bitmoq

Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.10 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk bitmoq 0 16248 639916 639914 2026-07-13T05:34:57Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi I */ 639916 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|BIT- I ’tuga-\ 'tamom boʻl-’. Ishi b i t d i eshagi loydan oʻtdi (Maqol). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli büt- tarzida talaffuz qilingan, keyinroq ü unlisi i unlisiga al-mashgan (ЭСТЯ, II, 153; DS, 133); boʻt- > bit-. BIT- II ’oʻsib-un-\ ’hosil ber-’. Bu yerlarda tu-rup yaxti b i t a d i. Qadimgi turkiy talda ham shundei maʼnoni anglatgan bu feʼl asli boʻt- tarzida talaffuz qilingan (Devon, II, 340; DS, 133), keyinchalik U unlisi n unlisiga almashgan: büt- > bit-.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi I === #Soʻngiga, oxiriga, nihoyasiga yetmoq, tamom boʻlmoq, tugamoq; toʻxtamoq. {{misol|Gap {{ajrat|bit}}di.}} {{misol|Tilak bilan {{ajrat|bit}}magan bilim bilan {{ajrat|bit}}ar.|Maqol}} {{misol|Katta Fargʻona kanali qirq besh kunda - 15 sentyabrda {{ajrat|bit}}di.|[[w:Nazir Safarov|Nazir Safarov]]|Olovli izlar}} '''Ish bitdi''' - 1) ish tugadi, ish tamom boʻldi. {{misol|Erinchoqning ishi {{ajrat|bit}}mas.|Maqol}} {{misol|Oʻychining uyi {{ajrat|bit}}guncha, tavakkalchining ishi {{ajrat|bit}}adi.|Maqol}} 2) ish, reja, maqsad amalga oshdi, murod hosil boʻldi. {{misol|[Boy oʻz-oʻziga:] Xayriyat, bu ish ham xamirdan qil sugʻurganday joʻngina {{ajrat|bit}}di.|[[w:Hamza|Hamza]]|Boy ila xizmatchi}} '''Ishi bitdi, eshagi loydan oʻtdi''' - {{kest.}} oʻz ishini bitirib olgandan keyin, xayr-maʼzurni nasiya qilib ketgan yoki avvalgi muomalasini oʻzgartirib yuborgan odam haqida. {{misol|Ish {{ajrat|bit}}ib, eshak loydan oʻtgandan keyin zoʻravonlar chiqib, yerlarni talab oladigan boʻlsa, buning oqibati yomon boʻladi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} Kuni (''yoki'' umri) bitmoq Umri tugamoq; oʻlmoq.{{misol| Men nima qilsam, ilmuchun, ilm yoʻlida qilaman. Kupim {{ajrat|bit}}ib oʻlsam, oʻligimni ham ilm yoʻliga beraman..}} A. Qahhor, Asarlar. {{misol|Yaxshiboyevning kuni {{ajrat|bit}}gan, aniqrogʻi, yana bir kunlik umri qolgan.}} M.M.Doʻst, Lolazor.{{misol| Ular odamlarni xonavayron qilayotgan urush eka-nini, agar urush {{ajrat|bit}}sa, hamma yoq yaxshi boʻlib ketishini soʻzlardilar.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. 2 Tayyor boʻlmoq (qurilayotgan, yasala-yotgan narsa haqida).{{misol| Qurilish {{ajrat|bit}}di. Koʻprik {{ajrat|bit}}di.}}'' yaya''{{misol| Mana, kanal ham {{ajrat|bit}}ay deb qoldi. }}A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.{{misol| [Tilla uzuk\ Buyurdim, erta-indin {{ajrat|bit}}ib qolar.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 3 Barham topmoq, yoʻq boʻlmoq, yoʻqol-moq; bartaraf boʻlmoq, tugamoq.{{misol| -Uh! — toqatsizlanib kuyundi Ahmad Husayn. — Qachon bu yovuzlar, xoinlar {{ajrat|bit}}adi?!}} Oybek, Nur qidirib.{{misol| Xalq tovushi tinimsiz gu-vullaydi: "{{ajrat|Bit}}sin zolim podsho!"