Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.24 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 5123 638102 618062 2026-04-27T10:45:35Z Yokubjon Juraev 8265 638102 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''es-ki''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|ESKI ’ishlatish oqibatida oʻz sifatini yoʻqot-gan’. Ustida uvadasi chihhan e s k i toʻn. Bu sifat qadimgi turkiy tilda eski- feʼlidan maʼno taraqqiyoti asosida oʻsib chiqqan: ’eski boʻl-’ -ch ’eski’. &nbsp;&nbsp;&nbsp;^ ^ &nbsp;&nbsp;&nbsp;^}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yangilik sifati ketgan, yaroq-lilik darajasini maʼlum darajada yoʻqot-gan. {{misol|{{ajrat|Eski}} chopon. {{ajrat|Eski}} etik. {{ajrat|Eski}} koʻrpa. Zeki kiyimning issigʻi yoʻq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Oltin, kumushning {{ajrat|eski}}si boʻlmas.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Yangini {{ajrat|eski}} saqlar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Qoziqqa osilgan, chang bosgan {{ajrat|eski}} doʻppidan boshqa hech nima yoʻq. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Sidiqjon qay-tib kelganida.. tok ostidagi {{ajrat|eski}} soʻrida sochilib yotgan behilarga koʻzi tushdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 2 Koʻhna, koʻp vaqtlardan beri maʼlum boʻlgan, koʻp vaqtdan beri turgan (yangisiga nisbatan). {{misol|Toshkentning {{ajrat|eski}} va yangi sha-harlarida toʻplab [toʻpi bilan] sotuvchi ik-ki gazlama doʻkoni.. unga qaraydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Dovon oshmaymiz. Aylan-ma yoʻl bilan olib kelib, {{ajrat|eski}} iziga solamiz. |[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. 3 Oʻtgan vaqtga oid, avvaldan maʼlum; oʻtgan. {{misol|Eski yil. yash Hozir {{ajrat|eski}} zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq. |[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|[Abdi-shukur] Eng soʻnggi xabarlar bilan {{ajrat|eski}} xa-barlarni aralashtirib, birmuncha maiumot berdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 4 Avval ham boʻlgan, eskidan maʼlum. {{misol|Avazning {{ajrat|eski}} qadrdoni.. Hasan qaygʻichi xon amaldorlari haqida ichaguzdi hangomalar aytardi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Nima boʻlardi, domlamiz Latif Boqizodaning {{ajrat|eski}} dardi qoʻzgʻadi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Lato-fatxon.. {{ajrat|eski}} tanishday, Saodatxonni gapga sola boshladi. S.|[[w:Zunnunova|Zunnunova]]|Yangi direktor}}. 5 Eski usuldagi; eskicha. {{misol|Toʻyning taʼ-rifini eshitdim. {{ajrat|Eski}} toʻyga borgani nomus qilaman. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}}. {{misol|Bu ma-hallaning shumtaka erkak bolalari "kelin chimchilash" degan {{ajrat|eski}} odatga juda rioya qilishar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asralar}}. 6 Bundan (hozirgidan) oldingi; avvalgi, sobiq. {{misol|{{ajrat|Eski}} direktor.}} 7 Isteʼmoldan chiqqan, eskirgan yoki bekor qilingan. {{misol|Eski alifbo. Eski pul. sht Ziyodaxon baʼzan {{ajrat|eski}} soʻzlarga tili kelish-may va baʼzi jumlalarni maʼnosiga mos kelmaydigan ohangda oʻqib, tinglovchilarga uqtira olmagani uchun, hikoyaning davomini Ibrohimovning oʻzi oʻqidi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 8 Koʻpni koʻrgan, hayot tajribalariga ega boʻlgan, koʻpdan maʼlum. {{misol|Suvmutaxassisi, juda {{ajrat|eski}} miroblardan, irrigatsiyaning piri. |[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. {{misol|Yurgan joyi necha togʻu dasht ekan, {{ajrat|Eski}} kishi koʻp odamga bosh ekan.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. :Eski ran 1) maʼlum ran, hammaga maʼlum narsa, voqea. {{misol|{{ajrat|Eski}} gapni qoʻy.. Xohlaydi, xohlamay qayoqqa borardi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Saylan-ma; 2) hadeb takrorlanadigan ish}}. {{misol|Hali ham {{ajrat|eski}} gapmi? Hey, menga qara, bola! Nega ura-san Qoʻziboyni?|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoq-lar}}. Eski tos, eski hammom Ilgari qanday boʻlsa, hozir \am shunday, hech qanday oʻz-garish yoʻq. === Sinonimlari === [[nimdosh]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭСКИ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''eski'''<br /> '''1 '''[[старый]], [[изношенный]]; {{tarjmisoli|~ toʻn }} старый, изношенный халат; {{tarjmisoli|yangini ~ asraydi }} {{izoh|погов}}. новую ({{izoh|одежду}}) бережёт старая;<br /> '''2 '''[[старый]], [[обветшалый]], [[ветхий]]; {{tarjmisoli|~ uy }} старый, ветхий дом;<br /> '''3 '''[[старый]], [[недействительный]]; [[устаревший]]; {{tarjmisoli|~ alifbe }} старый алфавит; {{tarjmisoli|~ pul }} старые ({{izoh|вышедшие из обращения}}) деньги;<br /> '''4 '''[[старый]]; [[старинный]]; {{tarjmisoli|~ kitoblar }} старинные книги; {{tarjmisoli|~ doʻstlar }} старые друзья; {{tarjmisoli|~dan }} издавна, с давних пор; давно; {{tarjmisoli|biz ~dan tanishmiz }} мы с давних пор знакомы;<br /> '''5 '''[[старый]], [[давно]] [[существующий]], [[давно]] [[известный]]; {{tarjmisoli|~ shahar }} старый город; {{tarjmisoli|~ gap }} известный разговор; старая песня; {{tarjmisoli|~ hammom, ~ tos }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. старая баня, старый таз) всё по-старому, ничего не изменилось, а воз и ныне там; {{tarjmisoli|~ urf-odatlar }} старые обычаи;<br /> '''6 '''[[старый]], [[застарелый]]; {{tarjmisoli|~ dard }} застарелый недуг;<br /> '''7 '''[[старый]], [[придерживающийся]] [[старых]] [[взглядов]], [[обычаев]]; {{tarjmisoli|Biz ~ odammiz }} (А. Ќаћћор, «Сароб») Мы старые люди; {{tarjmisoli|"qari bilganni pari bilmas" deyishadi ~lar }} старые люди говорят «что знает старик, не знает и пери»;<br /> '''8 '''[[старый]], [[давно]] [[минувший]]; {{tarjmisoli|~ vaqtlarda }} встарые времена;<br /> '''9 '''[[старый]], [[прежний]]; {{tarjmisoli|~ direktor }} старый директор;<br /> '''10 '''[[старый]] ({{izoh|не свежий}}); {{tarjmisoli|~ gazeta }} старая газета; {{tarjmisoli|~ yongʻoq }} старые орехи ({{izoh|т. е. орехи урожая прошлого года}});<br /> '''11''' [[старый]]; [[опытный]]; [[видавший]] [[виды]]; [[бывалый]]; // [[ветеран]]; {{tarjmisoli|~ soldatlar }} старые солдаты, опытные солдаты, ветераны.<br /> }} {{-tr-}} {{tr-adj}} :[[burungi]], [[eskilik]], [[koʻhna]], [[qadim]], [[qadimgi]] rs13y3hbhoxd387rg66wi4htjlmv0q0 0 12559 638088 630485 2026-04-27T08:09:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638088 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''nuq-son''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == [[w:Arab tili|a.]] tjl .^U, - kamayish, ozayish; kamchilik, nuqs == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Kishi nomiga nomunosib, uni salbiy jihatdan koʻrsatadigan belgi; kamchilik, illat, qusur, ayb. {{misol|Uning bir {{ajrat|nuqson}}i — yolgʻonchiligi.}} m {{misol|Qizini yer-koʻkka ishonmagan, uning butun {{ajrat|nuqson}}larini bir fazilat deb bilgan onasi.. bu qizni katta shavkat va dabdaba bilan uzatishni orzu qilar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Jismoniy yoki ruhiy kamchilik, illat. {{misol|Uning bir {{ajrat|nuqson}}i bor: sal oqsab yuradi.}} 3 Sifat jihatidan yetishmovchilik, kamchilik, kam-koʻst. {{misol|Yotchning {{ajrat|nuqson}}lari. Ish-dagi {{ajrat|nuqson}}lar.}} === Sinonimlari === [[min]], [[bag‘iz]], [[nuqs]], [[ayb]], [[kamchilik]]. === Antonimlari === [[fazilat]], [[erdam]]. {{OʻTIL|НУҚСОН}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Talaffuz=== * {{chiziqcha|nuq|son|lang=uz}} ===Tillar=== *{{en}}: [[defect]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''nuqson'''<br /> '''1 '''[[недостаток]], [[дефект]], [[изъян]]; {{tarjmisoli|jismoniy nuqson }} физический недостаток; {{tarjmisoli|ishdagi nuqsonlar }} недостатки в работе;<br /> '''2 '''[[порок]]; {{tarjmisoli|yolgʻonchilik - katta nuqson}} лживость - большой порок.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] tw37won7qunurbfflyu4yuwul63gc0m 638089 638088 2026-04-27T08:09:48Z Yokubjon Juraev 8265 638089 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''nuq-son''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == [[w:Arab tili|a.]] tjl .^U, - kamayish, ozayish; kamchilik, nuqs == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Kishi nomiga nomunosib, uni salbiy jihatdan koʻrsatadigan belgi; kamchilik, illat, qusur, ayb. {{misol|Uning bir {{ajrat|nuqson}}i — yolgʻonchiligi.}} m {{misol|Qizini yer-koʻkka ishonmagan, uning butun {{ajrat|nuqson}}larini bir fazilat deb bilgan onasi.. bu qizni katta shavkat va dabdaba bilan uzatishni orzu qilar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 2 Jismoniy yoki ruhiy kamchilik, illat. {{misol|Uning bir {{ajrat|nuqson}}i bor: sal oqsab yuradi.}} 3 Sifat jihatidan yetishmovchilik, kamchilik, kam-koʻst. {{misol|Yotchning {{ajrat|nuqson}}lari. Ish-dagi {{ajrat|nuqson}}lar.}} === Sinonimlari === [[min]], [[bag‘iz]], [[nuqs]], [[ayb]], [[illat]], [[kamchilik]]. === Antonimlari === [[fazilat]], [[erdam]]. {{OʻTIL|НУҚСОН}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Talaffuz=== * {{chiziqcha|nuq|son|lang=uz}} ===Tillar=== *{{en}}: [[defect]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''nuqson'''<br /> '''1 '''[[недостаток]], [[дефект]], [[изъян]]; {{tarjmisoli|jismoniy nuqson }} физический недостаток; {{tarjmisoli|ishdagi nuqsonlar }} недостатки в работе;<br /> '''2 '''[[порок]]; {{tarjmisoli|yolgʻonchilik - katta nuqson}} лживость - большой порок.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] 2z3e03lmlt9h5pas0n5je66sc4i02e2 0 12773 638041 635132 2026-04-26T13:07:22Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638041 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QIZ 'ayol jinsiga mansub farzand', 'balogʻat yoshiga yetmagan ayol'. Q i z i m, senga aytaman, keli— nim, sen eshit (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïz tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 315; DS , 449); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïz &gt;&nbsp;qiz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Balogʻat yoshiga yetmagan ayol. {{misol|Qiz bola.}} {{misol|Yosh {{ajrat|qiz}}.}} {{misol|Oʻquvchi {{ajrat|qiz}}.}} #Xotin jinsiga mansub farzand (oʻz ota-onasiga nisbatan). {{misol|Uning uch oʻgʻil, ikki {{ajrat|qiz}}i bor. Qiz chiqarmoq. Qiz uzatmoq. Qizi bor-ning nozi bor.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|shsh Farzand oʻgʻilmi, {{ajrat|qiz}}mi — bari bir, ota-onasining yuragi boʻlar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 3 Balogʻatga yetgan, ammo hali erga teg-magan ayol; maʼsuma, bokira. {{misol|-{{ajrat|Qiz}}mi, ju-vonmi, Gulnormi — bari bir, man dadamning yosh xotin olishini xohlamayman, - dedi Salim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>Qari qiz ''q.'' qari 1. 4 Qizlarga yoki yosh juvonlarga nisbatan murojaatda ishlatilib, hurmat, er-kalash, oʻzini yaqin olish singari maʼno-larni ifodalaydi. {{misol|Otga juda epchil ekan-san-ku, {{ajrat|qiz}}im! Barakshla-ye.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xo-tinlar}}. {{misol|Yozib bering, aylanay poshsha {{ajrat|qiz}}.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИЗ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{az}}: [[qız]] *{{en}}: [[girl]] *{{gag}}: [[kız]] *{{nl}}: [[meisje]] *{{tr}}: [[kız]] *{{kjh}}: [[хыс]] *{{sah}}: [[кыыс]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qiz'''<br /> '''1 '''[[девочка]]; [[девушка]]; {{tarjmisoli|qiz bola }} девочка; {{tarjmisoli|chaqqon qiz }} ловкая, проворная девочка (девушка); {{tarjmisoli|oʻquvchi qiz}} ученица; учащаяся; {{tarjmisoli|kolxozchi qiz}} девушка-колхозница; {{tarjmisoli|qari qiz}} старая дева;<br /> '''2 '''[[дочь]], [[дочка]]; {{tarjmisoli|ona qiz }} вежливое обращение к девушке; {{tarjmisoli|momo qiz}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}acha qiz }} {{izoh|обл}}. девушка, имеющая внебрачного ребёнка и живущая у родителей; {{tarjmisoli|qizi borning nozi bor }} {{izoh|погов}}. у кого есть девушка-невеста, у того есть свои капризы ({{izoh|т. е. никто не выдаст свою дочь замуж за первого встречного}}); {{tarjmisoli|qiz bola birovning hasmi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz bola birovning bolasi }} {{izoh|погов}}. дочь - чужая добыча; дочь - отцу-матери не корысть (не кормилица); {{tarjmisoli|qiz koʻrar }} смотрины; {{tarjmisoli|qiz chiqarmoq, qiz uzatmoq, qizni erga }} {{izoh|или '''}}(kuyovga) bermoq '''выдавать дочь замуж; {{tarjmisoli|qiz qilib olmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz qilib asramoq }} удочерять.<br /> }} 8dof8fbf6krrlantxrteftwks5ipdlf 638042 638041 2026-04-26T13:10:01Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638042 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QIZ 'ayol jinsiga mansub farzand', 'balogʻat yoshiga yetmagan ayol'. Q i z i m, senga aytaman, keli— nim, sen eshit (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïz tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 315; DS , 449); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïz &gt;&nbsp;qiz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Balogʻat yoshiga yetmagan ayol. {{misol|Qiz bola.}} {{misol|Yosh {{ajrat|qiz}}.}} {{misol|Oʻquvchi {{ajrat|qiz}}.}} #Xotin jinsiga mansub farzand (oʻz ota-onasiga nisbatan). {{misol|Uning uch oʻgʻil, ikki {{ajrat|qiz}}i bor. Qiz chiqarmoq.}} {{misol|Qiz uzatmoq.}} {{misol|Qizi borning nozi bor.|Maqol}} {{misol|shsh Farzand oʻgʻilmi, {{ajrat|qiz}}mi - bari bir, ota-onasining yuragi boʻlar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Balogʻatga yetgan, ammo hali erga tegmagan ayol; maʼsuma, bokira. {{misol|-{{ajrat|Qiz}}mi, juvonmi, Gulnormi - bari bir, man dadamning yosh xotin olishini xohlamayman, - dedi Salim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>Qari qiz - ''q.'' qari 1. #Qizlarga yoki yosh juvonlarga nisbatan murojaatda ishlatilib, hurmat, erkalash, oʻzini yaqin olish singari maʼnolarni ifodalaydi. {{misol|Otga juda epchil ekansan-ku, {{ajrat|qiz}}im! Barakalla-ye.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. {{misol|Yozib bering, aylanay poshsha {{ajrat|qiz}}.