Vikilugʻat uzwiktionary https://uz.wiktionary.org/wiki/Bosh_sahifa MediaWiki 1.47.0-wmf.12 case-sensitive Media Maxsus Munozara Foydalanuvchi Foydalanuvchi munozarasi Vikilugʻat Vikilugʻat munozarasi Fayl Fayl munozarasi MediaWiki MediaWiki munozarasi Andoza Andoza munozarasi Yordam Yordam munozarasi Turkum Turkum munozarasi TimedText TimedText talk Modul Modul munozarasi Event Event talk 10 23950 640009 624817 2026-07-21T12:14:03Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640009 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Angola]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Benin]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Botsvana]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Burkina Faso]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Burundi]] • [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Efiopiya]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Ekvatorli Gvineya]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Eritreya]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Fil Suyak Sohili]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Gabon]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[Gambiya]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Gana]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Gvineya]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Gvineya-Bissau]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[Janubiy Afrika Respublikasi]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[Janubiy Sudan]] • [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Jazoir]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Jibuti]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Kabo Verde]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Kamerun]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Keniya]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Komoros]] • [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Kongo Demokratik Respublikasi]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Kongo Respublikasi]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Lesoto]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Liberiya]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Liviya]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Madagaskar]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Malavi]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Mali]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Markaziy Afrika Respublikasi]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Marokash]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Mavritaniya]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Mavritsiya]] • [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Misr]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Mozambik]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Nambiya]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Niger]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Nigeriya]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Ruanda]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[San-Tome va Prinsipi]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Senegal]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Seyshell orollari]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Somali]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Sudan]] • [[Fayl:Flag of Swaziland.svg|15px|middle|]] [[Svaziland|Svazilend]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Syerra Leone]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Tanzaniya]] • [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Togo]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Tunis]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Uganda]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Zambiya]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Zimbabve]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Chad]] |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> 7hl0guw1sv6t7m35kb9bghh8q6hkkgk 0 24101 640023 629167 2026-07-22T18:33:27Z Yokubjon Juraev 8265 /* Sinonimlari */ 640023 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''sov-gʻa''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === '''1''' Kimsaning koʻnglini olish yoki xizmatlarini taqdirlash uchun tortiq qilib berilgan narsa; [[hadya]], [[tuhfa]]. {{misol|Qimmatli {{ajrat|sovgʻa}}. Sovgʻa bermoq. Dushmanning {{ajrat|sovgʻa}}sidan qoʻrq.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. {{misol|Shahar sanitariya boʻlimining boshligʻi ham mashinasidan tushib, u bilan juda quyuq koʻrishib, koʻkrak choʻntagida turgan avtoruchkasini {{ajrat|sovgʻa}} qildi.|[[w:S.Ahmad|S.Ahmad]]|Yulduz}}. {{misol|Toʻyga kelolmagan ogʻaynilaridan uch-toʻrttasi, Badalbekni tabriklash uchun, {{ajrat|sovgʻa}}ga magnitofon koʻtarib kelib qolishdi.|[[w:S.Ahmad|S.Ahmad]]|Saylanma}}. '''2 '''{{koʻchma|uz}} Koʻpchilik uchun tayyorlangan va tantanali ravishda egalariga topshiriladigan narsa. {{misol|Sayyohlar, poytaxtimiz mehmonlari bayram arafasida ana shunday ajoyib {{ajrat|sovgʻa}} [yangi mehmonxona] oladilar.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. {{misol|Tarixiy sanalar va bayramlarni mehnat {{ajrat|sovgʻa}}lari bilan kutib olish — shonli va azaliy anʼanalardan biri.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. === Sinonimlari === [[hadya]], [[tortiq]], [[tuhfa]], [[hadya]], [[armug‘on]] === Antonimlari === {{OʻTIL|СОВҒА}} == Tarjimalari == {{uz-ism}} *{{en}}: [[gift]] *{{na}}: [[eadu]] {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''sovgʻa'''<br /> [[дар]], [[подарок]]; {{tarjmisoli|suv - tabiatning insonga sovgʻasi }} вода - дар природы человеку; {{tarjmisoli|sovgʻa qilmoq}} дарить, подарить; {{tarjmisoli|sovgʻa qilib keltirmoq }} принести в дар, в подарок; {{tarjmisoli|sovgʻa-salom }} подарок и приветы; приношение, подношение.