Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 1540 639681 639462 2026-06-29T07:36:49Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639681 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bil-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror narsa, hodisa yoki fikrning mohiyatiga yetmoq, biror sohada maʼlumotga ega boʻlmoq.{{misol| U {{ajrat|bil}}adigan odam. Siz matematikani {{ajrat|bil}}asizmi?}} {{misol|Koshki til {{ajrat|bil}}sa-yu, u {{ajrat|bil}}an suhbatlasha qolsa!|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Tirik boʻlganda, oʻnta oʻgʻilning oʻrnini bosadigan qizi borligini {{ajrat|bil}}ardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Siz yaramasning qilib yurgan ishlaringizni {{ajrat|bil}}aman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Xat bilmoq''' - xat-savodli boʻlmoq. {{misol| Usta Moʻmin, rahmatlik, xat {{ajrat|bil}}ar edi, kitob koʻrib, bolaning otini Yodgor qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} #Biror soha yoki ishda maʼlum oʻquv yoki malakaga ega boʻlmoq. {{misol| Shaxmat oʻynashni {{ajrat|bil}}asizmi?}} {{misol|U doʻppi tikishni yaxshi {{ajrat|bil}}adi.}} {{misol| Yangi ot, yangi faytun. Ha, qoʻshishni, haydashni {{ajrat|bil}}asizmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Turmush tajribasi tufayli xabardor, oshno, tanish boʻlmoq. {{misol|Koʻp yashagan {{ajrat|bil}}mas, koʻpni koʻrgan {{ajrat|bil}}ar.|Maqol}} {{misol|Qari {{ajrat|bil}}ganni pari {{ajrat|bil}}mas.|Maqol}} {{misol| Aql yoshda emas, boshda degan odam, {{ajrat|bil}}ib aytgan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Xabardor, voqif boʻlmoq. {{misol| Siz uyda ekansiz, {{ajrat|bil}}sam, daftarimni olib kelar ekanman.. esizgina.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Adabiyot muallimi}} {{misol|Koʻp gaplarni {{ajrat|bil}}ib qaytdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Bilaman, bilasan, bilasiz''' ''yoki'' '''bilasizki''' - {{kirsh s.}} taʼkid, tasdiqlash, uqtirish maʼnosini ifodalaydi. {{misol|{{ajrat|Bil}}amiz, Bobomurod polvon, sizning qoʻrangiz markazdan olisda.|[[w:Sunnatilla Anorboyev|Sunnatilla Anorboyev]]|Toʻrtkoʻzning boshidan kechirganlari}} {{misol|{{ajrat|Bil}}aman, tillarning yomoni yoʻqdir, Har tilning oʻz koʻrki, ulugʻligi bor.|[[w:Shuhrat, |Shuhrat]]|Yoshligimning davomi}}<br/>'''Bilasanmi''', '''Bilasizmi''' - {{kirsh s.}} Xabaring(iz) bormi. {{misol|-{{ajrat|Bil}}asanmi, bu yerda faqat "95" damlaydi, - dedi u Murodga piyola tutib.|[[w:To‘xtash Ashurov|To‘xtash Ashurov]]|Oq ot}} {{misol|{{ajrat|Bil}}asanmi, melisadan dadamning eshagini haydab ketayotganimni hamma koʻrdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|{{ajrat|Bil}}asizmi, Mansur aka, maktabni bitirib, institutga kirmoqchiman.|[[w:O'tkir Hoshimov|O'tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Bilmadim''' - 1) xabarim yoʻq. {{misol|{{ajrat|Bil}}madim, bugun nima vaj qildi ekan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asror bobo}} 2) ehtimol, balki. {{misol|{{ajrat|Bil}}madim, qaysi bir ishimiz xudoga xush kelmagan ekan.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu dabdabayu bu hurmatu eʼzozni koʻrib, {{ajrat|bil}}madim, qay ahvolga tushar ekan.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} {{misol|{{ajrat|Bil}}madim, bu xayol chol boʻlib bukchayib qolganimda ham oʻzgarmasa kerak.|[[w:Shukur Xolmirzayev|Sh.Xolmirzayev]]|Yoʻllar, yoʻldoshlar}}<br/>'''Bilmay''' ''yoki'' '''bilmasdan''' - 1) xabari boʻlmagan holda, tushunmay-netmay. {{misol|-Ehtimol, juda ham katta gunoh emasdir, chunki {{ajrat|bil}}masdan, tushunmasdan qilingan ish, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) tasodifan, nogahon.{{misol| Kechirasiz, {{ajrat|bil}}masdan kelibman}}<br/>'''Bilmasam''' - {{ayn.}} '''bilmadim'''.<br/>'''Bilsang, bilsangiz''' - {{kirsh s.}} Senga (sizga) maʼlumki. {{misol|Imon, Avaz, {{ajrat|bil}}sang, suvday gap.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Kim bilsin''' ''yoki'' '''kim biladi''' - Hech kimga maʼlum emas, hech kim ayta olmaydi. {{misol|Hay, men nega uni bevaqt uygʻotyapman, kim {{ajrat|bil}}sin, bu xil uyqu kenjamga yana qachon nasib qiladi, bir oz orom olsin.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Kishi bilmas''' - {{q.}} [[kishi]].<br/>'''Xudo bilsin''' (''yoki'' '''biladi''') - {{ayn.}} '''kim bilsin'''. {{misol|Qorong'uda yaxshi ajrata olmadim, tusini gʻira-shira anovi qora Homidga oʻxshatdim. Tagʻin umi, boshqami, xudo {{ajrat|bil}}sin.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻzing bilasan''' - {{kirsh s.}} Oʻzingga, senga maʼlumki. {{misol|Oʻzing {{ajrat|bil}}asan, Rabbim aka bitta chivin chaqsa, Afrikagacha borib tutib, ezgʻilamaguncha qoʻymaydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #His etmoq, sezmoq; idrok etmoq, anglamoq, fahmlamoq, tushunib yetmoq, uqmoq, payqamoq. {{misol|Har kim oʻz aybini {{ajrat|bil}}mas.|Maqol}} {{misol|Ahmoq horiganin {{ajrat|bil}}mas.|Maqol}} {{misol|Sen bilan boʻlsam, vaqt qanday oʻtganini {{ajrat|bil}}mayman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Nur qidirib}} {{misol|Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini {{ajrat|bil}}ib, koʻnglidagi bor gapni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol| Biz endi oʻz haq-huquqimizni {{ajrat|bil}}amiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Gʻirvonlik Mallavoy}} {{misol| Men senga munosib emasligimni bugun {{ajrat|bil}}dim.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Tan olmoq, qadriga yetmoq, taqdirlamoq. {{misol| Er yigitning qadrini ogʻasi emas, el {{ajrat|bil}}ur.|Maqol}} {{misol|Shoshmay tur, hali u izzatini bilmagan itvachchani tutib, adabini berdirmasam, Madumar otimni boshqa qoʻyib yuboraman.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} #Tanimoq, tanish boʻlmoq. {{misol|Bu yerda meni hech kim {{ajrat|bil}}maydi.}} {{misol|Normatovni sizlar qancha bilsalaring, men ham shuncha bilaman-da.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Munofiq}} {{misol|Men siz {{ajrat|bil}}gan Shokirbek emas, toshkentlik Yusufbek hojining oʻgʻli va margʻilonlik Mirzakarim akaning kuyovi - Otabek.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #'''..deb hisoblamoq''', '''..deb sanamoq''', '''..deb bilmoq'''. {{misol|Oʻzingni er {{ajrat|bil}}sang, oʻzgani sher {{ajrat|bil}}.|Maqol}} {{misol|Haligi gapimni sir deb bil.