Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.46.0-wmf.26 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 12052 638234 636529 2026-05-01T10:17:27Z Yokubjon Juraev 8265 638234 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} '''yer''' :[[joy]], [[mavqe]], [[oʻrin]], yer = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yer''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 (Ye — ''katta)'' Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. {{misol|{{ajrat|Yer}} shari. {{ajrat|Yer}} aylanasi. {{ajrat|Yer}} Quyosh atrofida aylanadi. {{ajrat|Yer}}ning sunʼiy yoʻldoshi.}} n {{misol|..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi {{ajrat|yer}} boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, {{ajrat|yer}} to-monini tanlagan boʻlardim.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Kush — qanoti bilan}}. 2 Shu planetaning kurukdik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻy il ganda). {{misol|{{ajrat|Yer}} planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.}} 3 Planetamiz qobigʻining sirtqi qat-lami. {{misol|Yer bagʻri. Yer osti boyliklari. Qora (qaro) {{ajrat|yer}}ga kirgur! (qargʻ.). Yer yutgur! (qargʻ.). Osmon uzok,, {{ajrat|yer}} qattiq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Bir vaqt {{ajrat|yer}} osti dukillagandek boʻldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. 4 Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxe yoki boshqa narsalarga nisbatan). {{misol|Yerga paloye solmoq. Tomdan {{ajrat|yer}}ga qulamoq. Kosa stoldan {{ajrat|yer}}ga tushib sindi. Yerga tushgan }}''— ''''yetimniki.'' Maqol. n {{misol|Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani {{ajrat|yer}}ga qoʻyib, onasiga yoʻlladi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. {{misol|Toshloq {{ajrat|yer}}. Obod {{ajrat|yer}}. Haydalgan {{ajrat|yer}}. Baland-past {{ajrat|yer}}lar.}} m {{misol|Yigit ufqlarga tu-tash {{ajrat|yer}}larni koʻzdan kechiradi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz {{ajrat|yer}}ga olib chiqish zarur boʻlib qoldi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 6 Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va sh. k. ekiladigan joy, maydon. {{misol|Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning {{ajrat|yer}}ini jar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asarlar}}. {{misol|Mehnati-la gullatar Bir tanobcha {{ajrat|yer}}ini. |[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan {{ajrat|yer}}ga chukur tomir otishi lozim.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|{{ajrat|Yer}}ing boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 7 Biror narsa band qilib turgan, egal-lagan oʻrin, joy; makon. {{misol|Daraxt bir {{ajrat|yer}}da koʻkaradi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Hokim choʻzilib yotgan {{ajrat|yer}}idan turib, tashqari chiqdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Ofitser yiqildi va yotgan {{ajrat|yer}}ida qoʻlini koʻtardi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. 8 Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va shu kabilarga qarashli hudud. {{misol|Qoni, eti., {{ajrat|yer}}i, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?OShek,|[[w:Navoiy|Navoiy]]}}. {{misol|Oʻn uch xoʻjalik {{ajrat|yer}}ini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. {{misol|Gilamning bir {{ajrat|yer}}ida dogʻi bor. Haq}} — {{misol|{{ajrat|yer}}ini topar.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|mi Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki {{ajrat|yer}}idan chatilgan va Otabekka atal-gan edi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|..besh {{ajrat|yer}}idan oʻq yeganiga qaramay.. {{ajrat|yer}} bagʻirlab ketishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp {{ajrat|yer}}larini tashlabketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}.o. 10 Ish joyi, muassasa, tashkilot. {{misol|Ish-lagan {{ajrat|yer}}idan hujjat keltirmoq. Biror {{ajrat|yer}}ga arz qilmoq. yaya}} [ {{misol|Badriy:] Sizlar bilan boshqa {{ajrat|yer}}da gaplashaman!3.|[[w:Said|Said]]|N}}. Safarov, Tarix tilga kirdi. '''11 '''''(j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vazifasida.'' Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. {{misol|Kutilmagan {{ajrat|yer}}da shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qaldi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa {{ajrat|yer}}da boʻlishi ham mumkin.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Sariq apʼtsni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan {{ajrat|yer}}ida bu fikrdan qaytdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :Yer bilan yakson boʻlmoq ''q.'' yakson. Yer boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. {{misol|Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, {{ajrat|yer}} boʻlasan. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Koʻp otz bir boʻlsa, bir otz {{ajrat|yer}} boʻlar. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. Yerga urmoq Qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. {{misol|Men nomus-orimni {{ajrat|yer}}ga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻ-kishim kerak..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Qoʻysangiz-chi.. Uzingizni juda ham {{ajrat|yer}}ga urib yubordingiz-ye. |[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. [Yuzini] Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. {{misol|El-yurt ichida olamga dovrut ketgan otamning yuzini {{ajrat|yer}}ga qaratdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni {{ajrat|yer}}ga qaratma!|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}}. {{misol|Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni {{ajrat|yer}}ga qaratib qoʻyishga! \amza,|[[w:Paranji sirlari|Paranji sirlari]]}}. Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. {{misol|Ertoyev.. yigitlarga {{ajrat|yer}} ostidan bir qaradi-yu, pesho-nasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayer-da(n) boʻlsa ham. {{misol|Ma, laylak, {{ajrat|yer}} tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Yer tishlamoq ''q.'' tishlamoq. {{misol|Bom-bardimonda yuzlab fashist soldat, ofitser-lari {{ajrat|yer}} tishladi.}} Yer chizib qolmoq ''q.'' chizmoq. {{misol|Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida {{ajrat|yer}} chizib qoldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Yer yuzi Butun dunyo, olam. {{misol|Bu xabar butun {{ajrat|yer}} yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar.|[[w:Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq|Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq]]|yerga kiritmoq}}. {{misol|Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan {{ajrat|yer}} qilib qoʻyishingiz mumkin.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼ-zirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq ''q.'' ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. {{misol|Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qi-lishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, {{ajrat|yer}} qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Soʻzini ''(yoki'' gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. {{misol|Oyim bu-vimning soʻzini {{ajrat|yer}}da qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \.|[[w:Nazir|Nazir]]|Yonar daryo}}. {{misol|Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini {{ajrat|yer}}da qoldirolmaganini tushundi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Tuyaning dumi yerga tekkanda ''q.'' tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). {{misol|Ana endi uyquni qolgan {{ajrat|yer}}idan olavering..|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕР}} == Tarjimalari == *{{yrk}}: [[я]] *{{tyv}}: [[чер]] *{{yux}}: [[лэбиэ]] *{{sah}}: [[сир]] *{{clw}}: [[чäр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yer'''<br /> '''1 '''[[земля]], [[земной]] [[шар]]; // [[земной]]; '''Yer Quyosh atrofida aylanadi '''Земля вращается вокруг Солнца; {{tarjmisoli|yer shari }} земной шар;<br /> '''2 '''[[земля]]; [[суша]]; {{tarjmisoli|yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi }} суша составляет одну шестую часть нашей планеты;<br /> '''3 '''[[земля]], [[почва]], [[грунт]]; // [[земельный]]; [[почвенный]]; [[грунтовой]]; {{tarjmisoli|qattiq yer }} твёрдая земля, твёрдый грунт; {{tarjmisoli|qora tuproq yer}} чернозём; {{tarjmisoli|quriq va boʻz yerlar }} целинные и залежные земли; {{tarjmisoli|yer bilimi }} землеведение; {{tarjmisoli|rayon yer boʻlimi }} районный земельный отдел; {{tarjmisoli|kam yer dehqon }} малоземельный крестьянин; {{tarjmisoli|yer islohoti }} земельная реформа; {{tarjmisoli|yer osti suvlari }} подземные, грунтовые воды; {{tarjmisoli|yer egaligi }} землевладение; {{tarjmisoli|yer qimirlash(i) }} землетрясение; {{tarjmisoli|yer ochmoq }} поднимать целину; {{tarjmisoli|yer tuzish }} землеустройство; {{tarjmisoli|yer tuzuvchi }} землеустроитель; {{tarjmisoli|yer oʻlchovchi }} землемер; {{tarjmisoli|yerdan foydalanish }} землепользование; {{tarjmisoli|yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat }} {{izoh|посл}}. если земля - мать богатства, то труд - его отец; {{tarjmisoli|yer haydash }} пахота; {{tarjmisoli|yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda }} {{izoh|посл}}. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;<br /> '''4''' [[земля]], [[пол]]; {{tarjmisoli|yerda yotmoq }} лежать на земле; лежать на полу; {{tarjmisoli|yerdan uzib boʻlmaydigan yuk }} ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); {{tarjmisoli|yerga tushgan yetimniki }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;<br /> '''5 '''[[место]]; [[местность]]; {{tarjmisoli|bu yer}} это место; данная местность; {{tarjmisoli|bu yerga }} сюда; {{tarjmisoli|bu yerda }} здесь, тут; на этом месте, в этой местности; {{tarjmisoli|bu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|u yer}} то место; та местность; {{tarjmisoli|u yerga }} туда; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|u yerda }} там; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|u yerdan }} оттуда; из того места; из той местности; {{tarjmisoli|shu yerda }} здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; {{tarjmisoli|shu yerdan }} отсюда, от (из) этого места; из этой местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerga }} туда, туда же; на то место; в ту местность; {{tarjmisoli|oʻsha yerda }} там, там же; на том месте; в той местности; {{tarjmisoli|oʻsha yerdagi }} тамошний; {{tarjmisoli|har yerda }} везде, всюду, повсеместно; {{tarjmisoli|har yerdan }} отовсюду, совсех мест; {{tarjmisoli|bir yerga toʻplanmoq }} собираться (скапливаться) в одном месте; {{tarjmisoli|dala yer }} дачная местность; {{tarjmisoli|ochiq yer }} открытая местность; {{tarjmisoli|haq yerini topar }} {{izoh|посл}}. правда найдёт своё место; {{tarjmisoli|daraxt bir yerda koʻkaradi }} {{izoh|посл}}. дерево растет (только) на одном месте; {{tarjmisoli|* yomon yer }} недостаток, изъян; {{tarjmisoli|buning hech bir yomon yeri yoʻq }} в этом нет ничего плохого; {{tarjmisoli|noliydigan yerimiz yoʻq }} нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; {{tarjmisoli|yerga kirib ketmoq }} провалиться сквозь землю ({{izoh|от стыда}}); {{tarjmisoli|yerga qoʻymoq }} ({{izoh|или '''}}[[bermoq]] '''[[предавать]] [[земле]] ({{izoh|похоронить}}); {{tarjmisoli|yuzini yerga qaratmoq }} осрамить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|yerga urmoq }} охаивать; {{tarjmisoli|yer tishlab yotmoq }} лежать ничком ({{izoh|не имея сил встать - о больном}}); {{tarjmisoli|yer oʻpib sajda qilmoq }} пресмыкаться ({{izoh|перед кем-л}}.); {{tarjmisoli|yer tagidan }} ({{izoh|или '''}}[[ostidan]]''') '''[[qaramoq]] '''[[смотреть]] [[исподлобья]]; '''[[soʻzni]] '''({{izoh|или '''}}[[iltimosni]]''') {{tarjmisoli|yerda qoldirmoq }} оставлять ({{izoh|чью-л}}.) просьбу без внимания, не обращать внимания на ({{izoh|чьи-л}}.) слова; '''[[gapni]] '''({{izoh|или '''}}soʻzni, maslahatni''') {{tarjmisoli|bir yerga qoʻymoq }} сговориться; договориться; {{tarjmisoli|yer yongʻoq }} арахис, земляной орех; {{tarjmisoli|yer tuti }} {{izoh|разг}}. клубника, {{tarjmisoli|yer choy }} {{izoh|бот}}. лапчатка; {{tarjmisoli|yer qalampir }} хрен; {{tarjmisoli|yer qoʻnoq }} {{izoh|бот}}. змеевик.