Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1544 639596 635665 2026-06-26T15:55:36Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639596 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ye-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YE- ’isteʼmol qil-’, 'ovqatlan-’. Daraxtning moʻrtini qurt ye y d i (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl avval yi- (ПДП, 387), keyinroq ye- (Devon, III, 74; DS, 252) shakllariga ega boʻlib, oʻzbek tilida xudhi shu shakllari saqlangan, lekin adabiy til uchun ye- shakli tanlangan, jonli soʻzlashuvda esa koʻpincha yi- shakli ishlatiladi. Bu feʼlning dastlabgi shakli yey- (&lt; yiy-) boʻlib (ЭСТЯ, I, 334), keyinchalik soʻz oxiridagi y undoshi talaffuz qilinmay qoʻygan (Bu undosh ayrim soʻzlar tarkibida koʻrinadi: yeyishli, yeyimli soʻzlari izohiga qarang).}} 1 Taom isteʼmol qilmoq, ovqat-lanmoq, tanovul qilmoq. {{misol|Qovun {{ajrat|ye}}sang — sahar {{ajrat|ye}}, sahar {{ajrat|ye}}masang — zahar {{ajrat|ye}}.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ {{misol|Birov ichiboʻlgan deydi, birov yomonroq ovqat {{ajrat|ye}}gan ekan deydi.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. ''U'' ''Bektemir'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|okopda qattiq nonni kusurlatib chaynab, konserva bilan qoʻshib, maza qilib {{ajrat|ye}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. 2 Tirikchilik yoki maishat uchun ish-latmoq, sarf qilmoq. {{misol|Yotib {{ajrat|ye}}ganga togʻ ham chidamaydi.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. ■■ U [{{misol|mirzo\ bir kunlik daromadinioʻn kun {{ajrat|ye}}r edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. {{misol|"Hosilini {{ajrat|ye}}ganda eslasalar, bas", degan orzu-oʻyi qurshamish uni.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 3 Oʻziniki qilmoq, oʻzlashtirib olmoq. {{misol|U{{ajrat|ye}}zd hokimi "akangni mingboshi qilaman" deb, uch ming yigirma {{ajrat|ye}}tti soʻm pulini {{ajrat|ye}}b, saylovda degrezlik Isomiddin degan jallob-ni saylagan ekan.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Yillar}}. {{misol|Akam birovning tomini teshib qamalgan emas yo birovning haqini {{ajrat|ye}}gan emas.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. '''4 '''{{koʻchma|uz}} Ishdan, safdan chiqarmoq; shi-kastlantirmoq, mayib qilmoq; oʻldirmoq. {{misol|"Otni {{ajrat|ye}}ding", dedim ichimda.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|-Shunday, doʻstim. Endiuning oʻzini yoʻq qshshasak, seni ham, meni ham {{ajrat|ye}}y-di.. — dedi Davlatyor.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Kambagʻalchilik odamning yorugʻ dunyodan boʻlgan umidini kemirib, zangday {{ajrat|ye}}b tashlar ekan.|[[w:A. Qaqhor|A. Qaqhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 5 Baʼzi soʻz-otlar bilan qoʻllanib, shaxs-ga shu soʻz bildirgan narsaning (zarbning) tegishi maʼnosini bildiradi. Mac., {{misol|kaltak {{ajrat|ye}}moq, musht {{ajrat|ye}}moq, qamchi {{ajrat|ye}}moq, tepki {{ajrat|ye}}moq, shapaloq {{ajrat|ye}}moq, tarsaki {{ajrat|ye}}moq|[[w:va b|va b]]}}. :Adabini ''(yoki'' taʼzirini) yemoq ''q.'' taʼzir. {{misol|..vaqtincha qozongan muvaffaqiyatlari bilan taltayib ketgan fashistlar adablarini {{ajrat|ye}}moqdalar.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Boʻldi, yaxshilar, shuncha taʼzirini {{ajrat|ye}}di, endi tavba qilgandir.|[[w:A. Muqiddin|A. Muqiddin]]|Riyokor}}. Barham yemok ''ayn.'' barham topmoq ''q.'' barham. {{misol|Dunyoda nohaqlik qancha kamaysa, tuhmat barham {{ajrat|ye}}sa, shuncha yaxshi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Jannat qidirganlar}}. Boshini yemoq ''q.'' bosh. {{misol|Bu feʼling boʻlsa, yo murodingga {{ajrat|ye}}tasan, yo boshingni {{ajrat|ye}}ysan. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Gap yemok''q.'' ran II. {{misol|Qiilning uzun kunlarida ulfatlar bu {{ajrat|ye}}rda gap {{ajrat|ye}}yishadi. |[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. Dakki ''(yoki'' dashnom) yemoq ''q.'' dashnom. {{misol|Kichkina bir qizchadan dakki {{ajrat|ye}}gan haligi ayol Ergashoyni talab berdi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. Dam yemok ''q.'' dam. Zaxa yegan ''ayn.'' zaxalangan ''q.'' zaxalanmoq. Ilonning yogʻini yegan ''ayn.'' ilonning yogʻini yalagan ''q.'' yogʻ. {{misol|..shum ukasi, ilonning yogʻini {{ajrat|ye}}gan moʻltoni onasi borligini yashirgandir..|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Ichini ''(yoki'' ich-etini) yemoq Ruhan azoblanmoq, bezovta-lanmoq. U {{misol|shu ogʻir fikrlar bilan ichini {{ajrat|ye}}b turganda, ichkaridan paranjili xotin chi-qib, erkaklardan olisroqda toʻxtadi.|[[w:M. Is-moiliy|M. Is-moiliy]]|Fargʻona t}}.o. {{misol|Sodda qishloq bolasi diliga tugilgan gaplarni aytolmay, koʻp vaqt ich-etini {{ajrat|ye}}b, sarosimada yurdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. Lat ''(yoki'' shikayet) yemoq ''q.'' lat. {{misol|Boʻronda lat {{ajrat|ye}}gan tomlar, taxta devorlar remont qilindi. |[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. {{misol|Havo jangida shika{{ajrat|ye}}t {{ajrat|ye}}gan nemis samolyoti.. yigirma-oʻttiz metr nariga kelib qoʻndi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Oltin yulduz}}. Oftob yemoq Oftob taʼsiri oʻtmoq, tegmoq. {{misol|Uzun shim kiygan bu yosh yigitning siniqqan rangiga koʻzi tushishi hamon, oftob {{ajrat|ye}}magan studentlardan boʻlsa kerak, deb oʻyladi. |[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. Pand yemok ''q.'' pand. Pishirib ye (pishirib yesin, pishirib yeydimi) "Oʻzingga buyursin", "oʻzingdan boshqaga kerakmas" maʼnosini bildiradi. {{misol|Gulnor oʻlgur, seni birov pishirib {{ajrat|ye}}ydimi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Pushaymon yemok ''(yoki ''boʻlmok) Biror ish, xatti-harakati uchun afsuslanmoq, afsus chekmoq. {{misol|Hoy Sodiq, koʻzingni och!.. Keyin pushaymon {{ajrat|ye}}ysan!|[[w:S. Abduqahhor|S. Abduqahhor]]|Koʻzlar}}. Sovuk yemok Sovqotmoq. .. {{misol|ot pishqirigʻidan choʻchib tushdi-yu, shundagina oʻzining sovuq {{ajrat|ye}}ya boshlaganini sezdi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}}. Taraddudini yemok ''(yoki ''koʻrmok) Harakatini qilmoq. {{misol|Urush taraddudin hammangiz {{ajrat|ye}}nglar.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. Firib yemok ''Q-'' firib. Esini ''(yoki'' aqlini, miyasini) yemok ''K-'' mnya. {{misol|Hoy Yoʻlchi, esingni {{ajrat|ye}}dingmi? Uyat!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Qulok-miya(si)ni yemok Gapiraverib joniga tegmoq. {{misol|Bas qil, quloq-miyamni {{ajrat|ye}}ding!shsh Ey, qoʻying, afandim, shu gap bilan oʻn yildan beri quloq-miyamni {{ajrat|ye}}ysiz.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-sin-gillar}}. Gʻamini ''(yoki'' kaygʻusini) yemoq Tash-vishini qilmoq, oʻylamoq. {{misol|Taxtda oʻtirgan Nekolay sani, mani qaygʻumizni {{ajrat|ye}}ydimi?.. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Siz, oʻgʻlim, gazet -pazetingizni koʻrib, kechqurunning gʻami-ni {{ajrat|ye}}ng.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Asror bobo}}. Gʻam yemok ''q. ''gʻam. Yeb yuborgudek ''(yoki'' koʻygudek) Oʻta gʻazab, jahl bilan. {{misol|Sanobar koʻzlarini katta ochib, Eshon oyiga {{ajrat|ye}}b yuborguday qaradi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. U {{misol|Sheraliga {{ajrat|ye}}b qoʻygudek tikilib qoldi. |[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. Yegani oldida, yemagani ketida Roʻzgʻori yaxshi taʼminlangan, </a><span class="font5">11_Ois. qamma narsa taxt, kamchiligi yoʻq. {{misol|Nusra-tullaning yoʻli boshqa, uning tappa-tayyor ota mulki bor, {{ajrat|ye}}gani oldida, {{ajrat|ye}}magani ketida. |[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yemagan somsaga pul toʻlamoq Bekordan-bekor chiqimdor boʻlmoq, haq toʻlamoq; qilmagan ishiga javobgar boʻlmoq. {{misol|{{ajrat|Ye}}magan somsaga pul toʻlash, deb shuni aytadi..|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. === Sinonimlari === [[totinmoq]], [[totmoq]], [[oshamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} *{{en}}: to [[eat]] *{{tr}}: [[yemek]] {{Tarjimalar |ja = [[食べる]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>yemoq<br /> 1 </b>[[есть]], [[кушать]]; {{tarjmisoli|ovqat yemoq }} есть, принимать пищу; '''ovqat yeysanmi? '''хочешь есть?; '''[[yeb]] '''({{izoh|или '''}}[[esa]]''') '''[[boʻladigan]] '''[[съедобный]]; '''[[yeb]] '''({{izoh|или '''}}[[esa]]''') '''[[boʻlmaydigan]] '''[[несъедобный]]; '''yegan-ichgani ichiga tushmaydi '''({{izoh|букв}}. то, что он ест и пьет, не попадает ему в желудок) ему кусок в горло не идёт (не лезет);<br /> '''2 '''[[извести]]; [[тратить]] ([[расходовать]]) [[на]] [[еду]], [[в]] [[своё]] [[удовольствие]]; {{tarjmisoli|pul yemoq }} тратить деньги; '''U [Mirzo] bir kunlik daromadini uch kun yer edi '''(А. Ќаћћор, «Мирзо») Однодневный доход он [Мирзо] тратил три дня; '''yeb qoʻymoq '''1) съесть (всё); 2) растратить (всё); {{tarjmisoli|yotib yemoq }} проживать нажитое, жить на имеющиеся средства; '''yomon oʻrtoq ham oshingni yer, ham boshingni yer '''{{izoh|посл}}. плохой товарищ съест и твой плов, и тебя самого ({{izoh|букв}}. твою голову); '''yotibeganga turum togʻ chidamas '''{{izoh|посл}}. если жить не работая, и горы запасов не хватит;''' ishlamay yegan, ogʻrimay oʻlar '''{{izoh|посл}}. кто живёт не работая, тот умрёт не болея ({{izoh|т. е}}. не своей смертью);<br /> '''3 '''[[присваивать]], [[прикарманивать]]; {{tarjmisoli|birovning haqini yemoq }} присвоить чужое; '''qarz olib yeb ketdi '''он взял взаймы и не вернул;<br /> '''4 '''[[поедать]], [[изъесть]]; [[извести]]; [[погубить]]; '''kuya yegan kostyum '''костюм изъеденный молью; '''"Otni yeding" dedim ichimda '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») «Погубил ты коня» подумал я про себя;<br /> '''5 '''{{izoh|в сочетании с некоторыми существительными: }}[[получать]], [[красть]], [[взять]], [[отнимать]]; {{tarjmisoli|pora yemoq }} брать взятки; {{tarjmisoli|oʻq yemoq }} получить пулевое ранения; '''u uch joyidan oʻq yegan '''он имеет три пулевых ранений; {{tarjmisoli|dori yemoq }} принимать опиум; {{tarjmisoli|sovuq yemoq }} мёрзнуть; '''* [[esini]] '''({{izoh|или '''}}[[miyasili]]''') {{tarjmisoli|yemoqi }} поглупеть, свихнуться; {{tarjmisoli|gʻam yemoq }} 1) заботиться ({{izoh|о ком-чем-л}}.); 2) беспокоится; горевать; '''yegani oldida, yemagani ketida '''он живёт в достатке, он ни в чём не нуждается; {{tarjmisoli|nonni yogʻ bilan yemoq }} ({{izoh|букв}}. есть хлеб с маслом) как сыр в масле кататься; '''olma boshini yeb qilibdi '''уродилось очень много яблок.<br /> }} r62qukfw88jrhrt2vuu65o4gk8peqqy 0 3458 639600 636185 2026-06-26T17:54:40Z Yokubjon Juraev 8265 639600 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} belgi. = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bel-gi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BELGI 'boshqalardan ajratish uchun qoʻyiladigan alomat’, 'tamgʻa*. Yangi qoʻzilarga oʻz podasining b ye l-g i s i n i qoʻyib chihdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda ’farqlan-\ ’maʼlum boʻl-’ maʼnosini anglatgan bel-feʼlidan (ЭСТЯ, II, 110) -gü qoʻshimchasi bilan yasalgan (Devon, I, 403; DS, 93); oʻzbek tilida ikkinchi ochiq boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga almashgan: bel- + gü <nowiki>=</nowiki> belgü &gt;&nbsp;belgi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tanib olish, koʻrsatish yoki farqlashga xizmat qiluvchi narsa; nishon, alomat; tamgʻa.{{misol| Yoʻqolgan bolaning {{ajrat|belgi}}lari. Fabrika {{ajrat|belgi}}si. Belgi qoʻymoq. Belgi solmoq. Belgi boʻlsa, yoʻldan adashmas, Aql boʻlsa, soʻzdan adashmas.}} "Aql aqldan quvvat oladi".{{misol| Yaxshi xotin {{ajrat|belgi}}si — xirom qshar terini, Yomon xotin {{ajrat|belgi}}si — yerga bukar erini.}} Maqol. n{{misol| Insonlikning eng dastlab-ki {{ajrat|belgi}}si mehnatsevarlikdir.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} 2 Biror maʼno, mazmun yoki miqdor ifo-dalaydigan grafik alomat, ishora.{{misol| Soʻroq {{ajrat|belgi}}si (tlsh.). Tenglik {{ajrat|belgi}}si (mat.). Nota {{ajrat|belgi}}lari. Tinish {{ajrat|belgi}}lari (tlsh.) Tovush-larning grafik {{ajrat|belgi}}si. Kimyoviy element-larning {{ajrat|belgi}}lari. Stenografiya {{ajrat|belgi}}lari. }}''yat''{{misol| Kirdi-yu, eshik oldida soʻroq {{ajrat|belgi}}si boʻlib turaverdi.}} "Yoshlik".{{misol| Olisda oq qobirgʻali ulkan kemalar koʻrinadi. Undan beriroqda cheklovchi {{ajrat|belgi}}lar — qizil bayroqchalar lipillab turibdi.}} S. Siyoyev, Otliq ayol. 3 Narsa, voqea-hodisalarning oʻziga xos xususiyati, sifati.{{misol| Buyumlarning sifat va xususiyatlari logikada {{ajrat|belgi}}lar deb ataladi. }}"Logika".{{misol| Gapda otning biror {{ajrat|belgi}}sini bil-dirib, "qanday?", "qanaqa?", "kimning?", "nimaning?", "nechanchi?" kabi soʻroqlarga javob boʻlib kelgan ikkinchi darajali boʻlak aniqlovchi deb ataladi.}} "Oʻzbek tili dars-ligi". 4 Ichki kechinma, holatdan, kasallikdan dalolat beruvchi tashqi alomat; ramz.{{misol| Sukut — rozilik {{ajrat|belgi}}si.}} Maqol.{{misol| Baxt {{ajrat|belgi}}si — pilim.}} Maqol. yat{{misol| Sodda muomala yaqinlik va mehribonlik {{ajrat|belgi}}yeidir!}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. [{{misol|Gulnorning] Dumaloq qora koʻzlarida yashiringan alam-hasrat {{ajrat|belgi}}sini Adolat darrov payqab oldi.}} S. Zunnunova, Gulxan.{{misol| Raʼno tabassum bilan javob berdi va unda bir oz qizarinish {{ajrat|belgi}}si bor edi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Erining bu jasoratiga qarshi Oftob oyimning yuziga rizosizlik {{ajrat|belgi}}si chiqdi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Kasallikning [tepkining] asosiy {{ajrat|belgi}}laridan biri quloq atrofi va jagʻ suyaklarining ogʻrishidir.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[im]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЕЛГИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ja=[[象徴]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>belgi<br /> 1 </b>[[знак]]; [[значок]]; {{tarjmisoli|soʻroq belgisi }} {{izoh|грам. }}вопросительный знак; {{tarjmisoli|tinish belgilari }} {{izoh|грам. }}знаки препинания; '''"Hurmat Belgisi" ordeni '''орден «Знак Почёта»; {{tarjmisoli|belgi darajalari }} {{izoh|воен. }}знаки различия;<br /> '''2 '''[[отметка]], [[помета]]; {{tarjmisoli|belgi solmoq }} ({{izoh|или '''}}[[qoʻymoq]]''') [[делать]] [[отметки]], [[пометки]] {{izoh|(на чем-л.)}}, [[отмечать]], [[помечать]];<br /> '''3 '''[[признак]], [[примета]]; [[симптом]]; {{tarjmisoli|kasallikning belgilari }} симптомы болезни.<br /> }} {{-tr-}} '''belgi''' :belgi h8kfm5r4jchppjs3tre7cxux4tqjwdr 0 18185 639601 558381 2026-06-26T18:03:04Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639601 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ayb''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == :''\[[w:Arab tili|a.]] ^^ — ''nuqson [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === # Rasm-qoidaga yoki odob-axloq meʼyorlariga xilof ish, xatti-harakat; gunoh. {{misol|Oʻz {{ajrat|ayb}}igaiqror boʻlmoq. {{ajrat|Ayb}}iniboʻyniga qoʻymoq. {{ajrat|Ayb}}iniyashirgan oʻngmas. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. n U {{misol|Oyqizning yoniga keldida, {{ajrat|ayb}}igaiqror boʻlgan gunohkordek, maʼyuslik bilan gapirdi. |[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]}}. Gʻoliblar. :Ayb qilmoq Ayb sodir etmoq, aybli ish qilmoq. ''huq. ''Qonunga xilof xatti-harakat; jinoyatga tortishning zarur sharti. {{misol|Toʻrt nafar harbiy Vatanga xiyonat qilishdagi {{ajrat|ayb}}iuchun sudga tortildi. |[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. :Kishi uyaladigan, xijolat tortadigan xatti-harakat; uyatli ish, uyat. {{misol|Soʻraganning {{ajrat|ayb}}iyoʻq. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Orzuga {{ajrat|ayb }}yoʻq. |[[w:Maqol|Maqol]]}}. n ''[Xolisjsh Tojiboyga:\ Qoʻying, xafa boʻlaman. Bu oʻzimning ukam, ayb boʻladi. ''Hamza, Xolisxon. :Aybga buyurmaysiz. Ayb hisoblamaysiz (biror ish, xatti-harakat uchun kechirim, uzr maʼnosida qoʻllanadi). {{misol|{{ajrat|Ayb}}gabuyurmaysiz, oʻgʻlim meʼmorlikni oʻrgansin, otasidek sangtarosh boʻlib qolmasin, dedim. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Endi, mehmonlar, {{ajrat|ayb}}gabuyurmaysizlar, mening qiladigan ishim, boradigan yerim koʻp. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Endi, {{ajrat|ayb}}gabuyurmaysiz, negadir koʻnglim sizga tortdi, uka. |[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. Aybga qoʻshmaysiz ''ayn. ''[[aybga ]][[buyurmaysiz]]. Ayb qilmoq 1) aybli, uyatli ish qilmoq. {{misol|{{ajrat|Ayb }}qildingmi, uzr soʻra; |[[w:2) ayb (aybli) deb qaramoq|2) ayb (aybli) deb qaramoq]]|uyat qilmoq {{misol|Unday qilma, odamlar {{ajrat|ayb }}qiladi\ |[[w:3) ayb qilmaysiz}}|3) ayb qilmaysiz]]}}. ''ayn. ''[[aybga ]][[buyurmaysiz]]. {{misol|Kanizak dasturxon yozib, ovqat keltirdi. U bir kosa oshni Samandarovning oldiga qoʻyar ekan: -{{ajrat|Ayb }}qilmaysiz-da, Maqsudali aka, xolam soʻk oshi qilibdilar, - dedi. |[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 4 Meʼyorni, odatiy holatni buzuvchi belgi-holat, narsa; kamchilik, nuqson. {{misol|Har toʻkisda bir {{ajrat|ayb}}. Birovning {{ajrat|ayb}}igakulmagil zinhor, sening {{ajrat|ayb}}inggaham kulguchilar bor. }} :AYBAKI ''\a.+f. :.g ''— aybi, nuqsoni bor] Sifati past, jun charm. {{misol|{{ajrat|Ayb}}akimahsi. a ..oyogʻida eskiroq {{ajrat|ayb}}akiteridan tikilgan etik. |[[w:H. Nuʼmon|H. Nuʼmon]]|A. Shorahmedov, Ota}}. === Sinonimlari === [[min]] === Antonimlari === == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[ayb]]</b></br> <b>1 </b>[[вина]], [[провинность]], [[проступок]]; {{tarjmisoli|~ni birovga qoʻymoq }} ({{izoh|или <b>}}[[toʻnkarmoq]]</b>) [[обвинять]] ({{izoh|кого-л.}}), [[свалить]] [[вину]] [[на]] ({{izoh|кого-л.}}); {{tarjmisoli|oʻz ~ini boʻyniga olmoq }} признать свою вину; {{tarjmisoli|birovning ~ini ochib tashlamoq}} разоблачить кого-либо; {{tarjmisoli|~ga buyurmaysiz }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ga qushmaysiz }} 1) не судите, не обессудьте, не поставьте в вину; 2) извините, простите; {{tarjmisoli|~ini yashirgan oʻngmas }} {{izoh|посл. }}кто скрывает свою вину, тому нет удачи;</br> <b>2 </b>[[изъян]], [[недостаток]], [[порок]], [[дефект]];</br> <b>3 </b>[[стыд]], [[позор]]; // [[постыдный]], [[предосудительный]]; {{tarjmisoli|soʻraganning ~i yoʻq }} {{izoh|погов. }}спрашивать не грех, спрос - не беда; {{tarjmisoli|~ bulmasmikan? }} не будет ли неприлично?; {{tarjmisoli|~ ish }} неприличный поступок; {{tarjmisoli|~ gaplar }} неприличные (непристойные) слова;{{tarjmisoli|{{izoh| }}~ emasmi? }} не стыдно ли?, не совестно ли?; {{tarjmisoli|sizga ~! }} стыдно вам! стыдитесь!</br> }} 1d6mdjd33ydcyr7rrebyp2fae2dsba7 0 19321 639613 636560 2026-06-27T04:32:28Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639613 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻr-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KOʻR- 'qara-', 'nazari tush-\ Men buni oʻz koʻzim bilan koʻrganman (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli kör tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 396; Devon, II, 15; DS, 317; ЭСТЯ, III, 79), oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kör— &gt;&nbsp;kor—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Koʻrish qobiliyatiga ega boʻlmoq, kishi va narsalarning, borliqning koʻrinishi qandayligini farqlay bilmoq. {{misol|Ikromning dadasi Toʻymat akani, koʻzingiz yaxshi {{ajrat|koʻr}}mas ekan, deb olishmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Otamning bir koʻzi {{ajrat|koʻr}}may qoldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Koʻz bilan ilgʻamoq, koʻz vositasida aniq farqlamoq, sezmoq, bilmoq. {{misol|Lekin rashk qitiqlagan kezlarda chehrang oʻzgaradi. Men buni oʻz koʻzim bilan {{ajrat|koʻr}}ganman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Fotimani ustanikidan chiqib kelayotganini {{ajrat|koʻr}}ganlar avval hayron boʻlishdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Tanishish, bilish, anikdash va sh. k. maqsadda koʻzdan, nazardan kechirmoq; nazar solib tekshirmoq; qaramoq. {{misol|Vrach kasalni {{ajrat|koʻr}}di. Kitobni {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Mallavoy aka.. chorigʻini chiroqqa solib {{ajrat|koʻr}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Vakilning oʻgʻil bolasi rais bilan suhbatlashib, planni {{ajrat|koʻr}}ib, palov toʻrani yeb, yoʻliga ravona boʻladi.|"[[w:Guldasta|Guldasta]]"}} {{misol|Aka, tezroq {{ajrat|koʻr}}ib bering, shoshib turibman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Biror toʻxtamga kelish, chora belgilash uchun muhokama qilmoq. {{misol|Birovning arizasini {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Bu masalani majlisda {{ajrat|koʻr}}amiz.}} #Duch keltirmoq, uchratmoq. {{misol|Sal kech qol-ganingda, {{ajrat|koʻr}}olmay, armonda ketardim.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Voy, haromi noinsof! Men bunday moʻltonini sira {{ajrat|koʻr}}ganim yoʻq edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Hol-ahvol soʻrab yoʻqlamoq. {{misol|Bemorni {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|[Unsin:] Gulnor opani unutmayman sira, uni {{ajrat|koʻr}}gani tez-tez kelib turaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Qurbon ota:] MTSga kelganida, [Oʻrmonjon] meni {{ajrat|koʻr}}masdan ketmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Boshdan kechirmoq; tajribadan oʻtkazmoq. {{misol|U koʻp qiyinchiliklarni {{ajrat|koʻr}}gan kishi,}} {{misol|-Har qancha darbadarlik boʻlsa, men {{ajrat|koʻr}}ganman, oʻgʻlimga qolgani yoʻq, - dedi Sidiqjon.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yigitlikda bizning boshimizdan oʻtgan sarguzasht shun-doq boʻlgan, oʻgʻillarim. Bizning {{ajrat|koʻr}}ganlarimiz qursin.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Biror kimsa yoki narsaga ega boʻlmoq, erishmoq, yetishmoq. {{misol|Davlat {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Yaqin toʻrt oycha umr qildik. Umrimda xotin {{ajrat|koʻr}}ganim ham shu.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kampir.. eshikka qaradi: -Voy, ogʻzingizga yogʻ, oʻgʻlim! Kelin {{ajrat|koʻr}}adigan kunim ham bormikin!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men-ku yilda besh gaz chit {{ajrat|koʻr}}mayman, kelishingizda shu bechoraga bir narsa olib kelsangizchi sizham odam boʻlib!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Men ham orzu-havas {{ajrat|koʻr}}aman, deb siz bilan bir yostiqqa bosh qoʻyganman.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Bosh boʻling, suv chiqaraylik, ekin qilaylik, oz boʻlsayam, ogʻzimiz osh {{ajrat|koʻr}}sin.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tomosha qilmoq, tomoshabin sifatida kuzatmoq. {{misol|Bolalar televizor {{ajrat|koʻr}}moqda. Kecha yangi kino {{ajrat|koʻr}}dik.}} {{misol|Esingda bormi, rayondan teatr {{ajrat|koʻr}}ib kelayotgan kechamiz aravada Sotiboldi, ashula aytamiz, deb Kanizakni qistadi, koʻnmagandan keyin, sochidan tortdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yuz bergan voqeaga boshqa kishi yoki narsani sabab qilib koʻrsatmoq. {{misol|Kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan {{ajrat|koʻr}}ayotir. Oʻzing qilib, birovdan {{ajrat|koʻr}}ma!}} {{misol|Charosni tinch qoʻyasiz. Boʻlmasa, oʻzingizdan {{ajrat|koʻr}}ing.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Tajribada sinamoq, sinab bilmoq. {{misol|Yer sotganlarning koʻpini {{ajrat|koʻr}}dik, oxiri gadoy boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Veksel degan soʻz chiqdi. Uni ham {{ajrat|koʻr}}dik, benihoyat zarur narsa.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Payqab olmoq, ilgʻamoq, tuymoq. {{misol|Katta {{ajrat|koʻr}}maganni kichik {{ajrat|koʻr}}adi, kichik {{ajrat|koʻr}}maganni katta {{ajrat|koʻr}}adi, ikkalasi birgalashib qarasa, hech narsa koʻzdan qochmaydi, deydi xalq.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dafʼatan qulogʻiga chalinib qoladigan gap-soʻzlarda, baytu gʻazallarda endi butunlay oʻzgacha maʼno {{ajrat|koʻr}}adi.|[[w:Xayriddin Sultonov|Xayriddin Sultonov]]|Onamning yurti}} {{misol|Omon mustaqil fikrli, choʻrtkesar, uzoqni {{ajrat|koʻr}}a oladigan, tadbirkor, yaxshi doʻst edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} #Biror narsani taʼkidlash va unga diqqat-eʼtiborni jalb etish uchun qoʻllanadi. {{misol|Shirinligini {{ajrat|koʻr}}! [Nabigulning akasi:] -Didni {{ajrat|koʻr}}ing-a, trafaretning rangiga mos abajur!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} {{misol|Boltaboy "{{ajrat|koʻr}}dingmi, yashirmaydi" degan mazmunda Sidiqjonning tizzasini bosib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Zamonning teskariligini {{ajrat|koʻr}}ing! Shohimardonga ochiq kelolmasam!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Ayrim soʻzlar bilan birikib, shu soʻz bildirgan ish-harakatni amalga oshirmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Chora {{ajrat|koʻr}}moq. Hozirlik {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Brigada aʼzolari ayni vaqtda paxta yigʻim-terimiga har taraflama qizgʻin tayyorgarlik {{ajrat|koʻr}}moqdalar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} #..deb hisoblamoq, bilmoq; ..deb qaramoq, tushunmoq. {{misol|Loyiq {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Muvofiq {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Ravo {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Oz boʻlsa ham, koʻp oʻrnida {{ajrat|koʻr}}ing.}} {{misol|U yigitni oʻziga teng {{ajrat|koʻr}}madi.}} {{misol|Barchani baravar {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Men seni oʻz ukamday {{ajrat|koʻr}}aman.}} {{misol|[Yoʻlchi:] Singlim, oʻz uyingday {{ajrat|koʻr}}, tortinma. Kampirning yumushlariga qarash.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kamol qozi ham Safoxon toʻraning gaplariga eʼtiroz bildirmaslikni maʼqul {{ajrat|koʻr}}di, shekilli, tek quloq solib turardi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} Harakatning sinash uchun bajarilishini, bajarmaslik haqida ogohlantirishni bildiradi. {{misol|Sinab {{ajrat|koʻr}}.}} {{misol|Oʻylab {{ajrat|koʻr}}.}} {{misol|Soʻrab {{ajrat|koʻr}}aman.}} {{misol|Ayta {{ajrat|koʻr}}ma.}} {{misol|Bora {{ajrat|koʻr}}masin.}}<br/>'''Yelkamning chuquri koʻrsin''' - {{q.}} [[yelka]].<br/>'''Ish koʻrgan''' - {{q.}} [[ish]].<br/>'''Ish koʻrmoq''' - ish yuritmoq, ish tutmoq. {{misol|Bundoq kallani ishlating, tulkidek ayyor, mushukdek mugʻambir boʻling, zimdan ish {{ajrat|koʻr}}ing.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Kun koʻrmoq''' - hayot kechirmoq. {{misol|Uning kasbi yamoqchi boʻlib, zoʻrgʻa kun {{ajrat|koʻr}}ar ekan.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}<br/>'''Koʻpni koʻrgan''' - {{q.}} [[koʻp]].<br/>'''Koʻrarga koʻzi, otarga oʻqi yoʻq''' - haddan tashqari yomon koʻradi. {{misol|-Oʻzimning ham toʻrani {{ajrat|koʻr}}arga koʻzim, otarga oʻqim yoʻq, - dedi chilim tortib turib Rustam aka.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}<br/>'''Koʻrgani''' (''yoki'' '''koʻrishga''') '''koʻzi yoʻq''' - juda yomon koʻradi. {{misol|Sherali bunday loqayd odamlarni {{ajrat|koʻr}}arga koʻzi boʻlmasa-da, hoziroʻzini mumkin qadar bosdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''Tuya koʻrdingmi - yoʻq''' - oʻzini hech narsa koʻrmagan, bilmagan qilib koʻrsatish lozimligini taʼkidlash uchun ishlatiladigan matal. {{misol|[Baqqol:] Iloji boʻlsa, yamatganingizni aytmang, koyib-netib yurmasin tagʻin. Tuya {{ajrat|koʻr}}dingmi - yoʻq, vassalom.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Uzoqni koʻrmoq''' - {{q.}} [[uzoq]].<br/>'''Xoʻja koʻrsinga''' - {{q.}} [[xoʻja]].<br/>'''Yuz koʻrmas boʻlib ketmoq''' - {{q.}} [[yuz]] I. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎРМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''koʻrmoq''' === Tillar === *{{en}}: [[see]] *{{es}}: [[ver]] *{{pt}}: [[ver]] *{{tr}}: [[görmek]] *{{tyv}}: [[көөр]] *{{ug}}: [[كۆرمەك]] *{{kjh}}: [[кӧрерге]] *{{ja}}: [[見る]] *{{sah}}: [[көр]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''koʻrmoq'''<br /> '''1 '''[[видеть]]; '''men uni hozirgina koʻrdim '''я только что видел его; '''uning oʻgʻli, koʻring-koʻrmang, xuddi otasiga oʻxshaydi '''её сын точь-в-точь ({{izoh|букв}}. хоть смотрите, хоть не смотрите) похож на отца; '''[[koʻra-koʻra]] '''[[видев-перевидев]], [[видев]] [[сотни]] [[раз]]; '''... tergov idoralarining chaqiruv qogʻozlarini koʻra-koʻra yurak oldirib qolgan Saidiy qoʻrqib ketdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди, не раз получавший повестки следственных органов и ставший боязливым, перетрусил; '''u seni koʻrolmaydi '''({{izoh|букв}}. он тебя видеть не может); он тебя ненавидит, не выносит, '''yegan-ichganingiz oʻzingizniki, endi koʻrgan-kechirganlaringizdan gapiring '''то, что вы ели и пили - это ваше, а теперь расскажите о том, что вы видели и пережили ({{izoh|т. е. о ваших приключениях; так говорят тому, кто вернулся из длительного путешествия}}); {{tarjmisoli|tush ~ }} видеть сон; '''tush koʻryapsanmi? '''ты что, спросонья, что ли (говоришь)?; '''koʻrib koʻrmaslikka olmoq '''({{izoh|или '''}}[[urmoq]]''') [[притворяться]] [[невидящим]]; [[делать]] [[вид]], [[что]] [[не]] [[видел]] ({{izoh|кого-что-л}}.); '''ana buni koʻring! '''вот это да!; вот это здорово!; ты смотри-ка!; '''koʻrganni eshitgan yengar '''{{izoh|посл}}. слышавший пытается опровергать очевидца; '''tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr '''{{izoh|посл}}. уж если верблюда уносит ветер, то козу ищи в небе;<br /> '''2''' [[смотреть]], [[рассматривать]], [[просматривать]], [[наблюдать]]; {{tarjmisoli|arizani ~ }} рассматривать заявление; '''bu masalani biz majlisda koʻramiz '''этот вопрос мы рассмотрим на заседании; '''biz yangi spektaklni koʻrdik '''мы посмотрели новый спектакль; '''vrach kasalni koʻrdimi? '''смотрел ли врач больного?;<br /> '''3''' [[навещать]]; {{tarjmisoli|kasal ~ }} навещать больного;<br /> '''4 '''[[считать]], [[приписывать]], [[предполагать]]; [[принимать]] ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|barchani baravar ~ }} ко всем относиться одинаково; '''men seni oʻz oʻgʻlimdek koʻraman '''я считаю тебя родным сыном; ты мне как сын родной; {{tarjmisoli|lozim ~ }} считать необходимым, нужным; {{tarjmisoli|loyiq ~ }} считать подходящим, приемлемым; достойным; {{tarjmisoli|maslahat ~ }} считать целесообразным; {{tarjmisoli|birovdan ~ }} считать ({{izoh|что-л}}.) исходящим от кого-либо; приписывать ({{izoh|что-л}}.) кому либо; винить кого-либо ({{izoh|в чем-л}}.); подозревать кого-либо ({{izoh|в чем-л}}.); '''kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan koʻrayotir '''он сам потерял книгу, а подозревает меня, обвиняет меня; {{tarjmisoli|oʻzidan ~ }} пенять на себя; '''kelmasa, oʻzidan koʻrsin '''если он не придёт, пусть пеняет на себя; '''buni men uning parishonligidan koʻrdim '''я приписал это его рассеянности;<br /> '''5 '''[[переносить]], [[переживать]], [[испытать]]; '''koʻp qiyinchilikni koʻrgan odam '''человек, испытавший много трудностей;<br /> '''6 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/ -i '''{{izoh|или на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола со значением }}пытаться, пробовать; сметь; '''oʻzing yaxshi oʻylab koʻr '''хорошенько подумай сам; {{tarjmisoli|oʻz kuchini sinab ~ }} пробовать, испытывать свои силы; '''[[olmani]] '''({{izoh|или '''}}[[olmadan]]''') {{tarjmisoli|yeb ~ }} пробовать яблоко; {{tarjmisoli|ovqatning mazasini totib ~ }} пробовать пищу на вкус; '''bu yerga yaqin kela koʻrma!''' не вздумай подойти сюда!; '''priyomnikni tuzatishga urinib koʻrdim, boʻlmadi '''я попытался отремонтировать радиоприёмник, но ничего не получилось; '''unday deya koʻrmang! '''не смейте так говорить!; '''u gugurt qidirib choʻntagini ushlab koʻrdi '''он ощупал карманы, отыскивая спички;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные }}({{izoh|составные}}) {{izoh|глаголы;}} {{tarjmisoli|bola ~, tirnoq ~ }} иметь ребёнка; '''akam uch oʻgʻil, bir qiz koʻrdi '''у моего старшего брата три сына и одна дочь; '''u tirnoq betini koʻrmay oʻtib kelayotir '''у него не было ребёнка и сейчас нет; {{tarjmisoli|bola-chaqa ~ }} обзаводиться семьей, детьми; {{tarjmisoli|yomon ~ }} ненавидеть, не любить; {{tarjmisoli|zarar ~ }} нести убыток, терпеть убыток; {{tarjmisoli|kelin ~ }} иметь невестку; {{tarjmisoli|kuyov ~ }} иметь зятя; {{tarjmisoli|nabira ~ }} иметь внука (внучку); '''koʻpni koʻrgan '''видавший виды, бывалый; {{tarjmisoli|kun ~ }} жить, существовать; {{tarjmisoli|oy ~, qon ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}hayz ~ }} менструировать; {{tarjmisoli|chora ~ }} принимать меры; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}xush ~ }} любить, уважать; '''men uni jon-dildan yaxshi koʻraman '''я его люблю всей душой, всем сердцем; '''* yuz koʻrmas boʻlib ketmoq '''окончательно порвать ({{izoh|с кем-л}}.); '''xoʻja koʻrsinga '''для вида, на показ ({{izoh|делать что-л}}.); '''tuya koʻrdingmi? - Yoʻq - Biya koʻrdingmi? - Yoʻq '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. верблюда видел? - Нет. - Кобылу видел? - Нет); {{izoh|соотв}}. моя хата с краю; '''"tuya koʻrdingmi? - Yoʻq" qilmoq '''({{izoh|или '''}}tuya koʻrdingmi yoʻq qilmoq''') прятать концы в воду, заметать следы; '''tuya koʻrdingmi yoʻq degan azamatlar '''парни, которым пальца в рот не клади, ловкачи.