Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.10 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 0 13389 639908 626942 2026-07-12T11:05:28Z Yokubjon Juraev 8265 639908 wikitext text/x-wiki {{-ia-}} [[Fayl:Serbian bread.jpg|thumb|250px|non]] {{ia-ism}} {{-fr-}} {{fr-interj}} * [[hech]], [[qaysi]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''non''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''NON''' Bu tojikcha ot 'xamirdan yasab, tandirda yoki pechda pishiriladigan yemak' maʼnosini anglatadi ({{ТжРС}}, 273; {{OʻTIL}}, 1,510).}} ''[[w:Fors tili|f.]]'' نان — non; oziq-ovqat == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Xamirdan tayyorlanib, tandir, oʻchoq, tova {{va sh.k.}}larda pishiriladigan yegulik. {{misol|Bugʻdoy {{ajrat|non}}.}} {{misol|Zogʻora {{ajrat|non}}.}} {{misol|Shirmoy {{ajrat|non}}.}} {{misol|Boʻlka {{ajrat|non}}.}} {{misol|[Kampir] Non yasab boʻlguncha, tandir qizidi. Keyin bir chekkadan yopdim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Umuman, yegulik-ichgulik, yashash, tirikchilik uchun zarur narsa. {{misol|{{nowrap|-Matqovul}} aka, men {{ajrat|non}} toparmikanman, deb qorin gʻamida maktab ochganim yoʻq, - dedi u [Gʻulomjon] bosigʻi bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} :Non gadoyi Nonga zor, kambagʻal-qashshoq. {{misol|U yo oʻz-oʻzini oʻldirardi, yo xizmatkor yigit bilan bir yurtga qochib, kambagʻallikda, {{ajrat|non}} gadoyi boʻlib yashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. Non yemoq Biror narsadan foydalanib tirikchilik oʻtkazmoq, kun kechirmoq. {{misol|Doim hovli, yer janjalidan {{ajrat|non}} yeb yuradigan bir ellikboshi, afandining yoʻlini toʻsib, koʻrgan tushini aytib berdi. |[[w:"Latifalar"|"Latifalar"]]}}. Non sindirish ''(yoki'' ushatish) ''etn.'' Nikoh toʻyi marosimlarining bir qismi: qiz tomon, yaʼni uning ota-onalari sovchi yuborgan tomonga oʻz roziligini bergach, sovchilar keltirgan dasturxon ochilib, shu rozilik belgisi sifatida non sindirilishi va toʻy bilan bogʻliq masalalarning belgilanishi, hal qilinishi. Noni butun Tirikchilik, yashash uchun zarur narsalari but, muhayyo, hech narsadan kamchiligi yoʻq, bekam-koʻst, toʻkis. {{misol|Capmapoui u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt {{ajrat|non}}i butun [dedi kampir Shodiga].}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni yarimta Biror sherik yoki raqobatchi tufayli topish-tutishi kamay-gan, yetishmay qolgan. {{misol|Nima, Qobilov kelib, {{ajrat|non}}imiz yarimta boʻlib qoldimi, aksincha, qoʻlni-qoʻlga berib ishlasangiz, bitta {{ajrat|non}}ingiz ikkita boʻladi.}} S. Mahkamov, Sho-gird. Nonini tuya qilmoq Birovga tegishli haqning maʼlum qismini olmoq, oʻzlash-tirmoq. {{misol|“Boʻshanglik qilsam, {{ajrat|non}}imni tuya qilib berishlari aniq”,}} — ''oʻyladi Yoʻlchi. ''Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|НОН}} == Tarjimalari == {{Vikipediya}} {{uz-ism}} {{-trans-|Nonli| *{{sq}}: [[bukë]] *{{ar}}: [[خبز]] (xubz) *{{az}}: [[çörək]], [[əkmək]] *{{bg}}: [[хляб]] (hljab) *{{de}}: [[Brot]] *{{es}}: [[pan]] *{{fa}}: [[نان]] (na:n) *{{fr}}: [[pain]] *{{en}}: [[bread]] *{{it}}: [[pane]] *{{hu}}: [[kenyér]] *{{pt}}: [[pão]] *{{ro}}: [[pâine]] *{{sv}}: [[bröd]] *{{tr}}: [[ekmek]] *{{vi}}: [[bánh mì]] *{{ja}}: [[パン]] (pan) *{{zh}}: [[面包]] (miànbāo) *{{el}}: [[ψωμί]] (psomí), [[άρτος]] (ártos) |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''non'''<br /> '''1 '''[[печеный]] [[хлеб]], [[лепёшка]]; // [[хлебный]], [[лепёшечный]]; {{tarjmisoli|bugʻdoy non(i) }} пшеничный хлеб; пшеничная лепёшка; {{tarjmisoli|zogʻora non }} кукурузная лепёшка; {{tarjmisoli|oq non }} белый хлеб, белая лепёшка; {{tarjmisoli|qattiq non }} засохший хлеб; засохшая лепёшка; {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб, чёрствая лепёшка; {{tarjmisoli|qoq non }} сушёный хлеб; сушёная лепёшка; {{tarjmisoli|bulka non }} булка; каравай хлеба; формовой хлеб; '''[[shirmoy]] '''({{izoh|или '''}}[[shirmol]]''') {{tarjmisoli|non }} сдобная лепёшка; {{tarjmisoli|bozor non }} лепёшка, изготовленная для продажи на рынке; {{tarjmisoli|uy non }} домашняя лепёшка; {{tarjmisoli|obi non }} {{izoh|см}}. '''[[obinon]]'''; {{tarjmisoli|non ushogʻi }} ({{izoh|или '''}}[[uvogʻi]]''') [[хлебные]] [[крошки]]; {{tarjmisoli|non quti }} {{izoh|см}}. '''[[nondon]]'''; {{tarjmisoli|non jiyda }} ({{izoh|букв}}. хлебная джида) джида крупноплодная, {{tarjmisoli|bugʻdoy noning boʻlmasa ham bugʻday soʻzing boʻlsin }} {{izoh|посл}}. пусть не будет у тебя пшеничного хлеба, пусть будут тёплыми ({{izoh|букв}}. как пар) твой слова; {{tarjmisoli|non yemoqchi boʻlsang, oʻtin tashishdan erinma }} {{izoh|посл}}. хочешь поесть хлеба - не поленись натаскать дров; {{tarjmisoli|non yasamoq }} лепить лепёшки; придавать куску теста форму лепёшки; {{tarjmisoli|non pishirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[yopmoq]]''') [[печь]], [[выпекать]] [[хлеб]], [[лепёшки]]; {{tarjmisoli|non ushatmoq }} ({{izoh|или '''}}burdalamoq, sindirmoq''') разламывать хлеб, лепёшку; {{tarjmisoli|non toʻgʻramoq }} крошить хлеб, лепёшку; {{tarjmisoli|sutga non toʻgʻramoq }} накрошить хлеб, лепёшку в молоко; {{tarjmisoli|tandirdan non uzmoq }} вынимать лепёшки из печи;<br /> '''2''' [[хлеб]] [[насущный]], [[еда]], [[пропитание]]; [[средства]] [[к]] [[существованию]]; {{tarjmisoli|Matqovul aka, men non toparmikinman, deb qorin gʻamida maktab ochganim yoʻq }} (М. Исмоилий, «Фарѓона т. о.») Маткавул-ака, я школу открыл не ради заработка; {{tarjmisoli|noni butun }} он живёт в достатке, он обеспечен всем необходимым; {{tarjmisoli|noni yarimta }} его достаток сократился ({{izoh|из-за конкуренции, необходимости делиться с компаньоном и. т. д}}.); {{tarjmisoli|non yemoq}} зарабатывать {{izoh|чем-л. или за счёт чего-л., }}жить {{izoh|чем-л}}.; {{tarjmisoli|* non gadoyi }} обнищавший; {{tarjmisoli|non gadoyi boʻlib qolmoq }} окончательно обнищать, стать нищим; {{tarjmisoli|non ursin! }} {{izoh|бран}}. да будь ({{izoh|я, ты, он и т. п}}.) проклят!; {{tarjmisoli|non ursin, agar soʻzim yolgʻon boʻlsa! }} да будь я проклят, если говорю неправду! {{tarjmisoli|qora nonga qorni toʻq }} он сыт и ни в чём не нуждается; {{tarjmisoli|birov bilan non-qattiq boʻlmoq }} быть с кем-либо в дружеских, приятельских отношениях, сдружиться; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} ({{izoh|букв}}. сделать из чей-либо лепёшки верблюда) обмануть ({{izoh|кого-л}}.), присвоив себе львиную долю ({{izoh|чего-л}}.).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] bmyt1uopyt3t6rg02mtqvorznihk3ch 639909 639908 2026-07-12T11:08:18Z Yokubjon Juraev 8265 639909 wikitext text/x-wiki {{-ia-}} [[Fayl:Serbian bread.jpg|thumb|250px|non]] {{ia-ism}} {{-fr-}} {{fr-interj}} * [[hech]], [[qaysi]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''non''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''NON''' Bu tojikcha ot 'xamirdan yasab, tandirda yoki pechda pishiriladigan yemak' maʼnosini anglatadi ({{ТжРС}}, 273; {{OʻTIL}}, 1,510).}} Forschadan [[نان]] - non; oziq-ovqat. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Xamirdan tayyorlanib, tandir, oʻchoq, tova {{va sh.k.}}larda pishiriladigan yegulik. {{misol|Bugʻdoy {{ajrat|non}}.}} {{misol|Zogʻora {{ajrat|non}}.}} {{misol|Shirmoy {{ajrat|non}}.}} {{misol|Boʻlka {{ajrat|non}}.}} {{misol|[Kampir] Non yasab boʻlguncha, tandir qizidi. Keyin bir chekkadan yopdim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Umuman, yegulik-ichgulik, yashash, tirikchilik uchun zarur narsa. {{misol|{{nowrap|-Matqovul}} aka, men {{ajrat|non}} toparmikanman, deb qorin gʻamida maktab ochganim yoʻq, - dedi u [Gʻulomjon] bosigʻi bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}<br/>'''Non gadoyi''' - nonga zor, kambagʻal-qashshoq. {{misol|U yo oʻz-oʻzini oʻldirardi, yo xizmatkor yigit bilan bir yurtga qochib, kambagʻallikda, {{ajrat|non}} gadoyi boʻlib yashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Non yemoq''' - biror narsadan foydalanib tirikchilik oʻtkazmoq, kun kechirmoq. {{misol|Doim hovli, yer janjalidan {{ajrat|non}} yeb yuradigan bir ellikboshi, afandining yoʻlini toʻsib, koʻrgan tushini aytib berdi.|[[w:"Latifalar"|"Latifalar"]]}}<br/>'''Non sindirish''' (''yoki'' ushatish) - {{etn.}} nikoh toʻyi marosimlarining bir qismi: qiz tomon, yaʼni uning ota-onalari sovchi yuborgan tomonga oʻz roziligini bergach, sovchilar keltirgan dasturxon ochilib, shu rozilik belgisi sifatida non sindirilishi va toʻy bilan bogʻliq masalalarning belgilanishi, hal qilinishi. Noni butun Tirikchilik, yashash uchun zarur narsalari but, muhayyo, hech narsadan kamchiligi yoʻq, bekam-koʻst, toʻkis. {{misol|Capmapoui u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt {{ajrat|non}}i butun [dedi kampir Shodiga].}} E. Raimov, Ajab qishloq. Noni yarimta Biror sherik yoki raqobatchi tufayli topish-tutishi kamay-gan, yetishmay qolgan. {{misol|Nima, Qobilov kelib, {{ajrat|non}}imiz yarimta boʻlib qoldimi, aksincha, qoʻlni-qoʻlga berib ishlasangiz, bitta {{ajrat|non}}ingiz ikkita boʻladi.}} S. Mahkamov, Sho-gird. Nonini tuya qilmoq Birovga tegishli haqning maʼlum qismini olmoq, oʻzlash-tirmoq. {{misol|“Boʻshanglik qilsam, {{ajrat|non}}imni tuya qilib berishlari aniq”,}} — ''oʻyladi Yoʻlchi. ''Oybek, Tanlangan asarlar. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|НОН}} == Tarjimalari == {{Vikipediya}} {{uz-ism}} {{-trans-|Nonli| *{{sq}}: [[bukë]] *{{ar}}: [[خبز]] (xubz) *{{az}}: [[çörək]], [[əkmək]] *{{bg}}: [[хляб]] (hljab) *{{de}}: [[Brot]] *{{es}}: [[pan]] *{{fa}}: [[نان]] (na:n) *{{fr}}: [[pain]] *{{en}}: [[bread]] *{{it}}: [[pane]] *{{hu}}: [[kenyér]] *{{pt}}: [[pão]] *{{ro}}: [[pâine]] *{{sv}}: [[bröd]] *{{tr}}: [[ekmek]] *{{vi}}: [[bánh mì]] *{{ja}}: [[パン]] (pan) *{{zh}}: [[面包]] (miànbāo) *{{el}}: [[ψωμί]] (psomí), [[άρτος]] (ártos) |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''non'''<br /> '''1 '''[[печеный]] [[хлеб]], [[лепёшка]]; // [[хлебный]], [[лепёшечный]]; {{tarjmisoli|bugʻdoy non(i) }} пшеничный хлеб; пшеничная лепёшка; {{tarjmisoli|zogʻora non }} кукурузная лепёшка; {{tarjmisoli|oq non }} белый хлеб, белая лепёшка; {{tarjmisoli|qattiq non }} засохший хлеб; засохшая лепёшка; {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб, чёрствая лепёшка; {{tarjmisoli|qoq non }} сушёный хлеб; сушёная лепёшка; {{tarjmisoli|bulka non }} булка; каравай хлеба; формовой хлеб; '''[[shirmoy]] '''({{izoh|или '''}}[[shirmol]]''') {{tarjmisoli|non }} сдобная лепёшка; {{tarjmisoli|bozor non }} лепёшка, изготовленная для продажи на рынке; {{tarjmisoli|uy non }} домашняя лепёшка; {{tarjmisoli|obi non }} {{izoh|см}}. '''[[obinon]]'''; {{tarjmisoli|non ushogʻi }} ({{izoh|или '''}}[[uvogʻi]]''') [[хлебные]] [[крошки]]; {{tarjmisoli|non quti }} {{izoh|см}}. '''[[nondon]]'''; {{tarjmisoli|non jiyda }} ({{izoh|букв}}. хлебная джида) джида крупноплодная, {{tarjmisoli|bugʻdoy noning boʻlmasa ham bugʻday soʻzing boʻlsin }} {{izoh|посл}}. пусть не будет у тебя пшеничного хлеба, пусть будут тёплыми ({{izoh|букв}}. как пар) твой слова; {{tarjmisoli|non yemoqchi boʻlsang, oʻtin tashishdan erinma }} {{izoh|посл}}. хочешь поесть хлеба - не поленись натаскать дров; {{tarjmisoli|non yasamoq }} лепить лепёшки; придавать куску теста форму лепёшки; {{tarjmisoli|non pishirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[yopmoq]]''') [[печь]], [[выпекать]] [[хлеб]], [[лепёшки]]; {{tarjmisoli|non ushatmoq }} ({{izoh|или '''}}burdalamoq, sindirmoq''') разламывать хлеб, лепёшку; {{tarjmisoli|non toʻgʻramoq }} крошить хлеб, лепёшку; {{tarjmisoli|sutga non toʻgʻramoq }} накрошить хлеб, лепёшку в молоко; {{tarjmisoli|tandirdan non uzmoq }} вынимать лепёшки из печи;<br /> '''2''' [[хлеб]] [[насущный]], [[еда]], [[пропитание]]; [[средства]] [[к]] [[существованию]]; {{tarjmisoli|Matqovul aka, men non toparmikinman, deb qorin gʻamida maktab ochganim yoʻq }} (М. Исмоилий, «Фарѓона т. о.») Маткавул-ака, я школу открыл не ради заработка; {{tarjmisoli|noni butun }} он живёт в достатке, он обеспечен всем необходимым; {{tarjmisoli|noni yarimta }} его достаток сократился ({{izoh|из-за конкуренции, необходимости делиться с компаньоном и. т. д}}.); {{tarjmisoli|non yemoq}} зарабатывать {{izoh|чем-л. или за счёт чего-л., }}жить {{izoh|чем-л}}.; {{tarjmisoli|* non gadoyi }} обнищавший; {{tarjmisoli|non gadoyi boʻlib qolmoq }} окончательно обнищать, стать нищим; {{tarjmisoli|non ursin! }} {{izoh|бран}}. да будь ({{izoh|я, ты, он и т. п}}.) проклят!; {{tarjmisoli|non ursin, agar soʻzim yolgʻon boʻlsa! }} да будь я проклят, если говорю неправду! {{tarjmisoli|qora nonga qorni toʻq }} он сыт и ни в чём не нуждается; {{tarjmisoli|birov bilan non-qattiq boʻlmoq }} быть с кем-либо в дружеских, приятельских отношениях, сдружиться; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} ({{izoh|букв}}. сделать из чей-либо лепёшки верблюда) обмануть ({{izoh|кого-л}}.), присвоив себе львиную долю ({{izoh|чего-л}}.).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] en8mifkt9ltjfqadu1suqo27gw7xe5c 639910 639909 2026-07-12T11:15:30Z Yokubjon Juraev 8265 639910 wikitext text/x-wiki {{-ia-}} [[Fayl:Serbian bread.jpg|thumb|250px|non]] {{ia-ism}} {{-fr-}} {{fr-interj}} * [[hech]], [[qaysi]] = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''non''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|III|'''NON''' Bu tojikcha ot 'xamirdan yasab, tandirda yoki pechda pishiriladigan yemak' maʼnosini anglatadi ({{ТжРС}}, 273; {{OʻTIL}}, 1,510).}} Forschadan [[نان]] - non; oziq-ovqat. == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Xamirdan tayyorlanib, tandir, oʻchoq, tova {{va sh.k.}}larda pishiriladigan yegulik. {{misol|Bugʻdoy {{ajrat|non}}.}} {{misol|Zogʻora {{ajrat|non}}.}} {{misol|Shirmoy {{ajrat|non}}.}} {{misol|Boʻlka {{ajrat|non}}.}} {{misol|[Kampir] Non yasab boʻlguncha, tandir qizidi. Keyin bir chekkadan yopdim.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} #Umuman, yegulik-ichgulik, yashash, tirikchilik uchun zarur narsa. {{misol|{{nowrap|-Matqovul}} aka, men {{ajrat|non}} toparmikanman, deb qorin gʻamida maktab ochganim yoʻq, - dedi u [Gʻulomjon] bosigʻi bilan.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} '''Non gadoyi''' - nonga zor, kambagʻal-qashshoq. {{misol|U yo oʻz-oʻzini oʻldirardi, yo xizmatkor yigit bilan bir yurtga qochib, kambagʻallikda, {{ajrat|non}} gadoyi boʻlib yashardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Non yemoq''' - biror narsadan foydalanib tirikchilik oʻtkazmoq, kun kechirmoq. {{misol|Doim hovli, yer janjalidan {{ajrat|non}} yeb yuradigan bir ellikboshi, afandining yoʻlini toʻsib, koʻrgan tushini aytib berdi.|[[w:Latifalar|"Latifalar"]]}}<br/>'''Non sindirish''' (''yoki'' '''ushatish''') - {{etn.