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИЗ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{az}}: [[qız]] *{{en}}: [[girl]] *{{gag}}: [[kız]] *{{nl}}: [[meisje]] *{{tr}}: [[kız]] *{{kjh}}: [[хыс]] *{{sah}}: [[кыыс]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qiz'''<br /> '''1 '''[[девочка]]; [[девушка]]; {{tarjmisoli|qiz bola }} девочка; {{tarjmisoli|chaqqon qiz }} ловкая, проворная девочка (девушка); {{tarjmisoli|oʻquvchi qiz}} ученица; учащаяся; {{tarjmisoli|kolxozchi qiz}} девушка-колхозница; {{tarjmisoli|qari qiz}} старая дева;<br /> '''2 '''[[дочь]], [[дочка]]; {{tarjmisoli|ona qiz }} вежливое обращение к девушке; {{tarjmisoli|momo qiz}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}acha qiz }} {{izoh|обл}}. девушка, имеющая внебрачного ребёнка и живущая у родителей; {{tarjmisoli|qizi borning nozi bor }} {{izoh|погов}}. у кого есть девушка-невеста, у того есть свои капризы ({{izoh|т. е. никто не выдаст свою дочь замуж за первого встречного}}); {{tarjmisoli|qiz bola birovning hasmi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz bola birovning bolasi }} {{izoh|погов}}. дочь - чужая добыча; дочь - отцу-матери не корысть (не кормилица); {{tarjmisoli|qiz koʻrar }} смотрины; {{tarjmisoli|qiz chiqarmoq, qiz uzatmoq, qizni erga }} {{izoh|или '''}}(kuyovga) bermoq '''выдавать дочь замуж; {{tarjmisoli|qiz qilib olmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz qilib asramoq }} удочерять.<br /> }} lqk2wg672t22fxi927b1iaq7c8l76fn 638043 638042 2026-04-26T13:11:18Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638043 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QIZ 'ayol jinsiga mansub farzand', 'balogʻat yoshiga yetmagan ayol'. Q i z i m, senga aytaman, keli— nim, sen eshit (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïz tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 315; DS , 449); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïz &gt;&nbsp;qiz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Balogʻat yoshiga yetmagan ayol. {{misol|Qiz bola.}} {{misol|Yosh {{ajrat|qiz}}.}} {{misol|Oʻquvchi {{ajrat|qiz}}.}} #Xotin jinsiga mansub farzand (oʻz ota-onasiga nisbatan). {{misol|Uning uch oʻgʻil, ikki {{ajrat|qiz}}i bor. Qiz chiqarmoq.}} {{misol|Qiz uzatmoq.}} {{misol|Qizi borning nozi bor.|Maqol}} {{misol|shsh Farzand oʻgʻilmi, {{ajrat|qiz}}mi - bari bir, ota-onasining yuragi boʻlar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Balogʻatga yetgan, ammo hali erga tegmagan ayol; maʼsuma, bokira. {{misol|-{{ajrat|Qiz}}mi, juvonmi, Gulnormi - bari bir, man dadamning yosh xotin olishini xohlamayman, - dedi Salim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qari qiz''' - {{q.}} [[qari]] 1. #Qizlarga yoki yosh juvonlarga nisbatan murojaatda ishlatilib, hurmat, erkalash, oʻzini yaqin olish singari maʼnolarni ifodalaydi. {{misol|Otga juda epchil ekansan-ku, {{ajrat|qiz}}im! Barakalla-ye.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Yozib bering, aylanay poshsha {{ajrat|qiz}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИЗ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{az}}: [[qız]] *{{en}}: [[girl]] *{{gag}}: [[kız]] *{{nl}}: [[meisje]] *{{tr}}: [[kız]] *{{kjh}}: [[хыс]] *{{sah}}: [[кыыс]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qiz'''<br /> '''1 '''[[девочка]]; [[девушка]]; {{tarjmisoli|qiz bola }} девочка; {{tarjmisoli|chaqqon qiz }} ловкая, проворная девочка (девушка); {{tarjmisoli|oʻquvchi qiz}} ученица; учащаяся; {{tarjmisoli|kolxozchi qiz}} девушка-колхозница; {{tarjmisoli|qari qiz}} старая дева;<br /> '''2 '''[[дочь]], [[дочка]]; {{tarjmisoli|ona qiz }} вежливое обращение к девушке; {{tarjmisoli|momo qiz}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}acha qiz }} {{izoh|обл}}. девушка, имеющая внебрачного ребёнка и живущая у родителей; {{tarjmisoli|qizi borning nozi bor }} {{izoh|погов}}. у кого есть девушка-невеста, у того есть свои капризы ({{izoh|т. е. никто не выдаст свою дочь замуж за первого встречного}}); {{tarjmisoli|qiz bola birovning hasmi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz bola birovning bolasi }} {{izoh|погов}}. дочь - чужая добыча; дочь - отцу-матери не корысть (не кормилица); {{tarjmisoli|qiz koʻrar }} смотрины; {{tarjmisoli|qiz chiqarmoq, qiz uzatmoq, qizni erga }} {{izoh|или '''}}(kuyovga) bermoq '''выдавать дочь замуж; {{tarjmisoli|qiz qilib olmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz qilib asramoq }} удочерять.<br /> }} cyr81b53baukc1aym59h62o9hznpuk2 638044 638043 2026-04-26T13:11:43Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638044 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QIZ 'ayol jinsiga mansub farzand', 'balogʻat yoshiga yetmagan ayol'. Q i z i m, senga aytaman, keli— nim, sen eshit (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïz tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 315; DS , 449); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïz &gt;&nbsp;qiz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Balogʻat yoshiga yetmagan ayol. {{misol|Qiz bola.}} {{misol|Yosh {{ajrat|qiz}}.}} {{misol|Oʻquvchi {{ajrat|qiz}}.}} #Xotin jinsiga mansub farzand (oʻz ota-onasiga nisbatan). {{misol|Uning uch oʻgʻil, ikki {{ajrat|qiz}}i bor.}} {{misol|Qiz chiqarmoq.}} {{misol|Qiz uzatmoq.}} {{misol|Qizi borning nozi bor.|Maqol}} {{misol|shsh Farzand oʻgʻilmi, {{ajrat|qiz}}mi - bari bir, ota-onasining yuragi boʻlar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Balogʻatga yetgan, ammo hali erga tegmagan ayol; maʼsuma, bokira. {{misol|-{{ajrat|Qiz}}mi, juvonmi, Gulnormi - bari bir, man dadamning yosh xotin olishini xohlamayman, - dedi Salim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qari qiz''' - {{q.}} [[qari]] 1. #Qizlarga yoki yosh juvonlarga nisbatan murojaatda ishlatilib, hurmat, erkalash, oʻzini yaqin olish singari maʼnolarni ifodalaydi. {{misol|Otga juda epchil ekansan-ku, {{ajrat|qiz}}im! Barakalla-ye.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Yozib bering, aylanay poshsha {{ajrat|qiz}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИЗ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{az}}: [[qız]] *{{en}}: [[girl]] *{{gag}}: [[kız]] *{{nl}}: [[meisje]] *{{tr}}: [[kız]] *{{kjh}}: [[хыс]] *{{sah}}: [[кыыс]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qiz'''<br /> '''1 '''[[девочка]]; [[девушка]]; {{tarjmisoli|qiz bola }} девочка; {{tarjmisoli|chaqqon qiz }} ловкая, проворная девочка (девушка); {{tarjmisoli|oʻquvchi qiz}} ученица; учащаяся; {{tarjmisoli|kolxozchi qiz}} девушка-колхозница; {{tarjmisoli|qari qiz}} старая дева;<br /> '''2 '''[[дочь]], [[дочка]]; {{tarjmisoli|ona qiz }} вежливое обращение к девушке; {{tarjmisoli|momo qiz}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}acha qiz }} {{izoh|обл}}. девушка, имеющая внебрачного ребёнка и живущая у родителей; {{tarjmisoli|qizi borning nozi bor }} {{izoh|погов}}. у кого есть девушка-невеста, у того есть свои капризы ({{izoh|т. е. никто не выдаст свою дочь замуж за первого встречного}}); {{tarjmisoli|qiz bola birovning hasmi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz bola birovning bolasi }} {{izoh|погов}}. дочь - чужая добыча; дочь - отцу-матери не корысть (не кормилица); {{tarjmisoli|qiz koʻrar }} смотрины; {{tarjmisoli|qiz chiqarmoq, qiz uzatmoq, qizni erga }} {{izoh|или '''}}(kuyovga) bermoq '''выдавать дочь замуж; {{tarjmisoli|qiz qilib olmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz qilib asramoq }} удочерять.<br /> }} gfcgnc6bgcpuu2e8iqh50z3it1h3bbk 638045 638044 2026-04-26T13:12:02Z Yokubjon Juraev 8265 638045 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|QIZ 'ayol jinsiga mansub farzand', 'balogʻat yoshiga yetmagan ayol'. Q i z i m, senga aytaman, keli— nim, sen eshit (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïz tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 315; DS , 449); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïz &gt;&nbsp;qiz.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Balogʻat yoshiga yetmagan ayol. {{misol|Qiz bola.}} {{misol|Yosh {{ajrat|qiz}}.}} {{misol|Oʻquvchi {{ajrat|qiz}}.}} #Xotin jinsiga mansub farzand (oʻz ota-onasiga nisbatan). {{misol|Uning uch oʻgʻil, ikki {{ajrat|qiz}}i bor.}} {{misol|Qiz chiqarmoq.}} {{misol|Qiz uzatmoq.}} {{misol|Qizi borning nozi bor.|Maqol}} {{misol|Farzand oʻgʻilmi, {{ajrat|qiz}}mi - bari bir, ota-onasining yuragi boʻlar ekan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Balogʻatga yetgan, ammo hali erga tegmagan ayol; maʼsuma, bokira. {{misol|-{{ajrat|Qiz}}mi, juvonmi, Gulnormi - bari bir, man dadamning yosh xotin olishini xohlamayman, - dedi Salim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Qari qiz''' - {{q.}} [[qari]] 1. #Qizlarga yoki yosh juvonlarga nisbatan murojaatda ishlatilib, hurmat, erkalash, oʻzini yaqin olish singari maʼnolarni ifodalaydi. {{misol|Otga juda epchil ekansan-ku, {{ajrat|qiz}}im! Barakalla-ye.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}} {{misol|Yozib bering, aylanay poshsha {{ajrat|qiz}}.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИЗ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{az}}: [[qız]] *{{en}}: [[girl]] *{{gag}}: [[kız]] *{{nl}}: [[meisje]] *{{tr}}: [[kız]] *{{kjh}}: [[хыс]] *{{sah}}: [[кыыс]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qiz'''<br /> '''1 '''[[девочка]]; [[девушка]]; {{tarjmisoli|qiz bola }} девочка; {{tarjmisoli|chaqqon qiz }} ловкая, проворная девочка (девушка); {{tarjmisoli|oʻquvchi qiz}} ученица; учащаяся; {{tarjmisoli|kolxozchi qiz}} девушка-колхозница; {{tarjmisoli|qari qiz}} старая дева;<br /> '''2 '''[[дочь]], [[дочка]]; {{tarjmisoli|ona qiz }} вежливое обращение к девушке; {{tarjmisoli|momo qiz}} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}acha qiz }} {{izoh|обл}}. девушка, имеющая внебрачного ребёнка и живущая у родителей; {{tarjmisoli|qizi borning nozi bor }} {{izoh|погов}}. у кого есть девушка-невеста, у того есть свои капризы ({{izoh|т. е. никто не выдаст свою дочь замуж за первого встречного}}); {{tarjmisoli|qiz bola birovning hasmi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz bola birovning bolasi }} {{izoh|погов}}. дочь - чужая добыча; дочь - отцу-матери не корысть (не кормилица); {{tarjmisoli|qiz koʻrar }} смотрины; {{tarjmisoli|qiz chiqarmoq, qiz uzatmoq, qizni erga }} {{izoh|или '''}}(kuyovga) bermoq '''выдавать дочь замуж; {{tarjmisoli|qiz qilib olmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qiz qilib asramoq }} удочерять.<br /> }} lyjpf4ehffkxuvba15sorgp5mkdzyhg 0 12900 638091 626600 2026-04-27T08:11:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638091 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''doʻq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I Qoʻrqitish, choʻchitish, tartibga chaqirish uchun aytilgan ran, qilingan ha-rakat; poʻpisa, siyosat. {{misol|Doʻq urmoq (qilmoq). Oʻgʻri {{ajrat|doʻq}}i bilan qoʻrqitar, Yomon ayol — yigʻi-si bilan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. :Doʻq urmoq (''yoki'' qilmoq) Koʻrqitmoq, doʻq-poʻpisa qilmoq, doʻqlamoq. {{misol|Keyin ovozini pardama-parda koʻtarib, {{ajrat|doʻq}} ura ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|-Qochishning yoʻlini moʻljallab qoʻydingmi, rostingni ayt! — dedi Juman {{ajrat|doʻq}} qilib.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. {{misol|-Haddingizdan oshmang, — deb {{ajrat|doʻq}} urdi Yaxshi-boyev.|[[w:M.M|M.M]]}}.Doʻst, Lolazor. ^ DOʻQ II {{taql. s.|uz}} Jarangsiz narsalarning urslishidan hosil boʻlgan ovoz. {{misol|Doʻq etgan ovoz eshitildi. Choynakni {{ajrat|doʻq}} etib yerga qoʻydi.}} n {{misol|Shokir ota oʻtirgan joyida has-sasini yerga {{ajrat|doʻq}} etib urdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. === Sinonimlari === [[do‘q-davara]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ДЎҚ}} == Tarjimalari == '''do‘q''' *{{tr}}: [[azar]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''doʻq I'''<br /> [[угроза]], [[запугивание]]; [[окрик]]; {{tarjmisoli|~ urmoq, ~ qilmoq }} стращать; {{tarjmisoli|~ bilan }} с угрозой; {{tarjmisoli|men uning ~idan qoʻrkmayman }} я не боюсь его угроз; {{tarjmisoli|~-poʻpisa }} {{izoh|то же, что '''}}doʻq I '''[[и]] '''[[poʻpisa]]'''.<br /> <br /> <b>doʻq II<br /> = [[toʻq]] II.<br /> </b> }} lx8sby46a1pg7jeok5qjok89ey25nuf 0 13808 638038 638037 2026-04-26T12:24:08Z Yokubjon Juraev 8265 638038 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &gt;&nbsp;aq &gt;&nbsp;âq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida). #{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa - sut-qatiqqa tegadi.|Gazetadan}} #{{ot|uz}} {{s. t.}} Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} #{{sft}} {{koʻchma|uz}} {{tar.}} Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiyachilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}<br/>'''Oqlar''' (''faqat {{ko'pl.}} sh.'') - oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} #{{sft.}} Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirmoq.}} {{misol|Javob maktubini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Muhammad yengillanib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br/>'''Oq suvoq''' - qora suvoq ustidan beriladigan tekis suvoq, pardoz suvoq. #{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa - {{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa - qora.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}}<br/>'''Oq-qorani tanigan''' - {{q.}} [[tanimoq]].<br/>'''Oqdan qorani''' (''yoki'' '''oq-qorani''') '''ajratmoq''' - yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. {{misol|- Bizning maqsadimiz - kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! - dedi Elmurod.|Parda Tursun|Oʻqituvchi}} #{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. Soqolning {{ajrat|oq}}i. "Otni yeding", dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin soqolining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Sochiga''' (''yoki'' '''Soqoliga''') '''oq kirgan''' (''yoki'' '''tushgan''', '''oralagan''') - sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oralamagandi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}} #{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkirlashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}} #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi.<br/>'''Koʻzining oqu qorasi''' - {{q.}} [[koʻz]].<br/>'''Manglayi oq boʻlsin''' - yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Manglaying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}<br/>'''Oq ichmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - qadahda yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:Saida Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|[Sharif:] Darhaqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}<br/>'''Oq yoʻl!''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Oq kiymoq''' - {{etn.}} motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tashlamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qarindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}<br/>'''Oq koʻngil''' - {{q.