<br />Yolgʻoni zohir boʻlgach, uyolgʻon{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Alisher Navoiy]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni [[boʻhton]], yolgʻon, [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Muvozanat toʻrt joydadir: [[iymon]] va [[kufr]] oʻrtasida, [[toʻgʻrisoʻzlik]] va yolgʻon oʻrtasida, [[tavhid]] va [[shirk]] oʻrtasida, [[ixlos]] va [[riyo]] oʻrtasida{{sfn|Tursun|2006|p=56}}.|[[Xoris Muhosibiy]]}} == N == {{Q|Naqd yolgʻon nasiya [[osh]]dan yaxshi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}}} == Q == {{Q|Qachonki savdogar kiyimning yaxshi tarafini koʻrsatib, yomon joyini yashirib sotsa, oʻsha — yolgʻonchidir. Shuningdek, molini qorongʻu joyda koʻrsatsa, shu kabi maxsining eng yaxshi poyini koʻrsatib sotsa, u — [[firibgar]]dir{{sfn|Tursun|2006|p=122}}.|[[Abu Homid Gʻazzoliy]]}} == Y == {{Q|Yolgʻon beviqor qilur odamni,<br />Yolgʻon sharmisor qilur odamni{{sfn|Tursun|2006|p=147}}.|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Yolgʻon kishining [[obroʻ]]sini toʻkadi, [[hazil]]-[[mazax]] ham kishini shunga oʻxshash beizzat qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Yusuf Xos Hojib]]}} {{Q|Yolgʻonligi avvaldan maʼlum gapni [[haqiqat]] deyishdan ham ortiq [[hayo]]sizlik yoʻq{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Qobus]]}} {{Q|Yolgʻon soʻzlash, [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] kishining [[obroʻ]]sini yoʻqotadi. [[Vafo]]dorlik, [[sabr]] qilishlik, shoshma-shosharlikdan parhez qilish va tavozeʼ obroʻsini koʻtaradi{{sfn|Tursun|2006|p=124}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|Yolgʻonchi boʻlib yashagandan, umr surmagan yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=212}}.|[[Qoʻrqut ota kitobi]]dan}} {{Q|Yolgʻonchi kishining oʻlikdan farqi yoʻq. Chunki tirik kishining [[fazilat]]i uning [[nutq]]idadir. Tirik kishi yolgʻon soʻzlayvergani uchun, uning soʻzlariga hech kim quloq solmay qoʻygach, uning endi oʻlikdan farqi yoʻq{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonchilarning koʻpchiligi [[qissa]] aytadiganlar va koʻp [[savol]] soʻraydiganlardir{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Ahmad ibn Hanbal]]}} {{Q|Yolgʻonchilik barcha [[gunoh]]larning boshidir. Yolgʻonchi oʻz [[orzu]]siga yetishish uchun yolgʻondan iborat soʻzlarni toʻqiydi, uni rost deb isbotlash uchun [[qasam]]lar ichadi. Qasam bilan yolgʻonni yopmoqchi boʻladi. Biror kishi uning yolgʻonchiligini oshkor qilsa uni oʻziga dushman hisoblaydi. Natijada ikki orada [[adovat]] va jang sodir boʻladi. Bu jang esa koʻp kishilarga zarar keltiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=192}}.|[[Qayum Nosiriy]]|„Favoqih al-julaso“ asaridan}} {{Q|Yolgʻonchining doʻsti ham yolgʻonchi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonchining qasami bor (haqiqiy) [[ilm]]ining soxtaligini oshiradi{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Yolgʻon [[vaʼda]] berish bekorga [[dushman]] orttirishdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonchilik, [[ezmalik]], [[takabburlik]], [[chaqimchilik]] izzat-obroʻni barbod qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=156}}.|[[Junayd Bagʻdodiy]]}} {{Q|Yolgʻonchining doʻsti boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=213}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Yolgʻonlar asosida qurilgan mamlakatda haqiqat kasallik sifatida baholanadi<ref name=":0">{{Veb manbasi|url=https://jadid.uz/janni-rodaridan-iqtiboslar/|title=Janni Rodaridan iqtiboslar|author=Oqil Abdubarnoyev|date=23.10.2024|publisher=Jadid.uz|accessdate=09.02.2025}}</ref>.