}} nikoh toʻyi marosimlarining bir qismi: qiz tomon, yaʼni uning ota-onalari sovchi yuborgan tomonga oʻz roziligini bergach, sovchilar keltirgan dasturxon ochilib, shu rozilik belgisi sifatida non sindirilishi va toʻy bilan bogʻliq masalalarning belgilanishi, hal qilinishi.<br/>'''Noni butun''' - tirikchilik, yashash uchun zarur narsalari but, muhayyo, hech narsadan kamchiligi yoʻq, bekam-koʻst, toʻkis. {{misol|Sartarosh u dunyo, bu dunyo xor boʻlmaydi. Hamma vaqt {{ajrat|non}}i butun [dedi kampir Shodiga].|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}}<br/>'''Noni yarimta''' - biror sherik yoki raqobatchi tufayli topish-tutishi kamaygan, yetishmay qolgan. {{misol|Nima, Qobilov kelib, {{ajrat|non}}imiz yarimta boʻlib qoldimi, aksincha, qoʻlni-qoʻlga berib ishlasangiz, bitta {{ajrat|non}}ingiz ikkita boʻladi.|S. Mahkamov|Shogird}}<br/>'''Nonini tuya qilmoq''' - birovga tegishli haqning maʼlum qismini olmoq, oʻzlashtirmoq. {{misol|"Boʻshanglik qilsam, {{ajrat|non}}imni tuya qilib berishlari aniq", - oʻyladi Yoʻlchi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|НОН}} == Tarjimalari == {{Vikipediya}} {{uz-ism}} {{-trans-|Nonli| *{{sq}}: [[bukë]] *{{ar}}: [[خبز]] (xubz) *{{az}}: [[çörək]], [[əkmək]] *{{bg}}: [[хляб]] (hljab) *{{de}}: [[Brot]] *{{es}}: [[pan]] *{{fa}}: [[نان]] (na:n) *{{fr}}: [[pain]] *{{en}}: [[bread]] *{{it}}: [[pane]] *{{hu}}: [[kenyér]] *{{pt}}: [[pão]] *{{ro}}: [[pâine]] *{{sv}}: [[bröd]] *{{tr}}: [[ekmek]] *{{vi}}: [[bánh mì]] *{{ja}}: [[パン]] (pan) *{{zh}}: [[面包]] (miànbāo) *{{el}}: [[ψωμί]] (psomí), [[άρτος]] (ártos) |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''non'''<br /> '''1 '''[[печеный]] [[хлеб]], [[лепёшка]]; // [[хлебный]], [[лепёшечный]]; {{tarjmisoli|bugʻdoy non(i) }} пшеничный хлеб; пшеничная лепёшка; {{tarjmisoli|zogʻora non }} кукурузная лепёшка; {{tarjmisoli|oq non }} белый хлеб, белая лепёшка; {{tarjmisoli|qattiq non }} засохший хлеб; засохшая лепёшка; {{tarjmisoli|suvi qochgan non }} чёрствый хлеб, чёрствая лепёшка; {{tarjmisoli|qoq non }} сушёный хлеб; сушёная лепёшка; {{tarjmisoli|bulka non }} булка; каравай хлеба; формовой хлеб; '''[[shirmoy]] '''({{izoh|или '''}}[[shirmol]]''') {{tarjmisoli|non }} сдобная лепёшка; {{tarjmisoli|bozor non }} лепёшка, изготовленная для продажи на рынке; {{tarjmisoli|uy non }} домашняя лепёшка; {{tarjmisoli|obi non }} {{izoh|см}}. '''[[obinon]]'''; {{tarjmisoli|non ushogʻi }} ({{izoh|или '''}}[[uvogʻi]]''') [[хлебные]] [[крошки]]; {{tarjmisoli|non quti }} {{izoh|см}}. '''[[nondon]]'''; {{tarjmisoli|non jiyda }} ({{izoh|букв}}. хлебная джида) джида крупноплодная, {{tarjmisoli|bugʻdoy noning boʻlmasa ham bugʻday soʻzing boʻlsin }} {{izoh|посл}}. пусть не будет у тебя пшеничного хлеба, пусть будут тёплыми ({{izoh|букв}}. как пар) твой слова; {{tarjmisoli|non yemoqchi boʻlsang, oʻtin tashishdan erinma }} {{izoh|посл}}. хочешь поесть хлеба - не поленись натаскать дров; {{tarjmisoli|non yasamoq }} лепить лепёшки; придавать куску теста форму лепёшки; {{tarjmisoli|non pishirmoq }} ({{izoh|или '''}}[[yopmoq]]''') [[печь]], [[выпекать]] [[хлеб]], [[лепёшки]]; {{tarjmisoli|non ushatmoq }} ({{izoh|или '''}}burdalamoq, sindirmoq''') разламывать хлеб, лепёшку; {{tarjmisoli|non toʻgʻramoq }} крошить хлеб, лепёшку; {{tarjmisoli|sutga non toʻgʻramoq }} накрошить хлеб, лепёшку в молоко; {{tarjmisoli|tandirdan non uzmoq }} вынимать лепёшки из печи;<br /> '''2''' [[хлеб]] [[насущный]], [[еда]], [[пропитание]]; [[средства]] [[к]] [[существованию]]; {{tarjmisoli|Matqovul aka, men non toparmikinman, deb qorin gʻamida maktab ochganim yoʻq }} (М. Исмоилий, «Фарѓона т. о.») Маткавул-ака, я школу открыл не ради заработка; {{tarjmisoli|noni butun }} он живёт в достатке, он обеспечен всем необходимым; {{tarjmisoli|noni yarimta }} его достаток сократился ({{izoh|из-за конкуренции, необходимости делиться с компаньоном и. т. д}}.); {{tarjmisoli|non yemoq}} зарабатывать {{izoh|чем-л. или за счёт чего-л., }}жить {{izoh|чем-л}}.; {{tarjmisoli|* non gadoyi }} обнищавший; {{tarjmisoli|non gadoyi boʻlib qolmoq }} окончательно обнищать, стать нищим; {{tarjmisoli|non ursin! }} {{izoh|бран}}. да будь ({{izoh|я, ты, он и т. п}}.) проклят!; {{tarjmisoli|non ursin, agar soʻzim yolgʻon boʻlsa! }} да будь я проклят, если говорю неправду! {{tarjmisoli|qora nonga qorni toʻq }} он сыт и ни в чём не нуждается; {{tarjmisoli|birov bilan non-qattiq boʻlmoq }} быть с кем-либо в дружеских, приятельских отношениях, сдружиться; {{tarjmisoli|nonini tuya qilmoq }} ({{izoh|букв}}. сделать из чей-либо лепёшки верблюда) обмануть ({{izoh|кого-л}}.), присвоив себе львиную долю ({{izoh|чего-л}}.).<br /> }} [[Turkum:Oʻzbekchada forschadan oʻzlashgan soʻzlar]] es1s7l80grjyflxkfds0gaqcz2t0uuz 0 14522 639873 639238 2026-07-11T20:17:59Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639873 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''u-çun''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|UCHUN ’atalganlik’, 'maqsad’ kabi maʼnolarni ifodalaydigan koʻmakchi. Sen u ch u n jonimni be— rishga ham tayyorman. Bu koʻmakchi qadimgi turkiy tilda üçün tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 105; ПДП, 437; DS, 622); oʻzbek tilida ü unlilarining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: oʻchoʻn &gt;&nbsp;uchun. Bu soʻz asli ’maqsad’ maʼnosini anglatgan oʻch otiga —(oʻ)n qoʻshimcha-sini qoʻshib hosil qilingan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, I, 643).}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === ''koʻmakchi'' Sabab, maqsad, atalganlik kabi maʼnolarni bildiradi, shunday maʼnoli munosabatlarni koʻrsatadi. {{misol|Bu yerga Madali akaning jigʻiga tegish, rashkini keltirish {{ajrat|uchun}} kirganligimni eslab, mulzam boʻldim.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Davr mening taqdirimda}}. {{misol|Dunyoda toʻgʻri yashab, yurtga xizmat qilib oʻtishdan ortiq baxt bormi inson bolasi {{ajrat|uchun}}!|[[w:T. Ashurov|T. Ashurov]]|Oq ot}}. {{misol|Ota-onasi savodli kishilar boʻlganligi {{ajrat|uchun}} ham yoshligidan savod chiqardi.|[[w:Fan va turmush|Fan va turmush]]}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|УЧУН}} == Tarjimalari == {{uz-adv}} {{-trans-|uchun| * {{az}}: [[üzrə]] *{{nog}}: [[уьшин]] *{{tt}}: [[өчен]] * {{tr}}: [[üzere]], [[için]] * {{ug}}: [[ئۈچۈن]] * {{sah}}: [[иһин]] |}} {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''uchun'''<br /> {{izoh|послелог<br /> '''}}1''' [[для]], [[ради]]; {{tarjmisoli|sen (sening) uchun }} для тебя, ради тебя; {{tarjmisoli|hamma narsa gʻalaba uchun }} всё для победы; {{tarjmisoli|umum manfaati uchun }} ради общей пользы; {{tarjmisoli|u bu yerga dam olish uchun kelgan }} он приехал сюда отдыхать; {{tarjmisoli|kulgi uchun }} ради (для) смеха; {{tarjmisoli|nima uchun }} ради чего?, для чего?; зачем?; {{tarjmisoli|nima uchun uning shoshilishi kerak? }} чего ради ему торопиться?;<br /> '''2 '''[[за]], [[во]] [[имя]] ({{izoh|чего-л}}.); {{tarjmisoli|sotsialistik revolyutsiya ishi uchun }} за дело социалистической революции; {{tarjmisoli|butun jahonda tinchlik uchun kurash }} борьба за мир во всем мире; {{tarjmisoli|vatan uchun jang qilmoq }} сражаться за родину; {{tarjmisoli|gʻalaba qozonish uchun }} во имя победы;<br /> '''3 '''[[из-за]], [[вследствие]], [[ввиду]]; {{tarjmisoli|shuning uchun }} ввиду этого, вследствие этого; поэтому; {{tarjmisoli|yomgʻir yoqqani uchun kechindim }} из-за дождя я опоздал;<br /> '''4 '''[[чтоб]], [[чтобы]]; [[к]]; {{tarjmisoli|maqsadga erishish uchun intilmoq }} стремиться к достижению цели; {{tarjmisoli|mehnat va mudofaa uchun tayyor }} готов к труду и обороне; {{tarjmisoli|poyezdga kechikmaslik uchun barvaqt chiqish kerak }} надо выйти пораньше, чтобы не опоздать на поезд; {{tarjmisoli|axboringiz uchun }} к вашему сведению.<br /> }} nma3g3njn5elrrmtik8ydksyyzc6wmq 0 15880 639915 637415 2026-07-12T11:53:48Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 639915 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = ==yozmoq I== === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yoz-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === {{OʻTEL|I|YOZ- I 'oʻrogʻliq, taxlogʻliq qolatdan yoyiq holatga oʻtkaz-’. Bostirmada Ziyodaxon supra yo z i b, un elab oʻtirar edi (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl oʻsha davrda mavjud boʻlgan ya soʻzidan yasalgan deb taxmin qilinadi (ЭСТЯ, IV, 71); oʻzbek tilida yaz- I feʼli tarkibidagi a unlisi â unlisiga almashgan: yaz- I &gt;&nbsp;yâz- I . YOZ- II 'tovushlarni maʼlum shakllar bilan qogʻoz-da yoki boshqa bir narsada aks etgir-’. Bu gal xatini nimagadir qalam bilan yo z i b d i. Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl yaz-tärzida talaffuz qilingan (ПДП, 386; Devon, III, 66; DS, 250); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: yaz- II &gt;&nbsp;yâz- II. YOZ- III ’xato qil-’. Men nima yozibmanki, boshimga bu kulfatlarni solmasa?! Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl ya:z-tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 72), keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; De — von, III, 67; DS, 250); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:z- &gt;&nbsp;yaz- &gt;&nbsp;yâz- III.}} === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Oʻrogʻliq, taxlogʻliq narsa-ni ochmoq, yoymoq. {{misol|Gilamni {{ajrat|yoz}}ib koʻrmoq.}} n {{misol|Bostirmada Ziyodaxon supra {{ajrat|yoz}}ib, un elab oʻtirar edi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqla-ri}}. {{misol|Hammasiga dasturxon {{ajrat|yoz}}ib, suvning oʻrni-ga sharbat, asal bilan qandu novvot, ziyofat ustiga ziyofat qildi.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. 2 Gʻijimlanib, bujmayib qolgan nar-sani tekislamoq. {{misol|Soliyev xoli qolgach, gʻala-dondan sargʻayib ketgan allaqanday qogʻoz-larni olib, kafti bilan gʻijimini {{ajrat|yoz}}di. |[[w:"Mushtum"|"Mushtum"]]}}. 3 Toʻshamoq, solmoq. {{misol|Bashorat oʻzini qa-yoqqa qoʻyishini bshshas, opalariga koʻrpacha {{ajrat|yoz}}ib, yaxshilab oʻtiriisharini iltimos qilar edi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. {{misol|Ona-bola bir oʻrin {{ajrat|yoz}}ib yotdilar.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 4 Ochmoq, yoymoq; rostlamoq; kermoq. {{misol|Panjasini {{ajrat|yoz}}moq. Qanot {{ajrat|yoz}}moq.}} n {{misol|Pir-nafas aka qulochini {{ajrat|yoz}}ib, kuchi boricha sanch-qini otdi.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. 5 Toʻplanib, oʻralib, uyulib turgan nar-sani yoymoq, tarqatmoq. {{misol|Xirmondagi pax-talarni {{ajrat|yoz}}moq.}} m {{misol|Besh tanobga solingan tuproqni {{ajrat|yoz}}ib, ochilgan yerni ham chopib, shud-gor qilib qoʻyadi.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. {{misol|Sochingni {{ajrat|yoz}}ma dedim-ku! Qulogʻingga tosh bit-kur!|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Saodatning qissasi}}. {{misol|Past-roqda zarrin popuklarini {{ajrat|yoz}}ib, xotin-qiz-lar artelining bayrogʻi hilpiraydi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Opa-singillar}}. 6 Chiqarmoq, ochmoq. {{misol|Kimdir suqib ketgan tol yogʻochi koʻkarib, yaproq {{ajrat|yoz}}di. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. {{misol|Ariq lablarida nihol barg {{ajrat|yoz}}ar, Tevarak gulbahor, tevarak koʻrkam.|[[w:R. Bobojon|R. Bobojon]]}}. 7 Tarqatmoq, yoʻqotmoq. {{misol|Xafaligini {{ajrat|yoz}}-moq.}} m {{misol|Bechora kanizlar dard-alamlarini oʻyin-kulgi bilan chiqarar, gʻamlarini shu bilan {{ajrat|yoz}}ardilar.|[[w:J. Sharipov|J. Sharipov]]|Xorazm}}. :Koʻnglini yozmoq Dardu hasratini aytib, gʻam-alamdan forigʻ boʻlib, kayfiyatini yax-shilamoq. {{misol|Gaplashib, koʻnglimni {{ajrat|yoz}}gim kelyap-ti. S.|[[w:Ahmad|Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Qoʻshiq aytib, koʻng-limizni {{ajrat|yoz}}amiz Erinsak, dutorning torin uzamiz.|[[w:"Yusuf va Ahmad"|"Yusuf va Ahmad"]]}}. Oyoqning chigili-ni yozmoq Bir oz yurib, oyoq uvushganini tar-qatmoq. {{misol|Ibrohimov oyogʻining chigilini {{ajrat|yoz}}gani oʻrnidan turdi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. Qanot yozmoq 1) qanotini yoymoq, ker-moq. {{misol|Keyin bir toʻxtab oldi-da, \burgut\ qanotlarini {{ajrat|yoz}}ib, oldinga talpindi. Oʻ.|[[w:U mar-bekov|U mar-bekov]]|Charos; 2) paydo boʻlmoq}}. {{misol|..qalbimda yangi bir orzu — Sherobodga otlanish orzusi qanot {{ajrat|yoz}}di.|[[w:"Oʻzbekiston qoʻriqlari"|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}}. ==yozmoq II== === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yoz-moq''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 Qogʻoz yoki boshqa narsaga biror belgi (harf, raqam) tushirmoq, yozuv orqali ifodalamoq; bitmoq. {{misol|Ariza {{ajrat|yoz}}moq. yash Yozganda ham, tez-tez, kitobga koʻz tashlab, chapdan oʻngga qarab {{ajrat|yoz}}ardi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Boʻtaboy oyogʻi bilan yerga bir nima deb {{ajrat|yoz}}di-yu, yana yoʻlda davom etdi.|[[w:A. Qa\hor|A. Qa\hor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}}. '''2 '''''folk.'' Bayon qilmoq, aytmoq; ifoda-lamoq. {{misol|Sharhi dilim kimga {{ajrat|yoz}}sam, Shakar deb dunyoni kezsam.|[[w:"Shirin bilan Shakar"|"Shirin bilan Shakar"]]}}. 3 Yozma ravishda murojaat qilmoq; mat-buot orqali xabar, maʼlumot bermoq. {{misol|Ha, kimga {{ajrat|yoz}}sin boʻlmasa, Oxunboboyevga.. {{ajrat|yoz}}sa boʻlarmidi?|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqla-ri}}. {{misol|Sultonbekdek bir davlatmand oʻz oʻgʻlini mavlud toʻyi bilan kesdi, deb gazetaga {{ajrat|yoz}}a-man.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 4 Roʻyxatga kiritmoq, roʻyxatda qayd et-moq; aʼzo qilib olmoq. {{misol|Shanbalikka hammani {{ajrat|yoz}}di, meni {{ajrat|yoz}}madi.|[[w:A. Qahhor|A. Qahhor]]|Qanotsiz chit-tak}}. {{misol|..bittagina kir dasturxonni tilga olish bilan bu hovlining jihoz-amlokini — roʻzgʻo-rini {{ajrat|yoz}}ib chiqilgan boʻlinur.|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}}. 5 Yozma badiiy yoki musiqaviy asar yarat-moq, ijod qilmoq. {{misol|Hikoya {{ajrat|yoz}}moq. Opera {{ajrat|yoz}}-moq.}} m {{misol|\Egam Rahimov] Jurnalist sifa-tida qanchadan-qancha ocherklar, hikoyalar, publitsistik maqolalar {{ajrat|yoz}}di.|[[w:X. Yodgorov|X. Yodgorov]]|Hayot toʻlqinlari}}. :Peshonaga ''[yoki'' xudo] yozgan Taqdiri shun-day belgilangan, yaratilgan. {{misol|Xudo bandasini yaratganda, peshonasiga "chorakor boʻlasan" deb {{ajrat|yoz}}masin.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|-Hay, xudo {{ajrat|yoz}}gan koʻrgilik shu ekan-da! — deb hasra-tini tugatdi.