<br /> }} n85z24w8kw475htobgqzuvsdx86j1lu 10 25295 640010 624818 2026-07-21T13:29:44Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640010 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Azerichada Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Anqola]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Benin]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Botsvana]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Burkina Faso]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Burundi]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[Cənubi Afrika Respublikası]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[Cənubi Sudan]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Cibuti]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Çad]] [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Efiopiya]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Ekvatorial Qvineya]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Eritreya]] • [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Əlcəzair]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Fil Dişi Sahili]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Kabo Verde]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Kamerun]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Keniya]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Komor]] • [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Konqo Demokratik Respublikası]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Konqo Respublikası]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Lesoto]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Liberiya]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Liviya]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Madagaskar]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Malavi]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Mali]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Mərkəzi Afrika Respublikası]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Mərakeş]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Mavriki]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Mavritaniya]] • [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Misir]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Mozambik]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Nambiya]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Niger]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Nigeriya]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Qabon]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[Qambiya]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Qana]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Qvineya]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Qvineya-Bissau]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Ruanda]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[San Tome və Prinsipi]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Seneqal]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Seyşel adaları]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Somali]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Sudan]] • [[Fayl:Flag of Swaziland.svg|15px|middle|]] [[Svazilend]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Syerra Leone]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Tanzaniya]] • [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Toqo]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Tunis]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Uqanda]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Zambiya]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Zimbabve]] • |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> 02210re2w95tns6ng5qmac8vgrmfpl0 10 26258 640011 624819 2026-07-21T13:54:37Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640011 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Turkchada Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Angola]] • [[Fayl:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|15px|middle|]] [[Batı Sahra]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Benin]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Botsvana]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Burkina Faso]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Burundi]] • [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Cezayir]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Cibuti]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Çad]] [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Demokratik Kongo Cumhuriyeti]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Ekvator Ginesi]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Eritre]] • [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Etiyopya]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Fas]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[Güney Afrika]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[Güney Sudan]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Fildişi Sahili]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Gabon]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[Gambia]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Gana]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Gine]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Gine Bissau]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Kamerun]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Kenya]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Komor Adaları]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Kongo]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Lesoto]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Liberya]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Libya]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Madagaskar]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Malavi]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Mali]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Mauritius]] • [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Mısır]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Moritanya]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Mozambik]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Nambya]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Nijer]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Nijerya]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Orta Afrika Cumhuriyeti]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Ruanda]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[São Tomé ve Príncipe]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Senegal]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Seyşeller]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Sierra Leone]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Somali]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Sudan]] • [[Fayl:Flag of Swaziland.svg|15px|middle|]] [[Svaziland]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Tanzanya]] • [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Togo]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Tunus]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Uganda]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Yeşilburun]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Zambiya]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Zimbabve]] • |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> szkfzzeevr9phoybdfug44j8t66h1y3 