<br /> }} mgfcqwfgnqfslk8ht1b6pugu8xhb1d2 639614 639613 2026-06-27T04:32:57Z Yokubjon Juraev 8265 639614 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''koʻr-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KOʻR- 'qara-', 'nazari tush-\ Men buni oʻz koʻzim bilan koʻrganman (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli kör tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 396; Devon, II, 15; DS, 317; ЭСТЯ, III, 79), oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kör— &gt;&nbsp;kor—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Koʻrish qobiliyatiga ega boʻlmoq, kishi va narsalarning, borliqning koʻrinishi qandayligini farqlay bilmoq. {{misol|Ikromning dadasi Toʻymat akani, koʻzingiz yaxshi {{ajrat|koʻr}}mas ekan, deb olishmadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Otamning bir koʻzi {{ajrat|koʻr}}may qoldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Koʻz bilan ilgʻamoq, koʻz vositasida aniq farqlamoq, sezmoq, bilmoq. {{misol|Lekin rashk qitiqlagan kezlarda chehrang oʻzgaradi. Men buni oʻz koʻzim bilan {{ajrat|koʻr}}ganman.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Fotimani ustanikidan chiqib kelayotganini {{ajrat|koʻr}}ganlar avval hayron boʻlishdi.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} #Tanishish, bilish, anikdash va sh. k. maqsadda koʻzdan, nazardan kechirmoq; nazar solib tekshirmoq; qaramoq. {{misol|Vrach kasalni {{ajrat|koʻr}}di. Kitobni {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Mallavoy aka.. chorigʻini chiroqqa solib {{ajrat|koʻr}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Vakilning oʻgʻil bolasi rais bilan suhbatlashib, planni {{ajrat|koʻr}}ib, palov toʻrani yeb, yoʻliga ravona boʻladi.|"[[w:Guldasta|Guldasta]]"}} {{misol|Aka, tezroq {{ajrat|koʻr}}ib bering, shoshib turibman.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Biror toʻxtamga kelish, chora belgilash uchun muhokama qilmoq. {{misol|Birovning arizasini {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Bu masalani majlisda {{ajrat|koʻr}}amiz.}} #Duch keltirmoq, uchratmoq. {{misol|Sal kech qol-ganingda, {{ajrat|koʻr}}olmay, armonda ketardim.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}} {{misol|Voy, haromi noinsof! Men bunday moʻltonini sira {{ajrat|koʻr}}ganim yoʻq edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Hol-ahvol soʻrab yoʻqlamoq. {{misol|Bemorni {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|[Unsin:] Gulnor opani unutmayman sira, uni {{ajrat|koʻr}}gani tez-tez kelib turaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|[Qurbon ota:] MTSga kelganida, [Oʻrmonjon] meni {{ajrat|koʻr}}masdan ketmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Boshdan kechirmoq; tajribadan oʻtkazmoq. {{misol|U koʻp qiyinchiliklarni {{ajrat|koʻr}}gan kishi,}} {{misol|-Har qancha darbadarlik boʻlsa, men {{ajrat|koʻr}}ganman, oʻgʻlimga qolgani yoʻq, - dedi Sidiqjon.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yigitlikda bizning boshimizdan oʻtgan sarguzasht shun-doq boʻlgan, oʻgʻillarim. Bizning {{ajrat|koʻr}}ganlarimiz qursin.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Biror kimsa yoki narsaga ega boʻlmoq, erishmoq, yetishmoq. {{misol|Davlat {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Yaqin toʻrt oycha umr qildik. Umrimda xotin {{ajrat|koʻr}}ganim ham shu.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Kampir.. eshikka qaradi: -Voy, ogʻzingizga yogʻ, oʻgʻlim! Kelin {{ajrat|koʻr}}adigan kunim ham bormikin!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Men-ku yilda besh gaz chit {{ajrat|koʻr}}mayman, kelishingizda shu bechoraga bir narsa olib kelsangizchi sizham odam boʻlib!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mayiz yemagan xotin}} {{misol|Men ham orzu-havas {{ajrat|koʻr}}aman, deb siz bilan bir yostiqqa bosh qoʻyganman.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}} {{misol|Bosh boʻling, suv chiqaraylik, ekin qilaylik, oz boʻlsayam, ogʻzimiz osh {{ajrat|koʻr}}sin.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tomosha qilmoq, tomoshabin sifatida kuzatmoq. {{misol|Bolalar televizor {{ajrat|koʻr}}moqda. Kecha yangi kino {{ajrat|koʻr}}dik.}} {{misol|Esingda bormi, rayondan teatr {{ajrat|koʻr}}ib kelayotgan kechamiz aravada Sotiboldi, ashula aytamiz, deb Kanizakni qistadi, koʻnmagandan keyin, sochidan tortdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yuz bergan voqeaga boshqa kishi yoki narsani sabab qilib koʻrsatmoq. {{misol|Kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan {{ajrat|koʻr}}ayotir. Oʻzing qilib, birovdan {{ajrat|koʻr}}ma!}} {{misol|Charosni tinch qoʻyasiz. Boʻlmasa, oʻzingizdan {{ajrat|koʻr}}ing.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Tajribada sinamoq, sinab bilmoq. {{misol|Yer sotganlarning koʻpini {{ajrat|koʻr}}dik, oxiri gadoy boʻladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Veksel degan soʻz chiqdi. Uni ham {{ajrat|koʻr}}dik, benihoyat zarur narsa.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Payqab olmoq, ilgʻamoq, tuymoq. {{misol|Katta {{ajrat|koʻr}}maganni kichik {{ajrat|koʻr}}adi, kichik {{ajrat|koʻr}}maganni katta {{ajrat|koʻr}}adi, ikkalasi birgalashib qarasa, hech narsa koʻzdan qochmaydi, deydi xalq.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dafʼatan qulogʻiga chalinib qoladigan gap-soʻzlarda, baytu gʻazallarda endi butunlay oʻzgacha maʼno {{ajrat|koʻr}}adi.|[[w:Xayriddin Sultonov|Xayriddin Sultonov]]|Onamning yurti}} {{misol|Omon mustaqil fikrli, choʻrtkesar, uzoqni {{ajrat|koʻr}}a oladigan, tadbirkor, yaxshi doʻst edi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} #Biror narsani taʼkidlash va unga diqqat-eʼtiborni jalb etish uchun qoʻllanadi. {{misol|Shirinligini {{ajrat|koʻr}}! [Nabigulning akasi:] -Didni {{ajrat|koʻr}}ing-a, trafaretning rangiga mos abajur!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} {{misol|Boltaboy "{{ajrat|koʻr}}dingmi, yashirmaydi" degan mazmunda Sidiqjonning tizzasini bosib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Zamonning teskariligini {{ajrat|koʻr}}ing! Shohimardonga ochiq kelolmasam!|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Ayrim soʻzlar bilan birikib, shu soʻz bildirgan ish-harakatni amalga oshirmoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Chora {{ajrat|koʻr}}moq. Hozirlik {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Brigada aʼzolari ayni vaqtda paxta yigʻim-terimiga har taraflama qizgʻin tayyorgarlik {{ajrat|koʻr}}moqdalar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} #..deb hisoblamoq, bilmoq; ..deb qaramoq, tushunmoq. {{misol|Loyiq {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Muvofiq {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Ravo {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Oz boʻlsa ham, koʻp oʻrnida {{ajrat|koʻr}}ing.}} {{misol|U yigitni oʻziga teng {{ajrat|koʻr}}madi.}} {{misol|Barchani baravar {{ajrat|koʻr}}moq.}} {{misol|Men seni oʻz ukamday {{ajrat|koʻr}}aman.}} {{misol|[Yoʻlchi:] Singlim, oʻz uyingday {{ajrat|koʻr}}, tortinma. Kampirning yumushlariga qarash.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kamol qozi ham Safoxon toʻraning gaplariga eʼtiroz bildirmaslikni maʼqul {{ajrat|koʻr}}di, shekilli, tek quloq solib turardi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{koʻm.}} {{fl.}} {{vzf.}} Harakatning sinash uchun bajarilishini, bajarmaslik haqida ogohlantirishni bildiradi. {{misol|Sinab {{ajrat|koʻr}}.}} {{misol|Oʻylab {{ajrat|koʻr}}.}} {{misol|Soʻrab {{ajrat|koʻr}}aman.}} {{misol|Ayta {{ajrat|koʻr}}ma.}} {{misol|Bora {{ajrat|koʻr}}masin.}}<br/>'''Yelkamning chuquri koʻrsin''' - {{q.}} [[yelka]].<br/>'''Ish koʻrgan''' - {{q.}} [[ish]].<br/>'''Ish koʻrmoq''' - ish yuritmoq, ish tutmoq. {{misol|Bundoq kallani ishlating, tulkidek ayyor, mushukdek mugʻambir boʻling, zimdan ish {{ajrat|koʻr}}ing.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Kun koʻrmoq''' - hayot kechirmoq. {{misol|Uning kasbi yamoqchi boʻlib, zoʻrgʻa kun {{ajrat|koʻr}}ar ekan.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}<br/>'''Koʻpni koʻrgan''' - {{q.}} [[koʻp]].<br/>'''Koʻrarga koʻzi, otarga oʻqi yoʻq''' - haddan tashqari yomon koʻradi. {{misol|-Oʻzimning ham toʻrani {{ajrat|koʻr}}arga koʻzim, otarga oʻqim yoʻq, - dedi chilim tortib turib Rustam aka.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}}<br/>'''Koʻrgani''' (''yoki'' '''koʻrishga''') '''koʻzi yoʻq''' - juda yomon koʻradi. {{misol|Sherali bunday loqayd odamlarni {{ajrat|koʻr}}arga koʻzi boʻlmasa-da, hoziroʻzini mumkin qadar bosdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}}<br/>'''Tuya koʻrdingmi - yoʻq''' - oʻzini hech narsa koʻrmagan, bilmagan qilib koʻrsatish lozimligini taʼkidlash uchun ishlatiladigan matal. {{misol|[Baqqol:] Iloji boʻlsa, yamatganingizni aytmang, koyib-netib yurmasin tagʻin. Tuya {{ajrat|koʻr}}dingmi - yoʻq, vassalom.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Uzoqni koʻrmoq''' - {{q.}} [[uzoq]].<br/>'''Xoʻja koʻrsinga''' - {{q.}} [[xoʻja]].<br/>'''Yuz koʻrmas boʻlib ketmoq''' - {{q.}} [[yuz]] I. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КЎРМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|ko‘rmoq| *{{en}}: [[see]] *{{es}}: [[ver]] *{{pt}}: [[ver]] *{{tr}}: [[görmek]] *{{tyv}}: [[көөр]] *{{ug}}: [[كۆرمەك]] *{{kjh}}: [[кӧрерге]] *{{ja}}: [[見る]] *{{sah}}: [[көр]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''koʻrmoq'''<br /> '''1 '''[[видеть]]; '''men uni hozirgina koʻrdim '''я только что видел его; '''uning oʻgʻli, koʻring-koʻrmang, xuddi otasiga oʻxshaydi '''её сын точь-в-точь ({{izoh|букв}}. хоть смотрите, хоть не смотрите) похож на отца; '''[[koʻra-koʻra]] '''[[видев-перевидев]], [[видев]] [[сотни]] [[раз]]; '''... tergov idoralarining chaqiruv qogʻozlarini koʻra-koʻra yurak oldirib qolgan Saidiy qoʻrqib ketdi '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди, не раз получавший повестки следственных органов и ставший боязливым, перетрусил; '''u seni koʻrolmaydi '''({{izoh|букв}}. он тебя видеть не может); он тебя ненавидит, не выносит, '''yegan-ichganingiz oʻzingizniki, endi koʻrgan-kechirganlaringizdan gapiring '''то, что вы ели и пили - это ваше, а теперь расскажите о том, что вы видели и пережили ({{izoh|т. е. о ваших приключениях; так говорят тому, кто вернулся из длительного путешествия}}); {{tarjmisoli|tush ~ }} видеть сон; '''tush koʻryapsanmi? '''ты что, спросонья, что ли (говоришь)?; '''koʻrib koʻrmaslikka olmoq '''({{izoh|или '''}}[[urmoq]]''') [[притворяться]] [[невидящим]]; [[делать]] [[вид]], [[что]] [[не]] [[видел]] ({{izoh|кого-что-л}}.); '''ana buni koʻring! '''вот это да!; вот это здорово!; ты смотри-ка!; '''koʻrganni eshitgan yengar '''{{izoh|посл}}. слышавший пытается опровергать очевидца; '''tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr '''{{izoh|посл}}. уж если верблюда уносит ветер, то козу ищи в небе;<br /> '''2''' [[смотреть]], [[рассматривать]], [[просматривать]], [[наблюдать]]; {{tarjmisoli|arizani ~ }} рассматривать заявление; '''bu masalani biz majlisda koʻramiz '''этот вопрос мы рассмотрим на заседании; '''biz yangi spektaklni koʻrdik '''мы посмотрели новый спектакль; '''vrach kasalni koʻrdimi? '''смотрел ли врач больного?;<br /> '''3''' [[навещать]]; {{tarjmisoli|kasal ~ }} навещать больного;<br /> '''4 '''[[считать]], [[приписывать]], [[предполагать]]; [[принимать]] ({{izoh|за кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|barchani baravar ~ }} ко всем относиться одинаково; '''men seni oʻz oʻgʻlimdek koʻraman '''я считаю тебя родным сыном; ты мне как сын родной; {{tarjmisoli|lozim ~ }} считать необходимым, нужным; {{tarjmisoli|loyiq ~ }} считать подходящим, приемлемым; достойным; {{tarjmisoli|maslahat ~ }} считать целесообразным; {{tarjmisoli|birovdan ~ }} считать ({{izoh|что-л}}.) исходящим от кого-либо; приписывать ({{izoh|что-л}}.) кому либо; винить кого-либо ({{izoh|в чем-л}}.); подозревать кого-либо ({{izoh|в чем-л}}.); '''kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan koʻrayotir '''он сам потерял книгу, а подозревает меня, обвиняет меня; {{tarjmisoli|oʻzidan ~ }} пенять на себя; '''kelmasa, oʻzidan koʻrsin '''если он не придёт, пусть пеняет на себя; '''buni men uning parishonligidan koʻrdim '''я приписал это его рассеянности;<br /> '''5 '''[[переносить]], [[переживать]], [[испытать]]; '''koʻp qiyinchilikni koʻrgan odam '''человек, испытавший много трудностей;<br /> '''6 '''{{izoh|в сочетании с деепр. на '''}}-a/ -i '''{{izoh|или на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола со значением }}пытаться, пробовать; сметь; '''oʻzing yaxshi oʻylab koʻr '''хорошенько подумай сам; {{tarjmisoli|oʻz kuchini sinab ~ }} пробовать, испытывать свои силы; '''[[olmani]] '''({{izoh|или '''}}[[olmadan]]''') {{tarjmisoli|yeb ~ }} пробовать яблоко; {{tarjmisoli|ovqatning mazasini totib ~ }} пробовать пищу на вкус; '''bu yerga yaqin kela koʻrma!''' не вздумай подойти сюда!; '''priyomnikni tuzatishga urinib koʻrdim, boʻlmadi '''я попытался отремонтировать радиоприёмник, но ничего не получилось; '''unday deya koʻrmang! '''не смейте так говорить!; '''u gugurt qidirib choʻntagini ushlab koʻrdi '''он ощупал карманы, отыскивая спички;<br /> '''7 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные }}({{izoh|составные}}) {{izoh|глаголы;}} {{tarjmisoli|bola ~, tirnoq ~ }} иметь ребёнка; '''akam uch oʻgʻil, bir qiz koʻrdi '''у моего старшего брата три сына и одна дочь; '''u tirnoq betini koʻrmay oʻtib kelayotir '''у него не было ребёнка и сейчас нет; {{tarjmisoli|bola-chaqa ~ }} обзаводиться семьей, детьми; {{tarjmisoli|yomon ~ }} ненавидеть, не любить; {{tarjmisoli|zarar ~ }} нести убыток, терпеть убыток; {{tarjmisoli|kelin ~ }} иметь невестку; {{tarjmisoli|kuyov ~ }} иметь зятя; {{tarjmisoli|nabira ~ }} иметь внука (внучку); '''koʻpni koʻrgan '''видавший виды, бывалый; {{tarjmisoli|kun ~ }} жить, существовать; {{tarjmisoli|oy ~, qon ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}hayz ~ }} менструировать; {{tarjmisoli|chora ~ }} принимать меры; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}xush ~ }} любить, уважать; '''men uni jon-dildan yaxshi koʻraman '''я его люблю всей душой, всем сердцем; '''* yuz koʻrmas boʻlib ketmoq '''окончательно порвать ({{izoh|с кем-л}}.); '''xoʻja koʻrsinga '''для вида, на показ ({{izoh|делать что-л}}.); '''tuya koʻrdingmi? - Yoʻq - Biya koʻrdingmi? - Yoʻq '''{{izoh|посл}}. ({{izoh|букв}}. верблюда видел? - Нет. - Кобылу видел? - Нет); {{izoh|соотв}}. моя хата с краю; '''"tuya koʻrdingmi? - Yoʻq" qilmoq '''({{izoh|или '''}}tuya koʻrdingmi yoʻq qilmoq''') прятать концы в воду, заметать следы; '''tuya koʻrdingmi yoʻq degan azamatlar '''парни, которым пальца в рот не клади, ловкачи.<br /> }} lzk3mhfcq48s509jpqp5vun9ny8ilgh 0 22782 639599 635739 2026-06-26T16:51:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639599 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yet-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Yurib, yoʻnalib, maʼlum bir yerga, joyga, manzilga borib olmoq. {{misol|Haydar ota Koʻtarmaga xuftondan keyin {{ajrat|yet}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} {{misol|Eshik oldiga {{ajrat|yet}}ganida, negadir oʻzining ham oʻsha yoqqa talpinayotganini sezib, hayajon ichida tutqichni ushladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Quvib, tenglashib olmoq. {{misol|Oshiqmagan quyonga {{ajrat|yet}}ibdi.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Qistasa ham, {{ajrat|yet}}olmaydi bedovlar.|"[[w:Malikai ayyor|Malikai ayyor]]"}} #Joʻnatilgan, tarqatilgan joyidan, manbaidan naridagi biror joyga bormoq (ovoza, gap, xat-xabar va shu kabilar haqida). {{misol|Bu xabar bizgacha {{ajrat|yet}}ib keldi. Bu gap uning qulogʻiga {{ajrat|yet}}masin.}} {{misol|Hay deganda, haqqa {{ajrat|yet}}gay nolishim.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}} #Boʻy, hajm, miqsor, daraja jihatidan boshqasiga teng boʻlmoq, tenglashmoq, barobar kelmoq. {{misol|Devor oʻlguday baland-da, boʻyi {{ajrat|yet}}madi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Borakallo, goʻsht toʻgʻrashda senga {{ajrat|yet}}adigani yoʻq.. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Taʼmin etadigan, kifoya kiladigan miqdorda boʻlmoq. {{misol|Joy hammaga {{ajrat|yet}}adi.}} {{misol|Oz boʻlsa {{ajrat|yet}}ar, koʻp boʻlsa ketar.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Qandoq qilay, oʻrtoqjon, boshqa ishlarni yigʻishtiray desam, oylik {{ajrat|yet}}maydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qanotsiz chittak}} {{misol|Saroydan tushadigan hadyalarni bir oy toʻplaganda, toʻrt qadoq etga {{ajrat|yet}}maydi. |[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} #Muvaffaq, muyassar boʻlmoq; erishmoq. {{misol|Yaxshi bilan yurdim - {{ajrat|yet}}dim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga.|Maqol}} {{misol|Qani endi, dunyoda vafo boʻlsa, har kim tilagiga {{ajrat|yet}}sa.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Shohi soʻzana}} #Kifoya qilmoq. {{misol|Onang bechoraga otangdan ikkita sagʻir bilan qolib, koʻrgan kunlari ham {{ajrat|yet}}adi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Qoʻy endi, oʻzimning qiynalayotganim ham {{ajrat|yet}}adi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Sharq tongi}} #Maʼlum bir yoshgacha yashab bormoq, umr koʻrmoq. {{misol|Otam saksonga {{ajrat|yet}}di.}} m {{misol|Oltmish toʻrt yoigga {{ajrat|yet}}dim, oʻgʻlim-qizim boʻlmadi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. #Kelmoq; boshlanmoq. {{misol|Vaqti {{ajrat|yet}}di. Kuni {{ajrat|yet}}di.}} {{misol|Kunlar oʻtdi, vaʼdaning muddati {{ajrat|yet}}di.|[[w:U. Ismoilov|U. Ismoilov]]|Saylanma}} #Talab, meʼyor darajasida boʻlmoq. {{misol|Qilichning ishlovi {{ajrat|yet}}gan, Tekkan omon qol-masin deb, Zaharning suvini yalatgan.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}} #{{ko'm.}} {{fl.}} {{vzf.}} Yetakchi feʼldagi harakatning oxirigacha, tugal bajarilishi maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻq, hali anglab {{ajrat|yet}}ganingizcha yoʻq.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Uygʻonish}} {{misol|Ota-onasiga oʻz soʻzini oʻtkazishga Saidiy ishonib {{ajrat|yet}}madi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Sarob}} '''Aqli yetmoq''' - {{q.}} [[aql]].<br/>'''Boshiga yetmoq''' - {{q.}} [[bosh]].<br/>'''Boshi koʻkka''' (''yoki'' '''osmonga''') '''yetmoq''' - {{q.}} [[bosh]].<br/>'''Boʻyi(ga) yetmoq''' - {{q.}} [[boʻy]].<br/>'''Koʻzi yetmoq''' - {{q.}} [[koʻz]].<br/>'''Nima yetsin''' - hech narsa teng kelolmaydigan ish, narsa va shu kabilar haqida aytiladigan ibora. {{misol|Ehe, kitob oʻqishga nima {{ajrat|yet}}sin.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Ogʻzi qulogʻiga yetdi''' - {{q.}} [[ogʻiz]].<br/>'''Pichoq suyakka yetdi''' - {{q.}} [[suyak]].<br/>'''Tagiga yetmoq''' - {{q.}} [[tag]].<br/>'''Qoʻli yetmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЕТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} '''yetmoq''' {{Tarjimalar |sah = [[сит]], [[тиий]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yetmoq'''<br /> '''1 '''[[хватать]], [[быть]] [[достаточным]] ({{izoh|для кого-чего-л}}.); '''kitob hammaga yetadi '''книг всем хватит; '''vaqt yetmadi '''времени не хватило; '''menga joy yetmay qoldi '''мне не хватило места; '''bunga pul yetmas '''пожалуй, на это не хватит денег; '''kuchim yetgancha ishladim '''я работал по мере сил ({{izoh|сколько хватило сил}}); '''suv yetmaganidan '''из-за нехватки воды; '''yetdi-yu turdi '''хватило как раз;<br /> '''2 '''[[доходить]]; [[доезжать]]; [[добираться]]; [[достигать]]; '''biz eson-omon yetdik '''мы благополучно доехали; '''Toshkentga yetay deb qoldik '''мы приближаемся к Ташкенту; {{tarjmisoli|borib yetmoq }} {{izoh|или '''}}etib bormoq '''дойти; доехать; добраться; '''ish shunga borib yetdiki... '''дело дошло до того,что...; '''yetib kelmoq '''прийти; приехать, прибыть; '''qiz muyulishga yetganda toʻxtadi '''дойдя до поворота, девушка остановилась;<br /> '''3 '''[[достигать]], [[добиться]]; '''[[murodga]] '''({{izoh|или '''}}[[maqsadga]]''') {{tarjmisoli|yetmoq }} достигать цели; '''yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga '''{{izoh|посл. }}с хорошим (человеком) поведешься - достигнешь цели, а с плохим поведешься - осрамишься;<br /> '''4 '''[[достигать]] ({{izoh|какого-л. предела}}), [[дойти]]; '''hosildorlik 40 sentnerga yetdi '''урожайность достигла 40 центнеров; '''chorva tuyogʻi mingtaga yetdi '''поголовье скота достигло тысячи; '''boʻyi(ga) yetgan '''достигший совершеннолетия, совершеннолетний; '''yoshiga yetgan bola '''годовалый ребёнок;<br /> '''5 '''[[доставать]], [[дотягиваться]]; '''uning qoʻli shipga yetadi '''он рукой достаёт до потолка, '''tokchaga boʻyim yetmaydi '''я не дотянусь до полки;<br /> '''6''' [[догонять]]; [[поравняться]]; '''men unga yetib oldim '''я поравнялся с ним; {{tarjmisoli|quvib yetmoq va uzib oʻtmoq }} догнать и перегнать;<br /> '''7 '''[[дожить]]; '''yozga yetib olaylikchi, bir gap boʻlar '''доживём до лета, а там видно будет;<br /> '''8 '''[[наступать]]; '''qish ham yetib keldi '''и зима наступила; '''kuni yetdi '''ему пришло время умирать; пришёл его смертный час; '''uning oy-kuni yetdi '''ей пришло время родить, у неё наступило время родов; '''vaqti-soati yetdi '''наступило время ({{izoh|чего-л}}.);<br /> '''9 '''{{izoh|входит в состав сложных глаголов и устойчивых словосочетаний}};{{izoh| '''}}aqlim yetdi '''1) я понял; я сообразил, я постиг умом; 2) я поверил ({{izoh|в возможность чего-л}}.); '''bunga aql yetmaydi '''1) уму непостижимо, это невозможно понять; 2) не верится ({{izoh|в возможность этого}}); {{tarjmisoli|tagiga yetmoq}} 1) докопаться ({{izoh|до смысла, истины и т. п}}.); постичь; 2) погубить ({{izoh|кого-л}}.); {{tarjmisoli|qadriga yetmoq }} оценить по достоинству; '''[[ongiga]] '''('''[[miyasiga]]''') {{tarjmisoli|yetmoq }} дойти до сознания; {{tarjmisoli|ishonib yetmoq }} убедиться вполне полностью; '''bunga mening koʻzim yetmaydi '''я не верю в это, я не считаю это возможным ({{izoh|т. е. я скептически отношусь к этому}}); {{tarjmisoli|maʼnosiga yetmoq }} понять (постигнуть) смысл; '''* nima yetsin! '''что может быть лучше!; '''kitob oʻqishga nima yetsin! '''что может быть лучше чтения книг!<br /> }} je23k18rb02ce2p4q41gof5o2aawv0p 0 22952 639604 631493 2026-06-27T02:57:39Z Usaymin1071 13373 639604 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kam-ba-gʻal''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|<b>KAMBAGʻAL</b> Bu sifat tojikcha kam ravishi bilan (q.) 'qoʻyin', 'yon' maʼnosini anglatadigan bagal otidan ({{ТжРС}}, 53; {{ПРС}}, 70) tarkib topgan boʻlib, 'qashshoq', 'muhtojlikda yashovchi' maʼnosini anglatadi ({{OʻTIL}} I, 363).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === [''f.+a.'' — qashshoq, yoʻqsil] '''1''' Muhtojlikda yashovchi, tirikchilik uchun kerakli narsasi yetarli boʻlmagan; qashshoq, faqir, bechora, chig'ay (devounu lug'otit turkda). {{misol|{{ajrat|Kambagʻal}} dehqon. {{ajrat|Kambagʻal}} oila}}. {{misol|{{ajrat|Kambagʻal}} yigit endi yorugʻda hamma ogtarni ayrim-ayrim koʻzdan kechirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Oʻquvchilarning qariyb hammasi {{ajrat|kambagʻal}}larning bolalari boʻlgani uchun, Gʻulomjon ota-onalar bilan maslahatlashib, ularga har kun issiq ovqat qildirib berib turdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. I-moiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}.. '''2''' Yetarli boʻlmagan; kam, yetishmaydigan. {{misol|Suvga {{ajrat|kambagʻal}} yer. Soʻzga {{ajrat|kambagʻal}} odam.}} '''3 '''''koʻchma s. t.'' Mushkul yoki ayanchli ahvolga tushib qolgan kishi; shoʻrlik, boyoqish, bechoraö. {{misol|Yoʻlchi qachon kelar ekan, kelganda ham nima qilardi, boʻzbola, {{ajrat|kambagʻal}}.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Kambaĝal === Antonimlari === {{OʻTIL|КАМБАҒАЛ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kambagʻal]]</b></br> <b>1</b> [[бедный]], [[неимущий]], [[малоимущий]], [[необеспеченный]]; // [[бедняк]];{{tarjmisoli| ~ odam }} бедный человек; {{tarjmisoli|~ dehqon }} бедный крестьянин, бедняк; {{tarjmisoli|~ dehqon xoʻjaligi }} бедняцкое хозяйство; {{tarjmisoli|boy kiysa - "qutlugʻ boʻlsin!", ~ kiysa - "qaydan olding?" }} {{izoh|погов}}. богач оденет (обновку) — „носи на счастье“, бедняк оденет — „откуда взял“?;</br> '''2 '''[[убогий]], [[скудный]]; [[недостаточный]]; {{tarjmisoli|bu yer suvga ~ }} эта местность бедна водой; {{tarjmisoli|soʻzga ~ }} немногословный, бедный словами;</br> '''3 '''{{izoh|перен}}. [[бедняга]], [[бедняжка]].</br> }} nyffmfjxwgj7czpng3ic9xrquor7ydu 0 24116 639595 631310 2026-06-26T14:51:50Z Yokubjon Juraev 8265 639595 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yogʻ''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOGʻ ’moy modda’. Xotin-qizlar kuv pishib, yo gʻ ajratmoqda (Sadriddin Ayniy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ya:gʻ tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 59), keyinroq a: unlisi — ning choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (Devon, III, 175; DS, 223); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:gʻ &gt; iagʻ &gt;&nbsp;iâgʻ. Bu soʻz asli ’moy ajrat-’ maʼnosini anglatgan GeSTYA^eT ^{QOʻSHIMCHZSI bilan yasalga}n deyiladi}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Chorva mollari, umuman, jonivor-lar organizmida, sutida, baʼzi oʻsimlik-larning urugʻi, doni, gulida boʻladigan, ulardan ajratib olinadigan moy. {{misol|Qoʻy {{ajrat|yogʻ}}i. Mol {{ajrat|yogʻ}}i. Kunjut {{ajrat|yogʻ}}i. Eritilgan {{ajrat|yogʻ}}. Yogʻni qizdirmoq. Yogʻni eritmoq. yaya Yogʻni yoqqa, goʻshtni goʻshtga endi ajratib boʻlay dega-nimizda, Joʻraposhsha kelib qoldi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Daraning aholisi oʻz ishi bilan mashgʻul: xotin-qizlar kuv pishi-rib, {{ajrat|yogʻ}} ajratmoqda.|[[w:S. Ayniy|S. Ayniy]]|Doxunda}}. :Yogʻi yoʻq Unumsiz, kam unumli. {{misol|Soʻngra bu yerlarning {{ajrat|yogʻ}}i yoʻq, oriq, kamhosil ekanini hammamiz bilamiz-ku, nega bu toʻgʻrida lom demaydshshr.|[[w:Sh. Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. Yogʻi chiqadimi Ayni bir ish hadeb takror-lay berilganda aytiladigan ibora. {{misol|Tekshi-ravergan bilan {{ajrat|yogʻ}}i chiqadimi?|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Yogʻi chikdi Nihoyatda kir boʻlib, yiltirab ketgan kiyim haqida. {{misol|Doʻppining {{ajrat|yogʻ}}i chiqdi. }}n {{misol|{{ajrat|Yogʻ}}i chiqib yiltirab ketgan paxtalik ki-yib olgan Karimov ichiga nimadir toʻldiril-gan qopni orqalabdi.|[[w:I. Qalandarov|I. Qalandarov]]|Shoxi-damas, bargida}}. :Yogʻ tushsa ''(yoki'' tomsa) yalagu(n)day Supu-rib-sidirilgan, nihoyat darajada toza, ozo-da. {{misol|Hamma narsa saranjom. Hovli-joy {{ajrat|yogʻ}} tushsa yalagudek.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Pushaymon}}. Ilonning yogʻini yalagan Ayyor, mugʻambir, quv. {{misol|Koʻp ishni koʻrgan bu Zunnunov. Ilonning {{ajrat|yogʻ}}ini yalagan. Juda nozik joyini topibdi.|[[w:I. Raxim|I. Raxim]]|Ixlos}}. Koʻzini yogʻ bosmoq Birovni na-zar-pisand qilmay qoʻymoq. {{misol|Fursatdan foy-dalanib, Poʻlat ota uni uzib-uzib oldi: -Yoʻq! Men koʻzini {{ajrat|yogʻ}} bosgan bandalarga elashmay-man, arzimnixudoga aytaman.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. Koʻzining yogʻini yemoq Oʻzini kimgadir yaqin koʻrsatib, uning xayrixohligidan ortiq darajada foydalanmoq. {{misol|-Sizda vijdon de-gan narsa yoʻq. Koʻzimning {{ajrat|yogʻ}}ini yeb, boshimga ish tushganda qochdingiz, — dedi bolaning otasi Karimovga.|[[w:S.Axmad|S.Axmad]]|Dadamning oʻrtogʻi}}. Oq yogʻ 1) qoʻy yogʻi; 2) {{shv.|uz}} chigit (paxta) yogʻi. Ogʻzingga yogʻ Balli, yasha. {{misol|Kampir xuddi hozir oʻgʻli kelin bilan qoʻl ushlashib kirib kelayotganday, eshikka qaradi: -Voy, ogʻzingga {{ajrat|yogʻ}}, oʻgʻlim!|[[w:A. Qahxor|A. Qahxor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Oʻz yogʻiga (oʻzi) qovurilmoq Oʻz qiyinchiligini oʻzi tortmoq. {{misol|Uch kundirki, Boʻtaboy oʻz {{ajrat|yogʻ}}iga oʻzi qovurilib, uyda oʻti-ribdi. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Hukm}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁҒ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{-trans-|Yogʻ| *{{sq}}: [[vaj]] *{{ar}}: [[زيت]] (zayt) *{{hy}}: [[յուղ]] (yuł) *{{az}}: [[yağ]] *{{be}}: [[алей]] (aléj) *{{bg}}: [[олио]] (ólio) *{{my}}: [[ဆီ]] (hsi) *{{da}}: [[olie]] *{{eo}}: [[oleo]] *{{fi}}: [[öljy]] *{{fr}}: [[huile]] *{{ka}}: [[ზეთი]] (zet’i) *{{de}}: [[Öl]] *{{el}}: [[λάδι]] (ládi), [[έλαιο]] (élaio) *{{ht}}: [[lwil oliv]] *{{he}}: [[שמן]] (shémen) *{{hi}}: [[तेल]] (tel) *{{hu}}: [[olaj]] *{{is}}: [[olía]] *{{id}}: [[minyak]] *{{en}}: [[oil]] *{{it}}: [[olio]] *{{ja}}: [[油]] (あぶら, abura) *{{km}}: [[ខ្លាញ់]] (klañ) *{{ko}}: [[기름]] (gireum) *{{lv}}: [[eļļa]] *{{lt}}: [[aliejus]] *{{lb}}: [[Ueleg]] *{{mn}}: [[тос]] (tos) *{{no}}: [[matolje]], [[olje]] *{{fa}}: [[روغن]] (rowğan) *{{pl}}: [[olej]] *{{pt}}: [[azeite]], [[óleo]] *{{pa}}: [[ਤੇਲ]] (tel) *{{ro}}: [[ulei]] *{{rm}}: [[ieli]] *{{ru}}: [[масло]] (máslo) *{{sk}}: [[olej]] *{{sl}}: [[olje]] *{{sv}}: [[matolja]], [[olja]] *Tagalcha: [[langis]] *{{th}}: [[ขด]] (khoht) *{{bo}}: [[སྣུམ]] (snum), [[འབྲུ་མར]] ('bru mar) *{{uk}}: [[олія]] (olíja) *{{ur}}: [[تیل]] (tel) *{{ug}}: [[ياغ]] (yagh) *{{vi}}: [[dầu]] *{{cy}}: [[olew]] *{{yi}}: [[ייל]] (yoyl) *{{sah}}: [[сыа]], [[арыы]] *{{zu}}: [[amafutha]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yogʻ'''<br /> [[сало]], [[жир]], [[масло]]; {{tarjmisoli|oq yogʻ }} сало; {{tarjmisoli|qoʻy yogʻi }} баранье сало; {{tarjmisoli|dumba yogʻ }} курдючное сало; {{tarjmisoli|sarigʻ yogʻ }} 1) сливочное масло; 2) топлёное (коровье) масло; {{tarjmisoli|zigʻir yogʻ }} 1) льняное масло; 2) {{izoh|обл}}. растительное масло; '''[[kavar]] '''({{izoh|или '''}}[[kovul]]''') {{tarjmisoli|yogʻi }} масло, полученное из семян каперса; {{tarjmisoli|kunjut yogʻi }} кунжутное масло; {{tarjmisoli|lampa yogʻ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}fanor yogʻi }} {{izoh|разг}}. керосин; {{tarjmisoli|paxta yogʻi }} хлопковое масло; {{tarjmisoli|oqlama yogʻ }} {{izoh|уст}}. {{izoh|то же, что}} {{tarjmisoli|paxta yogʻi}} ;{{tarjmisoli| yogʻ chiqarmoq }} извлекать масло ({{izoh|из семян масличных растений}}); {{tarjmisoli|yogʻ zavodi }} маслобойный завод; {{tarjmisoli|* yogʻdek yoqmoq }} ({{izoh|букв}}. нравиться как масло) очень понравиться; {{tarjmisoli|unin gapi qulogʻimga sarigʻ yogʻdek yoqdi }} ({{izoh|букв}}. его слова ласкали мой слух, как сливочное масло) мне очень приятно было слушать его; {{tarjmisoli|zigʻir yogʻdek koʻngilga }} ({{izoh|или '''}}[[meʼdaga]]''') '''[[urdi]] '''[{{izoh|букв}}. [[надоело]] [[словно]] [[льняное]] [[масло]]] [[стало]] [[противно]], [[надоело]], [[опротивело]]; {{tarjmisoli|yogʻ tushsa, yalagunday }} совершенно, чистый, чистенький, убранный-прибранный; {{tarjmisoli|yogʻi chiqadimi }} ({{izoh|букв}}. масло что-ли извлечётся из него) нечего (бесполезно) долбить одно и то же; {{tarjmisoli|yogʻi chiqdi }} сильно загрязнилось истёрлось, замаслилось, заслонилось; {{tarjmisoli|koʻzining yogʻini yemoq }} объедать ({{izoh|кого-л}}.) всякими обманами и посулами; {{tarjmisoli|oʻz yogʻiga oʻzi qovurilmoq }} вариться в собственном соку; {{tarjmisoli|nonni yogʻ bilan yemoq }} ({{izoh|букв}}. есть хлеб с маслом) жить в довольстве, без нужды; кататься как сыр в масле; {{tarjmisoli|u yogʻini bermaydi }} ({{izoh|букв}}. он неспустит с себя жир) он себя работой не утруждает; {{tarjmisoli|ilonning yogʻini yalagan }} {{izoh|см}}. '''[[ilon]]'''.<br /> }} kcjyqtywk5tcu2okm6pm81lnowbhgo7 0 25110 639597 626961 2026-06-26T16:48:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639597 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bar-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BARMOQ 'panjadagi har bir harakatchan dumaloq choʻziq aʼzo’. Jismoniy ish bilan ortiqcha shugʻullan— gani tufayli barmoqlari zirqirab ogʻriy boshladi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’ushla-’ maʼno — sini anglatuvchi barï- feʼlidan (ЭСТЯ, II, 67) -m qoʻ-shimchasi bilan yasalgan va unga kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -(a)q qoʻshimchasi qoʻshilgan boʻlsa kerak; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qi-linmay qoʻygan; birinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga, q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan: (ba-rï- + m <nowiki>=</nowiki> barïm) + aq <nowiki>=</nowiki> barïmaq &gt;&nbsp;barmaq &gt;&nbsp;bärmâq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|nozik {{ajrat|bar}}moq-lariga oʻzi ilashib chiqar, chanoqlar hayrat-dan ogʻiz ochib, silkinib qolardi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Uning [Gulandomning] {{ajrat|bar}}moqlari dutor qillarida mohir oʻynadi. }}Oybek, Tanlangan asarlar. :Barmoq bilan sanarli Oz, juda kam (qolgan).