|[[Janni Rodari]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] goo6rcgmnrdmsqvhon0kcv3ui6l8s87 0 4905 31425 20144 2026-07-08T11:03:13Z Bekipediya 2189 /* K */ 31425 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Til|Tasvir=Tepantitla_mural,_Ballplayer_A_(Daquella_manera).jpg|wikipedia=Til|wiktionary=til}} '''Til''' deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. Til asosan muloqot vositasi hisoblanadi. Turli xil tillarni [[tilshunoslik]] fani oʻrganadi. {{ABD}} == A == {{Q|Agar pinhon xazina — [[aql]],<br />Uning kaliti ogʻizdagi til{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} {{Q|Agar tilingning ortiqcha soʻzlashiga ega boʻla olmasang, unda tizgining jilovini [[shayton]]ga topshirgan boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} {{Q|Alloh taolo bandasiga toza yurak va rostgoʻy tildan uluroq bir narsa ehson etmagandir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Abul Hasan Haraqoniy]]}} {{Q|[[Aql]]ini ishlatgan odam aqllidir. Boshqalarning ham aqlini ishlatgan odam undan-da aqlliroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=67}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == B == {{Q|Bandaning vujudida pokiza tutilishi lozim boʻlgan eng muhim aʼzo tildir{{sfn|Tursun|2006|p=47}}{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Abdulloh ibn Umar]]}} {{Q|Banda tilini asramasa, [[taqvodor]] boʻlolmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=48}}{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Biror yerga borganda ezmalanib uzoq oʻtirmaslik va oʻtirishda esa faqat kerakli soʻzlarni gapirish odamning [[qadr|qadr-u]] qimmatini oshiradi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=118}}}} == D == {{Q|[[Dono]] kishining tili uni baxtsizlikdan asraydi. Yaramas kishining tili esa uning boshiga kulfat keltiradi{{sfn|Tursun|2006|p=61}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} {{Q|Dunyoda tilni saqlashlik oxiratdagi pushaymonlikdan yengilroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Abu Lays Samarqandiy]]}} {{Q|[[Islomda dunyo|Dunyoga]] [[ochkoʻzlik]] bilan qarama, [[gʻam]]siz boʻlasan, tilingni tiysang, [[kechirim]] soʻrashdan forigʻ boʻlasan{{sfn|Tursun|2006|p=83}}.|[[Mansur bin Ammor]]}} == E == {{Q|Ey tilim, jim yotgin, [[dil]]im tigʻlama,<br>Meni oʻtga yoqib, oʻzing yigʻlama!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}|[[Otalar soʻzi]]}} == G == {{Q|[[Goʻsht]]ni kesar tigʻ koʻp olamda, bilgʻil,<br />Lek goʻshtdan boʻlgan tigʻ — bir zahri qotil{{sfn|Tursun|2006|p=146}}.|[[Xusrav Dehlaviy]]}} == H == {{Q|Har kim oʻz ogʻzining qorovuli boʻlsa, nafasi hech qachon boʻgʻilmaydi. |[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}}} == I == {{Q|[[Ibodat]]ning asosi uch ustunga ega: [[koʻz]], [[qalb]], til. Koʻz — borlikdan [[ibrat]] olish uchun, qalb — [[tafakkur]] uchun, til — toʻgʻri [[soʻz]]ni aytish va Allohni [[zikr]] etish uchundir{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|Abulhasan Zanjoniy}} {{Q|[[Inson]]ning qoʻli qisqa boʻlsa, tili uzun boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=186}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Insonni, uning lisoni, yaʼni tilidan; sinamoq kerakki, hikmatlarda: „Odamning kimligini libosi va sallasidan emas, tilidan biling!“ – deyiladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=79}}.|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == K == {{Q|Kishining [[fazilat]]i tilidan bilinadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=116}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Kishining toyishi oyogʻini qonatadi, tilning toyishi barcha neʼmatdan mahrum etadi<ref name=":0" />{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Muhammad Zehniy]]}} {{Q|Kishi tilini tiymagunicha [[Alloh]]ga haqiqiy [[taqvo]] qila olmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=47}}.