Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 3458 639632 639600 2026-06-27T16:48:36Z Yokubjon Juraev 8265 639632 wikitext text/x-wiki {{-tr-}} belgi. = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bel-gi''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BELGI 'boshqalardan ajratish uchun qoʻyiladigan alomat’, 'tamgʻa*. Yangi qoʻzilarga oʻz podasining b ye l-g i s i n i qoʻyib chihdi. Bu ot qadimgi turkiy tilda ’farqlan-\ ’maʼlum boʻl-’ maʼnosini anglatgan bel-feʼlidan (ЭСТЯ, II, 110) -gü qoʻshimchasi bilan yasalgan (Devon, I, 403; DS, 93); oʻzbek tilida ikkinchi ochiq boʻgʻindagi ü unlisi i unlisiga almashgan: bel- + gü <nowiki>=</nowiki> belgü &gt;&nbsp;belgi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Tanib olish, koʻrsatish yoki farqlashga xizmat qiluvchi narsa; nishon, alomat; tamgʻa.{{misol| Yoʻqolgan bolaning {{ajrat|belgi}}lari. Fabrika {{ajrat|belgi}}si. Belgi qoʻymoq. Belgi solmoq. Belgi boʻlsa, yoʻldan adashmas, Aql boʻlsa, soʻzdan adashmas.}} "Aql aqldan quvvat oladi" {{misol|Yaxshi xotin {{ajrat|belgi}}si - xirom qilar terini, Yomon xotin {{ajrat|belgi}}si — yerga bukar erini.|Maqol}} {{misol|Insonlikning eng dastlabki {{ajrat|belgi}}si mehnatsevarlikdir.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} 2 Biror maʼno, mazmun yoki miqdor ifo-dalaydigan grafik alomat, ishora.{{misol| Soʻroq {{ajrat|belgi}}si (tlsh.). Tenglik {{ajrat|belgi}}si (mat.). Nota {{ajrat|belgi}}lari. Tinish {{ajrat|belgi}}lari (tlsh.) Tovushlarning grafik {{ajrat|belgi}}si. Kimyoviy element-larning {{ajrat|belgi}}lari. Stenografiya {{ajrat|belgi}}lari. }}''yat''{{misol| Kirdi-yu, eshik oldida soʻroq {{ajrat|belgi}}si boʻlib turaverdi.}} "Yoshlik".{{misol| Olisda oq qobirgʻali ulkan kemalar koʻrinadi. Undan beriroqda cheklovchi {{ajrat|belgi}}lar — qizil bayroqchalar lipillab turibdi.}} S. Siyoyev, Otliq ayol. 3 Narsa, voqea-hodisalarning oʻziga xos xususiyati, sifati.{{misol| Buyumlarning sifat va xususiyatlari logikada {{ajrat|belgi}}lar deb ataladi. }}"Logika".{{misol| Gapda otning biror {{ajrat|belgi}}sini bil-dirib, "qanday?", "qanaqa?", "kimning?", "nimaning?", "nechanchi?" kabi soʻroqlarga javob boʻlib kelgan ikkinchi darajali boʻlak aniqlovchi deb ataladi.}} "Oʻzbek tili dars-ligi". 4 Ichki kechinma, holatdan, kasallikdan dalolat beruvchi tashqi alomat; ramz.{{misol| Sukut — rozilik {{ajrat|belgi}}si.}} Maqol.{{misol| Baxt {{ajrat|belgi}}si — pilim.}} Maqol. yat{{misol| Sodda muomala yaqinlik va mehribonlik {{ajrat|belgi}}yeidir!}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. [{{misol|Gulnorning] Dumaloq qora koʻzlarida yashiringan alam-hasrat {{ajrat|belgi}}sini Adolat darrov payqab oldi.}} S. Zunnunova, Gulxan.{{misol| Raʼno tabassum bilan javob berdi va unda bir oz qizarinish {{ajrat|belgi}}si bor edi.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Erining bu jasoratiga qarshi Oftob oyimning yuziga rizosizlik {{ajrat|belgi}}si chiqdi.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Kasallikning [tepkining] asosiy {{ajrat|belgi}}laridan biri quloq atrofi va jagʻ suyaklarining ogʻrishidir.}} "Saodat". === Sinonimlari === [[im]], [[taniq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|БЕЛГИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ja=[[象徴]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>belgi<br /> 1 </b>[[знак]]; [[значок]]; {{tarjmisoli|soʻroq belgisi }} {{izoh|грам. }}вопросительный знак; {{tarjmisoli|tinish belgilari }} {{izoh|грам. }}знаки препинания; '''"Hurmat Belgisi" ordeni '''орден «Знак Почёта»; {{tarjmisoli|belgi darajalari }} {{izoh|воен. }}знаки различия;<br /> '''2 '''[[отметка]], [[помета]]; {{tarjmisoli|belgi solmoq }} ({{izoh|или '''}}[[qoʻymoq]]''') [[делать]] [[отметки]], [[пометки]] {{izoh|(на чем-л.)}}, [[отмечать]], [[помечать]];<br /> '''3 '''[[признак]], [[примета]]; [[симптом]]; {{tarjmisoli|kasallikning belgilari }} симптомы болезни.<br /> }} rdp4vq4hwlfxqf0aov7fpuog9kifecn 0 12910 639624 639373 2026-06-27T16:03:47Z Yokubjon Juraev 8265 639624 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} *[[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mamlakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === [[ulug‘]], [[yoshulli]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{krc}}: [[уллу]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] *{{tyv}}: [[улуг]] *{{kjh}}: [[улуғ]] {{Tarjimalar |sah=[[аҕа]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} 6jxsj2kfyczdl5jg3y6sgsj26miiowt 639625 639624 2026-06-27T16:04:51Z Yokubjon Juraev 8265 639625 wikitext text/x-wiki {{-sv-}} {{sv-ism}} [[mushuk]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kat-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == soʻgʻd yoki (qadimgi) hind tilidan olingan<ref>The Turkic Languages, 2015-yil</ref>. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Hajmi, oʻlchami meʼyordan yoki nisbatan ortiq; ulkan; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|Katta shahar.}} {{misol|Katta hovli.}} {{misol|Katta daryo.}} {{misol|Katta soy.}} {{misol|Katta tosh.}} {{misol|Katta zal.