10 26259 640012 624820 2026-07-21T13:57:14Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640012 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Vyetnamchada Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Ai Cập]] • [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Algérie]] • [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Angola]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Bénin]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Botswana]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Burkina Faso]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Burundi]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Cabo Verde]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Cameroon]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Comores]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Cộng hoà Congo]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[Cộng hòa Nam Phi]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Cộng hoà Trung Phi]] • [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Cộng hoà Dân chủ Congo]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Côte d'Ivoire]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Djibouti]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[Güney Sudan]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Eritrea]] • [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Ethiopia]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Gabon]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[Gambia]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Ghana]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Guinea Bissau]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Guinea Xích Đạo]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Guinée]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Kenya]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Lesotho]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Liberia]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Libya]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Madagascar]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Malavi]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Mali]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Maroc]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Mauritanie]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Mauritius]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Mozambique]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Nambia]] • [[Fayl:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|15px|middle|]] [[Nam Sudan]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Niger]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Nijgeria]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Rwanda]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[São Tomé và Príncipe]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Sénégal]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Seychelles]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Sierra Leone]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Somalia]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Sudan]] • [[Fayl:Flag of Swaziland.svg|15px|middle|]] [[Swaziland]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Tanzania]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Tchad]] [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Togo]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Tunisia]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Uganda]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Zambia]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Zimbabwe]] • |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> qouf49zl7pe00bqgq5s505aii346ww2 10 26260 640013 624821 2026-07-21T13:59:54Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640013 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Inglizchada Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Algeria]] • [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Angola]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Benin]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Botswana]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Burkina Faso]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Burundi]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Cameroon]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Cape Verde]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Central African Republic]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Chad]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Comoros]] • [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Democratic Republic of the Congo|Congo, Democratic Republic of the]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Republic of the Congo|Congo, Republic of the]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Côte d'Ivoire]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Djibouti]] • [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Egypt]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Equatorial Guinea]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Eritrea]] • [[Fayl:Flag of Eswatini.svg|15px|middle|]] [[Eswatini]] • [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Ethiopia]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Gabon]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[The Gambia]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Ghana]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Guinea]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Guinea-Bissau]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Kenya]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Lesotho]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Liberia]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Libya]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Madagascar]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Malawi]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Mali]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Mauritania]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Mauritius]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Morocco]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Mozambique]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Namibia]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Niger]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Nigeria]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Rwanda]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[São