}} [[koʻngil]] 1.<br/>'''Oq oltin''' - [[paxta]].<br/>'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - bergan sutiga, boqqaniga norozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mundoq oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oq fotiha''' - {{q.}} [[fotiha]] 3. {{misol|Oqsoqol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Yoʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha bersangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oq choy''' - 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Murtazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, - dedi.|[[w:Shoyim Bo‘tayev|Shoyim Boʻtayev]]|Qoʻrgʻonlangan oy}} 2) {{shv.|uz}} koʻk choy.<br/>'''Oq yuvib, oq taramoq''' - avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} tarab oʻstirdi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oq oʻramoq''' - {{etn.}} qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik belgisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Tishining oqini koʻrsatmoq''' - {{q.}} [[tish]]. {{misol|-Chatoq ekan, - dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Do‘st]]|Lolazor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|Arabcha]]'' عاقّ - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmaydigan (oʻgʻil) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #=oq ''kuch. yukl. (unlilardan keyin'' - =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlanmoq kerak.}} #=(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻshilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}} === Sinonimlari oq sòzining === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{-trans-|Rang| *{{an}}: [[blanco]] *{{ast}}: [[blancu]] *{{az}}: [[ağ]] *{{eu}}: [[zuri]] *{{dlg}}: [[чээлкээ]] *{{it}}: [[bianco]] *{{nl}}: [[wit]] *{{pt}}: [[branco]] *{{es}}: [[blanco]] *{{en}}: [[white]] *{{eo}}: [[blanko]] *{{is}}: [[hvítur]] *{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]] *{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]] *{{lt}}: [[balta]] *{{nah}}: [[iztāc]] *{{fi}}: [[valkoinen]] *{{gag}}: [[biyaz]] *{{et}}: [[valge]] *{{de}}: [[weiß]] *{{ro}}: [[alb]] *{{ru}}: [[белый]] (belyja) *{{sk}}: [[biela]] *{{sl}}: [[bela]] *{{sv}}: [[vit]] *{{tg}}: [[сафeд]] (safed) *{{tpi}}: [[wait]] *{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]] *{{zh}}: [[白]] (bái) *{{vi}}: [[trắng]] *{{tyv}}: [[ак]] *{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]] *{{sah}}: [[үрүҥ]] *{{hr}}: [[bijera]] *{{cs}}: [[bilá]] *{{cv}}: [[шурӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oq I'''<br /> '''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;<br /> '''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];<br /> '''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;<br /> '''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});<br /> <b>5 = [[oqliq]] 4;<br /> 6 </b>{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.<br /> <br /> '''oq II:'''<br /> {{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.<br /> }} {{-rang-}} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] ep8511pfm8yh8tl0kq3gjl4i4q5oq1v 638039 638038 2026-04-26T12:24:58Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638039 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &gt;&nbsp;aq &gt;&nbsp;âq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida). #{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa - sut-qatiqqa tegadi.|Gazetadan}} #{{ot|uz}} {{s. t.}} Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} #{{sft}} {{koʻchma|uz}} {{tar.}} Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiyachilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}<br/>'''Oqlar''' (''faqat {{ko'pl.}} sh.'') - oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} #{{sft.}} Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirmoq.}} {{misol|Javob maktubini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Muhammad yengillanib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br/>'''Oq suvoq''' - qora suvoq ustidan beriladigan tekis suvoq, pardoz suvoq. #{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa - {{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa - qora.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}}<br/>'''Oq-qorani tanigan''' - {{q.}} [[tanimoq]].<br/>'''Oqdan qorani''' (''yoki'' '''oq-qorani''') '''ajratmoq''' - yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. {{misol|- Bizning maqsadimiz - kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! - dedi Elmurod.|Parda Tursun|Oʻqituvchi}} #{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. Soqolning {{ajrat|oq}}i. "Otni yeding", dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin soqolining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Sochiga''' (''yoki'' '''Soqoliga''') '''oq kirgan''' (''yoki'' '''tushgan''', '''oralagan''') - sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oralamagandi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}} #{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkirlashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}} #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi.<br/>'''Koʻzining oqu qorasi''' - {{q.}} [[koʻz]].<br/>'''Manglayi oq boʻlsin''' - yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Manglaying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}<br/>'''Oq ichmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - qadahda yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:Saida Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|[Sharif:] Darhaqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}<br/>'''Oq yoʻl!''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Oq kiymoq''' - {{etn.}} motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tashlamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qarindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}<br/>'''Oq koʻngil''' - {{q.}} [[koʻngil]] 1.<br/>'''Oq oltin''' - [[paxta]].<br/>'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - bergan sutiga, boqqaniga norozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mundoq oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oq fotiha''' - {{q.}} [[fotiha]] 3. {{misol|Oqsoqol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Yoʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha bersangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oq choy''' - 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Murtazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, - dedi.|[[w:Shoyim Bo‘tayev|Shoyim Boʻtayev]]|Qoʻrgʻonlangan oy}} 2) {{shv.|uz}} koʻk choy.<br/>'''Oq yuvib, oq taramoq''' - avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} tarab oʻstirdi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oq oʻramoq''' - {{etn.}} qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik belgisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Tishining oqini koʻrsatmoq''' - {{q.}} [[tish]]. {{misol|-Chatoq ekan, - dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Do‘st]]|Lolazor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|Arabcha]]'' عاقّ - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmaydigan (oʻgʻil) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #=oq ''kuch. {{yukl.}} (unlilardan keyin'' - =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlanmoq kerak.}} #=(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻshilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}} === Sinonimlari oq sòzining === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{-trans-|Rang| *{{an}}: [[blanco]] *{{ast}}: [[blancu]] *{{az}}: [[ağ]] *{{eu}}: [[zuri]] *{{dlg}}: [[чээлкээ]] *{{it}}: [[bianco]] *{{nl}}: [[wit]] *{{pt}}: [[branco]] *{{es}}: [[blanco]] *{{en}}: [[white]] *{{eo}}: [[blanko]] *{{is}}: [[hvítur]] *{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]] *{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]] *{{lt}}: [[balta]] *{{nah}}: [[iztāc]] *{{fi}}: [[valkoinen]] *{{gag}}: [[biyaz]] *{{et}}: [[valge]] *{{de}}: [[weiß]] *{{ro}}: [[alb]] *{{ru}}: [[белый]] (belyja) *{{sk}}: [[biela]] *{{sl}}: [[bela]] *{{sv}}: [[vit]] *{{tg}}: [[сафeд]] (safed) *{{tpi}}: [[wait]] *{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]] *{{zh}}: [[白]] (bái) *{{vi}}: [[trắng]] *{{tyv}}: [[ак]] *{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]] *{{sah}}: [[үрүҥ]] *{{hr}}: [[bijera]] *{{cs}}: [[bilá]] *{{cv}}: [[шурӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oq I'''<br /> '''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;<br /> '''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];<br /> '''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;<br /> '''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});<br /> <b>5 = [[oqliq]] 4;<br /> 6 </b>{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.<br /> <br /> '''oq II:'''<br /> {{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.<br /> }} {{-rang-}} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] pq61snwaegyiwsz2sivgm8v2ycjoa84 638040 638039 2026-04-26T12:26:00Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638040 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q &gt;&nbsp;aq &gt;&nbsp;âq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{sft.}} Qor, sut, paxta rangidagi. {{misol|{{ajrat|Oq}} doka.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} qogʻoz.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} non.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} it, qora it - bari bir it.|Maqol}} {{misol|Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday {{ajrat|oq}} surp toʻshalgan stolga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kumushning ..iljayishidan y{{ajrat|oq}}utdek lablari ostidagi sadaf kabi {{ajrat|oq}} tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). {{misol|{{ajrat|Oq}} badan.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} tanli.}} {{misol|{{ajrat|Oq}} yuzli.}} {{misol|Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oq bilak''' - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida). #{{ayn.}} [[oqlik]]. {{misol|Bolalarim, {{ajrat|oq}}qa yetamiz, deb koʻzlaringiz {{ajrat|oq}}arayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Qahqaha}} {{misol|Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi {{ajrat|oq}}qa - sut-qatiqqa tegadi.|Gazetadan}} #{{ot|uz}} {{s. t.}} Aroq. {{misol|Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi {{ajrat|oq}}, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq.|[[w:Habibiy|Habibiy]]}} #{{sft}} {{koʻchma|uz}} {{tar.}} Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. {{misol|{{ajrat|Oq}} amaldorlar. {{ajrat|Oq}} gvardiyachilar. shsh {{ajrat|Oq}} poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni..|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Qaqnus}}<br/>'''Oqlar''' (''faqat {{ko'pl.}} sh.'') - oq gvardiyachilar. {{misol|Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular {{ajrat|oq}}lar ustiga.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}} {{misol|Razz{{ajrat|oq}} qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, {{ajrat|oq}}larga qarshi kurashaman, deb qolibdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} #{{sft.}} Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). {{misol|Oqqa koʻchirmoq.}} {{misol|Javob maktubini {{ajrat|oq}}qa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|Muhammad yengillanib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, {{ajrat|oq}}qa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}<br/>'''Oq suvoq''' - qora suvoq ustidan beriladigan tekis suvoq, pardoz suvoq. #{{ot|uz}} Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. {{misol|Tekshiramiz: {{ajrat|oq}}ni {{ajrat|oq}}qa, qorani qoraga ajratamiz.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: {{ajrat|oq}} boʻlsa - {{ajrat|oq}} deymiz, qora boʻlsa - qora.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}}<br/>'''Oq-qorani tanigan''' - {{q.}} [[tanimoq]].<br/>'''Oqdan qorani''' (''yoki'' '''oq-qorani''') '''ajratmoq''' - yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. {{misol|- Bizning maqsadimiz - kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, {{ajrat|oq}}u qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! - dedi Elmurod.|Parda Tursun|Oʻqituvchi}} #{{ot|uz}} Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. {{misol|Sochning {{ajrat|oq}}i. Soqolning {{ajrat|oq}}i. "Otni yeding", dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin soqolining {{ajrat|oq}}ini hurmat qildim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Sochiga''' (''yoki'' '''Soqoliga''') '''oq kirgan''' (''yoki'' '''tushgan''', '''oralagan''') - sochi yoki soqoli oqara boshlagan. {{misol|Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga {{ajrat|oq}} oralamagandi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} {{misol|U, qirq besh yoshlarda, novcha, s{{ajrat|oq}}ol, moʻylovlariga anchagina {{ajrat|oq}} tushgan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #{{ot|uz}} Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. {{misol|Koʻzning {{ajrat|oq}}i.}} #{{ot|uz}} Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. {{misol|Uning koʻziga {{ajrat|oq}} tushibdi.}} {{misol|Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina {{ajrat|oq}}i bor ekan.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkirlashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va {{ajrat|oq}}ni ketkazishga juda foyda qiladi.|[[w:K. Mahmudov|K. Mahmudov]]|Qiziqarli pazandalik}} #{{ot|uz}} Tuxumning oqsil moddasi.<br/>'''Koʻzining oqu qorasi''' - {{q.}} [[koʻz]].<br/>'''Manglayi oq boʻlsin''' - yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. {{misol|Toleing toabad boʻlmasin qora, Manglaying {{ajrat|oq}} boʻlsin, yarqir{{ajrat|oq}} boʻlsin.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}<br/>'''Oq ichmoq''' (''yoki'' '''urmoq''') - qadahda yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. {{misol|Mana shu qimizni bir {{ajrat|oq}} urib bering.|[[w:Saida Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|[Sharif:] Darhaqiqat, oʻrt{{ajrat|oq}} Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, {{ajrat|oq}} ichaylik!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Kimga toʻy, kimga aza}}<br/>'''Oq yoʻl!''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Oq kiymoq''' - {{etn.}} motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tashlamoq. {{misol|Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qarindoshlar {{ajrat|oq}} kiyib, ovoz chiqardilar.|[[w:Sh. Ashurova|Sh. Ashurova]]|Yanga}}<br/>'''Oq koʻngil''' - {{q.}} [[koʻngil]] 1.<br/>'''Oq oltin''' - [[paxta]].<br/>'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - bergan sutiga, boqqaniga norozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. {{misol|[Oʻzbek oyim:] Endi menga mundoq oʻgʻil kerak emas.. {{ajrat|oq}} sutimni {{ajrat|oq}}qa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oq fotiha''' - {{q.}} [[fotiha]] 3. {{misol|Oqsoqol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Yoʻl oldidan bizga {{ajrat|oq}} fotiha bersangiz, - deyishdi oʻspirinlar.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oq choy''' - 1) sut qoʻshilgan choy. {{misol|Usta Ahmad Murtazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab {{ajrat|oq}} choyni senikida ichamiz, - dedi.|[[w:Shoyim Bo‘tayev|Shoyim Boʻtayev]]|Qoʻrgʻonlangan oy}} 2) {{shv.|uz}} koʻk choy.<br/>'''Oq yuvib, oq taramoq''' - avaylamoq, asramoq. {{misol|Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday {{ajrat|oq}} yuvib, {{ajrat|oq}} tarab oʻstirdi.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oq oʻramoq''' - {{etn.}} qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik belgisi, marosimi. {{misol|Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, {{ajrat|oq}} oʻrab keldik.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Tishining oqini koʻrsatmoq''' - {{q.}} [[tish]]. {{misol|-Chatoq ekan, - dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining {{ajrat|oq}}ini koʻrsatdi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Do‘st]]|Lolazor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|Arabcha]]'' عاقّ - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmaydigan (oʻgʻil) == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''Oq qilmoq''' - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. {{misol|Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, {{ajrat|oq}} qildim.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni {{ajrat|oq}} qiladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #=oq {{kuch. yukl.}} (''unlilardan keyin'' - =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. {{misol|Musobaqaga hozirdan{{ajrat|oq}} tayyorlanmoq kerak.}} #=(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻshilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. {{misol|U uyga kelib{{ajrat|oq}} oʻgʻlini yoʻqladi.}} === Sinonimlari oq sòzining === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{-trans-|Rang| *{{an}}: [[blanco]] *{{ast}}: [[blancu]] *{{az}}: [[ağ]] *{{eu}}: [[zuri]] *{{dlg}}: [[чээлкээ]] *{{it}}: [[bianco]] *{{nl}}: [[wit]] *{{pt}}: [[branco]] *{{es}}: [[blanco]] *{{en}}: [[white]] *{{eo}}: [[blanko]] *{{is}}: [[hvítur]] *{{lv}}: [[baltā]] [[krāsa]] *{{ln}}: [[mpɛ́mbɛ́]] *{{lt}}: [[balta]] *{{nah}}: [[iztāc]] *{{fi}}: [[valkoinen]] *{{gag}}: [[biyaz]] *{{et}}: [[valge]] *{{de}}: [[weiß]] *{{ro}}: [[alb]] *{{ru}}: [[белый]] (belyja) *{{sk}}: [[biela]] *{{sl}}: [[bela]] *{{sv}}: [[vit]] *{{tg}}: [[сафeд]] (safed) *{{tpi}}: [[wait]] *{{tr}}: [[ak]], [[beyaz]] *{{zh}}: [[白]] (bái) *{{vi}}: [[trắng]] *{{tyv}}: [[ак]] *{{klj}}: [[hürün]], [[hirin]] *{{sah}}: [[үрүҥ]] *{{hr}}: [[bijera]] *{{cs}}: [[bilá]] *{{cv}}: [[шурӑ]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''oq I'''<br /> '''1 '''[[белый]]; [[седой]]; // [[седина]]; {{tarjmisoli|oq qogʻoz }} белая бумага; {{tarjmisoli|oq ot }} белая лошадь; {{tarjmisoli|oq soqol }} белая (седая) борода; {{tarjmisoli|soqoliga oq tushgan }} ({{izoh|или '''}}[[kirgan]]''') '''[[odam]] '''[[человек]], [[у]] [[которого]] [[борода]] [[с]] [[проседью]]; {{tarjmisoli|sochning oqi }} седина в волосах; {{tarjmisoli|oq it, qora it - bari bir it }} {{izoh|посл}}. белая собака, черная собака - всё равно собака;{{tarjmisoli| oq podsho }} {{izoh|ист}}. белый царь ({{izoh|о русском царе}}); {{tarjmisoli|oqlar }} {{izoh|ист}}. белые; {{tarjmisoli|oq gvardiya }} {{izoh|ист}}. белая гвардия; {{tarjmisoli|oq sut bergan ona }} родная мать; {{tarjmisoli|oqqa koʻchirmoq }} переписывать набело; {{tarjmisoli|oq-qorani ajratmoq }} ({{izoh|букв}}. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;<br /> '''2 '''{{izoh|перен.}} [[невиновный]], [[незапятнанный]];<br /> '''3 '''[[бельмо]]; {{tarjmisoli|uning koʻziga oq tushibdi }} у него на глазу появилось бельмо;<br /> '''4 '''[[белок]]; {{tarjmisoli|tuxumning oqi }} белок яйца; {{tarjmisoli|koʻzning oqi }} белок глаза; {{tarjmisoli|koʻzimning oqu qorasi }} ({{izoh|букв}}. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей ({{izoh|о единственном сыне или дочери}});<br /> <b>5 = [[oqliq]] 4;<br /> 6 </b>{{izoh|разг}}. [[водка]]; {{tarjmisoli|* oq choy }} 1) чай с молоком; 2) {{izoh|обл}}. зелёный чай; {{tarjmisoli|oq urmoq }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}oq ichmoq}} ) выпить до последней капли; {{tarjmisoli|oq yoʻl }} ({{izoh|букв}}. светлый путь) счастливого пути, {{tarjmisoli|tishning oqini koʻrsatmoq }} скалить зубы; {{tarjmisoli|oq koʻngil }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}koʻngli oq odam }} простодушный, бесхитростный человек; {{tarjmisoli|oq chayir }} {{izoh|бот}}. кошачья лапка; {{tarjmisoli|oq yapaloqqush }} {{izoh|зоол}}. полярная сова, белая сова; {{tarjmisoli|oq laylak }} {{izoh|зоол}}. белый аист; {{tarjmisoli|oq qoʻton }} {{izoh|зоол}}. белая цапля; {{tarjmisoli|oq gʻoz }} {{izoh|зоол}}. белый гусь; {{tarjmisoli|oq sutini koʻkka soqqan }} (мать) проклявшая сына {{izoh|или }}дочь.<br /> <br /> '''oq II:'''<br /> {{tarjmisoli|oq qilmoq }} проклинать, отвергать (сына {{izoh|или }}дочь); {{tarjmisoli|oq padar }} сын, проклятый отцом.<br /> }} {{-rang-}} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] eug82bzibieslv72hpb4dhw9t1ive2y 0 20462 638063 613773 2026-04-26T23:31:24Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638063 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻ-liq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOʻLIQ ’yaxshi rivojlangan’, 'durkun’. Bu paykal-ning goʻzalari b oʻ l i h. Bu sifat eski oʻzbek tilida bol- feʼlining ’unib-oʻs-’, ’etil-’ maʼnosidan -(u)q qoʻshimchasi bilan yasalgan (КРС, 143), keyinchalik u un — lisi i unlisiga almashgan: bol- + uq <nowiki>=</nowiki> boluq &gt;&nbsp;boliq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Yaxshi oʻsgan, [[durkun]]; toʻlishgan; toʻla, semiz.{{misol| Laʼlining {{ajrat|boʻliq}} gavdasi unga ikki-uch yosh ulugʻvorlik qoʻshib turar, yaqinda maktabni bitirgan qizga oʻxshamas-di.}} D. Nuriy, Osmon ustuni.{{misol| Tez-tez nafas olganida, {{ajrat|boʻliq}} koʻkraklari koʻtarilib-koʻtarilib tushadi.||[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}} {{misol| Bu parivash.. jiyakli qizil atlas lozimi yal-yal yonib, {{ajrat|boʻliq}} boldirini quchoqlab turgan, oʻzi alvon turli gullarni sugʻorib yurgan Shahzodaxon edi.|[[w:K. Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Sharofat xola qurtxonaga kirib, soʻkchakdagi vishillab barg yeb yotgan {{ajrat|boʻliq}} qurtlarni koʻrib, hang-mang boʻlib qoldi.|[[w:G‘ayratiy|Gʻayratiy]]|Dovdirash}} #Boʻrsildoq, koʻpchib turgan, boʻz.{{misol| Birov {{ajrat|boʻliq}} yerga omoch solyapti, birovi yosh-yosh oʻgʻillarini yoniga olib, ariq kovlab, yuqoriga tuproq otadi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar.{{misol| {{ajrat|Boʻliq}} tuproq bagʻrini yorib, nozik-yashil maisa uygʻondi.}} "Saodat".{{misol| ..allaqayoqda boʻgʻiqqan momaqaldiroq guldurab, beozorgina yomgʻir savalab oʻtdi, {{ajrat|boʻliq}} tuproq hidi an-qidi.}} A. Muxtor, Chinor. #Yaxshi rivojlangan, baravj; tiqmachoq, {{misol|Bugʻdoy shunday oʻsiq va {{ajrat|boʻliq}} ediki, bu ma-sofadagi pastqam tepaliklar, soyliklar bshinmasdi.}} O. Yoqubov, Er boshiga ish tushsa. {{misol|Krvunlar {{ajrat|boʻliq}} palak orasidan moʻralab, meni uz deyayotgandek.}} Gazetadan.{{misol| Paxtakorlarimiz asosiy eʼtiborni.. {{ajrat|boʻliq}} koʻsak toʻplashga qaratdilar.}} Gazetadan.{{misol| Gʻoʻzaning shoxlarida marjondek tizilgan {{ajrat|boʻliq}}, semiz koʻsa/slar goʻyo chimmatlarini ochib, jamolini koʻz-koʻz qilayotgan goʻzal qizlarga oʻxshaydi.}} N. Safarov, Olovli izlar. #Moʻl, barakali (hosil haqida).{{misol| {{ajrat|Boʻliq}} hosil bilan saxiy kuz keldi.}} E. Rahim, Yangi qadam.{{misol| Oʻz vaqtida, xatoning oldini olib berilgan ishlov gʻoʻzalarning {{ajrat|boʻliq}} hosilga kirishiga yordam berdi.}} J. Abdullaxonov, Toʻyga kelinglar. === Sinonimlari === [[bo‘lali]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЛИҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''boʻliq'''<br /> '''1''' [[полный]]{{izoh| (о теле, лице и т. п.)}}, [[дебелый]];<br /> '''2 '''[[крупный]], [[рослый]] {{izoh|(преимущественно о ребёнке)}};{{izoh|<br /> '''}}3''' [[ядрёный]], [[налитой]], [[крупный]] {{izoh|(преимущественно о зерне и плодах, растениях)}};{{tarjmisoli| gʻoʻza boʻliq, hosil moʻl }} хлопчатник хороший, урожай большой;<br /> '''4''' [[наличие]] {{izoh|(чего-л.)}}; '''miyaning boʻligʻida '''находясь в полном сознании и здравом уме.<br /> }} 5dbudogxg66dew93ttzws5ul2ml73rg 0 22448 638048 626981 2026-04-26T17:50:01Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638048 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat.{{misol| {{ajrat|Boʻy}}i baland odam. {{ajrat|Boʻy}}i past odam. {{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.}} Maqol.'' Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga buy boʻlmas,'' Maqol.{{misol| Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.}} Maqol. n {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.}} "Qoʻshiqlar".{{misol| Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi. }}"Saodat". 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti. n Devor oʻlgu-day baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq.{{misol| ..sayozlikning narigi tomo-nidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kir-moq. [{{misol|Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jaz-maningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.}} Uygʻun, Hurriyat.{{misol| Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqi-tibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq.{{misol| Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} kuid89on30ooa232x34rouw4ygetuow 638049 638048 2026-04-26T17:52:23Z Yokubjon Juraev 8265 638049 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat.{{misol| {{ajrat|Boʻy}}i baland odam. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.}} "Qoʻshiqlar".{{misol| Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi. }}"Saodat" 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti. n Devor oʻlgu-day baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq.{{misol| ..sayozlikning narigi tomo-nidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kir-moq. [{{misol|Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jaz-maningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.}} Uygʻun, Hurriyat.{{misol| Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqi-tibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq.{{misol| Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 75kf4uhv5mkuhpg7257rz645yvcu80o 638050 638049 2026-04-26T17:52:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638050 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.}} "Qoʻshiqlar".{{misol| Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi. }}"Saodat" 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti. n Devor oʻlgu-day baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq.{{misol| ..sayozlikning narigi tomo-nidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kir-moq. [{{misol|Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jaz-maningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.}} Uygʻun, Hurriyat.{{misol| Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqi-tibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq.{{misol| Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} lodldyp5dq3xwhbt0q3693n4n1ygnn6 638051 638050 2026-04-26T17:53:15Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638051 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi. }}"Saodat" 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti. n Devor oʻlgu-day baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq.{{misol| ..sayozlikning narigi tomo-nidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kir-moq. [{{misol|Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jaz-maningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.}} Uygʻun, Hurriyat.{{misol| Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqi-tibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq.{{misol| Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} raltfoytvj0lc1exai294904g89ckbu 638052 638051 2026-04-26T17:53:34Z Yokubjon Juraev 8265 638052 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti. n Devor oʻlgu-day baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq.{{misol| ..sayozlikning narigi tomo-nidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kir-moq. [{{misol|Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jaz-maningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.}} Uygʻun, Hurriyat.{{misol| Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqi-tibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq.{{misol| Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 26tbnim1ikx65vyux5uld6aakvahubh 638053 638052 2026-04-26T17:56:40Z Yokubjon Juraev 8265 638053 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} qtj8dylxnrfm1kenqk5ljm4ed86n972 638054 638053 2026-04-26T17:57:16Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638054 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.}} J. Sharipov, Xorazm; 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya ega-siga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..}} M. Mansurov, Yombi. Boʻyi(ga) yetmoq Boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} q7qprcfb8k9rsij4nwfav2wyf9pbj4w 638055 638054 2026-04-26T18:00:15Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638055 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} 2 Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Boʻy bermoq - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}} Boʻyi(ga) yetmoq - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.}} Maqol. m {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.}} S. Ayniy, Esdaliklar. Boʻy egmoq ''ayn.'' boʻysunmoq.