{{misol| Sizga oʻxshash mohir quruvchilar {{ajrat|bar}}moq bilan sanarli, betonchilar esa, bit-ta ham yoʻq.}} Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli. {{misol|Agar bunday kishilar ilgari {{ajrat|bar}}moq bilan sanarli boʻlgan boʻlsa, bundan keyin yuzlab, minglab chiqadi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Barmoq bosmoq Hujjatga imzo oʻrniga barmoq izlarini tushirmoq.{{misol| Dehqon yigit quvonch va umidga toʻlib, Ahmad Husayndagi varaqaga {{ajrat|bar}}mogʻini bosadi.}} Oybek, Nur qidirib.{{misol| Ota-buvamizning rasmicha shu {{ajrat|bar}}moqni bosa-veramiz-da. S.}} Ahmad, Hukm. Barmoq vazni'' ad. ''Har bir satrda boʻgʻinlar sonining bir xil boʻlishiga, mutanosibligiga asoslangan sheʼriy vazn.{{misol| "Alpomish" oʻzbek xalqining milliy sheʼr vazni boʻlgan {{ajrat|bar}}moq vaznida toʻqilgan.}} H. Olimjon, Alpomish.{{misol| Sizning gʻazallaringizni {{ajrat|bar}}moqdagi sheʼrlaringiz bilan qiyos qilganda, gʻalati bir hodisaga duch kelganman.}} U. Normatov, Talant tarbiyasi. Barmoq orasidan qaramoq Beparvo, loqayd boʻlmoq, yetarli darajada ahamiyat, eʼtibor bermaslik.{{misol| Boʻtaboy aka baʼzan murosa yoʻlini tutganda, siz bunga {{ajrat|bar}}moq orasidan qarayotibsiz.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Barmogʻini bigiz (''yoki'' nayza) qilmoq Koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qilmoq, tanbeh bermoq.{{misol| -Haqorat qilma, — Qobil {{ajrat|bar}}mogʻini bigiz qilib, Oʻtapga oʻshqirdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| {{ajrat|Bar}}mogʻini qizning koʻziga bigiz qilgan ekan, qiz dod deb yuboribdi. P. }}Tursun, Oʻqituvchi. Barmogʻini tishlamoq 1) afsus qilmoq, attang demoq.{{misol| Bilgan bil-ganin ishlar, Bilmagan {{ajrat|bar}}mogʻin tishlar. }}Maqol.{{misol| Erinchoq ikki ishlar, oxiri {{ajrat|bar}}mogʻin tiiiar.}} Maqol.{{misol| Vaqtingni oʻtkazib, {{ajrat|bar}}-mogʻingni tishlab qolma.}} "Qanotli soʻzlar"; 2) lol qolmoq, hayron boʻlib, oʻylanib qolmoq, xayol surmoq.{{misol| Hovuzni qishloq ichidan suv tashib toʻldirishga kelganda, hamma {{ajrat|bar}}moq tishlab qoldi.}} "Mushtum".{{misol| Qosimov unga IKomiljonga/ darhol javob qilmadi, ak-sincha, {{ajrat|bar}}mogʻini tishlab, uzoq vaqt jim yurdi.}} I. Rahim, Ixlos. Besh barmogʻini ogʻizga tiqmoq (''yoki'' urmoq)'' ayn.'' besh qoʻlni ogʻizga tiqmoq'' (yoki'' urmoq).'' q.'' besh.{{misol| Besh {{ajrat|bar}}mogʻing ogʻzingga tiqma, insof sari {{ajrat|bar}}aka deganlar. }}Besh barmoqaay bilmoq Juda yaxshi bilmoq; aniqtasavur qilmoq.{{misol| Narsalarning qadrini besh {{ajrat|bar}}moqday biladi.}} Q. Muhammadiy. {{misol|Toshkentdan kelgan Mirsharipov Xorazm oʻlkasini besh {{ajrat|bar}}mogʻiday yaxshi bilardi.}} J. Sharipov, Xorazm.{{misol| Noila hammani besh {{ajrat|bar}}mogʻiday biladi.}} S. Zunnunova, Olov. Ikki barmoqni burunga tiqib qolmoq'' ayn.'' ikki qoʻlni burunga suqib'' (yoki'' tiqib) qolmoq'' q. ''burun I.{{misol| Bizning shartimiz shuki.. yere iz va kam yerli kambagʻallar ikki {{ajrat|bar}}mogʻini bur-niga tiqib qolmasin!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| -Hali ikki {{ajrat|bar}}mogʻimizni burni-mizga tiqib yuraveramiz deng? — Zamon hayajonlanib yana soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2 Taxminan oʻrta qoʻl (barmoq) eniga baravar uzunlik oʻlchovi.{{misol| Kimga {{ajrat|bar}}moqday, kimga tirnoqday.}} Maqol.{{misol| Beshta balo nedan kelar, Ikki {{ajrat|bar}}moq tildan kelar.}} Maqol. {{misol|m Boʻyi yerdan toʻrt {{ajrat|bar}}moq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar paxta oraligʻidagi yot oʻtlarni termoqda edilar. S. }}Ayniy, Qullar. :Oʻn ikki barmoqli ichak'' anat.'' I n gichka ichakning oshqozondan boshlanadigan va uzunligi oʻn ikki barmoq eniga teng kela-digan qismi. '''3''' {{tex.|uz}} Mashina va mexanizmlarning gʻoʻlacha shaklidagi qismi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРМОҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-verb}} '''barmoq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>barmoq<br /> 1 </b>[[палец]]; {{tarjmisoli|bosh barmoq }} большой палец; {{tarjmisoli|koʻrsatgich barmoq }} указательный палец; {{tarjmisoli|oʻrta barmoq }} средний палец; {{tarjmisoli|barmoq bosmoq }} {{izoh|уст. }}приложить палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|oʻn ikki barmoq ichak }} {{izoh|анат. }}двенадцатиперстная кишка; '''u barmogʻini tishlab qoldi '''({{izoh|букв. }}он прикусил палец) он очень удивился и призадумался; {{tarjmisoli|besh barmoqni ogʻizga urmoq}} {{izoh|то же, что '''}}besh qoʻlni ogʻizga urmoq '''({{izoh|см. '''}}[[besh]]''');<br /> '''2 '''{{izoh|тех. }}[[палец]]; '''porshen barmogʻi '''поршневой палец; {{tarjmisoli|* barmoq vazni }} {{izoh|лист. }}стихотворный размер, основанный на одинаковом количестве слогов в каждой строке; силлабический размер.<br /> }} 71t0fdhkxlxsmhycau45iujkvva5rl0 639598 639597 2026-06-26T16:49:41Z Yokubjon Juraev 8265 639598 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bar-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BARMOQ 'panjadagi har bir harakatchan dumaloq choʻziq aʼzo’. Jismoniy ish bilan ortiqcha shugʻullan— gani tufayli barmoqlari zirqirab ogʻriy boshladi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’ushla-’ maʼno — sini anglatuvchi barï- feʼlidan (ЭСТЯ, II, 67) -m qoʻ-shimchasi bilan yasalgan va unga kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -(a)q qoʻshimchasi qoʻshilgan boʻlsa kerak; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qi-linmay qoʻygan; birinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga, q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan: (ba-rï- + m <nowiki>=</nowiki> barïm) + aq <nowiki>=</nowiki> barïmaq &gt;&nbsp;barmaq &gt;&nbsp;bärmâq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl va oyoq panjasining beshta harakatchan qismidan har biri. {{misol|Bosh {{ajrat|bar}}moq. Koʻrsatkich {{ajrat|bar}}moq.}} {{misol|Oʻrta {{ajrat|bar}}moq.}} {{misol|Besh {{ajrat|bar}}moqning birini tishlasang, {{ajrat|bar}}i ogʻrir.|Maqol}} {{misol| Kuchli izgʻirin.. quloqlarni kesadi, sovuqdan oyoqlarning {{ajrat|bar}}moqlari uvushadi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.'' Momiq paxtalar uning [Gavharning] nozik {{ajrat|barmoq}}lariga oʻzi ilashib chiqar, chanoqlar hayratdan ogʻiz ochib, silkinib qolardi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Uning [Gulandomning] {{ajrat|bar}}moqlari dutor qillarida mohir oʻynadi.|Oybek, Tanlangan asarlar}} :Barmoq bilan sanarli Oz, juda kam (qolgan).{{misol| Sizga oʻxshash mohir quruvchilar {{ajrat|bar}}moq bilan sanarli, betonchilar esa, bit-ta ham yoʻq.}} Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli. {{misol|Agar bunday kishilar ilgari {{ajrat|bar}}moq bilan sanarli boʻlgan boʻlsa, bundan keyin yuzlab, minglab chiqadi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. Barmoq bosmoq Hujjatga imzo oʻrniga barmoq izlarini tushirmoq.{{misol| Dehqon yigit quvonch va umidga toʻlib, Ahmad Husayndagi varaqaga {{ajrat|bar}}mogʻini bosadi.}} Oybek, Nur qidirib.{{misol| Ota-buvamizning rasmicha shu {{ajrat|bar}}moqni bosa-veramiz-da. S.}} Ahmad, Hukm. Barmoq vazni'' ad. ''Har bir satrda boʻgʻinlar sonining bir xil boʻlishiga, mutanosibligiga asoslangan sheʼriy vazn.{{misol| "Alpomish" oʻzbek xalqining milliy sheʼr vazni boʻlgan {{ajrat|bar}}moq vaznida toʻqilgan.}} H. Olimjon, Alpomish.{{misol| Sizning gʻazallaringizni {{ajrat|bar}}moqdagi sheʼrlaringiz bilan qiyos qilganda, gʻalati bir hodisaga duch kelganman.}} U. Normatov, Talant tarbiyasi. Barmoq orasidan qaramoq Beparvo, loqayd boʻlmoq, yetarli darajada ahamiyat, eʼtibor bermaslik.{{misol| Boʻtaboy aka baʼzan murosa yoʻlini tutganda, siz bunga {{ajrat|bar}}moq orasidan qarayotibsiz.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Barmogʻini bigiz (''yoki'' nayza) qilmoq Koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qilmoq, tanbeh bermoq.{{misol| -Haqorat qilma, — Qobil {{ajrat|bar}}mogʻini bigiz qilib, Oʻtapga oʻshqirdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| {{ajrat|Bar}}mogʻini qizning koʻziga bigiz qilgan ekan, qiz dod deb yuboribdi. P. }}Tursun, Oʻqituvchi. Barmogʻini tishlamoq 1) afsus qilmoq, attang demoq.{{misol| Bilgan bil-ganin ishlar, Bilmagan {{ajrat|bar}}mogʻin tishlar. }}Maqol.{{misol| Erinchoq ikki ishlar, oxiri {{ajrat|bar}}mogʻin tiiiar.}} Maqol.{{misol| Vaqtingni oʻtkazib, {{ajrat|bar}}-mogʻingni tishlab qolma.}} "Qanotli soʻzlar"; 2) lol qolmoq, hayron boʻlib, oʻylanib qolmoq, xayol surmoq.{{misol| Hovuzni qishloq ichidan suv tashib toʻldirishga kelganda, hamma {{ajrat|bar}}moq tishlab qoldi.}} "Mushtum".{{misol| Qosimov unga IKomiljonga/ darhol javob qilmadi, ak-sincha, {{ajrat|bar}}mogʻini tishlab, uzoq vaqt jim yurdi.}} I. Rahim, Ixlos. Besh barmogʻini ogʻizga tiqmoq (''yoki'' urmoq)'' ayn.'' besh qoʻlni ogʻizga tiqmoq'' (yoki'' urmoq).'' q.'' besh.{{misol| Besh {{ajrat|bar}}mogʻing ogʻzingga tiqma, insof sari {{ajrat|bar}}aka deganlar. }}Besh barmoqaay bilmoq Juda yaxshi bilmoq; aniqtasavur qilmoq.{{misol| Narsalarning qadrini besh {{ajrat|bar}}moqday biladi.}} Q. Muhammadiy. {{misol|Toshkentdan kelgan Mirsharipov Xorazm oʻlkasini besh {{ajrat|bar}}mogʻiday yaxshi bilardi.}} J. Sharipov, Xorazm.{{misol| Noila hammani besh {{ajrat|bar}}mogʻiday biladi.}} S. Zunnunova, Olov. Ikki barmoqni burunga tiqib qolmoq'' ayn.'' ikki qoʻlni burunga suqib'' (yoki'' tiqib) qolmoq'' q. ''burun I.{{misol| Bizning shartimiz shuki.. yere iz va kam yerli kambagʻallar ikki {{ajrat|bar}}mogʻini bur-niga tiqib qolmasin!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| -Hali ikki {{ajrat|bar}}mogʻimizni burni-mizga tiqib yuraveramiz deng? — Zamon hayajonlanib yana soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2 Taxminan oʻrta qoʻl (barmoq) eniga baravar uzunlik oʻlchovi.{{misol| Kimga {{ajrat|bar}}moqday, kimga tirnoqday.}} Maqol.{{misol| Beshta balo nedan kelar, Ikki {{ajrat|bar}}moq tildan kelar.}} Maqol. {{misol|m Boʻyi yerdan toʻrt {{ajrat|bar}}moq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar paxta oraligʻidagi yot oʻtlarni termoqda edilar. S. }}Ayniy, Qullar. :Oʻn ikki barmoqli ichak'' anat.'' I n gichka ichakning oshqozondan boshlanadigan va uzunligi oʻn ikki barmoq eniga teng kela-digan qismi. '''3''' {{tex.|uz}} Mashina va mexanizmlarning gʻoʻlacha shaklidagi qismi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРМОҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-verb}} '''barmoq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>barmoq<br /> 1 </b>[[палец]]; {{tarjmisoli|bosh barmoq }} большой палец; {{tarjmisoli|koʻrsatgich barmoq }} указательный палец; {{tarjmisoli|oʻrta barmoq }} средний палец; {{tarjmisoli|barmoq bosmoq }} {{izoh|уст. }}приложить палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|oʻn ikki barmoq ichak }} {{izoh|анат. }}двенадцатиперстная кишка; '''u barmogʻini tishlab qoldi '''({{izoh|букв. }}он прикусил палец) он очень удивился и призадумался; {{tarjmisoli|besh barmoqni ogʻizga urmoq}} {{izoh|то же, что '''}}besh qoʻlni ogʻizga urmoq '''({{izoh|см. '''}}[[besh]]''');<br /> '''2 '''{{izoh|тех. }}[[палец]]; '''porshen barmogʻi '''поршневой палец; {{tarjmisoli|* barmoq vazni }} {{izoh|лист. }}стихотворный размер, основанный на одинаковом количестве слогов в каждой строке; силлабический размер.<br /> }} 3ua43w7mjzdog3mo3xxut6g0nncoruf 639612 639598 2026-06-27T04:31:23Z Yokubjon Juraev 8265 639612 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bar-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BARMOQ 'panjadagi har bir harakatchan dumaloq choʻziq aʼzo’. Jismoniy ish bilan ortiqcha shugʻullan— gani tufayli barmoqlari zirqirab ogʻriy boshladi. Bu ot qadimgi turkiy tildagi ’ushla-’ maʼno — sini anglatuvchi barï- feʼlidan (ЭСТЯ, II, 67) -m qoʻ-shimchasi bilan yasalgan va unga kichraytirish maʼnosini ifodalovchi -(a)q qoʻshimchasi qoʻshilgan boʻlsa kerak; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qi-linmay qoʻygan; birinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga, q undoshi oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan: (ba-rï- + m <nowiki>=</nowiki> barïm) + aq <nowiki>=</nowiki> barïmaq &gt;&nbsp;barmaq &gt;&nbsp;bärmâq.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Qoʻl va oyoq panjasining beshta harakatchan qismidan har biri. {{misol|Bosh {{ajrat|bar}}moq. Koʻrsatkich {{ajrat|bar}}moq.}} {{misol|Oʻrta {{ajrat|bar}}moq.}} {{misol|Besh {{ajrat|bar}}moqning birini tishlasang, {{ajrat|bar}}i ogʻrir.|Maqol}} {{misol|Kuchli izgʻirin.. quloqlarni kesadi, sovuqdan oyoqlarning {{ajrat|bar}}moqlari uvushadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Momiq paxtalar uning [Gavharning] nozik {{ajrat|barmoq}}lariga oʻzi ilashib chiqar, chanoqlar hayratdan ogʻiz ochib, silkinib qolardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Uning [Gulandomning] {{ajrat|bar}}moqlari dutor qillarida mohir oʻynadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Barmoq bilan sanarli''' - oz, juda kam (qolgan). {{misol|Sizga oʻxshash mohir quruvchilar {{ajrat|bar}}moq bilan sanarli, betonchilar esa, bitta ham yoʻq.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} {{misol|Agar bunday kishilar ilgari {{ajrat|bar}}moq bilan sanarli boʻlgan boʻlsa, bundan keyin yuzlab, minglab chiqadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>Barmoq bosmoq - hujjatga imzo oʻrniga barmoq izlarini tushirmoq.{{misol| Dehqon yigit quvonch va umidga toʻlib, Ahmad Husayndagi varaqaga {{ajrat|bar}}mogʻini bosadi.}} Oybek, Nur qidirib}} {{misol|Ota-buvamizning rasmicha shu {{ajrat|bar}}moqni bosaveramiz-da. S.}} Ahmad, Hukm. Barmoq vazni'' ad. ''Har bir satrda boʻgʻinlar sonining bir xil boʻlishiga, mutanosibligiga asoslangan sheʼriy vazn.{{misol| "Alpomish" oʻzbek xalqining milliy sheʼr vazni boʻlgan {{ajrat|bar}}moq vaznida toʻqilgan.}} H. Olimjon, Alpomish.{{misol| Sizning gʻazallaringizni {{ajrat|bar}}moqdagi sheʼrlaringiz bilan qiyos qilganda, gʻalati bir hodisaga duch kelganman.}} U. Normatov, Talant tarbiyasi. Barmoq orasidan qaramoq Beparvo, loqayd boʻlmoq, yetarli darajada ahamiyat, eʼtibor bermaslik.{{misol| Boʻtaboy aka baʼzan murosa yoʻlini tutganda, siz bunga {{ajrat|bar}}moq orasidan qarayotibsiz.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Barmogʻini bigiz (''yoki'' nayza) qilmoq Koʻrsatkich barmogʻi bilan ishora qilmoq, tanbeh bermoq.{{misol| -Haqorat qilma, — Qobil {{ajrat|bar}}mogʻini bigiz qilib, Oʻtapga oʻshqirdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| {{ajrat|Bar}}mogʻini qizning koʻziga bigiz qilgan ekan, qiz dod deb yuboribdi. P. }}Tursun, Oʻqituvchi. Barmogʻini tishlamoq 1) afsus qilmoq, attang demoq.{{misol| Bilgan bil-ganin ishlar, Bilmagan {{ajrat|bar}}mogʻin tishlar. }}Maqol.{{misol| Erinchoq ikki ishlar, oxiri {{ajrat|bar}}mogʻin tiiiar.}} Maqol.{{misol| Vaqtingni oʻtkazib, {{ajrat|bar}}-mogʻingni tishlab qolma.}} "Qanotli soʻzlar"; 2) lol qolmoq, hayron boʻlib, oʻylanib qolmoq, xayol surmoq.{{misol| Hovuzni qishloq ichidan suv tashib toʻldirishga kelganda, hamma {{ajrat|bar}}moq tishlab qoldi.}} "Mushtum".{{misol| Qosimov unga IKomiljonga/ darhol javob qilmadi, ak-sincha, {{ajrat|bar}}mogʻini tishlab, uzoq vaqt jim yurdi.}} I. Rahim, Ixlos. Besh barmogʻini ogʻizga tiqmoq (''yoki'' urmoq)'' ayn.'' besh qoʻlni ogʻizga tiqmoq'' (yoki'' urmoq).'' q.'' besh.{{misol| Besh {{ajrat|bar}}mogʻing ogʻzingga tiqma, insof sari {{ajrat|bar}}aka deganlar. }}Besh barmoqaay bilmoq Juda yaxshi bilmoq; aniqtasavur qilmoq.{{misol| Narsalarning qadrini besh {{ajrat|bar}}moqday biladi.}} Q. Muhammadiy. {{misol|Toshkentdan kelgan Mirsharipov Xorazm oʻlkasini besh {{ajrat|bar}}mogʻiday yaxshi bilardi.}} J. Sharipov, Xorazm.{{misol| Noila hammani besh {{ajrat|bar}}mogʻiday biladi.}} S. Zunnunova, Olov. Ikki barmoqni burunga tiqib qolmoq'' ayn.'' ikki qoʻlni burunga suqib'' (yoki'' tiqib) qolmoq'' q. ''burun I.{{misol| Bizning shartimiz shuki.. yere iz va kam yerli kambagʻallar ikki {{ajrat|bar}}mogʻini bur-niga tiqib qolmasin!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| -Hali ikki {{ajrat|bar}}mogʻimizni burni-mizga tiqib yuraveramiz deng? — Zamon hayajonlanib yana soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} 2 Taxminan oʻrta qoʻl (barmoq) eniga baravar uzunlik oʻlchovi.{{misol| Kimga {{ajrat|bar}}moqday, kimga tirnoqday.}} Maqol.{{misol| Beshta balo nedan kelar, Ikki {{ajrat|bar}}moq tildan kelar.