|[[w:P. Tursun|P. Tursun]]|Oʻqituvchi}}. ==== Sinonimlari ==== [[bitmoq]] ==== Antonimlari ==== == yozmoq III == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yoz-moqsh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== 1 ''esk. ayn.'' '''[[adashmoq#Maʼnosi|adashmoq 2]]'''. ''Yoʻldan yozmoq.'' :'''Aqldan yozmoq''' Telba boʻlmoq, esini yoʻqotmoq. ''Darhaqiqat, aqldan yozib, koʻchalarda ochiq kezish va kishanga tushishning oʻzi ham Zaynab uchun kichkina jazo hisoblanmas edi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 2 Gunoh qilmoq. - ''Shu qiynalib yotgan beva-bechoraning qadri bir qushcha yoʻqmi ? Axir ular xudoga nima yozibdi! — dedi Abulbaraka.'' Shuxrat, Jannat qidirganlar. ''Xudoga nima yoz-dim? Nahot oʻtgan-ketganning qoʻliga ter-milib, qarib-chirib ado boʻlajakman? [dedi Matpano]. S.'' Siyoyev. Yorugʻlik. ==== Sinonimlari ==== ==== Antonimlari ==== == yozmoq IV == === Morfologik va sintaktik xususiyatlari === '''yoz-moqsh''' === Aytilishi === === Etimologiyasi === === Maʼnoviy xususiyatlari === ==== Maʼnosi ==== Koʻmakchi feʼl vazifasida ''-a'' shaklli ravishdosh bilan kelib, yetakchi feʼldan anglashilgan ish-harakatning toʻla roʻyobga chiqmaganligini, bajarilishiga sal qolganligini bildiradi, maye. ''yiqila yozdi, urila yozdi.'' m ''Ehtimol, [Olimjon] ana shu mehnat shavqiga koʻmilib, Oyqizni ham unu-ta yozgandir.'' Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli. ''Hikoya bitgach, [imom] zaharxanda bilan Sa-mad buqoqqa qaradi, dami kesila yozgan buqoq bundan ruhlandi.'' A. Qodiriy, Me\robdan chayon. ==== Sinonimlari ==== [[yozg‘irmoq]] ==== Antonimlari ==== {{OʻTIL|ЁЗМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} *{{hu}}: [[ír]] *{{tr}}: [[yazmak]] *{{en}}: to [[write]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{sah}}: [[суруй]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''yozmoq I'''<br /> '''1 '''[[писать]]; [[записать]]; [[написать]]; {{tarjmisoli|mayda yozmoq }} писать мелко; писать мелким (бисерным) почерком; '''oʻqib boʻlmaydigan qilib yozibsan '''ты написал неразборчиво; {{tarjmisoli|qaytadan yozmoq }} написать снова, переписать; {{tarjmisoli|koʻchirib yozmoq }} списать; '''leksiyani yozib olmoq '''записать лекцию; {{tarjmisoli|xat yozmoq }} писать (написать) письмо; {{tarjmisoli|ariza yozmoq }} писать (написать) заявление; '''protokolga yozib qoʻymoq '''записать в протокол; '''gazetada yozib chiqmoq '''написать в газете ({{izoh|о ком-чём-л}}.);<br /> '''2 '''[[писать]], [[сочинять]]; {{tarjmisoli|sheʼr yozmoq }} писать стихи; {{tarjmisoli|asar yozmoq }} писать ({{izoh|какое-л}}.) произведение.<br /> <br /> '''yozmoq II'''<br /> '''1 '''[[расстилать]], [[стлать]]; {{tarjmisoli|gilam yozmoq }} расстилать, стлать ковёр; {{tarjmisoli|dasturxon yozmoq }} расстилать скатерть;<br /> '''2 '''[[сглаживать]], [[разглаживать]];{{tarjmisoli| gʻijimini yozmoq }} сглаживать складки;<br /> '''3''' [[распростирать]]; {{tarjmisoli|qanot yozmoq }} распростирать крылья; '''qulochini keng yozib kutib olmoq '''встретить с распростёртыми объятиями;<br /> '''4 '''[[распутывать]]; [[распускать]]; [[развёртывать]]; '''sochini yozib yubormoq''' распустить волосы; {{tarjmisoli|bayroqlarni yozmoq }} развёртывать флаги, знамена.<br /> <br /> <b>yozmoq III<br /> 1 </b>[[грешить]], [[впадать]] [[в]] [[грех]]; [[провиниться]]; [[сбиваться]] [[с]] [[пути]]; '''men senga nima yezdim? '''что плохого я тебе сделал?, в чём я провинился перед тобой?;<br /> '''2 '''{{izoh|с деепр. на '''}}-a/-y '''{{izoh|другого глагола означает}}: чуть-чуть, едва не..., чуть было не...; '''yiqila yozdim '''я чуть было не упал.<br /> }} q8yt99gv8bwd9arl8wnd2e67ulcwmli 0 16248 639913 626947 2026-07-12T11:50:36Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639913 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BIT- I ’tuga-\ 'tamom boʻl-’. Ishi b i t d i eshagi loydan oʻtdi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli büt- tarzida talaffuz qilingan, keyinroq ü unlisi i unlisiga al-mashgan (ЭСТЯ, II, 153; DS, 133); boʻt- &gt;&nbsp;bit-. BIT- II ’oʻsib-un-\ ’hosil ber-’. Bu yerlarda tu-rup yaxti b i t a d i. Qadimgi turkiy talda ham shundei maʼnoni anglatgan bu feʼl asli boʻt- tarzida talaffuz qilingan (Devon, II, 340; DS, 133), keyinchalik U unlisi n unlisiga almashgan: büt- &gt;&nbsp;bit-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Soʻngiga, oxiriga, nihoya-siga yetmoq, tamom boʻlmoq, tugamoq; toʻx-tamoq.{{misol| Gap {{ajrat|bit}}di. Tilak bilan {{ajrat|bit}}magan bilim bilan {{ajrat|bit}}ar.}} Maqol. m{{misol| Katta Fargʻona kapali qirq besh kunda — 15 sen-tyabrda {{ajrat|bit}}di.}} N. Safarov, Olovli izlar. :Ish bitdi 1) ish tugadi, ish tamom boʻldi. {{misol|Erinchoqning ishi {{ajrat|bit}}mas.}} Maqol.{{misol| Oʻychining uyi {{ajrat|bit}}guncha, tavakkalchining ishi {{ajrat|bit}}adi. }}Maqol; 2) ish, reja, maqsad amalga oshdi, murod hosil boʻldi.{{misol| \Boy oʻz-oʻziga:] Xayriyat, bu ish ham xamirdan qil sugʻurganday joʻngina {{ajrat|bit}}di.}} Hamza, Boy ila xizmatchi. Ishi bitdi, eshagi loydan oʻtdi'' kest.'' Oʻz ishini bitirib olgandan keyin, xayr-maʼzurni nasiya qilib ketgan yoki avvalgi muomalasini oʻz-gartirib yuborgan odam haqida.{{misol| Ish {{ajrat|bit}}ib, eshak loydan oʻtgandan keyin zoʻravonlar chiqib, yerlarni talab oladigan boʻlsa, buning oqibati yomon boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} Kuni (''yoki'' umri) bitmoq Umri tugamoq; oʻlmoq.{{misol| Men nima qilsam, ilmuchun, ilm yoʻlida qilaman. Kupim {{ajrat|bit}}ib oʻlsam, oʻligimni ham ilm yoʻliga beraman..}} A. Qahhor, Asarlar. {{misol|Yaxshiboyevning kuni {{ajrat|bit}}gan, aniqrogʻi, yana bir kunlik umri qolgan.}} M.M.Doʻst, Lolazor.{{misol| Ular odamlarni xonavayron qilayotgan urush eka-nini, agar urush {{ajrat|bit}}sa, hamma yoq yaxshi boʻlib ketishini soʻzlardilar.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. 2 Tayyor boʻlmoq (qurilayotgan, yasala-yotgan narsa haqida).{{misol| Qurilish {{ajrat|bit}}di. Koʻprik {{ajrat|bit}}di.}}'' yaya''{{misol| Mana, kanal ham {{ajrat|bit}}ay deb qoldi. }}A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| [Tilla uzuk\ Buyurdim, erta-indin {{ajrat|bit}}ib qolar.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 3 Barham topmoq, yoʻq boʻlmoq, yoʻqol-moq; bartaraf boʻlmoq, tugamoq.{{misol| -Uh! — toqatsizlanib kuyundi Ahmad Husayn. — Qachon bu yovuzlar, xoinlar {{ajrat|bit}}adi?!}} Oybek, Nur qidirib.{{misol| Xalq tovushi tinimsiz gu-vullaydi: "{{ajrat|Bit}}sin zolim podsho!"}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Barcha yomonlik oʻshaning [Musulmonqulning] boshi bilan birga ket-gandek, qipchoq ogʻaynilar ila totuvlashdik, qipchoqning eski adovatlari {{ajrat|bit}}di.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 4 Koʻmakchi feʼl vazifasida kelib,'' -(i)b ''affiksli ravishdoshlar bilan birgalikda ish-harakatning toʻla bajarilishi, tugal-lanishini bildiradi.{{misol| Kichikroq vodiyninghar yer-har yeridan quyuq tutun koʻtarilmoqda — qishloq batamom yonib {{ajrat|bit}}gan.}} A. Qahhor, Oltin yulduz.{{misol| Qizim, dadang, enang hasra-tingda kuyib {{ajrat|bit}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bechora qiz otaga muhtoj. Otasiz ezshshb {{ajrat|bit}}masa yaxshi edi.}} I. Rahim, Ixlos. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :II 1 Oʻsib-unmoq; yetishmoq. {{misol|Mana shu yuqoriga koʻtarilgan daryodan Mir-zachoʻl suv ichadi, ekin {{ajrat|bit}}adi.}} Oydin, Shirin keldi.{{misol| Omad kelsa, daraxtda ham non {{ajrat|bit}}ar.}} "Qanotli soʻzlar". 2 Et unib, birikib tuzalmoq, toʻlish-moq yoki bekilmoq.{{misol| Jarohatlarim {{ajrat|bit}}ib ketishi bilan, oʻz qismimga qaytib bordim. }}Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi.{{misol| Sal kunda Aʼzamga et {{ajrat|bit}}ib, rangiga qon yugurdi. }}Shuhrat, Jannat qidirganlar. :Jir bitdi'' q.'' jir.{{misol| Endi jir {{ajrat|bit}}di-da! Bitta koʻylak ikkita boʻldi!}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Izzati bitmoq :Hurmatini bilmaslik, koʻrsatilgan izzat-hurmat qadriga yetmaslik.{{misol| -Bas! Izzating {{ajrat|bit}}di, doya buvingga borib ayt! Agar ozodlik keltirmasang, yangi saboqqa tushmaysan! — dedi [domla].}} N. Safarov, Sulton boʻzchining nevaralari. Qulogʻi bitmoq 1) qulogʻi garang boʻlmoq, batangga kelmoq.{{misol| Xayr, yumushingiz boʻlmasa, men ketdim, shamoldan qulogʻim {{ajrat|bit}}di. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Laʼli nima qilishini bilmay, bolalar shovqinidan qulogʻi {{ajrat|bit}}ib turadi. \.}} Gʻulom, Mashʼal; 2) eshitaverib charchamoq, jonidan toʻymoq. Qulogʻi tom bitmoq Eshitmaydigan, pay-qamaydigan boʻlib qolmoq.{{misol| Shu daqiqadan boshlab, Suyarqulning quloqlari tom {{ajrat|bit}}di. Tanaffus boshlanishini ham hammadan keyin — sinfda gʻovur-gʻuvur boshlanganda bildi. A. }}Koʻchimov, Halqa. Haqi bitdi Haqi qolma-di.{{misol| Ilgarigi soʻzingiz bilan oʻzingizning haq(q)ingiz {{ajrat|bit}}ganligini bila turib ham, yana uyalmay-netmay, vijdonsizlar amrini berib qoʻyasiz-da, uyatsizligingizni yana bir qat orttirasiz! A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :III'' esk. 1 ayn.'' yozmoq. II.{{misol| Yurtim, senga sheʼr {{ajrat|bit}}dim bu kun, Qiyosingni top-madim aslo. A.}} Oripov, Yurtim shamoli. {{misol|Xoʻja Abdulla Marvoriy.. xatni chiroyli {{ajrat|bit}}ardi.}} Oybek, Navoiy.{{misol| Roʻyob Mamatova Mirzachoʻlni oʻzlashtirib, oʻz jasorati sol-nomasiga ilk satrlarini {{ajrat|bit}}ganda, yoshgina qizcha edi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". '''2''''' (j.k. bilan)'' Muyassar, ega boʻlmoq; paydo boʻlmoq.{{misol| Mana, xudo xohlasa, boshingga doʻppi, oyogʻingga etik, egningga chopon, koʻshak-ishton {{ajrat|bit}}adi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. :Aql bitmoq Aql kirmoq.{{misol| Bu nimasi tagʻin.. senga sira aql {{ajrat|bit}}madi. Boʻyingni qara, menga yetay deb qoldi.}} Oydin, Oʻzi monand. Boshga bitgan balo Qutulish qiyin boʻlgan tashvish, quruq tashvishdan iborat. {{misol|He, bu urush boshga {{ajrat|bit}}gan balo boʻldi-da. German ham qursin.. oq poshsho ham qursin. Enasining mahrini talasharmikan!}} Oybek, Tanlangan asarlar. Muguz'' (yoki'' shox, qanot ''va sh.k.)'' bitdi Muguz (shox, qanot va sh.k.) paydo boʻldi.{{misol| Eshakka muguz {{ajrat|bit}}sa, jami jonivorlarni suzib oʻldirar ekan, mushukka qanot {{ajrat|bit}}sa, hech bir parrandani qoʻymas ekan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Qay bolamaktab-da oʻqisa aʼlo, Ushanga hech tolmas zoʻr qanot {{ajrat|bit}}ar.}} Q. Muhammadiy.{{misol| Hojar opaning gap ohangidan yon berganini sezib, Rasul akaga qanot {{ajrat|bit}}di.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". Peshonaga bitgan'' (yoki'' bitib qoʻyilgan) {{esk.|uz}} Taqdirda bor, taqdirda belgilab qoʻyilgan. {{misol|\Yusuf:\ Mana, xotindan ham ayrildik! — [Mehri:] Nima qshyuy, bu ham boʻlsa, peshonaga {{ajrat|bit}}gan bir koʻrgilik, bolam.}} O. Yoqubov, Aytsam tilim kuyadi, aytmasam — dilim. {{misol|Peshonaga {{ajrat|bit}}gan yolgʻiz ot edi. Uni ham oʻrta-ga qoʻyaymi?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БИТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} *{{tr}}: [[bitmek]] {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bitmoq I<br /> 1 </b>[[кончаться]], [[заканчиваться]]; [[завершаться]]; [[истекать]]; '''ish bitdi '''1) работа окончена; 2) дело сделано; '''ish bitdi, eshak loydan oʻtdi '''{{izoh|погов. }}({{izoh|букв. }}дело сделано, осёл прошёл через болото) дело сделано, а теперь дружба врозь; '''xizmat vaqti bitdi '''служебное время кончилось (истекло); '''muddati bitdi '''срок истек; '''kuni bitgan odam '''человек, дни которого сочтены;<br /> '''2 '''[[ликвидироваться]], [[уничтожаться]];<br /> '''3 '''{{izoh|с деепр. другого глагола на '''}}-(i)b '''{{izoh|выступает в роли вспомогательного глагола и выражает завершённость действия}};{{izoh| '''}}Qizim, dadang, enang hasratingda kuyib bitdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Доченька, твой отец и мать высохли, горюя по тебе; '''* [[bitsin]]! '''[[долой]]!, [[да]] [[сгинет]] ([[он]])!; '''oʻz oyogʻidan bitsin '''пусть он сгинет сам по себе; '''qulogʻim bitdi '''я оглох {{izoh|(от шума, гама, криков и т. п.)}}.<br /> <br /> <b>bitmoq II<br /> 1 </b>[[произрастать]], [[расти]]; [[уродиться]]; '''tariq yaxshi bitibdi '''просо хорошо уродилось;<br /> '''2 '''[[зарастать]], [[заживать]] {{izoh|(о ране)}}; '''yaram oʻzidan-oʻzi bitib ketdi '''моя рана зажила сама по себе.<br /> <br /> <b>bitmoq III<br /> 1</b>{{izoh|уст. }}[[писать]]; {{tarjmisoli|xat bitmoq}} писать письмо;<br /> '''2 '''[[удостоиться]] {{izoh|(чего-л.)}}; '''peshanaga bitgan '''({{izoh|букв. }}то, что на лбу написано) 1) то, что кто-либо имеет; '''peshanasiga bitgan bitta uyi bor '''у него есть один-единственый дом; 2) то, что на роду написано, суждено; '''* boshga bitgan balo '''{{izoh|см. '''}}[[balo]] I'''.<br /> }} owyd2sdznjeutvv3lkm985hxvgefqy1 639914 639913 2026-07-12T11:52:30Z Yokubjon Juraev 8265 639914 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BIT- I ’tuga-\ 'tamom boʻl-’. Ishi b i t d i eshagi loydan oʻtdi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli büt- tarzida talaffuz qilingan, keyinroq ü unlisi i unlisiga al-mashgan (ЭСТЯ, II, 153; DS, 133); boʻt- &gt;&nbsp;bit-. BIT- II ’oʻsib-un-\ ’hosil ber-’. Bu yerlarda tu-rup yaxti b i t a d i. Qadimgi turkiy talda ham shundei maʼnoni anglatgan bu feʼl asli boʻt- tarzida talaffuz qilingan (Devon, II, 340; DS, 133), keyinchalik U unlisi n unlisiga almashgan: büt- &gt;&nbsp;bit-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :I 1 Soʻngiga, oxiriga, nihoya-siga yetmoq, tamom boʻlmoq, tugamoq; toʻx-tamoq.{{misol| Gap {{ajrat|bit}}di. Tilak bilan {{ajrat|bit}}magan bilim bilan {{ajrat|bit}}ar.}} Maqol. m{{misol| Katta Fargʻona kapali qirq besh kunda — 15 sen-tyabrda {{ajrat|bit}}di.}} N. Safarov, Olovli izlar. :Ish bitdi 1) ish tugadi, ish tamom boʻldi. {{misol|Erinchoqning ishi {{ajrat|bit}}mas.}} Maqol.{{misol| Oʻychining uyi {{ajrat|bit}}guncha, tavakkalchining ishi {{ajrat|bit}}adi. }}Maqol; 2) ish, reja, maqsad amalga oshdi, murod hosil boʻldi.{{misol| \Boy oʻz-oʻziga:] Xayriyat, bu ish ham xamirdan qil sugʻurganday joʻngina {{ajrat|bit}}di.}} Hamza, Boy ila xizmatchi. Ishi bitdi, eshagi loydan oʻtdi'' kest.'' Oʻz ishini bitirib olgandan keyin, xayr-maʼzurni nasiya qilib ketgan yoki avvalgi muomalasini oʻz-gartirib yuborgan odam haqida.{{misol| Ish {{ajrat|bit}}ib, eshak loydan oʻtgandan keyin zoʻravonlar chiqib, yerlarni talab oladigan boʻlsa, buning oqibati yomon boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} Kuni (''yoki'' umri) bitmoq Umri tugamoq; oʻlmoq.{{misol| Men nima qilsam, ilmuchun, ilm yoʻlida qilaman. Kupim {{ajrat|bit}}ib oʻlsam, oʻligimni ham ilm yoʻliga beraman..