|[[Anas ibn Molik]]}} {{Q|Koʻpincha til bilan yetkazilgan jarohat qilich bilan yetkazilgan jarohatdan ogʻirroqdir{{sfn|Tursun|2006|p=141}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == M == {{Q|Menga kamonning oʻqini otgani tili bilan otgandan yaxshiroqdir. Chunki tilining otgani xato qilmaydi, oʻqni otsa, gohida xato ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Sufyon Savriy]]}} {{Q|Ming ogʻiz behuda soʻzdan bir luqma naqd [[taom]] yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=118}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Moʻminning tanasida tilchalik [[Alloh]] sevgan parcha et yoʻqdir. Alloh moʻminni tili tufayli [[jannat]]ga kiritadi. [[Kofir]]ning vujudida tilchalik Allohga yoqimsiz parcha et yoʻqdir. Alloh taolo kofirni tili tufayli [[doʻzax]]ga tashlaydi{{sfn|Tursun|2006|p=48}}.|[[Abu ad-Dardo]]}} == N == {{Q|Nobud boʻlmasin deb tilidan [[inson]],<br>Ogʻiz boʻldi inson tiliga zindon{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == O == {{Q|Odam tili bilan [[hayvon]]dan ustun. Ammo tildan nojoiz foydalansa, hayvondan battar!{{sfn|Tursun|2006|p=143}}|[[Saʼdiy Sheroziy]]}} {{Q|Odam tilidadir baloning bari,<br />Tilda har kimsaning foyda-zarari{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Nosir Xisrav]]}} {{Q|[[Odob]]ning boshi — til{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} == Q == {{Q|[[Qalb]]lar ham qozon kabi ichidagi bor narsasi bilan qaynab turadi. Tillar esa uning choʻmichidir. Kishi gapirayotganida tili qalbidagi narsani olib chiqadi, yaʼni dilning taʼmini bayon qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Yahyo ibn Maoz]]}} {{Q|[[Qalb]] sirlarning idishidir, [[lab]]lar uning qulfi, til esa kalitidir. Bas, har bir kishi sirining kalitini saqlasin{{sfn|Tursun|2006|p=59}}.|[[Umar ibn Abdulaziz]]}} {{Q|Qoʻlingdan kelmagan narsani tilingga keltirma.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}}} == T == {{Q|Til bilan qadalgan narsa tish bilan yechilmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Mahmud Qoshgʻariy]]}} {{Q|Til borki, bol keltiradi, til borki, balo keltiradi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tildan koʻra boshqa biron narsa tutqunlikda ushlab turishga haqli emas. Uning misoli yirtqich hayvonga oʻxshaydi, mahkam tutmasang, oʻzingga dushmanlik qiladi{{sfn|Tursun|2006|p=149}}.|[[Abdulloh ibn Masʼud]]}} {{Q|Til keskir qilich, [[soʻz]] esa qaytarib boʻlmas oʻqdir{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=122}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tilim tinch boʻlsa, [[dil]]imda oʻkinch boʻlmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=119}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Tiling birla koʻnglingni bir tut{{sfn|Tursun|2006|p=144}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Til misoli tishlaydigan hayvondir. Agar qoʻyib bersang, gʻajib tashlaydi. Shunisi borki, faqat uni tishlashdan xoli qilish kerak{{sfn|Tursun|2006|p=145}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} {{Q|Til — qalbning oynasi, [[qalb]] — ruhning oynasi{{sfn|Tursun|2006|p=150}}.|[[Husayn ibn Ali]]}} {{Q|Til tigʻi bilan gunohsiz kishiga [[ozor]] berish — sogʻ qon tomirga nishtar urib nobud qilishdir{{sfn|Tursun|2006|p=142}}.|[[Alisher Navoiy]]}} {{Q|Til tezligidan qadam tezligi yaxshi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=111}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Til tinch boʻlsa, bosh salomat boʻladi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=113}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻz tilini idora qilolmagan odamda [[haqiqat]] boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=148}}.