}} Maqol. {{misol|m Boʻyi yerdan toʻrt {{ajrat|bar}}moq koʻtarilgan gʻoʻza oralariga yoyilgan xotin-qizlar paxta oraligʻidagi yot oʻtlarni termoqda edilar. S. }}Ayniy, Qullar. :Oʻn ikki barmoqli ichak'' anat.'' I n gichka ichakning oshqozondan boshlanadigan va uzunligi oʻn ikki barmoq eniga teng kela-digan qismi. '''3''' {{tex.|uz}} Mashina va mexanizmlarning gʻoʻlacha shaklidagi qismi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРМОҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-verb}} '''barmoq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>barmoq<br /> 1 </b>[[палец]]; {{tarjmisoli|bosh barmoq }} большой палец; {{tarjmisoli|koʻrsatgich barmoq }} указательный палец; {{tarjmisoli|oʻrta barmoq }} средний палец; {{tarjmisoli|barmoq bosmoq }} {{izoh|уст. }}приложить палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|oʻn ikki barmoq ichak }} {{izoh|анат. }}двенадцатиперстная кишка; '''u barmogʻini tishlab qoldi '''({{izoh|букв. }}он прикусил палец) он очень удивился и призадумался; {{tarjmisoli|besh barmoqni ogʻizga urmoq}} {{izoh|то же, что '''}}besh qoʻlni ogʻizga urmoq '''({{izoh|см. '''}}[[besh]]''');<br /> '''2 '''{{izoh|тех. }}[[палец]]; '''porshen barmogʻi '''поршневой палец; {{tarjmisoli|* barmoq vazni }} {{izoh|лист. }}стихотворный размер, основанный на одинаковом количестве слогов в каждой строке; силлабический размер.<br /> }} ru5fr9d8yoq1tyifwwm3bun1uaa1me1 0 27053 639603 593435 2026-06-26T22:29:18Z Usaymin1071 13373 /* Etimologiyasi */ 639603 wikitext text/x-wiki {{-kaa-}} {{kaa-interj}} = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tus''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == eski turkcha [[:en:Reconstruction:Proto-Turkic/tǖs|tǖs]] so’zidan. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Narsalarga xos boʻlgan rang, rang koʻrinishi. {{misol|{{ajrat|Tus}}i oʻzgarmoq. {{ajrat|Tus}}ioqarmoq. Tu-sini yoʻqotmoq.}} n {{misol|Shuning uchun yoz kunlari maxdumning bogʻchasi oq, nimrang, ola-zangor, malla-lojuvard va boshqa {{ajrat|tus}} kapalaklar-ning yalt-yult uchishlari bilan alohida bir koʻrinishga kiradi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|Marzalardagi maysa-giyohlar bir xil rangda — oltin {{ajrat|tus}}ida tovlanadi.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. {{misol|Mardon Yoʻlchiyevich novcha, yuzi choʻzinchoq, {{ajrat|tus}}i ham Temirjonning chehrasi-day tiniq ekan.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Oriyat}}. {{misol|Odatda dengiz suvi koʻkimtir rangli, boʻla-di. Primoryeda esa dengizning suvi temir zangining {{ajrat|tus}}ini eslatadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. 2 Tashqi koʻrinish; qiyofa. {{misol|Zamonlar oʻz-garadi, joyning ham {{ajrat|tus}}i oʻzgaradi.|[[w:Y. Sham-sharov|Y. Sham-sharov]]|Toshqin}}. {{misol|Bolalarning qiy-chuvi, xo-tinlarning baqirib-chaqirishlari bu jim-jit toʻqayzorga mahalla {{ajrat|tus}}ini berib qoʻydi. |[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Qizi shomda qaytganda, hovlida gard ham yoʻq, salqin, suv sepilgan, hovlining {{ajrat|tus}}i oʻzgarib, chang bosib yotgan akaslar ham chehrasi ochilganday edi.|[[w:S. Nu-rov|S. Nu-rov]]|Narvoy}}. {{misol|Homid magʻrur {{ajrat|tus}} bilan Ota-bekka qaradi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Qu-vonch, qoʻshiq har yonda, Oq kaptarlar osmonda Parvoz qiladi koʻrkam, Bayram {{ajrat|tus}}ida oʻl-kam.|[[w:R. Bobojon|R. Bobojon]]}}. :Tus bermoq Qandaydir tus paydo qil-moq, qandaydir tusga olmoq, tusda ifoda-lamoq, tus kiritmoq. {{misol|Yuziga {{ajrat|tus}}hunib boʻl-maydigan allaqanday tu s berib, bir xoʻrsi-nib qoʻydi-da, unga dedi..|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. - {{misol|Nahotki oʻz jangchilarimizni unutsak, — deya gapga {{ajrat|tus}} berdi Muharram.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}}. {{misol|Har anorlarki donasi choynakday, uzumini koʻtarolmay bukilib qolgan ishkomlar, yombi oltindek sap-sariq behilar bu boqqa chinakam jannat {{ajrat|tus}}ini berar edi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Hukm}}. Tus olmoq Qan-daydir tus-qiyofa kasb etmoq; tusga kir-moq. {{misol|Uning rangi oqarib, vajohati qoʻrqinch-li {{ajrat|tus}} oldi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Pay-kallar etagini yuvib oqayotgan Qashqa suvi qizgʻish-sariq {{ajrat|tus}} olib.. tol, jiydalar ostigacha toshgan.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvoy}}. {{misol|Asta-sekin munosabatlarimiz boshqacha {{ajrat|tus}} ola boshladi.|[[w:E. Aʼzamov|E. Aʼzamov]]|Javob}}. Tusga kirmoq Qandaydir tus, qiyofa kasb etmoq, tus-qiyo-faga aylanmoq. {{misol|Ariq va anhorlardagi suvlar shaffofligini yoʻqotib, mallarang {{ajrat|tus}}ga kirdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Murzin uning nazarida lahza sari yuksalib, ajoyib qahramon {{ajrat|tus}}iga kirib bormoqda edi.|[[w:Shuh-rat|Shuh-rat]]|Shinelli yillar}}. {{misol|Nafis kiyimlar bilan yosh kelin {{ajrat|tus}}iga kirgan Xoljon.. de-razadan oʻtgan-ketganlarni tomosha qilib oʻtirdi.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]|Dovdirash}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУС}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>tus I<br /> 1 </b>[[цвет]]; [[оттенок]]; {{tarjmisoli|gʻoʻza guli kechga borib pushti tusga kiradi }} цветок хлопчатника к вечеру принимает розовый оттенок; {{tarjmisoli|Rangi xamir tusiga kirdi, koʻz atroflari qizardi.}} (А. Ќаћћор, «Сароб») Лицо его приняло цвет теста ({{izoh|т. е. побледнело}}), а глаза покраснели...; {{tarjmisoli|tusi oʻchdi }} 1) побледнел; {{tarjmisoli|nega buncha tusing oʻchib ketibdi?}} почему ты так побледнел?; 2) выцвел, слинял;<br /> '''2 '''[[масть]]; {{tarjmisoli|ot tusi }} масть лошади;<br /> '''3 '''[[вид]], [[лицо]]; {{tarjmisoli|tusi oʻzgardi }} он изменился в лице; {{tarjmisoli|...Davlatbaxt shaq-shaq titrar, tusida tus qolmagan edi }} (Ойбек, «Навоий») ... Давлатбахт сильно дрожала, на ней лица не было;<br /> '''4 '''[[вид]], [[образ]], [[характер]]; {{tarjmisoli|qishlogʻimiz shahar tusiga kirdi }} наш кишлак принял вид города; {{tarjmisoli|jiddiy tus bilan }} с серьёзным видом; {{tarjmisoli|masala jiddiy tus oldi }} вопрос принял серьёзный характер; {{tarjmisoli|ahvol juda keskin tus oldi }} положение обострилось; {{tarjmisoli|zavodimizda ratsionalizatorlik harakati ommaviy tus olib ketdi }} на нашем заводе рационализаторское движение приняло массовый характер; {{tarjmisoli|bu odat tusiga kirib qoldi }} 1) это вошло в обычай, это стало обычаем; 2) это вошло в привычку, это стало привычкой.<br /> <br /> '''tus II'''<br /> ({{izoh|из '''}}[[chust]]'''); {{tarjmisoli|tus doʻppi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}tus nusxa doʻppi }} чустская (ферганская) тюбетейка ({{izoh|чёрная с белой вышивкой, получившая широкое распрастранение по всему Узбекистану}}).<br /> }} b0ips5yo44frvaixyx7ukn4h7tdtvx5 0 30114 639587 639585 2026-06-26T13:53:57Z Yokubjon Juraev 8265 639587 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 25 Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, — dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. — Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} '''26 '''''bot.'' Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} m {{misol|Uch tup tar-vuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:"Chal-pak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}} 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, maye., {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} " {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odam-ning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravish-dosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} 9ff7b05jw2kn6u8o8qf5mfrfe3gf7g4 639588 639587 2026-06-26T13:59:07Z Yokubjon Juraev 8265 639588 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #{{bot.}} Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovok beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} {{misol|Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, {{mas.}}, {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} ftbueuvcja8jqe761cxlc0spwp579zu 639589 639588 2026-06-26T14:00:10Z Yokubjon Juraev 8265 639589 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #{{bot.}} Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovoq beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} {{misol|Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} 27 Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, {{mas.}}, {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq, vahima {{ajrat|sol}}moq, gapga {{ajrat|sol}}moq, dam {{ajrat|sol}}moq, dahshat {{ajrat|sol}}moq, dod {{ajrat|sol}}moq, esga {{ajrat|sol}}moq, qorin {{ajrat|sol}}moq, quloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Normat qoʻshiqka quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 28 =a/=y yoki =(i)b affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Kuziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi — tasalli kor qilmaydi.|[[w:M. M|M. M]]}}. Doʻst, Lolazor. {{misol|Nizom-jon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, kiz-ni izlab, yana dalaga karab ketdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 29 =a/=y affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-hara-katning darhol bajarilganligini bildi-radi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. :Boshiga solmoq Ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. =ga solmoq ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} m {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}}. ''-Oʻzingizni ovsarlikka so-laversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, — dedi nihoyat tergovchi..'' "Yoshlik". {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. =dan olib, =ga solmoq Hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq(koyish, haqorat soʻzlari ha-qida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di. A.|[[w:Muxtor|Muxtor]]|Opa-singillar}}. Yoʻlga solmoq 1) tartibga chaqir-moq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahallada-gi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq|"Yoshlik"; 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan;|[[w:3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq|3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq]]}}. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmay-san yoʻlingga..|[[w:"Malikai ayyor"|"Malikai ayyor"]]}}. Nazar ''(yoki ''razm) solmoq Qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}. Ogʻiz solmoq Kelin-likka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. Oʻzini ''u'' yoq-bu yoqqa solmoq 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qil-maslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} 8lb4dh7n08nwt4v192c7dpu8j5xk1pt 639590 639589 2026-06-26T14:39:55Z Yokubjon Juraev 8265 639590 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #{{bot.}} Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovoq beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} {{misol|Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} #Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, {{mas.}}, {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|vahima {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|gapga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dam {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dahshat {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dod {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|esga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|qorin {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|quloq {{ajrat|sol}}moq}}. {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Normat qoʻshiqqa quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' yoki '''=(i)b''' affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Qo‘ziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi - tasalli kor qilmaydi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst,|Murod Muhammad Doʻst,]]|Lolazor}} {{misol|Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, qizni izlab, yana dalaga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning darhol bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boshiga solmoq''' - ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''=ga solmoq''' - ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|-Oʻzingizni ovsarlikka solaversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, - dedi nihoyat tergovchi..|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"}} {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''=dan olib, =ga solmoq''' - hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq (koyish, haqorat soʻzlari haqida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yoʻlga solmoq''' - 1) tartibga chaqirmoq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahalladagi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan.}} 3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmaysan yoʻlingga..|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''Nazar''' (''yoki'' '''razm''') '''solmoq''' - qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}<br/>'''Ogʻiz solmoq''' - kelinlikka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oʻzini u yoq-bu yoqqa solmoq''' - 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qilmaslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} qblkfp1iadw9cj21jgr9snu0bdelho1 639591 639590 2026-06-26T14:41:55Z Yokubjon Juraev 8265 639591 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #{{bot.}} Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovoq beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} {{misol|Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} #Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, {{mas.}}, {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|vahima {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|gapga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dam {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dahshat {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dod {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|esga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|qorin {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|quloq {{ajrat|sol}}moq}}. {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Normat qoʻshiqqa quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' yoki '''=(i)b''' affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Qo‘ziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi - tasalli kor qilmaydi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst,|Murod Muhammad Doʻst,]]|Lolazor}} {{misol|Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, qizni izlab, yana dalaga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning darhol bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boshiga solmoq''' - ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''=ga solmoq''' - ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|-Oʻzingizni ovsarlikka solaversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, - dedi nihoyat tergovchi..|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''=dan olib, =ga solmoq''' - hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq (koyish, haqorat soʻzlari haqida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yoʻlga solmoq''' - 1) tartibga chaqirmoq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahalladagi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq]]}}. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan.}} 3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmaysan yoʻlingga..|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''Nazar''' (''yoki'' '''razm''') '''solmoq''' - qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}<br/>'''Ogʻiz solmoq''' - kelinlikka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oʻzini u yoq-bu yoqqa solmoq''' - 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qilmaslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} t5fapsq0mh5v41mgh10cxyqspddzfe0 639592 639591 2026-06-26T14:42:32Z Yokubjon Juraev 8265 639592 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #{{bot.}} Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovoq beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} {{misol|Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} #Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, {{mas.