}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Barcha yomonlik oʻshaning [Musulmonqulning] boshi bilan birga ket-gandek, qipchoq ogʻaynilar ila totuvlashdik, qipchoqning eski adovatlari {{ajrat|bit}}di.}} A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. 4 Koʻmakchi feʼl vazifasida kelib,'' -(i)b ''affiksli ravishdoshlar bilan birgalikda ish-harakatning toʻla bajarilishi, tugal-lanishini bildiradi.{{misol| Kichikroq vodiyninghar yer-har yeridan quyuq tutun koʻtarilmoqda — qishloq batamom yonib {{ajrat|bit}}gan.}} A. Qahhor, Oltin yulduz.{{misol| Qizim, dadang, enang hasra-tingda kuyib {{ajrat|bit}}di.}} Oybek, Tanlangan asarlar.{{misol| Bechora qiz otaga muhtoj. Otasiz ezshshb {{ajrat|bit}}masa yaxshi edi.}} I. Rahim, Ixlos. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi II === #Oʻsib-unmoq; yetishmoq. {{misol|Mana shu yuqoriga koʻtarilgan daryodan Mirzachoʻl suv ichadi, ekin {{ajrat|bit}}adi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Shirin keldi}} {{misol|Omad kelsa, daraxtda ham non {{ajrat|bit}}ar.|"Qanotli soʻzlar"}} #Et unib, birikib tuzalmoq, toʻlishmoq yoki bekilmoq. {{misol|Jarohatlarim {{ajrat|bit}}ib ketishi bilan, oʻz qismimga qaytib bordim. }}Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi.{{misol| Sal kunda Aʼzamga et {{ajrat|bit}}ib, rangiga qon yugurdi. }}Shuhrat, Jannat qidirganlar}} '''Jir bitdi''' - {{q.}} [[jir]]. {{misol|Endi jir {{ajrat|bit}}di-da! Bitta koʻylak ikkita boʻldi!}} A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari. Izzati bitmoq :Hurmatini bilmaslik, koʻrsatilgan izzat-hurmat qadriga yetmaslik.{{misol| -Bas! Izzating {{ajrat|bit}}di, doya buvingga borib ayt! Agar ozodlik keltirmasang, yangi saboqqa tushmaysan! — dedi [domla].}} N. Safarov, Sulton boʻzchining nevaralari. Qulogʻi bitmoq 1) qulogʻi garang boʻlmoq, batangga kelmoq.{{misol| Xayr, yumushingiz boʻlmasa, men ketdim, shamoldan qulogʻim {{ajrat|bit}}di. A.}} Qodiriy, Mehrobdan chayon.{{misol| Laʼli nima qilishini bilmay, bolalar shovqinidan qulogʻi {{ajrat|bit}}ib turadi. \.}} Gʻulom, Mashʼal; 2) eshitaverib charchamoq, jonidan toʻymoq. Qulogʻi tom bitmoq Eshitmaydigan, pay-qamaydigan boʻlib qolmoq.{{misol| Shu daqiqadan boshlab, Suyarqulning quloqlari tom {{ajrat|bit}}di. Tanaffus boshlanishini ham hammadan keyin — sinfda gʻovur-gʻuvur boshlanganda bildi. A. }}Koʻchimov, Halqa. Haqi bitdi Haqi qolma-di.{{misol| Ilgarigi soʻzingiz bilan oʻzingizning haq(q)ingiz {{ajrat|bit}}ganligini bila turib ham, yana uyalmay-netmay, vijdonsizlar amrini berib qoʻyasiz-da, uyatsizligingizni yana bir qat orttirasiz! A.}} Qodiriy, Oʻtgan kunlar. == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''bit-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === :III'' esk. 1 ayn.'' yozmoq. II.{{misol| Yurtim, senga sheʼr {{ajrat|bit}}dim bu kun, Qiyosingni top-madim aslo. A.}} Oripov, Yurtim shamoli. {{misol|Xoʻja Abdulla Marvoriy.. xatni chiroyli {{ajrat|bit}}ardi.}} Oybek, Navoiy.{{misol| Roʻyob Mamatova Mirzachoʻlni oʻzlashtirib, oʻz jasorati sol-nomasiga ilk satrlarini {{ajrat|bit}}ganda, yoshgina qizcha edi.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". '''2''''' (j.k. bilan)'' Muyassar, ega boʻlmoq; paydo boʻlmoq.