{{misol| Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xay-rining yuzlari yaqqol gavdalandi!}} Sh. Rashi-dov, Qudratli toʻlqin.{{misol| Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 3 Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} am7pn94iorphifr7i3gf3s2t9jwq783 638056 638055 2026-04-26T18:24:48Z Yokubjon Juraev 8265 638056 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} cuj7kkn979qzkbe0ob7klwadgnj0map 638057 638056 2026-04-26T18:25:08Z Yokubjon Juraev 8265 638057 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i. Boʻyi uzun terak. n Ra-yondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlcha-shadigan maktab binosi soldik.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. :Bor boʻyicha'' q.'' bor I. Boʻy choʻzmoq 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurulla-yeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} fexekp8tljybbnf9r174jm7wk11cc8x 638058 638057 2026-04-26T18:28:54Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638058 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boinaydi.}} G. Nurullayeva, Soʻnggi dovon emas; 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.}} X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar; 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan niholshr, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} ohd5xjcx7vu1r5avluf5eu8042zfezm 638059 638058 2026-04-26T18:33:31Z Yokubjon Juraev 8265 638059 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|Xudayberdi Toʻxtaboyev|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq.{{misol| Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi. A.}} Muxtor, Opa-singillar. Koʻkka (''yoki'' falakka) boʻy choʻzgan Juda baland, yuksak; ulugʻvor.{{misol| Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar. n Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.}} Gazetadan.{{misol| Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.}} Gazetadan.{{misol| Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. Odam boʻyi Odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kat-tagina shiypon, atrofi gulzor.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shaba-dada bir ohangda mungli shovullaydi.}} H. Gʻulom, Feruza. Terak boʻyi 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 2e42txpirx6w2gxzdws6nbxz1fi5imf 638060 638059 2026-04-26T23:02:13Z Yokubjon Juraev 8265 638060 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|Xudayberdi Toʻxtaboyev|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]||Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>Terak boʻyi - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 02jd618p54rbv4ymfxk9x41oxo8e97r 638061 638060 2026-04-26T23:02:49Z Yokubjon Juraev 8265 638061 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|Xudayberdi Toʻxtaboyev|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>Terak boʻyi - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi. }}S. Yunusov, Kutilmagan xazina.{{misol| Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshshb qolgan edi.}} N. Fozilov, Diydor; 2) terak balandligida.{{misol| Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi. Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}} Tizza boʻyi Tizza-dan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yshsh qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.}} M. Hazrat-qulov, Jurʼat. Tom'' (yoki'' nayza, odam) boʻyi :Ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻ-paramdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 50zrl6upcld1n1kgahca98nzk5wfbx6 638062 638061 2026-04-26T23:29:51Z Yokubjon Juraev 8265 638062 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' nayza, odam) boʻyi - ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === —</sup> hid| Hid, is.'' Anvar..'' {{misol|qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan soch-larini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 0lf8xlkcrdqv11hs35xzn8qx6oe0ngr 638064 638062 2026-04-26T23:33:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638064 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' nayza, odam) boʻyi - ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} ggm30i3gxacrfajc0jry7lfxp7lpbp4 638065 638064 2026-04-26T23:34:58Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638065 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' nayza, odam) boʻyi - ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} fcy5fdlo6cffoqwfqd4ahcjou8qsjcm 638066 638065 2026-04-26T23:36:17Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638066 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' nayza, odam) boʻyi - ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmay-siz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ah-mar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 2nvzqvkzgdf201rbg1pugss0lwi5bll 638067 638066 2026-04-26T23:36:41Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638067 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' nayza, odam) boʻyi - ushbu narsalar boʻyiga teng.{{misol| Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur dar-vozasidan oʻtdi}} N. Safarov, Olovli izlar. 4 Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni.{{misol| Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy. n Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qshshb qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 5 Quruqlikning ariq, daryo, dengiz ka-bilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil.{{misol| Daryo {{ajrat|boʻy}}i. Suv {{ajrat|boʻy}}i. Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}}'' sht''{{misol| Elmurod bshshn Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr. }}P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomatligini sovu-rayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bsh1-may oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.}} Gazetadan. {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Hovuz-ning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday tu-ribsiz, holingiz bormi?}} "Qoʻshiqlar". '''6 '''''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Da-vomida; mobaynida.{{misol| Kun {{ajrat|boʻy}}i. Yil {{ajrat|boʻy}}i. m Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Kecha koʻy-lakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.}} Gazetadan. {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.}} Y. Shamsharov, Toshqin. :Boʻyida boʻlmoq Homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, — dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan dok-tori qolmadi.}} S. Siyoyev, Otliqayol.{{misol| Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.}} Gazetadan. Boʻyi(ngiz) yetmaydi Uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshi-lik qila olmaysan.{{misol| Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz ba,shnd! Oʻrtoq Nosi-rovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.}} A. Qahhor, Sinchalak. Shu boʻyi 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi; 2) shundan buyon, shu-shu.{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.}} H. Ahmar, Kim haq?{{misol| Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} pf76zigft69n8auk02fhp33wad9mykd 638068 638067 2026-04-26T23:52:31Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638068 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} #Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepshgikka chiqdshshr.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|"Qoʻshiqlar"}} #''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}<br/>'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. -{{misol| Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}<br/>'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}<br/>'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} hle9p7ptod2kt57ueazjxjq77nlhvqc 638069 638068 2026-04-26T23:55:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638069 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} #Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepalikka chiqdilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|"Qoʻshiqlar"}} #''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}<br/>'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. {{misol|- Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shushu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}<br/>'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}<br/>'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} k6dux0xf1sdclf77v6wzwe5delvxve0 638070 638069 2026-04-26T23:56:57Z Yokubjon Juraev 8265 638070 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarshkanda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} #Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepalikka chiqdilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|"Qoʻshiqlar"}} #''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}<br/>'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. {{misol|- Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shu-shu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}<br/>'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}<br/>'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 73heahv1ts8xlpfxnc8q4yhfjnq42ug 638071 638070 2026-04-26T23:57:44Z Yokubjon Juraev 8265 638071 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilganda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} #Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepalikka chiqdilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|"Qoʻshiqlar"}} #''(3-sh. egalik affiksi bshshn) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}<br/>'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. {{misol|- Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shu-shu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}<br/>'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}<br/>'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 4qlcfupatdsjiy3jzbl11jisf3xh7tj 638072 638071 2026-04-27T00:00:08Z Yokubjon Juraev 8265 638072 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''BOʻY''' b {{ПРС}}ga [boʻ] va [buy\ shakllarida (74), {{ТжРС}}ga boʻ shaklidan boʻy shakliga havola bilan (87) kiritilgan bu ot 'hid' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}L, 156).}} {{OʻTEL|I|BOʻY ’kishi yoki narsaning tik yoʻnalishdagi koʻ— lami’. Keyingi yilda nevaramning b oʻ y i sezilarli oʻsdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda bod, boy shakllarida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 177), dastlab 'kishining gavdasi’ maʼnosini anglatgan, ’kishi gavdasining tik yoʻnalishi’ maʼnosini keyinchalik anglata boshlagan; hozirgi oʻzbek tiliga bu soʻz boy shaklida yetib kelgan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Kishi qomatining balandligi; gavdaning boshdan-oyoq koʻrinishi; boʻy-bast, qomat. {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i baland odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}i past odam.}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}ingga qarab toʻn bich.|Maqol}} {{misol|Oʻziga yeng boʻlmagan oʻzgaga bo‘y boʻlmas|Maqol}} {{misol|Tuyaday {{ajrat|boʻy}} berguncha, Ninaday aql bersin.|Maqol}} {{misol|Gulnorning {{ajrat|boʻy}}i oʻsib, koʻkragi toʻlishib, butun gavdasi qizlik latofati bilan yashnagan choqda, boyvachcha.. uni koʻz tagiga olib qoʻygan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Uyingning ortidan oʻtlar teraman, Boʻyingni {{ajrat|boʻy}}imga tenglab koʻraman.|"Qoʻshiqlar"}} {{misol|Kampir koʻchaga chiqqanida, koʻcha eshigidan baland {{ajrat|boʻy}}li, qosh-koʻzlari qop-qora oʻgʻli Qodir koʻrindi.|"Saodat"}} #Yuqoriga choʻzilgan qoʻl balandligi. {{misol|Tokchaga {{ajrat|boʻy}}im yetmayapti.}} {{misol|Devor oʻlguday baland-da, {{ajrat|boʻy}}i yetmadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boʻy bermoq''' - 1) suvning chuqurligini oʻz boʻyiga oʻlchamoq. {{misol|..sayozlikning narigi tomonidagi daryo tarmogʻiga tushib koʻrgan edi, chuqur ekan, {{ajrat|boʻy}} bermadi.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} 2) {{koʻchma|uz}} boʻysunmoq, soʻzga, gapga kirmoq. {{misol|[Rohat Sharifga:] Kechirasiz, jazmaningizni shu mahaldan jilovlab olmasak, keyin {{ajrat|boʻy}} bermaydigan boʻlib ketadi.|[[w:Uyg‘un|Uygʻun]]|Hurriyat}} {{misol|Bir falokatni sezgan nortuya egasiga {{ajrat|boʻy}} bermay, shataloq otib, uni yiqitibdi..|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Boʻyi'''('''ga''') '''yetmoq''' - boʻyi oʻsib, balogʻatga yetmoq. {{misol|Qizing {{ajrat|boʻy}}i yetsa, qizi yaxshi bilan qoʻshni boʻl, Oʻgʻling er yetsa, oʻgʻli yaxshi bilan qoʻshni boʻl.|Maqol}} {{misol|{{ajrat|Boʻy}}iga yetgan qiz bilan yigit bir-birlari bilan topishsalar, bunga hech kim qarshi kelmaydi.|[[w:Sadriddin Ayniy|Sadriddin Ayniy]]|Esdaliklar}}<br/>'''Boʻy egmoq''' - {{ayn.}} [[boʻysunmoq]]. {{misol|Toʻraxonovning koʻzi oldida.. {{ajrat|boʻy}} egmagan Bahorning, magʻrur turgan Xayrining yuzlari yaqqol gavdalandi!|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Qudratli toʻlqin}} {{misol|Bir kezlar {{ajrat|boʻy}} egmay kelgan Sirdaryo suvi endi jilovlanganicha pishqirib, pastga otilyapti.|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"}} #Tik turgan narsalarning balandligi. {{misol|Minoraning {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Boʻyi uzun terak.}} {{misol|Rayondagi maktab binolari bilan {{ajrat|boʻy}} oʻlchashadigan maktab binosi soldik.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bor boʻyicha''' - {{q.}} [[bor]] I.<br/>'''Boʻy choʻzmoq''' - 1) boʻyi oʻsib balandlashmoq, oʻsmoq; baland boʻlmoq. {{misol|Ayni gʻoʻzalar {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolganda, qora qurt uning ildizini qirqa boshlaydi.|G. Nurullayeva|Soʻnggi dovon emas}} 2) balogʻatga yetmoq. {{misol|Qiz bola {{ajrat|boʻy}} choʻzib qolgandan keyin, yigit kishining uning uyiga hadeb kelaverishi odobga ham, axloqqa ham toʻgʻri kelmaydi: qizning boshi malomatga qoladi.|[[w:Xudoyberdi To‘xtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} 3) yuqoriga qoʻl choʻzmoq, uzatmoq. {{misol|Quyoshli bahor ertasi juda ham yoqimliki, yurgan sari yurging keladi, gullagan olma shoxlariga {{ajrat|boʻy}} choʻzib, barra maysalarni bosib yurging keladi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Koʻkka''' (''yoki'' '''falakka''') '''boʻy choʻzgan''' - juda baland, yuksak; ulugʻvor. {{misol|Koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzgan binolar.}} {{misol|Yerda yopishib yotgan nihollar, suv berilgach, qaddini rostlab, koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzdi.|Gazetadan}} {{misol|Koʻp qavatli goʻzal uylar koʻkka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turadi.|Gazetadan}} {{misol|Yangi madrasaning peshtoqlari ham falakka {{ajrat|boʻy}} choʻzib turardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Odam boʻyi''' - odam boʻyi baravarida, odam boʻyicha. {{misol|..odam {{ajrat|boʻy}}i baland koʻtarilib solingan kattagina shiypon, atrofi gulzor.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Joʻraxon yetib borganda, yuzdan ortiq xotin-qiz odam {{ajrat|boʻy}}i boʻlib gʻovlab oʻsgan, koʻm-koʻk yovvoyi oʻtga yopirilgan edi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qamishlar ikki odam {{ajrat|boʻy}}i oʻsgan, poyoni koʻrinmas, shabadada bir ohangda mungli shovullaydi.|[[w:Hamid G‘ulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}}<br/>'''Terak boʻyi''' - 1) boʻyi terak bilan baravar; balandligi terak boʻyiga teng. {{misol|Mana, kun ham terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qoldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} {{misol|Ziyobek boy uyidan chiqib, yoʻngʻichqazorga kelganda, kun allaqachon botib, oy terak {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilib qolgan edi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} 2) terak balandligida. {{misol|Samolyot terak {{ajrat|boʻy}}i pasaydi.}} {{misol|Varrak terak {{ajrat|boʻy}}i chiqdi.}}<br/>'''Tizza boʻyi''' - tizzadan keladigan, balandligi tizzaga yetadigan. {{misol|Oʻsha yil qish erta tushdi. Ustma-ust yoqqan qor ikki kunda tizza {{ajrat|boʻy}}i boʻldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}<br/>'''Tom''' (''yoki'' '''nayza''', '''odam''') '''boʻyi''' - ushbu narsalar boʻyiga teng. {{misol|Shu payt roʻparamdan tom {{ajrat|boʻy}}i beton uyushari ortidan lip etib quloqchin kiygan, uzun {{ajrat|boʻy}}li yigit chiqdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Narx-navo har kun tom {{ajrat|boʻy}}i sakrab turibdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Jimjit kechqurun Samarqanddan chiqib, kun nayza {{ajrat|boʻy}}i koʻtarilganda, Temur darvozasidan oʻtdi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} #Baʼzi narsalarning (uy, yer, maydon va b.) uzun tomoni. {{misol|Boʻyi olti metr, eni toʻrt metr uy.}} {{misol|Ungur eniga bir quloch, {{ajrat|boʻy}}iga bir yarim quloch qilib qazilayotgan boʻlsa ham.. aytishga oson, qazishga qiyin katta ungur edi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Quruqlikning ariq, daryo, dengiz kabilarga tutash joyi; qirgʻoq, sohil. {{misol|Daryo {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Suv {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Hovuz {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Elmurod bilan Abdurasul yoʻl {{ajrat|boʻy}}idagi tepalikka chiqdilar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Salomatligini sovurayotgan odam ariq {{ajrat|boʻy}}ida suv qadrini bilmay oʻtirgan kishiga oʻxshaydi.|Gazetadan}} {{misol|Rixsi xola nafasini rostlash uchun ariq {{ajrat|boʻy}}iga choʻnqaydi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} {{misol|Hovuzning {{ajrat|boʻy}}ida tomingiz bormi, Xastaday turibsiz, holingiz bormi?|"Qoʻshiqlar"}} #''(3-sh. egalik affiksi bilan) koʻm.'' Davomida; mobaynida. {{misol|Kun {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Yil {{ajrat|boʻy}}i.}} {{misol|Ayol tun {{ajrat|boʻy}}i azob chekib, tongotarga yaqin koʻzi yoridi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Kecha koʻylakchan chiqib, kun {{ajrat|boʻy}}i sovuq yedim.|Gazetadan}} {{misol|Biram shirin, asrlar {{ajrat|boʻy}}i hayot suvini va dehqon qoʻlini kutib yotgan dashtdagina shunday qovun bitadi.|Y. Shamsharov|Toshqin}}<br/>'''Boʻyida boʻlmoq''' - homilador boʻlmoq. {{misol|- Sahro voqeasidan uch oy oʻtganda, {{ajrat|boʻy}}imda boʻlib qolganiga ortiq gumonim qolmadi, - dedi Hoji xola.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shu-shu, qaytib {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmadi. Bormagan doktori qolmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Otliq ayol}} {{misol|Qizining {{ajrat|boʻy}}ida boʻlmayotgani Qunduz opani tashvishga solar, kechalari uyqularini olib qochardi.|Gazetadan}}<br/>'''Boʻyi'''('''ngiz''') '''yetmaydi''' - uddasidan chiqa olmaysan, qoʻling qisqalik qiladi, qarshilik qila olmaysan. {{misol|Bilaman, siz qoʻrqmaysiz! Suyangan togʻingiz baland! Oʻrtoq Nosirovga hech kimning {{ajrat|boʻy}}i yetmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sinchalak}}<br/>'''Shu boʻyi''' - 1) shu koʻyda, shu holda. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i tuni bilan yigʻlab chiqibdi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) shundan buyon, shu-shu. {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i men Anvarni qaytib koʻrmadim.|[[w:H. Ahmar|H. Ahmar]]|Kim haq?}} {{misol|Shu {{ajrat|boʻy}}i bir hafta Meʼmor uydan chiqmadi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''boʻy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Forschadan [[بو]]/[[بوی]] - hid, is. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Anvar.. qizning yuzidan oʻpdi va uning toʻzgʻigan sochlarini toʻgʻrilab, hayotbaxsh kokillarining muattar {{ajrat|boʻy}}ini hidladi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Lolalar yashil maysazor uzra {{ajrat|boʻy}} taratib, boshegadi.|[[w:Y Shamsharov|Y. Shamsharov]]|Toshqin}} {{misol|Suv sepilgan koʻchalarda rayhon {{ajrat|boʻy}}lari bilan qorishib, tuproq hidi anqidi.|"Saodat"}} === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЎЙ}} == Tarjimalari == '''boʻy''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boʻy I<br /> 1 </b>[[рост]]; {{tarjmisoli|boʻyi baland }} ({{izoh|или '''}}[[uzun]]''')''' [[odam]] '''[[человек]] [[высокого]] [[роста]], [[рослый]], [[долговязый]] [[человек]];{{tarjmisoli| boʻyi past odam }} человек низкого роста; {{tarjmisoli|boʻy-bast }} фигура, стан {{izoh|(человека)}}; {{tarjmisoli|boʻy bermoq}} 1) погружаться в воду {{izoh|(для определения глубины)}}; 2) слушаться, подчиняться; уступать, поддаваться;{{tarjmisoli| boʻy choʻzmoq }} вытянуться, вырасти {{izoh|(в высоту)}}; {{tarjmisoli|boʻyi (ga) yetdi }} он вырос, достиг совершеннолетия; {{tarjmisoli|boʻyi yetgan qiz }} взрослая, совершеннолетняя девушка; {{tarjmisoli|boʻyida boʻlmoq }} забеременеть; {{tarjmisoli|boʻyi bir qarich, soqoli ikki qarich }} {{izoh|загадка }}ростом с вершок, а борода в два вершка (початок кукурузы); {{tarjmisoli|bor boʻyicha }} во весь рост;<br /> '''2 '''[[протяжение]]; [[протяжённость]], [[длина]], [[высота]], {{tarjmisoli|ikki terak boʻyi }} 1) на высоте двух тополей; 2) высотой в два тополя; {{tarjmisoli|odam boʻyi }} в рост человека; {{tarjmisoli|uyning boʻyi besh metr }} комната имеет в длину пять метров; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata kultivatsiya qilish }} продольная культивация; {{tarjmisoli|boʻyiga qarata olingan marza }} продольная межа; {{tarjmisoli|Narx-navo har kun tom boʻyi sakrab turadi }} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») цены с каждым днём растут ({{izoh|букв. }}вскакивают на высоту крыши);<br /> '''3 '''[[берег]]; {{tarjmisoli|suv boʻyi }} берег {{izoh|(реки, озера и т. п.)}}; {{tarjmisoli|suv boʻyida }} на берегу; {{tarjmisoli|hovuz boʻyida }} на берегу пруда;<br /> '''4 '''{{izoh|в роли служебного имени, употребляющегося с основным падежом;}} [[на]] [[протяжении]], [[в]] [[течение]]; {{tarjmisoli|yoz boʻyi }} на протяжении всего лета, всё лето; {{tarjmisoli|kun(i) boʻyi }} весь день; {{tarjmisoli|umr boʻyi }} всю жизнь, в течение всей жизни; {{tarjmisoli|shu boʻyi }} так, в таком виде, в таком положении, состоянии.<br /> <br /> '''boʻy II'''<br /> {{izoh|книжн}}. [[з]]{{izoh|а}}[[пах]].<br /> }} 77smag1pfcfwqa4gav9d3fmebrv4k1t 0 23184 638073 634449 2026-04-27T00:02:39Z Yokubjon Juraev 8265 638073 wikitext text/x-wiki {{-az-}} {{az-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-land''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|f.]]'' l', I. — yuqori == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Pastdan yuqoriga tomon oʻlchami uzun; qadsi, boʻyi uzun; novcha.{{misol| Bsshnd minora. Baland devor. Baland tom. Boʻyi {{ajrat|baland}}. Baland togʻ. n Ikki yogʻi {{ajrat|baland}} togʻ — piyoda yursa, oyogʻi kuyadi.}} "Nurali".{{misol| Mashina bir {{ajrat|baland}} tepa-ning orqasiga oʻtib toʻxtadi.}} S. Anorboyev, Hamsuhbatlar. 2 Yer yuzasidan yoki boshqa biror sathdan, nuqtadan yuqorida joylashgan.{{misol| Baland ostona. Baland tokcha. Toshkent dengiz sathidan 480 metr {{ajrat|baland}}, tsh Hovuzdan yigirma qadamcha narida yerdan odam boʻyi {{ajrat|baland}} koʻtarib solingan kattagina shiypon. }}Oybek, Tanlangan asarlar. 3 Kuch darajasi belgilangan meʼyordan ortiq, kuchli; yuqori.{{misol| Baland bosim. Baland harorat. Baland ovoz. n Isitmasi {{ajrat|baland}}, bosinqirayapti.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Yangasi ovozini {{ajrat|baland}} koʻtarib shangʻilladi. }}M. Hazratqulov, Jurʼat.{{misol| Xotin ovozini {{ajrat|baland}} chiqazishga qoʻni-qoʻshnidan andisha qilardi.}} S. Ahmad, Ufq.{{misol| Kulgi {{ajrat|baland}}roq koʻtar&amp;1di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. '''4 '''{{koʻchma|uz}} Baʼzi belgi, xususiyatlarning ortiq, yuqori darajadaligini ifodalaydi. {{misol|Qishloq qizining gʻururi {{ajrat|baland}} boʻladi. }}"Yoshlik".{{misol| Mehnatdir tuproqdan bizni koʻtarib, Aziz boshimizni qilolgan {{ajrat|baland}}.}} F. Gʻulom.'' B&amp;shnd martabali mehmon yonboshlab sigara chekar, boshqalar kamtarlik bilan choʻkka tushib oʻtirardi.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. 5 Yer sathiga nisbatan yuqorida joylashgan nuqta; tepalik.{{misol| Arslon aka kranlar gurillagan {{ajrat|baland}}dan tushib, atrofga qa-radi.}} S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar.{{misol| Bu soʻzni eshitib oyim Margʻumon, Zina bilan tushib keldi {{ajrat|baland}}dan.}} "Nurali".{{misol| Parisan, uchar-san, albatta koʻkka, Qirq gazdan yuqori {{ajrat|baland}}ga uchma.}} "Gulshanbogʻ".{{misol| {{ajrat|Baland}}da, yul-duzli koʻkda, qayoqqadir samolyotlar uchib oʻtdi.}} Oybek, Quyosh qoraymas. '''6 '''{{koʻchma|uz}} Qadr-qimmatli, eʼzozli, yuqori.{{misol| Otaoʻgʻli boʻlsang, ota nomin {{ajrat|baland}} tut. }}Maqol. n'' Mijgʻov va past, gʻiybat gaplardan Jajji sheʼrim qoʻyurman bashnd.'' A. Oripov. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Unumli, samarali; moʻl, kup. {{misol|Agar suv olib kelinsa, ming yillardan beri chorva qiylari qatlam-qapishm boʻlib ketgan bu joyda paxtadan eng {{ajrat|baland}} hosil olsa boʻladi.}} S. Ahmad, Jimjitlik. :Baland kelmoq 1) ustun kelmoq, gʻolib chiqmoq.{{misol| -Ogʻzingizga qarabgapiring, gʻiybat qilib nima qildik? — Obidov {{ajrat|baland}} kel-moqchi boʻlib boʻynini choʻzdi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Er {{ajrat|baland}} keldi, choynakni chil-chil sindirdi.}} Gazetadan; 2) bir-biridan oshib tushmoq, bir-biridan oʻzmoq, past kelmas-lik.{{misol| Hay-hay.. bolalarim, bittang {{ajrat|baland}} kelganda, bittang past boʻlsang-ku, olam guliston.}} I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Baland oxurdan suv ichgan'' q.'' oxur. Balanddan kelmoq 1) oʻzini katta olib ga-pirmoq, katta ketmoq; 2) katta, yuqori narx qoʻymoq, meʼyoridan oshirib yubormoq. {{misol|Buncha {{ajrat|baland}}dan kelmang, past tushing. Sotasizmi axir, olaylik}} (Savdolashishda). Dimogʻi'' {yoki'' tumshugʻi) baland'' q.'' dimogʻ. Kibr-havosi baland Juda ham oʻziga ishongan, takabbur. Qoʻli baland 1) omadli, ishi yirik, omadi kelgan.{{misol| Bu yil moʻl hosil olsak, qoʻlimiz {{ajrat|baland}} boʻlishini unutmang, azizim.}} Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli; 2) gʻolib kelgan, ustun chiqqan.{{misol| Ammo sugʻdiy-larning qoʻli {{ajrat|baland}} kelib turgan bir payt-da gʻanim tomon Maroqanddan bir tuman miqdorida qoʻshimcha madad oldim.}} "OʻzME". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАЛАНД}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |gag = [[balaban]] |ug = [[ئېگىز]] |sah = [[өндөл]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>baland<br /> 1 </b>[[высокий]], [[возвышенный]]; // [[высоко]]; // [[вышина]]; [[высота]], [[возвышенность]]; [[высокое]] [[место]]; {{tarjmisoli|~da }} на высоком месте; {{tarjmisoli|~dan turib }} с высоты; {{tarjmisoli|~ minora }} высокий минарет;{{tarjmisoli| ~ boʻyli odam }} человек высокого роста; {{tarjmisoli|~ yer }} возвышенное место, возвышенность; {{tarjmisoli|~ koʻtarmoq }} поднимать высоко; возвышать; {{tarjmisoli|~ koʻtarilmoq }} подниматься высоко; вздыматься, взвиваться; {{tarjmisoli|samolyot juda ~ koʻtarildi }} самолёт поднялся на большую высоту (очень высоко); {{tarjmisoli|~-pastlik }} неровная, пересечённая местность;<br /> '''2 '''[[высокий]], [[большой]], [[сильный]]; // [[высоко]]; '''bemorning isitmasi '''({{izoh|или '''}}issigʻi, temperaturasi'''){{tarjmisoli| ~ }} у больного сильный жар, высокая температура; {{tarjmisoli|temperatura juda ~ koʻtarildi }} температура очень повысилась; {{tarjmisoli|~ narxlar }} высокие цены; {{tarjmisoli|u narxini ~ soʻrayapti }} он дорого просит; он заломил высокую цену;<br /> '''3 '''{{izoh|перен. }}[[высокий]]; {{tarjmisoli|~ martabali odam }} высокопоставленное лицо; {{tarjmisoli|martabangiz ~ boʻlsin! }} ({{izoh|букв. }}да будет высоким ваш чин!) желаю вам успехов по службе; {{tarjmisoli|~ ruh bilan }} воодушевлённо, с воодушевлением, в приподнятом настроении;<br /> '''4 '''[[высокий]], [[громкий]]; // [[высоко]], [[громко]]; {{tarjmisoli|~ ovoz }} высокий голос; {{tarjmisoli|~ ovoz bilan }} громким голосом, во весь голос; {{tarjmisoli|ovozni ~ qoʻyib }} громко, во весь голос;''' * uning qoʻli '''({{izoh|или '''}}[[dasti]]''') {{tarjmisoli|~ }} 1) ему везёт; 2) инициатива в его руках; он побеждает, выигрывает; {{tarjmisoli|~ kelmoq }} 1) преодолевать; побеждать, брать верх; 2) стараться переспорить, перекричать, не сдаваться; {{tarjmisoli|~dan kelmoq }} дорого запросить; заломить высокую цену; {{tarjmisoli|kayfi ~ boʻlmoq }} быть сильно пьяным; {{tarjmisoli|tumshugʻi ~ koʻtarildi }} {{izoh|разг. }}он задрал нос, он заважничал.<br /> }} *{{os}}: [[бæрзонд]] [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] cpppqiupr94mqnn8jxf1asbxga2spmt 638076 638073 2026-04-27T00:06:14Z Yokubjon Juraev 8265 638076 wikitext text/x-wiki {{-az-}} {{az-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-land''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|f.]]'' l', I. — yuqori == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Pastdan yuqoriga tomon oʻlchami uzun; qadsi, boʻyi uzun; novcha.