Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 4 12862 639568 639503 2026-06-25T13:31:31Z MediaWiki message delivery 1254 /* Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki */ yangi mavzu 639568 wikitext text/x-wiki {{Arxivlar| :* [[/Arxiv/1|—2020-yilgacha]] :* [[/Arxiv/2|2021-yil]] :* [[/Arxiv/3|2022-yil]] :* [[/Arxiv/4|2023-yil]] }} == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:09, 19-Yanvar 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:01, 31-Yanvar 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks. Please look forward to hearing about the next steps soon. On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:24, 12-Fevral 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:26, 5-Mart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> : ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' : ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Dear all, This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 2024: Call for candidates and call for questions * June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5] * June-August 2024: Campaign period * End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period * October–November 2024: Background check of selected candidates * Board's Meeting in December 2024: New trustees seated Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan. '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]]. Best regards, [[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group) [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:58, 12-Mart 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:21, 25-Aprel 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="message"/>Hello all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page]. This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource. Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]]. We look forward to your participation! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:23, 14-May 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' [[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]] Dear community members, The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language. On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:26, 22-May 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello, The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term: * North America (USA and Canada) ** – * Northern and Western Europe ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]] * Latin America and Caribbean ** – * Central and East Europe (CEE) ** — * Sub-Saharan Africa ** – * Middle East and North Africa ** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]] * East, South East Asia and Pacific (ESEAP) ** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]] * South Asia ** – The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term: * [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]] * [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]] * – * – * – * – Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]]. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3-Iyun 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hi everyone, The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading. '''What is the Wikimedia Movement Charter?''' The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. '''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”''' Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote. '''Movement Charter ratification vote''' Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta. If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org]. On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:45, 11-Iyun 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance. The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading. Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]]. After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further. If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org''']. On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:52, 25-Iyun 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''. If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:46, 8-Iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024. The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]]. In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki. Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]]. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10-Iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello everyone, After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.   As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy. The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: '''Individual vote:''' Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333). '''Affiliates vote:''' Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111). '''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:''' The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].   With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''. We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance. The Charter Electoral Commission, [[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 17:53, 18-iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:47, 27-iyul 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now. '''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:31, 6-avgust 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC == Hi all, The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page]. This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites. Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation! [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 23:21, 22-avgust 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Hello all, The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]]. I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026: * North America (USA and Canada) ** Ajraddatz The following seats were not filled during this special election: * Latin America and Caribbean * Central and East Europe (CEE) * Sub-Saharan Africa * South Asia * The four remaining Community-At-Large seats Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community. Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]]. On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:07, 2-sentyabr 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board. Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]]. When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 12:16, 3-sentyabr 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == 'Wikidata item' link is moving. Find out where... == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}} Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project. The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section. We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2. More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 18:58, 2024-yil 27-sentyabr (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 --> == <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted. The following four candidates were the most voted: # [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]] # [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]] # [[User:Victoria|Victoria Doronina]] # [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]] While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]] Best regards, The Elections Committee and Board Selection Working Group <section end="announcement-content" /> </div> [[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:27, 2024-yil 14-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:09, 2024-yil 16-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 --> == 'Wikidata item' link is moving, finally. == Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:30, 2024-yil 22-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 --> == Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC == Hello everyone, The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>. This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation. Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:55, 2024-yil 21-noyabr (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:12, 2025-yil 24-yanvar (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:49, 2025-yil 3-fevral (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your Wiktionary. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this transition disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Wiktionary Announcement|{{MediaWiki:Please-translate}}]]</em> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 20:48, 2025-yil 12-fevral (UTC) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-02-12_Wiktionaries&oldid=28256121 --> :We are going to wait on this because Parsoid does not support language variants fully yet. [[Foydalanuvchi:SSastry (WMF)|SSastry (WMF)]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:SSastry (WMF)|munozara]]) 21:15, 2025-yil 13-fevral (UTC) == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 08:30, 2025-yil 22-fevral (UTC) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:52, 2025-yil 7-mart (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:05, 2025-yil 4-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:35, 2025-yil 17-aprel (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:42, 2025-yil 29-aprel (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|munozara]])</bdi> 22:08, 2025-yil 15-may (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:27, 2025-yil 22-may (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 03:08, 2025-yil 28-may (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 2025-yil 13-iyun (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 17:45, 2025-yil 17-iyun (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:58, 2025-yil 27-iyun (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:37, 2025-yil 26-avgust (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 02:08, 2025-yil 30-sentyabr (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 04:49, 2025-yil 9-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:44, 2025-yil 20-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:14, 2025-yil 30-oktyabr (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:23, 2025-yil 20-noyabr (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:02, 2026-yil 19-yanvar (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Foydalanuvchi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Foydalanuvchi munozarasi:MediaWiki message delivery|munozara]]) 00:58, 2026-yil 26-aprel (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 2026-yil 27-may (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|munozara]])</bdi> 17:12, 2026-yil 23-iyun (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:31, 2026-yil 25-iyun (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> 31to8cgan06z1m3rt33v4p2fzx7fdki 0 30114 639569 639558 2026-06-25T20:22:35Z Yokubjon Juraev 8265 639569 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 12 Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq. Qotsi {{ajrat|sol}}moq. Vino {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻ-qayga qarab ketdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Ufq}}. 