{{misol| Mana, xudo xohlasa, boshingga doʻppi, oyogʻingga etik, egningga chopon, koʻshak-ishton {{ajrat|bit}}adi.}} P. Tursun, Oʻqituvchi. :Aql bitmoq Aql kirmoq.{{misol| Bu nimasi tagʻin.. senga sira aql {{ajrat|bit}}madi. Boʻyingni qara, menga yetay deb qoldi.}} Oydin, Oʻzi monand. Boshga bitgan balo Qutulish qiyin boʻlgan tashvish, quruq tashvishdan iborat. {{misol|He, bu urush boshga {{ajrat|bit}}gan balo boʻldi-da. German ham qursin.. oq poshsho ham qursin. Enasining mahrini talasharmikan!}} Oybek, Tanlangan asarlar. Muguz'' (yoki'' shox, qanot ''va sh.k.)'' bitdi Muguz (shox, qanot va sh.k.) paydo boʻldi.{{misol| Eshakka muguz {{ajrat|bit}}sa, jami jonivorlarni suzib oʻldirar ekan, mushukka qanot {{ajrat|bit}}sa, hech bir parrandani qoʻymas ekan.}} P. Tursun, Oʻqituvchi.{{misol| Qay bolamaktab-da oʻqisa aʼlo, Ushanga hech tolmas zoʻr qanot {{ajrat|bit}}ar.}} Q. Muhammadiy.{{misol| Hojar opaning gap ohangidan yon berganini sezib, Rasul akaga qanot {{ajrat|bit}}di.}} "Oʻzbekiston qoʻriqlari". Peshonaga bitgan'' (yoki'' bitib qoʻyilgan) {{esk.|uz}} Taqdirda bor, taqdirda belgilab qoʻyilgan. {{misol|\Yusuf:\ Mana, xotindan ham ayrildik! — [Mehri:] Nima qshyuy, bu ham boʻlsa, peshonaga {{ajrat|bit}}gan bir koʻrgilik, bolam.}} O. Yoqubov, Aytsam tilim kuyadi, aytmasam — dilim. {{misol|Peshonaga {{ajrat|bit}}gan yolgʻiz ot edi. Uni ham oʻrta-ga qoʻyaymi?}} P. Tursun, Oʻqituvchi. === Sinonimlari === === Antonimlari === {{OʻTIL|БИТМОҚ}} == Tarjimalari == {{uz-verb}} *{{tr}}: [[bitmek]] {{Tarjimalar |tur = keng |ru = bitmoq I 1 [[кончаться]], [[заканчиваться]]; [[завершаться]]; [[истекать]]; '''ish bitdi '''1) работа окончена; 2) дело сделано; '''ish bitdi, eshak loydan oʻtdi '''{{izoh|погов. }}({{izoh|букв. }}дело сделано, осёл прошёл через болото) дело сделано, а теперь дружба врозь; '''xizmat vaqti bitdi '''служебное время кончилось (истекло); '''muddati bitdi '''срок истек; '''kuni bitgan odam '''человек, дни которого сочтены; '''2 '''[[ликвидироваться]], [[уничтожаться]]; '''3 '''{{izoh|с деепр. другого глагола на '''}}-(i)b '''{{izoh|выступает в роли вспомогательного глагола и выражает завершённость действия}};{{izoh| '''}}Qizim, dadang, enang hasratingda kuyib bitdi '''(Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») Доченька, твой отец и мать высохли, горюя по тебе; '''* [[bitsin]]! '''[[долой]]!, [[да]] [[сгинет]] ([[он]])!; '''oʻz oyogʻidan bitsin '''пусть он сгинет сам по себе; '''qulogʻim bitdi '''я оглох {{izoh|(от шума, гама, криков и т. п.)}}. bitmoq II 1 [[произрастать]], [[расти]]; [[уродиться]]; '''tariq yaxshi bitibdi '''просо хорошо уродилось; '''2 '''[[зарастать]], [[заживать]] {{izoh|(о ране)}}; '''yaram oʻzidan-oʻzi bitib ketdi '''моя рана зажила сама по себе. bitmoq III 1{{izoh|уст. }}[[писать]]; {{tarjmisoli|xat bitmoq}} писать письмо; '''2 '''[[удостоиться]] {{izoh|(чего-л.)}}; '''peshanaga bitgan '''({{izoh|букв. }}то, что на лбу написано) 1) то, что кто-либо имеет; '''peshanasiga bitgan bitta uyi bor '''у него есть один-единственый дом; 2) то, что на роду написано, суждено; '''* boshga bitgan balo '''{{izoh|см. '''}}[[balo]] I'''. }} kuigar9486kaenaqe3w1fq59hqkjjzb