}}, {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|vahima {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|gapga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dam {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dahshat {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dod {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|esga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|qorin {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|quloq {{ajrat|sol}}moq}}. {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Normat qoʻshiqqa quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' yoki '''=(i)b''' affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Qo‘ziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi - tasalli kor qilmaydi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst,|Murod Muhammad Doʻst,]]|Lolazor}} {{misol|Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, qizni izlab, yana dalaga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning darhol bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Boshiga solmoq''' - ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''=ga solmoq''' - ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|-Oʻzingizni ovsarlikka solaversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, - dedi nihoyat tergovchi..|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''=dan olib, =ga solmoq''' - hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq (koyish, haqorat soʻzlari haqida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yoʻlga solmoq''' - 1) tartibga chaqirmoq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahalladagi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan.}} 3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmaysan yoʻlingga..|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''Nazar''' (''yoki'' '''razm''') '''solmoq''' - qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}<br/>'''Ogʻiz solmoq''' - kelinlikka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oʻzini u yoq-bu yoqqa solmoq''' - 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qilmaslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} fwkpmwiprq91tfvah30y4r8rtcivak6 639593 639592 2026-06-26T14:49:04Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639593 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sol-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|SOL- ' biror narsani boshqa bir narsaning ichiga qoʻy—'. Bozorboy yana bir xokandoz choʻgʻ keltirib, oʻchohha s o l d i (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli sal— tarzida talaffuz qilingan (ДС, 482); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: sal- &gt;&nbsp;sâl—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa ichiga yoki ustiga joylamoq, qoʻymoq, tashlamoq. {{misol|Narsalarni chamadonga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dastroʻmolni choʻntakka {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Pichoqni singa {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga olov {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Miltiqqa oʻq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chol "xoʻp" deb, boʻrini qopga {{ajrat|sol}}ib, ustiga poxol yopib bekitib qoʻyibdi.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} {{misol|Boʻzoʻgʻlonning nasihatin olmadim, Shu Mahmudni zindonimga {{ajrat|sol}}madim.|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}} {{misol|Bir baliqchi daryoga qarmoq {{ajrat|sol}}ib oʻtirgan ekan.|[[w:Ertaklar|"Ertaklar"]]}} {{misol|Nasiba bolasini belanchakka {{ajrat|sol}}ib allalamoqda.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriq tishlar}} {{misol|Laʼlixon soat beshni moʻljallab, oshning gurunchini {{ajrat|sol}}di.|[[w:Oydin|Oydin]]|Koʻngil toʻldimi, yaxshi yigit?}}<br/>'''Yuziga solmoq''' - taʼna qilmoq, biror narsani taʼna bilan esiga solmoq. {{misol|Yaxshiboyevning yuragi shuv etib ketdi. Hozir yuzimga {{ajrat|sol}}adi, deb oʻyladi, men oʻgʻlingni oʻqishga kiritib qoʻyuvdim, diplomatlikka oʻqiyotuvdi, endi nega rassomlik qilib yuribdi, deb aytadi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}}<br/>'''O‘t solmoq''' - qiynamoq, azob bermoq.<br/>'''Qoʻyniga qoʻl solmoq''' - {{q.}} [[qoʻl]]. #Oʻrnatmoq, qoʻymoq. {{misol|Uzukka koʻz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ramalarga oyna {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Tish {{ajrat|sol}}moq.}} #Oʻtirgʻizmoq. {{misol|[Xumorxon:] Marasul aka, mashinangizga {{ajrat|sol}}ib, bir aylantirib kelsangiz-chi!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ogʻriqtishlar}} #Meʼyori bilan qoʻshmoq; quymoq. {{misol|Ovqatga tuz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yerga oʻgʻit {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Samovarga suv {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Ertalabki nonushtaga beradigan ovqatga sariyogʻ {{ajrat|sol}}inmaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}} #Bermoq, tashlamoq (molga beriladigan ovqat haqida). {{misol|Toshtemir quduqdan bir necha marta suv chiqarib, otlarni sugʻordi, oxurlarga beda {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} #Biror holatga tushirmoq yoki biror holatni yuzaga keltirmoq, paydo qilmoq. {{misol|Yoqubjonni avvaliga laʼnatladim, keyin oqladim. Negaki, u mening mudroqqa moyil tanimga gʻulgʻula {{ajrat|sol}}di, xayollarimni ostin-ustun qilib yubordi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst|Murod Muhammad Doʻst]]|Lolazor}} {{misol|Yigitalining bemahal kelishi Safaralining koʻngliga bir oz shubha {{ajrat|sol}}gan boʻlsa ham, u quvongan boʻlib: -Yigitali keldi, Muhabbat, - dedi.|[[w:N. Fozilov|N. Fozilov]]|Diydor}} {{misol|Qizning qiygʻoch qoshi, jarangli kulgilari kimlarningdir yuragiga larzalar {{ajrat|sol}}gan.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kumushning bu holi bechora onaning yuragini ezar, yuz xil vasvasalarga {{ajrat|sol}}ar edi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror tartib, yoʻnalish, oʻlchov, vaziyat va shu kabilarga tushirmoq; moslashtirmoq. {{misol|Ishni izga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Chunki asarning tilini bezash, oʻz uslubiga {{ajrat|sol}}ib tarjima qilishni.. uslublashtirish deymiz.|[[w:OʻTA|"OʻTA"]]}} #Yopishtirib tikmoq, ulamoq. {{misol|Uloq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yamoq {{ajrat|sol}}moq.}} #Toʻshamoq, yozmoq. {{misol|Oʻrin {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻrpacha {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dasturxon {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Goʻroʻgʻli bilan Sherniyozning yoʻllariga poyandozlar {{ajrat|sol}}ishdi, izzat-ikrom bilan Qosimxonning oldiga olib borishdi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Kumushni oʻrin yozishga qoʻymay, oʻzi par toʻshakni olib, yerga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Yoʻllarga shagʻal {{ajrat|sol}}moq.}} #Roʻpara qilib, qaratib qoʻymoq, tutmoq. {{misol|Xatni chiroqqa {{ajrat|sol}}ib oʻqimoq.}} {{misol|Qiz oʻzini oynaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} {{misol|Karim, Ota pismiq, Qoraxoʻjalar Mirolim buvaning darvozaxonasida oʻzlarini oftobga {{ajrat|sol}}ib oʻtiribdi [dedi Said].|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Togʻay kutgan hol yuz berdi: otasi shishani yoruqqa {{ajrat|sol}}ib koʻra boshladi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Quritish, achitish, pishirish uchun qoʻymoq. {{misol|Mayiz {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qoqi {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Vino {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jannat xola shoshib un chalib, quymoq {{ajrat|sol}}di-da, boltani qoʻliga olib, toʻqayga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Toʻlov majburiyatini yuklamoq, belgilamoq. {{misol|Soliq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Jarima {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Menga qolsa, bu kunlarda [xalqqa] oʻttiz ikki tanga emas, oʻttiz ikki qora pul {{ajrat|sol}}ish ham ogʻirdir.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Biror kimsa yoki koʻpchilik muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq, havola qilmoq. {{misol|U kishi majlisga {{ajrat|sol}}gan ish boʻlmay qolmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir-biriga solmoq''' - bir-biriga havola qilmoq, toʻnkamoq, sansalorlikka solmoq.<br/>Oʻrtaga solmoq 1) koʻpchilikning muhokamasiga qoʻymoq, hukmiga topshirmoq. {{misol|Albatta! Umumiy majlis qilamiz, oʻrtaga {{ajrat|sol}}amiz.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} 2) {{koʻchma|uz}} roʻkach qilmoq. {{misol|Ikkinchi marta erga chiqishim haqida birinchi ogʻiz ochgan qaynonam boʻldi. Bolalarimni oʻrtaga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} 3) {{koʻchma|uz}} oʻrtada baham koʻrmoq, umumlashtirmoq. {{misol|Kapsanchilar Bahrobodda sobiq batrak va chorakordan tashkil topgan bir kolxoz borligini, ular yer-suv, ot-ulov, asbob-uskunalarini oʻrtaga {{ajrat|sol}}ib, sheriklik dehqonchilik qilishlarini eshitgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Biror narsa yoki kimsaga yoʻnaltirmoq, qoʻymoq. {{misol|Ovga qush {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Dobil chalib, qushlar {{ajrat|sol}}ib kelay deb, Yolgʻiz borib qoldim Xovdak koʻlina.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Navkar, ot {{ajrat|sol}}ib bordi-yu, Hasan qaygʻichini uloqday azot koʻtarib, egarga oʻngarib oldi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Kecha manavi kartaga Dildor traktor {{ajrat|sol}}magan edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Biror ishga, harakatga tushirmoq, yoʻllamoq, tashlamoq. {{misol|Butun kuchlarni jangga {{ajrat|sol}}moq.}} #Yollab ishga tushirmoq. {{misol|[Buxgalterning xotini] Oʻzi ishlamagani-ishlamagan, yana odam {{ajrat|sol}}ib berasan, deb har kuni xarxasha qilgani ortiqcha.|[[w:Q. Maqsudov|Q. Maqsudov]]|Saodatli chamanda}} {{misol|Menga qarang, uyga hech usta {{ajrat|sol}}ganmisiz?|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Arqon, zanjir kabi narsalar urib, tashlab band etmoq, bogʻlamoq. {{misol|Boʻyniga sirtmoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Oyoqlariga kishan {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Eh-he, hali shundaymi? Nuri opangiz tushini suvga aytsin, zanjir {{ajrat|sol}}ib sudrasalar ham, boshqa yoqqa bormayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Qismlarini bir-biriga tushirmoq, oʻrniga qoʻymoq. {{misol|Mashinaga ip {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Koʻylakning tugmasini {{ajrat|sol}}ib olmoq.}} {{misol|Bolalar tezgina eshikni yopib, orqasidan zanjirni {{ajrat|sol}}ib qoʻydilar.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}} #Barpo qilmoq, qurmoq, yasamoq. {{misol|Uya {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Uy {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozir birov imoratini oʻxshatib {{ajrat|sol}}sa, boshqalar ham undan qolmay deb tirishadi.|[[w:N. Norqobilov|N. Norqobilov]]|Toʻqnashuv}} {{misol|Amudaryo va Sirdaryoning quyi qismi baliqlarning urugʻ tashlaydigan, yovvoyi hayvonlarning urchiydigan, qushlarning uya {{ajrat|sol}}adigan joyidir.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} #Hozirlamoq, tayyorlamoq; qurmoq. {{misol|Chilim {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Argʻimchoq {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Darvozadan oʻn besh odimlar narida.. darvoza beklari gulxan {{ajrat|sol}}ib, chilim chekib oʻtiradilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Zarb bilan urmoq, tushirmoq. {{misol|Tarsaki {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Musht {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Aylantirib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Qilich {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Quloq-chakkasiga {{ajrat|sol}}ib qolmoq.}} {{misol|Qoʻling qichigan boʻlsa, biqiniga {{ajrat|sol}}maysanmi, betigayam urasanmi, nodon!|[[w:Yoshlik|Yoshlik"]]}} {{misol|Kuching yetmas ekan, nima qilarding bellashib, tosh-posh bilan jon joyiga {{ajrat|sol}}maysanmi oʻxshatib.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} #Chizmoq, ishlamoq, yasamoq (gul, naqsh va shu kabilarni). {{misol|Rasm {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Hozirgi oʻsmirlar har xil narsalarning surati {{ajrat|sol}}ingan kiyimlarni koʻproq yaxshi koʻrishadi.|Gazetadan}} #Osiltirmoq, solintirmoq. {{misol|Er yigitning bosh {{ajrat|sol}}gani - oʻlgani.|[[w:Maqol|Maqol]]}} {{misol|Alimardon karavotga koʻllarini tiragancha, boshini quyi {{ajrat|sol}}ib oʻtirardi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Yechmoq, olib tashlamoq, tushirmoq (kiyimni). {{misol|Koʻylak yechar, - dedi Qumri turgan kuyi va koʻylagini yechib tashladi. - Ishton {{ajrat|sol}}ar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} #{{bot.}} Tugmoq, guldan meva holiga oʻtmoq. {{misol|Qovoq beshta {{ajrat|sol}}ibdi.}} {{misol|Uch tup tarvuzning har biri oʻntadan {{ajrat|sol}}gan ekan.|[[w:Chalpak yoqqan kun|"Chalpak yoqqan kun"]]}} #Qoʻshma feʼllar tarkibiga kiradi, {{mas.}}, {{misol|asos {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|vahima {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|gapga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dam {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dahshat {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|dod {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|esga {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|qorin {{ajrat|sol}}moq}}, {{misol|quloq {{ajrat|sol}}moq}}. {{misol|[Fazilat ona] Toʻgʻri kelgan odamning koʻksiga oʻzini tashlab, uvvos {{ajrat|sol}}adi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}} {{misol|Gulnorpari oʻtkizdi-da, kanizini gapga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Normat qoʻshiqqa quloq {{ajrat|sol}}ib, ichkaridagi odamning chiqishini kuta boshladi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' yoki '''=(i)b''' affiksli ravishdosh bilan kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning batamom yoki roʻyirost bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bor gapni aytib {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|Yaxshiboyev indamay turdi. Sezdiki, Qo‘ziboyning dardlari choʻng, dardlarini tamom toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi - tasalli kor qilmaydi.|[[w:Murod Muhammad Doʻst,|Murod Muhammad Doʻst,]]|Lolazor}} {{misol|Nizomjon chidamadi. Yuragida toʻlib-toshgan gaplarni uzil-kesil toʻkib {{ajrat|sol}}moqchi boʻlib, qizni izlab, yana dalaga qarab ketdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #'''=a'''/'''=y''' affiksli ravishdosh bilan koʻmakchi feʼl vazifasida kelib, shu ravishdosh orqali ifodalangan ish-harakatning darhol bajarilganligini bildiradi. {{misol|Bola tura {{ajrat|sol}}ib, uyiga qochdi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Zamon kela {{ajrat|sol}}ib, u odamdan soʻradi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''Boshiga solmoq''' - ataylab yomonlik qilmoq. {{misol|Bu yerlarga kelgan ketmaydi omon, Boshingga {{ajrat|sol}}arman oxirat zamon.|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''=ga solmoq''' - ..qilib koʻrsatmoq. {{misol|Oʻzini uxlaganga {{ajrat|sol}}moq.}} {{misol|[Maqsud qori:] Menga qara, eshon bola, oʻzingni goʻllikka {{ajrat|sol}}ma.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Yillar va yoʻllar}} {{misol|-Oʻzingizni ovsarlikka solaversangiz, hujjatni biz koʻrsatamiz, - dedi nihoyat tergovchi..|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} {{misol|Toshpoʻlat uning tagdor gaplariga dafʼatan tushunmadi, oʻzini loqaydlikka {{ajrat|sol}}ib, uni quvvatlagan boʻldi.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''=dan olib, =ga solmoq''' - hadeb, zoʻr berib takrorlamoq, qayta-qayta aytmoq, atamoq (koyish, haqorat soʻzlari haqida). {{misol|Bordi-yu, ishing sal "ertaga" qolganini bilsa.. toʻradan olib, toʻraga {{ajrat|sol}}adi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Majlis tarqagandan keyin Naimiy Onaxondan uzr soʻradi, oʻzini nodondan olib, nodonga {{ajrat|sol}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yoʻlga solmoq''' - 1) tartibga chaqirmoq, toʻgʻri yoʻl koʻrsatmoq. {{misol|Ahmad mahalladagi bolalarni yoʻlga {{ajrat|sol}}ib turardi.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}} 2) biror ish-harakatni qilishga undamoq. {{misol|Oʻgʻlimni shu odam yoʻlga {{ajrat|sol}}gan, xotining bilan ajrash, degan.