<br /> }} gmv0c29pzwg3egwhgkmjiydmb7wcg0p 0 12949 638218 637244 2026-05-01T02:39:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638218 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kuch''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KUCH ' jismoniy harakat qilish qobiliyati', ' quv-vat'. Esing borida el tani, k u ch i n g borida yer tani (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli kü:ch tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 97), keyinroq oʻ: unlisining choʻ-ziqlik belgisi (ПДП, 396; Devon, III, 132; DS, 322), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi ham yoʻqolgan: kü:ch &gt;&nbsp;koʻch &gt;&nbsp;kuch.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''Odam va jonivorlarning oʻz mus-kullarini ishlatib, jismoniy harakat qilish qobiliyati; jismoniy energiya; quv-vat. {{misol|Jismoniy {{ajrat|kuch}}. Muskul {{ajrat|kuch}}i. Esing borida el tani, {{ajrat|kuch}}ing borida yer tani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|Bola {{ajrat|kuch}}i yetsa, chelak sudrab, yetmasa, koʻra koʻtarib, sahnga suv separ.. edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargona t}}. o. {{misol|Kimning bilagida {{ajrat|kuch}}i boʻlsa, kim ishning havosini olsa.. oʻsha ilgʻor boʻlave-radi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Kuchdan qolmoq Kuch-madori ketib zaif-lashmoq. 2 Mehnat qilish, yaratish, yuzaga kel-tirish qobiliyati, ish-mehnat. {{misol|Bir parcha kuygan qora non uchun Yoshlik chogʻingdan oʻz {{ajrat|kuch}}ing sotib.|[[w:Hamza|Hamza]]}}. | {{misol|Boylar].. koʻklamgacha yuvindi bilan boqadi, olti oy yoz tekinga ishlatadi. Odamning {{ajrat|kuch}}i eshak {{ajrat|kuch}}idin past bahoga tushadi ularga!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 3 Maʼnaviy, aqliy va ruhiy quvvat. {{misol|Aqliy {{ajrat|kuch}}.}} n {{misol|Haydar ota kampirning iroda {{ajrat|kuch}}iga ishonmas, shuning uchun hozir Asror-qulning unga roʻpara boʻlishini istamas edi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Asror bobo}}. {{misol|Uni toʻxtatib qolishga hech qanday andishaning, hech qanday sevgi va hurmatning {{ajrat|kuch}}i yetmas edi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Koʻk chiroqlar}}. '''4 '''{{fiz.|uz}} Jismlarning oʻzaro mexanik taʼ-sir etish qobiliyati va uning oʻlchovi. {{misol|Mar-kazdan qochma {{ajrat|kuch}}. Kuch birligi.}} n {{misol|Tortish {{ajrat|kuch}}i yoki, boshqacha aytganda, gravitatsiyaning nima ekani hozircha biron olimga oshkor emas. |[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 5 Quvvat, energiya. {{misol|Elektrostansiya-ning {{ajrat|kuch}}i.}} 6 Taʼsir qilish darajasi; taʼsir. {{misol|Do-rining {{ajrat|kuch}}i,}} m {{misol|Bu kungi qora sovuq quyosh {{ajrat|kuch}}ini-da kesgan edi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Ochlik oʻz {{ajrat|kuch}}ini koʻrsatib, uni hol-dan toydirgan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Bulahza-da aroq Valijonga oʻz {{ajrat|kuch}}ini koʻrsatib qoʻygan edi.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 7 Toʻyimlilik, quvvat berish belgi-xususiyati, koʻrsatkichi. {{misol|Yerning {{ajrat|kuch}}i. Ta-omning {{ajrat|kuch}}i.}} 8 Biror ishni amalga oshira bilish imkoni, imkoniyati; hol-qudrat, qurb. {{misol|Uning avtomashina sotib olishga ham {{ajrat|kuch}}i yetadi.}} n {{misol|Hambarali akani sotib olgani {{ajrat|kuch}}ingiz yetmasa kerak. Miltiq bilan boʻlma-di, endi pul bilan raxna solmoqchimisizlar? A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 9 Biror sohada va umuman ishlab chiqa-rishda ishlovchi kishilar. {{misol|Xotin-qizlar — korxonada katta {{ajrat|kuch}}.}} a {{misol|Bugun Uzbekiston-da birinchi marta qurilayotgan metall za-vodiga FZOni bitirgan yosh {{ajrat|kuch}}lar keldi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Saodatning qissasi}}. {{misol|Koʻchib kelgan zavodlarga qizlarni yubordik: {{ajrat|kuch}}imiz ozayib qoldi, vazifamiz katta, yukimiz ogʻir.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. 10 Biror ishni amalga oshirishga qara-tilgan, biror maqsad uchun foydalanila-digan shaxs yoki narsalar. {{misol|Dushman desant-chilarni dengizga uloqtirib tashlash uchun qoʻshimcha {{ajrat|kuch}} keltirardi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mantu jasorat}}. {{misol|Xuroson taxti uchun isyon koʻtargan Mirzo Yodgor ham shu atrofda {{ajrat|kuch}} toʻplagan edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|[Biz] Kelishmovchilik-larni chetdan {{ajrat|kuch}} jalb qilmasdan, oʻz {{ajrat|kuch}}i-miz bilan, oʻzaro keng muhokama qilish yoʻli bilan bevosita bartaraf qiladigan boʻlib qoldik.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Nutq}}. '''11 '''''(asosan koʻpl. shaklida)'' Harbiy qoʻshilmalar; qoʻshin. {{misol|Qurolli {{ajrat|kuch}}lar.}} m {{misol|Tank va motodiviziyalardan yigirma ikkitasi katta havo {{ajrat|kuch}}larining yordami bilan Kalinin, Oryol, Tulaga qarab bormoqda.|[[w:I. Ra-\im|I. Ra-\im]]|Chin muhabbat}}. '''12 '''''(asosan koʻpl. shaklida)'' Jamiyatning biror belgi-xususiyati, dunyoqarashi va sh. k. bilan farqlanuvchi qismi. {{misol|Reaksion {{ajrat|kuch}}lar. Sinfiy {{ajrat|kuch}}lar munosabati. Qora {{ajrat|kuch}}lar.}} '''13 '''''huq.'' Qaror, qonun va shu kabilarning qoʻllanishi, amali, joriyligi. {{misol|Qonun {{ajrat|kuch}}-ga kirdi. Hukm {{ajrat|kuch}}da qoldi. Qaror {{ajrat|kuch}}ini yoʻqotdi.}} :Yomonning kuchi yapaloqqa yetar ''q.'' yapaloq. Ot kuchi {{fiz.|uz}} Dvigatel quvvatining oʻlchov birligi. Ogʻziga kuchi yetmagan Tilini tiyol-may, birovlar haqida gʻiybat, nomaqbul gap-lar qiladigan. {{misol|Bilgan u dedi, bilmagan bu. Hatto ogʻziga {{ajrat|kuch}}i yetmagan baʼzi birovlar, yuziga boʻlmasa-da, orqavoratdan "notavon koʻngi.}}''1''''ga qoʻtir jomashov", deb luqma tashla-shardi.'' S. Siyoyev, Rayhon. {{misol|Qoʻying, xafa boʻlmang, xola, bunga yoʻrgakda tekkan kasal bu.. Ogʻziga {{ajrat|kuch}}i yetmagan kishi har narsani gapiraveradi. |[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КУЧ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} *{{tr}}:[[güç]] *{{tyv}}: [[күш]] *{{ug}}: [[كۈچ]] (küç) *{{sah}}: [[күүс]] (küüs), [[эрчим]], [[уох]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kuch'''<br /> '''1 '''[[сила]]; [[мощь]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|katta ~}} большая сила; {{tarjmisoli|~dan ketmoq }} обессилеть, выбиться из сил; {{tarjmisoli|~dan qolmoq }} лишиться сил ({{izoh|от старости}}); {{tarjmisoli|~ini kesmoq }} умерить силу {{izoh|кого-чего-л}}.; обессилить; {{tarjmisoli|~ yigʻmoq }} собраться с силами; {{tarjmisoli|~i keladi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i yetadi }} он осилит; он в силах ({{izoh|что-л. сделать}}); {{tarjmisoli|bu qopni koʻtarishga ~ing yetmaydi }} ты не сможешь (ты не в силах) поднять этот мешок; {{tarjmisoli|uning avji ~ga toʻlgan payti }} он в самом расцвете сил; {{tarjmisoli|kishi ~idan foydalanish }} эксплуатация человека; {{tarjmisoli|iroda ~i }} сила воли; {{tarjmisoli|leninizm ideyalarining buyuk ~i }} великая сила идей ленинизма; {{tarjmisoli|sovet tuzumining ~i va hayotiyligi }} сила и жизненность советского строя; {{tarjmisoli|revolyutsiyaning harakatlantiruvchi ~lari }} движущие силы революции; {{tarjmisoli|demokratiya va sotsializm ~ lari }} силы демократии и социализма; {{tarjmisoli|~}} '''[[quvvat]] '''[[сила]], [[мощь]]; {{tarjmisoli|butun ~-quvvatni paxta yigʻim-terimiga safarbar qilish kerak }} все силы и энергию необходимо мобилизовать на сбор хлопка;<br /> '''2 '''{{izoh|физ. тех}}. [[сила]]; {{tarjmisoli|Yerning tortish ~i }} сила притяжения Земли; {{tarjmisoli|ogʻirlik ~i }} сила тяжести; {{tarjmisoli|shamol ~i }} сила ветра; {{tarjmisoli|teng taʼsir etuvchi ~ }} равнодействующая сила;{{tarjmisoli| qarshilik ~i }} сила сопротивления;<br /> '''3 '''{{izoh|эк.}} [[сила]]; {{tarjmisoli|ish ~i }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ishchi ~i }} рабочая сила; {{tarjmisoli|jamiyatning ishlab chiqarish ~lari }} производительные силы общества;<br /> '''4 '''({{izoh|только мн}}.) {{izoh|воен}}. [[силы]], [[войска]]; {{tarjmisoli|mamlakatning qurolli ~lari }} вооружённые силы страны; {{tarjmisoli|harbiy-havo ~lari }} военно-воздушные силы;<br /> '''5''' {{izoh|юр}}. [[сила]], [[правомочность]]; {{tarjmisoli|yangi qonun ~ga kirdi }} новый закон вступил в силу; {{tarjmisoli|oʻz ~ini yoʻqotmoq }} терять, утрачивать свою силу ({{izoh|о каком-л. распоряжении, постановлении}}); {{tarjmisoli|oʻz ~ida qoldirmoq }} оставлять в силе ({{izoh|напр. приговор}}); '''*''' {{tarjmisoli|ish ~ }} работа тяжела; {{tarjmisoli|ot ~i}} {{izoh|физ}}. лошадиная сила.<br /> }} 4uxuwd5rzzk22mm535bohrx50si7o1q 0 13926 638231 631504 2026-05-01T10:01:07Z Yokubjon Juraev 8265 638231 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KUN I 'yerga issiqlik va nur taratib turuvchi planeta', 'quyosh'. Oy chihsa ham, shunga chiqsin, k u n chiqsa ham, shunga chiqsin (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli kün tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 397; Devon, I, 327; ЭСТЯ, III, 101), oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kün &gt;&nbsp;kun. KUN II 'sutkaning quyosh chiqishidan botishigacha boʻlgan (yorugʻ) qismi'. Shunday jazirama k u n l a r -d a koʻngil dalani hoʻmsaydi (Hamid Gʻulom). Bu ot qadimgi turkiy tilda 'quyosh', 'oftob' maʼnosini anglatuvchi koʻn I otidan maʼno taraqqiyoti asosida oʻsib chiqqan (ДС, 326: koʻn I 2; ЭСТЯ, III, 101: kün 1); keyinchalik ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kün I &gt;&nbsp;kün II &gt;&nbsp;kun II.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Quyosh, oftob. {{misol|{{ajrat|Kun}} tepadan tigʻ urayotganda, mashina obodgina bir qishloqqa kirib keldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Mana, {{ajrat|kun}} ham terak boʻyi koʻtarilib qoldi. S.|[[w:Yunusov|Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. {{misol|Nuktadon Mutribdar-hol hovlisining kichikligidan {{ajrat|kun}} tushmas-ligiga ishora qilib, payrov bilan javob berdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 2 Sutkaning quyosh chiqqandan quyosh bot-gungacha boʻlgan qismi. {{misol|Hasanali {{ajrat|kun}}larini tomoqsiz, tunlarini uyqusiz kechira boshladi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Boʻlmasa, men qaytay, {{ajrat|kun}} ham kech boʻlyapti.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. 3 Bir kecha-kunduzga — 24 soatga teng vaqt; sutka. {{misol|Bir yil — 365 {{ajrat|kun}}.}} m {{misol|Uch-toʻrt {{ajrat|kun}}gacha Avaz mozoristondan chiqmadi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Oʻshandan uch-toʻrt {{ajrat|kun}} oʻtgach, yangi gap chiqib qoldi.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Bu chiroq singilchamning qoʻlidagi ruxsatno-ma desam ham boʻladi — roppa-rosa yigirma {{ajrat|kun}}ga berilgan.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovun-lar mamlakati}}. 4 Oy yoki haftaning maʼlum bir kalendar sanasi; maʼlum bir hodisaga bagʻish-langan kun, sana. {{misol|Shanba {{ajrat|kun}}i siz keling, yakshanba {{ajrat|kun}}i men boray. Haysi {{ajrat|kun}}larda uyda boʻlasiz? -Chorshanba, juma {{ajrat|kun}}lari. Quruv-chilar {{ajrat|kun}}i. yash Qadimiy va hamisha navqiron Samarkand shahrida qishloq mehnatkashla-ri uchun anʼanaviy teatr {{ajrat|kun}}lari boshlandi. |[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. '''5 '''''(koʻpl. shaklida)'' Kunlar bilan belgi-lanuvchi vaqt, payt, kez, davr. {{misol|Bolalik {{ajrat|kun}}-larimda, Uyqusiz tunlarimda Koʻp ertak eshitgandim.|[[w:H. Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|Erkin {{ajrat|kun}}lar ke-lur, istiqbolimiz yorqin, toleimiz baland boʻlur, albatta.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}}. 6 Ob-havo, ob-havo sharoiti. {{misol|Mayning oʻrtalari boʻlsa-da, {{ajrat|kun}} issiq edi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Noyabr oʻrtalab, {{ajrat|kun}}lar sovigan edi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Javzo kirdi. {{ajrat|Kun}}lar isib, arpa pishdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 7 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanib, ahvol, sharoit maʼnosini bildiradi. {{misol|Boshingizga ogʻir {{ajrat|kun}} tushdi..