{{misol| Bsshnd minora. Baland devor. Baland tom. Boʻyi {{ajrat|baland}}. Baland togʻ. n Ikki yogʻi {{ajrat|baland}} togʻ — piyoda yursa, oyogʻi kuyadi.}} "Nurali".{{misol| Mashina bir {{ajrat|baland}} tepa-ning orqasiga oʻtib toʻxtadi.}} S. Anorboyev, Hamsuhbatlar. 2 Yer yuzasidan yoki boshqa biror sathdan, nuqtadan yuqorida joylashgan.{{misol| Baland ostona. Baland tokcha. Toshkent dengiz sathidan 480 metr {{ajrat|baland}}, tsh Hovuzdan yigirma qadamcha narida yerdan odam boʻyi {{ajrat|baland}} koʻtarib solingan kattagina shiypon. }}Oybek, Tanlangan asarlar. 3 Kuch darajasi belgilangan meʼyordan ortiq, kuchli; yuqori.{{misol| Baland bosim. Baland harorat. Baland ovoz. n Isitmasi {{ajrat|baland}}, bosinqirayapti.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Yangasi ovozini {{ajrat|baland}} koʻtarib shangʻilladi. }}M. Hazratqulov, Jurʼat.{{misol| Xotin ovozini {{ajrat|baland}} chiqazishga qoʻni-qoʻshnidan andisha qilardi.}} S. Ahmad, Ufq.{{misol| Kulgi {{ajrat|baland}}roq koʻtar&amp;1di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. '''4 '''{{koʻchma|uz}} Baʼzi belgi, xususiyatlarning ortiq, yuqori darajadaligini ifodalaydi. {{misol|Qishloq qizining gʻururi {{ajrat|baland}} boʻladi. }}"Yoshlik".{{misol| Mehnatdir tuproqdan bizni koʻtarib, Aziz boshimizni qilolgan {{ajrat|baland}}.}} F. Gʻulom.'' B&amp;shnd martabali mehmon yonboshlab sigara chekar, boshqalar kamtarlik bilan choʻkka tushib oʻtirardi.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. 5 Yer sathiga nisbatan yuqorida joylashgan nuqta; tepalik.{{misol| Arslon aka kranlar gurillagan {{ajrat|baland}}dan tushib, atrofga qa-radi.}} S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar.{{misol| Bu soʻzni eshitib oyim Margʻumon, Zina bilan tushib keldi {{ajrat|baland}}dan.}} "Nurali".{{misol| Parisan, uchar-san, albatta koʻkka, Qirq gazdan yuqori {{ajrat|baland}}ga uchma.}} "Gulshanbogʻ".{{misol| {{ajrat|Baland}}da, yul-duzli koʻkda, qayoqqadir samolyotlar uchib oʻtdi.}} Oybek, Quyosh qoraymas. '''6 '''{{koʻchma|uz}} Qadr-qimmatli, eʼzozli, yuqori.{{misol| Otaoʻgʻli boʻlsang, ota nomin {{ajrat|baland}} tut. }}Maqol. n'' Mijgʻov va past, gʻiybat gaplardan Jajji sheʼrim qoʻyurman bashnd.'' A. Oripov. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Unumli, samarali; moʻl, kup. {{misol|Agar suv olib kelinsa, ming yillardan beri chorva qiylari qatlam-qapishm boʻlib ketgan bu joyda paxtadan eng {{ajrat|baland}} hosil olsa boʻladi.}} S. Ahmad, Jimjitlik. :Baland kelmoq 1) ustun kelmoq, gʻolib chiqmoq.{{misol| -Ogʻzingizga qarabgapiring, gʻiybat qilib nima qildik? — Obidov {{ajrat|baland}} kel-moqchi boʻlib boʻynini choʻzdi.}} S. Zunnunova, Olov.{{misol| Er {{ajrat|baland}} keldi, choynakni chil-chil sindirdi.}} Gazetadan; 2) bir-biridan oshib tushmoq, bir-biridan oʻzmoq, past kelmas-lik.{{misol| Hay-hay.. bolalarim, bittang {{ajrat|baland}} kelganda, bittang past boʻlsang-ku, olam guliston.}} I. Ahmedov, O. Tolipov, Kim ayb-dor? Baland oxurdan suv ichgan'' q.'' oxur. Balanddan kelmoq 1) oʻzini katta olib ga-pirmoq, katta ketmoq; 2) katta, yuqori narx qoʻymoq, meʼyoridan oshirib yubormoq. {{misol|Buncha {{ajrat|baland}}dan kelmang, past tushing. Sotasizmi axir, olaylik}} (Savdolashishda). Dimogʻi'' {yoki'' tumshugʻi) baland'' q.'' dimogʻ. Kibr-havosi baland Juda ham oʻziga ishongan, takabbur. Qoʻli baland 1) omadli, ishi yirik, omadi kelgan.{{misol| Bu yil moʻl hosil olsak, qoʻlimiz {{ajrat|baland}} boʻlishini unutmang, azizim.}} Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli; 2) gʻolib kelgan, ustun chiqqan.{{misol| Ammo sugʻdiy-larning qoʻli {{ajrat|baland}} kelib turgan bir payt-da gʻanim tomon Maroqanddan bir tuman miqdorida qoʻshimcha madad oldim.}} "OʻzME". === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАЛАНД}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |gag = [[balaban]] |tyv = [[бедик]] |ug = [[ئېگىز]] |sah = [[өндөл]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>baland<br /> 1 </b>[[высокий]], [[возвышенный]]; // [[высоко]]; // [[вышина]]; [[высота]], [[возвышенность]]; [[высокое]] [[место]]; {{tarjmisoli|~da }} на высоком месте; {{tarjmisoli|~dan turib }} с высоты; {{tarjmisoli|~ minora }} высокий минарет;{{tarjmisoli| ~ boʻyli odam }} человек высокого роста; {{tarjmisoli|~ yer }} возвышенное место, возвышенность; {{tarjmisoli|~ koʻtarmoq }} поднимать высоко; возвышать; {{tarjmisoli|~ koʻtarilmoq }} подниматься высоко; вздыматься, взвиваться; {{tarjmisoli|samolyot juda ~ koʻtarildi }} самолёт поднялся на большую высоту (очень высоко); {{tarjmisoli|~-pastlik }} неровная, пересечённая местность;<br /> '''2 '''[[высокий]], [[большой]], [[сильный]]; // [[высоко]]; '''bemorning isitmasi '''({{izoh|или '''}}issigʻi, temperaturasi'''){{tarjmisoli| ~ }} у больного сильный жар, высокая температура; {{tarjmisoli|temperatura juda ~ koʻtarildi }} температура очень повысилась; {{tarjmisoli|~ narxlar }} высокие цены; {{tarjmisoli|u narxini ~ soʻrayapti }} он дорого просит; он заломил высокую цену;<br /> '''3 '''{{izoh|перен. }}[[высокий]]; {{tarjmisoli|~ martabali odam }} высокопоставленное лицо; {{tarjmisoli|martabangiz ~ boʻlsin! }} ({{izoh|букв. }}да будет высоким ваш чин!) желаю вам успехов по службе; {{tarjmisoli|~ ruh bilan }} воодушевлённо, с воодушевлением, в приподнятом настроении;<br /> '''4 '''[[высокий]], [[громкий]]; // [[высоко]], [[громко]]; {{tarjmisoli|~ ovoz }} высокий голос; {{tarjmisoli|~ ovoz bilan }} громким голосом, во весь голос; {{tarjmisoli|ovozni ~ qoʻyib }} громко, во весь голос;''' * uning qoʻli '''({{izoh|или '''}}[[dasti]]''') {{tarjmisoli|~ }} 1) ему везёт; 2) инициатива в его руках; он побеждает, выигрывает; {{tarjmisoli|~ kelmoq }} 1) преодолевать; побеждать, брать верх; 2) стараться переспорить, перекричать, не сдаваться; {{tarjmisoli|~dan kelmoq }} дорого запросить; заломить высокую цену; {{tarjmisoli|kayfi ~ boʻlmoq }} быть сильно пьяным; {{tarjmisoli|tumshugʻi ~ koʻtarildi }} {{izoh|разг. }}он задрал нос, он заважничал.<br /> }} *{{os}}: [[бæрзонд]] [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] 8p3e7l1zuo1u37wuje3smb8125as9ts 0 27926 638085 558750 2026-04-27T08:06:45Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638085 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-gʻiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{kam qoʻll.|uz}} Nuqson, ayb, kamchi-lik; bahona.''Boy'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|He yoʻq-be yoʻq oʻshqiradi, har narsadan bagʻsh topib, bolalarni koyiydi.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАҒИЗ}} == Tarjimalari == '''bagʻiz''' ef5kugpv0qde5bysx4t3n0jsfk03p3b 638086 638085 2026-04-27T08:08:02Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638086 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-gʻiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|He yoʻq-be yoʻq oʻshqiradi, har narsadan bagʻsh topib, bolalarni koyiydi.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАҒИЗ}} == Tarjimalari == '''bagʻiz''' bg7tmiuvzjmq6hngztx27t4blhbih21 638087 638086 2026-04-27T08:08:40Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638087 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-gʻiz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{kam qoʻll.|uz}} Nuqson, ayb, kamchilik; bahona.{{misol|[Boy] He yoʻq-be yoʻq oʻshqiradi, har narsadan bagʻsh topib, bolalarni koyiydi.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАҒИЗ}} == Tarjimalari == '''bagʻiz''' ou0wn7jvde51c0rtd3kurs1xhc9ugxa 0 28382 638075 564999 2026-04-27T00:04:43Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638075 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''e-giz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|EGIZ 'birga tugʻilgan ikki farzand’. Kichik ke— lini e g i z tugibdi. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda bir bilan uch oraligʻidagi butun miqdorni bildiruvchi iki sonidan (Devon, I, 151; DS, 206) ’juft’ maʼnosini ifo — dalovchi -z qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ЭСТЯ, I, 253); keyinchalik soʻz boshlanishidagi i unlisi e unli — siga, ikki unli oraligʻidagi k undoshi g undoshiga al— mashgan: iki + z <nowiki>=</nowiki> ikiz &gt;&nbsp;ekiz &gt;&nbsp;egiz. Bu soʻz oʻzbek ti — lida egizäk shaklida ham ishlatilib, uning tarkibidagi -(ä)k qoʻshimchasi kichraytirish maʼnosini ifodalaydi, shunga koʻra egizäk soʻzini chaqaloqlarga nisbatan ish — latish toʻgʻri.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Ikkalasi birlikda; birga, qoʻsh. {{misol|Urush bilan judolik ham bir-biriga {{ajrat|egiz}}.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Toshkentliklar}} {{misol|Qarindoshim, tugʻishqonim, Ulkan qozoqsan oʻzing, Tongotarda {{ajrat|egiz}} bolqar Oʻzbek bilan yulduzing.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]}} {{misol|Bu chetda yotgan sovliq.. har yili {{ajrat|egiz}} tugʻadi.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Oqsoy}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭГИЗ}} == Tarjimalari == {{uz-adv}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[ikiz]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[egiz]]</b></br> <b>= [[egizak]]</b>.</br> }} bafs5ex23gq52ao3kg6a0ym7qgjha81 0 30010 638098 559612 2026-04-27T09:15:29Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638098 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''be-kat-chi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Temir yoʻl bekatining xizmatchisi; bekat nazoratchisi. {{misol|{{ajrat|Bekatchi}}ning biri yigitlarni koyigansimon qoʻlini.''cuiimadu.''|[[w:Habib Nu’mon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БЕКАТЧИ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-adj}} oegcyetjsn4ga6z18etz3m3wrm2geff 638099 638098 2026-04-27T09:16:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638099 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''be-kat-chi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Temir yoʻl bekatining xizmatchisi; bekat nazoratchisi. {{misol|{{ajrat|Bekatchi}}ning biri yigitlarni koyigansimon qoʻlini siltadi.|[[w:Habib Nu’mon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БЕКАТЧИ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-adj}} fuxfm63nciaenldxvkqs87tnk6ixd42 0 33989 638081 637122 2026-04-27T07:34:18Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638081 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''gʻil-qil-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{ayn.}} [[qulqullamoq]]. #{{ayn.}} [[gʻiltillamoq]] 2. {{misol|Turgʻunboy koʻzida {{ajrat|gʻilqilla}}b turgan yoshini duv toʻkdi.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҒИЛҚИЛЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[gʻilqillamoq]]</b></br> <b>= [[qulqullamoq]].</br> </b> }} 39wl8ten66g943zmc5u60tprbnjuldg 0 37384 638084 570740 2026-04-27T07:54:58Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638084 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''iyd''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''\[[w:Arab tili|a.]] —'' bayram, hayit [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Diniy bay- ram; hayit. {{misol|{{ajrat|Iyd}}lari muborak! {{ajrat|Iyd}} kunlari.}} :Iyd namozi Ramazon va Qurbon hayit-larining birinchi kuni erta bilan asosan jamoa boʻlib oʻqiladigan namoz. {{misol|Bunda [bu masjidda] {{ajrat|iyd}} va juma namozlari oʻqilmay-di.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Obid ketmon}}. Iydi ramazon Ramazon hayiti. {{misol|{{ajrat|Iyd}}i Ramazonning Burbon hayitidan farsli jihati fitr sada-qasidir.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Iydi sagʻir Kichik hayit, yaʼni Ramazon hayiti. {{misol|Xalqimizning urf-odatlari va marosimlari orasida {{ajrat|Iyd}}i sagʻir, yani kichik hayit deb ataladigan Ramazon hayiti..|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Iydi qurbon Ramazon hayitidan 70—72 kun keyin oʻtkazi-ladigan diniy bayram, Qurbon hayiti. === Sinonimlari === [[id]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ИЙД}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[iyd]]</br> </b>{{izoh|рел}}. [[праздник]], [[праздничный]] [[день]]; {{izoh|см. также <b>}}[[hayit]].</br> </b> }} 0e9za9gbx9qr9ngj97wpatfy3jrrjg6 0 40446 638078 634217 2026-04-27T00:07:17Z Yokubjon Juraev 8265 638078 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ki-shi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Fikrlash, soʻzlash hamda ij-timoiy mehnat jarayonida qurol yasash va undan foydalanish qobiliyatiga ega boʻlgan jonli mavjudot, zot; odam, inson. {{misol|Til {{ajrat|kishi}}larning oʻzaro aloqa qurolidir.}} n ''Ki-shining ruhiy holati va ish qobiliyati mu-ayyan ritmga boʻysunishini odamlar allaqa-chon payqashgan.'' Gazetadan. {{misol|Uning yuqoriqis-midagi tugmachani bossangiz, teshikdan maxsus uzunlikdagi elektromagnit toʻlqinlar chiqib, {{ajrat|kishi}} miyasining uxlatuvchi markazi-ga taʼsir koʻrsatadi.|[[w:O. Moʻminov|O. Moʻminov]]|Xiyobon-dagi uch uchrashuv}}. {{misol|Zaytun daraxtining tur-gan-bitgani {{ajrat|kishi}} organizmi uchun foydali. |[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 2 Insoniyatga mansub zot, shaxs, odam. {{misol|Obroʻli {{ajrat|kishi}}. Xushomadgoʻy {{ajrat|kishi}}. Oilamizda toʻrt {{ajrat|kishi}} bor. Har qanday {{ajrat|kishi}}. Olija-nob {{ajrat|kishi}}. Kishilar toʻdasi. Besh {{ajrat|kishi}}dan iborat komissiya,}} m {{misol|Novcha {{ajrat|kishi}} shofyor uzatgan papkani qoʻltigʻiga qistirdi-yu, katta-katta odim tashlab, tezda sherik-lariga yetib oldi.|[[w:A. Obidjon|A. Obidjon]]|Akant qara-gʻay Gulmat}}. {{misol|Ey, bu ota Sharif tarroning janozasida Otamurod qorining yonida qurʼ-onni sharillatib oʻqib oʻtirgan {{ajrat|kishi}}-ku!|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|{{ajrat|Kishi}} yaxshi koʻrgan odami-ni, ming oʻrab tashlanmasin, bitta qiligʻi-dan biladi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 3 Umuman, balogʻat yoishdan oʻtgan shaxs; katta yoshli odam. {{misol|Ayol {{ajrat|kishi}}. Erkak {{ajrat|kishi}}, sht -Yoshing yigirma beshga qarab boryapti, — dedi onasi hamon oʻsha titragan tovushda,}} — {{misol|xotin {{ajrat|kishi}} oʻttizga kirsa oʻtin boʻladi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|U kamgap, birovga aralashmaydigan {{ajrat|kishi}} edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Kabinetdan grajdancha kiyimdagi novcha {{ajrat|kishi}}, orqa eshikdan esa uchta militsioner tushib keldi.|[[w:A. Obidjon|A. Obidjon]]|Akang kara-gay Gulmat}}. 4 Oʻzga,- begona shaxs, birov. {{misol|{{ajrat|Kishi}} yur-tida xon boʻlguncha, oʻz yurtingda gado boʻl.