}} {{misol|Traktor kesilgan {{ajrat|katta}} daraxtlarning toʻnkasiga zanjir bogʻlab tortar, arra, bolta koʻtargan odamlar bularni kesib, qirqib, aravalarga yuklashar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻroz qayerdandir {{ajrat|katta}} tarvuz keltirib, oʻrtaga qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Tarkib jihatdan meʼyoridan ortiq, ortiq miqdorli; {{zid.}} [[kichik]]. {{misol|{{ajrat|Katta}} qoʻshin.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} jamoa.}} {{misol|Men - oʻn oltiga toʻlmagan qiz, birdan yot va {{ajrat|katta}} oilaga tushib qoldim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Kuch-qudrati, darajasi, salmogʻi yuqori; buyuk, zoʻr. {{misol|Katta gʻalaba.}} {{misol|Katta tantana.}} {{misol|Katta eʼtibor.}} {{misol|Katta jasorat.}} {{misol|Katta bayram.}} {{misol|Katta mahorat.}} {{misol|Katta tortishuv.}} {{misol|Bu kitobni oʻsha kechasi {{ajrat|katta}} qiziqish bilan qoʻlga olarkan, eri Abdullaboy kelib qolib, [kitobni] qoʻlidan yirib oladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Boltaboy kechki ovqatdan keyin keldi. U juda {{ajrat|katta}} ishni bitirib kelganday, ogʻzi qulogʻida boʻlib, nuqul sement toʻgʻrisida.. sementlab qilingan toʻgʻon qanchalik pishiq boʻlishi va hokazolar toʻgʻrisida gapirar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Yosh jihatdan ulugʻ, yoshi ortiq. {{misol|Katta oʻgʻil.}} {{misol|U mendan {{ajrat|katta}}.}} {{misol|[Yusufbek hoji:] Oyim, har nima, siz {{ajrat|katta}}siz, Zaynab yosh, {{ajrat|katta}}dan kichikka shafqat lozim.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta xotin''' - {{etn.}} birinchi, bosh xotin.<br/>'''Katta qilmoq''' - boqib, parvarish qilib oʻstirmoq, voyaga yetkazmoq. {{misol|-Biz senlarni it azobida {{ajrat|katta}} qildik-ku, - dedi shashtidan tushib Ibn Yamin.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #{{ot|uz}} Yoshi katta kishi; qari, keksa. {{misol|Kattani hurmat qil.}} {{misol|{{ajrat|Katta}}lar gapiga quloq sol.}}<br/>'''Kattani kesib, kichkina qilgan''' - keksa kishilarning gapini gapiradigan yosh bola haqida. #Xizmatdagi martabasi, unvoni, darajasi jihatdan (boshqaga nisbatan) yuqori. {{misol|{{ajrat|Katta}} ilmiy xodim.}} {{misol|{{ajrat|Katta}} laborant.}} #{{koʻchma|uz}} Koʻzga koʻringan; atoqli, mashhur. {{misol|Katta olim.}} {{misol|Katta artist.}} {{misol|Bu - Abdulla fonuschi degan {{ajrat|katta}} qiziqchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Abdurahmonning amakilari.. Buxoroda {{ajrat|katta}} mudarrislardan sanalar edilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|Toshkentga butun mamlakatdan {{ajrat|katta}} geolog olimlar kelishgan.|[[w:Sunnatilla Karomatov|Sunnatilla Karomatov]]|Oltin qum}} #Yuqori lavozimdagi amaldor; rahbar, boshliq. {{misol|Shaharning {{ajrat|katta}}lari.}} {{misol|[Tojiboy:] E, nodon.. Menga tegsang, jon-jon demaysanmi? Bir yurtning {{ajrat|katta}}si boʻlsam.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Odamlar tamom yigʻilgan boʻlsalar ham, {{ajrat|katta}}lardan darak yoʻq.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Oʻzini katta olmoq''' (''yoki'' '''tutmoq''') - amal, daraja yoki bilim jihatdan oʻzini boshqalardan ustun qoʻymoq, magʻrurlanmoq, kekkaymoq. {{misol|U [Mannon Uygʻur] hech mahal oʻzini {{ajrat|katta}} tutmas.. barchaga barobar, bilimdon murabbiy edi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qiziman}}<br/>'''Katta arava qayoqqa yursa, kichigi ham shu yoqqa yuradi''' - yoshlar, tajribasizlar kattalardan, tajribali, obroʻli kishilardan oʻrnak oladi, degan maʼnoda ishlatiladi.<br/>'''Katta boshini''' (''yoki'' '''oʻzini''') '''kichik qilib''' - yoshining kattaligi, amali-martabasi yoki davlatiga qaramay, oʻzini katta olmay; kamtarlik bilan. {{misol|Margʻilon degan shahardan {{ajrat|katta}} oʻzini kichik qilib, qizi ila kelayotgan Mirzakarim akaga oʻgʻlining xoʻrlik keltirishidan choʻchidi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Katta gap''' - eʼtiborga loyiq, arziydigan ekanlikni bildiradi. {{misol|Oʻrtoq Muslim endi haqiqat kim tomonida ekanini tushunibdi, bu {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Yoʻq, avval yurtning homiylari boʻlgan boyonlar oʻz oʻgʻillarini hozirgi zamon ilm-fununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham {{ajrat|katta}} gap.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Katta gapirmoq''' (''yoki'' '''ketmoq''') - {{q.}} [[gapirmoq]]. {{misol|-Hoy, bola, sal pastroq tush, - deydi yana birov uning [kuyovning] {{ajrat|katta}} ketganiga jahli chiqib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Sanga {{ajrat|katta}} gapirib qoʻyganmiz, dumbul ishni azaldan yomon koʻraman-u, har qalay, ishimiz puxta boʻlmay, keyin burnimizni tishlab qolmasak, degan xavotirdaman.|[[w:J. Abdullaxonov|J. Abdullaxonov]]|Xonadon}}<br/>'''Katta ogʻiz''' ''yoki'' '''ogʻzi katta''' - {{q.}} [[ogʻiz]]. {{misol|Otasining davlati, {{ajrat|katta}} ogʻiz, hovliqma va takabbur onasining erkalashi qoʻshilib, qizga ortiqcha gʻurur bergan..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Machitga borib, vaʼz ayting. Ertaga Gʻuzorning ogʻzi {{ajrat|katta}}larini qalʼaga toʻplaymiz.