|[[Maxatma Gandi]]}} {{Q|Oʻz tili tagida faxriydir odam{{sfn|Tursun|2006|p=143}}.|[[Farididdin Attor]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] oj9ur6g5vop447q3d2brnd5dg4qntkq 0 4977 31410 21172 2026-07-08T07:27:41Z Bekipediya 2189 /* B */ 31410 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hasad|Tasvir=005.Cain_Slays_Abel.jpg|wikipedia=Hasad|wiktionary=hasad}} '''Hasad''' ({{lang-ar|حَسَد}} — rashk; koʻrolmaslik, qizgʻanish) — kimsaga xos, unga tegishli narsa, fazilat va shu kabilarni koʻrolmaslik, xush koʻrmaslik his-tuygʻusi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayb]]siz odamni koʻrgan hasadchini [[jahl]]i chiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == B == {{Q|Badanning sozligi hasadning ozligidan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == D == {{Q|Dunyoda hasad va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Hasadchining moli oʻziga nasib etmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Husni [[xulq]]dan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, hasaddan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == K == {{Q|[[Kibr|Kibr-u]] hasad bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] p70i2fqp0nnick5yq3khlo4myeoqage 31416 31410 2026-07-08T10:54:10Z Bekipediya 2189 /* H */ 31416 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hasad|Tasvir=005.Cain_Slays_Abel.jpg|wikipedia=Hasad|wiktionary=hasad}} '''Hasad''' ({{lang-ar|حَسَد}} — rashk; koʻrolmaslik, qizgʻanish) — kimsaga xos, unga tegishli narsa, fazilat va shu kabilarni koʻrolmaslik, xush koʻrmaslik his-tuygʻusi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayb]]siz odamni koʻrgan hasadchini [[jahl]]i chiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == B == {{Q|Badanning sozligi hasadning ozligidan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == D == {{Q|Dunyoda hasad va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Hasad balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki hasad bagʻoyat jirkanch xislatdir{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Hasadchining moli oʻziga nasib etmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Husni [[xulq]]dan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, hasaddan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == K == {{Q|[[Kibr|Kibr-u]] hasad bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] tt7rfjbq4ekcsty1ddrangdimw1og4i 31418 31416 2026-07-08T10:55:21Z Bekipediya 2189 /* K */ 31418 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hasad|Tasvir=005.Cain_Slays_Abel.jpg|wikipedia=Hasad|wiktionary=hasad}} '''Hasad''' ({{lang-ar|حَسَد}} — rashk; koʻrolmaslik, qizgʻanish) — kimsaga xos, unga tegishli narsa, fazilat va shu kabilarni koʻrolmaslik, xush koʻrmaslik his-tuygʻusi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayb]]siz odamni koʻrgan hasadchini [[jahl]]i chiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == B == {{Q|Badanning sozligi hasadning ozligidan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == D == {{Q|Dunyoda hasad va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Hasad balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki hasad bagʻoyat jirkanch xislatdir{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Hasadchining moli oʻziga nasib etmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Husni [[xulq]]dan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, hasaddan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == K == {{Q|[[Kibr|Kibr-u]] hasad bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingda hasad hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] cqef8op5z4d638tkfpfmxxbzmokal5j 31427 31418 2026-07-08T11:04:33Z Bekipediya 2189 /* H */ 31427 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Hasad|Tasvir=005.Cain_Slays_Abel.jpg|wikipedia=Hasad|wiktionary=hasad}} '''Hasad''' ({{lang-ar|حَسَد}} — rashk; koʻrolmaslik, qizgʻanish) — kimsaga xos, unga tegishli narsa, fazilat va shu kabilarni koʻrolmaslik, xush koʻrmaslik his-tuygʻusi. {{ABD}} == A == {{Q|[[Ayb]]siz odamni koʻrgan hasadchini [[jahl]]i chiqadi.