}} A. Qahhor, Asarlar. {{misol|Yaxshiboyevning kuni {{ajrat|bit}}gan, aniqrogʻi, yana bir kunlik umri qolgan.}} M.M.Doʻst, Lolazor.{{misol| Ular odamlarni xonavayron qilayotgan urush eka-nini, agar urush {{ajrat|bit}}sa, hamma yoq yaxshi boʻlib ketishini soʻzlardilar.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. 2 Tayyor boʻlmoq (qurilayotgan, yasala-yotgan narsa haqida).{{misol| Qurilish {{ajrat|bit}}di. Koʻprik {{ajrat|bit}}di.}}'' yaya''{{misol| Mana, kanal ham {{ajrat|bit}}ay deb qoldi. }}A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| [Tilla uzuk\ Buyurdim, erta-indin {{ajrat|bit}}ib qolar.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 3 Barham topmoq, yoʻq boʻlmoq, yoʻqol-moq; bartaraf boʻlmoq, tugamoq.{{misol| -Uh! — toqatsizlanib kuyundi Ahmad Husayn. — Qachon bu yovuzlar, xoinlar {{ajrat|bit}}adi?!}} Oybek, Nur qidirib.{{misol| Xalq tovushi tinimsiz gu-vullaydi: "{{ajrat|Bit}}sin zolim podsho!"}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Barcha yomonlik oʻshaning [Musulmonqulning] boshi bilan birga ket-gandek, qipchoq ogʻaynilar ila totuvlashdik, qipchoqning eski adovatlari {{ajrat|bit}}di.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 4 Koʻmakchi feʼl vazifasida kelib,'' -(i)b ''affiksli ravishdoshlar bilan birgalikda ish-harakatning toʻla bajarilishi, tugal-lanishini bildiradi.{{misol| Kichikroq vodiyninghar yer-har yeridan quyuq tutun koʻtarilmoqda — qishloq batamom yonib {{ajrat|bit}}gan.}} A. Qahhor, Oltin yulduz.{{misol| Qizim, dadang, enang hasra-tingda kuyib {{ajrat|bit}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bechora qiz otaga muhtoj. Otasiz ezshshb {{ajrat|bit}}masa yaxshi edi.}} I. Rahim, Ixlos. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Oʻsib-unmoq; yetishmoq. {{misol|Mana shu yuqoriga koʻtarilgan daryodan Mirzachoʻl suv ichadi, ekin {{ajrat|bit}}adi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Shirin keldi}} {{misol|Omad kelsa, daraxtda ham non {{ajrat|bit}}ar.|"Qanotli soʻzlar"}} #Et unib, birikib tuzalmoq, toʻlishmoq yoki bekilmoq. {{misol|Jarohatlarim {{ajrat|bit}}ib ketishi bilan, oʻz qismimga qaytib bordim. }}Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi.{{misol| Sal kunda Aʼzamga et {{ajrat|bit}}ib, rangiga qon yugurdi. }}Shuhrat, Jannat qidirganlar}}<br/>'''Jir bitdi''' - {{q.}} [[jir]]. {{misol|Endi jir {{ajrat|bit}}di-da! Bitta koʻylak ikkita boʻldi!}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Izzati bitmoq :Hurmatini bilmaslik, koʻrsatilgan izzat-hurmat qadriga yetmaslik.{{misol| -Bas! Izzating {{ajrat|bit}}di, doya buvingga borib ayt! Agar ozodlik keltirmasang, yangi saboqqa tushmaysan! — dedi [domla].}} N. Safarov, Sulton boʻzchining nevaralari. Qulogʻi bitmoq 1) qulogʻi garang boʻlmoq, batangga kelmoq.{{misol| Xayr, yumushingiz boʻlmasa, men ketdim, shamoldan qulogʻim {{ajrat|bit}}di. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Laʼli nima qilishini bilmay, bolalar shovqinidan qulogʻi {{ajrat|bit}}ib turadi. \.}} Gʻulom, Mashʼal; 2) eshitaverib charchamoq, jonidan toʻymoq. Qulogʻi tom bitmoq Eshitmaydigan, pay-qamaydigan boʻlib qolmoq.{{misol| Shu daqiqadan boshlab, Suyarqulning quloqlari tom {{ajrat|bit}}di. Tanaffus boshlanishini ham hammadan keyin — sinfda gʻovur-gʻuvur boshlanganda bildi. A. }}Koʻchimov, Halqa. Haqi bitdi Haqi qolma-di.{{misol| Ilgarigi soʻzingiz bilan oʻzingizning haq(q)ingiz {{ajrat|bit}}ganligini bila turib ham, yana uyalmay-netmay, vijdonsizlar amrini berib qoʻyasiz-da, uyatsizligingizni yana bir qat orttirasiz! A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :III'' esk. 1 ayn.'' yozmoq. II.{{misol| Yurtim, senga sheʼr {{ajrat|bit}}dim bu kun, Qiyosingni top-madim aslo. A.}} Oripov, Yurtim shamoli. {{misol|Xoʻja Abdulla Marvoriy.. xatni chiroyli {{ajrat|bit}}ardi.}} Oybek, Navoiy.{{misol| Roʻyob Mamatova Mirzachoʻlni oʻzlashtirib, oʻz jasorati sol-nomasiga ilk satrlarini {{ajrat|bit}}ganda, yoshgina qizcha edi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". '''2''''' (j.k. bilan)'' Muyassar, ega boʻlmoq; paydo boʻlmoq.{{misol| Mana, xudo xohlasa, boshingga doʻppi, oyogʻingga etik, egningga chopon, koʻshak-ishton {{ajrat|bit}}adi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. :Aql bitmoq Aql kirmoq.{{misol| Bu nimasi tagʻin.. senga sira aql {{ajrat|bit}}madi. Boʻyingni qara, menga yetay deb qoldi.}} Oydin, Oʻzi monand. Boshga bitgan balo Qutulish qiyin boʻlgan tashvish, quruq tashvishdan iborat. {{misol|He, bu urush boshga {{ajrat|bit}}gan balo boʻldi-da. German ham qursin.. oq poshsho ham qursin. Enasining mahrini talasharmikan!}} Oybek, Tanlangan asarlar. Muguz'' (yoki'' shox, qanot ''va sh.k.)'' bitdi Muguz (shox, qanot va sh.k.) paydo boʻldi.{{misol| Eshakka muguz {{ajrat|bit}}sa, jami jonivorlarni suzib oʻldirar ekan, mushukka qanot {{ajrat|bit}}sa, hech bir parrandani qoʻymas ekan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Qay bolamaktab-da oʻqisa aʼlo, Ushanga hech tolmas zoʻr qanot {{ajrat|bit}}ar.}} Q. Muhammadiy.{{misol| Hojar opaning gap ohangidan yon berganini sezib, Rasul akaga qanot {{ajrat|bit}}di.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". Peshonaga bitgan'' (yoki'' bitib qoʻyilgan) {{esk.|uz}} Taqdirda bor, taqdirda belgilab qoʻyilgan. {{misol|\Yusuf:\ Mana, xotindan ham ayrildik! — [Mehri:] Nima qshyuy, bu ham boʻlsa, peshonaga {{ajrat|bit}}gan bir koʻrgilik, bolam.}} O. Yoqubov, Aytsam tilim kuyadi, aytmasam — dilim. {{misol|Peshonaga {{ajrat|bit}}gan yolgʻiz ot edi. Uni ham oʻrta-ga qoʻyaymi?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БИТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} *{{tr}}: [[bitmek]] {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bitmoq I<br /> 1 </b>[[кончаться]], [[заканчиваться]]; [[завершаться]]; [[истекать]]; '''ish bitdi '''1) работа окончена; 2) дело сделано; '''ish bitdi, eshak loydan oʻtdi '''{{izoh|погов. }}({{izoh|букв. }}дело сделано, осёл прошёл через болото) дело сделано, а теперь дружба врозь; '''xizmat vaqti bitdi '''служебное время кончилось (истекло); '''muddati bitdi '''срок истек; '''kuni bitgan odam '''человек, дни которого сочтены;<br /> '''2 '''[[ликвидироваться]], [[уничтожаться]];<br /> '''3 '''{{izoh|с деепр. другого глагола на '''}}-(i)b '''{{izoh|выступает в роли вспомогательного глагола и выражает завершённость действия}};{{izoh| '''}}Qizim, dadang, enang hasratingda kuyib bitdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Доченька, твой отец и мать высохли, горюя по тебе; '''* [[bitsin]]! '''[[долой]]!, [[да]] [[сгинет]] ([[он]])!; '''oʻz oyogʻidan bitsin '''пусть он сгинет сам по себе; '''qulogʻim bitdi '''я оглох {{izoh|(от шума, гама, криков и т. п.)}}.<br /> <br /> <b>bitmoq II<br /> 1 </b>[[произрастать]], [[расти]]; [[уродиться]]; '''tariq yaxshi bitibdi '''просо хорошо уродилось;<br /> '''2 '''[[зарастать]], [[заживать]] {{izoh|(о ране)}}; '''yaram oʻzidan-oʻzi bitib ketdi '''моя рана зажила сама по себе.<br /> <br /> <b>bitmoq III<br /> 1</b>{{izoh|уст. }}[[писать]]; {{tarjmisoli|xat bitmoq}} писать письмо;<br /> '''2 '''[[удостоиться]] {{izoh|(чего-л.)}}; '''peshanaga bitgan '''({{izoh|букв. }}то, что на лбу написано) 1) то, что кто-либо имеет; '''peshanasiga bitgan bitta uyi bor '''у него есть один-единственый дом; 2) то, что на роду написано, суждено; '''* boshga bitgan balo '''{{izoh|см. '''}}[[balo]] I'''.<br /> }} 2ewblfp04yfn64wjh6sp4bnif2goq2d 0 21064 639911 637956 2026-07-12T11:17:02Z Yokubjon Juraev 8265 /* Tarjimalari */ 639911 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bogʻ-la-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === 1 Bogʻ, tugun solib ulamoq, payvasta qilmoq; biriktirib turmoq.{{misol| Ip-larning uchini., {{ajrat|bogʻla}}b uzaytirmoq. Botin-kaning ipini {{ajrat|bogʻla}}moq. Qopning ogʻzini bogʻ-lamoq. Yuz qopni {{ajrat|bogʻla}}b boʻlar, Yuz ogʻizni {{ajrat|bogʻla}}b boʻshas.}} Maqol. m{{misol| Qoʻlidagi oʻtni yerga tashlab, tuflisi bogʻichini qisibroq {{ajrat|bogʻla}}-di.}} "Yoshlik". 2 Arqon, zanjir, ip va sh.k. vositasida biriktirib, chandib, tangʻib, oʻz joyidan jilmaydigan, qimirlamaydigan, nari ket-maydigan qilib qoʻymoq.{{misol| Qoʻyni {{ajrat|bogʻla}}b boqmoq. Kaptarning qanotlarini {{ajrat|bogʻla}}moq. n Anvarni koʻrsangiz.. hech narsaga qaramay, qoʻlini {{ajrat|bogʻla}}ngiz.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Molxona oldidagi gulini toʻkkan gilosga {{ajrat|bogʻla}}b qoʻyilgan kattakon ola sigirga koʻzim tushdi.}} Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi.'' Faz-liddin otni ildam chiqarib, daraxtga bogʻ-ladi.'' Oybek, Tanlangan asarlar. '''3''' {{koʻchma|uz}} Biror yerdan yoki kishidan ayrilmaydigan qilib qoʻymoq.{{misol| Taqdirularni bir-biriga mahkam {{ajrat|bogʻla}}di. m Sharofat.. Sidiqjonni bu yerga {{ajrat|bogʻla}}gan narsani yaxshi-lab bilmoqchi va shunga qarab tosh qoʻymoqchi boʻldi.}} A. Qahhor, Qushchinor chiroqlari. :Ipsiz bogʻlamoq 1) biror majburiyat bilan erkini olib qoʻymoq. [{{misol| Qudrat Mirza-qulga: \ Dehqonlarni ipsiz {{ajrat|bogʻla}}moqchilar deng! Ularni yerga {{ajrat|bogʻla}}b, qul qilmoqchilar deng!}} N. Safarov, Uygʻonish.{{misol| -Bizni hokim Teshaboyga ipsiz {{ajrat|bogʻla}}b ketdi, — dedi Qudrat.}} M. Ismoiliy, Fargʻona t.o; 2) dudmol gap, vaʼda va sh.k. bilan muntazir qilib qoʻymoq.{{misol| Shu yerda turing, hozir kelaman, deb bizni ipsiz {{ajrat|bogʻla}}b ketdi.}} '''4''' Bogʻich yoki biror boshqa narsa vositasi bilan biriktirmoq yoki tirkamoq, osmoq. {{misol|Ahmadjonning orqasiga {{ajrat|bogʻla}}b olgan sum-kasiga.. mina parchasi tekkan edi.}} A. Qahhor, Oltin yulduz.{{misol| Iloji boʻlsa, meni ot dumiga {{ajrat|bogʻla}}b, poyga qilsalar.}} Oybek, O. v. shabadalar.{{misol| Olmos poʻlat {{ajrat|bogʻla}}b men ham belimdan, Dev izlab chiqqanman oʻsgan elimdan.}} "Malikai ayyor". 5 Toʻplab, dastalab, belidan bogʻ solmoq, bogʻ solib tugmoq, dastalamoq.{{misol| Pichan {{ajrat|bogʻla}}moq. Piyoz {{ajrat|bogʻla}}moq.}} :Supurgi bogʻlamoq Supurgi yasamoq.{{misol| [Ioʻlchi] Savatni anhor boʻyida supurgi {{ajrat|bogʻla}}b oʻtirgan bir kishiga omonat tashlab, bozorga gʻizshiadi.}} Oybek, Tanlangan asarlar. 6 Oʻrab tangʻimoq, oʻramoq, taqmoq.{{misol| Roʻmol {{ajrat|bogʻla}}moq. Kamar {{ajrat|bogʻla}}moq. Galstuk {{ajrat|bogʻla}}moq.}} yat{{misol| Boshiga oq doka roʻmol {{ajrat|bogʻla}}gan, rangi zahil bir ayol koʻrindi.}} N. Aminov, Qahqaha. {{misol|Juvon eshikdan kirishi bilan bularni koʻrib, bir toʻxtadi-yu, durrasini qayta {{ajrat|bogʻla}}b, toʻgʻri supa tomonga keldi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. 7 Ogʻriq yerni ehtiyotlash, davolash maq-sadida dori-darmon qoʻyib yoki shundayligicha oʻrab, chandib, tangʻib qoʻymoq.{{misol| Yarani bint bshshn {{ajrat|bogʻla}}moq. m U biror hafta kasal-xonada yotib chiqqandan keyin, bir necha kun lunjini {{ajrat|bogʻla}}b yurdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Boshimga sassiq bir suyuq doridan chaplab, roʻmol bilan tangʻib {{ajrat|bogʻla}}b qoʻydi.}} E. Raimov, Ajab qishloq.{{misol| Tik turgancha bar-mogʻimga yod surkab, bint bilan tangʻib {{ajrat|bogʻla}}di.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. '''8 '''{{koʻchma|uz}} Yoʻl-yoʻriq koʻrsatish, yordam berish uchun birkitmoq, biriktirib qoʻymoq. {{misol|Boshqarma bizga keksa ishchilardan {{ajrat|bogʻla}}b qoʻysin.}} A. Muxtor, Tugʻilish.{{misol| Raisning koʻngliga kelmasin, deb mashinasiga ham tegmadi, shofyorni Mirzaahmad akaning eshigiga {{ajrat|bogʻla}}b qoʻydi. Oʻzi shaloq aravada togʻu tosh kezib yuribdi.}} S. Siyoyev, Otliqayol. 9 Boʻgʻib, toʻsib, kerakli tomonga yoʻnal-tirmoq (suvni).{{misol| Ekinlarga suv {{ajrat|bogʻla}}moq. Suvni {{ajrat|bogʻla}}guncha, ariq och.}} Maqol. n{{misol| Suvni kim {{ajrat|bogʻla}}di, toʻgʻonni kim koʻtardi?}} N. Safarov, Tanlangan asarlar.{{misol| Sulton Sanjar Moziy oʻylab, shu daryoni {{ajrat|bogʻla}}shga qaror qilibdi.}} "Ertaklar". 10 Oʻzida biror narsa paydo qilmoq; yigʻmoq, toʻplamoq.{{misol| Yara fasod {{ajrat|bogʻla}}di. mm Barkashda sharbat {{ajrat|bogʻla}}b ketgan anjir, oltin singari husayni uzum va shaftoli bor edi.}} N. Safarov, Vodillik qahramon.{{misol| Bogʻva polizlarda taʼrifi yoʻq ming xil nozu neʼmatlar shakar {{ajrat|bogʻla}}ydi.}} S. Azimov, Oppoq tong qoʻshigʻi. :Shira bogʻlamoq'' q.'' shira I 5.{{misol| Hozir Sheroziyning ovozi ayni shira {{ajrat|bogʻla}}gan payt. Dongʻi Xorazmga tarqalgan.}} J. Sharipov, Xorazm. Yogʻ bogʻlamoq Semirmoq. Tur bogʻlamoq Toʻrlamoq (qovun, handalak haqida). ''11 koʻchma'' Uzviy ravishda birlashtirmoq, birga qoʻshmoq, ulamoq.{{misol| Taʼlim-tarbiya ish-larini hayot bilan {{ajrat|bogʻla}}moq. n Mehnat bilan muhabbatni {{ajrat|bogʻla}}gin, Soʻngra harna tilak boʻlsa chogʻlagin.}} Habibiy, Devon. 12 Uzviy bogʻlanish, munosabat asosida bir-biriga qoʻshmoq, daxldor qilmoq, ula-moq, biriktirmoq.{{misol| Ikki fikrni oʻzaro {{ajrat|bogʻla}}moq. Soʻzlarni {{ajrat|bogʻla}}b gap tuzmoq. n Chol asl maqsadini unutib, ancha gaplarni aytib yuborganini oʻzi ham sezib qoldi-da, soʻzining oxirini yana echkiga {{ajrat|bogʻla}}di.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Navroʻzni dinga {{ajrat|bogʻla}}dik. Holbuki, bu bayramning islom diniga mutlaqo a,yuqasi yoʻq edi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} :Aloqa bogʻlamoq Munosabatda, aloqada boʻlmoq, munosabat oʻrnatmoq.{{misol| Paxtakor bshshn aloqa {{ajrat|bogʻla}}magan seleksiyachining ho-liga voy! U poʻpanak bosib yotaveradi.}} Mirmuhsin, Umid.{{misol| Shoir haramdagi kanizak-larning biri bilan aloqa {{ajrat|bogʻla}}gan ekan.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. Baxtini bogʻlamoq Baxtsiz qilmoq, baxtiga toʻsiq boʻlmoq. {{misol|Taqsir, qizning baxtini {{ajrat|bogʻla}}b qoʻymang, kuyovga bering.}} "Oltin beshik". Bel bogʻlamoq ''q.'' bel. Boshini bogʻlamoq'' q.'' bosh. Bogʻlab olmoq Oʻziga rom qilmoq, oʻziga qaratmoq, domiga ilintirmoq.{{misol| Nozli nigohlaring ke-rakmas sening, {{ajrat|Bogʻla}}b olarman deb endi oʻylama.}} Mirtemir.{{misol| Aziza azbaroyi bola deb koʻzi uchib turgandan emas, bir amallab Yodgorni {{ajrat|bogʻla}}b olish uchun bolali boʻlishni xohlardi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. {{misol|Bas, sen ham nega oʻgʻlingning koʻnglini Zay-nabga xippa qilib {{ajrat|bogʻla}}y olmading?}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Yoʻlini bogʻlamoq Yoʻlini toʻsmoq, oldiga roʻpara boʻlmoq, toʻsiq boʻlmoq.{{misol| -Voy, oʻqisin, otin boʻlsin, aylanay, uning yoʻlini {{ajrat|bogʻla}}b qoʻyganimiz yoʻq, — dedi Oʻgʻil xola Ahmedovaga chimirilib. T. }}Alimov, Sovchi.{{misol| Bilmayman, yoʻlingni yana kim {{ajrat|bogʻla}}r, Gulingni begona aylama, bulbul. }}"Qoʻshiqlar". Koʻsak'' (yoki'' dovuchcha) bogʻlamoq Hosilga kirmoq; meva tugmoq.