Wikipedia vecwiki https://vec.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Prinsipio MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Mèdia Speçałe Discusion Utensa Discusion Utensa Wikipedia Discusion Wikipedia File Discusion File MediaWiki Discusion MediaWiki Modeło Discusion Modeło Juto Discusion Juto Categoria Discusion Categoria Portałe Discussion portałe Projeto Discussion projeto TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 1907 1229983 1171576 2026-07-07T18:35:23Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1229983 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Gastronomia}} [[Imàjine:" 07 - ITALY - Cicchetti Venetian cuisine appetizers restaurant (not are tapas are ciccheti) in this pics Sarde in saor (sardine).jpg|miniatura|sinistra|Sardee in saor]] E '''sardee in saor''' e xe el piato piu' tipico de [[Venesia]] e el vien fora, in modo particołare, dała tradixion gastronomega dei [[Ebrei]] venexian. Ała note del Redentor, a Venesia, se magna proprio łe sardełe in saor. == Ingredienti == E xe fate coe [[sardełe]], segoa, pinoi, [[ua|ueta]], [[axedo]], [[ojo]], [[vin]] [[bianco]]. Par 5 persone ghe vol: 700 grami de sardełe fresche, 700 grami de seołe, farina bianca, 2 goti de aseo, ojo de ołiva, pinołi, uveta, 3 broke de garofano, na scorsa de [[limon]] gratà, 4 foje de [[ałoro]], [[sal|sałe]], [[pévaro|pevare]]. == Come se fa == Dopo che se ga netà ben łe sardełe e łe se ga pasà 'nteła farina bianca, łe se frixe in tanto ojo. Dopo łe se cava dała [[farsora]] e se buta drento l'ojo doparà par frixere łe sardełe, łe seołe tajà a fetełe. Quando ke łe xe diventà bionde, se ghe xonta do goti de aseo e ła scorsa de limon gratà, misciando ben. Sul fondo de na pirofiła se mete el pese frito, se ghe xonta sałe e pevare. Se ghe mete sora, a strati, el conposto de seoła, aseo, pinołi, uveta e ałoro. Se coverse tuto col liquido. Ricordarse de magnarle sempre almanco dopo tri dì sinò no łe xe bone. {{Controło de autorità}} [[Categoria:Cuxina veneta]] [[Categoria:Pesi]] bpdh136143izi3jg0y0j3vea02hai29 0 6928 1229977 1227859 2026-07-07T18:31:51Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229977 wikitext text/x-wiki '''Zeołogìa'''<ref>o sevente altre grafie e varianse '''Zeołozia''' e '''Xeołoxia'''</ref> la ze na paroła che ła deriva da'l [[Łéngua grega antiga|grego]] (γῆ = ''gê'', "tera" + λόγος = ''logos'', "studio"). Co pì presizion ła vol dir "Studio de ła tera" ma ła conprende el studio de ła masa sołida, ła conpozision, strutura, storia e evołusion de tuti i corpi sełesti. La ze ła rejina de łe [[siense de ła Tera]]. I [[zeòłozi]] i ga stabiłìo che ła etá de'l nostro pianeta ła ze pì o manco de 4.6 miłiardi de ani. En pì i ga determinà che ła [[łitosfera]], che ła conprende ła scorsa, ła ze framentàa in racuante [[plache tetòneghe]] che łe se move sora a un manteło superiore ciamà [[astenosfera]]. Senpre grazie ai zeòłozi ze posìbiłe jestionar mejo łe resorse naturałi de la Tera, cofá el [[petrołio]], el [[carbón|carbon]], el [[gas]], i [[metałi]], cusí come l'acua soteranea. El primo omo che ga scumisià a usar ła paroła zeołozìa el ze stá [[Richard de Bury]] inte'l [[1473]], che ła utiłizava par far na distinsion intrà ła jurisprudensa terena e teołòzega. [[Jean-André de Luc]] el ze stá el primo che el ga utiłisà sto łema co un signifegà conpagno a i tenpi moderni. == Notasion == {{Notasion}} == Varda anca == * [[Era zeolosega|Era zeołòzega]] ==Ligamenti foresti== Facoltà o departementi de zeołozìa inte łe [[Tre Venesie|Venesie]]: * [[Università de Pàdova|Università de Padoa]]: [http://www.geol.unipd.it Dip. de Zeołozìa, Pałeontolozìa e