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} tugdhzplgea3t7k3q9fvvmbv5w1hsjy 639574 639569 2026-06-26T04:47:30Z Yokubjon Juraev 8265 639574 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qotsi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymots {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 13 Toʻlov majburiyatini yuklamoq, bel-gilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq. Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 14 Biror kimsa yoki koʻpchilik muhoka-masiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Bir-biriga solmoq Bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq. :Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokama-siga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Azbat-ta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}a-miz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} pqtw2e4j8rqudjsb0tr6b1w104fkwq3 639575 639574 2026-06-26T04:51:24Z Yokubjon Juraev 8265 639575 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qshyumiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.}} A. Qahhor, Bek; 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kap-sanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligi-ni, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilish-larini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} f4jly4zthkwvv17gc8ltru9b0hjtul1 639576 639575 2026-06-26T04:53:12Z Yokubjon Juraev 8265 639576 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz,- oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.}} H. Gʻulom, Mashʼal; 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chora-kordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltir-moq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Dobil cha-lib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} qie79omwbavi9g25t8t5m1orlwz5f3x 639577 639576 2026-06-26T04:55:00Z Yokubjon Juraev 8265 639577 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} 9ja9jll9i5esy4f5czr6z0hyjemvioq 639578 639577 2026-06-26T05:03:03Z Yokubjon Juraev 8265 639578 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 15 Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 16 Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}-ganmisiz?|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} rd5w5dnjyohcyyukcmxgahu1547avxo 639579 639578 2026-06-26T05:10:48Z Yokubjon Juraev 8265 639579 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} 17 Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xapxauta qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}}. {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirt-moq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻy-lakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq. yat Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} cq7kvu5qslfena2s0wc7a2cpc6xcv6r 639580 639579 2026-06-26T05:55:32Z Yokubjon Juraev 8265 639580 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 18 Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq. Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq. sht Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 19 Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq. Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imorati-ni oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan kol-may deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqna-shuv}}. {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:"Fan va turmush"|"Fan va turmush"]]}}. 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} 3sb1zb7rne91vbry506b9ixdlk8583x 639581 639580 2026-06-26T06:03:13Z Yokubjon Juraev 8265 639581 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} 20 Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq. Uy {{ajrat|sol}}moq. sht Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning kuyi kismi baliklarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} 21 Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq. Argʻimchok {{ajrat|sol}}moq.}} n {{misol|Darvozadan oʻn beil odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsa-ki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Qulok-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} n {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}}. {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} eoxew63tap9yrpzhpdhggfoyabh2wlu 639582 639581 2026-06-26T06:37:42Z Yokubjon Juraev 8265 639582 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} 22 Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq■ Musht {{ajrat|sol}}moq. Aylantirib {{ajrat|sol}}moq■ Qilich {{ajrat|sol}}moq■ Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayamurasanmi, nodon!"|[[w:Yoshlik"|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima kilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}} 23 Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rayem {{ajrat|sol}}moq■}} ™ {{misol|Hozirgi oʻsmir-lar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻprok yaxshi koʻrishadi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigit-ning bosh {{ajrat|sol}}gani — oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Ali-mardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Kumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ish-ton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chal-pak yoqqan kun"]]}}. 