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}} === Sinonimlari === [[ulug‘]], [[yoshulli]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КАТТА}} == Tarjimalari == {{uz-adj}} {{-trans-|katta| *{{gag}}: [[büük]], [[balaban]] *{{krc}}: [[уллу]] *{{tr}}: [[yüce]], [[ini]] *{{tyv}}: [[улуг]] *{{kjh}}: [[улуғ]] *{{sah}}: [[аҕа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''katta'''<br /> '''1 '''[[большой]], [[громадный]], [[огромный]]; {{tarjmisoli|~ yoʻl }} большая дорога; {{tarjmisoli|~ pul }} огромные деньги; {{tarjmisoli|~ uy }} большой дом; {{tarjmisoli|bu ishda uning roli ~ }} в этом деле он играет большую роль; {{tarjmisoli|shu ham ~ gap }} и это большое дело; {{tarjmisoli|~ qilib koʻrsatadigan shisha }} увеличительное стекло, лупа, линза; {{tarjmisoli|~ arava qaydan yursa, kichigi ham shundan yuradi }} {{izoh|посл}}. куда пойдет большая арба, туда пойдёт и малая ({{izoh|т. е. младшие следуют примеру старших}}); {{tarjmisoli|~ kelmoq }} оказаться великоватым;<br /> '''2 '''[[старший]] ({{izoh|по возрасту}}); {{tarjmisoli|~ avlod }} старшее поколение; {{tarjmisoli|~ bobo }} прадед; {{tarjmisoli|~ buvi }} прабабушка; {{tarjmisoli|~ doda }} дед; {{tarjmisoli|~ oyi }} 1) бабушка; 2) почтительное обращение к пожилой женщине; {{tarjmisoli|~ ota }} 1) дед; 2) дядя ({{izoh|старший брат отца}}); {{tarjmisoli|~ opa }} старшая сестра; {{tarjmisoli|~ ogʻa }} старший брат; {{tarjmisoli|~ xotin }} 1) {{izoh|ист}}. старшая жена; 2) женщина в летах, немолодая женщина; {{tarjmisoli|~ oʻgʻil }} старший сын; {{tarjmisoli|~ yoshdagi bolalar }} дети старшего возраста; {{tarjmisoli|u mendan ~ }} он старше меня;<br /> '''3 '''[[взрослый]]; [[большой]]; // [[взрослый]] ([[человек]]); {{tarjmisoli|~ yoshdagi, ~ yoshli }} взрослый; пожилой; {{tarjmisoli|~ yoshli odam }} взрослый человек;{{tarjmisoli| ~ qilmoq }} вырастить; {{tarjmisoli|bolani boqib ~ qilmoq }} воспитать и вырастить ребёнка; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} стать взрослым; вырасти; {{tarjmisoli|~lar va bolalar }} взрослые и дети;<br /> '''4 '''{{izoh|перен.}} [[крупный]], [[видный]]; [[выдающийся]]; [[влиятельный]], [[авторитетный]]; {{tarjmisoli|~ asar }} крупное произведение;{{tarjmisoli| ~ yozuvchi }} выдающийся писатель; {{tarjmisoli|~ odam }} влиятельный человек; {{tarjmisoli|~ olim }} видный учёный; {{tarjmisoli|~ shoir }} крупный поэт; {{tarjmisoli|~ yer egasi }} крупный землевладелец; {{tarjmisoli|~-kichik amaldorlar }} крупные и мелкие чиновники;<br /> '''5 '''[[широкий]]; // [[широко]]; {{tarjmisoli|koʻzini ~ ochmoq }} широко открыть глаза; {{tarjmisoli|u koʻzlarini ~-~ ochdi }} он широко раскрыл глаза;<br /> '''6 '''[[старший]] ({{izoh|по занимаемому положению}}); {{tarjmisoli|shaharning ~lari }} старшие города, городская знать; {{tarjmisoli|idoraning ~lari }} начальство учреждения; {{tarjmisoli|* ogʻzi ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ gap }} тот, кто говорит заносчиво, хвастливо, кичливо; {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ ketmoq }} говорить кичливо, заносчиво; хвастаться; {{tarjmisoli|~ni kesib, kichkina qilgan }} {{izoh|ирон}}. ({{izoh|букв}}. разрезав большого, сделали маленького) говорится о ребёнке, держащем себя как взрослый, рассуждающем по-взрослому; {{tarjmisoli|~ boshni kichkina qilmoq }} унижать себя, уничижать себя ({{izoh|с целью добиться чего-л}}.); {{tarjmisoli|~ boshimni kichkina qilib, senga iltimos bilan keldim }} я пришёл к тебе с просьбой, несмотря на свой солидный возраст; {{tarjmisoli|~ qumsichqon }} песчанка большая; {{tarjmisoli|~ qoʻshoyoq }} тушканчик большой; {{tarjmisoli|~ churrak }} чирок-трескунок.<br /> }} mq73v9z1n43th4izlxymmz7t1048kxv 0 12994 639626 635165 2026-06-27T16:17:23Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639626 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''lo-chin''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|LOCHIN 'ov qilishga oʻrgatiladigan yirtqich qush'. {{misol|Ovchi qoʻlidagi lochin oʻljasiga tomon oʻqday uchib ketdi}}. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab lachun tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 398), keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi u unlisi i unlisiga (Devon, I, 388), oʻzbek talida esa a unlisi â unlisiga almashgan: lachun &gt;&nbsp;lachin &gt;&nbsp;lâchin. Bu soʻz Eski Turkchaga Eski [[w:Mongol tili|Moʻgʻulchadan]] kirib kelgan deb taxmin qilinadi. <ref>{{cite book|url=https://books.google.co.uz/books?id=l4yGbSQcrBoC&pg=PA104&dq=falcon+a+grammar+of+old+turkic&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi08cjyuo6AAxWJJBAIHSa6CKQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q&f=false|title=A Grammar of Old Turkic|page=104}}</ref> == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yirtqich qushlar turkumining chaqqon harakatli bir turi; ovchilar uni qoʻlga oʻrgatib, qush ovlaydilar. {{misol|Porillab uchadi choʻlning {{ajrat|lochin}}i.