Zeofìzega] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128063129/http://www.geol.unipd.it/ |date=2010-01-28 }} * [[Università de Pàdova|Università de Padoa]]: [http://www.dmp.unipd.it Dip. de Minerałozìa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128062936/http://www.dmp.unipd.it/ |date=2010-01-28 }} * [[Università de Trieste]] {{Controło de autorità}} [[Categoria:Zeołozia| ]] [[Categoria:Sensa fonti - siensa]] t7mt8zujfn7rkhdg1sy5mkkejh0il75 0 9929 1229998 1220889 2026-07-07T18:50:48Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229998 wikitext text/x-wiki [[Imàjine:Polenta uncooked.jpg|thumb|Polenta]] [[Imàjine:Polenta con sopressa e funghi.jpg|thumb|right|Polenta co [[sopressa]] e [[funghi|fonghi]]]] Ła '''połenta''' ze un magnar tipico del [[Vèneto|Veneto]] e de tuto el Nord Italia, ma ła fa parte anca de ła cuzina popołar in [[Croàsia|Croazia]], [[Austria]], [[Svìzera|Svissera]], [[Slovenia]], [[Servia|Serbia]], [[Masedònia del Nord]], [[Bulgaria]], [[Romanìa|Romania]] e [[Moldavia]]. Se trata de un paston de farina de [[formenton|sorch]], [[aqua]], [[ojo]] e [[sal|sałe]], fato bòjere in un całiero (mejo se de [[Ramo|rame]]) misciando drio fila par 3 quarti d'ora (par 6 persone, do litri de aqua, 4 eti e mezo de farina). Finia de cuzinar, ła połenta se versa sul [[panara|panaro]] e dopo ła vien tajà coło spago o coł corteło. Se pol farla fisa o anca moła; de sołito ła ze zała, ma da łe parti de [[Venesia|Venezia]], [[Rovigo]], basa Padovana e Vizentina ła poŀe esare anca bianca, parchè se dopara anca ła farina bianca. Ła połenta [[trentin]]a ła ze fisa e grumosa; łe fete de połenta fise łe se pol anca brustołar e tociar inte ła [[lecarda|łecarda]], soto al speo de osei. Se pol magnarghe drio de tuto: łate, formajo, carne, [[Pesi|pese]]. In ogni caso ghe ze de łe varianti, da zona a zona, a seconda de queło ke se ghe zonta drento. In [[Friul]]i se magna ''połenta e [[frico]]'', in [[Valtełina]] ghe ze ła [[połenta taragna]], dove ke se dopara ła farina de [[fagopyrum esculentum|formenton negro]]. In [[Łonbardia|Lombardia]] se fa anca ła połenta ''uncia'', coi toki de [[formai|formajo]] desfà drento, a [[Aosta]] i buta el formajo a fin cotura e dopo i ghe versa sora [[butiro|buro]] fuso e [[pévaro|pevare]] (połenta ''concia''). Inte el [[Trentin]] se zonta a ła połenta łe patate a toki. Dapartuto, in Nord Italia, se pol magnar anca połenta e [[sosołi]] (a [[Piacensa]] i łi ciama ''grasèi''). El piato comunque pi carateristico resta [[połenta e oxei|połenta e osei]]. == Storia == <gallery mode=packed heights=280> Ca' Rezzonico - La Polenta - Pietro Longhi.jpg|''Ła połenta'' - Pietro Longhi </gallery> [[Imàjine:Polentazubereitung.jpg|thumb|Ła połenta cuxinà sul całiero]] El [[formenton]] na volta no ghe xera da łe nostre parti; difati el xe originario de la [[Amèrica]] e xe sta [[Cristoforo Colombo]] a portarlo in [[Eoropa|Europa]] inte el [[1498]]. In Nord e Çentro-America i nativi i lo conoseva da secoŀi e i saveva anca come magnarlo. Sti popoli, in specie i [[Maya]] e i [[Aztechi]], i faxeva stare a bagno maria in [[aqua]] e calsina o aqua e sénare (solusion alcałine) i grani de formenton. Sta operaxion, conosuda dal 1200-1500 avanti Cristo, faseva in modo ke el formenton el gavese bastansa [[vitamina B3]] (o [[niacina]] o vitamina PP) disponibiłe. Difati el problema nutrisional del formenton xe ke, a diferensa dei altri cereałi, nol ga bastansa niacina e aminoacido [[triptofano]]; ła niacina, in specie, ła ghe saria inte i grani, ma no ła pol esare asorbìa dal'intestin dei omeni se no ła vien prima "łiberà" col sistema conosudo dai nativi Mericani, visto prima, ke se ciama [[nixtamałizasion]]. Ste conosense, ke sti popołi i