{{misol| Gʻoʻzalar endi shonalab, koʻsak {{ajrat|bogʻla}}b kelayotgan bir ma-halda.. shahar paxta zavodlariga paxta ta-shilishi Gʻulomjonni ajablantirmadi. M. }}Ismoiliy, Fargʻona t.o.{{misol| Oʻtgan yili aprel oyining oxirlari, oʻriklar allaqachon dovuchcha {{ajrat|bogʻla}}b boʻlgan payt edi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Muhabbat bogʻlamoq Muhabbat qoʻymoq, sevib qolmoq. {{misol|Muhabbat {{ajrat|bogʻla}}ding [Navoiy], Mehnatkash elga mehribon boʻlding.}} Habibiy, Devon. Tilini (''yoki'' til-jagʻini) bogʻlamoq Tilini lol qilmoq, gapirtirmay qoʻymoq.{{misol| Latofat shu paytgacha tilini {{ajrat|bogʻla}}b turgan alla-qand}}ay'' kuchni yengib, tez gapira boshladi.'' O. Yoqubov, Mirzaterak.{{misol| Xotinining bu gapi Boʻtaboyning jon-jonidan oʻtib ketdi, lekin bundagi kuchli mantiq tshshni {{ajrat|bogʻla}}di-yu, hech narsa deya olmadi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Biroq qizi tushkurning husnimi, shirin soʻzlarimi, har qalay, Gʻiyosiddinning til-jagʻini {{ajrat|bogʻla}}b, qulogʻini kar, koʻzini koʻr qilib qoʻygan edi.}} S. Ahmad, Hukm. Umid bogʻlamoq'' q.'' umid 1.{{misol| U menga katta umid {{ajrat|bogʻla}}gan edi, bari puchga chiqdi.}} J. Abdul-laxonov, Oriyat.{{misol| Yangi saylangan deputapiar faoliyatiga, ularning halol va fidokorona mehnatiga hamma umid {{ajrat|bogʻla}}yapti.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Qanot bogʻlamoq Oʻzida goʻyo qanot paydo qilmoq, biror joyga uchib borguday boʻlmoq. {{misol|Hovlidagi.. dasturxon tevaragida tekin ovqat topilgan joyga qanot {{ajrat|bogʻla}}b uchib boradigan Zagʻchakoʻz dosha, Tojiboy, oqsoqol oʻtirar edi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Salomat bu qishloqqa yoshligini qoʻmsagan kezlarda goʻyo qanot {{ajrat|bogʻla}}b uchib kelishni istamasmidi?}} S. Ahmad, Hukm. Qoʻl bogʻlamoq Qoʻl qovushtir-moq (taʼzim, salom belgisi).{{misol| Qurgʻon ustida yasov tortgan qahramonlar qoʻl {{ajrat|bogʻla}}b.. taʼzim bshshn Azizbekni ilgariga oʻtkaza bosh-ladilar.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.{{misol| Xon taxtda edi. Oʻng taraf kursida Abdurahmon oftobachi va soʻlda shoir mulla Niyoz domla qoʻl {{ajrat|bogʻla}}b oʻtirar edshshr.}} A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. Qoʻl-oyogʻi (''yoki'' oyoq-qoʻli)ni bogʻlamoq Majbur qilmoq, zoʻrlamoq.{{misol| Agar qoʻl-oyogʻimni {{ajrat|bogʻla}}b berishganda ham, bari bir, toʻyni azaga aylantiraman.}} S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar.'' Nasibaning oyoq-qoʻlini bogʻ-lagani Huzurjonovga siz arqon eshib ber-dingiz.'A.'' Qahhor, Asarlar. 23-Oʻzbek tilining izohli lugʻati === Sinonimlari === [[tang‘imoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|БОҒЛАМОҚ}} == Tarjimalari == {{OʻTIL}} {{uz-verb}} {{Tarjimalar |sah=[[көлүй]] }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bogʻlamoq<br /> 1 </b>[[привязывать]]; {{tarjmisoli|otni ustunga bogʻlamoq }} привязать лошадь к столбу; {{tarjmisoli|bir-biriga muhabbat bogʻlamoq }} возыметь любовь друг к другу; полюбить друг друга; {{tarjmisoli|oʻqishga muhabbat bogʻlamoq }} полюбить чтение; полюбить учение; '''sichqon sigʻmasiniga, gʻalvir bogʻlar dumiga '''{{izoh|посл. }}мыши тесно в норе, а она ещё привязывает к своему хвосту решето;<br /> '''2 '''[[связывать]]; {{tarjmisoli|dasta-dasta qilib bogʻlamoq }} связывать {{izoh|(что-л.)}} пучками; {{tarjmisoli|chandib bogʻlamoq }} связывать туго-натуго; {{tarjmisoli|bir masalani ikkinchi masalaga bogʻlamoq }} связывать один вопрос с другим; {{tarjmisoli|ipsiz bogʻlamoq }} {{izoh|перен.}} связять без верёвки, связать по руками ногам;<br /> '''3''' [[завязывать]]; {{tarjmisoli|botinkaning bogʻichini bogʻlamoq }} завязывать шнурки ботинок;<br /> '''4 '''[[обвязывать]], [[перевязывать]]; [[подвязывать]]; {{tarjmisoli|yarana bint bilan bogʻlamoq}} перевязать рану бинтом;<br /> '''5 '''{{izoh|перен. }}[[прикреплять]] {{izoh|(кого-что-л. к кому-л. или к какой-л. организации)}};<br /> '''6 '''[[запрудить]] [[и]] [[направить]] [[в]] [[нужную]] [[сторону]] {{izoh|(воду)}}; '''gʻoʻzaga suv bogʻladi '''он запрудил воду и направил её на хлопчатник;<br /> '''7 '''{{izoh|этн. }}[[лечить]] [[заклинаниями]] {{izoh|(какой-л. недуг)}}; {{tarjmisoli|* bel bogʻlamoq }} ({{izoh|букв. }}подпоясаться) взяться, приняться {{izoh|(за что-л.) }}с усердием, засучив рукава; {{tarjmisoli|koʻz bogʻlamoq }} ({{izoh|букв. }}завязывать глаза) 1) показывать фокусы; 2) обманывать; {{tarjmisoli|yogʻ bogʻlamoq }} разжиреть; '''boshini bogʻlab qoʻymoq '''({{izoh|букв. }}повязать голову) сосватать, сговорить.<br /> }} 24sgus8ohq5n5mvf3b64wwj3e2xafg3 0 22569 639867 639866 2026-07-11T14:12:39Z Yokubjon Juraev 8265 639867 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"|]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.}} J. Abulla-xonov, Oriyat.{{misol| Atrofni gʻira-shira qoron-gʻshshk {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻ.}} Hoshimov, Qalbingga quloq sol {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. U {{misol|Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} gdpn6hughlgk604n6a77hg2wqydz6oo 639868 639867 2026-07-11T14:24:10Z Yokubjon Juraev 8265 639868 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"|]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.}} Sh. Rahmon, Yurak qirralari. {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Hukm. {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Koʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliq&gt;\ar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 3japrq3qzinq54pzyg4eysirnnlyr17 639870 639868 2026-07-11T17:47:36Z Yokubjon Juraev 8265 639870 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuch^sh toʻlqinlandi, butun gavdasini topii bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boisshdi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. }}K. Yashin, Hamza.{{misol| Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.}} H. Gʻulom, Mashʼal.{{misol| Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.}} S. Zunnunova, Yangi direktor.{{misol| Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| Yon{{ajrat|bos}}h qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.}} T. Rustamov, Mangu jasorat.{{misol| ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum". 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiy-moq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmay-dimi qoʻlingdan?\.}} Olimjon. :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} szfldkxu9wm5sipn5mt4m848qw409sx 639871 639870 2026-07-11T17:54:42Z Yokubjon Juraev 8265 639871 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 16 Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq. Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq. m Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di. A.}} Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi. }}S. Ahmad, Saylanma.{{misol| Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq.{{misol| Bir ama/iab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} f1smf1yvee10zmu9cwi7rea2k2ya6xv 639872 639871 2026-07-11T18:34:10Z Yokubjon Juraev 8265 639872 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}} :Oʻzini bosmoq Oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi. }}R. Fayziyev, Choʻlga bahor keldi. Oʻpkasini bosmoq 1)'' ayn.'' oʻzini bosmoq.{{misol| -Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! — dedi Sapoyev unga oʻshqirib.}} "Mushtum"; 2) oʻzini yigʻidan tutmoq.{{misol| -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib. A.}} Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.}} "Oysuluv". 17 Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq.{{misol| -Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 6kreeqezhac3xx1wotnqin2daio4yto 639875 639872 2026-07-12T04:30:22Z Yokubjon Juraev 8265 639875 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} ''''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, — dedi Majid. — Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka. N. }}Safarov, Olovli izlar.{{misol| Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.}} S. Ahmad, Hukm.{{misol| Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.}} K. Mahmudov, Mevalar. {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi. }}P. Tursun, Oʻqituvchi. 18 Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq.{{misol| Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bshshnar.}} Maqol. m{{misol| Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}{{misol| Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza. }}X. Davron, Bolalikning ovozi.{{misol| Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.}} "Guldasta".{{misol| Dushmanlar kechuv-dan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol. 19 Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq.{{misol| Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di. n Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". 20 Qulamoq, agʻanamoq.{{misol| Buogʻil {{ajrat|bos}}ib qol-masa, deb qoʻrqaman.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar. 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. </a>24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyor-lamoq (kigiz, jun mato haqida).{{misol| Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} lb1rdzub3pnj6e7emjayv4ynjh5uj66 639876 639875 2026-07-12T04:39:34Z Yokubjon Juraev 8265 639876 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} ''''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} 20 Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. 24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} sqin35hrah7h1r0mp7jxt8aqe8aix8z 639877 639876 2026-07-12T04:40:51Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 639877 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasshggandek qshshchu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} 20 Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. 24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} rcbjfl5617itw1m5d3lx8uz03v2fwpq 639878 639877 2026-07-12T04:43:57Z Yokubjon Juraev 8265 639878 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} 20 Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.}} A. Qahhor, Asarlar 21 Ushlab, chegirib qolmoq.{{misol| Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} 22 Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq.{{misol| Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi. }}A. Muxtor, Opa-singillar. '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. 24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} rsqzrfgdjn0d6ocobqmwp0kipi05wcn 639881 639878 2026-07-12T05:27:20Z Yokubjon Juraev 8265 639881 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlksshrni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} '''23 '''''q.'' bostirmoq.{{misol| Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} yat{{misol| ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi. }}Choʻlpon, Kecha va kunduz. 24 ''ayn.'' taxtakachlamoq 1. 25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} 26 Ravishdoshning'' -ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.{{misol| Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}}'' uuhiaduK,'''' juda toliqdim.'' Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.{{misol| Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.}} T. Murod, Ot kishnagan oqshom.{{misol| ..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. }}"Oʻzbekiston qoʻriqlari". :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} shy688s6i7xok13hme8upg2no1dao9s 639882 639881 2026-07-12T05:31:55Z Yokubjon Juraev 8265 639882 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol Kechgacha {{ajrat|bos}}ib}} ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn.'' bagʻriga olmoq 1.'' q.'' bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} mdur0zx5kfeuc16amdufz8wqgclfaqe 639883 639882 2026-07-12T05:33:31Z Yokubjon Juraev 8265 639883 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} :Bagʻriga (''yoki'' koʻksiga) bosmoq'' ayn. '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} bagʻir.{{misol| Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} F. Musajonov, Him-mat.{{misol| Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.}} Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.{{misol| Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.}} A. Muxtor, Opa-singillar.{{misol| Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.}} A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.}} "Zulfizar bilan Avazxon". {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qshshb, qantarib qoʻysin.}} Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq ''q.'' yon. Oyoqqa bosmoq'' q.'' oyoq. Salobati bosdi'' q. ''salobat. Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} nzft67dl3gv9nwg7yuj23fn2yepzhxe 639884 639883 2026-07-12T05:42:08Z Yokubjon Juraev 8265 639884 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol|Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} '''Bagʻriga''' (''yoki'' '''koʻksiga''') '''bosmoq''' - {{ayn.}} '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} [[bagʻir]]. {{misol|Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bashorat kitobchani ikki qoʻli bilan oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yem bosdi''' - otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuftondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|"Zulfizar bilan Avazxon"}} {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qilib, qantarib qoʻysin.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}<br/>'''Yon bosmoq''' - {{q.}} [[yon]].<br/>'''Oyoqqa bosmoq''' - {{q.}} [[oyoq]].<br/>'''Salobati bosdi''' - {{q.}} [[salobat]].<br/>Tosh (''yoki'' palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.{{misol| Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.{{misol| Kuy bshshn qoramol {{ajrat|bos}}hqa gap,- tosh {{ajrat|bos}}adi.}} "Mushtum".{{misol| Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}} Tuxum bosmoq'' q.'' tuxum. Falokat bosdi'' q.'' falokat. Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq.'' q. ''qamchi. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 2rh7x3pa5k2qoae697ymsr0jvsqgvx8 639885 639884 2026-07-12T05:46:51Z Yokubjon Juraev 8265 639885 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol|Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} '''Bagʻriga''' (''yoki'' '''koʻksiga''') '''bosmoq''' - {{ayn.