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Tur-sunoyning {{ajrat|kun}}iga uchrab, yosh joningizga jabr qilmang, deyman.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}. {{misol|Shomurod dodxohning {{ajrat|kun}}ini me-ning boshimga solarding, odamxoʻr qotil!|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. :Bir kun(i) Oʻtgan yoki kelgusi kunlar-ning birida. {{misol|Bir {{ajrat|kun}}i u ikkita kino bile-ti koʻtarib keldi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Siz-ku, ota, bir {{ajrat|kun}}i borib, jo-ningizni yaratganga topshirib, bu azoblar-dan qutulib ketasiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Bir kun emas, bir kun Qachondir bir kun, vak,-ti kelib. {{misol|Xudo haqqi, bir {{ajrat|kun}}mas, bir {{ajrat|kun}} choʻmich bilan tushirib qolaman-da!|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Birisi kun(i) Ertadan keyingi kun, indin(ga). {{misol|Birisi {{ajrat|kun}}i, namozi asrga azon aytilgan vaqtda seni Qoʻydarvoza yonida kutaman.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Bu kuningdan.. Bu ahvolingdan koʻra.. bundan koʻra. {{misol|Oʻl, ahmoq/ Bu {{ajrat|kun}}ingdan oʻlib qoʻya qolganing yaxshi.. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Ish kuni Ish, xizmat uchun bel-giLangan maʼlum muddatli vaqt. {{misol|Ish {{ajrat|kun}}i tugadi.|[[w:Kun bermaslik Oʻz holicha ishlash|Kun bermaslik Oʻz holicha ishlash]]|yashashga qoʻymaslik, chiqishtirmaslik}}. {{misol|..ik-kovingni mutaassiblar sazoyi qilishadi, kim koʻrsa, dakki beradi, bir soʻz bilan aytganda, sizlarga {{ajrat|kun}} berishmaydi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Kun yoʻq Kun bermaslik, tinch qoʻymaslik-ni bildiradi. {{misol|Bu yerda yalangoyoqlar, boshke-sarlar, oʻgʻrilarning dastidan hech kimga {{ajrat|kun}} yoʻq!|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. Kun kechirmoq ''(yoki'' koʻrmoq, oʻtkazmoq). Yashamoq, hayot ke-chirmoq, tirikchilik qilmoq. {{misol|..asrlar davo-mida qaram boʻlib {{ajrat|kun}} kechirishga mahkum etib kelingan xotin-qizlar..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|..qachongacha xor-zor yashaymiz, qachongacha och-ya/tngʻoch {{ajrat|kun}} koʻramiz.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. {{misol|Ular [chol va kampir] ovchilik bilan {{ajrat|kun}} oʻtkazar ekanlar.|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. Kun tartibi :Majlis muhokamasiga qoʻyiladigan masa-lalar tarkibi va tartibi. Kundan-kun(ga) Borgan sari, kun sayin. {{misol|Bemor {{ajrat|kun}}dan-{{ajrat|kun}}-ga beri qaramay boshladi. Kundan-{{ajrat|kun}} (ga) ishlar yaxshshtnib bormoqda.|[[w:Kuni bitmoq 1) oʻlim vaqti yetmoq|Kuni bitmoq 1) oʻlim vaqti yetmoq]]}}. {{misol|Goʻdakning rizqi tugab, {{ajrat|kun}}i bitgan. Taqdiri azalda bitilgani shunr day boʻlgach, na chora!|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza; 2) ish-amal imkoniyati tugamoq}}. {{misol|Boʻlmasa, unga keyin tushuntirib qoʻyarsiz. Gap shunday: u xoʻjayinlariga {{ajrat|kun}}lari bitganini yetkazsin. Qancha tezroq yoʻqolishsa, oʻzlariga shuncha yaxshi boʻladi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Kun(i) tugʻdi ''q.'' tugʻmoq. {{misol|-Endi sening ham {{ajrat|kun}}ing tugʻdi. Odam boʻl! — dedi Davlatyor va mollarni qaytara boiiadi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Ku-nini koʻrsatmoq Juda qattiq yomonlik, jabr-zulm qilmoq (shu haqdagi doʻq-poʻpi-sani bildiradi). {{misol|Kuningni koʻrsatibqoʻyaman. yaya ..otangga aytib beraman, {{ajrat|kun}}ingni koʻrsa-tadi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Mehnat kuni ''q. ''mehnat. Oy chiqsa ham unga, kun chiqsa ham unga ''kest.'' Hamma narsa, diqqat-eʼtibor unga (Kimsaning erka-arzandasi boʻlib qolgan kishiga nisbatan aytiladi). Tunov kuni Yaqin oʻtgan kunlarning birida. {{misol|Tu nov {{ajrat|kun}}i koʻrgan edim.}} m {{misol|Tagida tutun burqsa-yotgan bak oldida tunov {{ajrat|kun}}i mirshablarning kichigi..|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Tunu kun ''q.'' tun-kun. Oʻlgan(i)ning kunidan ''q.'' oʻlmoq. Qaysi kuni ''ayn.'' tunov kuni. {{misol|Oxirgi soʻzlarni oʻqir ekan, Gyavhar maʼyus boʻlib qoldi. Qaysi {{ajrat|kun}}i mar-kazdan kelgan vrach Hanifa xolaning kasali rak ekani, sanoqli {{ajrat|kun}}lari qolganini ayt-gan edi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. Qulogʻidan kun koʻrinadi Juda ozib ketgan. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КУН}} == Tarjimalari == {{uz-interj}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[gün]] *{{gag}}: [[gün]] *{{az}}: [[gün]] *{{tk}}: [[gün]] *{{ku}}: [[roj]] *{{en}}: [[day]] *{{tyv}}: [[хүн]] *{{sah}}: [[күн]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kun'''<br /> '''1 '''[[день]]; {{tarjmisoli|ish ~i}} рабочий день; {{tarjmisoli|yakshanba ~i }} 1) воскресный день, воскресенье; 2) в воскресенье; {{tarjmisoli|Matbuot ~i}} День печати; '''Bolalik kunlarimda, uyqusiz tunlarimda koʻp ertak eshitgandim '''(Ћ. Олимжон) В дни моего детства, в бессонные ночи я слышал много сказок; {{tarjmisoli|~ uzunligi }} {{izoh|астр}}. долгота дня; {{tarjmisoli|~ ochiq }} день ясный; ясно; {{tarjmisoli|ertaga ~ ochiq boʻlishi kutiladi }} завтра ожидается ясная погода; '''[[shu]] '''({{izoh|или '''}}[[oʻsha]]''') {{tarjmisoli|~i }} в тот день; {{tarjmisoli|~ boʻyi }} весь (целый) день, на протяжении всего (целого) дня; {{tarjmisoli|~ ora }} через день; {{tarjmisoli|u ~ ora ambulatoriyaga qatnaydi }} он ходит в амбулаторию через день; {{tarjmisoli|~ oshib }} через день; {{tarjmisoli|~ sayin }} 1) каждый день, ежедневно; 2) день ото дня, изо дня в день; {{tarjmisoli|ertasi ~i}} наследующий день; {{tarjmisoli|har ~ (i) }} каждый день; ежедневно; {{tarjmisoli|xudoning bergan ~i }} {{izoh|разг}}. ({{izoh|букв}}. день, данный богом) каждый божий день, изо дня в день; ежедневно; {{tarjmisoli|qaysi ~i, tunov ~i }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}anavi ~i }} на днях, дня два-три тому назад; {{tarjmisoli|qaysi ~i? }} какой (который) день?; {{tarjmisoli|qaysi ~lari uyda boʻlasiz? }} в какие дни вы бываете дома?; {{tarjmisoli|birisi ~ (i) }} 1) послезавтра; 2) позавчера; {{tarjmisoli|oʻtgan ~i }} позавчера; {{tarjmisoli|oʻtgan ~gi }} позавчерашний; {{tarjmisoli|(~lardan) bir ~ }} в один из дней, в один прекрасный день, однажды, как-то раз; {{tarjmisoli|bir ~ emas, bir ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}axir bir ~ }} {{izoh|разг}}. в один прекрасный день, когда-ни-будь, рано или поздно; {{tarjmisoli|~iga }} 1) каждый день, ежедневно; 2) в течение дня, в продолжение дня; {{tarjmisoli|~dan ~ga}} день ото дня, изо дня в день; {{tarjmisoli|har ~(da)gidek }} ({{izoh|букв}}. как и каждый день) как всегда; {{tarjmisoli|~ qaytdi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ogʻdi }} время уже за полдень; {{tarjmisoli|~ qorayganda }} с наступлением сумерек; {{tarjmisoli|tunu ~ }} день и ночь; {{tarjmisoli|ishlikning ishi bitar, ishsizning ~i oʻtar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. у того, кто работает, работа завершится, а у того, кто бездельничает, день пройдёт попусту) {{izoh|соотв}}. ранняя птичка носок прочищает, а поздняя глазки продирает;<br /> '''2 '''{{izoh|разг}}. [[солнце]]; [[солнечный]]; {{tarjmisoli|~ botishi }} закат; {{tarjmisoli|~ botdi }} солнце село; {{tarjmisoli|~ botar }} запад; {{tarjmisoli|~ botarda }} 1) на закат; 2) на западе;{{tarjmisoli| ~ chiqishi }} восход солнца; {{tarjmisoli|~ chiqdi }} солнце взошло; {{tarjmisoli|~ chiqar }} восток; {{tarjmisoli|~ chiqarda }} 1) во время восхода; 2) на востоке; {{tarjmisoli|~ chiqardan ~ botargacha }} с востока до запада; {{tarjmisoli|~ga teskari }} обращенный на север, теневой, несолнечный; {{tarjmisoli|~ ga teskari uy }} дом, обращенный на север; '''Kun tutilishi '''затмение Солнца;<br /> '''3 '''[[время]], [[час]], [[срок]]; {{tarjmisoli|~i bitdi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~i yetdi }} наступил его смертный час;<br /> '''4 '''[[жизнь]], [[житьё]], [[существование]]; {{tarjmisoli|Oʻgay ota... yetimga ~ bermadi }} (Ойбек, «Навоий») Отчим... житья не давал сироте; {{tarjmisoli|~ qoʻrmoq, ~ kechirmoq }} жить, существовать; {{tarjmisoli|oʻz mehnati bilan ~ koʻrmoq }} жить своим трудом; жить самостоятельно; {{tarjmisoli|~ koʻraman desang, erta tur }} {{izoh|посл}}. если хочешь жить хорошо, вставай спозаранку; {{tarjmisoli|qoʻl uchi bilan ~ koʻrmoq }} жить кое-как; еле сводить концы с концами; '''*''' {{tarjmisoli|qora ~ }} чёрный день; {{tarjmisoli|~ing shunga qoldimi? }} вот до чего ты дожил!; {{tarjmisoli|uning ~i tugʻdi }} пришла его пора; ему счастье улыбнулось; {{tarjmisoli|~ yonayotir }} ({{izoh|букв}}. день пылает) неимоверная жара; {{tarjmisoli|erta ~ni kech qilmoq }} коротать день; '''oy chiqsa ham unga, kun chiqsa ham unga '''({{izoh|букв}}. луна выйдет - для него, солнце взойдёт - для него) для него созданы все условия, он ходит в любимчиках.<br /> }} aded1tt3hxd1are0jz9u20v3ua14iv0 0 14032 638220 633890 2026-05-01T02:41:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 638220 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ke-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KECHA I ' sutkaning quyosh botgandan quyosh chiqquncha boʻlgan qismi', 'tun'. Razvedkachilarimiz .. uzoh k ye -ch a n i mizgʻimay oʻtkazdilar (Sharof Rashidov). Bu ot qadimgi turkiy tilda ' belgilangan muddatdan ancha keyin' maʼnosini anglatgan kä:ch ravishidan (ЭСТЯ, III, 50) —ä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 392), keyinroq birinchi boʻgʻindagi ä: unlisining choʻziqlik belgisi ioʻqolgan, soʻngra bu unli ye unlisiga almashgan (Devon, III, 238; DS, 291): kä:ch + ä <nowiki>=</nowiki> kä:chä &gt;&nbsp;kächä &gt;&nbsp;kechä. KECHA II 'bugundan oldingi kun'. Ahmadjon .. k ye-ch a institutda Aziz kandidatlik dissertai,iyasi yohlagan vahtda hizib ketgan bahsni eslab ketdi (Hamid Gʻulom). Bu ravish qadimgi turkiy tilda yasalgan kecha I otidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiq-qan: payt oti —&gt; payt ravishi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Sutkaning qorongʻi tushgandan tong otguncha oʻtadigan qismi; [[tun]]. {{misol|Oydin {{ajrat|kecha}}. Qorongʻi {{ajrat|kecha}}, shsh -Oyimni bir oydan beri koʻrganim yoʻq. Bir {{ajrat|kecha}} yonida yotishni orzu qilaman,}} — ''dedi yengillanib Nuri.'' Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Sidiqjon yoʻlga my-shish niyati borligini aytmasa ham, chol.. bu {{ajrat|kecha}} shu yerda qolishni, erta sahar yoʻlga chi-qishni maslahat berdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 2 Biror narsaga bagʻishlangan, odatda rasmiy va badiiy qismdan iborat boʻladi-gan kechki umumiy yigʻilish. {{misol|Mehmonlar bilan vakillarning qizgʻin tabriklari, xayr-li tilaklaridan keyin {{ajrat|kecha}}ning rasmiy qis-mi tugadi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|{{ajrat|Kecha}} oxi-rida Oʻzbekiston sanʼat ustalari katta konsert qoʻyib berishdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. 3 Bugundan oldingi kun. {{misol|{{ajrat|Kecha}} sizni kut-gan edim. sht {{ajrat|Kecha}} ertalab, shaharni bir aylanib kelayin, deb chiqib ketgan.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕЧА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{uz-adv}} ===Tillar=== {{-trans-|kecha| *{{az}}: [[tərəf]] *{{bs}}: [[juče]] *{{es}}: [[fiesta]] *{{en}}: [[party]] *{{pt}}: [[festa]] *{{sv}}: [[parten]] *{{tyv}}: [[кежээ]] *{{ja}}: [[昨日]] *{{sah}}: [[киэһэ]] (tun anglamida) |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kecha'''<br /> '''1 '''[[ночь]]; {{tarjmisoli|oydin ~}} лунная ночь; {{tarjmisoli|qorongʻi ~}} тёмная, глухая ночь; {{tarjmisoli|qoq yarim ~}} ровно в полночь; {{tarjmisoli|~lari }} ночами; {{tarjmisoli|yarim ~da }} в полночь; {{tarjmisoli|shu ~}} этой ночью; {{tarjmisoli|~ni ~, kunduzni kunduz deman }} не считаясь с тем, день или ночь; днями и ночами; {{tarjmisoli|~yu kunduz }} днём и ночью, днями и ночами, круглые сутки; {{tarjmisoli|~yu kunduz ishlash }} круглосуточная работа;<br /> '''2 '''[[вчера]]; {{tarjmisoli|~ kechasi }} вчера ночью; {{tarjmisoli|~ kunduzi }} вчера днём; {{tarjmisoli|~ kechqurun }} вчера вечером; {{tarjmisoli|kuni ~}} только вчера; {{tarjmisoli|kuni ~ u shu yerda edi-ku! }} ведь только вчера он был здесь!; {{tarjmisoli|~dan beri }} со вчерашнего дня; {{tarjmisoli|~ kechgacha }} вчера до вечера;<br /> '''3 '''[[вечер]]; [[вечеринка]]; {{tarjmisoli|adabiyot ~s}} и литературный вечер.