|[[w:"Oysuluv"|"Oysuluv"]]}}. {{misol|Makoni ikki {{ajrat|lochin}}ning: Biri qoya, biri osmon. Qanoti ikki shoirning: Biri oʻlka, biri ochun. |[[w:E. Vohidov|E. Vohidov]]|Muhabbat}}. '''2 '''{{koʻchma|uz}} Shu qushga nisbatli belgini bildiradi; epchil, chaqqon; shijoatli. {{misol|Mamajon {{ajrat|lochin}} yigit, Serharakat, betinim. |[[w:Q. Muhammadiy|Q. Muhammadiy]]}}. {{misol|Uning orqasidan “lochinlari” ham ot qoʻyishdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЛОЧИН}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} *{{en}}: [[falcon]] *{{nog}}: [[лашын]] {{Tarjimalar |kjh = [[ылачын]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[lochin]]</b></br> <b>1 </b>[[сокол]];</br> <b>2 </b>{{izoh|перен}}. [[сокол]]; // [[отважный]], [[смелый]]; {{tarjmisoli|~ yigit }} отважный парень, сокол.</br> }} p8818wcm2d550kxs297rmtgh1qn0mhu 0 13544 639630 625553 2026-06-27T16:44:05Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639630 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tax-min''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Arab tili|a.]] ''''g-'' — faraz, gumon; mul-jal, chama == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Oʻylab, chamalab, moʻljallab yoki qandaydir mulohaza va shu kabilarga asoslanib qilingan faraz, chama. {{misol|{{ajrat|Taxmin}}i toʻgʻri chiqdi. }}m {{misol|Ana shundan keyin.. odamlardan biri oʻz {{ajrat|taxmin}}ini soʻzlay ketdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Far-gʻona t}}. o. {{misol|Koʻrgan zahotim, oʻzbek qizimikan, degan edim, {{ajrat|taxmin}}im toʻgʻri chiqdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Suhbati jonon}}. {{misol|Ziyodillaning {{ajrat|taxmin}}icha, Komil afandi Boʻronbekning uyiga yetib kelgan va agar kelmagan boʻlsa ham, hozir yetib kelishi kerak.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. :Taxmin qilmoq ..deb oʻylamoq, faraz qil-moq, oʻylamoq. {{misol|Abdumajidlar, Zarif ota {{ajrat|taxmin}} qilganidek, oʻn ikkidan ancha oshgan-da kelishdi. Oʻ.|[[w:Usmonov|Usmonov]]|Sirli sohil}}. {{misol|Bozor-ga sabzi-piyozmi yo kartoshka olib kelib, bo-la-chaqalariga kiyim-kechak qilib ketayotgan dehqon boʻlsa kerak, deb {{ajrat|taxmin}} qildi.|[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy}}. === Sinonimlari === [[tusmol]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАХМИН}} == Tarjimalari == '''taxmin''' *{{tr}}: [[tahmin]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''taxmin'''<br /> [[предположение]], [[догадка]]; {{tarjmisoli|oʻz taxminini aytmoq }} высказать своё предположение; {{tarjmisoli|taxmin qilmoq, taxmin etmoq }} предполагать; {{tarjmisoli|seni ketib qolgansan deb taxminqilgan edim }} я предполагал, что ты ушёл (уехал).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] ocdw80prwmgn3e9nng91ruxp76h1imj 0 15214 639634 616813 2026-06-27T17:34:11Z Yokubjon Juraev 8265 639634 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == chogʻ I == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''chogʻ''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|CHOGʻ I 'vaqt', 'payt¹, 'kez\ Gush ch o g i d a ikki yev bir-birlariga harshi kelishdilar (Abdulla Qodirii). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni ^bU-°^{T aSLI ChaQ tarzIAa tala}FFuz qilingan ^keiishshlik Ch UNDoshi gʻ undoshiga almashgan (КРС, 835. chagʻ; ССТТН, I, 458: chaq, chagʻ); oʻzbek tilida a Unlisi â unlisiga almashgan: chaq &gt;&nbsp;chagʻ &gt;&nbsp;châgʻ I. CHOGʻ II 'moʻljal', 'oʻlcham'. Hosil menyng chog‘imdan biroz koʻp boʻldi. Bu soʻz asli 'vaqt' maʼnosini anglatuvchi châgʻ I otidan (OʻTIL, II, 380) maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiqqan: 'payt oʻlchami', 'narsa oʻlchami'. _ CHOGʻ III 'oʻlchami biroz kichik'. [Biz]jussasi ch o gʻ u l s a ham, chayirini, yuragida ishq oʻti koʻprogʻini tanlab oldik (Ioʻldosh Shamsharov). Bu sifat maʼno taraqqiyeti natijasida châgʻ II otidan (OʻTIL, II, 380) oʻsib chiqqan: ' oʻlcham' —&gt; ' oʻlchami kichik' CHOGʻ IV ' xursand', '_SHOd\ Qarga &quot;qagʻ&quot; ztadi, oʻz vaqtini ch o gʻ e t a d i (Maqol). OʻTILda chogʻ II si-fatida keltirilgan bu soʻz (II, 380) eski oʻzbek tilida chagʻ tarzida talaffuz qilingan; keyinchalik a unlisi â unlisiga almashgan: chagʻ &gt;&nbsp;châgʻ IV.}} Mo‘g‘ulcha ''[[цаг]]'' degan so‘zla o‘zakdosh erur. === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Vaqt, davr; payt, [[kez]], [[kun]], [[on]]. Tong chogʻi. Terim chogʻi. Uly chogʻ. Ayni chogʻda. Yosh chogʻim — oltin chogʻim. Maqol. n Yi-gitlik yillarim yodimga kelur, Zarafshon boʻylarin oʻylagan chogʻim. Gʻ. Gʻulom. ..qarigan chogʻimda bir zamonlar beomon boy berilgan vaqtimning ham hissasini chiqarsam, yuzim yorugʻboʻlsa, deboʻylayman. M. M. Doʻst, Lolazor. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == chogʻ II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''chogʻ''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Xursand, shod, yaxshi. Qargʻa "qagʻ" etadi, oʻz vaqtini chogʻ etadi. Maqol. :Dimogʻi (yoki kayfi, koʻngli) chogʻ Kay-fiyati juda yaxshi. Goʻroʻgʻli sultonning di-mogʻini chandon chogʻ qilib yota berdi. "Mali-kai ayyor". Qizlar, kayfi chogʻ, gʻugʻulashib, koridorga chiqishdi. Mirmuhsin, Ildizlar vayaproqlar. Qassobning oʻng qavatida Samad chol, koʻngli chogʻ, kelguvchilardan hol-ahvol soʻrab qoʻyadi. "Yoshlik". ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == chogʻ III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''chogʻ''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === : Oʻlchovi, oʻlchami moʻljaldan ki-chik, kichkina. Qaddi chogʻ. m Uning [bola-ning === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== jussasi chogʻ boʻlsa ham, chayir edi. Gazetadan. Koʻp oʻtmay, oʻrtadagi chogʻroq stolga dasturxon yozildi. "Sharq yulduzi". -Marhamat, doʻstlar, — deb dastyor yigit chogʻroq bir barkashda stolga toʻrt six ka-bob qoʻydi. N. Qilichev, Chigʻiriq. 2 Top. Sahni chogʻ hovli. n [Yigitning] Etigi ham, qoʻlqopi ham oʻziga chogʻ emas, katta. A. Muxtor, Tugʻilish. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == chogʻ IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''chogʻ''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : chogʻ boʻlib turmoq Tayyor, shay boʻlib turmoq. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == chogʻ V == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''chogʻ''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Kuch-quvvat, qurb; imkoniyat; istak. Chogʻim KejiMadu. shsh Togʻay devorga be-hol suyanarkan, ularni quvib yetishga chogʻi kelmasligini sezdi. "Yoshlik". Endi qoʻyib bersang, odamni pisand qilmaydigan chogʻi bor. N. Norqobilov, Toʻqnashuv. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЧОҒ}} === Tarjimalari === {{uz-ism}} *{{tr}}: [[zaman]] {{OʻTIL}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chogʻ I'''<br /> [[время]]; [[момент]]; {{tarjmisoli|shu chogʻda }} в это время, в этот момент; {{tarjmisoli|qiyom chogʻida }} в полдень; {{tarjmisoli|bolalik chogʻdan boshlab }} с детских лет; {{tarjmisoli|oʻqib yurgan chogʻdan }} бери со школьной скамьи; {{tarjmisoli|birga kechirilgan chogʻlar }} время, которое мы провели вместе; {{tarjmisoli|yoshlik chogʻimda }} во время моей молодости; {{tarjmisoli|chogʻi kelganda }} когда наступит время, когда представится удобный случай; '''shu choqqacha '''до сих пор, до сего времени.<br /> <br /> '''chogʻ II'''<br /> [[малый]], [[маленький]], [[малого]] [[размера]]; {{tarjmisoli|bu etik oyogʻimga chogʻroq keldi }} эти сапоги мне маловаты; '''oʻzi choqqina '''сам он небольшой, миниатюрный; {{tarjmisoli|chogʻ-chogʻ xonachalar }} маленькие комнатушки.<br /> <br /> '''chogʻ III'''<br /> [[весёлый]], [[довольный]], [[удовлетворённый]]; '''uning vaqti '''({{izoh|или '''}}kayfi, dimogʻi''') {{tarjmisoli|chogʻ }} он вёсел; он доволен; у него хорошее настроение; {{tarjmisoli|salomatmisiz, kayfingiz chogʻmi? }} как ваше здоровье и настроение?; как ваше самочувствие?; {{tarjmisoli|vaqtini chogʻ qilmoq }} 1) веселить, развлекать; делать довольным ({{izoh|кого-л}}.); 2) веселиться, развлекаться; быть довольным; {{tarjmisoli|nima bilan vaqting chogʻ boʻlsa, shuni qil }} делай то, что тебя устраивает; поступай так, как душе угодно; '''qargʻa qagʻ etadi, oʻz vaqtini chogʻ etadi '''{{izoh|посл}}. ворона каркает - себя тешит.<br /> <br /> '''chogʻ IV:'''<br /> {{tarjmisoli|chogʻ boʻlib turmoq }} быть наготове, быть настраже.<br /> <br /> '''chogʻ V'''<br /> [[сила]], [[умение]] ({{izoh|справиться с чем-л}}.); {{tarjmisoli|chogʻi kelmadi }} у него силы не хватило, он не сумел справиться.<br /> }} rofq2nbajuoxwrhspiaysisfy60oy6j 0 25122 639620 559164 2026-06-27T15:56:05Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639620 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-roq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qalin, uzun va bir oz jingalak (yung, jun). {{misol|Baroq qosh.}} {{misol|Baroq soch.}} {{misol|Baroq moʻylov.}} {{misol|Baroq yol.}} {{misol|Baroq mushuk.}} {{misol|Qudratning {{ajrat|baroq}} qoshlari bir-biriga tortildi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Jondor ota qirra burnining tagida yayrab oʻsgan oppoq {{ajrat|baroq}} moʻylovini oʻynab, miyigʻida kuldi.|Gazetadan}} {{misol|Yertandir ustiga chiqib, oftobda yuz yuvayotgan {{ajrat|baroq}} mushuk miyovladi.|[[w:H. Nazir|H. Nazir]]|Suv gadosi - oqpadar}} {{misol|..Yoʻl ustida yastanib yotgan xarsangtoshlarning yelkasidagi.. qoʻngʻir bujurlari arslonning {{ajrat|baroq}} yolini eslatar edi.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРОҚ}} == Tarjimalari == '''baroq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>baroq<br /> </b>[[лохматый]], [[косматый]]; [[мохнатый]] [[пушистый]]; {{tarjmisoli|baroq it }} лохматая собака; {{tarjmisoli|baroq mushuk }} пушистый кот; {{tarjmisoli|baroq qosh }} косматые брови.<br /> }} g2vnt16c97cfry1yhmgpv8senumolfg 639621 639620 2026-06-27T15:57:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639621 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-roq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qalin, uzun va bir oz jingalak (yung, jun). {{misol|Baroq qosh.}} {{misol|Baroq soch.}} {{misol|Baroq moʻylov.}} {{misol|Baroq yol.}} {{misol|Baroq mushuk.}} {{misol|Qudratning {{ajrat|baroq}} qoshlari bir-biriga tortildi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Jondor ota qirra burnining tagida yayrab oʻsgan oppoq {{ajrat|baroq}} moʻylovini oʻynab, miyigʻida kuldi.