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bola oʻz qaygʻusini butun bir dunyoning qaygʻusidek {{ajrat|bil}}ar edi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} {{misol|Chunki u "oddiy haqiqat bir ming boʻyoqdan soz", deb bilardi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Olov}} #Udsasidan chiqmoq, eplay olmoq. {{misol| Hali siz yolgʻon gapirishni ham {{ajrat|bil}}asizmi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ayb kimda?}} {{misol| Siz ikki kelin ushlashni {{ajrat|bil}}mabsiz, Zaynabga jabr qilgan koʻrinasiz.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Ixtiyori, izmida boʻlmoq. {{misol| Siz tushunmayapsiz, oyi.. hali tagʻin dadasi {{ajrat|bil}}adilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Oʻzingiz bilasiz''' - 1) Oʻzingiz xabardorsiz, oʻzingizga maʼlum. {{misol| Oʻzingiz {{ajrat|bil}}asiz, men gapirmasdan turolmayman.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 2) Ixtiyor oʻzingizda. {{misol|Oftob oyim.. tilar-tilamas "oʻzingiz {{ajrat|bil}}asiz" javobini berdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|..bir korhol boʻlmasin deyman. Tagʻin oʻzingiz {{ajrat|bil}}asiz.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}}<br/>'''Bilganing bilgan''' - Hammasidan oʻz aqlingga kelgani, oʻz biliging bilan qilganing durust. {{misol|Koʻpchilik bir nafas jim oʻtirishdi. Soʻngra ora-oradan: -Sizning {{ajrat|bil}}ganingiz {{ajrat|bil}}gan, mulla, - degan maʼqullovchi tovushlar eshitildi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bilganingdan qolma''' - Oʻz aqlingga tayanib ish tut, oʻz aqlingga kelganini qilaver.<br/>'''Bilganini qilsin''' - Xohlaganini, koʻngliga kelganini qilsin; ixtiyor oʻzida. {{misol|- Shunchaligi ham bor, - dedi Zokir ota ketgani qoʻzgʻalib, - mayli, {{ajrat|bil}}ganini qilsin.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Tilini bilmoq''' - biror narsaning sirini, undan foydalanish yoʻlini bilmoq. {{misol|U paxta terish mashinasining tilini yaxshi biladi.}}<br/>'''Qush tilini qush biladi''' - har toifa kishilar bilan muomala qilishni, soʻzlashishni shu toifa kishilarining oʻzi yaxshi biladi. === Sinonimlari === [[tanimoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|БИЛМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{-trans-|bilmoq| *{{en}}: [[know]] *{{tr}}: [[bilmek]] *{{tyv}}: [[билир]] *{{ug}}: [[بىلمەك]] *{{kjh}}: [[пілерге]] *{{ja}}: [[知る]] *{{sah}}: [[бил]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bilmoq</b><br /> <b>1 </b>[[знать]], [[быть]] [[в]] [[курс|курсе]] [[дело|дела]]; {{tarjmisoli|bilmasdan {{izoh| или bilmay}}}} 1) не зная, будучи не в курсе дела; 2) [[нечаянно]]; {{tarjmisoli|bilmadim}} {{izoh|разг.}} не могу знать; откуда мне знать;{{tarjmisoli|bilmayman}} не знаю; {{tarjmisoli|kim biladi {{izoh|или}} kim bilsin}} кто (его) знает?; как знать?; {{tarjmisoli|oʻzing bilasan}} 1) сам знаешь; 2) воля твоя; тебе виднее; <br /> <b>2 </b>[[знать]], [[обладать]] [[знание|знаниями]], [[быть]] [[знающий|знающим]]; [[понимать]], [[смыслить]]; {{tarjmisoli|matematikani yaxshi bilasanmi?}} хорошо ли ты знаешь математику?; {{tarjmisoli|u paxtachilikdan nimani biladi?}} что он знает (понимает) в хлопководстве?; <br /> <b>3 </b>[[чувствовать]], [[сознавать]]; {{tarjmisoli|oyogʻim ogʻriyotganini endi bilyapman}} я только теперь чувствую, что у меня болят ноги; {{tarjmisoli|u oʻzini bilmay yotibdi}} он лежит без сознания, без памяти, он ничего не сознаёт; он впал в забытье;<br /> <b>4 </b>[[узнавать]]; [[познавать]]; {{tarjmisoli|uning kim ekanligini endi bildim}} я только теперь узнал, кто он такой {{izoh|(т. е. что он за человек)}}; {{tarjmisoli|haqiqatni bilmoq }} познавать истину;<br /> <b>5 </b>[[уметь]], [[мочь]]; {{tarjmisoli|shaxmat oʻynashni bilasizmi?}} вы умеете играть в шахматы?; {{tarjmisoli|yordam berishni ham bilmaydi}} 1) он не умеет даже помогать; 2) он не понимает даже, что нужно помочь;<br /> <b>6</b>[[признавать]] {{izoh|(кем-чем-л.)}}; [[считаться]] {{izoh|(с кем-чем-л.)}}; [[ценить]]; {{tarjmisoli|oʻzingni bil, oʻzgani qoʻy}} {{izoh|посл.}} ({{izoh|букв.}} знай о себе, до других тебе дела нет); {{izoh|соотв.}} думай о себе; {{tarjmisoli|yaxshilikni bilmagan, yomonlikdan qolmagan}} {{izoh|погов.}} человек, который не ценит добро, но всегда горазд на зло; {{tarjmisoli|er yigitning qadrini ogʻasi emas, el bilur}} {{izoh|посл.}} цену молодца знает не его брат, а народ; <br /> <b>7 </b>[[предполагать]], [[считать]] [[принимать]]{{izoh| (за кого-что-л.)}}; {{tarjmisoli|men bu ishni Karimdan deb bilaman}} я предполагаю, что это дело рук Карима; {{tarjmisoli|doʻst deb bilmoq }} считать за друга; {{tarjmisoli|lozim deb bilmoq }} считать нужным, необходимым; {{tarjmisoli|oʻzingni er bilsang, oʻzgani sher bil}} {{izoh|посл.}} если себя считаешь молодцом, считай другого львом; {{tarjmisoli|soʻzdan qaytishni oʻziga ep bilmaydi}} он считает невозможным для себя отказаться от данного слова;<br /> <b>8 </b>{{izoh|после деепр. на}}'''-(i)b '''{{izoh|другого глагола выражает возможность, способность совершения действия, выраженного этим глаголом;}} {{tarjmisoli|men buni qila bilaman}} я сумею это сделать; {{tarjmisoli|yer bilan gaplasha bilish kerak}} с землёй надо уметь разговаривать {{izoh|(т. е. знать свойства земли, чтобы получать большие урожаи)}}.<br /> }} 4vm0p0slk6v9vg4njnqvu2t6uf3lrru 0 21694 639654 638541 2026-06-28T18:43:14Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639654 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ki-yim''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KIYIM ' badanni berkitish uchun kiyiladigan, maxsus tikilgan mato'. ..bir yigit kiyimiga oʻtirgan chang-toʻzonni qohar edi (Abdulla Qodiriy). Bu ot qadimgi turkiy tilda ' badanni mato bilan qopla-' maʼnosini anglatgan käż— feʼlidan (Devon, III, 445) —(i)m qoʻshimchasi bilan yasalgan (ПДП, 392), keyin-chalik ä unlisi ye unlisiga (ДС, 295) va bu unli oʻz nav-batida i unlisiga, ż undoshi y undoshiga almashgan: käż-+ im <nowiki>=</nowiki> käżim &gt;&nbsp;keyim &gt;&nbsp;kiyim.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Badanni va tana aʼzolari-ni berkitish, yopish va shu bilan inson tanasini tashqi muhit taʼsiridan saqlash uchun kiyiladigan, asosan, mato va teri-dan tikib tayyorlanadigan narsalarning umumiy nomi. {{misol|Ichki {{ajrat|kiyim}}. Ustki {{ajrat|kiyim}}. Bosh {{ajrat|kiyim}}. Oyoq {{ajrat|kiyim}}. Milliy {{ajrat|kiyim}}. Ayol-lar {{ajrat|kiyim}}i.}} m {{misol|Top koʻchaning yuqori burcha-gida otining tizginini ushlagan holda, bir yigit {{ajrat|kiyim}}iga oʻtirgan chang-toʻzonlarni qoqar edi. A.