<br /> }} oold1m5nbd9rpw9n74z8nj275c68mlj 638222 638220 2026-05-01T04:01:32Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638222 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ke-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KECHA I ' sutkaning quyosh botgandan quyosh chiqquncha boʻlgan qismi', 'tun'. Razvedkachilarimiz .. uzoh k ye -ch a n i mizgʻimay oʻtkazdilar (Sharof Rashidov). Bu ot qadimgi turkiy tilda ' belgilangan muddatdan ancha keyin' maʼnosini anglatgan kä:ch ravishidan (ЭСТЯ, III, 50) —ä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 392), keyinroq birinchi boʻgʻindagi ä: unlisining choʻziqlik belgisi ioʻqolgan, soʻngra bu unli ye unlisiga almashgan (Devon, III, 238; DS, 291): kä:ch + ä <nowiki>=</nowiki> kä:chä &gt;&nbsp;kächä &gt;&nbsp;kechä. KECHA II 'bugundan oldingi kun'. Ahmadjon .. k ye-ch a institutda Aziz kandidatlik dissertai,iyasi yohlagan vahtda hizib ketgan bahsni eslab ketdi (Hamid Gʻulom). Bu ravish qadimgi turkiy tilda yasalgan kecha I otidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiq-qan: payt oti —&gt; payt ravishi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sutkaning qorongʻi tushgandan tong otguncha oʻtadigan qismi; [[tun]]. {{misol|Oydin {{ajrat|kecha}}. Qorongʻi {{ajrat|kecha}}, shsh -Oyimni bir oydan beri koʻrganim yoʻq. Bir {{ajrat|kecha}} yonida yotishni orzu qilaman,}} — ''dedi yengillanib Nuri.'' Oybek, Tanlangan asarlar. {{misol|Sidiqjon yoʻlga my-shish niyati borligini aytmasa ham, chol.. bu {{ajrat|kecha}} shu yerda qolishni, erta sahar yoʻlga chi-qishni maslahat berdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaga bagʻishlangan, odatda rasmiy va badiiy qismdan iborat boʻladigan kechki umumiy yigʻilish. {{misol|Mehmonlar bilan vakillarning qizgʻin tabriklari, xayrli tilaklaridan keyin {{ajrat|kecha}}ning rasmiy qismi tugadi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} oxirida Oʻzbekiston sanʼat ustalari katta konsert qoʻyib berishdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. #Bugundan oldingi kun. {{misol|{{ajrat|Kecha}} sizni kut-gan edim. sht {{ajrat|Kecha}} ertalab, shaharni bir aylanib kelayin, deb chiqib ketgan.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕЧА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{uz-adv}} ===Tillar=== {{-trans-|kecha| *{{az}}: [[tərəf]] *{{bs}}: [[juče]] *{{es}}: [[fiesta]] *{{en}}: [[party]] *{{pt}}: [[festa]] *{{sv}}: [[parten]] *{{tyv}}: [[кежээ]] *{{ja}}: [[昨日]] *{{sah}}: [[киэһэ]] (tun anglamida) |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kecha'''<br /> '''1 '''[[ночь]]; {{tarjmisoli|oydin ~}} лунная ночь; {{tarjmisoli|qorongʻi ~}} тёмная, глухая ночь; {{tarjmisoli|qoq yarim ~}} ровно в полночь; {{tarjmisoli|~lari }} ночами; {{tarjmisoli|yarim ~da }} в полночь; {{tarjmisoli|shu ~}} этой ночью; {{tarjmisoli|~ni ~, kunduzni kunduz deman }} не считаясь с тем, день или ночь; днями и ночами; {{tarjmisoli|~yu kunduz }} днём и ночью, днями и ночами, круглые сутки; {{tarjmisoli|~yu kunduz ishlash }} круглосуточная работа;<br /> '''2 '''[[вчера]]; {{tarjmisoli|~ kechasi }} вчера ночью; {{tarjmisoli|~ kunduzi }} вчера днём; {{tarjmisoli|~ kechqurun }} вчера вечером; {{tarjmisoli|kuni ~}} только вчера; {{tarjmisoli|kuni ~ u shu yerda edi-ku! }} ведь только вчера он был здесь!; {{tarjmisoli|~dan beri }} со вчерашнего дня; {{tarjmisoli|~ kechgacha }} вчера до вечера;<br /> '''3 '''[[вечер]]; [[вечеринка]]; {{tarjmisoli|adabiyot ~s}} и литературный вечер.<br /> }} l60txxvctjg8gna2at02cxrcq1pynud 638223 638222 2026-05-01T04:03:56Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638223 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ke-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KECHA I ' sutkaning quyosh botgandan quyosh chiqquncha boʻlgan qismi', 'tun'. Razvedkachilarimiz .. uzoh k ye -ch a n i mizgʻimay oʻtkazdilar (Sharof Rashidov). Bu ot qadimgi turkiy tilda ' belgilangan muddatdan ancha keyin' maʼnosini anglatgan kä:ch ravishidan (ЭСТЯ, III, 50) —ä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 392), keyinroq birinchi boʻgʻindagi ä: unlisining choʻziqlik belgisi ioʻqolgan, soʻngra bu unli ye unlisiga almashgan (Devon, III, 238; DS, 291): kä:ch + ä <nowiki>=</nowiki> kä:chä &gt;&nbsp;kächä &gt;&nbsp;kechä. KECHA II 'bugundan oldingi kun'. Ahmadjon .. k ye-ch a institutda Aziz kandidatlik dissertai,iyasi yohlagan vahtda hizib ketgan bahsni eslab ketdi (Hamid Gʻulom). Bu ravish qadimgi turkiy tilda yasalgan kecha I otidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiq-qan: payt oti —&gt; payt ravishi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sutkaning qorongʻi tushgandan tong otguncha oʻtadigan qismi; [[tun]]. {{misol|Oydin {{ajrat|kecha}}.}} {{misol|Qorongʻi {{ajrat|kecha}}.}} {{misol|-Oyimni bir oydan beri koʻrganim yoʻq. Bir {{ajrat|kecha}} yonida yotishni orzu qilaman, - dedi yengillanib Nuri.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Sidiqjon yoʻlga tushish niyati borligini aytmasa ham, chol.. bu {{ajrat|kecha}} shu yerda qolishni, erta sahar yoʻlga chiqishni maslahat berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaga bagʻishlangan, odatda rasmiy va badiiy qismdan iborat boʻladigan kechki umumiy yigʻilish. {{misol|Mehmonlar bilan vakillarning qizgʻin tabriklari, xayrli tilaklaridan keyin {{ajrat|kecha}}ning rasmiy qismi tugadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} oxirida Oʻzbekiston sanʼat ustalari katta konsert qoʻyib berishdi.|Gazetadan}} #Bugundan oldingi kun. {{misol|{{ajrat|Kecha}} sizni kutgan edim.}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} ertalab, shaharni bir aylanib kelayin, deb chiqib ketgan.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕЧА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{uz-adv}} ===Tillar=== {{-trans-|kecha| *{{az}}: [[tərəf]] *{{bs}}: [[juče]] *{{es}}: [[fiesta]] *{{en}}: [[party]] *{{pt}}: [[festa]] *{{sv}}: [[parten]] *{{tyv}}: [[кежээ]] *{{ja}}: [[昨日]] *{{sah}}: [[киэһэ]] (tun anglamida) |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kecha'''<br /> '''1 '''[[ночь]]; {{tarjmisoli|oydin ~}} лунная ночь; {{tarjmisoli|qorongʻi ~}} тёмная, глухая ночь; {{tarjmisoli|qoq yarim ~}} ровно в полночь; {{tarjmisoli|~lari }} ночами; {{tarjmisoli|yarim ~da }} в полночь; {{tarjmisoli|shu ~}} этой ночью; {{tarjmisoli|~ni ~, kunduzni kunduz deman }} не считаясь с тем, день или ночь; днями и ночами; {{tarjmisoli|~yu kunduz }} днём и ночью, днями и ночами, круглые сутки; {{tarjmisoli|~yu kunduz ishlash }} круглосуточная работа;<br /> '''2 '''[[вчера]]; {{tarjmisoli|~ kechasi }} вчера ночью; {{tarjmisoli|~ kunduzi }} вчера днём; {{tarjmisoli|~ kechqurun }} вчера вечером; {{tarjmisoli|kuni ~}} только вчера; {{tarjmisoli|kuni ~ u shu yerda edi-ku! }} ведь только вчера он был здесь!; {{tarjmisoli|~dan beri }} со вчерашнего дня; {{tarjmisoli|~ kechgacha }} вчера до вечера;<br /> '''3 '''[[вечер]]; [[вечеринка]]; {{tarjmisoli|adabiyot ~s}} и литературный вечер.<br /> }} c8gphakdrw4jvoe11f2uauge4b30t99 638224 638223 2026-05-01T09:02:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 638224 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ke-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KECHA I ' sutkaning quyosh botgandan quyosh chiqquncha boʻlgan qismi', 'tun'. {{misol|Razvedkachilarimiz .. uzoq kechani mizgʻimay oʻtkazdilar.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]}} Bu ot qadimgi turkiy tilda 'belgilangan muddatdan ancha keyin' maʼnosini anglatgan kä:ch ravishidan (ЭСТЯ, III, 50) -ä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 392), keyinroq birinchi boʻgʻindagi ä: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan, soʻngra bu unli e unlisiga almashgan (Devon, III, 238; DS, 291): kä:ch + ä <nowiki>=</nowiki> kä:chä &gt;&nbsp;kächä &gt;&nbsp;kechä. KECHA II 'bugundan oldingi kun'. Ahmadjon .. k ye-ch a institutda Aziz kandidatlik dissertai,iyasi yohlagan vahtda hizib ketgan bahsni eslab ketdi (Hamid Gʻulom). Bu ravish qadimgi turkiy tilda yasalgan kecha I otidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiq-qan: payt oti —&gt; payt ravishi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sutkaning qorongʻi tushgandan tong otguncha oʻtadigan qismi; [[tun]]. {{misol|Oydin {{ajrat|kecha}}.}} {{misol|Qorongʻi {{ajrat|kecha}}.}} {{misol|-Oyimni bir oydan beri koʻrganim yoʻq. Bir {{ajrat|kecha}} yonida yotishni orzu qilaman, - dedi yengillanib Nuri.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Sidiqjon yoʻlga tushish niyati borligini aytmasa ham, chol.. bu {{ajrat|kecha}} shu yerda qolishni, erta sahar yoʻlga chiqishni maslahat berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaga bagʻishlangan, odatda rasmiy va badiiy qismdan iborat boʻladigan kechki umumiy yigʻilish. {{misol|Mehmonlar bilan vakillarning qizgʻin tabriklari, xayrli tilaklaridan keyin {{ajrat|kecha}}ning rasmiy qismi tugadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} oxirida Oʻzbekiston sanʼat ustalari katta konsert qoʻyib berishdi.|Gazetadan}} #Bugundan oldingi kun. {{misol|{{ajrat|Kecha}} sizni kutgan edim.}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} ertalab, shaharni bir aylanib kelayin, deb chiqib ketgan.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕЧА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{uz-adv}} ===Tillar=== {{-trans-|kecha| *{{az}}: [[tərəf]] *{{bs}}: [[juče]] *{{es}}: [[fiesta]] *{{en}}: [[party]] *{{pt}}: [[festa]] *{{sv}}: [[parten]] *{{tyv}}: [[кежээ]] *{{ja}}: [[昨日]] *{{sah}}: [[киэһэ]] (tun anglamida) |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kecha'''<br /> '''1 '''[[ночь]]; {{tarjmisoli|oydin ~}} лунная ночь; {{tarjmisoli|qorongʻi ~}} тёмная, глухая ночь; {{tarjmisoli|qoq yarim ~}} ровно в полночь; {{tarjmisoli|~lari }} ночами; {{tarjmisoli|yarim ~da }} в полночь; {{tarjmisoli|shu ~}} этой ночью; {{tarjmisoli|~ni ~, kunduzni kunduz deman }} не считаясь с тем, день или ночь; днями и ночами; {{tarjmisoli|~yu kunduz }} днём и ночью, днями и ночами, круглые сутки; {{tarjmisoli|~yu kunduz ishlash }} круглосуточная работа;<br /> '''2 '''[[вчера]]; {{tarjmisoli|~ kechasi }} вчера ночью; {{tarjmisoli|~ kunduzi }} вчера днём; {{tarjmisoli|~ kechqurun }} вчера вечером; {{tarjmisoli|kuni ~}} только вчера; {{tarjmisoli|kuni ~ u shu yerda edi-ku! }} ведь только вчера он был здесь!; {{tarjmisoli|~dan beri }} со вчерашнего дня; {{tarjmisoli|~ kechgacha }} вчера до вечера;<br /> '''3 '''[[вечер]]; [[вечеринка]]; {{tarjmisoli|adabiyot ~s}} и литературный вечер.<br /> }} f91i0syd3i2helcs0dzpnq71j38kex0 638225 638224 2026-05-01T09:03:19Z Yokubjon Juraev 8265 638225 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ke-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KECHA I ' sutkaning quyosh botgandan quyosh chiqquncha boʻlgan qismi', 'tun'. {{misol|Razvedkachilarimiz .. uzoq kechani mizgʻimay oʻtkazdilar.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]}} Bu ot qadimgi turkiy tilda 'belgilangan muddatdan ancha keyin' maʼnosini anglatgan kä:ch ravishidan (ЭСТЯ, III, 50) -ä qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 392), keyinroq birinchi boʻgʻindagi ä: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan, soʻngra bu unli e unlisiga almashgan (Devon, III, 238; DS, 291): kä:ch + ä <nowiki>=</nowiki> kä:chä &gt;&nbsp;kächä &gt;&nbsp;kechä. KECHA II 'bugundan oldingi kun'. Ahmadjon .. k ye-ch a institutda Aziz kandidatlik dissertai,iyasi yohlagan vahtda hizib ketgan bahsni eslab ketdi (Hamid Gʻulom). Bu ravish qadimgi turkiy tilda yasalgan kecha I otidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiq-qan: payt oti —&gt; payt ravishi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Sutkaning qorongʻi tushgandan tong otguncha oʻtadigan qismi; [[tun]]. {{misol|Oydin {{ajrat|kecha}}.