Tomé and Príncipe]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Senegal]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Seychelles]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Sierra Leone]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Somalia]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[South Africa]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[South Sudan]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Sudan]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Tanzania]] • [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Togo]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Tunisia]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Uganda]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Zambia]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Zimbabwe]] |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> lke9qfwgzqrycfo7pj9bday1bznqfve 10 26261 640014 624822 2026-07-21T14:02:56Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640014 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Bolgarchada Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Алжир]] • [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Ангола]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Бенин]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Ботсвана]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Буркина Фасо]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Бурунди]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Габон]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[Гамбия]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Гана]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Гвинея]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Гвинея-Бисау]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Джибути]] • [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Египет]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Екваториална Гвинея]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Еритрея]] • [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Етиопия]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Замбия]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Зимбабве]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Кабо Верде]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Камерун]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Кения]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Коморски острови]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Република Конго]] • [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Демократична република Конго]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Кот д'Ивоар]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Лесото]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Либерия]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Либия]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Мавритания]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Мавриций]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Мадагаскар]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Малави]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Мали]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Мароко]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Мозамбик]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Намибия]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Нигер]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Нигерия]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Руанда]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[Сао Томе и Принсипи]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Сейшелски острови]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Сенегал]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Сиера Леоне]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Сомалия]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Судан]] • [[Fayl:Flag of Swaziland.svg|15px|middle|]] [[Свазиленд]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Танзания]] • [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Того]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Тунис]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Уганда]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Централноафриканска република]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Чад]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[Южна Африка]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[Южен Судан]] |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> 8wct91dx1grqkk9wm5b882nmrnmfm9x 10 26262 640015 624823 2026-07-21T14:05:50Z CommonsDelinker 22 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 640015 wikitext text/x-wiki {| class="navbox collapsible collapsed" style="text-align: left; border: ۰px; margin-top: ۰٫۲em;" |- ! style="background-color:#CCCCFF;" | {{{reason|'''Ruschada Afrika mamlakatlari'''}}} |- | {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |- !style="text-align: center;|1. [[Okeaniya]] • 2. [[Yevrosiyo]] ([[Yevropa]], [[Osiyo]]) • 3. [[Afrika]] • 4. [[Antarktida]] • 5. [[Amerika]] ([[Janubiy Amerika]], [[Shimoliy Amerika]]) |- |} {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |} [[Fayl:Continental models.gif|150px|left]] [[Fayl:Africa (orthographic projection).svg|80px|right]] [[Fayl:Flag of Algeria.svg|15px|middle|]] [[Алжир]] • [[Fayl:Flag of Angola.svg|15px|middle|]] [[Ангола]] • [[Fayl:Flag of Benin.svg|15px|middle|]] [[Бенин]] • [[Fayl:Flag of Botswana.svg|15px|middle|]] [[Ботсвана]] • [[Fayl:Flag of Burkina Faso.svg|15px|middle|]] [[Буркина Фасо]] • [[Fayl:Flag of Burundi.svg|15px|middle|]] [[Бурунди]] • [[Fayl:Flag of Gabon.svg|15px|middle|]] [[Габон]] • [[Fayl:Flag of the Gambia.svg|15px|middle|]] [[Гамбия]] • [[Fayl:Flag of Ghana.svg|15px|middle|]] [[Гана]] • [[Fayl:Flag of Guinea.svg|15px|middle|]] [[Гвинея]] • [[Fayl:Flag of Guinea-Bissau.svg|15px|middle|]] [[Гвинея-Бисау]] • [[Fayl:Flag of Djibouti.svg|15px|middle|]] [[Джибути]] • [[Fayl:Flag of Zambia.svg|15px|middle|]] [[Замбия]] • [[Fayl:Flag of Zimbabwe.svg|15px|middle|]] [[Зимбабве]] • [[Fayl:Flag of Egypt.svg|15px|middle|]] [[Египет]] • [[Fayl:Flag of Cape Verde (10-17).svg|15px|middle|]] [[Кабо-Верде]] • [[Fayl:Flag of Cameroon.svg|15px|middle|]] [[Камерун]] • [[Fayl:Flag of Kenya.svg|15px|middle|]] [[Кения]] • [[Fayl:Flag of the Comoros.svg|15px|middle|]] [[Коморские острова]] • [[Fayl:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Демократическая Республика Конго]] • [[Fayl:Flag