|Gazetadan}} {{misol|Yertandir ustiga chiqib, oftobda yuz yuvayotgan {{ajrat|baroq}} mushuk miyovladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Suv gadosi - oqpadar..}} {{misol|Yoʻl ustida yastanib yotgan xarsangtoshlarning yelkasidagi.. qoʻngʻir bujurlari arslonning {{ajrat|baroq}} yolini eslatar edi.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРОҚ}} == Tarjimalari == '''baroq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>baroq<br /> </b>[[лохматый]], [[косматый]]; [[мохнатый]] [[пушистый]]; {{tarjmisoli|baroq it }} лохматая собака; {{tarjmisoli|baroq mushuk }} пушистый кот; {{tarjmisoli|baroq qosh }} косматые брови.<br /> }} ivt7v77jokgl3v1devqbfqxfjqz07k1 639622 639621 2026-06-27T15:58:19Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639622 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-roq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Qalin, uzun va bir oz jingalak (yung, jun). {{misol|Baroq qosh.}} {{misol|Baroq soch.}} {{misol|Baroq moʻylov.}} {{misol|Baroq yol.}} {{misol|Baroq mushuk.}} {{misol|Qudratning {{ajrat|baroq}} qoshlari bir-biriga tortildi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Jondor ota qirra burnining tagida yayrab oʻsgan oppoq {{ajrat|baroq}} moʻylovini oʻynab, miyigʻida kuldi.|Gazetadan}} {{misol|Yertandir ustiga chiqib, oftobda yuz yuvayotgan {{ajrat|baroq}} mushuk miyovladi.|[[w:Hakim Nazir|Hakim Nazir]]|Suv gadosi - oqpadar..|1962}} {{misol|Yoʻl ustida yastanib yotgan xarsangtoshlarning yelkasidagi.. qoʻngʻir bujurlari arslonning {{ajrat|baroq}} yolini eslatar edi.|[[w:Sharq yulduzi|"Sharq yulduzi"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРОҚ}} == Tarjimalari == '''baroq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>baroq<br /> </b>[[лохматый]], [[косматый]]; [[мохнатый]] [[пушистый]]; {{tarjmisoli|baroq it }} лохматая собака; {{tarjmisoli|baroq mushuk }} пушистый кот; {{tarjmisoli|baroq qosh }} косматые брови.<br /> }} mbtd1xizdcw83yp8ymf4x9jij6lmrn5 0 31744 639628 630565 2026-06-27T16:21:48Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/94.158.60.198|94.158.60.198]] ([[User talk:94.158.60.198|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/630565|630565]]-sonli tahrir qaytarildi 639628 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1. Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! — dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}}. {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! — Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 2. Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” — degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} 3. Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi. |[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4. Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar}}? {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} Oʻzbek tilining izohli lugʻati{{clear}} 5. Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. 6. Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}. Sodda {{ajrat|gap}}. Koʻchirma {{ajrat|gap}}. Gap boʻlaklari.}} : Gap bilan boʻlib, gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Xotinlar}}. : Gap bir joydan chiqdi Hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi. Gap bu yoqda Masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}} : Gap bunday Endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap boʻlmoq Boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq. Gap yoʻq 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas}}. : Gap kelganda, otangni ayama! Tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! — dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap kovlamoq Gapni aylan-tirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap koʻp Qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Gap koʻtara olmaydigan Tanqidga chidamsiz, jizzaki, {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor. |[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. : Gap oramizda qolsin Oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qah-hor|A. Qahhor]]}}. : Gap otmoq (yoki qotmoq, tashlamoq) Tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? — {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. : Gap ochmoq Gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|Oʻzbekistan qoʻriqlari}}. {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! — deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|P.Qodirov]], Yulduzli tunlar}}. : Gap sotmoq I) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. : Gap tagida gap bor Bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahm-layapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor...-dedi Ergash|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]], Opa-singillar}}. : Gap talashmoq Oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Gap tamom! Hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi. |[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap tashimoq Biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq. Gap tegizmoq (yoki tegdirmoq) Birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq. : Gap tegmoq Tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Gap toʻqimoq Biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning (Yoʻlchining) “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, — dedi hoji – umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? — ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglim-ni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. –Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} 7jc118xrxdnw69vdxhvpggx9zlgmmcl 0 35970 639623 597081 2026-06-27T16:02:55Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639623 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yo-shul-li''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{shv.|uz}} 1 Katta yoshli, yoshi ulugʻ, moʻʼtabar kishi. ''Xorazmda seni atar: yoshulli, Olis Badaxshonda: nadari kalon.'' Mirtemir. 2 Shunday kishilarga nisbatan murojaat shakli. {{misol|Avaz choyxonachiga bir erkalik qilgisi keldi: -{{ajrat|Yoshulli}}, yugurdak bolangiz yoʻqmi?|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁШУЛЛИ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yoshulli'''<br /> {{izoh|обл. }}[[человек]] [[в]] [[возрасте]] [[и]] [[форма]] [[обращенияк]] [[нему]]; {{tarjmisoli|siz qayerdan boʻlasiz, yoshulli? }} из каких краев вы будете, старина?<br /> }} s5pzvuwh6lbal41ulre1mpoxwsrvooq 0 38588 639633 582947 2026-06-27T17:22:35Z Caalipher 9583 /* Etimologiyasi */ 639633 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qavl''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == a. – قول so‘z, gap; mulоhaza, fikr == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 {{kam qoʻll.|uz}} Lafz, soʻz. {{misol|{{ajrat|Qavl}}i yoʻq odam. }}v {{misol|Oʻlaman deb mard {{ajrat|qavl}}idan toyarmi? |[[w:"Ravshan"|"Ravshan"]]}}. '''2 '''''esk. ayn.'' eʼtiqod. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚАВЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qavl'''<br /> '''1 '''[[слово]]; {{tarjmisoli|Oʻlaman deb mard qavlidan toyarmi? }} («Равшан») Разве, боясь смерти, молодец откажется от своего слова?; {{tarjmisoli|qavli yoʻq odam }} человек, который не держит своего слова;<br /> '''2 '''{{izoh|уст}}. [[убеждение]].<br /> }} e9q9qswcg6abn4ecuevni22zh0jqdf1 0 47207 639637 581672 2026-06-28T06:35:28Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639637 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''po-cha''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''POCHA''' Bu ot {{ПРС}}da [pache] shaklida keltirilib, 'oyoqcha', 'hayvon oyogining tizzasidan pastki qismi' maʼnosini (36), {{ТжРС}}da pocha shaklida keltirilib, hayvon oyogʻi' maʼnosini (311) anglatishi aytilgan; oʻzbek tiliga tojikcha shakli olingan. Bu ot oʻzbek tilida 'shimning, shalvarning tizzadan pastki qismi', 'stol, stulning oyogʻi' kabi yangi maʼnolarni anglatish uchun ishlatiladi ({{OʻTIL}}, I, 600).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''\f.'' — kichik oyoq; oyoqning pastki qismi; qoʻy va b. hayvonlar oyogʻi-ning ovqat sifatida yeyiladigan pastki qis-mi] 1 Hayvonlar oyogʻining tizzadan pastki qismi. {{misol|Boʻri qoʻyning {{ajrat|pocha}}sidan olibdi.}} n {{misol|Uloqchi, qamchinning dastasini tiisshb, uloq-ning {{ajrat|pocha}}sidan tortadi.|[[w:Gazetadan|Gazetadan]]}}. 2 Oyoqning tizza bilan toʻpiq oʻrtasidagi qismi; boldir. {{misol|It {{ajrat|pocha}}mdan oldi. yaya Nus-ratbekning tanidagi titroq bir oz pasaydi. Sekin, salmokli odimlab borayotib, oʻz xat-ti-harakatini oqlashga urinib, oʻziga macajuu bera boshladi: "Yoʻldan chiqqan har qanday daydi laycha vovullab, {{ajrat|pocha}}mga yopish-sa, indamay ketaveramanmi?".|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Nar-von}}. {{misol|Gʻaybulla qizarib, oʻrniga borib oʻtir-moqchi edi, Hasan uning {{ajrat|pocha}}siga yopishdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 3 Shimning, shalvarning tizzadan pastki qismi. {{misol|Nizomjon, sholikorlikka kiraman, deb shimining {{ajrat|pocha}}sini shimarayotgan edi, Toʻlanboyningoʻgʻli kelib qoldi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Ogʻzidagi nosini tupurib, bismillo, deganicha shimining {{ajrat|pocha}}sini shimarib, ketmon bilan oʻraga tushdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Saylanma}}. 4 Ustki uzun kiyimning etagiga tikilgan jiyak, hoshiya. {{misol|[Shoir] Shohi toʻn ustidan.. qunduz {{ajrat|pocha}}si bor poʻstinini kiydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. 5 Poya. oyoq. {{misol|Stul {{ajrat|pocha}}si.}} m {{misol|Ota pismiq kelib, karavotning {{ajrat|pocha}}siga suyandi.|[[w:E. Raximov|E. Raximov]]|Ajab qishloq}}. 6 Pillapoya, pogʻona. {{misol|Mirziyod.. oyogʻini narvon {{ajrat|pocha}}sidan asta oldi.