}} {{misol|Qorongʻi {{ajrat|kecha}}.}} {{misol|-Oyimni bir oydan beri koʻrganim yoʻq. Bir {{ajrat|kecha}} yonida yotishni orzu qilaman, - dedi yengillanib Nuri.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Sidiqjon yoʻlga tushish niyati borligini aytmasa ham, chol.. bu {{ajrat|kecha}} shu yerda qolishni, erta sahar yoʻlga chiqishni maslahat berdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsaga bagʻishlangan, odatda rasmiy va badiiy qismdan iborat boʻladigan kechki umumiy yigʻilish. {{misol|Mehmonlar bilan vakillarning qizgʻin tabriklari, xayrli tilaklaridan keyin {{ajrat|kecha}}ning rasmiy qismi tugadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} oxirida Oʻzbekiston sanʼat ustalari katta konsert qoʻyib berishdi.|Gazetadan}} #Bugundan oldingi kun. {{misol|{{ajrat|Kecha}} sizni kutgan edim.}} {{misol|{{ajrat|Kecha}} ertalab, shaharni bir aylanib kelayin, deb chiqib ketgan.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЕЧА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{uz-adv}} ===Tillar=== {{-trans-|kecha| *{{az}}: [[tərəf]] *{{bs}}: [[juče]] *{{es}}: [[fiesta]] *{{en}}: [[party]] *{{pt}}: [[festa]] *{{sv}}: [[parten]] *{{tyv}}: [[кежээ]] *{{ug}}: [[كېچە]] *{{ja}}: [[昨日]] *{{sah}}: [[киэһэ]] (tun anglamida) |}} {{Tarjimalar | }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kecha'''<br /> '''1 '''[[ночь]]; {{tarjmisoli|oydin ~}} лунная ночь; {{tarjmisoli|qorongʻi ~}} тёмная, глухая ночь; {{tarjmisoli|qoq yarim ~}} ровно в полночь; {{tarjmisoli|~lari }} ночами; {{tarjmisoli|yarim ~da }} в полночь; {{tarjmisoli|shu ~}} этой ночью; {{tarjmisoli|~ni ~, kunduzni kunduz deman }} не считаясь с тем, день или ночь; днями и ночами; {{tarjmisoli|~yu kunduz }} днём и ночью, днями и ночами, круглые сутки; {{tarjmisoli|~yu kunduz ishlash }} круглосуточная работа;<br /> '''2 '''[[вчера]]; {{tarjmisoli|~ kechasi }} вчера ночью; {{tarjmisoli|~ kunduzi }} вчера днём; {{tarjmisoli|~ kechqurun }} вчера вечером; {{tarjmisoli|kuni ~}} только вчера; {{tarjmisoli|kuni ~ u shu yerda edi-ku! }} ведь только вчера он был здесь!; {{tarjmisoli|~dan beri }} со вчерашнего дня; {{tarjmisoli|~ kechgacha }} вчера до вечера;<br /> '''3 '''[[вечер]]; [[вечеринка]]; {{tarjmisoli|adabiyot ~s}} и литературный вечер.<br /> }} gc4bdw5rkt9c1kuiox5edeojn3zwg2d 0 16574 638229 638004 2026-05-01T09:06:26Z Yokubjon Juraev 8265 638229 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Milk.jpg|thumb|sut]] {{-da-}} {{da-ism}} {{-gag-}} {{gag-ism}} {{-fi-}} {{fi-ism}} {{-hu-}} {{hu-ism}} {{-kaa-}} {{kaa-ism}} = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sut''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SUT 'yelin bezlaridan ajralib chiqadigan oq suyuqlik'. {{misol|{{ajrat|Sut}}dan ogʻzi kuygan qatiqni ham puflab ichadi|[[w:Maqol|Maqol]]}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli süt tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 423; Devon, III, 132; DS, 518); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: süt &gt;&nbsp;sut.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Odam (ayol) va sutemizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan, yangi tugʻilgan naslni oziqlantiradigan murakkab kimyoviy tarkibli oqrangdagi suyuqlik. {{misol|Sut bezlari.}} {{misol|Bola yigʻlamasa, ona {{ajrat|sut}} bermaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Koʻkragimda {{ajrat|sut}}im deb, Yuragimda oʻtim deb, Enasi shoʻrlik yigʻlaydi, Qaydasan, Ahmadim, deb.|[[w:Oysuluv|Oysuluv]]}} {{misol|Iskandar yelinning soʻrgʻichdek uchlaridan tiz-tiz otilib chiqib, xurmaga oppoq ipdek pov-pov choʻzilib tushayotgan {{ajrat|sut}}ga hayrat bilan tikilib qoldi. |[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Maysalarni ayoz urmaydi}} #Sigir, qoʻy, echki va shu kabi chorva mollarining emchagidan sogʻib olingan shunday suyuqlik (ovqat va mahsulot sifatida). {{misol|Sigir {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Yogʻli {{ajrat|sut}}.}} {{misol|{{ajrat|Sut}} sanoati.}} {{misol|Sut mahsulotlari.}} {{misol|Sutdan ogʻzi kuygan qatiqni puflab ichar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Kechagi chorshanba bozorda bir sigir oldim deng, yegani quruq xashagu {{ajrat|sut}}iga qoshiq botmaydi - shundoqqina qaymoq.|„Askiya“}} {{misol|Oshqozonda hazm boʻlib ketishi zarur boʻlgan dorilarni {{ajrat|sut}} bilan ichish mutlaqo mumkin emas.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Baʼzi oʻsimliklarning tanasi, poyasi yoki hosilidagi oq suyuqlik. {{misol|Semizoʻtning {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Dumbul joʻxorining {{ajrat|sut}}i.}} {{misol|Bir kuni Fayzulla bilan {{ajrat|sut}}i qotgan dumbul oʻriklarni terib olib, juftmi-toq oʻynab oʻtirsak, koʻchada birov chaqirganday boʻldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Ona suti ogʻziga kelmoq''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Nainki sen, ishlayversak, bizlarning ham, bil, Ogʻzimizga kelib qolar ona {{ajrat|sut}}imiz.|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]|Yillar armoni}}<br/>'''Ona suti ogʻzidan ketmagan''' - hali yosh, turmushning achchiq-chuchugini, tajribasini koʻrmagan; goʻdak. {{misol|Ona {{ajrat|sut}}i ogʻzidan ketmagan bola.}}<br/>'''Ona sutiday halol''' (''yoki'' '''pok''') - {{q.}} [[ona]].<br/>'''Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq''' - {{q.}} [[oq]].<br/>'''Sut bilan kirgan jon bilan chiqadi''' - yoshlikdan oʻrgangan odat oʻla-oʻlguncha saqlanadi, degan maʼnoda ishlatiladigan matal. {{misol|Maxdum.. Anvarning biror kambagʻal bilan „yozilishib“ oʻtirganini koʻrsa.. „{{ajrat|sut}} bilan kirgan, jon bilan chiqar, maqoli koʻp toʻgʻri soʻz“, deb oʻylar va ensasi qotib, chetga ketar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}<br/>'''Sutdan oq, suvdan tiniq''' - begʻubor, pok, begunoh odam haqida.<br/>'''Xom sut emgan banda''' (''yoki'' '''inson''') - {{q.}} [[emmoq]]. {{misol|Is'hoq Maxsum bilan Usta Moʻmin ham xom {{ajrat|sut}} emgan banda edilar.|Gazetadan}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СУТ}} == Tarjimalari == == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sut''' === Maʼnosi === # „Sut“ — odam va [[w:sut|sut]] emizuvchi hayvonlarning laktatsiya davrida sut bezlarida ishlab chiqariladigan suyuklik; fiziologik jihatdan yangi tugʻilgan naslni oziqlantirishga moʻljallangan {{ajrat|murakkab}} kimyoviy tarkibga va barcha oziq moddalarga ega. # Tarkibida suv, oqsil, yogʻ, mineral moddalar, vitaminlar, fermentlar, gormonlar va boshqa moddalar bor. Sut tarkibida organizmning {{ajrat|normal}} oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur koʻpgina oziq moddalarning maqbul nisbatlarda boʻlishi uni qimmatli {{misol|oziqovqat mahsulotiga aylantiradi}}. # Sut faqat go‘daklargagina emas, balki voyaga yetganlarga ham foydalidir, chunki unda [[w:kalsiy|kalsiy]] va {{ajrat|vitamin C}} anchagina. {{uz-ism}} === Tillarda === {{trans-top|suyuqlik}} * {{sq}}: [[qumësht]] * {{am}}: [[ወተት]] (wätätə) * Arabcha: [[حليب]] (ḥalīb), [[لبن]] (lában) * {{hy}}: [[կաթ]] (katʿ) * {{an}}: [[leit]] * {{ast}}: [[lleche]] * {{ay}}: [[millk'i]] * {{az}}: [[süd]] * {{eu}}: [[esne]] * {{be}}: [[малако]] (malakó) * {{bn}}: [[দুধ]] (dudh) * {{br}}: [[laezh]] * {{bg}}: [[мляко]] (mljáko) * {{my}}: [[နို့]] (no.) * {{da}}: [[mælk]] * Olmoncha: [[Milch]] * {{cs}}: [[mléko]] * {{eo}}: [[lakto]] * {{et}}: [[piim]] * {{fo}}: [[mjólk]] * {{en}}: [[milk]] * {{es}}: [[leche]] * {{it}}: [[latte]] * {{fi}}: [[maito]] * {{fr}}: [[lait]] * {{ca}}: [[llet]] * {{io}}: [[lakto]] * {{ga}}: [[bainne]] * {{kk}}: [[сүт]] (süt) * {{kn}}: [[ಹಾಲು]] (hālu) * {{km}}: [[ទឹកដោះ]] (dteuk doh) * {{nl}}: [[melk]] * {{lo}}: [[ນ້ຳນົມ]] (nam-nom) * {{lv}}: [[piens]] * {{ln}}: [[míliki]] * {{lt}}: [[pienas]] * {{mt}}: [[ħalib]] * {{gv}}: [[bainney]] * {{mi}}: [[waiū]], [[miraka]] * {{hu}}: [[tej]] * {{pl}}: [[mleko]] * {{pt}}: [[leite]] * {{no}}: [[mjølk]] * {{ru}}: [[молоко]] (molokó) * {{si}}: [[කිරි]] (kiri) * {{sv}}: [[mjölk]] * {{sw}}: [[maziwa]] * {{th}}: [[น้ำนม]] (náam nom) * {{bo}}: [[འོ་མ]] ('o ma) * Tagalcha: [[gatas]] * {{ty}}: [[ha'ari]] * {{to}}: [[hu'akau]] * {{tn}}: [[maši]] * {{tr}}: [[süt]] * {{tk}}: [[süýt]] * {{tyv}}: [[сүт]] * {{udm}}: [[йöл]] * {{uk}}: [[молоко]] (molokó) * {{ur}}: [[دودھ]] (dūdh) * {{ug}}: [[سۈت]] (süt) * {{vi}}: [[sữa]] * {{vo}}: [[milig]] * {{zh}}: [[奶]] (nǎi) * {{yi}}: [[מילך]] (milkh) * {{el}}: [[γάλα]] (gála) * {{sah}}: [[үүт]] * {{zu}}: [[senga]] {{trans-bottom}} {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sut'''<br /> '''1 '''[[молоко]]; // [[молочный]]; {{tarjmisoli|sigir suti }} коровье молоко; {{tarjmisoli|pishirilgan sut }} кипячёное молоко; {{tarjmisoli|xom sut }} сырое молоко; {{tarjmisoli|sut fermasi }} молочная ферма; {{tarjmisoli|sut emizuvchilar }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}sut emarlar }} {{izoh|зоол}}. млекопитающие; {{tarjmisoli|sutdan qolmoq }} перестать доиться; {{tarjmisoli|suti qochibdi }} у неё исчезло молоко; она перестала доиться; {{tarjmisoli|sigirning suti sogʻuvchilar qoʻlida }} {{izoh|погов}}. молоко коровы в руках доярок; {{tarjmisoli|bola yigʻlamasa, ona sut bermaydi }} ({{izoh|букв}}. если ребёнок не плачет, мать не даст ему молока) дитя не плачет, мать не разумеет; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan keldi }} ({{izoh|букв}}. у него материнское молоко изо рта пошло) он измучился, он потратил очень много труда, приложил много сил; {{tarjmisoli|ona suti ogʻzidan ketmagan }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}ona suti ogʻzidan kelib turibdi }} молоко на губах не обсохло; {{tarjmisoli|sutdan oq, suvdan tiniq }} белее молока, прозрачнее воды ({{izoh|о безгрешном человеке}}); {{tarjmisoli|sut bilan kirgan jon bilan chiqar }} {{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. всосанное с молоком уйдёт с душой) горбатого могила исправит;{{tarjmisoli| ona sutidan halol }} честнее материнского молока ({{izoh|о чём-л. добытом честным трудом}});<br /> '''2 '''[[млечный]] [[сок]] ({{izoh|в стеблях или плодах растений}}); {{tarjmisoli|semiz oʻtning suti }} млечный сок портулака;<br /> '''3 '''{{izoh|входит в состав некоторых ботанических названий}}; {{tarjmisoli|boʻri sut }} {{izoh|бот}}. волчье молоко; {{tarjmisoli|sut pechak }} {{izoh|бот}}. ластовень остролистный; {{tarjmisoli|sut tikan }} {{izoh|бот}}. молокан; {{tarjmisoli|sut choʻp }} {{izoh|бот}}. лактук; {{tarjmisoli|* xom sut emgan banda }} ({{izoh|букв}}. смертный, сосавший сырое молоко) человек не безгрешен; человеку свойственно ошибаться.<br /> }} {{-cy-}} {{cy-adj}} * [[qalay]] [[Turkum:Oʻzbekchada biologiyaga oid soʻzlar]] c5fb8mhpwcohcqcdt4izgm8if8dj5j9 0 17900 638236 632482 2026-05-01T10:19:27Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638236 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sha-har''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''SHAHAR''' Bu ot shahr tovush tarkibiga ega boʻlib ({{ПРС}},319; {{ТжРС}}, 454), oʻzbek tiliga hr tovushlari oraligiga a tovushini kiritib olingan ({{OʻTIL}}, II, 405). Toshkent shahri kabi birikma tarkibida kelganida a tovushi kiritilmaydi ({{OʻTIL}}, II, 406). Bu ot 'savdo-sanoati rivoj topgan yirik maʼmuriy-madaniy makon' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}}, II, 405).}} ''\[[w:Fors tili|f.]] —'' shahar; mamlakat == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Aho- lisi, asosan, sanoat, savdo, shuningdek, xizmat koʻrsatish, boshqaruv, fan va ma-daniyat sohalarida band boʻlgan yirik maʼ-muriy, madaniy aholi manzilgohi. {{misol|Marka-ziy {{ajrat|shahar}}. Yangi {{ajrat|shahar}}. Qahramon {{ajrat|shahar}}.}} n ''Devorda osigʻliq Kavkaz xaritasidagi sha-harlarning nomlarini sanab chiqdim.'' Shuhrat, Shinelli yillar. {{misol|Toʻrxaltalarni koʻtarib, avtobusga oʻtirishdi-da, {{ajrat|shahar}}ning shimoli-sharq massiviga borib tushishdi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. :Shahar bermoq Topishmoq oʻyinida: topa olmaganlikni va topishmoq aytganning oʻzi aytib berishini qayd etuvchi ibora. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ШАҲАР}} == Tarjimalari == *{{az}}: [[şəhər]] *{{en}}: [[town]] *{{fr}}: [[ville]] *{{cs}}: [[město]] *{{is}}: [[bærinn]] *{{tyv}}: [[хоорай]] {{Tarjimalar |bs = [[grad]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''shahar'''<br /> '''[[[shahri]]] '''[[город]]; // [[городской]]; {{tarjmisoli|markaziy shahar }} центральный город; {{tarjmisoli|qahramon shahar }} город-герой; {{tarjmisoli|katta shahar }} большой город; '''Toshkent - sanoat shahri '''Ташкент - промышленный город; {{tarjmisoli|shahar soveti }} городской совет; {{tarjmisoli|shahar ijroiya komiteti }} городской исполнительный комитет, горисполком; {{tarjmisoli|* shahar olmoq }} ({{izoh|букв}}. брать, захватывать город, овладевать городом) побеждать ({{izoh|кого-л}}.), принудить сдаться ({{izoh|в играх, забавах}}); {{tarjmisoli|shahar berdim }} сдаюсь ({{izoh|говорится, когда при игре в загадки играющий признает, что побежден, что не может найти разгадку}}).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] lp9or9nzecgxyb9kqc7lvuq0toa2giu 0 21729 638209 637127 2026-04-30T14:55:15Z Yokubjon Juraev 8265 638209 wikitext text/x-wiki {{-sw-}} {{sw-ism}} = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ma-bo-do''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''MABODO''' Tojik tilidz 'agar' kabi bogʻlovchi vazifasida ishlatiladigan bu birlik oʻzbek tilida ham bogʻlovchi vazifasida 128 ishlatiladi. Asli inkor maʼnosini ifodalovchi tojikcha ma old yuklamasi bilan ({{ТжРС}}, 209) 'boʻlsin' maʼnosini anglatadigan bod buyruq feʼlidan ({{ТжРС}}, 74) tuzilgan mabod modaliga -o qoʻshib hosil qilingan ({{OʻTIL}}, I, 437). Bu bogʻlovchi {{ПРС}}ga [näbodo] shaklida ham kiritilib (558), [mäbada] shakliga xavola qilingan; u yerda [näbada] shaklidan tashqari [,näbad] shakli xam keltirilgan (450). Bu bogʻlovchining oʻzbek tilida ishlatipadigan nabodo shakli fors tilidan olingan; bunday shakl {{ТжРС}}da, {{OʻTIL}}da keltirilmagan.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''\f.'' — xudo sakdasin; qan- chalik ..masin] 1 {{yukl.|uz}} Shart ergash gapli qoʻshma gaplarda shart gapga oid ehtimol-lik, aniq emaslik maʼnosini bildiradi, qayd etadi; agarda, bordi-yu. {{misol|{{ajrat|Mabodo}} bir nima soʻralsa, qisqa javob qilardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|{{ajrat|Mabodo}} qiynalsang, toʻgʻri oldimga kelaver.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Arman yurtin koʻrolmasam {{ajrat|mabodo}}, Bu dunyodan armon bilan oʻtardim.|[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]}}. '''2 '''{{mod. s.|uz}} Aniq emaslik, ehtimollik maʼnosini bildiradi. {{misol|Mabodo kelmaydimi? sht [Tojiboy:] Xatni tushgan joyiga qol-dirib keldimki, {{ajrat|mabodo}} qoʻlga tushmasin deb. |[[w:Hamza|Hamza]]|Paranji sirlari}}. {{misol|{{ajrat|Mabodo}} Toʻyamoʻ-yinga ishga ketayotganingiz yoʻqmi?S.|[[w:Siyoyev|Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|МАБОДО}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ug=[[ناۋادا]] |sah=[[арай]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''mabodo'''<br /> '''1 '''{{izoh|союз условн}}. [[а]] [[если]], [[если]] [[же]], [[в]] [[случае]], [[если]]; {{tarjmisoli|~ ushlanib qolsak? }} а если нас задержат?; {{tarjmisoli|~ sendan soʻrab qolishsa? }} а вдруг у тебя спросят?; {{tarjmisoli|~ men kela olmasam... }} в случае, если я не смогу прийти...;<br /> '''2 '''{{izoh|в знач. модал. сл}}. [[вероятно]], [[наверное]]; {{tarjmisoli|~ kelmadimi? }} должно быть, вероятно, он не пришёл?<br /> }} 0stnpzreno70y0z984u1n664s2p5upn 0 23715 638230 630697 2026-05-01T09:07:04Z Yokubjon Juraev 8265 638230 wikitext text/x-wiki {{-ky-}} {{ky-ism}} (süt) *[[sut]] {{-kk-}} {{kk-ism}} (süt) *[[sut]] {{-tyv-}} [[sut]]. {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== O‘zbekchadagi [[yitmoq|yit=]] so‘zila o‘zakdosh. ===Ma’nosi=== [[yitilmoq]], [[yo‘qolmoq]]. i7xb2t9508ez2ccxrtll1f5lp83k7ud 0 25654 638206 626625 2026-04-30T14:45:25Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638206 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == boshlamoq 1 == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bosh-la-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Biror ishga kirishmoq. {{misol|U qoʻllarini orqasiga qovushtirib, oʻng yelkasini picha oldinga chiqarib turib gap {{ajrat|boshla}}di.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Gu-landom choydan bir hoʻplab, yana oʻz hikoyasini {{ajrat|boshla}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gutssin oʻzining qoʻngʻiroqdek tovushi bilan "Iigʻ-larman" kuyidan {{ajrat|boshla}}di.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 2 Yoʻl koʻrsatib, yetaklab, bosh boʻlib bormoq; tortmoq, olib ketmoq.{{misol| Yaxshi bilan oshna boʻlsang, yaxshi yoʻlga {{ajrat|boshla}}ydi.}} Maqol. {{misol|Boshliq boʻlish oson, {{ajrat|Boshla}}moq qiyin.}} Maqol. {{misol|n Norqoʻzi muxbirlarni shiypon yonidagi tolzorga {{ajrat|boshla}}di.}} H. Gʻulom, Feruza.{{misol| Aql va vijdon qaysi yoʻlga {{ajrat|boshla}}sa, oʻsha yoʻlga kiraman.}} Oybek, Nur qidirib.{{misol| X'ayol uni yana urush fronpiariga {{ajrat|boshla}}di.}} I. Rahim, Chin muhabbat. 3 -i(b) affiksli ravishdosh shaklida qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye.{{misol| bosh-lab bormoq, boiiab kelmoq. shsh Iigitcha uni loyi atala boʻlib yotgan bir koʻchaga {{ajrat|boshla}}b kirdi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Gʻavvos Meʼmorni oʻsha shinam xona sari {{ajrat|boshla}}b bordi.}} Mirmuhsin, Meʼmor. 4 -a, -y affiksli ravishdoshlar bilan ifodalangan ish-harakatning boshlangan-ligini yoki unga kirishilganligini bildiradi, maye.{{misol| toʻkila {{ajrat|boshla}}moq, qariy {{ajrat|boshla}}moq. Shabada esa {{ajrat|boshla}}di.}} yat{{misol| Tavhidiy daftarchani ochdi va qadamini sekinlatib, oʻqiy {{ajrat|boshla}}di.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Oybodoq keta {{ajrat|boshla}}gan edi, Otabek uni toʻxtatdi. }}A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. == boshlamoq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''bosh-la-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== '' maxe.'' Boshliq solmoq, yangi boshliq solib tiklamoq (etik, mahsi va shu kabilarni).{{misol| Men eski etigimni {{ajrat|boshla}}tib oldim.}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|БОШЛАМОҚ}} === Tarjimalari === {{OʻTIL}} {{uz-verb}} '''boshlamoq''' {{Tarjimalar |sah=[[саҕалаа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>boshlamoq I<br /> 1 </b>[[начинать]]{{izoh| (что-л.)}}, [[приступать]] {{izoh|(к чему-л.)}}; {{tarjmisoli|gap boshlamoq}} начинать разговор, приступать к разговору, затевать разговор; {{tarjmisoli|ish boshlamoq}} начинать работу, приступать к работе; '''majlisni soat oltidan boshlaymiz '''собрание начнём с шести часов;<br /> '''2 '''[[идти]] [[впереди]] {{izoh|(показывая другим путь или ведя их за собой)}}; [[вести]] {{izoh|(кого-л. за собой)}}; {{tarjmisoli|yoʻl boshlamoq}} предводительствовать, быть предводителем, вожаком показывать путь; {{tarjmisoli|toʻgʻri yoʻlga boshlamoq }} вести {{izoh|или}} направлять по правильному пути; '''yaxshi bilan oʻrtoq boʻlsang, yaxshi yoʻlga boshlaydi '''{{izoh|посл. }}если подружишься с хорошим человеком, он направит тебя по хорошему пути;<br /> '''3 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh|<br /> '''}}boshlab bermoq '''делать почин, положить начало, показывать пример; '''boshlab bormoq '''проводить {{izoh|(кого-л. куда-л.)}}; '''boshlab kelmoq '''приводить {{izoh|(кого-л. куда-л.)}}; '''boshlab ketmoq '''вести, увести {{izoh|(кого-л. куда-л.)}}; '''boshlab yubormoq '''начинать, приступать;<br /> '''4 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола передаёт начало действия}}; {{tarjmisoli|aylana boshlamoq }} завертеться, начать вращаться; {{tarjmisoli|toʻkila boshlamoq }} начать лезть {{izoh|(о волосах)}}; начать падать {{izoh|(о фруктах)}}; {{tarjmisoli|shoʻxlik qila boshlamoq }} начать шалить; {{tarjmisoli|qimirlay boshlamoq}} начать шевелиться; расшевелиться.<br /> <br /> '''boshlamoq II'''<br /> [[поставить]] [[новые]] [[союзки]] ([[головки]]) [[к]] [[сапогам]].<br /> }} bt0znu2vpjdwzxfk84tcecktfj5mdom 0 30197 638211 633944 2026-04-30T16:39:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638211 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''is-siq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Yoqutchadaki [[ичигэс]] so‘zila o‘zakdosh erur. {{OʻTEL|I|ISSIQ I 'harorati maʼlum meʼyordan yuqori’. Qoʻllaring muncha i s s i h ? Bu sifat qadimgi turkiy tilda 'harorati koʻtaril-’ maʼnosini anglatuvchi ïsï-feʼlidan (ЭСТЯ, I, 670) -gʻ qoʻshimchasi bilan yasalgan (ДС, 220), keyinchalik oʻzbek tilida bu soʻz tarkibidagi s undoshi qatlangan, soʻz oxiridagi gʻ undoshi q undoshiga almashgan, ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: ïsï- + gʻ <nowiki>=</nowiki> ïsïgʻ &gt;&nbsp;ïssïgʻ &gt;&nbsp;issiq. ISSIQ II ’harorat’. Kasalning i s s i gʻ i ba— land edi. Bu ot issiq sifatidan maʼno taraqqiyoti yoʻli bilan oʻsib chiqqan: ’belgi’ —&gt; ’shunday belgiga ega narsa'.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ot|uz}} Jism tarkibidagi mole-kulalar harakati (yonish, kimyoviy reaksiya va sh.k.) natijasida yuzaga keladigan va jismlarni qizdiradigan, isitadigan ki-netik energiya; issiqlik, harorat. ''Quyoshning issigʻi. Olovning issigʻi.'' n {{misol|{{ajrat|Issiq}} birmuncha boʻshashgandek tuyulsa ham, dimlik zaptida edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sharofat-xon.. supaning chetiga kelib oʻtirdi, oq shohi roʻmoli bilan yelpinib, {{ajrat|issiq}}dan shikoyat qil-di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''2 '''{{ot|uz}} Kasallikda yuzaga keladigan (koʻta-riladigan) harorat; isitma. ''Oftob oyim erining soʻzini kuchlab tushdi: Issigʻi bor, yuzi ham qizarib, boʻrtib turibdi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ''Issigʻim koʻpligidan suv ustiga suv ichar edim.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. '''3 '''''sft.'' Yuqori haroratli, biror manba harorati bilan isigan, qizigan; issiq holatli. {{misol|Issiq suv. Havo {{ajrat|issiq}}.}} n {{misol|Shundoq {{ajrat|issiq}} kunda qora qoʻylak kiyishidan azador-ligi bilinib turardi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sher-bek uning qoʻlini {{ajrat|issiq}} kaftlari orasiga oldi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''4 '''''sft.'' Issikdikni saqlaydigan, issiq tutadigan. {{misol|\Egnida\ {{ajrat|Issiq}} va yangi palto, oyogʻida ichi jun botinka, qorakoʻl qalpoq, qorni toʻq..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|{{ajrat|Issiq}} kiy-ingan yoʻlovchilar dam-badam burun va quloq-larini ushlab, oʻz tashvishlari bilan yugurib-yelardilar.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}. '''5 '''{{ot|uz}} Qozon ovqati, pishirilgan (is-siq) taom. {{misol|Yaxshiyam shu qoʻshning bor ekan, du-gonang. Boshim yostiqqa tekkanda, oʻzi, bo-lalari oʻtib, bir qoshiq {{ajrat|issiq}} qilib beradi, doʻxtir chaqirib keladi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. {{misol|Kechadan beri [Kumushning] ichiga {{ajrat|issiq}} kir-gani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Hamma-miz deyarli har kun bir qoshiq {{ajrat|issiq}}qa muh-tojmiz.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. 6 sft. koʻchma Kishiga xush keladigan; yoqimli. {{misol|Yulduzxon unga yengilgina bosh irgʻadi va bir kulib qaradiki, Muhiddin shu vaqtga-cha qizlar kulgisining bu qadar jozibali, chiroyli, {{ajrat|issiq}} boʻlishini sira uchratmagan edi. |[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Luqmoncha xuddi yumalaganday yugurib, medpunktga kirib bo-rarkan, Elchibek u ni chaqirib, bir {{ajrat|issiq}} gap aytgisi keldi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. : Issiq joy ''(yoki'' oʻrin) Oʻzi yashayotgan, oʻzi oʻrgangan joy (oʻrin). {{misol|Mavlon bilan Navroʻz oʻz {{ajrat|issiq}} joylarini tashlab.. kol-xozning paxtasini gʻayrat bilan terayotgan yoshlarning ishlaridan hayron qoldilar.