Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.8 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 12726 639704 632839 2026-06-30T04:00:35Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639704 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''yom-gʻir''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOMGʻIR ’tomchi holatidagi yogʻin’. Oʻtgan bulut— dan yo m gʻ i r kutma (Maqol). Bu ot qadimgi turkiy tilda 'osmondan yogʻin shaklida tushib tur-’ maʼnosini anglatgan yagʻ- feʼlidan (ПДП, 383; Devon, III, 68; DS, 223) -mur qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, IV, 57); qadimgi turkiy tildayoq gʻm undoshlari oʻrin almashgan (Devon, III, 45), oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga, u un — lisi i unlisiga almashgan: yagʻ- + mur <nowiki>=</nowiki> yagʻmur &gt;&nbsp;yamgʻur &gt;&nbsp;yâmgʻir. Oʻzbek tilining ayrim shevalarida bu soʻz yâgʻmur, yângʻir tarzida ham talaffuz qilinadi; yâgʻmur tarzida talaffuz qilishda undoshlar oʻrin al— mashmaydi; yângʻir tarzida talaffuz qilishda esa gʻm undoshlari oʻrin almashib, m undoshi n undoshiga al— mashadi.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :Bulutlardan suv tomchilari holida tushadigan, yogʻadigan yogʻin. {{misol|Yomgʻir suvi. Yomgʻir yogʻdi. Oʻtgan bulutdan {{ajrat|yomgʻir}} kut-ma.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. m {{misol|{{ajrat|Yomgʻir}} xuddi jonga igna sanch-ganday, ezib muttasil savalardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}. {{misol|{{ajrat|Yomgʻir}} tomchilari bilan yuvilgan havoning pokiza yellari goh badanni chimchilab oʻtadi, goh seskantiradi.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Shinelli yillar}}. :Oʻq yomgʻiri Yomgʻirday yogʻilayotgan koʻp oʻq. {{misol|Uch tomondan yogʻilayotgan oʻq {{ajrat|yomgʻir}}i ular-ning boshini koʻtargizmay qoʻydi..|[[w:I. Rahim|I. Rahim]]|Chin muhabbat}}. === Sinonimlari === [[yog‘mir]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЁМҒИР}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} {{-trans-|Yomgʻir| *{{az}}: [[yağmur]] *{{bg}}: [[дъжд]] (dǎžd) *{{sq}}: [[shi]] *{{en}}: [[rain]] *{{es}}: [[lluva]] *{{fa}}: [[باران]] *{{fr}}: [[pluie]] *{{gag}}: [[yaamur]] *{{ha}}: [[ruwa]] *{{hi}}: [[पड़ना]] (paṛnā) *{{ja}}: [[ame]] *{{kn}}: [[ಮಳೆ]] (maḷe) *{{ko}}: [[비]] (bi) *{{lo}}: [[ຝົນ]] (fon) *{{lb}}: [[Reen]] *{{mk}}: [[врне]] (vrne) *{{ml}}: [[പെയ്യുക]] (peyyuka) *{{mn}}: [[бороо]] (boroo) *{{de}}: [[Regen]] *{{nl}}: [[regen]] *{{no}}: [[regne]] *{{oc}}: [[plòure]], [[plàver]] *{{pl}}: [[deszcz]] *{{pt}}: [[chuva]] *{{prg}}: [[aglo]] *{{ru}}: [[дождь]] (dožd’) *{{th}}: [[ฝน]] (fǒn) *{{tk}}: [[ýagyş]] *{{tr}}: [[yağmur]] *{{ur}}: [[بارش]] *{{vi}}: [[mưa]] *{{sah}}: [[самыыр]] *{{kjh}}: [[наңмыр]] *{{yo}}: [[ojo]] *{{zu}}: [[imvula]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yomgʻir'''<br /> [[дождь]]; // [[дождевой]]; {{tarjmisoli|yomgʻir yogʻayotir }} идёт дождь; {{tarjmisoli|yomgʻir yogʻay deb turibdi }} собирается дождь; {{tarjmisoli|yomgʻir suvi }} дождевая вода; {{tarjmisoli|qordan qutulib, yomgʻirga tutilmoq }} {{izoh|погов}}. ({{izoh|букв}}. спастись от снега, да попасть под дождь) из огня да в полымя; {{tarjmisoli|oʻtgan bulutdan yomgʻir kutma }} {{izoh|посл}}. от ушедших облаков не жди дождя ;{{tarjmisoli| * oʻq yomgʻiri }} град пуль.<br /> }} hz8c30du04fc8l05nx6o256rg5ck0jh 0 20511 639700 613714 2026-06-29T20:14:50Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639700 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-rim-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''esk. tar.'' Koʻchmanchi qabilalarda bir urugʻga boshqa bir urugʻ tomonidan yetkazilgan zararni toʻlashga yoki haqoratlangan tomonning izzat-nafsini qondirishga majbur qilish maqsadida, garov tariqasida uning mollarini zoʻrlik bilan haydab ketish yoki mol-mulkini bosib olish odati.{{misol| Chigirtkadan qoʻrqqan ekin ekmas, {{ajrat|Barimta}}dan qoʻrqqan - mol yigʻmas.|Maqol||}} {{misol|{{ajrat|Barimta}} dastlab aybdor urugʻ yoki qabila oʻzi yetkazgan moddiy zararni toʻlashdan bosh tortgan taqdirda, biy (qabila, urugʻ boshligʻi)lar tarafidan uyushtirilgan.|OʻzME||}} {{misol|Dehqon hayotining soʻnggi manbai boʻlgan bir parcha yeri bilan suvi ham qarziga {{ajrat|barimta}} qilinar edi.|[[w:N. Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРИМТА}} == Tarjimalari == '''barimta''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>barimta<br /> </b>[[залог]]; {{tarjmisoli|barimtaga olmoq }} брать в залог.<br /> }} 55nn2kpr1bqam0sbnp9oljbz5ex26gi 639701 639700 2026-06-29T20:15:09Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639701 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ba-rim-ta''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === {{esk.}} {{tar.}} Koʻchmanchi qabilalarda bir urugʻga boshqa bir urugʻ tomonidan yetkazilgan zararni toʻlashga yoki haqoratlangan tomonning izzat-nafsini qondirishga majbur qilish maqsadida, garov tariqasida uning mollarini zoʻrlik bilan haydab ketish yoki mol-mulkini bosib olish odati.{{misol| Chigirtkadan qoʻrqqan ekin ekmas, {{ajrat|Barimta}}dan qoʻrqqan - mol yigʻmas.|Maqol||}} {{misol|{{ajrat|Barimta}} dastlab aybdor urugʻ yoki qabila oʻzi yetkazgan moddiy zararni toʻlashdan bosh tortgan taqdirda, biy (qabila, urugʻ boshligʻi)lar tarafidan uyushtirilgan.|OʻzME||}} {{misol|Dehqon hayotining soʻnggi manbai boʻlgan bir parcha yeri bilan suvi ham qarziga {{ajrat|barimta}} qilinar edi.|[[w:N. Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БАРИМТА}} == Tarjimalari == '''barimta''' {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>barimta<br /> </b>[[залог]]; {{tarjmisoli|barimtaga olmoq }} брать в залог.<br /> }} 1pll60ulspc2tgash4zpuu6h37rtiqx 0 31744 639691 639685 2026-06-29T14:05:57Z Yokubjon Juraev 8265 639691 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} : Gapning beliga tepmoq Suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq. Gapning magʻzini chaqmoq Masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}} : Gapning ochigʻi Toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/> : Gapning poʻst kallasi Xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}} : Gapning tagiga yetmoq Biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq. : Gapning qisqasi Xullasi kalom. Ana shunaqa gaplar Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! — dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Bir gap bor Biror sirli narsa mavjud, qanday-dir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|“Fan va turmush”]]}}. {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, — dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} : Bir gap boʻlar Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|O. Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}}. {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻl-sa, mashi, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. : Bir gap boʻldimi? Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Tanlangan asarlar}}. : Boshqa gap edi Boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|Mushtum]]}}. : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|O.Yoqubov]]|Qahramon izlab}}. : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}; 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|M. Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}}. {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sh. Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} s54imxp33ybse9lvex5rtgyjpfly0l4 639692 639691 2026-06-29T14:15:58Z Yokubjon Juraev 8265 639692 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/> : Bu bor gap Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} : Boʻladigan gap Amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, — dedi rais oʻrnidan turib, — siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Boʻlmagan gap Behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, — dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]| Meʼmor}}. : Boʻladigan gap shuki qarang ''gapning poʻst kallasi''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/> : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} qdtwk7031rm6zf3ox7x0dh1ugohdm4q 639693 639692 2026-06-29T14:19:19Z Yokubjon Juraev 8265 639693 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, — deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bu bor gap''' - Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Boʻladigan gap''' - amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, - dedi rais oʻrnidan turib, - siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Boʻlmagan gap''' - behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, - dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Boʻladigan gap shuki''' - {{q.}} '''gapning poʻst kallasi'''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Duv-duv gap Biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|A.Qahhor]]|Toʻyda aza}}. : Ikki gapning birida Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi – dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Ming bir jon}}. : Katta gap 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam. : Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin. Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Mirzo}}. : Mayda gap 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang. |[[w:Guldasta|Guldasta]]}}; 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar {{misol|Nima {{ajrat|gap}}?}} :Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|H. Olimjon]]}}. : Nima gapu nima soʻz Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻ.Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. : Ogʻir gap 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, — dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: — Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. : Tayinli gap Aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Turgan gap Aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|N. Safarov]]|Jasoratning davomi}}. {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Xunuk gap Yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qiigloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. : Oʻzingizdan qolar (yoki oʻtar) gap yoʻq Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻtgan gapga salavot Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmon.jonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmon-jon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, — dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. : Oʻgʻil bola gap Eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, — dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/> : Hech gap yoʻq 1) biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq. Hech gap emas Qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} au06t727mfh65znwjyi69nuv4tzffg6 639694 639693 2026-06-29T14:33:01Z Yokubjon Juraev 8265 639694 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}}<br/>'''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, - deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bu bor gap''' - Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Boʻladigan gap''' - amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, - dedi rais oʻrnidan turib, - siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Boʻlmagan gap''' - behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, - dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Boʻladigan gap shuki''' - {{q.}} '''gapning poʻst kallasi'''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Duv-duv gap''' - biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}<br/>'''Ikki gapning birida''' - Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi - dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}<br/>'''Katta gap''' - 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam.<br/>'''Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin''' - Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mirzo}}<br/>'''Mayda gap''' - 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar.<br/>'''Nima gap?''' - Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Nima gapu nima soʻz''' - Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Ogʻir gap''' - 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, - dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: - Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Tayinli gap''' - aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Turgan gap''' - aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}} {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Xunuk gap''' - yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qishloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Siroj Siyoyev|Siroj Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Oʻzingizdan qolar''' (''yoki'' '''oʻtar''') '''gap yoʻq''' - Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻtgan gapga salavot''' - Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmonjonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmonjon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻgʻil bola gap''' - eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, - dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/>'''Hech gap yoʻq''' - 1) Biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq.<br/>'''Hech gap emas''' - qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} aacdh7q337en3g4q2uijesl7hdgg3wt 639695 639694 2026-06-29T14:34:32Z Yokubjon Juraev 8265 639695 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}} '''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, - deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bu bor gap''' - Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Boʻladigan gap''' - amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, - dedi rais oʻrnidan turib, - siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Boʻlmagan gap''' - behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, - dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Boʻladigan gap shuki''' - {{q.}} '''gapning poʻst kallasi'''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Duv-duv gap''' - biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}<br/>'''Ikki gapning birida''' - Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi - dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}<br/>'''Katta gap''' - 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam.<br/>'''Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin''' - Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mirzo}}<br/>'''Mayda gap''' - 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar.<br/>'''Nima gap?''' - Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Nima gapu nima soʻz''' - Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Ogʻir gap''' - 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, - dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: - Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Tayinli gap''' - aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Turgan gap''' - aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}} {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Xunuk gap''' - yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qishloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Oʻzingizdan qolar''' (''yoki'' '''oʻtar''') '''gap yoʻq''' - Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻtgan gapga salavot''' - Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmonjonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmonjon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻgʻil bola gap''' - eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, - dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/>'''Hech gap yoʻq''' - 1) Biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq.<br/>'''Hech gap emas''' - qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga — {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. :Gap bermoq Oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Gap yemoq Shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} av4c1pxjiavvhaoz7pcugft5fre7hjj 639696 639695 2026-06-29T14:37:01Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639696 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} ''\f.'' — quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}} '''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, - deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bu bor gap''' - Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Boʻladigan gap''' - amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, - dedi rais oʻrnidan turib, - siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Boʻlmagan gap''' - behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, - dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Boʻladigan gap shuki''' - {{q.}} '''gapning poʻst kallasi'''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Duv-duv gap''' - biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}<br/>'''Ikki gapning birida''' - Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi - dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}<br/>'''Katta gap''' - 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam.<br/>'''Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin''' - Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mirzo}}<br/>'''Mayda gap''' - 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar.<br/>'''Nima gap?''' - Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Nima gapu nima soʻz''' - Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Ogʻir gap''' - 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, - dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: - Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Tayinli gap''' - aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Turgan gap''' - aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}} {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Xunuk gap''' - yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qishloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Oʻzingizdan qolar''' (''yoki'' '''oʻtar''') '''gap yoʻq''' - Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻtgan gapga salavot''' - Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmonjonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmonjon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻgʻil bola gap''' - eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, - dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/>'''Hech gap yoʻq''' - 1) Biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq.<br/>'''Hech gap emas''' - qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga - {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bermoq''' - oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap yemoq''' - shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} oy3ztfl95c97b1zt5fr7edbpqn235lz 639697 639696 2026-06-29T14:38:11Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639697 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} Forschadan [[گپ]] - quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}} '''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, - deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bu bor gap''' - Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Boʻladigan gap''' - amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, - dedi rais oʻrnidan turib, - siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Boʻlmagan gap''' - behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, - dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Boʻladigan gap shuki''' - {{q.}} '''gapning poʻst kallasi'''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Duv-duv gap''' - biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}<br/>'''Ikki gapning birida''' - Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi - dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}<br/>'''Katta gap''' - 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam.<br/>'''Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin''' - Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mirzo}}<br/>'''Mayda gap''' - 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar.<br/>'''Nima gap?''' - Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Nima gapu nima soʻz''' - Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Ogʻir gap''' - 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, - dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: - Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Tayinli gap''' - aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Turgan gap''' - aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}} {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Xunuk gap''' - yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qishloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Oʻzingizdan qolar''' (''yoki'' '''oʻtar''') '''gap yoʻq''' - Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻtgan gapga salavot''' - Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmonjonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmonjon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻgʻil bola gap''' - eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, - dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/>'''Hech gap yoʻq''' - 1) Biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq.<br/>'''Hech gap emas''' - qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === ''\f.'' | === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga - {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bermoq''' - oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap yemoq''' - shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} 3twurv6006kapjox1sotbxe0s3cnvjd 639698 639697 2026-06-29T14:38:47Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639698 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == gap == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|III|'''GAP''' Bu tojikcha ot ({{ТжРС}}, 96) oʻzbek tiliga juda singishib ketgan boʻlib, ''soʻzlashish, fikr anglatish birligi'' maʼnosiga bogʻliq holda, turli turgʻun bogʻlanmalar tarkibida bir necha maʼnolarni anglatadi. Bu maʼno asosida ''ulfatlarning vaqti-vaqti bilan dasturxon atrofida suhbat qurishi'' maʼnosi ham paydo boʻlgan. Bu ot bilan gapir-, gaplash- feʼllari hosil qilingan, gapsotar qoʻshma sifati, gap-soʻz juft oti sifatida tuzilgan ({{OʻTIL}}, I, 165, 186).