|[[w:Qodiriy|Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Gul-nor.. qutilardan birini ochib, {{ajrat|kiyim}}lari orasiga haligi doʻppini joylashtirdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Hovliqib, rus har-biy zobiti {{ajrat|kiyim}}ida shahzoda Isfandiyor kirdi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. '''2 '''''ayn.'' kiyimlik. {{misol|Bir {{ajrat|kiyim}} atlas. Ikki {{ajrat|kiyim}} duxoba sotib olmoq.}} {{uz-joy-ism|kiyim}} === Antonimlari === {{OʻTIL|КИЙИМ}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} *{{tk}}: [[elbise]] *{{ug}}: [[كېيىم]] *{{sah}}: [[таҥас]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kiyim]]</b></br> [[одежда]] [[платье]]; [[наряд]]; {{tarjmisoli|bosh ~i }} головной убор; {{tarjmisoli|oyoq ~i }} обувь.</br> }} r6m5todohn97a93t144zng39pyiftgd 0 29722 639658 583846 2026-06-28T19:03:11Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639658 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == qoplamoq 1 == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''qop-la-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|QOPLA— 'ustini oʻra—'. Adirlarni oʻt-oʻlan va chechaklar q o p l a d i. Bu feʼl eski oʻzbek tilida qap otining 'gʻilof', 'jild' maʼnosidan (Devon, III, 160) —la qoʻshimchasi bilan yasalgan; keyinchalik birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qap + la <nowiki>=</nowiki> qapla &gt;&nbsp;qâplä—.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Ustini yoki hamma yogʻi-ni qamramoq, burkamoq, bosmoq. ''Koʻk yuzi-ni bulut kopladi. Xonani tutun kopladi. Butun byurliqni korongʻilik kopladi.'' '''2''' Sathini, yuzasini, betini egallamoq; band qilmoq. ''Suv betini muz kopladi. Qir-larni yam-yashil maysalar kopladi. Dalalar-ni qor kopladi.'' n ''Ustini qovjirok oʻt-lar, sargʻish qamishlar koplagan koʻhna kobr-lararo kezdi. S.'' Siyoyev, Avaz. '''3 '''{{koʻchma|uz}} Qamrab, egallab olmoq (mavhum narsalar haqida). ''Uning boshini turli fikr-lar, rejalar kopladi.'' Oybek, Navoiy. {{misol|Mu-rodning kolbini xijolat aralash sevinch {{ajrat|qopla}}di.|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|Eʼzozxonning koʻng-lini allakanday shubhalar, sovuk vahimalar {{ajrat|qopla}}b, oʻzini behol sezdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. {{misol|Qiz butun vujudini toʻsatdan {{ajrat|qopla}}gan ogʻ-riq bilan onasini xotirlaydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 4 Biror narsa sirtini, betini, ustini boshqa narsa bilan oʻramoq, sirtiga, beti-ga, ustiga boshqa narsa sirmoq, yopishtir-moq, toʻshamoq, yotqizmoq. {{misol|Devorga marmar plitalar {{ajrat|qopla}}dik. Divanga duxoba {{ajrat|qopla}}-moq. Yoʻlni asfalt bilan {{ajrat|qopla}}moq.}} :Koʻrpa qoplamoq 1) koʻrpa tikmoq, koʻrpa tayyorlamoq. ''Toʻy uchun yangi koʻrpalar qop-lamoqchi boʻladilar, partoʻshaklar olmoqchi boʻladilar.'' A. Qodiriy, Utgan kunlar; 2) koʻr-paning avra-astari orasiga paxta solmoq. ''Unsin xola qizining uch yangi koʻrpasini qop-lab, qaviqdan chiqardi.'' A. Hayitmetov, Unsin xola. 5 Toʻsmoq, berkitmoq; egallamoq. {{misol|Qoʻli bilan ogʻzi-burnini {{ajrat|qopla}}moq.}} n {{misol|Safarov supadagi kigizni tortib, alanganing ustini {{ajrat|qopla}}di-da, yugurib, tashqariga chiqdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Koʻr koʻzning ochilishi}}. {{misol|Eshik ochi-lib, barzangiday yigit chiqdi, gavdasi bilan eshikni {{ajrat|qopla}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Moʻysafid domla butun devorni {{ajrat|qopla}}gan katta doskaga temalarni yozishga kirishdi.}} :O. Yoqubov, Muqaddas. 6 Talab, ehtiyojga yetarli boʻlmoq. {{misol|Ular-ning topgan pullari roʻzgʻor ehtiyojini zoʻr-gʻa {{ajrat|qopla}}rdi.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqi-miy}}. {{misol|Yashinning daromadi ehtiyojimizni {{ajrat|qopla}}masdi.|[[w:H. Nosirova|H. Nosirova]]|Men oʻzbek qizi-man}}. '''7 '''{{koʻchma|uz}} Yoʻqotilgan yoki yetishmaydigan narsa oʻrniga oʻrin boʻlmoq, oʻrnini toʻl-dirmoq, bosmoq. {{misol|Zararni {{ajrat|qopla}}moq. Qarzni {{ajrat|qopla}}moq.}} n {{misol|Dehqonning ming mashaqqat bilan ekib olgan hosili xarajatni {{ajrat|qopla}}y olmasdi.|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Olovli izlar}}. {{misol|Shuning uchun butun chiqimini {{ajrat|qopla}}ydigan davlat toʻplamasa boʻlmaydi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. :Yuziga ''(yoki'' betiga) charm qoplamoq ''q. ''charm. ==== Sinonimlari ==== [[ellamoq]] ==== Antonimlari ==== == qoplamoq II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''qop-la-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== : Qopga solmoq, qopga joylamoq. {{misol|Bugʻdoy {{ajrat|qopla}}moq. sht Bu kishilar sabzi kovlab, {{ajrat|qopla}}moqda edilar.|[[w:Gʻ. Gʻulom|Gʻ. Gʻulom]]|Shum bola}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ҚОПЛАМОҚ}} === Tarjimalari === {{OʻTIL}} {{uz-verb}} '''qoplamoq''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>qoplamoq I<br /> 1 </b>[[покрывать]], [[закрывать]], [[прикрывать]]; '''dalalarni oʻt qopladi '''поля покрылись травой; {{tarjmisoli|bronza (bilan) qoplamoq }} бронзировать;<br /> '''2 '''[[покрывать]], [[обшивать]]; {{tarjmisoli|koʻrpa qoplamoq }} шить (стегать) одеяло; {{tarjmisoli|gʻilof (bilan) qoplamoq }} натягивать чехол;<br /> '''3 '''[[покрывать]] ({{izoh|о расходах}}), [[возмещать]]; {{tarjmisoli|xarajatlarni qoplamoq }} покрывать расходы; {{tarjmisoli|zararni qoplamoq }} возместить ущерб;<br /> '''4 '''[[охватывать]], [[окружать]] [[со]] [[всех]] [[сторон]], [[заволакивать]]; [[затягивать]]; '''osmonni bulut qopladi '''тучи заволокли небо; '''butun vujudini gʻazab qopladi '''его охватил гнев.<br /> <br /> '''qoplamoq II'''<br /> [[насыпать]] [[в]] [[мешки]], [[набивать]] [[в]] [[мешки]], [[затаривать]] [[в]] [[мешки]].<br /> }} l2n01ha7xzrg5bs89v8730tkg9wmqrk 0 31744 639662 639628 2026-06-29T01:10:04Z Yokubjon Juraev 8265 639662 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}}. {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (yoki '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/> : Gap ochmoq Gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|Oʻzbekistan qoʻriqlari}}. {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! — deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|P.Qodirov]], Yulduzli tunlar}}. : Gap sotmoq I) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. : Gap tagida gap bor Bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor...-dedi Ergash|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]], Opa-singillar}} : Gap talashmoq Oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Gap tamom! Hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi. |[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap tashimoq Biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq. Gap tegizmoq (yoki tegdirmoq) Birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq. : Gap tegmoq Tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Gap toʻqimoq Biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning (Yoʻlchining) “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, — dedi hoji – umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? — ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglim-ni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. –Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} c03barssi1jlerf9n21kb2gtmnf82vw 639663 639662 2026-06-29T01:12:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tillar */ 639663 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}}. {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (yoki '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/> : Gap ochmoq Gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|Oʻzbekistan qoʻriqlari}}. {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! — deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|P.Qodirov]], Yulduzli tunlar}}. : Gap sotmoq I) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. : Gap tagida gap bor Bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor...-dedi Ergash|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]], Opa-singillar}} : Gap talashmoq Oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Gap tamom! Hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi. |[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap tashimoq Biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq. Gap tegizmoq (yoki tegdirmoq) Birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq. : Gap tegmoq Tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Gap toʻqimoq Biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning (Yoʻlchining) “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, — dedi hoji – umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? — ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglim-ni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. –Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} tspdiihbyqej656pjmyogl0prxgw6kx 639665 639663 2026-06-29T02:29:37Z Yokubjon Juraev 8265 639665 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}}. {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (yoki '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor... -dedi Ergash|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Gap tamom! Hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi. |[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} : Gap tashimoq Biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq. Gap tegizmoq (yoki tegdirmoq) Birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq. : Gap tegmoq Tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Gap toʻqimoq Biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning (Yoʻlchining) “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, — dedi hoji – umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? — ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglim-ni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. –Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} 87uhjas6tgmv039dswuaj2j3vnu083g 639666 639665 2026-06-29T02:30:05Z Yokubjon Juraev 8265 639666 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}}. {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (yoki '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor... -dedi Ergash|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Gap tamom! Hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi. |[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} : Gap tashimoq Biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq. Gap tegizmoq (yoki tegdirmoq) Birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq. : Gap tegmoq Tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, — deb yana izoh berdi Alimqul, — qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Gap toʻqimoq Biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning (Yoʻlchining) “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, — dedi hoji – umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? — ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglim-ni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. –Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} 308x92ze2xjghu3ytngnr0m6oq5tlc2 639667 639666 2026-06-29T02:35:26Z Yokubjon Juraev 8265 639667 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}}. {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} 5i68p20t67q6pw7okmh1sh4uc1cgsku 639668 639667 2026-06-29T02:35:44Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639668 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida Salimboyvachcha bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} f5nxb4x9ntynen66zinm0mumryqvglx 639669 639668 2026-06-29T02:36:38Z Yokubjon Juraev 8265 639669 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} : Gap bunda (yoki unda) emas Bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Gap shu yerda qolsin, oramizda qolsin. {{misol|-Pekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap shu Xulosa shu, boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan. |[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} lsaclx45si0akl8buaf07mmdv9njzte 639672 639669 2026-06-29T03:23:25Z Yokubjon Juraev 8265 639672 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/> : Gap eshitmoq Boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}} : Gap oʻtmoq Ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gap oʻgʻirlamoq (yoki termoq) Boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! — dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, — dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} l027rs1zpipgtiegn20fe798eu7uf2l 639673 639672 2026-06-29T04:09:59Z Yokubjon Juraev 8265 639673 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>''’Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiychuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' termoq) - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq. : Gap qaytarmoq Oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} bwd0nds0va68ll34tfmz7dcup7a7iow 639674 639673 2026-06-29T04:12:28Z Yokubjon Juraev 8265 639674 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiychuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X.Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} : Gap qilmoq 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. — dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} g4787kxkx20doig8h1djjart0h6lwp1 639675 639674 2026-06-29T04:14:53Z Yokubjon Juraev 8265 639675 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiychuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/> : Gap qistirmoq Aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapga bichgan yoki onasi gapga tuqqan Gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} k9io0q6pi33qigrgqsg6o95zuyu9jqs 639676 639675 2026-06-29T04:20:43Z Yokubjon Juraev 8265 639676 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} : Gapga kirmoq Soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Yulduz}}. : Gapga solmoq 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|[[w:Maqol|Maqol]]}}; 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} 4t04w5xy0cngtw3536c067sy4gqusvq 639677 639676 2026-06-29T04:28:32Z Yokubjon Juraev 8265 639677 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|Kampir Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/> : Gapga toʻn kiygizmoq Bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|N. Safarov}}. : Gapdan gap chiqib Gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning payetkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]}}. : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} kh6oaj696wve7kmgjov1qvplplgocqv 639678 639677 2026-06-29T04:32:50Z Yokubjon Juraev 8265 639678 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}} : Gapidan ilinmoq qarang: [[ilinmoq]]. : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|P. Qodirov]]|Uch ildiz}}. : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} l0l2wq12lmymzwlizfz5cing1n6tm79 639679 639678 2026-06-29T04:44:47Z Yokubjon Juraev 8265 639679 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]]<br/> : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} px9za5dunkrymtmued5cey9ogm1frzl 639680 639679 2026-06-29T04:45:24Z Yokubjon Juraev 8265 639680 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/> : Gapi ogʻzida qolmoq Biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}} : Gapim gap Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}} : Gapini birovga bermaydigan Oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. : Gapini ikki qilmaslik Iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. : Gapini yoʻqotib qoʻymoq Maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Gapini olmoq 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. |{{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin. |[[w:Mushtum|Mushtum}}; 2) maʼlumot olmoq, maʼlumot olmoq {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u (qoʻshni xotin) ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. : Gapini ogʻzidan olmoq (yoki ilib ketmoq) Soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, — dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}. : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} d07a60rp6vyy806zvd8dbzrhkpbfzjm 639684 639680 2026-06-29T08:42:09Z Yokubjon Juraev 8265 639684 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/> : Gapni aylantirmoq Suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} s6tpt7n2kw8drozwq4ef7ub4efmslto 639685 639684 2026-06-29T08:50:47Z Yokubjon Juraev 8265 639685 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/> : Gapni bir yerga (yoki joyga) qoʻymoq Bir maslahatga kelmoq, kelishmoq. Gapni (boshqa yoqqa) burmoq qarang: gapni aylantirmoq. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]| Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]| Hikoyalar}}. : Gapni boʻgʻmoq Bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}. : Gapnichuvalamoq Biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|R. Fayziy]]|Sen yetim emassan}}. : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻ.Ismoilov]]|Saylanma}}. : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Uchrashuv}}. : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} brjdba80l9ti0wbk27ubvt0iqkp1yxy 0 35815 639647 596960 2026-06-28T18:13:34Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639647 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yo-pin-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == :Yopmoq I 2 fl. oʻzl. n. ''Gulnor bilan Unsin'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|Paranji-chachvonlarini {{ajrat|yopin}}ib, koʻchaga chiqishdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qor choyshablar {{ajrat|yopin}}ib, Keksa togʻlar uxlar-di.|[[w:H. Olimjon|H. Olimjon]]}}. :Oyqora yopinmoq Choponning bir peshi-ni boshga, bir peshini oyoqqa tortib yotmoq. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁПИНМОҚ}} == Tarjimalari == *{{sah}}: [[сабын]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yopinmoq'''<br /> {{izoh|возвр. от '''}}[[yopmoq]] I'''[[накрываться]], [[закрываться]], [[укрываться]]; {{tarjmisoli|chopon yopinmoq }} накрываться халатом; {{tarjmisoli|koʻrpa yopinmoq }} укрываться одеялом.<br /> }} iepg6erb9zx2lzem8gcdugcw32i3a2y 0 40923 639639 583845 2026-06-28T13:45:16Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639639 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''qop-la-ma''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Biror narsaning sirtiga, betiga, ustiga qoplangan, oʻralgan, sirilgan tashqi qatlam yoki gʻilof. {{misol|Devorning marmar {{ajrat|qoplama}}si. Mebel {{ajrat|qoplama}}si. Yoʻlning asfalt koplamasi. Tish koplamalari. Qopla-ma materiallar.}} m {{misol|Chumchuk tumshugʻi bilan simning {{ajrat|qoplama}}sini ketma-ket choʻkib koʻr-du.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Hazrati inson}}. '''2 '''''ayn.'' qoplam 1. :Qoplama koʻrpa Avra-astari ustidan yangi avra-astar kiydirilgan, lekin qavilmagan koʻrpa. === Sinonimlari === [[urtuk]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ҚОПЛАМА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''qoplama'''<br /> {{izoh|спец}}. [[облицовка]]; [[покрытие]]; [[обшивка]].