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}. {{misol|Sababi boʻlmasa, kim {{ajrat|issiq}} oʻrnini tashlab, qum tepaliklari orasida sargardon boʻlib yuradi!|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Issiq jon Tirik organizm, jumla-dan, odam hayotida har xil holatlarning yuz berishi mumkinligini bildiradi, shuni qayd etadi. {{misol|{{ajrat|Issiq}} jon. Men ogʻrib yotarman, bir qoshiq suvga muhtoj boʻlarman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|{{ajrat|Issiq}} jon deydilar, jon boʻlsa boʻlar, Payt kelsa, chechak ham sar-gʻayar, soʻlar.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Is-siq urishi ''(yoki'' elitishi) Organ izmga uzoq vaqt (davomli) issiq havo yoki infraqi-zil nurlar taʼsir etishi oqibatida orga-nizmda issiqlik boshqarilishining izdan chiqishi bilan yuzaga keladigan oʻtkir patologik holat. {{misol|Yozda, saratonda yoki {{ajrat|issiq}} binoda uzoq ishlaganda, {{ajrat|issiq}} elitishi mum-kin.|[[w:"OʻzME"|"OʻzME"]]}}. Issigʻida Vaqti gʻanimatda. ''Buva naridan-beri choyini ichib, yana yoʻlga tushdi. Omonatni issigʻida egasiga topshi-rish kerak-ku..'' Mirmuhsin, Bir xumcha til-la. ''Yo bu uydan issigʻida keting, yo xulqingiz-ni tuzatib oling!'' H. Gʻulom, Toshkentlik-lar. Istarasi issiq ''q.'' istara Koʻzga issiq koʻrinmoq 1) maʼqul va yoqimli koʻrinmoq. {{misol|Dadasi deyman, doʻstingiz Olimjonni juda maqtab yubordi-yu.. qizingiz bir narsani bi-lar ekan-da, haytovur, shu yigit koʻzimga {{ajrat|issiq}} koʻringan edi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Chin muhab-bat; 2) tanishdek koʻrinmoq}}. {{misol|Hoy, menga qarang, koʻzimga {{ajrat|issiq}} koʻrinasiz. Yopiray, Karim aka, meni tanidingizmi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Sharq tongi}}. Odamning yuzi issiq Koʻz koʻzga tushganda, har qanday holatda ham odamning (insonning) eʼtibori sakdani-shini qayd etadi. {{misol|Mahmud bobo boshliqni topib olib, boplab soʻkmoqchi edi. Lekin odamning yuzi {{ajrat|issiq}}-da, unga duch kelib, koʻzlari koʻziga tushgach, ancha boʻshashdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Te-mirni issigʻida bosmoq ''ayn.'' temirni qizi-gʻida bosmoq ''q.'' temir. === Sinonimlari ===q aynoq === Antonimlari === {{OʻTIL|ИССИҚ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{az}}: [[sıcaq]] *{{tr}}: [[sıcak]] *{{tyv}}: [[изиг]] *{{ja}}: [[暑い]] *{{sah}}: [[итии]], [[ичигэс]], [[куйаас]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>issiq<br /> 1 </b>[[теплота]]; [[жар]], [[жара]], [[зной]]; // [[тёплый]]; [[горячий]]; [[жаркий]], [[знойный]]; // [[тепло]]; [[жарко]]; {{tarjmisoli|bugun juda ham ~ }} сегодня очень жарко;{{tarjmisoli| kun ~ }} день жаркий; '''kun issigʻida '''на жаре; {{tarjmisoli|~ joy }} тёплое место; жильё; '''issigʻi baland '''у него высокая температура; у него жар;{{tarjmisoli| ~ kiyimlar }} тёплые (зимние) вещи, тёплая одежда; {{tarjmisoli|~ muomala }} тёплое обхождение, ласковое обращение; {{tarjmisoli|~ soʻzlar }} тёплые, проникновенные слова;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[приятный]], [[милый]] [[привлекательный]]; [[красивый]] ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|yuzi ~ }} у неё милое лицо; {{tarjmisoli|Yor koʻziga ~ koʻrinay, Balki ishqi oshar degansan }} (С. Жўра) Ты говорила: „Я хочу показаться красивой милому, Может быть он полюбит ещё сильнее“; {{tarjmisoli|koʻzga ~ koʻrinmoq }} 1) показаться приятным; 2) показаться знакомым;<br /> '''3 '''{{izoh|физ}}. [[теплота]]; '''* issigʻida ketaver '''({{izoh|букв}}. уходи по горячему) уходи, пока не поздно;''' issigʻingda qot! '''{{izoh|бран}}. чтоб ты пропал!; {{tarjmisoli|~ jon }} живое существо.<br /> }} 594y6ax20bmnq1zukzdvxcdfaiimq8f 638213 638211 2026-04-30T16:40:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638213 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''is-siq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == Yoqutchadaki [[ичигэс]] so‘zila o‘zakdosh erur. {{OʻTEL|I|ISSIQ I 'harorati maʼlum meʼyordan yuqori’. Qoʻllaring muncha i s s i h ? Bu sifat qadimgi turkiy tilda 'harorati koʻtaril-’ maʼnosini anglatuvchi ïsï-feʼlidan (ЭСТЯ, I, 670) -gʻ qoʻshimchasi bilan yasalgan (ДС, 220), keyinchalik oʻzbek tilida bu soʻz tarkibidagi s undoshi qatlangan, soʻz oxiridagi gʻ undoshi q undoshiga almashgan, ï unlilarining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: ïsï- + gʻ <nowiki>=</nowiki> ïsïgʻ &gt;&nbsp;ïssïgʻ &gt;&nbsp;issiq. ISSIQ II ’harorat’. Kasalning i s s i gʻ i ba— land edi. Bu ot issiq sifatidan maʼno taraqqiyoti yoʻli bilan oʻsib chiqqan: ’belgi’ —&gt; ’shunday belgiga ega narsa'.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{ot|uz}} Jism tarkibidagi mole-kulalar harakati (yonish, kimyoviy reaksiya va sh.k.) natijasida yuzaga keladigan va jismlarni qizdiradigan, isitadigan ki-netik energiya; issiqlik, harorat. ''Quyoshning issigʻi. Olovning issigʻi.'' n {{misol|{{ajrat|Issiq}} birmuncha boʻshashgandek tuyulsa ham, dimlik zaptida edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Sharofat-xon.. supaning chetiga kelib oʻtirdi, oq shohi roʻmoli bilan yelpinib, {{ajrat|issiq}}dan shikoyat qil-di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''2 '''{{ot|uz}} Kasallikda yuzaga keladigan (koʻta-riladigan) harorat; isitma. ''Oftob oyim erining soʻzini kuchlab tushdi: Issigʻi bor, yuzi ham qizarib, boʻrtib turibdi.'' A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ''Issigʻim koʻpligidan suv ustiga suv ichar edim.'' M. Ismoiliy, Fargʻona t.o. '''3 '''''sft.'' Yuqori haroratli, biror manba harorati bilan isigan, qizigan; issiq holatli. {{misol|Issiq suv. Havo {{ajrat|issiq}}.}} n {{misol|Shundoq {{ajrat|issiq}} kunda qora qoʻylak kiyishidan azador-ligi bilinib turardi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sher-bek uning qoʻlini {{ajrat|issiq}} kaftlari orasiga oldi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. '''4 '''''sft.'' Issikdikni saqlaydigan, issiq tutadigan. {{misol|\Egnida\ {{ajrat|Issiq}} va yangi palto, oyogʻida ichi jun botinka, qorakoʻl qalpoq, qorni toʻq..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. {{misol|{{ajrat|Issiq}} kiy-ingan yoʻlovchilar dam-badam burun va quloq-larini ushlab, oʻz tashvishlari bilan yugurib-yelardilar.|[[w:Oʻ. Usmonov|Oʻ. Usmonov]]|Sirli sohil}}. '''5 '''{{ot|uz}} Qozon ovqati, pishirilgan (is-siq) taom. {{misol|Yaxshiyam shu qoʻshning bor ekan, du-gonang. Boshim yostiqqa tekkanda, oʻzi, bo-lalari oʻtib, bir qoshiq {{ajrat|issiq}} qilib beradi, doʻxtir chaqirib keladi.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. {{misol|Kechadan beri [Kumushning] ichiga {{ajrat|issiq}} kir-gani yoʻq.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Hamma-miz deyarli har kun bir qoshiq {{ajrat|issiq}}qa muh-tojmiz.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Kichik asarlar}}. 6 sft. koʻchma Kishiga xush keladigan; yoqimli. {{misol|Yulduzxon unga yengilgina bosh irgʻadi va bir kulib qaradiki, Muhiddin shu vaqtga-cha qizlar kulgisining bu qadar jozibali, chiroyli, {{ajrat|issiq}} boʻlishini sira uchratmagan edi. |[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. {{misol|Luqmoncha xuddi yumalaganday yugurib, medpunktga kirib bo-rarkan, Elchibek u ni chaqirib, bir {{ajrat|issiq}} gap aytgisi keldi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Tugʻilish}}. : Issiq joy ''(yoki'' oʻrin) Oʻzi yashayotgan, oʻzi oʻrgangan joy (oʻrin). {{misol|Mavlon bilan Navroʻz oʻz {{ajrat|issiq}} joylarini tashlab.. kol-xozning paxtasini gʻayrat bilan terayotgan yoshlarning ishlaridan hayron qoldilar.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Qullar}}. {{misol|Sababi boʻlmasa, kim {{ajrat|issiq}} oʻrnini tashlab, qum tepaliklari orasida sargardon boʻlib yuradi!|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. Issiq jon Tirik organizm, jumla-dan, odam hayotida har xil holatlarning yuz berishi mumkinligini bildiradi, shuni qayd etadi. {{misol|{{ajrat|Issiq}} jon. Men ogʻrib yotarman, bir qoshiq suvga muhtoj boʻlarman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|{{ajrat|Issiq}} jon deydilar, jon boʻlsa boʻlar, Payt kelsa, chechak ham sar-gʻayar, soʻlar.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]|Yillar armoni}}. Is-siq urishi ''(yoki'' elitishi) Organ izmga uzoq vaqt (davomli) issiq havo yoki infraqi-zil nurlar taʼsir etishi oqibatida orga-nizmda issiqlik boshqarilishining izdan chiqishi bilan yuzaga keladigan oʻtkir patologik holat. {{misol|Yozda, saratonda yoki {{ajrat|issiq}} binoda uzoq ishlaganda, {{ajrat|issiq}} elitishi mum-kin.|[[w:"OʻzME"|"OʻzME"]]}}. Issigʻida Vaqti gʻanimatda. ''Buva naridan-beri choyini ichib, yana yoʻlga tushdi. Omonatni issigʻida egasiga topshi-rish kerak-ku..'' Mirmuhsin, Bir xumcha til-la. ''Yo bu uydan issigʻida keting, yo xulqingiz-ni tuzatib oling!'' H. Gʻulom, Toshkentlik-lar. Istarasi issiq ''q.'' istara Koʻzga issiq koʻrinmoq 1) maʼqul va yoqimli koʻrinmoq. {{misol|Dadasi deyman, doʻstingiz Olimjonni juda maqtab yubordi-yu.. qizingiz bir narsani bi-lar ekan-da, haytovur, shu yigit koʻzimga {{ajrat|issiq}} koʻringan edi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Chin muhab-bat; 2) tanishdek koʻrinmoq}}. {{misol|Hoy, menga qarang, koʻzimga {{ajrat|issiq}} koʻrinasiz. Yopiray, Karim aka, meni tanidingizmi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Sharq tongi}}. Odamning yuzi issiq Koʻz koʻzga tushganda, har qanday holatda ham odamning (insonning) eʼtibori sakdani-shini qayd etadi. {{misol|Mahmud bobo boshliqni topib olib, boplab soʻkmoqchi edi. Lekin odamning yuzi {{ajrat|issiq}}-da, unga duch kelib, koʻzlari koʻziga tushgach, ancha boʻshashdi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Te-mirni issigʻida bosmoq ''ayn.'' temirni qizi-gʻida bosmoq ''q.'' temir. === Sinonimlari ===q aynoq === Antonimlari === {{OʻTIL|ИССИҚ}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{az}}: [[sıcaq]] *{{tr}}: [[sıcak]] *{{tyv}}: [[изиг]] *{{ug}}: [[ئىسسىق]] *{{ja}}: [[暑い]] *{{sah}}: [[итии]], [[ичигэс]], [[куйаас]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>issiq<br /> 1 </b>[[теплота]]; [[жар]], [[жара]], [[зной]]; // [[тёплый]]; [[горячий]]; [[жаркий]], [[знойный]]; // [[тепло]]; [[жарко]]; {{tarjmisoli|bugun juda ham ~ }} сегодня очень жарко;{{tarjmisoli| kun ~ }} день жаркий; '''kun issigʻida '''на жаре; {{tarjmisoli|~ joy }} тёплое место; жильё; '''issigʻi baland '''у него высокая температура; у него жар;{{tarjmisoli| ~ kiyimlar }} тёплые (зимние) вещи, тёплая одежда; {{tarjmisoli|~ muomala }} тёплое обхождение, ласковое обращение; {{tarjmisoli|~ soʻzlar }} тёплые, проникновенные слова;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[приятный]], [[милый]] [[привлекательный]]; [[красивый]] ({{izoh|о человеке}}); {{tarjmisoli|yuzi ~ }} у неё милое лицо; {{tarjmisoli|Yor koʻziga ~ koʻrinay, Balki ishqi oshar degansan }} (С. Жўра) Ты говорила: „Я хочу показаться красивой милому, Может быть он полюбит ещё сильнее“; {{tarjmisoli|koʻzga ~ koʻrinmoq }} 1) показаться приятным; 2) показаться знакомым;<br /> '''3 '''{{izoh|физ}}. [[теплота]]; '''* issigʻida ketaver '''({{izoh|букв}}. уходи по горячему) уходи, пока не поздно;''' issigʻingda qot! '''{{izoh|бран}}. чтоб ты пропал!; {{tarjmisoli|~ jon }} живое существо.<br /> }} cjjf5ty02doglryuyh1kprgzl8si0vt 0 39263 638217 638198 2026-05-01T02:35:57Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 638217 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qa-ra-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''Qora qaragʻay''' - ignabargli, mayda toʻngʻiz yongʻogʻi boʻladigan, tik, doimo yashil daraxt. {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} yogʻoch.}} {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} taxta.}} {{misol|..qopchigʻining ogʻzini ochib, xatlarni qaragʻay tagiga agʻdardi.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Akang qaragʻay''' - {{s. t.|uz}} oʻz yoki oʻzga shaxsini boʻrttirib koʻrsatish, yuqorilash uchun ishlatiladigan ibora. {{misol|Akang {{ajrat|qaragʻay}} oshni qiyib yuboraman.