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Kulgan chechaklar}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ПОЧА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''pocha'''<br /> '''1 '''[[нижняя]] [[часть]] [[ноги]] [[животного]]; {{tarjmisoli|qoʻyning pochalari }} ноги овцы; {{tarjmisoli|pocha poʻstin }} шуба на меху из лисьих лапок; {{tarjmisoli|kalla-pocha }} {{izoh|см}}. '''[[kalla]]''';<br /> '''2 '''[[голень]], [[икра]] ({{izoh|ног}});<br /> '''3 '''[[нижняя]] [[часть]] [[шароваров]], [[брюк]];<br /> '''4 '''[[выпушка]], [[меховая]] [[оторочка]];<br /> '''5 '''[[ножка]] ({{izoh|стола, стула и т. п}}.);<br /> '''6 '''[[ступенька]] [[лестницы]].<br /> }} p9yckjt47fzz6gr6hujefpp9wsqn4um 0 50452 639636 590152 2026-06-27T17:43:00Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639636 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tab-dil''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''[a.'' — oʻzgartirish, al- mashtirish] 1''. esk. kt.'' Oʻzgarish, almashinish; oʻzgartish, almashtirish. {{misol|-Hozir taʼtil vaqti boʻlgani uchun qishloqlarda {{ajrat|tabdil}}i havo qilib yuribmiz, — dedi domla.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. :Tabdil etmoq ''(yoki'' qilmoq) Oʻzgartirmoq. ''..oʻylab koʻring, taqdirni tabdil etib boʻladimi?!'' M. Oʻrinxoʻjayev, Unutilmas kunlar. : 2. ''ad''. Asar matnini muallif yoki tarjimon davridagi tildan joriy tilga moslashtirish 3. ''ad''. Bir yozuvdan ikkinchi yozuvga o‘girish; transliteratsiya. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАБДИЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tabdil'''<br /> {{izoh|уст. книжн}}. [[изменение]]; [[превращение]]; [[перемена]]; [[замена]]; {{tarjmisoli|tabdil qilmoq, tabdil etmoq }} изменять; превращать, преобразовывать; заменять; {{tarjmisoli|tabdil boʻlmoq }} изменяться; превращаться, преобразовываться ({{izoh|во что-л}}.).<br /> }} oqep7vjfiwxw5o4k1l93b4eq4k9tybq 0 52648 639631 630398 2026-06-27T16:44:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639631 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tus-mol''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Aniq bilmagan holda oʻzicha qilingan gumon; taxmin, chama. {{misol|Mening tusmolimcha. Tusmol qilmoq.}} {{misol|Ular gap orasida Fotimaga yana kimlarning jazmanligi.. haqida oʻz shubha va {{ajrat|tusmol}}larini gaplashdilar.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. {{misol|Oy botib, kecha qorongʻilashib qolgan, juda avaylab, {{ajrat|tusmol}} bilan harakat qilamiz.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}} === Tusmol === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУСМОЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tusmol'''<br /> [[предположение]]; [[догадка]]; {{tarjmisoli|mening tusmolimcha }} ({{izoh|или {{tarjmisoli|}}tusmol qilishimcha}} ) как я предполагаю; {{tarjmisoli|tusmol bilan }} наугад, наобум; предположительно; {{tarjmisoli|qorongʻida tusmol bilan qadam tashlamoq }} шагать ощупью в темноте; {{tarjmisoli|otliqlar hali uzoqda edi, ularni faqat tusmol bilan tanish mumkin edi }} всадники были ещё далеко и о том, кто они, можно было только догадываться; {{tarjmisoli|tusmol qilmoq }} определять приблизительно, прикидывать.<br /> }} s6xeocmdyus60c85yd6s1paoo0kgeao 0 54370 639638 594071 2026-06-28T10:59:51Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639638 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ur-tuk''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.|uz}} Sirtdan qoplab turuvchi parda. {{misol|Loyqa suv koʻksida pufakdek oqib, Qayerga borasiz, yengil koʻpiklar. Bir choʻp yo bir xasga ilashmak bilan Yirtilardi yuzdan sirli {{ajrat|urtuk}}lar.|[[w:Gʻayratiy|Gʻayratiy]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УРТУК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''urtuk'''<br /> {{izoh|уст}}. [[покрывало]]; {{tarjmisoli|oʻchoq urtuk}} специальный матрац, сшитый из старых тряпок ({{izoh|которым покрывают очаг для сохранения тепла}}).<br /> }} gj0fpje6bklv8eieedmcz62ubphrx4d 0 126967 639629 634046 2026-06-27T16:40:52Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/95.214.211.195|95.214.211.195]] ([[User talk:95.214.211.195|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/634046|634046]]-sonli tahrir qaytarildi 639629 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''o-ri-yen-tir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == "oriyentatsiya" s. dan == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Hara-kat yoʻnalishini, dunyo tomonlarini, oʻzi turgan joyini anikdashga yordam beradigan, yaxshi koʻrinib turadigan va qimirlamay-digan narsalar (maye., alohida daraxt, bino, tepalik); anikdagich; koʻrsatkich. {{misol|Radiooperator efirga {{ajrat|oriyentir}} berar edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Qanoti singan orzu}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ОРИЕНТИР}} == Tarjimalari == rb3lckes81v5u37fr17ffc1ubhb6rby 0 162772 639627 2026-06-27T16:17:51Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-nog-}} [[lochin]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639627 wikitext text/x-wiki {{-nog-}} [[lochin]]. 99oi5rx88yd4sy2io969x3d7fwccuea 0 162773 639635 2026-06-27T17:34:27Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-mn-}} [[vaqt]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639635 wikitext text/x-wiki {{-mn-}} [[vaqt]]. ncw2cc7sarlsxwfugzkswtmyjdbaivk