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == B == {{Q|Badanning sozligi hasadning ozligidan.|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}}} == D == {{Q|Dunyoda hasad va [[gina]]dan ogʻirroq ranj yoʻq. Chunki hasadchi kimsa odamlarning shodligidan payvasta gʻam ostida yuradi. Oʻzgalar rohatidan doimo zahmat tortadi{{sfn|Tursun|2006|pp=184-185}}.|[[Muhammad Husayn]]}} == E == {{Q|Ey aziz farzand! Baxillik va hasad illatiga dilingda aslo joy bermaganki, hasad davlating uyini vayron qilsa, baxillik izzat chamanini payhon qiladi:<br />Kimki hasad oʻtin yoqsa jahonda,<br />Bu oʻt uning oʻzin quymas omonda!{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=163}}|[[Xoja Samandar Termiziy]]}} == H == {{Q|Hasad balosi ulkan fasodlar paydo qilur. Chunki hasad bagʻoyat jirkanch xislatdir{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Husayn Voiz Koshifiy]]}} {{Q|Hasad bilan [[gʻazab]] ikki qanot boʻlib harakatga kelsa, toza va chiroyli hayotlarni xira va kuduratli qilib yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abu Rayhon Beruniy]]}} {{Q|Hasadchining moli oʻziga nasib etmaydi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=164}}.|[[Otalar soʻzi]]}} {{Q|Husni [[xulq]]dan yaxshilik ustiga yaxshilik qoʻshadigan, hasaddan koʻra yomonlik ustiga yomonlik qoʻshdigan narsa koʻrmadim{{sfn|Tursun|2006|p=131}}.|[[Najmiddin Kubro]]}} == K == {{Q|[[Kibr|Kibr-u]] hasad bermas kishiga orom,<br />[[Odam ato|Odam]]ni mensimay quvildi [[shayton]]{{sfn|Tursun|2006|p=155}}.|[[Mirzo Bedil]]}} == Oʻ == {{Q|Oʻzingda hasad hissini qoʻzgʻatmagil. Zero, keyin undan xalos boʻlishing amri maholdir. Uni davolab boʻlmaydi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} == Havolalar == {{Xislatlar}} {{Emotsiyalar}} [[Turkum:Mavzular]] 2rskjg7lftcpqgaeegat803712bd35t 0 5003 31386 20735 2026-07-08T07:13:22Z Bekipediya 2189 31386 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tuhmat|wikipedia=Tuhmat|wiktionary=tuhmat}} '''Tuhmat''' ({{lang-ar|}} — ayblash, ayblov), '''boʻhton''' — birovni ayblash yoki qoralash maqsadida oʻylab chiqarilgan asossiz daʼvo. {{ABD}} == E == {{Q|Eng zoʻr tuhmatga loyiq odam shunday odamki, u oʻzining taniydigan odamlar orasida oʻzini taʼrif etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == K == {{Q|Kim oʻzini tuhmat qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] cl778un9d1hb7u3atgvaz8ss7fjm9nz 31390 31386 2026-07-08T07:15:07Z Bekipediya 2189 /* K */ 31390 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tuhmat|wikipedia=Tuhmat|wiktionary=tuhmat}} '''Tuhmat''' ({{lang-ar|}} — ayblash, ayblov), '''boʻhton''' — birovni ayblash yoki qoralash maqsadida oʻylab chiqarilgan asossiz daʼvo. {{ABD}} == E == {{Q|Eng zoʻr tuhmatga loyiq odam shunday odamki, u oʻzining taniydigan odamlar orasida oʻzini taʼrif etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == K == {{Q|Kim oʻzini tuhmat qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni boʻhton, [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 6tssfqmvxkjs9qt88qihxpp1f41035a 31402 31390 2026-07-08T07:22:41Z Bekipediya 2189 /* M */ 31402 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tuhmat|wikipedia=Tuhmat|wiktionary=tuhmat}} '''Tuhmat''' ({{lang-ar|}} — ayblash, ayblov), '''boʻhton''' — birovni