<br /> }} pj8wkj3cx37evd9vf3lptksdv2xbhbf 0 41420 639650 626841 2026-06-28T18:28:28Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639650 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''kul-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|KUL— ' xursandlik, zavq-shavq holatini ifoda — lovchi ovozlar chiqar-'. Uydagilar kulganda ay— vondagilar iljayibdi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli kül— tar — zida talaffuz qilingan (ПДП, 397; DS, 325; ЭСТЯ, III, 99); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kül— &gt;&nbsp;kul— .}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Yuz, koʻz harakatlari yoki turlicha tovush (tovushlar) bilan xursand-ligini, zavq-shavqini ifodalamoq, kul-gi ifodalamoq. {{misol|Xoxolab {{ajrat|kul}}moq. Qahqaha urib {{ajrat|kul}}moq. Piq etib {{ajrat|kul}}moq. Hiringlab {{ajrat|kul}}moq. Muloyim {{ajrat|kul}}moq. Miyigʻida {{ajrat|kul}}moq. }}m {{misol|Oldin Kamoliddin maxdum, unga ergashib Asad qori hi-hilab {{ajrat|kul}}di.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Avaz, Feruz shaʼniga aytgan bir baytini eslab, murtida {{ajrat|kul}}di.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. {{misol|Hafiz Mirzamuhamedovichning {{ajrat|kul}}ib turgan chehrasi jiddiylashdi.|[[w:S. Karomatov|S. Karomatov]]|Oltin qum}}. {{misol|Hamon {{ajrat|kul}}ib turgan koʻzlari bilan uni boshdan-oyoq kuzatib chiq-di.|[[w:Oʻ. Hoshimov|Oʻ. Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 2 Kulgi bilan masxaralamoq, mazax qil-moq. {{misol|Oyi, siz sezasizmi, boynikida orqam-dan {{ajrat|kul}}ishadi, gapirishadi, piching, kesatiq-mesatiq.. man yaqinlashsam, jim boʻlishadi [dedi Gulnor].|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Qandoq boraman.. {{ajrat|kul}}maydimi hamma. Oʻ. |[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|{{ajrat|Kul}}sa ku-laversin, bari bir oʻz fikrimda qolaman.|[[w:X. Toʻxtaboyev|X. Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}. :Baxti kulmoq Baxt-omadi yurishmoq, baxtli boʻlmoq. {{misol|Mingboshiga tegmagani bilan Zebixonning baxti {{ajrat|kul}}armidi?|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}}. Ichida kulmoq Hech qanday tashqi ifodasiz kulish holatida boʻlmoq. {{misol|Qoʻchqor uning xayolidagi oʻylarini biladi va ichida {{ajrat|kul}}adi.|[[w:O. Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|-Ishqilib, uyida boʻlmasin-da, — deydi umid bilan, soʻng oʻzining soddaligi-dan ichida {{ajrat|kul}}adi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. Ustidan kulmoq Masxarali munosabatda boʻlmoq, mazax bilan kulmoq. {{misol|Men doʻzaxdan choʻchimasman, ustimdan {{ajrat|kul}}ma. Men chidar-man, ammo qayda haqiqat, imon?|[[w:A. Ori-pov|A. Ori-pov]]|Jannatga yoʻl}}. === Sinonimlari === [[jilmaymoq]], [[tirjaymoq]] === Antonimlari === {{OʻTIL|КУЛМОҚ}} == Tarjimalari == *{{sah}}: [[күл]] {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''kulmoq'''<br /> '''1 '''[[смеяться]]; {{tarjmisoli|xaxolab ~ }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}qahqaha urib ~ }} хохотать, громко смеяться; '''kulaverib ichagi uzildi '''{{izoh|или '''}}kula-kula esi ketdi''' он смеялся (хохотал) до упаду; {{tarjmisoli|miyigʻida ~ }} ({{izoh|букв}}. смеяться в усы) ухмыляться, улыбаться; '''u miyigʻida kulib qoʻydi '''он ухмыльнулься, улыбнулся;<br /> '''2 '''{{izoh|перен}}. [[высмеивать]] ({{izoh|кого-что-л}}.); {{tarjmisoli|birovdan ~ }} смеяться над кем-либо; высмеивать кого-либо; '''ishtonsiz tizzasi yirtiqqa kular '''{{izoh|посл}}. (у самого) штанов нет, а смеется над тем, у кого порваны колени; {{izoh|соотв}}. в чужом глазу соломинку видит, а в своём бревна не замечает; '''* baxti kuldi '''ему повезло, ему улыбнулось счастье.<br /> }} rsmzccyuyhdfjbig35ypy0nqvznf74w 0 43139 639661 575469 2026-06-28T19:20:04Z Yokubjon Juraev 8265 639661 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''mast''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''[f.'' - kayfi bor, hushyor emas] 1 Ichkilik yoki nasha, qoradori va sh. k. taʼsirida kayf qilgan, kayfi bor. {{misol|Mast odam. Bir {{ajrat|mast}}ga tegma, bir — jinniga. }}Maqol m {{misol|Tantiboyvachcha anchagina {{ajrat|mast}} boʻlib, ogʻziga kelganini valdirashga boshladi. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Hozirgina kulib turgan {{ajrat|mast}} Komil birdan hoʻngrab yigʻlab yubordi-da, tili gapga kelmay gʻoʻldiradi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Mashʼal}}. 2 Jins jihatidan uygʻongan; kuyikkan. {{misol|Devsifat kishi., {{ajrat|mast}} boʻlgan tuyaday, ogʻiz koʻpirtib kelar edi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻo-na t}}. o. '''3 '''{{koʻchma|uz}} Qattiq taʼsirlanib, zavqlanib kayf qilgan, nashʼaga choʻmgan. {{misol|Yigit shift-ga qarab yotganicha, shirin orzularga {{ajrat|mast}} boʻldi.|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. {{misol|U qoʻshiq kuy-ladi yor shaʼniga {{ajrat|mast}}, Shoʻxchan sheʼrlar ayt-di sevgi nomidan.|[[w:A. Oripov|A. Oripov]]}}. === Sinonimlari === [[esirik]] === Antonimlari === {{OʻTIL|МАСТ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[mast]]</b></br> <b>1 </b>[[пьяный]], [[нетрезвый]];</br> <b>2 </b>{{izoh|перен}}. [[пьяный]], [[опьянённый]]; {{tarjmisoli|~ boʻlmoq }} {{izoh|прям. и перен}}. опьянеть; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} 1) напоить пьяным; 2) {{izoh|прям. и перен. }}опьянять; {{tarjmisoli|muvaffaqiyat uni ~ qilib qoʻydi }} успех опьянил его; {{tarjmisoli|~ qiladigan ichimlik }} опьяняющий напиток; {{tarjmisoli|bir ~ga tegma, bir jinniga }} {{izoh|погов}}. не тронь пьяного да безумного; {{tarjmisoli|~ uxlamoq, ~ uyquda boʻlmoq }} крепко спать, спать мёртвым сном.</br> }} llqnljtydkn2ofrejzhb3znfq60gn7p 0 45426 639640 639377 2026-06-28T16:31:26Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639640 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Erimologiyasi == Turkiy. ==Ma’nosi== [[daraxt]]. == Tarjimalari == {{-trans-|og‘och| *{{krc}}: [[агъач]] *{{sty}}: [[ағац]] *{{tyv}}: [[ыяш]] *{{udm}}: [[писпу]] *{{ug}}: [[دەرەخ]] *{{kjh}}: [[ағас]] *{{sah}}: [[мас]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''ogʻoch'''<br /> {{izoh|книжн}}.<br /> '''1 '''[[дерево]]; '''Koʻm-koʻk ogʻochlarning qalin shoxida Qanotli kuychilar sayrashda edi '''(Миртемир) В густых ветвях зелёных деревьев Пели крылатые певцы;<br /> '''2 '''{{izoh|уст}}. [[бревно]], [[лесина]]; [[древесина]].<br /> }} h3ba9bbra6etfdanvrv39526qmll11z 0 46296 639659 599654 2026-06-28T19:17:38Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639659 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''osh-xo-na''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''OSHXONA''' Bu tojikcha ot osh oti bilan (q.) 