}} '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} [[bagʻir]]. {{misol|Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bashorat kitobchani ikki qoʻli bilan oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yem bosdi''' - otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuftondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|"Zulfizar bilan Avazxon"]]}} {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qilib, qantarib qoʻysin.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}<br/>'''Yon bosmoq''' - {{q.}} [[yon]].<br/>'''Oyoqqa bosmoq''' - {{q.}} [[oyoq]].<br/>'''Salobati bosdi''' - {{q.}} [[salobat]].<br/>'''Tosh''' (''yoki'' '''palla''') '''bosmoq''' - 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq. {{misol|Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} {{misol|-Ha, siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, — pallasi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Oliyaxon Sultanova}} 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jihatidan ustun kelmoq. {{misol|Qo‘y bilan qoramol boshqa gap, tosh {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Tarozining mahsulot qoʻyilgan pallasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bilan bajarildi.|Gazetadan}}<br/>'''Tuxum bosmoq''' - {{q.}} [[tuxum]].<br/>'''Falokat bosdi''' - {{q.}} [[falokat]].<br/>Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik}}<br/>'''Qamchi bosmoq''' - {{q.}} [[qamchi]]. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} lejski5ew81uqebfji4m5ddrpm9lf1o 639886 639885 2026-07-12T05:47:50Z Yokubjon Juraev 8265 639886 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol|Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} '''Bagʻriga''' (''yoki'' '''koʻksiga''') '''bosmoq''' - {{ayn.}} '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} [[bagʻir]]. {{misol|Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bashorat kitobchani ikki qoʻli bilan oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yem bosdi''' - otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuftondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|"Zulfizar bilan Avazxon"]]}} {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qilib, qantarib qoʻysin.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}<br/>'''Yon bosmoq''' - {{q.}} [[yon]].<br/>'''Oyoqqa bosmoq''' - {{q.}} [[oyoq]].<br/>'''Salobati bosdi''' - {{q.}} [[salobat]].<br/>'''Tosh''' (''yoki'' '''palla''') '''bosmoq''' - 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq. {{misol|Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} {{misol|-Ha, siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, — pallasi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jihatidan ustun kelmoq. {{misol|Qo‘y bilan qoramol boshqa gap, tosh {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Tarozining mahsulot qoʻyilgan pallasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bilan bajarildi.|Gazetadan}}<br/>'''Tuxum bosmoq''' - {{q.}} [[tuxum]].<br/>'''Falokat bosdi''' - {{q.}} [[falokat]].<br/>Oʻrnini bosmoq'' q.'' oʻrin. Qadam'' (yoki'' oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.{{misol| Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.}} A. Qahhor, Asarlar.{{misol| Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.{{misol| U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik.{{misol| Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}maiman.}} S. Ahmad, Ufq; 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.{{misol| Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshb{{ajrat|bos}}adi.}} Maqol. n {{misol|U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| Oʻgʻri endioʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.}} S. Siyoyev, Yorugʻlik}}<br/>'''Qamchi bosmoq''' - {{q.}} [[qamchi]]. </a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq :Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).{{misol| Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlib ketdi. }}"Mushtum".{{misol| Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti boʻlgach, janjalkash iljayadi.}} "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.}} A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.{{misol| -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bos}}ti-{{ajrat|bos}}ti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov.}} S. Ahmad, Saylanma. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 7rp4i7kcpozui5hsa1x1moufq3q48vt 639887 639886 2026-07-12T06:13:22Z Yokubjon Juraev 8265 639887 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol|Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} '''Bagʻriga''' (''yoki'' '''koʻksiga''') '''bosmoq''' - {{ayn.}} '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} [[bagʻir]]. {{misol|Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bashorat kitobchani ikki qoʻli bilan oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yem bosdi''' - otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuftondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|"Zulfizar bilan Avazxon"]]}} {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qilib, qantarib qoʻysin.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}<br/>'''Yon bosmoq''' - {{q.}} [[yon]].<br/>'''Oyoqqa bosmoq''' - {{q.}} [[oyoq]].<br/>'''Salobati bosdi''' - {{q.}} [[salobat]].<br/>'''Tosh''' (''yoki'' '''palla''') '''bosmoq''' - 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq. {{misol|Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} {{misol|-Ha, siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, — pallasi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jihatidan ustun kelmoq. {{misol|Qo‘y bilan qoramol boshqa gap, tosh {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Tarozining mahsulot qoʻyilgan pallasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bilan bajarildi.|Gazetadan}}<br/>'''Tuxum bosmoq''' - {{q.}} [[tuxum]].<br/>'''Falokat bosdi''' - {{q.}} [[falokat]].<br/>'''Oʻrnini bosmoq''' - {{q.}} [[oʻrin]].<br/>'''Qadam''' (''yoki'' '''oyoq''') '''bosmoq''' - 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq. {{misol|Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) [[bormoq]], [[kelmoq]]; tashrif buyurmoq. {{misol|U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi.}} {{misol|Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}mayman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq. {{misol|Tikanning zahrini tortgan oyogʻini bilib {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|U baʼzan.. O‘rmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻgʻri endi oʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Qamchi bosmoq''' - {{q.}} [[qamchi]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} jues4vvoa9b74mus40tno6g8kgy03ge 639890 639887 2026-07-12T06:22:51Z Yokubjon Juraev 8265 639890 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol|Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} '''Bagʻriga''' (''yoki'' '''koʻksiga''') '''bosmoq''' - {{ayn.}} '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} [[bagʻir]]. {{misol|Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bashorat kitobchani ikki qoʻli bilan oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yem bosdi''' - otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuftondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, - dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|"Zulfizar bilan Avazxon"]]}} {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qilib, qantarib qoʻysin.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}<br/>'''Yon bosmoq''' - {{q.}} [[yon]].<br/>'''Oyoqqa bosmoq''' - {{q.}} [[oyoq]].<br/>'''Salobati bosdi''' - {{q.}} [[salobat]].<br/>'''Tosh''' (''yoki'' '''palla''') '''bosmoq''' - 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq. {{misol|Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} {{misol|-Ha, siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, — pallasi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jihatidan ustun kelmoq. {{misol|Qo‘y bilan qoramol boshqa gap, tosh {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Tarozining mahsulot qoʻyilgan pallasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bilan bajarildi.|Gazetadan}}<br/>'''Tuxum bosmoq''' - {{q.}} [[tuxum]].<br/>'''Falokat bosdi''' - {{q.}} [[falokat]].<br/>'''Oʻrnini bosmoq''' - {{q.}} [[oʻrin]].<br/>'''Qadam''' (''yoki'' '''oyoq''') '''bosmoq''' - 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq. {{misol|Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) [[bormoq]], [[kelmoq]]; tashrif buyurmoq. {{misol|U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi.}} {{misol|Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}mayman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq. {{misol|Tikanning zahrini tortgan oyogʻini bilib {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|U baʼzan.. O‘rmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻgʻri endi oʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Qamchi bosmoq''' - {{q.}} [[qamchi]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} bkyzhki51lqpr5bi25t30zps6lnztn4 639891 639890 2026-07-12T07:24:22Z Yokubjon Juraev 8265 639891 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bos-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- &gt;&nbsp;bas- &gt;&nbsp;bâs-}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Ustiga oyoq qoʻymoq. {{misol|Bemahal yurgan goʻng {{ajrat|bos}}ar.|Maqol}} {{misol|Qurbaqani {{ajrat|bos}}sang, vaqirlaydi.|Maqol}} {{misol|Ot {{ajrat|bos}}gan yerni toy {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|Koʻrmayin {{ajrat|bos}}dim tikanni, Tortadirman jabrini.|[[w:Oq olma, qizil olma|"Oq olma, qizil olma"]]}} {{misol|Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini {{ajrat|bos}}ib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}} {{misol|Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip {{ajrat|bos}}ib, uning tepasiga keldi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. {{misol|Bu qanday maynabozlik! {{ajrat|Bos}}ib-yanchib oʻtabermaysanmi?|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Togʻlarda}} {{misol|Mansur kuz chechaklarini {{ajrat|bos}}ib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|O‘tkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. {{misol|Chap qoʻlim bilan qattiq {{ajrat|bos}}ib turdim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan {{ajrat|bos}}ib turaverdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini {{ajrat|bos}}ib turdi.|[[w:Sa’dulla Karomatov|Sa’dulla Karomatov]]|Oltin qum}} {{misol|Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}}<br/>'''Yelkasidan bosmoq''' - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. {{misol|Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. {{misol|Bu ogʻir yuk uning yelkasidan {{ajrat|bos}}di. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}}<br/>'''Mola bosmoq''' - {{ayn.}} [[molalamoq]]. {{misol|Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola {{ajrat|bos}}ar, xirmonda maydachilik qilardi.|[[w:Samar Nurov|Samar Nurov]]|Narvon}}<br/>'''Oyogʻini bosmoq''' - {{koʻchma|uz}} xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. {{misol|-Shart shu: maktabda mening oyogʻimni {{ajrat|bos}}adigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim.|[[w:Shuhrat|Shuhrat]]|Oltin zanglamas}} #Kuch bilan itarmoq, siqmoq. {{misol|Tugmani (tugmachani) {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qoʻngʻiroqni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani {{ajrat|bos}}di.|[[w:O‘ktam Usmonov|O‘ktam Usmonov]]|Sirli sohil}} {{misol|Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat|1984}} {{misol|Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} #Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. {{misol|Muhr {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tamgʻa {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Chitga gul {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Avvaliga pochta muhr {{ajrat|bos}}ishni unutgandir, dedik.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Barmoq bosmoq''' - {{q.}} [[barmoq]] 1. #Tiramoq, siqib itarmoq. {{misol|Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga {{ajrat|bos}}ib, oʻyga toldi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga {{ajrat|bos}}ib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi.|Gazetadan}} #Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. {{misol|Tanga, chaqa {{ajrat|bos}}moq.}} #{{fiz.|uz}} Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. {{misol|Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan {{ajrat|bos}}adi.}} #Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. {{misol|Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Saodat|"Saodat"]]}} {{misol|Kampir doka roʻmolining uchini labiga {{ajrat|bos}}ib, yerga qaradi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga {{ajrat|bos}}ib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi.|[[w:Murodjon Mansurov|Murodjon Mansurov]]|Yombi}}<br/>'''Lab bosmoq''' - oʻpmoq, boʻsa olmoq. {{misol|Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Bu kun suratingga soʻzsiz {{ajrat|bos}}dim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona..|[[w:Abdulla Oripov|Abdulla Oripov]]}}<br/>'''Tishini tishi ga bosmoq''' - {{q.}} [[tish]] 1. #Chop qilmoq, nashr etmoq. {{misol|Kitob {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Matnni mashinkada {{ajrat|bos}}ib koʻpaytirmoq.}} {{misol|Suratini {{ajrat|bos}}ib chiqarmoq.}} {{misol|-Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, {{ajrat|bos}}ib chiqaramiz, - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Bek}} {{misol|Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini {{ajrat|bos}}ib chiqarishga "ruxsat tegdi".|[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} #Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. {{misol|Qanorga un {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Aravaga beda {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga {{ajrat|bos}}ib qoʻyadi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq {{ajrat|bos}}ib qoʻyishibdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Uy egasi oshga sabzi {{ajrat|bos}}ib, Otabek yoniga keldi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} #Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Yoʻlga shox {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim {{ajrat|bos}}ib, koʻtarib kelish lozim boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Ergash Raimov|Ergash Raimov]]|Ajab qishloq}} #Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. {{misol|Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma {{ajrat|bos}}ganday qora.