}} Forschadan [[گپ]] - quruq safsata; maqtanchoqlik; soʻz === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== #Soʻzlar orqali bayon etilgan fikr; soʻz, nutq. {{misol|-Siz tushunmay yotibsiz! - dedi Kumush va eshikdan oyoq tovushini sezib, {{ajrat|gap}}ni shu yerda toʻxtatdi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|[[w:Oʻtgan kunlar|Oʻtgan kunlar]]}} {{misol|-Bu yerda {{ajrat|gap}}imga hech kim quloq solmasa, raykomga boraman! - Toʻpaniso shu {{ajrat|gap}}ni aytdi-yu, roʻmolini boshiga solib, uydan chiqib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Nutq vositasida ifodalangan fikr, oʻy, mulohaza. {{misol|Gʻulomjon gʻalati boʻlib ketdi. Koʻngliga: “Nahotki, xudo balolarni menga goh pari, goh dev sifatida yuborsa!” - degan {{ajrat|gap}} keldi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}} #Maʼlumot, shingil axborot, xabar; mish-mish. {{misol|Yodgor zamonaviy Italiya arxitekturasiga oid {{ajrat|gap}}larni yana oʻqishga tushdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Umuman biron ish, voqea-hodisa va shu kabilar. {{misol|Olamda nima {{ajrat|gap}}lar?}} {{misol|Oʻlimdan xabarim bor-u, bu {{ajrat|gap}}dan xabarim yoʻq.}} #Gina, kudurat. {{misol|Koʻnglingizda shuncha, {{ajrat|gap}}ingiz bor ekan, ota-onam shunchalik joningizga tekkan ekan, bir ogʻizgina, “hay xotin, men siqilib ketdim, uy ajratib chiqib ketaylik”, desangiz boʻlmasmidi?|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} #Tugal fikr anglatgan soʻz yoki soʻzlar birikmasi. {{misol|Bosh {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Sodda {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Koʻchirma {{ajrat|gap}}.}} {{misol|Gap boʻlaklari.}} '''Gap bilan boʻlib''' - gapga berilib, ezmalanib, koʻp gapirib. {{misol|Bular {{ajrat|gap}} bilan boʻlib, xiyla orqada qolib ketishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Xotinlar}}<br/>'''Gap bir joydan chiqdi''' - hammaning gapi, maslahati bir xil boʻlib chiqdi.<br/>'''Gap bu yoqda''' - masala boshqa tarafda. {{misol|{{ajrat|Gap}} bu yoqda ekan-da! Halitdan yigitlarga salom xat yozishga uyalmagan zumrasha!}}<br/>'''Gap bunday''' - endi shunday. {{misol|{{ajrat|Gap}} bunday, qani yaqinroq oʻtir-chi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap boʻlmoq''' - boshqalar muhokamasiga tushmoq, gap-soʻz boʻlmoq.<br/>'''Gap yoʻq''' - 1) ajoyib, juda zoʻr. {{misol|Karimga {{ajrat|gap}} yoʻq, u oʻz ishining ustasi albatta boshqacha boʻlishi mumkin emas.}}<br/>'''Gap kelganda, otangni ayama!''' - tanqidiy fikr boʻlayotganda, hech kimni yuz-xotir qilma. {{misol|-Majlisda katta-kichik degan {{ajrat|gap}} boʻlmaydi, {{ajrat|gap}} kelganda, otangni ham ayama! - dedi Safarov.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap kovlamoq''' - gapni aylantirib, turli maʼlumotlar olmoq. {{misol|Nima qilasiz {{ajrat|gap}} kovlab! Undan keyin, bu {{ajrat|gap}}lar ham oraga sovuqchilik solsa solar-ku, lekin mening kolxozga kirish niyatim sovuqchilikni allaqachon solib qoʻygan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap koʻp''' - qandaydir muammo, sirli narsa bor. {{misol|Endi paxtani nimaga kuzda sotmay, yozda sotayotganiga kelsak, buning tagida {{ajrat|gap}} koʻp.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Gap koʻtara olmaydigan''' - tanqidga chidamsiz, jizzaki. {{misol|Toʻgʻri, sizning {{ajrat|gap}} koʻtara olmasligingizni bilaman. Lekin, nima qilay, {{ajrat|gap}} kelganda, otamni ham ayamaydigan odatim bor.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}}<br/>'''Gap oramizda qolsin''' - oʻrtamizdagi gapni, bu narsani hech kim bilmasin. {{misol|Men, albatta, ishonmadim. Rost boʻlgan taqdirda ham... hi-hi... bu {{ajrat|gap}} oramizda qolsin...|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]}}<br/>'''Gap otmoq''' (''yoki'' '''qotmoq''', '''tashlamoq''') - tegishib yoki jahlini chiqarish uchun kinoya, kesatiq maʼnoli jumla, soʻz aytmoq; piching qilmoq. {{misol|-Horunbek, inim, siz nima deysiz? - {{ajrat|gap}} qotdi meʼmor.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Gap ochmoq''' - gap boshlamoq, gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Sharof Rashidovich Otamurod bilan soʻrashgach, ipak paxta yetishtirish istiqbollaridan {{ajrat|gap}} ochdi.|[[w:Oʻzbekiston qoʻriqlari|"O‘zbeksiton qo‘riqlari"]]}} {{misol|Iftorni qilib chiqqan Mahmud Tohirga darvoza oldida uchradi. Robiyaning akasi boʻlgan bu kosib yigit Andijon qoʻrgʻoniga ketishdan {{ajrat|gap}} ochgan edi: -E, bu niyatlar hammasi puchga chiqdi! - deb Tohir unga togʻasidan eshitganlarini aytib berdi.| [[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Yulduzli tunlar}}<br/>'''Gap sotmoq''' - 1) boʻlar-boʻlmas, keraksiz gaplar gapirmoq, koʻp gapirmoq; 2) gapirmoq, soʻzlamoq. {{misol|Bir jangchi hozirgina roʻy bergan shovqin-suron toʻgʻrisida {{ajrat|gap}} sotarkan, u ovqatini bemalol yeb, oʻrnidan turgach, etigining qoʻnji qonga toʻlganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Quyosh qoraymas}}<br/>'''Gap tagida gap bor''' - bu gap zaminida qandaydir narsa, gap bor. {{misol|Yoʻq, Sofya Borisovna, siz sabr qiling, men taxminan fahmlayapman, {{ajrat|gap}} tagida {{ajrat|gap}} bor.. [dedi Ergash].|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Gap talashmoq''' - oʻzaro bir fikrga kelisha olmay bahslashmoq. {{misol|Mana shunaqa {{ajrat|gap}} talashib qolishsa, iljayib turib, bir-birini {{ajrat|gap}} bilan savalab ketishadi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Gap tamom!''' - hammasi aniq boʻldi; ish bitdi, boʻldi; ortiqcha gapga hojat yoʻq. {{misol|Chavandoz “{{ajrat|gap}} tamom!” degan maʼnoda qamchisini qoʻliga oldi.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|{{ajrat|Gap}} tamom. Boshqa savolga oʻrin qolmadi.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap tashimoq''' - biror yerda aytilgan fikrni ikkinchi yerga, boshqa kishiga yetkazib turmoq; chaqimchilik qilmoq.<br/>'''Gap tegizmoq''' (''yoki'' '''tegdirmoq''') - birovni tanbehga duchor qilmoq, tanbeh olishiga sabab boʻlmoq.<br/>'''Gap tegmoq''' - tanbeh eshitmoq, tanqidga uchramoq {{misol|-Qani.. Ha, undan keyin, oʻrtoqlar, - deb yana izoh berdi Alimqul, - qoʻl qoʻyish masalasida menga yuqoridan ham, pastdan ham bir oz {{ajrat|gap}} tegib qolayotibdi..|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Gap toʻqimoq''' - biror shaxs yoki narsa haqida uydirma, yolgʻon-yashiq toʻqimoq, tarqatmoq. {{misol|Uning [Yoʻlchining] “axloqsizligi” toʻgʻrisida [Salimboyvachcha] bir-muncha {{ajrat|gap}}lar toʻqidi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bunda''' (''yoki'' '''unda''') '''emas''' - bu asosiy masala emas. {{misol|-{{ajrat|Gap}} unda emas, - dedi hoji - umr, murosa degan {{ajrat|gap}}lar bor..|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Gap shu yerda qolsin''' - Oramizda qolsin. {{misol|-Lekin {{ajrat|gap}} shu yerda qolsin, durustmi? - ellikboshi qorongʻi koʻchaga chiqdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap shu''' - Xulosa shu, Boʻladigan gap shu. {{misol|-Siz mening koʻnglimni bilmaysiz, Oʻrmonjon aka. -Koʻnglingni bilib qolarmiz. Kolxoz nima ekanligini sen ham bilib olarsan. {{ajrat|Gap}} shu: hech qayoqqa bormaysan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap eshitmoq''' - boshqalardan tanbeh olmoq. {{misol|Seni deb oʻqituvchidan men {{ajrat|gap}} eshitdim.