ayblash yoki qoralash maqsadida oʻylab chiqarilgan asossiz daʼvo. {{ABD}} == E == {{Q|Eng zoʻr tuhmatga loyiq odam shunday odamki, u oʻzining taniydigan odamlar orasida oʻzini taʼrif etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == K == {{Q|Kim oʻzini tuhmat qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni boʻhton, [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Podshohga yaqin kishilar tuhmatchi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] llx9815ts4zs3rxe4kvgavg72bdsx3k 31406 31402 2026-07-08T07:25:09Z Bekipediya 2189 31406 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tuhmat|wikipedia=Tuhmat|wiktionary=tuhmat}} '''Tuhmat''' ({{lang-ar|}} — ayblash, ayblov), '''boʻhton''', '''fisq-fasod''' — birovni ayblash yoki qoralash maqsadida oʻylab chiqarilgan asossiz daʼvo. {{ABD}} == E == {{Q|Eng zoʻr tuhmatga loyiq odam shunday odamki, u oʻzining taniydigan odamlar orasida oʻzini taʼrif etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == K == {{Q|Kim oʻzini tuhmat qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni boʻhton, [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Podshohga yaqin kishilar tuhmatchi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] o1yc9r2121368gav06osp6la377fift 31408 31406 2026-07-08T07:25:56Z Bekipediya 2189 /* E */ 31408 wikitext text/x-wiki {{Qartacha|Sarlavha=Tuhmat|wikipedia=Tuhmat|wiktionary=tuhmat}} '''Tuhmat''' ({{lang-ar|}} — ayblash, ayblov), '''boʻhton''', '''fisq-fasod''' — birovni ayblash yoki qoralash maqsadida oʻylab chiqarilgan asossiz daʼvo. {{ABD}} == E == {{Q|Eng zoʻr tuhmatga loyiq odam shunday odamki, u oʻzining taniydigan odamlar orasida oʻzini taʼrif etadi{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=188}}.|[[Otalar soʻzi]]}} == F == {{Q|Fisq-u fasod qiluvchilar va fojirlar koʻpaysa, Alloh taolo [[vabo]] yuboradi{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == K == {{Q|Kim oʻzini tuhmat qilinadigan oʻrinda koʻrsatsa, unga nisbatan yomon [[gumon]] qiladiganlarni [[malomat]] etmasin{{sfn|Tursun|2006|p=135}}.|[[Umar ibn Xattob]]}} == M == {{Q|Misvoklar bilan ogʻzingni tozalading, koshki edi bundan keyin sen ogʻzingni boʻhton, [[yolgʻon]], [[gʻiybat]] soʻzlarni aytish bilan bulgʻamasang!{{sfn|Tursun|2006|p=184}}|[[Abulqosim az-Zamaxshariy]]}} == P == {{Q|Podshohga yaqin kishilar tuhmatchi va [[gʻiybat]]chi boʻlsalar, davlat inqirozga yuz tutib, podshoh almashgusidir{{sfn|Tursun|2006|p=184}}.|[[Majididdin Xavofiy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] f5jd6rbd6k8eam0bq8j0csv4o2tbpln 0 5006 31430 20537 2026-07-08T11:06:54Z Bekipediya 2189 31430 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Igʻvo | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Igʻvo | Vikilugʻat = Igʻvo | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Igʻvo''' ({{lang-ar|}} — yoʻldan urish, ozdirish; aldash, adashtirish) — nizo, nifoq solishga, ittifoqni buzishga, buzgʻunchilikka qaratilgan xatti-harakat, yolgʻon-yashiq, uydirma, boʻhton va shu kabilar. {{ABD}} == I == {{Q|Igʻvogarga yaqin yurma, uning taʼsiriga tushib qolganligingni oʻzing ham bilmay qolasan!|[[Otalar soʻzi]]{{sfn|Xomidiy|Hasaniy|1997|p=191}}}} {{Q|Igʻvo va [[chaqimchilik]] eng yaramas sifat boʻlgani uchun bu yomon sifatni oʻzlariga maslak qilib olgan kishilar xalq nazarida munofiq sanaladi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Abdulla Avloniy]]}} == Manbalar == {{manbalar|2}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{kitob manbasi|last1=Xomidiy|first1=Hamidjon|last2=Hasaniy|first2=Mahmud|title=Mashriqzamin hikmat boʻstoni|publisher=„Sharq“ nashriyotmatbaa konserni|location=Toshkent|year=1997|pages=251|isbn=978-9943-00-130-5|url=https://n.ziyouz.com/books/hikmatlar/Hamidjon%20Xomidiy,%20Mahmud%20Hasaniy.