'joy' maʼnosini anglatadigan xona otidan (k.) tuzilgan boʻlib, tojik tilida 'umumiy ovqatlanish binosi' maʼnosini ({{ТжРС}}, 292), oʻzbek tilida 'xonadonda ovqat pishirish uchun maxsus jihozlangan xona' maʼnosini ham anglatadi ({{OʻTIL}}, I, 556).}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' ch .t.f == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Ovqat tayyorlash uchun moslangan maxsus xona yoki bino. {{misol|{{ajrat|Oshxona}}da gʻimirsib yurgan Risolat ukasining oldiga bir choynak choy keltirib, oʻzi ham yoniga oʻtirdi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Bu xonadonning {{ajrat|oshxona}}si boʻlmagani uchun boʻlsa kerak, haligi ayvonning bir burchagiga oʻchoq qurilgan.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 2 Umumiy ovqatlanish muassasasi. {{misol|Ariq boʻyiga oʻnlab choyxona va {{ajrat|oshxona}} qurilgan.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. {{misol|Kinodan chiqib, {{ajrat|oshxona}}da birga ovqatlanishdi, birinchi marta ikkovlari bir stol atrofida oʻtirib ovqatlanishardi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}. === Sinonimlari === [[gazxona]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ОШХОНА}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>oshxona<br /> 1 </b>[[столовая]], [[харчевня]];<br /> '''2 '''[[кухня]].<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] dyjh6a4mqocduzz1bl5atfa9r7klj7w 0 50450 639652 636799 2026-06-28T18:42:06Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639652 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ta-bas-sum''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''\[[w:Arab tili|a.]] ''''tabassum''''—'' jilmayish; il-jayish == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Yuz, koʻz va lablar bilan kulum-sirash holati, shunday holat ifodasi; jilmayish. {{misol|Hayotning yuziga shirin {{ajrat|tabassum}} yugurdi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonat}}. o. {{misol|Otabek ham istehzoli {{ajrat|tabassum}} orasida Homidga koʻz qirini tashladi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Uning lablaridagi {{ajrat|tabassum}}ni koʻrgan Zul-fiqor ashulani yana balandroq oldi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. ''Shoiraning koʻzlari tabas-sumdan yonib turar edi.'' Oʻ. Hoshimov, Nur borki, soya bor. 40—Oʻzbek tilining izoshli lugʻati{{clear}} :Tabassum qilmoq Kulumsiramoq; jil-maymoq. {{misol|Yulduzxon Muhiddinga qarab, maʼno-li {{ajrat|tabassum}} qildi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. === Sinonimlari === jilmayish, miyig‘ida kulish, kulish, xaxolash, qah-qah otish, tirjayish, ishshayish === Antonimlari === {{OʻTIL|ТАБАССУМ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |tyv=[[хүлүмзүрүг]] |sah=[[күлүм]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tabassum'''<br /> [[улыбка]]; {{tarjmisoli|tabassum qilmoq, tabassum etmoq, tabassum aylamoq }} улыбаться; {{tarjmisoli|tabassum bilan }} с улыбкой, улыбаясь.<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada arabchadan oʻzlashgan soʻzlar]] h85i5q4zn0dritymgtxpw4pve0t0p6p 0 51103 639687 628080 2026-06-29T11:44:22Z ~2026-37175-11 13580 /* */ 639687 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} hn4ueytx9ghdc8e7g20q3l9i8kswcjx 0 52513 639649 635303 2026-06-28T18:25:18Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639649 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tu-mov''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TUMOV ' burundan suv, nazla oqish kasalligi'. Bolang shamollab, t u m o v boʻlib holibdi. Qadimgi turkiy tilda shundey maʼnoni tumagʻu oti anglatgan (Devon, I, 418; DS, 585); bu soʻz qadimgi turkiy tilda mavjud boʻlib, ’ namlik' maʼnosini anglatgan tum oti-dan —a qoʻshimchasi bilan yasalgan feʼlga —gʻu qoʻshimcha-sini qoʻshib yasalgan (ЭСТЯ, III, 326); keyinchalik soʻzX^RIDG ^{U &nbsp;&nbsp;&nbsp;tala}FFU³ qilinmay qoʻygan (ТРС29), uzbek tilida gʻ undoshi v undoshiga, a unlisi â un-' lisiga almashgan: (tum ₊ a <nowiki>=</nowiki> tuma-) ₊ gʻu <nowiki>=</nowiki> ^_magʻu magʻ &gt;&nbsp;tumav &gt;&nbsp;tumâv. &nbsp;&nbsp;&nbsp;}} :Sovqotish, infeksiya, allergiya tufayli burun shilliq pardasining yal-ligʻlanishi va buning natijasida burundan suv, nazla oqish kasalligi. ''Tu moye boʻlmoq. sht [Yormat'' == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{misol|{{ajrat|Tumov}} orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan suvni ham sezmaydi..|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Kishi {{ajrat|tumov}}ga chalingan boʻlsa, u ovqatning taʼmini ham, gulning hidini ham sezmaydi.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ТУМОВ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |sah = [[тумуу]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tumov'''<br /> [[насморк]]; {{tarjmisoli|tumov boʻlmoq }} получить (схватить) насморк.<br /> }} bdz9a1ovq9s0axwju4wenyu45xwtm12 0 57226 639670 621601 2026-06-29T03:13:37Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639670 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''chol''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|CHOL 'qariya', 'moʻysafid'. Boyagi yogʻoch va bor— donlar orqasidan oltmish yoshlardagi bir ch o l arava minib chihdi (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda bu soʻz asli chal tarzida talaffuz qilingan boʻlib, 'oq-kulrang' maʼnosini anglatuvchi sifat boʻlgan (ДС, 137); keyinchalik bu belgi kishiga koʻchirilib, 'sochi oq' maʼnosini anglata boshlagan (chol kishi birikmasida xuddi shunday maʼnosi saqlangan); bora-bora sifat— lanmishsiz ishlatilish natijasida bu sifat otga koʻchgan va mustaqil holda ' qariya' maʼnosini anglata boshlagan (КРС, 838: chal I 1 'sedoy'. 2. 'starik'); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: chal &gt;&nbsp;châl.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Qari er kishi; qariya; keksa, moʻy-safid. {{misol|Nuroniy {{ajrat|chol}}. Donishmand {{ajrat|chol}}.}} m {{misol|Goʻyo ajin ketdi qari betidan, Yashargandek boʻldi, tetiklandi {{ajrat|chol}}.|[[w:H. Olimjon|H. Olimjon]]}}. {{misol|Boyagi yogʻoch va bordonlar orqasidan oltmish yoshlardagi bir {{ajrat|chol}} arava minib chiqdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. :Cholni koʻrib, bobom dema! Taniy olmay adashgan, yanglishgan kishiga aytiladigan ibora. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЧОЛ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |kjh=[[апсах]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''chol'''<br /> [[старик]]; {{tarjmisoli|~-kampir }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~u kampir }} старик и старуха; {{tarjmisoli|~ni koʻrib, bobom dema }} {{izoh|погов}}. увидев старика, не называй его «мой дед» ({{izoh|говорится когда кто-л. принимает по ошибке кого-что-л. за кого-л. другого или что-л. другое}}).<br /> }} 0k68wcctpxjvz18vjjzsk9uhmbtlb5b 0 58798 639657 608868 2026-06-28T19:00:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639657 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''el-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{shv.|uz}} Qoplamoq, bosmoq, tutmoq. {{misol|Xolvaytarning hidi butun madrasani {{ajrat|ella}}di.|[[w:S. Abdulla|S. Abdulla]]|Mavlono Muqimiy}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЛЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[ellamoq]]</b></br> {{izoh|обл}}. [[покрывать]], [[накрывать]]; [[обволакивать]]; [[распространиться]], [[заполонить]]; <b>Holvaytarning hidi butun madrasani elladi </b>(С. Абдулла, «Мавлоно Муќимий») Запах холвайтара заполонил медресе.</br> }} gdjp51o64vyej1cnqotoojdq34f1gxh 0 90076 639688 514985 2026-06-29T11:45:04Z ~2026-35156-60 13560 639688 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''о-бо-ро-тень''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[оборотень]] </b>{{izoh|м, р. <b>}}-тня </b>{{izoh|фолък. }} [[tuslanuvchi]], afsun bilan boshqa tusga kirgan yoki kira oladigan odam. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == t8p8b0tjkr5kq3orpy4dpl2cnjes0fn 0 117907 639686 542335 2026-06-29T10:28:49Z ~2026-35156-60 13560 639686 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''уст-ье''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[устъе]] </b>{{izoh|с, мн.}} <b>-ъя,</b> {{izoh|р. мн. <b>}}-ъев </b></br> <b>1</b> [[daryoning]] [[quyilish]] [[joyi]], [[quyilish]], [[etak]], [[mansab]] ([[aksi]]: [[manba]]); {{tarjmisoli|~ Днепра}} Dneprning etagi (mansabi);</br> <b>2</b> [[ogʻiz]], [[teshik]]; {{tarjmisoli|~ шахты }} shaxta (konning) ogʻzi;{{tarjmisoli| ~ печи }} pechkaning ogʻzi; {{tarjmisoli|~ трубы }} trubaning ogʻzi.</br> === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == 4rdvpwb1tat7qvptt5u8mqtd0nvc3ls 0 158977 639656 615288 2026-06-28T18:44:12Z Yokubjon Juraev 8265 639656 wikitext text/x-wiki {{d|To‘g‘ri yozilmagan.}} 1vcj1jxus0ffxe0cw1udje8qnrb9lva 0 161981 639683 635937 2026-06-29T07:37:58Z Yokubjon Juraev 8265 639683 wikitext text/x-wiki {{d|To‘g‘ri yozilmagan.}} 1vcj1jxus0ffxe0cw1udje8qnrb9lva 10 162774 639641 2026-06-28T16:31:50Z Yokubjon Juraev 8265 „Sibirgi Tatarcha“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639641 wikitext text/x-wiki Sibirgi Tatarcha 53ty6pybcpijq69xprr2l83w2pmw0l3 0 162775 639642 2026-06-28T16:33:01Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sty-}} [[og‘och]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639642 wikitext text/x-wiki {{-sty-}} [[og‘och]]. tnwjj88yeuk1lm80x03caw1tvfns35h 639644 639642 2026-06-28T16:38:18Z Yokubjon Juraev 8265 639644 wikitext text/x-wiki {{-sty-}} [[og‘och]]<ref>СЛОВАРЬ ДИАЛЕКТОВ СИБИРСКИХ ТАТАР; Издательство Казанского университета; 1992; 15-bet.</ref> sp507ljc41qxjjwu8i4xlzkreggs9pc 10 162776 639643 2026-06-28T16:36:53Z Yokubjon Juraev 8265 „<includeonly>[[Turkum:Sibirgi Tatar tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[fayl:Siberian Tatar Flag.svg|50px|]] '''Sibirgi Tatarcha<small><small> (sty)</small></small>'''</big></div>=“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639643 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Turkum:Sibirgi Tatar tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[fayl:Siberian Tatar Flag.svg|50px|]] '''Sibirgi Tatarcha<small><small> (sty)</small></small>'''</big></div>= e4jny4lcq98sljmkbqfc4yt7euerd88 639645 639643 2026-06-28T17:43:20Z Yokubjon Juraev 8265 639645 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Turkum:Sibirgi Tatar tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[fayl:Siberian Tatar Flag.svg|50px|]] [[fayl:Flag of the Siberian Tatar people.png|50px|]]'''Sibirgi Tatarcha<small><small> (sty)</small></small>'''</big></div>= 84dr4w796c4roe5345b7r8wkb8e0ova 639646 639645 2026-06-28T17:43:59Z Yokubjon Juraev 8265 639646 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Turkum:Sibirgi Tatar tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[fayl:Siberian Tatar Flag.svg|50px|]] [[fayl:Flag of the Siberian Tatar people.png|50px|]]''' Sibirgi Tatarcha<small><small> (sty)</small></small>'''</big></div>= lp4cyqjspnce3zk7kq4j0s0l9azxkzb 0 162777 639648 2026-06-28T18:14:12Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[yopinmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639648 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[yopinmoq]]. mqhos7i3qhbldzhivc8ezk8jq9wekpd 0 162778 639651 2026-06-28T18:28:42Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[kulmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639651 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[kulmoq]]. qbm02ee2zog5vt3qggvs168ww7ge7mt 0 162779 639653 2026-06-28T18:42:21Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[tabassum]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639653 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[tabassum]]. c4zsdqdty2v5djzb1de1tfv8tymdmys 0 162780 639655 2026-06-28T18:43:29Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-sah-}} [[kiyim]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639655 wikitext text/x-wiki {{-sah-}} [[kiyim]]. koup7jvkz52a1t3b5641lulcoqz5wkr 0 162781 639660 2026-06-28T19:18:17Z Yokubjon Juraev 8265 „={{-uz-}}= {{shv.}} [[oshxona]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639660 wikitext text/x-wiki ={{-uz-}}= {{shv.}} [[oshxona]]. 2qmy8wcpz6fzlm8li4h3dmejkroobdl 0 162782 639664 2026-06-29T01:12:31Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-gag-}} [[gap]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639664 wikitext text/x-wiki {{-gag-}} [[gap]]. pktze1315ssz261nq81doii7yvkz93o 0 162783 639671 2026-06-29T03:13:54Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[chol]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639671 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[chol]]. ppklk0q9foxp3xz5zssvqc95nn58rh6 0 162784 639682 2026-06-29T07:37:16Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} [[bilmoq]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639682 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} [[bilmoq]]. 3a77my3yo2ca43spri6retksns3lw5w