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|"Akang {{ajrat|qaragʻay}} Gulmat"(Anvar Obidjon asari)}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАРАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{-trans-|qarag‘ay| *{{mn}}: [[нарс]] *{{tt}}: [[нарат]] *{{tyv}}: [[хады]] *{{kjh}}: [[харағай]] *{{sah}}: [[бэс]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qaragʻay'''<br /> [[сосна]]; // [[сосновый]]; {{tarjmisoli|qaragʻay oʻtin }} сосновые дрова; {{tarjmisoli|qora qaragʻay }} ель; {{tarjmisoli|* akang qaragʻay! }} айда я!; мы собственной персоной.<br /> }} 3vh4e7mpdcekpzndyzdn5wknre1o148 638227 638217 2026-05-01T09:04:58Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 638227 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qa-ra-gʻay''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''Qora qaragʻay''' - ignabargli, mayda toʻngʻiz yongʻogʻi boʻladigan, tik, doimo yashil daraxt. {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} yogʻoch.}} {{misol|{{ajrat|Qaragʻay}} taxta.}} {{misol|..qopchigʻining ogʻzini ochib, xatlarni qaragʻay tagiga agʻdardi.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Akang qaragʻay''' - {{s. t.|uz}} oʻz yoki oʻzga shaxsini boʻrttirib koʻrsatish, yuqorilash uchun ishlatiladigan ibora. {{misol|Akang {{ajrat|qaragʻay}} oshni qiyib yuboraman.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|"Akang {{ajrat|qaragʻay}} Gulmat"(Anvar Obidjon asari)}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАРАҒАЙ}} == Tarjimalari == {{-trans-|qarag‘ay| *{{mn}}: [[нарс]] *{{tt}}: [[нарат]] *{{tyv}}: [[хады]] *{{ug}}: [[قارىغاي]] *{{kjh}}: [[харағай]] *{{sah}}: [[бэс]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qaragʻay'''<br /> [[сосна]]; // [[сосновый]]; {{tarjmisoli|qaragʻay oʻtin }} сосновые дрова; {{tarjmisoli|qora qaragʻay }} ель; {{tarjmisoli|* akang qaragʻay! }} айда я!; мы собственной персоной.<br /> }} ogploa9qhcwmfeef8quid90vmzm7dke 4 151995 638215 604038 2026-04-30T18:28:43Z Umarxon III 1502 638215 wikitext text/x-wiki <noinclude><small>[[Wiktionary:Community Portal|Wiktionary]] > Discussion rooms</small></noinclude> {| class="wikitable plainlinks" style="margin-top:0; width:100%;" ! colspan="5" style="text-align:center;" | [[Vikilugʻat:Muhokama xonalari|Vikilugʻat Muhokama xonalari]] <small>[{{fullurl:Wiktionary:Muhokama xonalari|action=edit}} (edit)] <small>''shuningdek qarang: [[Wiktionary:Talab sahifalar|soʻrovlarini]]''</small></small> |- | style="width:20%; vertical-align:top; text-align:center; " | '''[[Wiktionary:Axborot ish paneli|Axborot ish paneli]]'''<br> <small>[{{fullurl:Wiktionary:Axborot ish paneli/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTHNAME}}|action=edit&section=new}} yangi] | [[Wiktionary:Axborot ish paneli/arxivlar|arxiv]] '''Yangi kelganlar''' savollar, biroz muammolar, axborot yoki yordam uchun maxsus istaklari.</small> | style="width:20%; vertical-align:top; text-align:center; " | '''[[Wiktionary:Choy xona|Choy xona]]'''<br> <small>[{{fullurl:Wiktionary:Choy xona/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTHNAME}}|action=edit&section=new}} yangi] | [[Wiktionary:Choy xona/vaqt jadvalini|arxiv]] Savollar va aniq '''soʻzlar haqida suhbatlar.'''</small> | style="width:20%; vertical-align:top; text-align:center; " | '''[[Wiktionary:Etimologiya skriptori|Etimologiya skriptori]]'''<br> <small>[{{fullurl:Wiktionary:Etimologiya skriptori/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTHNAME}}|action=edit&section=new}} yangi] | [[Wiktionary:Etimologiya skriptori/vaqt jadvalini|arxiv]] Savollar va soʻzlarning tarixiy rivojlanishi '''etimologiya''' haqida suhbatlar.</small> | style="width:20%; vertical-align:top; text-align:center; " | '''[[Wiktionary:Pivo mehmonxona|Pivo mehmonxona]]'''<br> <small>[{{fullurl:Wiktionary:Pivo mehmonxona/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTHNAME}}|action=edit&section=new}} yangi] | [[Wiktionary:Pivo mehmonxona/timeline|arxiv]] '''Umumiy''' siyosati suhbatlar va takliflar, ruxsatnomalar va asosiy Yangiliklar uchun talablar.</small> | style="width:20%; vertical-align:top; text-align:center; " | '''[[Wiktionary:Surtma chuquri|Surtma chuquri]]'''<br> <small>[{{fullurl:Wiktionary:Surtma chuquri/{{CURRENTYEAR}}/{{CURRENTMONTHNAME}}|action=edit&section=new}} yangi] | [[Wiktionary:Surtma chuquri/vaqt jadvalini|arxiv]] '''Savollar''', istaklari va muhokamalar texnik.</small> |} {| class="plainlinks" style="clear:both; margin:0.5em auto; border:1px solid #aaa; background: #f9f9f9; text-align:center;" | style="padding:.2em;" | '''[{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=500&namespace=4}} All Wiktionary: namespace discussions]''' [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=1000&namespace=4}} 1] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=2000&namespace=4}} 2] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=3000&namespace=4}} 3] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=4000&namespace=4}} 4] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=5000&namespace=4}} 5] - [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=500&namespace=0&invert=1}} All discussion pages] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=1000&namespace=0&invert=1}} 1] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=2000&namespace=0&invert=1}} 2] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=3000&namespace=0&invert=1}} 3] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=4000&namespace=0&invert=1}} 4] [{{fullurl:Special:Recentchanges|limit=5000&namespace=0&invert=1}} 5] |}<noinclude> {| class="wikitable plainlinks" style="width:100%; " ! colspan="2" | Other places to congregate |- | style="width:50%; " | '''[[Wiktionary:News for editors|News for editors]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:News for editors|action=history}} (history)]<br>Changes in how to edit pages, for established editors.</small> | style="width:50%; " | '''[[Wiktionary:Requested entries|Requested entries]]'''<br><small>The place where you can request entries to be made.</small> |- | '''[[Wiktionary:Requests for verification|Requests for verification]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Requests for verification|action=history}} (history)]<br>Verification process.</small> | '''[[Wiktionary:Requests for moves, mergers and splits|Requests for moves, mergers and splits]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Requests for moves, mergers and splits|action=history}} (history)]<br>Renaming, splitting and merging pages and lects.</small> |- | '''[[Wiktionary:Requests for cleanup|Requests for cleanup]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Requests for cleanup|action=history}} (history)]<br>Cleanup process.</small> | '''[[Wiktionary:Administrators|Administrators]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Administrators|action=history}} (history)]<br>Requests and votes for adminship.</small> |- | '''[[Wiktionary:Requests for deletion|Requests for deletion]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Requests for deletion|action=history}} (history)]<br>Deletion process.</small> | '''[[Wiktionary:Vandalism in progress|Vandalism in progress]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Vandalism in progress|action=history}} (history)]<br>Report vandalism and request blocks.</small> |- | '''[[Wiktionary:RFDO|Requests for deletion (others)]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Requests for deletion/Others|action=history}} (history)]<br>Deletion process for non-article pages.</small> | '''[[Wiktionary:Feedback|Feedback]]''' <small>&nbsp;[{{fullurl:Wiktionary:Feedback|action=history}} (history)]<br>Check for comments on feedback questions.</small> |} {{shortcut|WT:DR}} [[en:Wiktionary:Discussion rooms]] [[fr:Wiktionnaire:Pages de discussion]] [[lv:Vikivārdnīca:Diskusiju telpa]] [[tr:Vikisözlük:Güncel olaylar]] [[vi:Wiktionary:Thảo luận]] [[Turkum:Vikilugʻat]] </noinclude> jpuu55fe909optz38iarmdl2y3g7imh 2 158195 638207 605537 2026-04-30T14:47:43Z James500 7523 /* */ Remove template 638207 wikitext text/x-wiki {{Babel|en}} [[en:User:James500]] b167mzfa599c51y3hjzn4f18lk01tb1 0 162494 638208 2026-04-30T14:48:47Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Ma’nosi=== [[boshlamoq]]. {{misol|..Бастаан Кораан ааҕыллар, ханнык баҕар аяттары (никах туһунан ордук), ханнык баҕар үтүө дьыала Корантан {{ajrat|саҕаланар}}.}} - [Nikohning tasvirlanmog‘i] Boshida Qur’on o‘qilur, har qanday oyatdan (nikoh haqida bo‘lmog‘i afzal erur), har qanday ezgu ish Qur’ondan boshlanur.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638208 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Ma’nosi=== [[boshlamoq]]. {{misol|..Бастаан Кораан ааҕыллар, ханнык баҕар аяттары (никах туһунан ордук), ханнык баҕар үтүө дьыала Корантан {{ajrat|саҕаланар}}.}} - [Nikohning tasvirlanmog‘i] Boshida Qur’on o‘qilur, har qanday oyatdan (nikoh haqida bo‘lmog‘i afzal erur), har qanday ezgu ish Qur’ondan boshlanur. 7oay539mijb3etcsskfcoenct3iits7 638216 638208 2026-05-01T01:52:02Z Yokubjon Juraev 8265 638216 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[саҕа]]'' - ''yoqa'' - so‘ziga o‘zakdosh erur. ===Ma’nosi=== [[boshlamoq]]. {{misol|..Бастаан Кораан ааҕыллар, ханнык баҕар аяттары (никах туһунан ордук), ханнык баҕар үтүө дьыала Корантан {{ajrat|саҕаланар}}.}} - [Nikohning tasvirlanmog‘i] Boshida Qur’on o‘qilur, har qanday oyatdan (nikoh haqida bo‘lmog‘i afzal erur), har qanday ezgu ish Qur’ondan boshlanur. 5d9zbn3zlcsq7ue6fytwq6mbw616vrd 0 162495 638210 2026-04-30T14:56:16Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[mabodo]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638210 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[mabodo]]. q1b5dfw89o15mhtsfemqdyy5kcloigi 0 162496 638212 2026-04-30T16:39:30Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[issiq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638212 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[issiq]]. lxowow54wnr6y29recevtwe5y0sd78y 0 162497 638214 2026-04-30T16:40:58Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[issiq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638214 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[issiq]]. fakau9eofgxe5hjd8xt1rdt1p7r29hh 0 162498 638219 2026-05-01T02:39:39Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[kuch]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638219 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[kuch]]. daix3u67o1esqzr0z6w88zf0szib4u5 0 162499 638221 2026-05-01T02:41:54Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[kecha]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638221 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[kecha]] d8rjs8nluz8hrh16eo4neng5x66khys 0 162500 638226 2026-05-01T09:03:34Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[kecha]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638226 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[kecha]]. 1i61f78taa8xbocke7qia5wcid61nw4 0 162501 638228 2026-05-01T09:05:15Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[qarag‘ay]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638228 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[qarag‘ay]] 99oe7re08clhmliyyu1kv0al21tgnzg 0 162502 638232 2026-05-01T10:01:23Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[kun]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638232 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[kun]] ak49s5zle747xg2llcbci5r6pg4zreh 638233 638232 2026-05-01T10:02:06Z Yokubjon Juraev 8265 638233 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} #[[kun]] #[[quyosh]] 32x545e9i6ykzkdbosm7q0lbnyht5v2 0 162503 638235 2026-05-01T10:18:10Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[yer]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638235 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[yer]]. pyzxjx2v4i88dz20u65yluxaq5q9xx0 0 162504 638237 2026-05-01T10:20:01Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tyv-}} [[shahar]]“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 638237 wikitext text/x-wiki {{-tyv-}} [[shahar]] cvln97ib15cwpr2ha04k7qlh6d0pqzj