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} {{misol|Bir vaqt qarasam, surma {{ajrat|bos}}gan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} #Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. {{misol|Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari {{ajrat|bos}}ib bordi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}<br/>'''Bosib oʻtmoq''' - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. {{misol|Maston necha kilometr yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtganini va yana necha kilometr {{ajrat|bos}}ish kerakligini bilar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. {{misol|Biz Toshkentni {{ajrat|bos}}ib oʻtdik.}} {{misol|Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini {{ajrat|bos}}ib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}} {{misol|..kasalxonani {{ajrat|bos}}ib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} 3) {{koʻchma|uz}} yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. {{misol|Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl {{ajrat|bos}}ib oʻtadilar.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni {{ajrat|bos}}ib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4) boshdan kechirmoq. {{misol|Domlaning {{ajrat|bos}}ib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan.|[[w:Nazarmat|Nazarmat]]|Joʻrlar baland sayraydi}}<br/>'''Yoʻl bosmoq''' - {{q.}} [[yoʻl]].<br/>'''Olgʻa''' (''yoki'' '''oldin''', '''ilgari''') '''bosmoq''' - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. {{misol|Xalq toʻlqini.. olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa {{ajrat|bos}}di.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}} {{misol|Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari {{ajrat|bos}}di.|[[w:Ne’mat Aminov|Ne’mat Aminov]]|Suvarak}} 2) {{koʻchma|uz}} ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. {{misol|Soat sayin ishlaring oldin {{ajrat|bos}}sin.|[[w:Oybek|Oybek]]|Oltin vodiydan shabadalar}} #Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; [[elitmoq]]. {{misol|Ter {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Tuman {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Qorongʻilik {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Ajin {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Uyqu {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Mahmudjonni muzdek ter {{ajrat|bos}}di.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman {{ajrat|bos}}di.|[[w:Jonrid Abullaxonov|Jonrid Abullaxonov]]|Oriyat}} {{misol|Atrofni gʻira-shira qorongʻilik {{ajrat|bos}}gan, qamishlar vahimali shitirlar edi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Zulmat {{ajrat|bos}}gan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas.|Sh. Rahmon|Yurak qirralari}} {{misol|U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon {{ajrat|bos}}di.|F. Musajonov|Hukm}} {{misol|Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum {{ajrat|bos}}di. |[[w:Komil Yashin|Komil Yashin]]|Hamza}} {{misol|Qop-qora is {{ajrat|bos}}gan shipidan qamishlar osilib turardi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Otliqlar qor {{ajrat|bos}}gan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Mashʼal}} {{misol|Toʻxtabuvaning ajin {{ajrat|bos}}gan yuzida gʻurur va baxt porladi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Hammayoqni ogʻir sukunat {{ajrat|bos}}di.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu {{ajrat|bos}}ardi.|T. Rustamov|Mangu jasorat}} {{misol|..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} #Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. {{misol|Janjalni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Orifjon xotinini {{ajrat|bos}}ib qoʻydi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} {{misol|Xalqni {{ajrat|bos}}ish kelmaydimi qoʻlingdan?|[[w:Hamid Olimjon|Hamid Olimjon]]}}<br/>'''Oʻzini bosmoq''' - oʻzini tutmoq, tiymoq. {{misol|Bir amallab oʻzimni {{ajrat|bos}}dim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini {{ajrat|bos}}ib oldi.|[[w:Rahmat Fayziyev|Rahmat Fayziyev]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Oʻpkasini bosmoq''' - 1) {{ayn.}} '''oʻzini bosmoq'''. {{misol|-Oʻpkangni {{ajrat|bos}}! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. {{misol|-Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa {{ajrat|bos}}ib.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Vo bolam, deb oʻpkasini {{ajrat|bos}}olmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi.|[[w:Oysuluv|"Oysuluv"]]}} #Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. {{misol|-Ogʻriqni {{ajrat|bos}}adigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni {{ajrat|bos}}aman, aka.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} {{misol|Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina {{ajrat|bos}}a olardi.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Hukm}} {{misol|Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq {{ajrat|bos}}di" boʻladi.|K. Mahmudov|Mevalar}} {{misol|Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini {{ajrat|bos}}ib turadi.|[[w:Parda Tursun|Parda Tursun]]|Oʻqituvchi}} #Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. {{misol|Yigitning sarasi yov {{ajrat|bos}}ganda bilinar.|Maqol}} {{misol|Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri {{ajrat|bos}}di.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Dod! Voy dod! Qaroqchilar {{ajrat|bos}}di!!!|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Dushman {{ajrat|bos}}gan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza.|[[w:Xurshid Davron|Xurshid Davron]]|Bolalikning ovozi}} {{misol|Birdan {{ajrat|bos}}di johil olomon.|[[w:Guldasta|"Guldasta"]]}} {{misol|Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni {{ajrat|bos}}ib olishibdi.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} #Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. {{misol|Uyni mehmon {{ajrat|bos}}di.}} {{misol|Iye, Xolmat akani mehmon {{ajrat|bos}}gan, shekilli.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} #Qulamoq, agʻanamoq. {{misol|Bu ogʻil {{ajrat|bos}}ib qolmasa, deb qoʻrqaman.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom {{ajrat|bos}}ay deb turibdi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻlkalarni {{ajrat|bos}}ib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} #Ushlab, chegirib qolmoq. {{misol|Ishlagan haqini qarziga {{ajrat|bos}}ib qolibdi.}} #Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. {{misol|Asta-sekin {{ajrat|bos}}hlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini {{ajrat|bos}}ib ketdi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni {{ajrat|bos}}ib tushdi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} #{{q.}} [[bostirmoq]]. {{misol|Dasturxonning chetini {{ajrat|bos}}moq.}} {{misol|..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi {{ajrat|bos}}ishlarini hikoya qilar edi.|[[w:Choʻlpon|Choʻlpon]]|Kecha va kunduz}} #{{ayn.}} [[taxtakachlamoq]] 1. #Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). {{misol|Kigiz {{ajrat|bos}}moq.}} #Ravishdoshning ''-ib'' shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻlishini, amalga oshishini bildiradi. {{misol|Kechgacha {{ajrat|bos}}ib ishladik, juda toliqdim.|[[w:Gʻafur Gʻulom|Gʻafur Gʻulom]]|Tirilgan murda}} {{misol|Men bari bir niyatimdan qaytmadim. {{ajrat|Bos}}ib sovchi qoʻyaverdim.|[[w:Tog‘ay Murod|Tog‘ay Murod]]|Ot kishnagan oqshom}} {{misol|..achchiq choyni {{ajrat|bos}}ib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} {{misol|Bir hafta {{ajrat|bos}}ib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan.|[[w:O‘zbekiston qo‘riqlari|"Oʻzbekiston qoʻriqlari"]]}} '''Bagʻriga''' (''yoki'' '''koʻksiga''') '''bosmoq''' - {{ayn.}} '''bagʻriga olmoq''' 1; {{q.}} [[bagʻir]]. {{misol|Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Farhod Musajonov|Farhod Musajonov]]|Himmat}} {{misol|Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} {{misol|Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga {{ajrat|bos}}ganday boʻlib koʻrindi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|Bashorat kitobchani ikki qoʻli bilan oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga {{ajrat|bos}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}}<br/>'''Yem bosdi''' - otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. {{misol|-Otimning bir odati bor edi: ikki xuftondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem {{ajrat|bos}}di odati bor edi, - dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga.|[[w:Zulfizar bilan Avazxon|"Zulfizar bilan Avazxon"]]}} {{misol|Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem {{ajrat|bos}}di qilib, qantarib qoʻysin.|[[w:Ergash Jumanbulbul oʻgʻli|Ergash Jumanbulbul oʻgʻli]]}}<br/>'''Yon bosmoq''' - {{q.}} [[yon]].<br/>'''Oyoqqa bosmoq''' - {{q.}} [[oyoq]].<br/>'''Salobati bosdi''' - {{q.}} [[salobat]].<br/>'''Tosh''' (''yoki'' '''palla''') '''bosmoq''' - 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq. {{misol|Poʻkak tosh {{ajrat|bos}}maydi.}} {{misol|-Ha, siz aytganingizdek, - dedi Oliyaxon, - pallasi ham tosh {{ajrat|bos}}maydi.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Oliyaxon Sultonova}} 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jihatidan ustun kelmoq. {{misol|Qo‘y bilan qoramol boshqa gap, tosh {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Tarozining mahsulot qoʻyilgan pallasi {{ajrat|bos}}ib ketdi, plan ortigʻi bilan bajarildi.|Gazetadan}}<br/>'''Tuxum bosmoq''' - {{q.}} [[tuxum]].<br/>'''Falokat bosdi''' - {{q.}} [[falokat]].<br/>'''Oʻrnini bosmoq''' - {{q.}} [[oʻrin]].<br/>'''Qadam''' (''yoki'' '''oyoq''') '''bosmoq''' - 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq. {{misol|Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam {{ajrat|bos}}ardi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Asarlar}} {{misol|Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam {{ajrat|bos}}di.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}} 2) [[bormoq]], [[kelmoq]]; tashrif buyurmoq. {{misol|U biznikiga qadam {{ajrat|bos}}madi.}} {{misol|Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam {{ajrat|bos}}maysiz-a.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}} {{misol|Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam {{ajrat|bos}}mayman.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Ufq}} 3) {{koʻchma|uz}} biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq. {{misol|Tikanning zahrini tortgan oyogʻini bilib {{ajrat|bos}}adi.|Maqol}} {{misol|U baʼzan.. O‘rmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham {{ajrat|bos}}ib qoʻyar edi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Oʻgʻri endi oʻylab qadam {{ajrat|bos}}adi.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yorugʻlik}}<br/>'''Qamchi bosmoq''' - {{q.}} [[qamchi]]. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БОСМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} {{OʻTIL}} {{-trans-|bosmoq| *{{az}}: [[basmaq]] *{{fa}}: [[چاپ]] *{{nl}}: [[afdrukken]] *{{so}}: [[daabacan]] *{{sw}}: [[magazeti]] *{{tr}}: [[basmak]] *{{kjh}}: [[пазарға]] *{{yo}}: [[tìte]] *{{sah}}: [[баттаа]] |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>bosmoq<br /> 1 </b>[[давить]], [[надавливать]]; [[жать]], [[нажимать]], [[прессовать]]; '''bosib ketmoq '''задавить, раздавить; {{tarjmisoli|zvonok knopkasini bosmoq }} нажать кнопку звонка; '''temirni qizigʻida bos '''{{izoh|посл. }}куй железо, пока горячо; {{tarjmisoli|bagʻriga bosmoq }} прижимать к своей груди;{{tarjmisoli| barmoq bosmoq }} прикладывать палец {{izoh|(вместо подписи)}}; {{tarjmisoli|pechat bosmoq }} прикладывать печать; {{tarjmisoli|dazmol bosmoq }} утюжить; '''paxtani bosib toy qilmoq '''прессовать хлопок в кипы;<br /> '''2 '''{{izoh|перен. }}[[нажимать]], [[напирать]], [[прилагать]] [[усилие]]; '''bosib ishlamoq''' работать напряженно, напористо;<br /> '''3 '''[[настилать]], [[укладывать]]; [[накладывать]] {{izoh|(сверху)}}, [[наваливать]]; {{tarjmisoli|qirgʻoqqa qorabura bosmoq }} укреплять берег, укладывая карабуры; {{tarjmisoli|aravaga oʻtin bosmoq }} наваливать дрова на арбу; {{tarjmisoli|pichan bosmoq }} складывать (укладывать) сено; {{tarjmisoli|unga bosmoq }} обваливать в муке; {{tarjmisoli|qorga bosmoq }} повалить в снег, вывалять в снегу;<br /> '''4 '''[[печатать]]; '''bosib chiqarmoq '''напечатать, выпустить в свет {{izoh|(книгу, журнал и т. п.)}}; '''bosishga ruxsat etmoq''' разрешать к печати; {{tarjmisoli|mashinkada bosmoq }} печатать на машинке; {{tarjmisoli|pul bosmoq }} печатать (выпускать) деньги;<br /> '''5 '''[[топтать]], [[травить]] {{izoh|(посевы)}};<br /> '''6 '''[[ступать]], [[шагать]]; [[попирать]]; '''yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi '''он босой ногой наступил на колючку; {{tarjmisoli|qadam bosmoq }} шагать; {{tarjmisoli|katta-katta qadam bosmoq }} шагать крупными шагами; '''men siznikiga endi qadam bosmayman '''теперь ноги моей у вас не будет;{{tarjmisoli| yoʻl bosmoq }} проходить путь, покрывать расстояние; '''[[ilgari]] '''({{izoh|или '''}}[[olgʻa]]''') {{tarjmisoli|bosmoq}} 1) продвигаться вперёд; 2) {{izoh|перен. }}улучшаться, прогрессировать; '''ostonasini bosib oʻtmoq '''переступать порог;<br /> '''7 '''{{izoh|прям. и перен. }}[[покрывать]]; [[охватывать]]; '''atrofni qorongʻilik bosdi '''всё кругом погрузилось в темноту; '''badanini sovuq ter bosdi '''его тело покрылось холодным потом; '''yoʻllarni qor bosdi '''снегом замело (занесло) дороги; '''ekinlarni oʻt bosib ketibdi '''посевы заросли травой; '''qoʻllarini kir bosibdi '''его руки покрылись грязью; '''dalani suv bosdi '''вода затопила поле; '''qop-qora is bosgan ship '''закоптелый, совершенно почерневший потолок; '''chang bosgan kigiz '''пропылившаяся насквозь кошма; '''choʻgʻning ustini kul bosdi '''угли покрылись золой; '''qirlarni qip-qizil lola bosdi '''степь покрылась ярко-красными тюльпанами; '''goʻshtni qurt bosibdi '''мясо зачервивело; '''qishloqni mish-mish xabarlar bosdi '''по кишлаку распространились разные слухи; '''hamma yoqni jimjitlik bosdi '''всё погрузилось в тишину; '''yuzini qaygʻu bosdi '''лицо его опечалилось; '''koʻzlarini mudroq bosdi '''его одолевала дремота; '''uni titroq bosdi '''его бросило в дрожь; '''butun vujudini vahima bosdi '''всё его существо было охвачено ужасом;<br /> '''8 '''[[подавлять]], [[усмирять]]; [[прекращать]]; {{tarjmisoli|chanqovni bosmoq }} утолять жажду; {{tarjmisoli|ogʻriqni bosmoq }} успокаивать боль; {{tarjmisoli|oʻzini bosmoq }} сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; {{tarjmisoli|janjalni bosmoq }} прекращать скандал;<br /> '''9 '''[[внезапно]] [[нападать]], [[совершать]] [[налёт]]; [[заставать]] [[врасплох]], [[нагрянуть]];<br /> '''10 '''[[положить]], [[класть]] {{izoh|(во что-л. при варке)}}; {{tarjmisoli|oshga goʻsht bosmoq }} положить в котёл мясо {{izoh|(при приготовлении плова)}}; {{tarjmisoli|sabzi bosmoq }} положить морковь {{izoh|(в котёл для плова)}};<br /> '''11 '''[[подшивать]], [[застрачивать]] {{izoh|(край чего-л.)