of the Republic of the Congo.svg|15px|middle|]] [[Республика Конго]] • [[Fayl:Flag of Côte d'Ivoire.svg|15px|middle|]] [[Кот-д'Ивуар]] • [[Fayl:Flag of Lesotho.svg|15px|middle|]] [[Лесото]] • [[Fayl:Flag of Liberia.svg|15px|middle|]] [[Либерия]] • [[Fayl:Flag of Libya.svg|15px|middle|]] [[Ливия]] • [[Fayl:Flag of Madagascar.svg|15px|middle|]] [[Мадагаскар]] • [[Fayl:Flag of Malawi.svg|15px|middle|]] [[Малави]] • [[Fayl:Flag of Mali.svg|15px|middle|]] [[Мали]] • [[Fayl:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|15px|middle|]] [[Мавритания]] • [[Fayl:Flag of Mauritius.svg|15px|middle|]] [[Маврикий]] • [[Fayl:Flag of Morocco.svg|15px|middle|]] [[Марокко]] • [[Fayl:Flag of Mozambique.svg|15px|middle|]] [[Мозамбик]] • [[Fayl:Flag of Namibia.svg|15px|middle|]] [[Намибия]] • [[Fayl:Flag of Niger.svg|15px|middle|]] [[Нигер]] • [[Fayl:Flag of Nigeria.svg|15px|middle|]] [[Нигерия]] • [[Fayl:Flag of Rwanda.svg|15px|middle|]] [[Руанда]] • [[Fayl:Flag of Sao Tome and Principe.svg|15px|middle|]] [[Сан-Томе и Принсипи]] • [[Fayl:Flag of Swaziland.svg|15px|middle|]] [[Свазиленд]] • [[Fayl:Flag of Seychelles.svg|15px|middle|]] [[Сейшелы]] • [[Fayl:Flag of Senegal.svg|15px|middle|]] [[Сенегал]] • [[Fayl:Flag of Somalia.svg|15px|middle|]] [[Сомали]] • [[Fayl:Flag of Sudan.svg|15px|middle|]] [[Судан]] • [[Fayl:Flag of Sierra Leone.svg|15px|middle|]] [[Сьерра-Леоне]] • [[Fayl:Flag of Tanzania.svg|15px|middle|]] [[Танзания]] • [[Fayl:Flag of Togo (3-2).svg|15px|middle|]] [[Того]] • [[Fayl:Flag of Tunisia.svg|15px|middle|]] [[Тунис]] • [[Fayl:Flag of Uganda.svg|15px|middle|]] [[Уганда]] • [[Fayl:Flag of the Central African Republic.svg|15px|middle|]] [[Центрально-Африканская Республика]] • [[Fayl:Flag of Chad.svg|15px|middle|]] [[Чад]] • [[Fayl:Flag of Equatorial Guinea.svg|15px|middle|]] [[Экваториальная Гвинея]] • [[Fayl:Flag of Eritrea.svg|15px|middle|]] [[Эритрея]] • [[Fayl:Flag of Ethiopia.svg|15px|middle|]] [[Эфиопия]] • [[Fayl:Flag of South Africa.svg|15px|middle|]] [[Южно-Африканская Республика]] • [[Fayl:Flag of South Sudan.svg|15px|middle|]] [[Южный Судан]] |} <noinclude> [[Turkum:Andoza]] </noinclude> d8122eu6a5thj5nvy5l4e12ptieaykz 0 52270 640016 640001 2026-07-21T23:10:51Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640016 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning koʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka duishanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>Oyogʻi tortmaslik Biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganma-gan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yoruglik}}. Oyogʻidan tortmoq Biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. Oyogʻini tortmoq Bormaydigan, kel-maydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U komalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}}. 2 Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan va sh.k. holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgiz-moq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻng-gi marta kichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. :Aravangni tort ''q.'' arava. Qoʻshin (''yoki ''lashkar, askar) tortmoq. Qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qnlsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Goʻroʻgʻli dushman-ga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yurit-moq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}mok■ Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} l0fsb8pwzadff12mfxjysb8u6m9aoje 640017 640016 2026-07-22T10:36:50Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640017 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning koʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>Oyogʻi tortmaslik Biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}<br/>Oyogʻini tortmoq Bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U komalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} 2 Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgiz-moq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻng-gi marta kichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. :Aravangni tort ''q.'' arava. Qoʻshin (''yoki ''lashkar, askar) tortmoq. Qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qnlsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Goʻroʻgʻli dushman-ga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yurit-moq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}mok■ Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} sqw5w0v4x134ok7wkfqtk37wii3v14o 640018 640017 2026-07-22T13:44:07Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640018 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning koʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>Oyogʻi tortmaslik Biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U komalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} 2 Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgiz-moq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻng-gi marta kichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. :Aravangni tort ''q.'' arava. Qoʻshin (''yoki ''lashkar, askar) tortmoq. Qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qnlsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Goʻroʻgʻli dushman-ga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yurit-moq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}mok■ Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} 01btqpglce45hcslozo5klagfyptf64 640019 640018 2026-07-22T13:45:50Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640019 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning koʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>Oyogʻi tortmaslik Biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} 2 Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgiz-moq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻng-gi marta kichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. :Aravangni tort ''q.'' arava. Qoʻshin (''yoki ''lashkar, askar) tortmoq. Qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qnlsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Goʻroʻgʻli dushman-ga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yurit-moq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}mok■ Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} jtcgyok7atl2jqysit9a04grbgvjd4o 640020 640019 2026-07-22T13:46:36Z Yokubjon Juraev 8265 640020 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>Oyogʻi tortmaslik Biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} 2 Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgiz-moq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻng-gi marta kichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:H. Gʻulom|H. Gʻulom]]|Feruza}}. {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:R. Fayziy|R. Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}. :Aravangni tort ''q.'' arava. Qoʻshin (''yoki ''lashkar, askar) tortmoq. Qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qnlsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:"Gulnorpari"|"Gulnorpari"]]}}. {{misol|Goʻroʻgʻli dushman-ga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yurit-moq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}mok■ Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} o0o8aiamb20m9szzunr5bz4mh10tbmj 640021 640020 2026-07-22T18:30:46Z Yokubjon Juraev 8265 640021 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>Oyogʻi tortmaslik Biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki''' '''lashkar''', askar) tortmoq - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushman-ga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:"Gulshanbogʻ"|"Gulshanbogʻ"]]}}. 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yurit-moq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}mok■ Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} b2ralf0sle806ojq9gdv60ejtjq0c60 640022 640021 2026-07-22T18:32:39Z Yokubjon Juraev 8265 /* Maʼnosi */ 640022 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') tortmoq - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} 3 Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Komiga {{ajrat|tort}}moq Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq. yaya Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:S. Zunnunova|S. Zunnunova]]|Yangi direktor}}. {{misol|Muqaddam fla-kondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi. Oʻ.|[[w:Hoshimov|Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}. 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} a8z0a4pbbrpqdo9iistumt9ryqchfau 640024 640022 2026-07-22T18:41:12Z Yokubjon Juraev 8265 640024 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Oʻtkir Hoshimov|O‘tkir Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi ora-ligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, bobo-ning koʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} 0bhzxd9pps56upmkkwpzvca5unbtab8 640025 640024 2026-07-22T18:41:57Z Yokubjon Juraev 8265 640025 wikitext text/x-wiki = {{-uz-}} = == Morfologik va sintaktik xususiyatlari == '''tort-moq''' == Aytilishi == == Etimologiyasi == {{OʻTEL|I|TORT— 'oʻziga tomon sur&gt;—'. Anzirat kampir.. Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga t o r t d i (Asqad Muxtor). Qadimgi turkiy tilda ham ngunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli 'ajrat—’ maʼno — sini anglatgan tar- feʼlidan (Devon, III, 196) kuchay-tirish maʼnosini ifodalovchi -(ï)t qoʻshimchasi bilan hosil qilingan (ДС, 537); keyinroq ikkinchi boʻgʻindagi tor unli talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, III, 431; DS, 538); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: tar- + ït <nowiki>=</nowiki> tarït- &gt;&nbsp;tart— &gt;&nbsp;târt—.}} == Maʼnoviy xususiyatlari == === Maʼnosi === #Biror yeridan ushlab, tutib, oʻziga tomon surmoq yoki surishga harakat qilmoq. {{misol|Eshikni {{ajrat|tort}}ib ochmoq.}} {{misol|Qoʻlidan {{ajrat|tort}}ib turgʻizib qoʻymoq.}} {{misol|Sidiqjon tutning ostida otning boshini {{ajrat|tort}}ib: - Tut yemaymizmi? - dedi.|[[w:Abdulla Qahhor|Abdulla Qahhor]]|Qoʻshchinor chiroqlari}} {{misol|Anzirat kampir kuti oʻchib, oʻrnidan turdi, Bashoratning yoniga kelib, uning boshini koʻkragiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Asqad Muxtor|Asqad Muxtor]]|Opa-singillar}} {{misol|[Gavhar] Talʼat bilan yuzma-yuz turgan Mansurning qoʻlidan ushlab {{ajrat|tort}}di..|[[w:Oʻtkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}}<br/>'''Burnidan tortsa yiqilguday''' - {{q.}} [[burun]].<br/>'''Dorga tortmoq''' - dorga osmoq. {{misol|Olib kelib, dorga {{ajrat|tort}}ib oʻldirib..|[[w:Yusuf va Ahmad|"Yusuf va Ahmad"]]}}<br/>'''Yoʻl tortmoq''' - yoʻl yurmoq, yoʻlda davom etmoq. {{misol|Ot oʻynatib yoʻl {{ajrat|tort}}di. Yakka dushmanning yoʻliga.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}}<br/>'''Oyogʻi tortmaslik''' - biror yerga borishga dili roʻyxush bermaslik. {{misol|Oʻrganmagan yerga borishga oyogʻim {{ajrat|tort}}madi. Biroq ayam xafa boʻlmasin, deb aytolmadim.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Yoruglik}}<br/>'''Oyogʻidan tortmoq''' - biror noxush ish-holatga jalb etmoq, duchor qilmoq. {{misol|Nechun bir-birining koʻziga choʻp solur, bir-birining oyogʻidan {{ajrat|tort}}ur, vaqti kelsa, bir-birining boʻgʻziga panja urmoqdan toymas.|[[w:Sa’dulla Siyoyev|Sa’dulla Siyoyev]]|Avaz}}<br/>'''Oyogʻini tortmoq''' - bormaydigan, kelmaydigan (umuman, qatnamaydigan) boʻlmoq, qadamini uzmoq. {{misol|U qamalgan kundan beri oyogʻini {{ajrat|tort}}gan, hatto koʻchib ketganlar ham keldi.|[[w:S. Yunusov|S. Yunusov]]|Kutilmagan xazina}} #Orqasiga tirkalgan, qoʻshilgan {{va sh.k.}} holatdagi narsani kuch bilan olgʻa yurgizmoq, yurgizib olib bormoq. {{misol|..teplovoz soʻnggi marta qichqirib, sostavni {{ajrat|tort}}ib ketdi.|[[w:Hamid Gʻulom|Hamid Gʻulom]]|Feruza}} {{misol|Hoʻkiz kallasini egib, omochni {{ajrat|tort}}ishga urinar, qoʻshchi esa hadeb qistardi.|[[w:Mirzakalon Ismoiliy|Mirzakalon Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}} {{misol|Kichkinagina mashinasini {{ajrat|tort}}ib yurgan bola Muhiddinni oʻziga jalb qildi.|[[w:Rahmat Fayziy|Rahmat Fayziy]]|Choʻlga bahor keldi}}<br/>'''Aravangni tort''' - {{q.}} [[arava]].<br/>'''Qoʻshin''' (''yoki'' '''lashkar''', '''askar''') '''tortmoq''' - qoʻshin (lashkar, askar) bilan yurish qilmoq, bosib bormoq. {{misol|Lashkar {{ajrat|tort}}ib yurish qilsa, Oʻnin koʻzlab, birin sanchar.|[[w:Gulnorpari|"Gulnorpari"]]}} {{misol|Goʻroʻgʻli dushmanga askar {{ajrat|tort}}adi, Oriyat yoʻlida jonin sotadi.|[[w:Gulshanbogʻ|"Gulshanbogʻ"]]}} #Ichiga kuch bilan yoʻnaltirmoq, yuritmoq. {{misol|Domiga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Qaʼriga {{ajrat|tort}}moq.}} {{misol|Nishonov papirosini tutatib, yaxshilab {{ajrat|tort}}ib oldi-da, stol ustiga engashdi.|[[w:Saida Zunnunova|Saida Zunnunova]]|Yangi direktor}} {{misol|Muqaddam flakondagi dorini shpritsga {{ajrat|tort}}ib oldi-da, ignasini yuqoriga koʻtardi.|[[w:O‘tkir Hoshimov|Oʻtkir Hoshimov]]|Qalbingga quloq sol}} 4 Biror nuqta (joy)dan boshqasi oraligʻiga oʻtkazmoq, yuritmoq. {{misol|Zulfiqor, boboning qoʻlidan teshani olib, [koziqni] yana ham mustahkamladi-da, Meʼmorga qarab: -Endi ustiga mix qoqib, kanop {{ajrat|tort}}aversak boʻ-ladimi? — debsoʻradi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Bir necha kun ilgari alokachilar sim {{ajrat|tort}}ib yurib, Davronni uchratishgan edi.