}} 3) hiyla-nayrang bilan aytganini qildirmoq. {{misol|Meni aldab {{ajrat|sol}}olmaysan yoʻlingga..|[[w:Malikai ayyor|"Malikai ayyor"]]}}<br/>'''Nazar''' (''yoki'' '''razm''') '''solmoq''' - qaramoq, boqmoq. {{misol|Ikki pari yuzidan pardasini oldi. Goʻroʻgʻliga qarab, bir nazar {{ajrat|sol}}di.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} {{misol|Samandar hayajon ichida qizga bosh-oyoq razm {{ajrat|sol}}di.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Bir tomchi qon}}<br/>'''Ogʻiz solmoq''' - kelinlikka yoki xotinlikka soʻramoq. {{misol|Shu yili koʻklamda Mirhamid mirobning bevasiga ogʻiz {{ajrat|sol}}di.|[[w:Yoshlik|"Yoshlik"]]}}<br/>'''Oʻzini u yoq-bu yoqqa solmoq''' - 1) dangasalik qilmoq; 2) biror ishni qilmaslik uchun bahona topmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|СОЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} * {{sah}}: [[хаалааһын]] (xālāhïn) {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''solmoq'''<br /> '''1 '''[[класть]], [[положить]]; [[вкладывать]]; [[помещать]]; {{tarjmisoli|oshga tuz solmoq }} солить пищу; {{tarjmisoli|aravaga solmoq }} грузить на арбу; {{tarjmisoli|yerga oʻgʻit solmoq }} закладывать удобрение в землю; {{tarjmisoli|kitobni chamadonga solmoq }} положить книгу в чемодан; {{tarjmisoli|pichoqni qiniga solmoq }} вкладывать нож в ножны; {{tarjmisoli|qopga bugʻdoy solmoq }} насыпать пшеницу в мешок; {{tarjmisoli|samovarga suv solmoq }} наливать воду в самовар; {{tarjmisoli|oʻzini oftobga solmoq}} расположиться на солнышке; '''xatni chiroqqa solib oʻqimoq '''читать письмо при свете лампы (придвинув к свету);<br /> '''2 '''[[стлать]], [[постилать]]; [[расстилать]]; {{tarjmisoli|oʻrin solmoq }} стлать постель;<br /> '''3 '''[[выкладывать]], [[раскладывать]]; {{tarjmisoli|qoqi solmoq }} выкладывать на просушку, вялить, провяливать, сушить ({{izoh|яблоки, груши и т. п}}.);<br /> '''4 '''[[пускать]], [[напускать]]; [[направлять]]; [[набрасывать]]; {{tarjmisoli|burgutni qirgʻovulga solmoq }} пускать беркута на фазана; {{tarjmisoli|ot solmoq }} пускать лошадь; направлять лошадь; '''uni oldingga solib olib kel '''приведи его, пригони его ({{izoh|пустив его впереди себя}});<br /> '''5 '''[[ввергать]], [[повергать]]; {{tarjmisoli|tashvishga solmoq }} повергать в тревогу; {{tarjmisoli|ogʻir ahvolga solmoq }} ввергать в тяжёлое положение;<br /> '''6 '''[[устраивать]], [[поднимать]], [[создавать]]; [[вызывать]]; {{tarjmisoli|arasot solmoq }} поднимать сумятицу; {{tarjmisoli|shovqin solmoq }} поднимать шум; {{tarjmisoli|dod-faryod solmoq }} звать на помощь, кричать караул;<br /> '''7 '''[[вставлять]]; {{tarjmisoli|tish solmoq }} вставлять зубы ({{izoh|кому-л}}.); {{tarjmisoli|oyna solmoq }} вставлять стекло; '''uzukka koʻz solganday '''{{izoh|см}}. <b>[[uzuk]];<br /> 8 </b>[[строить]], [[ставить]], [[сооружать]]; [[основывать]], [[закладывать]]; {{tarjmisoli|imorat solmoq }} строить здание; {{tarjmisoli|yoʻl solmoq }} строить дорогу; {{tarjmisoli|koʻprik solmoq }} сооружать мост;<br /> '''9 '''[[бить]], [[ударять]]; [[хлестать]]; {{tarjmisoli|qamchi solmoq }} хлестать плетью; {{tarjmisoli|qilich solmoq }} рубануть, ударить саблей (мечом); '''solib qolmoq '''нанести неожиданный удар; '''aylantirib soldi '''он ударил с размаху;<br /> '''10 '''[[надевать]], [[налагать]]; {{tarjmisoli|oyoqqa zanjir solmoq }} заковывать ноги в кандалы;''' Ot boshiga soldi tilla yuganni... '''(«Алпомиш») На голову лошади он надел золотую узду...;<br /> '''11''' [[чертить]], [[рисовать]]; [[вырезывать]], [[резать]]; '''[[rasm]] '''({{izoh|или '''}}[[surat]]''') {{tarjmisoli|solmoq }} рисовать, делать иллюстрацию; {{tarjmisoli|toshga gul solmoq }} заниматься резьбой по камню;<br /> '''12 '''[[заквашивать]]; [[ставить]] [[на]] [[выстойку]] ({{izoh|напр. вино}}); {{tarjmisoli|musallas solmoq }} ставить мусаллас;<br /> '''13 '''[[заставлять]] [[платить]], [[выплачивать]]; [[накладывать]]; {{tarjmisoli|soliq solmoq }} наложить налог;<br /> '''14 '''[[ставить]] ({{izoh|на рассмотрение}}), [[предлагать]] [[для]] [[обсуждения]]; [[ссылаться]] {{izoh|на кого-что-л}}.; {{tarjmisoli|bir-biriga solmoq }} ссылаться друг на друга; затягивать (дело); {{tarjmisoli|oʻrtaga solmoq }} 1) выдвинуть для обсуждения; 2) {{izoh|перен}}. выдвигать доводом; поводом; 3) {{izoh|перен}}. отдавать в общее пользование, обобществлять;<br /> '''15 '''[[раздевать]]([[ся]]); [[снимать]], [[сбрасывать]] ({{izoh|одежду}}); '''oq solar '''{{izoh|этн}}. снимание траурных одежд (по истечении определённого срока, обычно через девять {{izoh|или }}одиннадцать месяцев); '''- Kuylak yechar! - dedi Qumri... va kuylagini yechib tashladi. - Ishton solar! '''(А. Ќодирий, «Мећробдан чаён»); Платье снимается! - сказала Кумри ... и сбросила платье. - Штаны снимаются!;<br /> '''16 '''[[давать]] [[завязь]] ({{izoh|о растениях}});<br /> '''17 '''{{izoh|в сочетании с именами образуют сложные глаголы}}; {{tarjmisoli|asos solmoq }} закладывать основы; основывать; {{tarjmisoli|boshni quyi solmoq }} 1) понуриться, опустить голову; 2) {{izoh|перен}}. признавать вину, приходить с повинной; 3) {{izoh|перен}}. обращаться со смирённой просьбой; {{tarjmisoli|boʻyin solmoq }} 1) понуриться; 2) {{izoh|перен}}. соглашаться, уступать; {{tarjmisoli|izga solmoq }} налаживать; направлять; {{tarjmisoli|ishga solmoq }} 1) пускать в ход, вводить в действие; использовать; употреблять; {{tarjmisoli|zavodni ishga solmoq }} вводить в действие завод; {{tarjmisoli|oxirgi chorani ishga solmoq }} прибегать к крайним мерам; '''Oʻrus orasida yurib, besh-oʻnta soʻz oʻrganib olganman, shuni ishga solaveraman '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Бывая часто среди русских, я научился нескольким словам и то и дело употребляю их; 2) заставлять работать; '''ahmoqni urma, soʻkma, ishga sol '''{{izoh|погов.}} дурака не бей, не брани, а заставь работать; 3) {{izoh|перен. разг}}. обработать; настропалить; {{tarjmisoli|musht solmoq }} ударить кулаком; пустить в ход кулаки; {{tarjmisoli|ogʻiz solmoq }} 1) упоминать чьё-либо имя с матримониальными намерениями; 2) сварить молозиво; {{tarjmisoli|chang solmoq }} вцепиться, схватить; {{tarjmisoli|chilim solmoq }} набить и зажечь кальян; {{tarjmisoli|qarmoq solmoq }} закидывать удочку; {{tarjmisoli|oʻzini ...ga solmoq }} притворяться, прикидываться; делать вид; {{tarjmisoli|oʻzini goʻllikka solmoq }} притворяться наивным (глупеньким); {{tarjmisoli|oʻzini kasallikka solmoq }} притворяться (прикидываться) больным;<br /> '''18 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a]]/[[y]] '''{{izoh|и на '''}}-(i)b '''{{izoh|другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и выражает}}: 1) {{izoh|мгновенность действия}}: '''tura solib qochdi '''он сразу (тут же) встал и убежал; '''u uyga kira solib, karavotga oʻzini tashladi '''едва войдя в комнату, он бросился на кровать; 2) {{izoh|законченность действия}}: {{tarjmisoli|qaygʻu-hasratini toʻkib solmoq }} выложить (излить) до конца все свои печали; {{tarjmisoli|ochib solmoq }} раскрыть до конца; '''Joʻra bu toʻgʻrida bilgan-eshitganlarini toʻkib soldi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Джура выложил всё, что знал об этом; 3) {{izoh|внезапность действия}}: '''Ushlaymiz deb haligi bolani quva soldi '''(«Гўрўѓли») Чтобы поймать того мальчишку, он пустился за ним; {{tarjmisoli|* olmoqdan-solmoq}} {{izoh|см}}. '''[[olmoq]]'''.<br /> }} buahtt179qxvoxy3je8zr9st4c6jhpn 0 40284 639615 583366 2026-06-27T04:40:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639615 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qir-sil-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === "Qirs" etgan tovush chiqarmoq. U {{misol|oyogʻi ostida {{ajrat|qirsilla}}gan xazonlarni bosib-yanchib borarkan.. oynavand taxta qarshisida bir zum toʻxtab qoldi. Oʻ. |[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Bahor qaytmaydi}}. ''Ey, sendan nima ketdi — toʻshingga tortmaysanmi, bellari Kirsillab ketmaydimi!'' Shuhrat, Shinelli yillar. === Sinonimlari === [[kirtillamoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚИРСИЛЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qirsillamoq'''<br /> [[хрустеть]], [[трещать]].<br /> }} mxatmo9oak8vywekfp1u37ftje0mciq 0 48066 639602 625770 2026-06-26T18:41:42Z ~2026-36838-40 13576 Zzjfvbfnfngbg lan kcncbclcnc 639602 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfolo == == Etimologiyasi == "rulet" s. dan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{tex.|uz}} Poʻlat, mato va shu kabilardan oʻraladigan tasma shaklida yasalib, maxsus shkala yozilgan uzunlik ul-chash asbobi. {{misol|Uyning boʻyini {{ajrat|ruletka}} bilan oʻlchamoq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|РУЛЕТКА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ruletka'''<br /> '''1 '''{{izoh|тех}}. [[рулетка]] ({{izoh|прибор для измерения длины}});<br /> '''2 '''[[рулетка]] ({{izoh|азартная игра}}).<br /> }} tvn0hta725c5umrwa2wfw9sxs31ert8 639605 639602 2026-06-27T03:55:05Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/~2026-36838-40|~2026-36838-40]] ([[User talk:~2026-36838-40|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/639602|639602]]-sonli tahrir qaytarildi 639605 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ru-let-ka''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == "rulet" s. dan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{tex.|uz}} Poʻlat, mato va shu kabilardan oʻraladigan tasma shaklida yasalib, maxsus shkala yozilgan uzunlik ul-chash asbobi. {{misol|Uyning boʻyini {{ajrat|ruletka}} bilan oʻlchamoq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|РУЛЕТКА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ruletka'''<br /> '''1 '''{{izoh|тех}}. [[рулетка]] ({{izoh|прибор для измерения длины}});<br /> '''2 '''[[рулетка]] ({{izoh|азартная игра}}).<br /> }} 2dhj26hdrkoo3f9c3oglm4i6pc8t3ov 639606 639605 2026-06-27T03:56:16Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639606 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ru-let-ka''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == "rulet" s. dan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{tex.|uz}} Poʻlat, mato va shu kabilardan oʻraladigan tasma shaklida yasalib, maxsus shkala yozilgan uzunlik o‘lchash asbobi. {{misol|Uyning boʻyini {{ajrat|ruletka}} bilan oʻlchamoq.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|РУЛЕТКА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ruletka'''<br /> '''1 '''{{izoh|тех}}. [[рулетка]] ({{izoh|прибор для измерения длины}});<br /> '''2 '''[[рулетка]] ({{izoh|азартная игра}}).<br /> }} 4rqg3noaq1bc0id3r4z6xvrr1bufh40 0 51627 639608 636615 2026-06-27T03:59:30Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639608 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ti-vit''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Hayvonlarning nozik va mayin juni; shu jundan toʻqilgan, ishlangan mato; shu matodan ishlangan, tikilgan narsa. {{misol|Sifatli {{ajrat|tivit}} olish maqsadida har yili qishlovga puxta tayyorgarlik koʻramiz.|Gazetadan}} {{misol|Qurbon ota oʻtirdi. Stolga yopilgan movutning {{ajrat|tivit}}ini yulqib, bir oz jim qoldi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Chap qoʻldagi tor koʻchadan boshiga {{ajrat|tivit}} roʻmol oʻragan yoshgina bir qiz yugurib chiqdi.|[[w:S. Abduqahhor|S. Abduqahhor]]|Ushalgan orzu}} === Sinonimlari === [[yung]], [[jun]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИВИТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah=[[түү]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tivit'''<br /> [[пух]]; // [[пуховый]]; {{tarjmisoli|echki tiviti }} козий пух; {{tarjmisoli|tivit beradigan quyonlar }} кролики пуховых пород; {{tarjmisoli|tivit roʻmol }} пуховый платок.<br /> }} 4fxye87wef0pc63ebzkyk5rn9mbfzyp 0 51857 639611 601960 2026-06-27T04:27:10Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639611 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tip-ra-ti-kan''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TIPRATIKAN ' usti tikanlar bilan qoplangan sutemizuvchi kichkina hayvon'. Tipratikan zaharli ilonlarga qiron keltiradi. Bu soʻz asli 'koʻp tikan' maʼnosini anglatgan kirpi oti bilan tikän otidan tarkib topgan juft soʻz boʻlib, keyinchalik bir soʻzga yaxlitlangan: kirpi-tikän &gt;&nbsp;kirpitikän; soʻngra rp undoshlari oʻrin almashgan, kirpi soʻzi boshlanishi — dagi k undoshi t undoshiga, oxiridagi i unlisi ä unli — siga almashgan: kirpitikän &gt;&nbsp;kipritikän &gt;&nbsp;tiprä-tikän.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Usti va yonlari igna-simon tikanlar bilan qoplangan hasha-rotxoʻr sutemizuvchi kichkina hayvon; kirpi. === Sinonimlari === [[kirpi]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТИПРАТИКАН}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tipratikan'''<br /> {{izoh|зоол}}. [[ёж]] ({{izoh|см. также '''}}[[kirpi]]''').<br /> }} tr72g8ipbmz61v5g3br8lnmvr9mzika 0 125669 639616 596758 2026-06-27T04:54:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639616 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yir-moch''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Toʻn, chopon etagining ikki yonidan uchburchak shaklida qiyilgan joyi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЙИРМОЧ}} == Tarjimalari == 6e5pjbqmjvrox4552o9868qohefgwv2 0 158958 639594 615223 2026-06-26T14:51:20Z Yokubjon Juraev 8265 639594 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} #[[orol]]. {{misol|Саҥа Сибиир {{ajrat|Aрыы}}лара}} — Yangi Sibir Orollari. #[[yog‘]]. ck1xz2jvzhaqbocba1robkqpswb8qiu 0 161177 639617 632729 2026-06-27T04:58:13Z Yokubjon Juraev 8265 639617 wikitext text/x-wiki {{-udm-}} [[File:Flag of Udmurtia.svg]] ''(joy nomi)'' Udmurt Respublikasi ===Etimologiyasi=== ''Элькун'' degan qismidagi ''Эль'' so‘zi Turkiy, ''кун'' degan qismi ersa Mo‘g‘ulcha bo‘lib ''inson'' degan ma’noni anglatadi va hozirgi Mo‘g‘ulchadagi ''[[хүн]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. bbvgnuafp0lq6941r0poyzoplp6cy2m 639619 639617 2026-06-27T04:59:21Z Yokubjon Juraev 8265 639619 wikitext text/x-wiki {{-udm-}} [[File:Flag of Udmurtia.svg]] ''(joy nomi)'' Udmurt Respublikasi ===Etimologiyasi=== ''Элькун'' degan qismidagi ''Эль'' so‘zi Turkiy erur, ''кун'' degan qismi ersa Mo‘g‘ulcha bo‘lib ''inson'' degan ma’noni anglatadi va hozirgi Mo‘g‘ulchadagi ''[[хүн]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. f9f5bypyjd0ljtwx5fe0s61l9eb7mhb 0 161206 639586 632805 2026-06-26T13:45:40Z Yokubjon Juraev 8265 639586 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy. ===Ma’nosi=== #(fe’l) [[quymoq]]. #insonning joni. ch5r03zbzaodkigzvsmf9lpupjooyyj 0 162502 639618 638233 2026-06-27T04:58:54Z Yokubjon Juraev 8265 639618 wikitext text/x-wiki {{-mn-}} [[kishi]], [[inson]]. {{-tyv-}} #[[kun]] #[[quyosh]] dyqtralul05gcpw8af2x4a9tyb7eqfw 0 162770 639607 2026-06-27T03:57:55Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[biroq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639607 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[biroq]]. elwiq8i92n55gx0dmmbo398pc5t0jqt 0 162771 639609 2026-06-27T04:15:31Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[tuk]]'' so‘zining ''k''siz ko‘rinishi Eski Turkiyga xos bo‘lib 12-asrdan so‘ng ko‘p joylarda ''tüü''ning o‘rniga ''tük'' ishlatila boshlangan<ref>Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba Tükles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition; 1994-yil; 324-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== [[tivit]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639609 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy, ''[[tuk]]'' so‘zining ''k''siz ko‘rinishi Eski Turkiyga xos bo‘lib 12-asrdan so‘ng ko‘p joylarda ''tüü''ning o‘rniga ''tük'' ishlatila boshlangan<ref>Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba Tükles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition; 1994-yil; 324-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== [[tivit]]. 44vi6b7jc73nz5wt7jl97kpqs923c64 639610 639609 2026-06-27T04:25:24Z Yokubjon Juraev 8265 639610 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} ===Etimologiyasi=== Turkiy; ''[[tuk]]'' so‘zining ''k''siz ko‘rinishi Eski Turkiyga xos bo‘lib 12-asrdan so‘ng ko‘p joylarda ''tüü''ning o‘rniga ''tük'' ishlatila boshlangan<ref>Islamization and Native Religion in the Golden Horde: Baba Tükles and Conversion to Islam in Historical and Epic Tradition; 1994-yil; 324-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== [[tivit]]. i5ywy2hkz7ei3wyzgrqgm81btumweh9