}}; {{tarjmisoli|dasturxonning chetini bosmoq }} подшивать край скатерти;<br /> '''12 '''{{izoh|в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов}};{{izoh| '''}}bosib kirmoq '''ворваться {{izoh|(куда-л.)}}; '''bosib olinmoq '''захватываться, быть захваченным; '''bosib olmoq '''захватить {{izoh|(страну, дом, город и т. п.)}}; отбирать, забирать силой; '''bosib oluvchilik '''захватнические действия; '''bosib qolmoq '''1) обваливаться; '''uy bosib qoldi '''дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; '''kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi '''он удержал десять рублей за свою книгу; '''bosib oʻtmoq '''пройти {{izoh|или }}проехать {{izoh|(по чему-л. или через что-л.)}}, миновать; '''* koʻzini yogʻ bosdi '''({{izoh|букв. }}его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; {{tarjmisoli|tuxum bosmoq }} 1) высиживать яйца; 2) {{izoh|перен. }}сидеть дома, сиднем сидеть; '''yem bosdi qilmoq '''дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.<br /> }} 8in0hhcbanupky98zsat2af14mz08y4 10 25427 639907 553756 2026-07-12T11:02:25Z Yokubjon Juraev 8265 639907 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Turkum:Interlingva tili]]</includeonly>__NOEDITSECTION__ =<div id="toc" class="toccolours" ><big>[[Fayl:150px-Interlingua-Logo.png|50px]] '''Interlingvacha<small><small> (ia)</small></small>'''</big></div>= n7zye29j2kw042fzzishsxcb082o1dq 0 32907 639888 561009 2026-07-12T06:17:52Z Yokubjon Juraev 8265 639888 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = '''Bosti-bosti boʻlmoq''' - barchaga oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Ammo ishlar boyagi-boyagi, sirlar {{ajrat|bosti-bosti}} boʻlib ketdi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bosti-bosti}} boʻlgach, janjalkash iljayadi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bosti-bosti qilmoq''' - ulgʻaytirmasdan, barchaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xaspoʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bosti-bosti}} qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|-Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bosti-bosti}} qilib yuborgan edim, - dedi Nizomiddinov.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = {{tarjmisoli|bosti-bosti:<br /> bosti-bosti boʻlmoq }} быть скрытым, замятым {{izoh|(о скандале, преступлении и т. п.)}}; {{tarjmisoli|Ammo ishlar boyagi-boyagi, sirlar bosti-bosti boʻlib ketdi }} («Муштум») Но всё осталось по-прежнему, а то, что было вскрыто - замяли; {{tarjmisoli|bosti-bosti qilmoq }} замять, не дать ходу; успокоить, утихомирить.<br /> }} o0kvo4lg4880tmn7xhvk1xh141ox7h5 639889 639888 2026-07-12T06:22:01Z Yokubjon Juraev 8265 639889 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = '''Bosti-bosti boʻlmoq''' - barchaga oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro {{va sh.k.}} haqida). {{misol|Ammo ishlar boyagi-boyagi, sirlar {{ajrat|bosti-bosti}} boʻlib ketdi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}} {{misol|Aktga qoʻl qoʻyilib, {{ajrat|bosti-bosti}} boʻlgach, janjalkash iljayadi.|[[w:Mushtum|"Mushtum"]]}}<br/>'''Bosti-bosti qilmoq''' - ulgʻaytirmasdan, barchaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xaspoʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. {{misol|Toʻpolonni {{ajrat|bosti-bosti}} qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Qoraqalpoq qissasi}} {{misol|{{nowrap|-Boʻta}} ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni {{ajrat|bosti-bosti}} qilib yuborgan edim, - dedi Nizomiddinov.|[[w:Said Ahmad|Said Ahmad]]|Saylanma}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = {{tarjmisoli|bosti-bosti:<br /> bosti-bosti boʻlmoq }} быть скрытым, замятым {{izoh|(о скандале, преступлении и т. п.)}}; {{tarjmisoli|Ammo ishlar boyagi-boyagi, sirlar bosti-bosti boʻlib ketdi }} («Муштум») Но всё осталось по-прежнему, а то, что было вскрыто - замяли; {{tarjmisoli|bosti-bosti qilmoq }} замять, не дать ходу; успокоить, утихомирить.<br /> }} 6wtwms1xmusoi2jatcqf2wmar38kd0u 0 39615 639869 572386 2026-07-11T14:41:38Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639869 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''ka-u-chuk''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == ''[[w:Ingliz tili|ingl.]]'' caoutchouc &lt; ''[[w:Ispan tili|yun.]]'' caucho &lt; ''indeyscha'' kau — daraxt + uchu — yigʻlamoq, oqmoq [[Turkum:Oʻzbekchada inglizchadan oʻzlashgan soʻzlar]] [[Turkum:Oʻzbekchada ispanchadan oʻzlashgan soʻzlar]] == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === Baʼzi oʻsimliklarning (mas., koʻksagʻizning) shirasidan olinadigan yoki sunʼiy yoʻl bilan tayyorlanadigan, murakkab kimyoviy tarkibli elastik modda (rezina tayyorlash uchun ishlatiladi). {{misol|Tabiiy {{ajrat|kauchuk}}. Sintetik {{ajrat|kauchuk}}.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|КАУЧУК}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[kauchuk]]</b></br> [[каучук]]; // [[каучуковый]]; {{tarjmisoli|sintetik ~ }} синтетический каучук; {{tarjmisoli|sunʼiy ~ }} искусственный каучук; {{tarjmisoli|~ daraxti }} каучуковое дерево.</br> }} 62egtsrd45j53gtabt6yezpm93zsizk 0 53692 639905 568958 2026-07-12T09:38:20Z Caalipher 9583 /* Maʼnosi */ 639905 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''hi-mar-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1 '''Eshib yoki burab yigʻishtirmoq, qaytarmoq; shimarmoq. {{misol|Abulziyo qoʻltigʻidan ogʻir shohi xaltacha chiqardi-da, xalta ogʻzini {{ajrat|himar}}ib, Majdiddinning oldiga sharaqlatib qoʻydi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Navoiy}}. {{misol|Sultonov koʻzlarini ochib, shimining pochasini asta {{ajrat|himar}}ib, koʻtara boshladi.|[[w:M. Mansurov|M. Mansurov]]|Yombi}}. 2 Eshib, burab pishitmoq. {{misol|Kampir qoʻlidagi paxtani {{ajrat|himar}}ib, qorachiroqqa pilik tayyorladi.|[[w:"Ertaklar"|"Ertaklar"]]}}. {{misol|U ip uchini tishlab uzib, barmoqlari bilan {{ajrat|himar}}ib, durni ipga tizarkan, gapini loqayd davom ettirdi. |[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Qumri va Tamanno}}. 3 Toʻgʻrilash, tartibga solish yoki shunchaki ermak tarzida barmoqlari orasida olib buramoq, oʻynamoq. {{misol|Tansiq havorang roʻmolchasining uchini {{ajrat|himar}}ib, uning ishidan koʻz uzmaganini payqadi.|[[w:Oybek|Oybek]]|O}}.v. shaba-dalar. {{misol|Labini yalab, soqolining uchini {{ajrat|himar}}ganicha, bir nafas indayolmay qoldi.|[[w:S. Zun-nunova|S. Zun-nunova]]|Olov}}. {{misol|Rassom dasturxon popugini {{ajrat|himar}}gancha, Togʻaning tomidan koʻz uzmay oʻtirar edi.|[[w:Q. Kenja|Q. Kenja]]|Notanish gul}}. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ҲИМАРМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = <b>[[himarmoq]]</b></br> <b>1 </b>[[сучить]], [[вить]], [[свивать]], [[скручивать]]; {{tarjmisoli|ipni ~ }} сучить нитку;</br> <b>2 = [[shimarmoq]].</br> </b> }} 816m9ofgoh7xjhg7ynnp9gvvydy9nju 0 56109 639912 638879 2026-07-12T11:46:38Z Yokubjon Juraev 8265 639912 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''xon-lik''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #{{tar.|uz}} Xon lavozimi. {{misol|Xalq chin {{ajrat|xonlik}} bilan uni [Xudoyorni] muborakbod qilishdilar.|[[w:Abdulla Qodiriy|Abdulla Qodiriy]]|Oʻtgan kunlar}} {{misol|Isfandiyorga.. {{ajrat|xonlik}} libosi: zar chakmon, boshiga jigʻali sheroziy papax kiygizishib, beliga oltin qilich taqib, qoʻltiqlab, taxtga oʻtqazdilar.|[[w:Jumaniyoz Sharipov|Jumaniyoz Sharipov]]|Xorazm}} #Xon boshqaradigan davlat va shunday davlat tuzumi. {{misol|Qoʻqon xonligi.}} {{misol|Xiva xonligi.}} {{misol|Qumul xonligi.}} {{misol|Yorkent xonligi.}} === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|ХОНЛИК}} == Tarjimalari == {{-trans-|xonlik| *{{mn}}: [[ханлиг]] *{{ja}}: [[汗国]], [[ハン国]], [[汗位]] (martaba) |}} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''xonlik'''<br /> {{izoh|ист}}.<br /> '''1 '''[[ханство]] ({{izoh|государство}}); '''Qrim xonligi '''крымское ханство;<br /> '''2 '''[[положение]], [[достоинство]] [[хана]]; [[власть]] [[хана]].<br /> }} b0nda5feexm61q90kjk9o3c1ndvyey4 0 162658 639892 638877 2026-07-12T07:40:11Z Yokubjon Juraev 8265 639892 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|の汗国の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの波落」ーー 一般に「地理上の護見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は‘今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。}} eagngso1fo1ofi4cpixk2lmorf2jucs 639893 639892 2026-07-12T07:57:49Z Yokubjon Juraev 8265 639893 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|の{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliqni bo‘lib ko‘rinadi. i18cf64mj45jttonq6k4w37xra2v0ut 639894 639893 2026-07-12T08:00:41Z Yokubjon Juraev 8265 639894 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|の{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|間野英二|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliqni bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - 15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Voiz Xonning kezi). ahffjnwsgevlo2xgb8f7dxrxlnjiqwf 639895 639894 2026-07-12T08:01:17Z Yokubjon Juraev 8265 639895 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|の{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliqni bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - 15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Voiz Xonning kezi). a1sfwopybhx0ngwm9lhf5975cnv0d51 639896 639895 2026-07-12T08:03:01Z Yokubjon Juraev 8265 639896 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|の{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - 15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Voiz Xonning kezi). nojwvtpqivbz1ynb0529i1r8gqvtrdk 639897 639896 2026-07-12T08:03:46Z Yokubjon Juraev 8265 639897 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|の{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Vaiz Xonning kezi"). l1ht5o39n7fwgvtjizpt02wo01h07a0 639898 639897 2026-07-12T08:04:04Z Yokubjon Juraev 8265 639898 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究封象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Vaiz Xonning kezi"). 1m9rc8wjbgbb6idhqas1blc7r3dg1et 639899 639898 2026-07-12T08:05:35Z Yokubjon Juraev 8265 639899 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Vaiz Xonning kezi"). 87j5jtst4kl6htapx5usor0if0j2y6e 639900 639899 2026-07-12T08:23:40Z Yokubjon Juraev 8265 639900 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Uvays Xonning kezi"). ke1v210nwzootiv316iiqe8axd3lwuh 639901 639900 2026-07-12T08:25:17Z Yokubjon Juraev 8265 639901 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Uvays Xonning kezi", 2-bet). 0krul6fbi2j41coaiv2aygrodud9lot 639902 639901 2026-07-12T08:25:30Z Yokubjon Juraev 8265 639902 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代|1964}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lish bilan bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Uvays Xonning kezi", 2-bet). 8adxnera3zowy90khwnvcg9ocy8sadr 639903 639902 2026-07-12T08:34:21Z Yokubjon Juraev 8265 639903 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代|1964}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lishla bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi (Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Uvays Xonning kezi", 2-bet). 8hb4kjc2dbronkn0224b2n7kr47smq2 639904 639903 2026-07-12T09:34:21Z Yokubjon Juraev 8265 639904 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代|1964}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoyning Xonligining) tarixi, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi, o‘troqlashishining nuqtai nazaridan o‘ta qiziq izlanishning ilinji bo‘lishla bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi ''(Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Uvays Xonning kezi", 2-bet)''. ll6xf2bbmc9btcf0th7bxlmbxnq7yh2 639906 639904 2026-07-12T10:39:11Z Yokubjon Juraev 8265 639906 wikitext text/x-wiki {{-ja-}} ===Aytilishi=== kan-koku ===Ma’nosi=== [[xonlik]], {{q.}} [[ハン国]]. {{misol|この{{ajrat|汗国}}の歴史は、中央アジアに居住するに至ったモンゴル人のトルコ化・イスラ一ム化・定住化等の観点から、きわめて興味深い研究対象であると同時に、所謂「中央アジアの没落」ーー 一般に「地理上の発見」によってもたらされたと説明されるーーの内的要因をさぐる上にも、見のがしがたい存在と考えられるが、その研究は、今日迄きわめて乏しく、中央アジアの歴史の中に、一つの大きな空白をなしているかにみえる。|[[w:間野英二|間野英二]]|15 世紀初頭のモグーリスターン:ヴァイス汗の時代|1964}} - Ushbu xonlikning (ya’ni kechki Chig‘atoy Xonligi) tarixining, O‘rta Osiyoda yashashning davomida yuz bergan Mo‘g‘ullarning Turkiylashishi, Islomiylashishi va o‘troqlashishining nuqtai nazaridan izlanish uchun o‘ta qiziq mavzu bo‘lishila bir vaqtda, atalmish "O‘rta Osiyoning tanazzuli" - asosan "jug‘rofiy jihatdan kashf qilish"ning qiyinligidan deb tushuntiriladigan - degan holning tub sababini tahlil qilishla birga, o‘ta ahamiyatli deb qaralsada, bunday izlanish, hozirgacha o‘ta ozchilikni tashkil qilib, bir katta bo‘shliq bo‘lib ko‘rinadi ''(Eiji Mano‘ - "15-asrning boshida Mo‘g‘uliston: Uvays Xonning kezi", 2-bet)''. 9jc4p0cawkie2soz2w5q9f1sp4vev0g 0 162810 639874 2026-07-11T20:18:16Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-tt-}} [[uchun]].“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639874 wikitext text/x-wiki {{-tt-}} [[uchun]]. fqlkwzgurox1bby5hpsdkeo4va4m1k6 0 162811 639879 2026-07-12T05:01:53Z Yokubjon Juraev 8265 „{{-kjh-}} ===Etimologiyasi=== Hozirgi Chatlik Tatarlarning yashaydigan joyining nomi bo‘lmish ''Chat'' degan so‘zdan olingan deb faraz qilinadi<ref>Languages and Prehistory of Central Siberia; 2004-yil, 225-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== Sibirning Tatari.“ yozuvi orqali yangi sahifa yaratildi 639879 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} ===Etimologiyasi=== Hozirgi Chatlik Tatarlarning yashaydigan joyining nomi bo‘lmish ''Chat'' degan so‘zdan olingan deb faraz qilinadi<ref>Languages and Prehistory of Central Siberia; 2004-yil, 225-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== Sibirning Tatari. 4w31nxg316dzf7yf08lkut1o2mxgbrv 639880 639879 2026-07-12T05:03:56Z Yokubjon Juraev 8265 639880 wikitext text/x-wiki {{-kjh-}} ===Etimologiyasi=== Hozirgi Chatlik Tatarlarning yashaydigan joyining nomi bo‘lmish ''Chat'' degan so‘zdan olingan deb faraz qilinadi<ref>Languages and Prehistory of Central Siberia; 2004-yil, 225-bet.</ref>. ===Ma’nosi=== Sibirning Tatari (musulmon xalq). kk90b5b5ohkbh2e9mjckq7de45z4l2s