|[[w:T. Rustamov|T. Rustamov]]|Mangu jasorat}}. 5 Atrofidan tarang qilib oʻtkazmoq, bogʻlamoq. {{misol|Hotam esa otining ayil-push-tanini qaytadan {{ajrat|tort}}di..|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. {{misol|Qarshisida koʻkragidan qayish {{ajrat|tort}}gan, kizil shapka kiygan militsioner turib-di.|[[w:"Guldasta"|"Guldasta"]]}}. 6 Biror narsani, uning sirtini, ochiq joyni toʻsmoq, berkitmoq. {{misol|Betiga niqob {{ajrat|tort}}mok.}} ■■ {{misol|Bir tomonda dorbozlar dor tikadi, koʻgʻirchokbozlar chodirxayol pardasini {{ajrat|tort}}adilar.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Haligi xotin qisilgandanmi, uyalgandanmi, boshidagi ok doka roʻmolini yuziga {{ajrat|tort}}ib, "koʻya ber" deganday kilib, boshini silkitdi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Fonar tagida}}. 7 Oʻziga qaratmoq, moyil qilmoq, jalb etmoq. {{misol|Diqkatni oʻziga {{ajrat|tort}}mok■}} ■■ {{misol|Quyosh, toza havo, keng, tinik zangori osmon koʻzlar-ni beixtiyor {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|Toʻlqinjon.. shu kungacha Hurini sira kiziktirmagan edi. Garchi Toʻlqinjon chiroy-li boʻlsa ham, kizni oʻziga {{ajrat|tort}}masdi.|[[w:F. Musajonov|F. Musajonov]]|Huri}}. {{misol|Olib kirilgan choy ham sovib qolar, allakanday oʻlchovlar — uchbur-chaklar xayolini {{ajrat|tort}}ib ketardi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. 8 Biror ishga aralashtirmoq, qotish-tirmoq, jalb etmoq. {{misol|Ishga {{ajrat|tort}}mokOʻkish-ga {{ajrat|tort}}mok.}} “ {{misol|Shahidbek mulla Abdurah-monni soʻzga {{ajrat|tort}}di: -Nima lavozimatdalar, taksirim?|[[w:A. Qodiriy|A. Qodiriy]]|Mehrobdan chayon}}. {{misol|"Bunday kilaman, — labini qimirlatib, oʻz-oʻziga shivirladi Yoʻlchi, — avval shunday odam-larni {{ajrat|tort}}amanki, oʻzimga qanday ishonsam, ularning diliga shunday ishongan boʻlay". |[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. {{misol|..ular orasidan bizni koʻllab-kuvvatlayman, deganlarini xizmatga {{ajrat|tort}}ing.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 9 Oʻzini, kimsa yoki narsani biror joyga, holatga olmoq. {{misol|Bundan oʻzini {{ajrat|tort}}-moq. Doʻstini chetga {{ajrat|tort}}moq. yash Matpa-noning biqinida turgan qalandar unga bosh-dan-oyoq razm soldi, oʻzini sal chetga {{ajrat|tort}}di. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Avaz}}. {{misol|Kichik ofitser ham, soldatshr ham ulardan oʻzlarini {{ajrat|tort}}ishdi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Chodrali ayol}}. {{misol|Bir kuni kechqurun, yotar mahalda ayamni chetga {{ajrat|tort}}ib shivirladim. |[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. </a><span class="font5" style="font-style:italic;text-decoration:underline;">lZʼ ¹⁵⁶{{clear}} :Bosh tortmoq ''q.'' bosh. {{misol|Armani usta qora marmar lavhadagi soʻzlarni oʻchirib, qayta yozishdan keskin bosh {{ajrat|tort}}di.|[[w:N. Aminov|N. Aminov]]|Suvarak}}. Tap tortmaslik Qoʻrqmaslik va chekinmaslik. {{misol|Har qanday mushkuldan man {{ajrat|tort}}may, tikka qarshi boradigan oʻtyurak koʻrinadi.|[[w:A. Muxtor|A. Muxtor]]|Boʻronlarda bordek halovat}}. {{misol|Yusuf qiziqqa nihoyat darajada qattiq botganidan, sira man {{ajrat|tort}}may, boyni savalay ketdi.|[[w:K. Yashin|K. Yashin]]|Hamza}}. 10 Ayrim soʻzlar bilan qoʻllanganda, "urmoq" maʼnosini bildiradi. {{misol|Tigʻ mopm-moq. Tarsaki {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|[Dadam] Oldimga keldilar-u, shapaloq bilan {{ajrat|tort}}ib yubordi-lar.|[[w:E. Raimov|E. Raimov]]|Ajab qishloq}}. {{misol|Otliq bor kuchi bilan dehqonning yuz-koʻzi aralash qamchi {{ajrat|tort}}ib yubordi.|[[w:S. Siyoyev|S. Siyoyev]]|Yorugʻlik}}. 11 Ulashmoq, tarqatmoq, qoʻymoq (meh-monlarga ovqat). {{misol|Mehmonlarga osh {{ajrat|tort}}-moq. Patnis {{ajrat|tort}}moq. yash Norinni {{ajrat|tort}}ib boʻlgandan keyin Anorgul hamma tovoq-qo-shiqlarni toza qilib yuvib oldi.|[[w:Oydin|Oydin]]|Hazil emish}}. ''Taomning ustidan qizlar tor-tadi Beyugarga opke,shb qovurma goʻshtni.'' "Alpomish". 12 Tarozida ogʻirligini oʻlchamoq. {{misol|Qo-vunni {{ajrat|tort}}ib koʻrmoq. sht Tortib berganda, oʻzinglar qarab turganmidinglar? Nima endi kam deb, betinglarni yulasizlar?|[[w:M. Ismoiliy|M. Ismoiliy]]|Fargʻona tong otguncha}}. {{misol|Bir oydan keyin qoʻyni {{ajrat|tort}}ib koʻraman, qoʻy semirmasligi kerak (debdi xon).|[[w:"Chalpak yoqqan kun"|"Chalpak yoqqan kun"]]}}. 13 Chizmoq, chiziq shaklida iz solmoq; qazimoq. {{misol|Chiziq {{ajrat|tort}}moq. Reja {{ajrat|tort}}moq. Joʻyak {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Meʼmor oʻz chodiri yonida yelkasiga peshmatini solib.. kitoboʻqir, tosh bostirib qoʻygan yaxlit qogʻozni olib, chiziq-lar {{ajrat|tort}}ar, xayol surar edi.|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. {{misol|Togʻa vaʼdasida turib, kanaldan ariq {{ajrat|tort}}ib kelishga odam yubormasa, ishi-miz chatoq boʻladi.|[[w:S. Ahmad|S. Ahmad]]|Ufq}}. 14 Tegirmonda donni unga aylantirmoq. {{misol|Un {{ajrat|tort}}moq.}} m ''Tegirmonchi: -Ertaga'' /sedina, {{misol|afandi, bugʻdoyingizni {{ajrat|tort}}ib qoʻya-man, — debdi.|[[w:M. Hazratqulov|M. Hazratqulov]]|Jurʼat}}. 15 Kamaytirmoq, ozaytirmoq; cheklab qoʻymoq. {{misol|Puldan bir oz {{ajrat|tort}}ib qoʻymoq.}} n-{{misol|Mol degani iymasa, tanasi yayramaydi, Tanasi yayramasa, sutini {{ajrat|tort}}adi, — dedi Adol xola.|[[w:A. Mirahmedov|A. Mirahmedov]]|Oʻt yuraklar}}. 16 Oʻziga singdirmoq, shimmoq. {{misol|Chuqur suvni {{ajrat|tort}}ib ketibdi. Guruch suvini tor-tibdi.}} '''17 '''{{fiz.|uz}} Zarralar, jismlar oʻrtasidagi joziba kuchi tufayli oʻz tomoniga surmoq. {{misol|Magnit temirni {{ajrat|tort}}adi.}} 18 Biologik, jismoniy tuzilish yoki maʼnaviy jihatdan tuqqanlariga, tugʻish-ganlariga oʻxshamoq. {{misol|Qazisan, qartasan — axir aslingga {{ajrat|tort}}asan.|[[w:Maqol|Maqol]]}}. n {{misol|Sen kimga {{ajrat|tort}}ding-a? Ota-onamiz qoʻydan ham yuvosh odam/shr edi-ku!|[[w:Yo. Xaimov|Yo. Xaimov]]|M}}. Rahmonov, Hayot-mamot. {{misol|-Buningiz shahzodashrga munosib, — dedi Oysha xola sekingina Sanam otinga oʻgirilib. - Onasiga {{ajrat|tort}}di.|[[w:Sh. Toshmatov|Sh. Toshmatov]]|Erk qushi}}. {{misol|Otangga {{ajrat|tort}}ib, xotin kishini xoʻrlasang agar, senga bergan oq sutim harom boʻladi, oʻgʻlim, bilib qoʻy shuni!S.|[[w:Anorboyev|Anorboyev]]|Mehr}}. 19 Boshdan kechirmoq, chekmoq; his qil-moq, sezmoq. {{misol|Azob {{ajrat|tort}}moq. Tashvish {{ajrat|tort}}-moq. Dard {{ajrat|tort}}moq. Xijolat {{ajrat|tort}}moq.