}}<br/>'''Gap oʻtmoq''' - ikki kishi orasida past-baland gap boʻlib oʻtmoq. {{misol|Shu qiy-chuv ichida Mirzakarimboy bilan xotini oʻrtasida bir oz achchiq-tiziq {{ajrat|gap}} oʻtdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap oʻgʻirlamoq''' (''yoki'' '''termoq''') - boshqalarning aytganlaridan ularning fikr-niyatlarini bilib olmoq.<br/>'''Gap qaytarmoq''' - oʻjarlik, qaysarlik qilib, soʻzga kirmaslik. {{misol|{{ajrat|Gap}} qaytarganingiz uchun yana besh kun qoʻshaman. Yigirma kun oʻtab berganingizdan keyin kelasiz.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gap qilmoq''' - 1) hamma yerda gapirmoq, gap tarqatmoq. {{misol|Boshlariga hech tushmasa mojaro, Hamma joyda {{ajrat|gap}} qilmasa fuqaro.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} {{misol|-Tagʻin odamlar buni ham {{ajrat|gap}} qilib yurishmasin! - dedi Tojiboy.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} 2) biror shaxs haqida notoʻgʻri fikr tarqatmoq. {{misol|-Sizni Ziyodaxon bilan {{ajrat|gap}} qildim, - dedi Qori Oʻrmonjonga.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gap qistirmoq''' - aytilayotgan soʻz, nutq orasiga luqma kiritmoq. {{misol|-Roʻzimat uka, yaxshi, {{ajrat|gap}}ingga yana bitta {{ajrat|gap}}ni qistirib oʻtgin. - dedi Qambarali aka.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapga bichgan''' ''yoki'' '''onasi gapga tuqqan''' - gapga usta, gapdon, mahmadona. {{misol|-Abdishukurni xudo {{ajrat|gap}}ga bichgan, yengib boʻlmaydi, - dedi Jamolboy pichirlab.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga kirmoq''' - soʻzga quloq solmoq, boʻysunmoq. {{misol|Hazratqul yuvosh, nima desa, {{ajrat|gap}}ga kiradigan boladan bunaqa {{ajrat|gap}} chiqishini sira oʻylamagan edi, gangib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Yulduz}}<br/>'''Gapga solmoq''' - 1) yaxshi gap bilan yoʻlga solmoq. {{misol|Ahmoqni urma, soʻkma, {{ajrat|gap}}ga sol.|Maqol}} 2) gap bilan band qilmoq; turli soʻroqlar berib voqeani aniqlamoq {{misol|Oʻtgan-ketgan kampirlarning qoʻliga choy tutqazib, {{ajrat|gap}}ga soladi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|[Kampir] Kelinlarni oʻsmoqchilab {{ajrat|gap}}ga solar, eshitganlarini eriga soʻzlar, chol esa darrov Qoratoyga yetkazar edi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapga toʻn kiygizmoq''' - bejab gapirmoq, mubolagʻali gapirmoq. {{misol|Obbo siz-ey.. Xoʻp {{ajrat|gap}}ga toʻn kiygʻizasiz-da..|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|}}<br/>'''Gapdan gap chiqib''' - gap bir-biriga ulanib. {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqadi, deganlaridek, nonushta paytida bek toʻsatdan meʼmorga murojaat etib, bu yerda biron oy qolish iloji yoʻqmikan, muhim bir iltimos, uzrimiz bor edi, dedi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}} {{misol|Gapdan {{ajrat|gap}} chiqib, odamzodning pastkashi qanaqa boʻlishiga borib taqaldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]}}<br/>'''Gapidan ilinmoq''' - {{q.}} [[ilinmoq]].<br/>'''Gapi ogʻzida qolmoq''' - biror sabab bilan soʻzlayotgan vaqtida toʻxtab qolmoq; gapi uzilmoq. {{misol|Uning {{ajrat|gap}}i ogʻzida qoldi, koʻzlari xiyol kengayib, nim ochiq labi titradi.|[[w:Pirimqul Qodirov|Pirimqul Qodirov]]|Uch ildiz}}<br/>'''Gapim gap''' - Soʻzim bir, ahdim yagona, qatʼiy. {{misol|Yoʻq, haligi {{ajrat|gap}}im {{ajrat|gap}}.|[[w:Xudoyberdi Toʻxtaboyev|Xudoyberdi Toʻxtaboyev]]|Shirin qovunlar mamlakati}}<br/>'''Gapini birovga bermaydigan''' - oʻzining gapini maʼqullaydigan, oʻzini bilagʻon hisoblaydigan. {{misol|Shaddod, {{ajrat|gap}}ini birovga bermaydigan, erkakshoda Asrora zvenoga boshliq edi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}}<br/>'''Gapini ikki qilmaslik''' - iltimos yoki taklifni soʻzsiz bajarishlik. {{misol|Inoyat oqsoqol yoshligidan bir {{ajrat|gap}}ini ikki qilmagan qizini bunaqa xarjlardan tiyolmasdi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|Sohib qori yana poʻpisa qildi: -{{ajrat|Gap}}imni ikkita qilsang, senday qizim yoʻq! Bilib qoʻy shuni.|[[w:Ibrohim Rahim|Ibrohim Rahim]]|Chin muhabbat}}<br/>'''Gapini yoʻqotib qoʻymoq''' - maʼlum ruhiy taʼsir natijasida fikrning davomini unutib qoʻymoq; esankirab, nima deyishini bilmay qolmoq. {{misol|-Yoʻq, men hammasi demoqchi emasman, baʼzi birlari, — dedi Boʻtaboy aka va {{ajrat|gap}}ini yoʻqotib qoʻydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Gapini olmoq''' - 1) biror narsa, ish haqida oʻzganing fikrini, maqsadini bilmoq. {{misol|Qosim, tezroq oʻzim borib, tergovchining {{ajrat|gap}}ini olay, falokat bosib, ishning misi chiqib qolmasin.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) maʼlumot olmoq. {{misol|Kampirdan boshqa ortiqcha {{ajrat|gap}} ololmagach, u [qoʻshni xotin] ingichka boʻlib, burilib chiqib ketdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Umid}}<br/>'''Gapini ogʻzidan olmoq''' (''yoki'' '''ilib ketmoq''') - soʻzlab turgan kishining gapini toʻxtatib, oʻzi gap boshlamoq. {{misol|Bizlar bilan koʻlga ovga chiqinglar, - dedi u Japaqning {{ajrat|gap}}ini ogʻzidan olib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}}<br/>'''Gapni aylantirmoq''' - suhbat yoʻnalishini boshqa tarafga burmoq. {{misol|Alimardon hammasi tamom boʻlganini yanada chuqurroq his etdi. Gapni aylantirib oʻtirishdan foyda yoʻqligini bilib, koʻnglidagi bor {{ajrat|gap}}ni aytdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni bir yerga''' (''yoki'' '''joyga''') '''qoʻymoq''' - bir maslahatga kelmoq, kelishmoq.<br/>'''Gapni''' ('''boshqa yoqqa''') '''burmoq''' - {{q.}} '''gapni aylantirmoq'''. {{misol|Ikromjon gapni boshqa yoqqa burvordi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} {{misol|-{{ajrat|Gap}}ni boshqa yoqqa burmoqchisiz-a, xap siznimi! Xotinlardek hiylakori boʻlmas ekan dunyoda, - deb uni gapga solmoqchi boʻldim.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hikoyalar}}<br/>'''Gapni boʻgʻmoq''' - bir kishini soʻzlashdan toʻxtatmoq. {{misol|Hikmatilla yana {{ajrat|gap}}ga kirishgan edi, Zoyirjonning yonida oʻtirgan Nargiza oʻrnidan turib ketdi. Oppoq yuzi jahldan qizarib, tez-tez {{ajrat|gap}}irib tashladi: -Nega birovning {{ajrat|gap}}ini boʻgʻasiz?|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloqsol}}<br/>'''Gapni chuvalamoq''' - biror narsani bilish uchun gapni choʻzmoq. {{misol|Nuri bu yigit toʻgʻrisida koʻproq narsa bilishni istash bilan baravar, bu qizning unga munosabatini ochish kabi yashirin bir niyat bilan {{ajrat|gap}}ni chuvaladi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gapning beliga tepmoq''' - suhbatga halal bermoq, suhbatni buzmoq.<br/>'''Gapning magʻzini chaqmoq''' - masalaning mohiyatiga tushunmoq. {{misol|Buvnisa xola, Saltanat Mahkam akalarnikiga kirib ketgandan soʻng, {{ajrat|gap}}ning magʻzini chaqdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Sen yetim emassan}}<br/>'''Gapning ochigʻi''' - toʻgʻrisini aytganda, toʻgʻrisi. {{misol|Lekin, {{ajrat|gap}}ning ochigʻi, Karimovning ham ahvoli parishonroq edi.|[[w:Mushtum|“Mushtum”]]}} {{misol|{{ajrat|Gap}}ning ochigʻi, mana shu seniki.|[[w:Oʻktam Ismoilov|Oʻktam Ismoilov]]|Saylanma}}<br/>'''Gapning poʻst kallasi''' - xullasi kalom, xullas. {{misol|{{ajrat|Gap}}ning poʻst kallasi, doʻsting Xoʻjaqul ham Hamroqul Tursunqulov boʻlishni bir orzu qilgan edi-da, ogʻayni.