gaveva sviłupà coł'esperiensa in mejari de ani de storia, no i łe gaveva i Europei quando ke i ga scominsià a coltivar e a magnar el formenton. Cusì, quando ke in çerti Paesi i contadini i xe pasà a magnar quasi soło ke formenton (faxendo ła połenta), xe vegnù fora na vera e propria małatia da carensa ałimentare, da ipovitaminosi. Difati ła niacina xe na vitamina indispensàbiłe par i procesi vidałi del'organismo, cusì come xe fondamentałe el triptofano. Ła mancansa de ste sostanse ła porta a ła morte inte el giro de 3-5 ani e el nome de sta małatia xe [[pelagra]]. Ła prima volta ke ła se ga vista xe sta inte el [[1735]] in [[Spagna]]. Tute łe volte ke el formenton vegneva magnà da soło, sensa el proceso de nixtamałizasion, o sensa xontarghe altre fonti de niacina o triptofano (carne, łate, formajo, pese), come ke sucedeva ai poareti, sciopava "epidemie" de pelagra. Queste łe xe 'nda vanti fin a łe prime diexene de ani del 20. secoło e uno dei posti pi colpidi xe sta el [[Vèneto|Veneto]]. {{Interprojeto|Category:Polenta}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Cuxina veneta]] mck2y80w9ywa6qy4jh6hh3jnslfqkxi 0 14154 1229996 1225688 2026-07-07T18:49:29Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1229996 wikitext text/x-wiki El '''cristianèzemo'''<ref>o sevente altre grafie anca '''cristianèxemo'''</ref> el ze na [[rełijon]] de [[Universałismo|caràtaro universałìstego]], orìzenada dal [[zudaismo]] inte el [[I secoło]], fondada so ła [[revełasion]], o sia so ła vegnesta e predegasion, contegnesta inte i [[Vanzeło|Vanzełi]], de [[Jezù|Jezù de Nazareth]], intendesto cofà fioło del [[Yahweh|Dio d'Israełe]] e par tanto Dio sè-medèzemo, [[Incarnasion (cristianèzemo)|incarnà]], [[morto]] e [[Resuresion de Jezù|resorto]] par ła salvesa de l'umanità, o sia el [[Mesia]] prometesto, el [[Cristo]]. Clasifegada da racuanti cofà "[[rełijon abramìteghe|rełijon abramìtega]]", co l'[[ebraismo]] (dal cuało sta cuà ła nase), [[islam]]<ref name="J.Smith98">''Religion, Religions, Religious'', di [[Jonathan Z. Smith]], in {{Cita libro|curatore=[[Mark C. Taylor]]|titolo=Critical Terms for Religious Studies|annooriginale=1998|editore=University of Chicago Press|ISBN=978-0-226-79156-2|pagina=430|url=http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/791572.html}}</ref><ref name="Anidjar2001">"''Once More, Once More: Derrida, the Jew, the Arab''" by Gil Anidjar, introduction to: {{Cita libro|cognome=Derrida|nome=Jacques|wkautore=Jacques Derrida|curatore=Gil Anidjar|titolo=Acts of Religion|url=https://books.google.it/books/about/Acts_of_Religion.html?id=5n-kpSC8m2YC&redir_esc=y|anno=2001|editore=Routledge|città=New York & London|ISBN=0-415-92400-6|id=/0-415-92401-4|pagina=436}}</ref> e [[Bahá'í|fede Bahá'í]], ła ze ła [[rełijon majori|rełijon]] pì difondesta<ref name="PewDec2012">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/|title=The Global Religious Landscape|date=December 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=5 November 2018}}</ref>, co na stema de sirca 2,3 miłiardi de fedełi inte el mondo inte na stima del 2015.<ref name="Pew20152">{{Cita web|url=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/pf_17-04-05_projectionsupdate_grl310px/|titolo=Christians are the largest religious group in 2015|editore=Pew Research Center|data=31 marzo 2017}}</ref> == Istòrego del cristianèzemo == El cristianèzemo el emerze inte el [[I secoło]] cofà [[sincretismo]] unifegante łe vàrie rełijon del mondo mediteràneo: [[rełijon de ła Mezopotàmia|rełijon mesopotàmego-canànee]]-[[rełijon ezìsia|ezìsie]], del cuało deriva el [[ziudaismo]] (łe cuałe scriture łe ghea ciapà sentrałità inte el cristianèzemo), e rełijon [[rełijon grega|grego]]-[[rełijon romana|romane]]; inte el prinsìpio el se prezenta col dùplego aspeto de zudeo-cristianèzemo (i cuałi menbri i zera escluzivamente [[ebrei]] convertii, e i pensava solché i sirconcidesti i podea vegner salvai) e etno-cristianèzemo (o cristianèzemo dei ''zentiłi'', o sia i [[paganèzemo|pagani]], o sia ła "zente", i pòpułi definii da na so zeneałozia, che in tuti i cazi i ghea da far oservansa a ła leje de Mozè), cofà che se dezume dai conti dei [[Ati dei Apòstołi|Ati]] de [[Luca evanzełista|Luca]] e da racuante [[létare de Poło]] (cofà ła [[Létara ai Gałai]], łe [[Prima létara ai Corinsi|létare ai Corinsi]]), mostrando tuta-via che łe do àneme łe convive sensa racuanta sision, e de èsar rivai a na fòrmuła de concòrdia col primo [[concìłio de Jeruzałeme]] (Ati 15). I cristiani i ghea asorbio dal zudaismo łe so Sacre scriture, definie dopo [[Antigo Testamento]], inte ła [[Septuaginta]], dotrine fondamentałi cofà el [[monoteismo]], ła fede inte un [[mesia]] o [[cristo]], racuante forme del culto (anca el [[sacerdòsio]]), conceti de lioghi e tenpi sacri, l'idea che el culto el gàpie da vegner modełà drio el modeło cełeste, el dòparo dei [[Salmi]] inte łe preghiere comuni. El cristianèzemo intendesto cofà rełijon difarenta da cueła ebràega el ga tacà a dełinearse dopo del denomenà "[[Conciłio de Jamnia|Sìnodo de Jamnia]]" inte el cuało ła zera stada tolta na pozision deciza so l'estraneità de ła "Via" dal ebraismo ortodoso, partindo da ła seconda metà del [[II secoło]]. Sucesivamente ła Ceza post-apostòłega lentamente se ga organizà da torno a ła denomenada [[pentarchia]] dei sìncue patriarcai de [[Diòcezi de Roma|Roma]], [[Patriarcà de Costantinòpułi|Costantinòpułi]], [[Patriarcà de Alesàndria|Alesàndria]], [[Patriarcà de Antiòchia|Antiòchia]] e [[Ceza ortodosa de Jeruzałeme|Jeruzałeme]]. De prinsìpio se ghea avesto par sècułi na contendesta crìtega intrà vàrie corenti par ła formasion del primo cristianèzemo, corenti che łe se fondava in difarenti testi retegnesti sacri, intrà i cuałi el grando e eterozèneo movimento del [[gnostezismo]]. Ste contendesta ła zera finia inte el [[IV secoło]] co ła conversion de l'Inperator [[Costantino I]]<ref>Tessa Canella, [https://www.academia.edu/8343150/Il_modello_di_imperatore_cristiano._La_trasformazione_dell_immagine_di_Costantino_da_Oriente_a_Occidente_negli_Actus_Silvestri Il modello di imperatore cristiano]</ref> el cuało el ghea orgsnizà el [[Conciłio de Nicea]] par far vegner fora na soła corente e descansełar tute chełe altre. Contestualmente el cristianèzemo el zera devegnesto na rełijon aprovaca ufisalmente e i véscovi cristiani, moresti prima del podere miłitare, i ghene zera pasai al comando<ref>''The Gnostic Gospels'', di [[Elaine Pagels]], 1979 (tr. it. ''I Vangeli gnostici'', Mondadori 1990.</ref>. Inte el 380 [[Teodòzio I]] co l'[[Edito de Tesałònega]] el ła ghea fata devegner ła ùgnoła rełijon ufisałe de l'[[inpero roman]] recorendo anca a mese cruenti par reprìmar łe rezistense dei [[paganèzemo|pagani]]<ref>Giovanni Filoramo, ''La croce e il potere. I cristiani da martiri a persecutori'', Bari-Roma, Laterza 2011.