}} n [ ''Valixoʻja tutaqib'':] {{misol|Uchastkani sen qil-u, jabrini men {{ajrat|tort}}aymi?|[[w:N. Safarov|N. Safarov]]|Hayot maktabi}}. {{misol|Roʻzgʻordan shunday tanglik {{ajrat|tort}}-dikki, gapirsam, balki ishonmaysiz.|[[w:Oybek|Oybek]]|Tanlangan asarlar}}. 20 Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holat-vaziyatni egallamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Ingichka {{ajrat|tort}}moq. Yoʻgʻon {{ajrat|tort}}moq. Baquvvat {{ajrat|tort}}moq.}} n {{misol|Qurbon ota ancha dadil {{ajrat|tort}}di.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. {{misol|Momaqal-diroq guldurab, u hushyor {{ajrat|tort}}di.|[[w:"Yoshlik"|"Yoshlik"]]}}. {{misol|Darhaqiqat, kuz havosi musaffo boʻlib, sumbula cyeu tiniq {{ajrat|tort}}adi.|[[w:Gazeta|Gazetadan]]}}. 21 "Koʻngil", "dil" kabi soʻzlar bilan qoʻllanib, ixtiyor etmoq, xohdamoq maʼnosini bildiradi. {{misol|Yoʻldan oʻtayotib, koʻng-lim {{ajrat|tort}}ib, bir koʻray dedim sizni.|[[w:S. Nurov|S. Nurov]]|Narvon}}. :Panoh tortmoq ''q.'' panoh. {{misol|Sizni panoh {{ajrat|tort}}ib keldik, ustod. Maqsad — mana shu oʻgʻlimni shogirdlikka qabul qilsangiz..|[[w:Mirmuhsin|Mirmuhsin]]|Meʼmor}}. === Sinonimlari === [[tortqilamoq]]. === Antonimlari === {{OʻTIL|ТОРТМОҚ}} == Tarjimalari == {{Tarjimalar |ru = }} {{Tarjimalar |tur = keng |ru = '''tortmoq'''<br /> '''1 '''[[тянуть]], [[тащить]]; [[натягивать]], [[протягивать]];{{tarjmisoli| arqonning uchidan tortmoq}} тянуть за конец верёвки; {{tarjmisoli|quduqdan bir chelak suv tortmoq }} вытащить из колодца ведро воды; {{tarjmisoli|elektr simlarini tortmoq }} натягивать электрические провода; протянуть, электрическую линию; '''kir quritish uchun dor '''({{izoh|или '''}}[[arqon]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} протягивать верёвку для сушки белья; {{tarjmisoli|jilovini tortmoq }} 1) натягивать вожжи; 2) {{izoh|перен}}. одёргивать ({{izoh|кого-л}}.); '''burnidan tortsa yiqilguday '''({{izoh|букв}}. стоит дёрнуть его за нос, как он упадёт) бессильный, хилый, немощный; '''tortib olmoq '''1) вытащить; 2) отобрать, вырвать ({{izoh|у кого-л. что-л}}.); '''kitobimni qoʻlimdan tortib oldi '''он вырвал книгу из моих рук; '''Men uni bu muhitdan tortib oldim... '''(А. Ќаћћор, «Сароб») Я вырвал его из этой среды...; '''tortib chiqarmoq '''вытаскивать; '''qayiqni suvdan tortib chiqarmoq '''вытащить лодку из воды;<br /> '''2 '''[[возить]]; [[тянуть]], [[тащить]]; '''bu ot bir yarim tonna yuk torta oladi '''эта лошадь может увезти полторы тонны груза; '''aravangni tort! '''({{izoh|букв}}. вози свою телегу) проваливай!<br /> '''3 '''[[притягивать]]; '''magnit temirni oʻziga tortadi '''магнит притягивает к себе железо;<br /> '''4 '''[[втягивать]], [[тянуть]]; {{tarjmisoli|havoni ichga tortmoq }} втягивать в себя воздух; вдыхать; '''pech tutunni yaxshi tortmayapti '''печь плохо тянет; {{tarjmisoli|tamaki tortmoq }} курить табак;<br /> '''5 '''[[втягивать]], [[впитывать]]; '''suv tortadigan guruch '''рис, который хорошо впитывает в себя воду;<br /> '''6 '''[[взвешивать]]; {{tarjmisoli|tarozi tortmoq }} взвешивать ({{izoh|что-л}}.) на весах; {{tarjmisoli|tarozida un tortmoq }} взвешивать муку на весах;<br /> '''7 '''[[натягивать]], [[надевать]]; {{tarjmisoli|yuzga niqob tortmoq }} надевать маску на лицо; {{tarjmisoli|etikni oyoqqa tortmoq }} натягивать сапоги на ноги;<br /> '''8 '''[[привлекать]]; [[вовлекать]]; {{tarjmisoli|oʻziga tortmoq }} привлекать к себе; '''oʻziga tortadigan '''привлекательный; {{tarjmisoli|ishga tortmoq }} вовлекать в работу; '''qattiq kulgi uning diqqatini oʻziga tortdi '''громкий смех привлек его внимание; {{tarjmisoli|diqqatni chetga tortmoq }} ({{izoh|букв}}. отвлекать внимание в сторону) отвлекать; '''jinoyatchini sud''' {{tarjmisoli|javobgarligiga tortmoq }} привлекать преступника к судебной ответственности; {{tarjmisoli|jazoga tortmoq }} привлекать к ответственности;<br /> '''9 '''[[испытывать]]; [[чувствовать]]; [[переносить]]; {{tarjmisoli|azob tortmoq }} переносить мучения; {{tarjmisoli|dard tortmoq }} переносить болезнь; болеть; {{tarjmisoli|yengil tortmoq }} испытывать, чувствовать облегчение; {{tarjmisoli|jazo tortmoq }} понести наказание; {{tarjmisoli|izza tortmoq }} испытывать чувство стыда, конфузиться; {{tarjmisoli|tashvish tortmoq }} беспокоиться, быть обеспокоенным, озабоченным; '''...bundan xotiringiz behuda tashvish tortibdur '''(Ойбек, «Навоий»), вы напрасно из-за этого беспокоились;<br /> '''10 '''[[подавать]], [[подносить]]; [[дарить]]; {{tarjmisoli|osh tortmoq }} раздавать плов, подавать пищу ({{izoh|гостям}});<br /> '''11 '''[[молоть]] ({{izoh|зерно}}); {{tarjmisoli|tegirmonda bugʻdoy tortmoq }} молоть пшеницу на мельнице;<br /> '''12 '''[[убавлять]]; '''sigirimiz sutini tortib qoʻydi '''наша корова убавила молока;<br /> '''13 '''{{izoh|хим}}., {{izoh|тех}}. [[перегонять]], [[курить]];<br /> '''14 '''{{izoh|в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы}}; {{tarjmisoli|oʻzini chetga tortmoq }} 1) самоустраняться, отстраняться; 2) чуждаться; чураться; {{tarjmisoli|bosh tortmoq }} уклоняться ({{izoh|от работы, дела и т. п}}.); увиливать ({{izoh|от дела}}); отказываться ({{izoh|от выполнения чего-л}}.); {{tarjmisoli|burun tortmoq }} шмыгать носом; {{tarjmisoli|karnay tortmoq }} трубить, играть на карнае; {{tarjmisoli|oyoqni tortmoq }} перестать посещать, ходить ({{izoh|куда-л., к кому-л}}.); '''u biznikidan oyogʻini tortib ketdi '''он совсем перестал посещать нас, он совсем перестал ходить к нам; {{tarjmisoli|oh tortmoq }} охать, вздыхать; {{tarjmisoli|qul tortmoq}} перестать ({{izoh|что-л. делать}}); {{tarjmisoli|ovqatdan qoʻl tortmoq }} перестать есть; {{tarjmisoli|qoʻshin tortmoq }} повести войска; идти войной; {{tarjmisoli|homuza tortmoq }} зевать; {{tarjmisoli|yoʻgʻon tortmoq }} толстеть, утолщаться; '''* birovning oyogʻini '''({{izoh|или '''}}[[oyogʻidan]]''') {{tarjmisoli|tortmoq }} оклеветать ({{izoh|кого-л}}.);''' oyogʻim tortmayotir '''мне не хочется идти, меня не тянет ({{izoh|куда-л}}.); '''koʻnglim tortmaydi '''душа не принимает; '''til tortmay '''({{izoh|или '''}}[[tortmasdan]]''') '''[[oʻlmoq]] '''({{izoh|или '''}}jon bermoq''') мгновенно (тут же, моментально) умереть; {{tarjmisoli|biror kishiga tortmoq}} походить, быть похожим на кого-либо ({{izoh|и по внешнему виду, и по характеру}}); '''u otasiga tortibdi '''он походит на отца; '''kun kechga tortib boradi '''день клонится к вечеру; '''yuragim orqamga tortib ketdi '''у меня сердце ёкнуло; душа ушла в пятки; {{tarjmisoli|tanobini tortmoq }} ({{izoh|или '''}}tortib qoʻymoq''') одёргивать, призывать к порядку ({{izoh|кого-либо}}).<br /> }} ml3779mx2e20e812sthmm232wkkpkv8