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Uchrashuv}}<br/>'''Gapning tagiga yetmoq''' - biror voqea-hodisaning asl sababini aniqlamoq; masalaning tub mohiyatiga tushunib yetmoq.<br/>'''Gapning qisqasi''' - xullasi kalom.<br/>'''Ana shunaqa gaplar''' - Ishlar shunday. {{misol|-Ana shunaqa {{ajrat|gap}}lar, Sidiqjon, shunaqa {{ajrat|gap}}lar. Yigirma birni bir qilishimiz kerak, bir! - dedi va oʻrnidan turdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Bir gap bor''' - biror sirli narsa mavjud, qandaydir maʼlum boʻlmagan narsa bor. {{misol|Izlanishlarim shunga kelib taqaldi, demak, mixda bir {{ajrat|gap}} bor.|[[w:Fan va turmush|"Fan va turmush"]]}} {{misol|-Bunda bir {{ajrat|gap}} bor, - dedi Olga Petrovna, kursidan turib.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻonada tong otguncha}}<br/>'''Bir gap boʻlar''' - Oxiri bir natija bilan yakunlanar. {{misol|Qani, turlaring, lapashanglar, qorinni toʻygʻazib olaylik, keyin bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Er boshiga ish tushsa}} {{misol|Masalan, besh hoʻkizdan bir qoʻshni, bogʻli yerlarning yarmini oʻgʻliga ajratsa, uning yuki ancha kamayadi. Objuvoz boʻlsa, mayli, bir {{ajrat|gap}} boʻlar.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Bir gap boʻldimi?''' - Biror voqea, hodisa sodir boʻldimi? {{misol|Mansur Muslim! Senga bir {{ajrat|gap}} boʻldimi? ..shunday vaqtda ish koʻrsatmasak, qachon koʻrsatamiz?!|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Boshqa gap edi''' - boshqacha ish tutish mumkin edi. {{misol|Bu kampirning ustidan qayoqqa dod deb boraman, biron joyda ishlasa, boshqa {{ajrat|gap}} edi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bu bor gap''' - Bu haqiqat, bu aniq. {{misol|Kal boshini burib, nosini tufladi, soʻngra tamshanib turib, ishonch bilan dedi: - Bu bor {{ajrat|gap}}!|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}}<br/>'''Boʻladigan gap''' - amalga oshishi mumkin boʻlgan toʻgʻri fikr. {{misol|-Nizomiddinov, - dedi rais oʻrnidan turib, - siz odamlarning vaqtini olayotirsiz axir. Boʻladigan {{ajrat|gap}}ni {{ajrat|gap}}iring!|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Boʻlmagan gap''' - behuda, yoʻq narsa, asossiz narsa. {{misol|-Riyoziyot boʻlmagan {{ajrat|gap}}, oʻzini bilgan kimsa bunaqa ishlar bilan boshini qotirib yurmay, harbu zarbni mashq qilgani maʼqul, - dedi Ibrohim Sulton.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}<br/>'''Boʻladigan gap shuki''' - {{q.}} '''gapning poʻst kallasi'''. {{misol|Boʻladigan {{ajrat|gap}} shuki, kambagʻallar majlis qilib, sizning xoʻjaligingizni tugatishga, oʻzingizni Kapsanchilar buyrugʻidan badargʻa qilinishiga qoʻl koʻtarishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Duv-duv gap''' - biror voqea, hodisa haqida mish-mish. {{misol|Kunlardan bir kuni mahallada duv-duv {{ajrat|gap}} boʻlib qoldi:“Muxtorxon domla uylanarmishlar!”|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Toʻyda aza}}<br/>'''Ikki gapning birida''' - Har bir gapida, muntazam, doimo. {{misol|Buvim ham, bolalar ham ikki {{ajrat|gap}}ning birida “kal”, “Hojikal”, deb kamsitishadi - dedi Said.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} {{misol|Ikki {{ajrat|gap}}ning birida peshonasiga urib, goh boʻgʻilib va goh qotib-qotib kulib, odamlarni kuldirib hikoya qildi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Ming bir jon}}<br/>'''Katta gap''' - 1) katta, muhim masala, ish; 2) {{koʻchma|uz}} oʻz imkoniyatidan tashqari gaplarni gapiradigan quruq odam.<br/>'''Koʻnglingizga boʻlak gap kelmasin''' - Xafa boʻlmang, koʻnglingiz ogʻrimasin. {{misol|Mezbonlar dilsiyohlik kayfiyatini yashirishga urinishdi, ammo yotar mahaligacha bu bir necha martaba yuzaga chiqdi va, oqibat, mehmonning koʻngliga boʻlak {{ajrat|gap}}lar kelmasin uchun, ikki orada oʻtgan {{ajrat|gap}}ni aytishga majbur boʻlishdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Mirzo}}<br/>'''Mayda gap''' - 1) turli xil ikkinchi darajali gap-soʻz. {{misol|Qani, shulardan birini anhor boʻyiga tashlab, barcha mayda {{ajrat|gap}}larni unutib, koʻngilga yaqin chor ulfating bilan otamlashsang.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} 2) shunday gaplarni koʻp gapiradigan shaxs; vaysaqi; igʻvogar.<br/>'''Nima gap?''' - Nima boʻldi, nima yangilik? {{misol|Qishloqlarda nima {{ajrat|gap}}lar bor ekan? Bir suhbat qil. Asta-sekin soʻra sen.|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Nima gapu nima soʻz''' - Nima boʻladi-yu, nima qoladi. {{misol|U alla-qanday ofatni his qilib, xatga koʻz yugurtirdi. Sunnat: “Meni armiyaga olishdi. Uch yilgacha nima {{ajrat|gap}}u nima soʻz, yoʻlingiz ochiq, erga tegib ketavering. Hozir eski zamon emas, bunaqa narsalarning unchalik ahamiyati yoʻq”, degan mazmunda yozibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Ogʻir gap''' - 1) dilni ogʻritadigan, kishiga ozor beradigan gap, xabar; 2) mushkul ish, qiyin muammo. {{misol|-Menimcha, uylanishdek nozik bir ish dunyoda yoʻqdir, - dedi Rahmat va Otabekka yuz oʻgirdi: - Uylangan xotining taʼbingga muvofiq kelsa, bu juda yaxshi, yoʻqsa, munchalik ogʻir {{ajrat|gap}} dunyoda boʻlmas.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}<br/>'''Tayinli gap''' - aniq, maʼlum, muayyan gap, fikr. {{misol|Biroq doktor uni [Sidiqjonni] qoʻl uchidagina koʻrdi, dori bermadi, tayinli bir {{ajrat|gap}} ham aytmadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Turgan gap''' - aniq, shubhasiz. {{misol|Fursat boy berildimi, ishning keyin ketishi turgan {{ajrat|gap}}.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Jasoratning davomi}} {{misol|Ertaga, turgan {{ajrat|gap}}, dalaga odam chiqmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Xunuk gap''' - yomon, sovuq xabar, ish. {{misol|Lekin kuzda, podani koʻchirib qishloqqa tushganimizda, Sayfidan xunuk bir {{ajrat|gap}}ni eshitdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Oʻzingizdan qolar''' (''yoki'' '''oʻtar''') '''gap yoʻq''' - Oʻzingizga maʼlum, sizdan yashiradigan narsa yoʻq. {{misol|Gap oʻrgatmoqchi emasman, oʻzlaridan qolar {{ajrat|gap}} yoʻq.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bu ish kechasi boʻlgani maʼqul. Kunduzi boʻlsa, oʻzingizdan oʻtar {{ajrat|gap}} yoʻq, xunukroq koʻrinadi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻtgan gapga salavot''' - Boʻlar ish boʻldi, endi befoyda. {{misol|Qurbon ota.. Oʻrmonjonning yoniga choʻkka tushib: -Oʻrmonjon, oʻgʻlim, bola bechoraga bir yordam qilgin, oʻtgan {{ajrat|gap}}ga salavot, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}<br/>'''Oʻgʻil bola gap''' - eng toʻgʻri gap, haqiqiy gap. {{misol|-Ha balli! Mana bunisi oʻgʻil bola {{ajrat|gap}} boʻldi, - dedi chol zavqlanib.|[[w:Odil Yoqubov|Odil Yoqubov]]|Qahramon izlab}}<br/>'''Hech gap yoʻq''' - 1) Biror hodisa roʻy bermadi, tinchlik. {{misol|Bizning oramizda hech {{ajrat|gap}} yoʻq, qasam ichaman. Hech {{ajrat|gap}} yoʻq! Hech {{ajrat|gap}} boʻlmaganidan keyin rashk ham boʻlmaydi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} 2) hech narsa yoʻq.<br/>'''Hech gap emas''' - qiyin emas, arzimaydigan, oson ish. {{misol|Qurbon ota boshlab bersalar, u yogʻi hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Yosh olimning (Beruniyning) musofirchilikda boshidan kechirgan kulfatlari bu tashvishlar oldida hech {{ajrat|gap}} emasdi.|[[w:Mirkarim Osim|Mirkarim Osim]]|Jayhun ustida bulutlar}} {{misol|Qoʻshnilarga yordam berish siz uchun hech {{ajrat|gap}} emas.