%20Mashriqzamin%20hikmat%20bo'stoni.pdf}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} {{Xislatlar}} [[Turkum:Mavzular]] qxrnxb8sg6grtt0a3x3ajvhaywak3su 0 11678 31385 2026-07-08T07:12:58Z Bekipediya 2189 [[Tuhmat]]ga yoʻnaltirildi 31385 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Tuhmat]] lgeqyx291jg5rkznpzope53mlon8t10 0 11679 31404 2026-07-08T07:24:36Z Bekipediya 2189 [[Tuhmat]]ga yoʻnaltirildi 31404 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Tuhmat]] lgeqyx291jg5rkznpzope53mlon8t10 0 11680 31405 2026-07-08T07:24:45Z Bekipediya 2189 [[Tuhmat]]ga yoʻnaltirildi 31405 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Tuhmat]] lgeqyx291jg5rkznpzope53mlon8t10 0 11681 31412 2026-07-08T10:51:07Z Bekipediya 2189 Yangi 31412 wikitext text/x-wiki {{Shaxsiyat bilgiqutisi | Ism = Xayoliddin Hasaniy | Tasvir = | Izoh = | Tavallud sanasi = | Tavallud joyi = | Vafot sanasi = | Vafot joyi = | Vikipediya = Xayoliddin Hasaniy | Vikiombor = }} Xayoliddin Hasaniy == Iqtiboslar == * [[Gʻiybat]] qabih feʼllardan biridir. Gʻiybat oz boʻlsa-da, keltiradigan zarari dengiz kabi bepoyon. Biror kishining orqasidan gapirish, aybini topish, yomonlash, bola-chaqasi, xotini, xulqi, boyligi haqida bemaza gaplarni gapirishning barchasi gʻiybat hisoblanadi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}. == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} 66rwzkb24c2gwfsiposfbto73ttgomd 0 11682 31414 2026-07-08T10:52:09Z Bekipediya 2189 [[Xayoliddin Hasaniy]]ga yoʻnaltirildi 31414 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Xayoliddin Hasaniy]] ts6hj8eclahodljoic4cx6ser180fdq 0 11683 31421 2026-07-08T11:00:39Z Bekipediya 2189 Yangi 31421 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻaraz | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻaraz | Vikilugʻat = Gʻaraz | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻaraz''' ({{Lang-ar|غَرَض}} – maqsad, niyat; manfaat; yashirin yomon niyat; zarur narsa) – 1) Shaxsiy manfaat; maqsad, niyat; 2) Yomonlik koʻzda tutilgan maqsad, koʻrolmaslik munosabati. == Iqtiboslar == <!-- K --> {{Q|Kimda-kim gʻarazgoʻylik jilovi bilan bir narsaga erishishga harakat qilar ekan, u shu istagiga erisholmaydi, hatto ajali ham yetmay oʻlib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} jry5q7hno3p7ygy2qes2amytw5eirfv 31423 31421 2026-07-08T11:01:45Z Bekipediya 2189 added [[Category:Mavzular]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 31423 wikitext text/x-wiki {{Qartacha | Sarlavha = Gʻaraz | Tasvir = | Izoh = | Vikipediya = Gʻaraz | Vikilugʻat = Gʻaraz | Vikimanba = | Vikiombor = | Vikiyangiliklar = }} '''Gʻaraz''' ({{Lang-ar|غَرَض}} – maqsad, niyat; manfaat; yashirin yomon niyat; zarur narsa) – 1) Shaxsiy manfaat; maqsad, niyat; 2) Yomonlik koʻzda tutilgan maqsad, koʻrolmaslik munosabati. == Iqtiboslar == <!-- K --> {{Q|Kimda-kim gʻarazgoʻylik jilovi bilan bir narsaga erishishga harakat qilar ekan, u shu istagiga erisholmaydi, hatto ajali ham yetmay oʻlib ketadi{{sfn|Tursun|2006|p=185}}.|[[Ali ibn Abu Tolib]]}} == Manbalar == {{manbalar}} == Adabiyotlar == {{refbegin}} * {{Kitob manbasi |title=Sharq donishmandlari hikmatlari |last=Tursun |first=Ahmad |year=2006|publisher=„Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi |location=Toshkent |page=208}} {{refend}} [[Turkum:Mavzular]] 58rzfc6naj6t7b191y9lrmykkkh22l4 0 11684 31422 2026-07-08T11:00:47Z Bekipediya 2189 [[Gʻaraz]]ga yoʻnaltirildi 31422 wikitext text/x-wiki #YOʻNALTIRISH [[Gʻaraz]] rxg8bodmj1odacebgdetcxjlzdj8iuk