}} n {{misol|Jiyan, aqling boʻlsa, {{ajrat|kishi}}ning bir tiyiniga xiyonat qilma.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''5 '''''s. t. esk.'' Shariatga binoan, balogʻatga yetgan xotin-qizlar yuzini, oʻzini koʻrsat-masligi kerak boʻlgan begona erkak. {{misol|Qoʻrgʻon eshigidan ayol ovozi eshitildi: -Nima kerak? -Munda kel! — chol qoʻli bilan imladi. -{{ajrat|Kishi}} bor-ku.. -Qarindosh, Xushroʻining oʻgʻli, — deb tushuntirdi chol.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Kishidan qochmoq Begona erkakka oʻzini koʻrsatmaslik (xotin-qizlarga nisbatan qoʻllanadi). 6 Taʼkid ifodalaydi. {{misol|Afsuski, kunda-lik turmushimizda baʼzan buning aksini koʻrib, oʻksinasan {{ajrat|kishi}}.|[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. {{misol|Yomgʻirda yuvilgan trotuarlarda yursang, shunchalik yengil tortasanki, imtihonlarni ham.. stipendiya tashvishini ham unutib yuborasan {{ajrat|kishi}}. U.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. :Kishi bilmas Yashirin holda, hech kim-ga bildirmay; zimdan. {{misol|Juda hayallab ke-tishdi-ku. {{ajrat|Kishi}} bilmas borib kelmaysan-mi, uka?[dedi Mansur].|[[w:3. Said|3. Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. {{misol|Har bir haraka-tingni {{ajrat|kishi}} bilmas aygʻoqchi kuzatadi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КИШИ}} == Tarjimalari == *{{tyv}}: [[кижи]] *{{sah}}: [[киһи]] *{{kjh}}: [[кiзi]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kishi'''<br /> '''1''' [[человек]]; // [[человеческий]]; {{tarjmisoli|erkak ~ }} мужчина; {{tarjmisoli|xotin ~ }} женщина;{{tarjmisoli| sovet ~si }} советский человек; {{tarjmisoli|~ ovozi }} человеческий голос;<br /> '''2 '''[[лицо]], [[личность]], [[особа]]; [[персона]]; {{tarjmisoli|xususiy ~}} частное лицо; {{tarjmisoli|ayrim ~lar }} отдельные лица; {{tarjmisoli|u ~}} {{izoh|разг}}. ({{izoh|букв}}. тот человек) они ({{izoh|говорится об одном человеке с оттенком уважения}}); {{tarjmisoli|otangiz qanilar?- U ~ ishga ketdilar }} где ваш отец? - Они ушли на работу; {{tarjmisoli|duch kelgan ~ }} каждый встречный, кто попало, любой человек; {{tarjmisoli|biror ~}} кто-либо, кто-нибудь; {{tarjmisoli|har bir ~}} каждый человек, каждый, всякий;<br /> '''3 '''[[человек]], [[душа]]; {{tarjmisoli|~ boshiga }} на душу, на каждого человека; {{tarjmisoli|koʻchada bitta ham ~ yoʻq }} на улице ни души;<br /> '''4 '''{{izoh|в некоторых выражениях передаёт первое или второе лицо, оставаясь без перевода}}: {{tarjmisoli|ajablanasan ~!}} удивляешься!, удивительно!, только удивишься!; {{tarjmisoli|Musofirchilik qiyin, bola-chaqani sogʻinadi ~}} (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Тяжело на чужбине, тоскуешь по семье; {{tarjmisoli|~ning jahlini chiqarma }} ({{izoh|букв}}. не серди человека) не серди меня, не раздражай меня;<br /> '''5 '''{{izoh|уст. рел}}. [[мужчина]], [[посторонний]] [[мужчина]]; {{tarjmisoli|~dan qochmoq }} прятаться (прятать лицо) от постороннего мужчины; '''*''' {{tarjmisoli|~ bilmas }} скрытный, тайный, незаметный; {{tarjmisoli|u ~ bilmas ayyor ekan }} он, оказывается, довольно хитрый.<br /> }} t78pt96p00le2l6b2k2vtmaucm0jqsi 0 40688 638047 620582 2026-04-26T17:47:25Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 638047 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qo-mat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''[a.'' — boʻy, qad, gavda; tu rish, namozning boshlanishi] Kishining, kishi tanasining tashqi bichimi; qad, boʻy-bast. {{misol|Qomati kelishgan yigit. tsh Gulnor-ning nozik va nafis {{ajrat|qomat}}i dahlizda koʻri-nib qoldi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Alif qomat ''q,'' alif I. Sarvi qomat ''q.'' sarvqomat. Qomatini rostlamoq ''aim.'' qaddini rostla-moq ''q.'' rostlamoq 3. {{misol|{{ajrat|Qomat}}ini rostladi}}, ''velosipedni yetaklab, koʻchaning u yuziga — mayxona tomonga oʻtdi.'' A. Qahhor, Sarob. Quloqni qomatga keltirmoq ''ayn.'' quloqni batang qilmoq ''q.'' batang. ''Uning quloqni qo-matga keltiruvchi xurragi orasida kechasi bilan xotinining piq-piq yigʻi tovushi eshitshshb turar edi.'' A. Qahhor, Sarob. Qoʻl-ni qomatga koʻtarmoq {{din.|uz}} Namoz oʻqishda ikki qoʻlning bosh barmogʻini ikki quloqqa yetkazmoq. {{misol|Kavushini yechib, toʻnini yozdi va uning ustida turib, qoʻlini {{ajrat|qomat}}ga koʻtar-di.|[[w:M. Joʻraboyev|M. Joʻraboyev]]|M}}.B. martabasi. === Sinonimlari === [[sin-simbat]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚОМАТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qomat'''<br /> [[стан]]; [[фигура]]; {{tarjmisoli|qomatini rostlamoq }} выпрямить стан; {{tarjmisoli|* quloqni qomatga keltiradigan }} очень громкий, оглушительный; оглушающий.<br /> }} ecbd5kncpgrhq56h7ztuejer5os5809 0 41282 638093 633306 2026-04-27T08:13:54Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638093 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qu-da-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Xotin quda. {{misol|Qiz bilan yigitni koʻrgan {{ajrat|qudagʻay}}lar gap-soʻz chuvalmasligi uchun tez orada unashib qoʻyishga erlarini qistay boshladilar.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚУДАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qudagʻay'''<br /> [[сватья]].<br /> }} a7wq3h4ns1l9p6y0l8j3yvzletobjxc 0 44929 638101 577862 2026-04-27T10:45:04Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638101 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''nim-dosh''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == [[w:Fors tili|f.]] od^z — tutilgan, ishlatilgan; eskirgan, toʻzgan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Kiyilib, tutilib, anchagina eskirgan (asosan kiyim haqida). {{misol|Bir kuni kechga tomon Umurzoq akaning eski qoʻrgʻonchasi oldida {{ajrat|nimdosh}}gina soldat shineli kiygan odam paydo boʻladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Soʻnmas chaqmoqlar}} {{misol|Kuz kechasi.. Sovuq shamol badanni tikanli tili bilan tirnar, {{ajrat|nimdosh}} kiyimdan oʻtib sanchar va qaltiratar edi.|[[w:N. Maqsudiy|N. Maqsudiy]]|Laylatul-qadr}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|НИМДОШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''nimdosh'''<br /> [[поношенный]] ({{izoh|об одежде}}); [[подержанный]]; {{tarjmisoli|nimdosh palto }} поношенное пальто.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] oznxy55a4uajveug2y8d4pns75yzmzk 0 52532 638103 593288 2026-04-27T10:47:02Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638103 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tun-gan''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{s. t.}} [[tungoni]]. {{misol|Ora-sira tunganlar ham koʻrinib qoladi. Ular ayollar koʻylagiga oʻxshash uzun kamzul kiygan.|[[w:Habib Nu’mon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУНГАН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tungan'''<br /> {{izoh|разг}}. '''= [[tungoni]]'''.<br /> }} p2wo7m3j5ltg8mnqsssn4xnmge57fv1 0 53630 638092 568903 2026-04-27T08:13:02Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638092 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''he-zim-kash''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ayn.}} [[hezalak]]. {{misol|Meni nomard deb oʻylayapsanmi? Seni yolgʻiz yuboradigan {{ajrat|hezimkash}} yoʻq.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҲЕЗИМКАШ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[hezimkash]]</b></br> {{izoh|разг}}. <b>= [[hezalak]]</b>.</br> }} ifa2izeeqnq6nt5x28mu3nv3j1w96hl 0 117020 638097 541461 2026-04-27T08:31:48Z ~2026-25615-86 13472 638097 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''уй-ма''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[уйма]] </b>{{izoh|ж разг. }}[[bir]] [[talay]], [[juda]] [[ham]] [[koʻp]], [[behisob]], [[son-sanoqsiz]], [[cheksiz]];{{tarjmisoli| ~ денег }} bir talay pul;{{tarjmisoli| ~ народу }} juda koʻp yoki tumonat odam (xaloyiq, jamoat); <b>потратить уйму времени </b>koʻp vaqtni behuda sarf qilmoq (bekor oʻtkazmoq). === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == eq7jn2los4ucswow3qwu8u4owdheuo9 0 125006 638094 564873 2026-04-27T08:16:49Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638094 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''du-rugʻ''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''\[[w:Fors tili|f.]]'' — yolgʻon, aldov gap [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{kt.|uz}} {{ayn.}} yolgʻon. {{misol|{{ajrat|Durugʻ}} gap.}}<br/>'''Durugʻ aytmoq''' (''yoki'' '''qoʻshmoq''') - 1) aldamoq, yolgʻon gapirmoq. {{misol|..ushbu murofaada [ular] haq soʻzni aytmoqlari, {{ajrat|durugʻ}} qoʻshmasliklari.. zarur.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} 2) yanglish, xato aytmoq. {{misol|Men {{ajrat|durugʻ}} aytgan boʻlsam, kitob soʻziga amal qildim-da, ikki moʻminni bitishtirish uchun soʻzladim-da!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ДУРУҒ}} == Tarjimalari == mdixev9sbr5nwngnyfgwqu3uul8x2b7 638095 638094 2026-04-27T08:19:12Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638095 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''du-rugʻ''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|Forschadan]]'' [[دروغ]] - yolgʻon, aldov gap. [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{kt.|uz}} {{ayn.}} yolgʻon. {{misol|{{ajrat|Durugʻ}} gap.}}<br/>'''Durugʻ aytmoq''' (''yoki'' '''qoʻshmoq''') - 1) aldamoq, yolgʻon gapirmoq. {{misol|..ushbu murofaada [ular] haq soʻzni aytmoqlari, {{ajrat|durugʻ}} qoʻshmasliklari.. zarur.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} 2) yanglish, xato aytmoq. {{misol|Men {{ajrat|durugʻ}} aytgan boʻlsam, kitob soʻziga amal qildim-da, ikki moʻminni bitishtirish uchun soʻzladim-da!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ДУРУҒ}} == Tarjimalari == 6294qwn8mv6oav8cu8vzo4lmx38si1d 638096 638095 2026-04-27T08:19:31Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638096 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''du-rugʻ''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Fors tili|Forschadan]]'' [[دروغ]] - yolgʻon, aldov gap. [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{kt.|uz}} {{ayn.}} [[yolgʻon]]. {{misol|{{ajrat|Durugʻ}} gap.}}<br/>'''Durugʻ aytmoq''' (''yoki'' '''qoʻshmoq''') - 1) aldamoq, yolgʻon gapirmoq. {{misol|..ushbu murofaada [ular] haq soʻzni aytmoqlari, {{ajrat|durugʻ}} qoʻshmasliklari.. zarur.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} 2) yanglish, xato aytmoq. {{misol|Men {{ajrat|durugʻ}} aytgan boʻlsam, kitob soʻziga amal qildim-da, ikki moʻminni bitishtirish uchun soʻzladim-da!|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ДУРУҒ}} == Tarjimalari == cihp5nbfmyr7qa2xnrimsdzkju21qi3 0 125050 638090 564651 2026-04-27T08:11:17Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638090 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''doʻq--da-va-ra''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ayn.}} doʻq-poʻpisa. {{misol|Toʻrabek.. baʼzan qoʻliga xipchin olib, bolalarga {{ajrat|doʻq-davara}} qilar, shu bilan hovrini bosar edi.|[[w:Habib Nu’mon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nu’mon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ДЎҚ-ДАВАРА}} == Tarjimalari == 6l0pthrbs9dj1nzv44kds26of04ffoq 0 125444 638083 569453 2026-04-27T07:54:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638083 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''id''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{q.}} [[iyd]]. {{misol|..Shu choqqacha qayerda buqinib yotgan boʻlsa, yotgandir, illo {{ajrat|id}} kunlari albatta uylariga kelurlar..|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ИД}} == Tarjimalari == 1oyo95sajenhl2bim37a11093r89p45 0 127895 638046 588508 2026-04-26T17:45:05Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638046 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sin—sim-bat''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''sini-sumbat''' {{shv.|uz}} Tashqi qiyofa, boʻy-bast, qad-qomat. {{misol|Boʻri polvon Abray polvonning {{ajrat|sin-simbat}}iga sinchiklab tikildi.|[[w:To‘g‘ay Murod|To‘g‘ay Murod]]|Qoʻshiq}} {{misol|Xoʻb yigit ekan. Balli otangga, sini-sumbatingga.|[[w:Ravshan|"Ravshan"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СИН-СИМБАТ}} == Tarjimalari == ks5mf6k6m7ajwsahe7u1254ze9wcml5 0 128436 638100 592546 2026-04-27T10:37:13Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638100 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tov-kar''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{q.}} [[tavkar]]. {{misol|Budi-shudini yutqazgan nimdosh qimorbozlar {{ajrat|tovkar}}dan chiqib.. qon talashgan koʻzlarini yerga tikkancha ogʻir xayolga botgan edi.|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОВКАР}} == Tarjimalari == rej980gjjgvm0v1smi5x0v6kx5tgjhl 0 129469 638082 637121 2026-04-27T07:37:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638082 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''oʻr-kach-lan-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Oʻrkachga oʻxshab koʻtarilmoq. {{misol|Suvning {{ajrat|oʻrkachlan}}ishini qarang, har qanday otni ham esankiratadi..|[[w:Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov|Habib Nuʼmon va Ahmad Shorahmedov]]|Ota}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЎРКАЧЛАНМОҚ}} == Tarjimalari == cc4jvtm09yq1wirvsze4343kpsqhm4w 0 162459 638080 637971 2026-04-27T00:13:21Z Yokubjon Juraev 8265 638080 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Etimologiyasi=== Yoqutchada ''[[барахсан]]'', Altaycha ''[[бараксан]]'' degan so‘zlarla o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== #[[serob]] (o‘simliklarning ko‘pligiga nisbatan). elzbsachmjl2bwhzb5pa7jozwk8vtdg 0 162464 638074 2026-04-27T00:03:12Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} ===Aytilishi=== egız ===Ma’nosi=== [[baland]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638074 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} ===Aytilishi=== egız ===Ma’nosi=== [[baland]] sao1x3ddzvedwlmjd3051d0vic0vybc 0 162465 638077 2026-04-27T00:06:31Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[baland]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638077 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[baland]] tjhfk9ldaetju5xniu8cet9v04rhy7g 0 162466 638079 2026-04-27T00:07:33Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[kishi]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638079 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[kishi]]. s6swm12r6mdm7k8npg9u0irk49no3kw