|[[w:Sharof Rashidov|Sharof Rashidov]]|Boʻrondan kuchli}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == gap II == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''gap''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === Forschadan - [[گپ]] === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Doʻst-tengqur, hamkasaba ulfatlar orasida navbati bilan hafta yoki oyda ulardan birinikida oʻtkaziladigan ziyofat, ulfatchilik. {{misol|Bugun juma boʻlgani uchun Hakimboyvachcha va Mirzakarimboy oʻz ulfatlarinikiga - {{ajrat|gap}}ga ketishgan.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap bermoq''' - oʻz navbati kelgan kuni ulfatlariga ziyofat bermoq. {{misol|Yana bir haftadan keyin Salim akam {{ajrat|gap}} berarmishlar.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Gap yemoq''' - shunday ulfatchilik, ziyofatda muntazam ishtirok etmoq. {{misol|Qishning uzun kunlari bu yerda ulfatlar {{ajrat|gap}} yeyishadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ГАП}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} ===Tillar=== *{{gag}}: [[cümlä]] *{{tr}}: [[lâf]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''gap I'''<br /> '''1 '''[[слово]]; [[слова]]; [[речь]]; [[разговоры]]; {{tarjmisoli|mening sizga bir-ikki ogʻiz ~im bor }} мне нужно сказать вам несколько слов; {{tarjmisoli|sovuq ~ }} грубый, неприятный разговор; {{tarjmisoli|sovuq ~ odam}} неприятный, неприветливый человек; грубиян; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~}} правдивое слово; правда; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ tuqqanga yoqmas }} {{izoh|посл}}. правдивое слово и родному не понравится; {{izoh|соотв}}. правда глаза колет; {{tarjmisoli|toʻgʻri ~ odam }} прямой человек; {{tarjmisoli|oʻzaro ~}} разговор между собой, в узком кругу; {{tarjmisoli|~ning ochigʻi }} откровенно говоря; {{tarjmisoli|~ning poʻst kallasi }} {{izoh|то же, что {{tarjmisoli|}}~ning poʻskallasi }} ({{izoh|см}}.''' [[poʻskalla]]'''); {{tarjmisoli|quruq ~}} пустой разговор, пустословие; бахвальство; {{tarjmisoli|quruq ~ odam }} бахвал, пустозвон; {{tarjmisoli|quruq ~ quloqqda yoqmas }} {{izoh|посл}}. пустой разговор ухо режет; {{tarjmisoli|duv-duv ~ }} молва;{{tarjmisoli| mish-mish ~ }} слухи, разговоры; {{tarjmisoli|~ shu}} ! вот так!; баста!; {{tarjmisoli|~ bitta! }} сказано и всё!; {{tarjmisoli|~ tamom, vassalom! }} разговор окончен!; и дело с концом!; вот и всё; {{tarjmisoli|~ shu yerda qolsin }} пусть это останется между нами; {{tarjmisoli|ikki ~ning birida }} через каждые два слова, то и дело ({{izoh|напр. приговаривает, повторяет}}); {{tarjmisoli|~ gapirmoq }} говорить, произносить речь; {{tarjmisoli|~ni gapir uqqanga }} {{izoh|посл}}. говори тому; кто внемлет; {{tarjmisoli|~ kovlamoq }} выведывать, допытываться; {{tarjmisoli|~ koʻtarmaydigan odam }} человек, которому слова нельзя сказать; {{tarjmisoli|~ maʼqullamoq }} втолковывать, растолковывать ({{izoh|кому-л. что-л}}.); убеждать ({{izoh|ко-го-л. в чем-л}}.); {{tarjmisoli|~ otmoq, ~ qotmoq, ~ tashlamoq }} бросать слово вслед ({{izoh|кому-л. преимущественно женщине}}); бросать вскользь замечание ({{izoh|по чьему-л. адресу}}); '''bir narsadan '''({{izoh|или '''}}biror narsa toʻgʻrisida''') {{tarjmisoli|~ ochmoq }} заговорить, начать разговор о чём-либо; {{tarjmisoli|~ sotmoq }} болтать, пустословить; {{tarjmisoli|~ soʻramoq }} расспрашивать; {{tarjmisoli|~ tegizmoq}} подводить, делать (поступать) так, чтобы кому-либо попало; {{tarjmisoli|~ toʻqimoq }} выдумывать, сочинять ({{izoh|ложь, небылицу}}); {{tarjmisoli|~ chaynamoq }} заладить одно и то же; пережёвывать одно и то же; {{tarjmisoli|~ chaqishtirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[tashimoq]]''') [[ябедничать]]; [[сплетничать]]; [[заниматься]] [[сплетнями]]; {{tarjmisoli|~ chuvimoq }} заниматься разговорами, пересудами; чесать язык; {{tarjmisoli|~ qaytarmoq }} пререкаться, прекословить, перечить; вступать в пререкания; {{tarjmisoli|~ qilmoq }} порицать, осуждать, судить ({{izoh|кого-что-л. за что-л}}.); распространять слухи ({{izoh|о ком-л}}.); {{tarjmisoli|~ qistirmoq }} ввернуть словцо, вставить словечко; бросить реплику; {{tarjmisoli|~ni burmoq }} поворачивать разговор в другую сторону, менять тему разговора; {{tarjmisoli|~ini boʻlmoq }} прерывать ({{izoh|чью-л}}.) речь, ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ini ikki qilmoq }} прекословить; не повиноваться; не слушаться; {{tarjmisoli|~ini ogʻzidan olmoq }} перебивать ({{izoh|кого-л}}.), прерывать ({{izoh|чей-л}}.) разговор; {{tarjmisoli|~ni choʻzmoq }} затягивать разговор; {{tarjmisoli|~ini oʻtkazmoq }} воздействовать (влиять) словами; {{tarjmisoli|unga sizning ~ingiz oʻtadi }} вы можете повлиять на него; он считается с вашими словами, он слушается вас; {{tarjmisoli|~ni qisqa qilmoq }} говорить кратко, без лишних разглагольствований; {{tarjmisoli|~ni bir yerga qoʻymoq }} договориться, сговориться; {{tarjmisoli|~ni ~ga qovushtirmaslik }} мешать разговору, не давать другим возможности разговаривать; {{tarjmisoli|~ga aylantirmoq }} отвлекать разговорами, заговаривать зубы; {{tarjmisoli|~ga kirmoq }} 1) слушаться, быть послушным, покладистым; 2) начинать разговор, заводить длинную речь; {{tarjmisoli|~ga koʻnmoq }} соглашаться; быть сговорчивым; {{tarjmisoli|~ga solmoq }} вызывать ({{izoh|кого-л}}.) на разговор, затевать ({{izoh|с кем-л}}.) разговор ({{izoh|с целью выведать что-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tutmoq }} занимать (задерживать) разговорами {{izoh|(кого-л}}.); {{tarjmisoli|~ga tushmoq }} заговорить, начинать говорить, начинать разговор; {{tarjmisoli|~ida turmoq }} 1) держать (своё) слово; 2) стоять на своём, твердить своё; {{tarjmisoli|~dan toʻxtamoq }} переставать говорить, замолкать; {{tarjmisoli|u mening ~imdan chiqmaydi }} он слушается меня; он не смеет ослушаться меня; {{tarjmisoli|u hech kimga ~ bermaydi }} 1) он никому не даёт говорить; его не переговоришь; 2) он никого не слушается, он никому не подчиняется; {{tarjmisoli|bir ~dan qolmoq }} уступать ({{izoh|в споре, в перебранке}}); {{tarjmisoli|uning qulogʻiga ~ kirmaydi }} 1) он не слушается; он непослушный; 2) ему не до разговоров; {{tarjmisoli|unga ~ bakor kelmaydi, unga ~ kor }} ({{izoh|или '''}}[[taʼsir]]''') '''[[qilmaydi]] '''({{izoh|или '''}}[[yuqmaydi]]''') [[на]] [[него]] [[слова]] [[не]] [[действуют]]; [[его]] [[словом]] [[не]] [[проймёшь]]; {{tarjmisoli|uning ichida ~ yotmaydi }} он не умеет держать язык за зубами; {{tarjmisoli|~dan ~ chiqib }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ urinib }} слово за слово; '''koʻp - eshakka yuk '''{{izoh|посл}}. многословие - груз для осла; {{tarjmisoli|~ kelganda otangni ayama }} {{izoh|посл}}. когда к слову придется, не жалей даже родного отца; {{tarjmisoli|~ koʻp, koʻmir oz }} {{izoh|погов}}. разговоров много, да толку мало; {{tarjmisoli|~ bilgancha ish bil }} {{izoh|посл}}. не болтай, а дело делай; {{tarjmisoli|~ bir joydan chiqdi }} сошлись в одном; все говорили одно и то же; {{tarjmisoli|~ ola chiqdi }} вышла разноголосица; {{tarjmisoli|~da }} на словах; {{tarjmisoli|uning ~iga qaraganda }} по его словам; {{tarjmisoli|xalqda shunday bir ~ bor }} в народе есть такая поговорка;<br /> '''2 '''[[предмет]] [[разговора]]; [[дело]], [[вопрос]] ({{izoh|о котором идёт речь}}); {{tarjmisoli|bu qanday ~? }} что это значит?; это ещё что такое?; {{tarjmisoli|hech ~ yoʻq }} 1) ничего особенного нет, ничего не случилось; 2) ничего нет, пусто; {{tarjmisoli|bu boshqa ~ }} это (совсем) другое дело; {{tarjmisoli|katta ~ }} большое