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} dm3mo94uotfqf6n73rsvze1vw0ksq32 639585 639582 2026-06-26T11:52:33Z Yokubjon Juraev 8265 639585 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} 24 Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini kuyi {{ajrat|sol}}iboʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻt-moq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}} 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} ozcr8fdo96yskr3ulrzvgclhfsgl5pm 0 40183 639583 627064 2026-06-26T11:45:06Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639583 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kip-rik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KIPRIK 'koʻz qovoqlari chetiga qator joylashgan tuklar'. Raʼnoning koʻzlari yotlanib, oʻsih k i p r i -g i juftlandi (Abdulla Qodiriy). Bu soʻz qadimgi turkiy tilda 'koʻp tikan' maʼnosini anglatgan kirpi otidan (Devon, I, 393; DS, 309) kichraytirish maʼnosini ifodalovchi —k qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (Devon, I, 443; DS, 309), keyinchalik rp undoshlari oʻrin almashtirilgan (ССТТН, II, 121); kirpi + k <nowiki>=</nowiki> kirpik &gt;&nbsp;kiprik.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Koʻz qovoqlari chetida qator joylashgan tuklar. ''Kuchli kulgidan Raʼnoning koʻzi yoshlanib, oʻsiq kiprigi juftlandi.'' A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. {{misol|Qozining tus-siz koʻzlari atrofidagi siyrak {{ajrat|kiprik}}lari pilpilladi, lablari pichirladi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Kiprik qoqmaslik 1) kipriklarni yumib-ochmaslik, koʻz ochiq holda kipriklarni qimirlatmaslik; diqqat bilan ti-kilib jim turmoq. {{misol|Sidiqjon ogʻzini, koʻzla-rini katta ochib, {{ajrat|kiprik}} qoqmay, favqulodda bir javob kutib turganini koʻrib, Bolta-boyning kulgisi qistab ketdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Akamhamon joyidan qimir etmas, koʻzlarini oʻchoqda yonayotgan olovga qadagancha, {{ajrat|kiprik}} qoqmay turardi. |[[w:Q. Kenja|Q. Kenja]]|Baliq ovi; 2) butunlay uxla-maslik, koʻz yummaslik}}. {{misol|Sidiqjon kechasi bilan {{ajrat|kiprik}} qoqmay chiqdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Maston uning yonida oʻtirib, {{ajrat|kiprik}} qoqmay tong ottirdi. A.|[[w:Qahhor|Qahhor]]|Maston}}. Kiprik qoqmoq Yuqori va quyi kipriklarini yummoq, yumib ochmoq. {{misol|Sekretar qiz koʻzlarini suzib, bir-ikki marta {{ajrat|kiprik}} qoqdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Laʼli Badax-shon}}. {{misol|Qoʻshnimning nafas olishi, {{ajrat|kiprik}} qoqishi tezlashdi, ogʻzi xiyol ochildi, goʻyo suk-sur qiz qarshisida turganday entikdi.|[[w:"Gul-dasta"|"Gul-dasta"]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КИПРИК}} == Tarjimalari == *{{sah}}: [[кыламан]] {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kiprik'''<br /> [[ресница]]; [[ресницы]]; {{tarjmisoli|quyuq ~ }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}~lar}} ) густые ресницы; {{tarjmisoli|~ qoqmay chiqdim }} я не сомкнул глаз ({{izoh|всю ночь}}); {{tarjmisoli|~ qoqmay }} ({{izoh|или '''}}[[qoqmasdan]]''') '''tong otdirmoq '''встретить рассвет, не сомкнувши век, провести всю ночь без сна; '''Kuchli kulgidan Raʼnoning koʻzi yoshlanib oʻsiq kiprigi juftlandi '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён») От сильного смеха глаза у Рано увлажнились, длинные ресницы сомкнулись.<br /> }} hahdacdautigsyxlx6ie65neb25gv9n 0 55485 639570 616783 2026-06-25T20:35:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639570 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''fo-niy''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|arab.]]'' – koʻhna, eski, keksa; oʻtkinchi, muvaqqat, omonat; [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.|uz}} {{kt.|uz}} Tez oʻtib ketadigan; tezda barham topuvchi; oʻtkinchi, omonat. {{misol|Shunday qilib, Madrasa qurayotgan yaxshi odamlardan biri foniy dunyodan boqiy dunyoga ketdi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor.}} {{misol|Necha shohlar oʻtdi foniy dunyoda: Baʼzisi otliyu baʼzisi — piyoda. |[[w:"Zulfizar bilan Avazxon"|"Zulfizar bilan Avazxon".]]|}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ФОНИЙ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ug=[[پانىي]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[foniy]]</b></br> {{izoh|уст. книжн}}.</br> <b>1 </b>[[свойственный]] [[этому]] [[миру]], [[земной]], [[суетный]]; [[тленный]], [[бренный]]; [[преходящий]], [[временный]]; [[смертный]]; {{tarjmisoli|Bu ~ dunyoda och oʻldi nima-yu, toʻq oʻldi nima? }} (Н. Сафаров, «Шарќ тонги») Какая разница, умер он в этом бренном мире голодным или сытым?;</br> <b>2 </b>[[Фани]] ({{izoh|псевдоним Алишера Навои в произведениях, написанных им на персидском языке}}).</br> }} nry2bco14cflaim6ldftg9zjekfdsa1 0 160684 639572 630691 2026-06-26T03:29:40Z Yokubjon Juraev 8265 639572 wikitext text/x-wiki ={{-uz-}}= ===Etimologiyasi=== O‘rta Turkchada kumush tangani anglatgan. ===Ma’nosi=== [[pul]]. 0ezw08iy9m4v81f1hhkk2bkfudeotvv 639573 639572 2026-06-26T03:31:31Z Yokubjon Juraev 8265 639573 wikitext text/x-wiki ={{-uz-}}= ===Etimologiyasi=== O‘rta Turkchada kumush tangani anglatgan<ref>A Dictionary of Early Middle Turkic; 401-bet</ref>. ===Ma’nosi=== [[pul]]. 0wvvxsscw6z25k54t1ohysz3gi9zv1t 0 162768 639571 2026-06-25T20:35:58Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-ug-}} [[foniy]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639571 wikitext text/x-wiki {{-ug-}} [[foniy]]. akuj0hviq1lodk5k0vlfm461n092nnp 0 162769 639584 2026-06-26T11:47:10Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== ''кыл-'' degan qismi Umum Turkiy ''[[qil]]'' degan so‘zla o‘zakdosh deb qaraladi biroq qolgan qismining kelib chiqishi ma’lum ermas. ===Ma’nosi=== [[kiprik]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639584 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== ''кыл-'' degan qismi Umum Turkiy ''[[qil]]'' degan so‘zla o‘zakdosh deb qaraladi biroq qolgan qismining kelib chiqishi ma’lum ermas. ===Ma’nosi=== [[kiprik]]. 8ss1imprxo1v4r2dxkszah7kkwdmzr8