дело; {{tarjmisoli|shu ham katta ~ }} это уже большое дело; это уже много значит; {{tarjmisoli|nima ~ (boʻldi)? }} 1) что случилось?; в чём дело?; 2) что нового?; {{tarjmisoli|hech ~ boʻlgani yoʻq }} ничего не произошло, ничего такого не случилось; {{tarjmisoli|turgan ~ }} наверняка, несомненно, не подлежит никакому сомнению; ясное дело; {{tarjmisoli|bir ~ boʻlar }} как-нибудь обойдётся; {{tarjmisoli|buning tagida bir ~ bor }} под этим что-то кроется, тут что-то есть; {{tarjmisoli|~ning tagida ~ bor }} за этими словами что-то кроется; {{tarjmisoli|unda bir ~ bor }} в нём что-то есть; {{tarjmisoli|shu ham ~mi }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}shu ham ~ boʻldimi}} ! разве это дело!; {{tarjmisoli|~ vaqt yoʻqligida emas }} дело не в том, что времени нет; {{tarjmisoli|hamma ~ shunda }} всё дело в этом; '''[[bu]] '''({{izoh|или '''}}[[shu]]'''){{tarjmisoli| ham ~ ekanmi! }} что в этом особенного!; подумаешь, какая важность!; {{tarjmisoli|bu hech ~ emas }} это пустяки, это пара пустяков; это ничего; {{tarjmisoli|yaxshi ~ }} 1) доброе слово; 2) хорошее дело; {{tarjmisoli|qiyin ~ }} трудное дело; трудный вопрос; {{tarjmisoli|oson ~}} лёгкое (пустяковое) дело; {{tarjmisoli|oralaridan bir ~ oʻtdi }} между ними что-то произошло; {{tarjmisoli|undan nima ~ oʻtdi? }} что он такое натворил?; что он сделал плохого?; в чём он провинился?;<br /> '''3 '''{{izoh|грам}}. [[предложение]], [[фраза]]; {{tarjmisoli|bosh ~ }} главное предолжение; {{tarjmisoli|ergash ~}} придаточное предложение; {{tarjmisoli|sodda ~ }} простое предложение; {{tarjmisoli|qoʻshma ~ }} сложное предложение; {{tarjmisoli|koʻchirma ~ }} прямая речь; {{tarjmisoli|oʻzlashtirma ~ }} косвенная речь.<br /> <br /> '''gap II'''<br /> [[гап]] ({{izoh|вечеринка с угощением, устраиваемая обычно раз в неделю по очереди одним, из участников компании}}); {{tarjmisoli|~ yemoq }} быть участником гапа; {{tarjmisoli|~ bermoq }} устраивать гап; {{tarjmisoli|~-gashtak }} пирушки и вечеринки.<br /> }} mil1nebfm082tezq6rq9n2o5l8dpuew 0 33744 639702 611611 2026-06-29T20:15:32Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639702 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ga-rov''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|<b>GAROV</b> Bu tojikcha ot asli garav tovush tarkibiga ega boʻlib ({{ТжРС}}, 96), oʻzbek tilida v tovushidan oldingi a tovush o tovushiga admashtirilgan. Bu ot 'qarzni qaytirishga, majburiyatni bajarishga ishonchli dadil sifatida berib koʻyiladigan narsa' maʼnosini anglatadi ({{ТжРС}}, 97; {{OʻTIL}}, 1,189).}} ''[[w:Fors tili|fors.]]'' – [[kafolat]]; [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Vaʼdaning bajarilishiga ishontirish uchun qoldiriladigan omonat narsa. {{misol|Xoʻp, men {{ajrat|garov}}ga pul berib ketay, — dedi Yoʻlchi Qora Ahmadga. |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar.}} {{misol|Men ogʻaynilarni koʻzlarim ustida tutaman, ularni muhtojlik chogʻlarida koʻrsam, oʻzimni {{ajrat|garov}} qoʻyib boʻlsa ham, ehtiyojdan chiqarishga tirishaman.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar.}} 2 Bajarilishini, amalga oshuvini taʼminlovchi narsa, asos. {{misol|Kuzgi shudgor – moʻl hosil {{ajrat|garov}}i.}} {{misol|Doʻstligimiz hozirgi zafarlarimizning poydevori, porloq istiqbolimizning {{ajrat|garov}}i, boqiy umrimizning timsolidir.|[[w:Gazetadan|Gazetadan.]]}} {{misol|Rais yem-xashak hozirlash chorvachilikni rivojlantirishning asosiy {{ajrat|garov}}i ekani toʻgʻrisida katta nutq soʻzladi. |[[w:S. Anorboyev|S. Anorboyev]]|Oqsoy.}} :'''Garov oʻynamoq''' (''yoki'' '''bogʻlashmoq''') Bas bogʻlashmoq, shartlashmoq. {{misol|Merganligimga ishonmaysizmi? Unday boʻlsa, {{ajrat|garov}} bogʻlashamiz.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Qadrdon dalalar.}} === Sinonimlari === [[barimta]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ГАРОВ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[garov]]</b></br> <b>1 </b>[[залог]], [[заклад]]; {{tarjmisoli|~(ga) qoʻymoq }} закладывать ({{izoh|вещи, ценности}}); отдавать в залог; {{tarjmisoli|~ga bermoq }} отдавать ({{izoh|что-л}}.) в залог {{izoh|или }}в качестве заклада; {{tarjmisoli|~ga olingan kishi }} заложник;</br> <b>2 </b>[[пари]]; {{tarjmisoli|~ bogʻlashmoq }} {{izoh|или {{tarjmisoli|}}~ oʻynamoq }} держать пари, биться об заклад;</br> <b>3 </b>[[ставка]] ({{izoh|в азартной игре}});</br> <b>4 </b>{{izoh|перен}}. [[залог]], [[гарантия]]; {{tarjmisoli|tozalik sogʻliqning ~idir }} чистота - залог здоровья.</br> }} 69c17fj0hby2bmnehxyoq6q809riqrl 0 51103 639689 639687 2026-06-29T14:00:43Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/~2026-37175-11|~2026-37175-11]] ([[User talk:~2026-37175-11|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/639687|639687]]-sonli tahrir qaytarildi 639689 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tasdiqlash'''<br /> '''1 '''{{izoh|и. д. от <b>}}[[tasdiqlamoq]];<br /> 2 </b>[[утверждение]]; [[подтверждение]].<br /> }} 915zpx3ivg2yq7cvx8bmxkpvuo5kovg 0 59183 639699 618666 2026-06-29T18:51:24Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639699 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''eʼ-ti-bor-siz''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Nazar-pisand qil-maydigan, beparvo; mensimaydigan. {{misol|Men bu dissertatsiya deb xudbin boʻlib ketdim, senga {{ajrat|eʼtiborsiz}} boʻla boshladim.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Chinor}}. {{misol|Anvar oʻltirar ekan, {{ajrat|eʼtiborsiz}} qoʻl siltadi. |[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. 2 Nazar-eʼtibordan qolgan, obroʻsini yoʻqotgan, nufuzi yoʻq, obroʻsiz. {{misol|El oldida {{ajrat|eʼtiborsiz}} boʻlib qolmoq.}} === Sinonimlari === [[elovsiz]] === Antonimlari === {{OʻTIL|ЭЪТИБОРСИЗ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''eʼtiborsiz'''<br /> '''1 '''[[неавторитётный]], [[невлиятельный]], [[не]] [[пользующийся]] [[авторитетом]], [[незаслуживающий]] [[внимания]];<br /> '''2 '''[[недействительный]] ({{izoh|о документе}}); {{tarjmisoli|~ qolmoq }} ({{izoh|или}} {{tarjmisoli|~ boʻlmoq}} ) 1) потерять доверие, потерять авторитет; 2) потерять своё значение, стать недействительным;<br /> '''3 '''[[невнимательный]], [[небрежный]]; // [[невнимательно]], [[небрежно]]; {{tarjmisoli|~ qarash }} невнимательное, небрежное, пренебрежительное отношение; {{tarjmisoli|~ qoldirmoq }} оставлять без внимания, оставлять без последствий; пренебрегать.<br /> }} mmnvbm90rcytiocgzy3w0f6gvi3067c 0 90076 639690 639688 2026-06-29T14:01:06Z Yokubjon Juraev 8265 [[Special:Contributions/~2026-35156-60|~2026-35156-60]] ([[User talk:~2026-35156-60|munozara]]) tomonidan qilingan [[Special:Diff/639688|639688]]-sonli tahrir qaytarildi 639690 wikitext text/x-wiki {{-ru-}} == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''о-бо-ро-тень''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === <b>[[оборотень]] </b>{{izoh|м, р. <b>}}-тня </b>{{izoh|фолък. }}afsun bilan boshqa tusga kirgan yoki kira oladigan odam. === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == 6l1h0cwael3uqbmdyb0zhod2lcv98dl 0 131555 639703 596819 2026-06-30T03:40:49Z Yokubjon Juraev 8265 /* Etimologiyasi */ 639703 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|YOGʻMIR {{q.}} [[yomgʻir]]}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === === Sinonimlari === === Antonimlari === == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} rztxzqqstzxc1gbnekcpqapv8tkal21