</ref>. Inte el 1054 ràdeghi teołòzeghi so i dogmi trinitari, el cełibà ecleziàstego e altre cuestion de manco inportansa łe zera rivae al [[Grando Sisma]] intrà [[Ceza catòłega]] e [[Ceza ortodosa]]. Sirca sincue sècułi dopo, el scàndało de łe [[indulzensa|indulzense]], el ga fato-sì che [[Lutero]] el provocase n'altro sisma dal cuało el zera nasesto el [[Protestantèzemo]]. Inte l'[[Eoropa orientałe|Eoropa del est]] l'instaurasion de rezimi marxisti, par definision materiałisti, ła ghea avesto cofà consevensa un proceso de decristianizasion pianifegà de stato che el ze avegnesto inisiando da ła [[Rùsia]] (ex [[Union Soviètega]]) e dopo, inte el dopoguera, inte i paezi goernai da [[stato comunista|rezimi comunisti]] satèłiti de l'[[URSS]]. Drioman de ła cadesta dei rezimi, dopo del 1989, ła ze stada restabiłia, in bona parte dei cazi, ła [[libartà de culto]]. == Descrision == === La rełijon === El cristianèzemo el reconose [[Jezù]] cofà el Cristo (Mesia) atestà da ła [[Torah]] e da ła [[Ebraismo|tradision ebràega]] e, in cuazi tute łe so [[Denomenasion cristiana|denomenasion]], cofà [[Dio]] [[Incarnasion|fato omo]]. La [[teołozia cristiana]] de łe prinsipałi e pì difondeste Ceze cristiane el zera nasesto co i primi [[Credo (rełijon)|credi]] [[Ecumenismo|ecumèneghi]], cofà el [[Credo niseno-costantinopułitan]], che i contien declarasion acetae da ła major parte dei fedełi cristiani. [[Imàjine:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|thumb|upright=0.7|Ła predegasion de Jezù]] I conceti fondamentałi łe ze: * [[Trinità (cristianèzemo)|Trinità]]<ref name="Monotheism">Christianity's status as monotheistic is affirmed in, among other sources, the ''[[Catholic Encyclopedia]]'' (article "[http://www.newadvent.org/cathen/10499a.htm Monotheism]"); [[William F. Albright]], ''From the Stone Age to Christianity''; [[H. Richard Niebuhr]]; About.com, [http://ancienthistory.about.com/od/monotheisticreligions/ ''Monotheistic Religion resources''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060521180942/http://ancienthistory.about.com/od/monotheisticreligions/|date=2006-05-21}}; Kirsch, ''God Against the Gods''; Woodhead, ''An Introduction to Christianity''; [[Columbia Encyclopedia|The Columbia Electronic Encyclopedia]] [http://www.infoplease.com/ce6/society/A0833762.html ''Monotheism'']; The New Dictionary of [[Cultural Literacy]], [https://web.archive.org/web/20071212011435/http://www.bartleby.com/59/5/monotheism.html ''monotheism'']; New Dictionary of Theology, [http://www.ntwrightpage.com/Wright_NDCT_Paul.htm ''Paul''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704060440/http://www.newadvent.org/cathen/10499a.htm|date=2018-07-04}}, pp. 496–499; Meconi. "Pagan Monotheism in Late Antiquity". pp. 111ff.</ref><ref>Kelly. ''The Athanasian Creed''.</ref> (par ła ceza catòłega e protestante) * [[Jezù|Jezù Cristo]], [[fioło de Dio]] e [[Redension (cristianèzemo)|salvatore de l'umanità]] * [[Amor de Dio|Amore par Dio]] [[Comandamento de l'amore|e par el pròsimo]] Par i testi neotestamentari e ła teołozia cristiana, [[Jezù de Nazareth]] el ze sta [[Crozefision de Jezù|crozefizesto]], el zera morto e el zera sta sepełesto, e el ze dopo [[Resuresion de Jezù|resorzesto]] dal regno dei morti verzendo łe porte del [[Paradizo]] a chi che crede in eło par ła [[perdon#El conceto de perdon inte el Novo Testamento|remision]] dei so [[pecà#El pecà inte ła tradision cristiana (Bìbia)|pecai]] ([[salvesa (rełijon)|salvesa]]). Jezù el ze par tanto [[Asension de Jezù|asendesto]] al sieło, andove che el regna co [[Dio Pare]], e el [[Seconda vegnesta|tornarà]] par [[Zudìsio Universałe|zudegar]] i vivi e i morti, e el destinarà a cadauno al [[Paradizo]] o sia a ła morte eterna. Le cuatro divizion prinsipałi de ła cristianità łe ze el [[catołèzemo]], el [[cristianèzemo ortodoso]], łe vàrie denomenasion del [[protestantèzemo]] e i [[Testimoni de Zèova]]. El [[Grando Sisma]] del 1054 el ghea dividesto ła [[cristianità]] [[Concìlio de Calsedònia|calsedoniana]] intrà ła Ceza catòłega romana e ła Ceza ortodosa. El protestantèzemo el zera nasesto inte l'interno de ła Ceza catòłega dopo de ła [[reforma protestante]] inte el [[XVI secoło]], separàndose dopo in vàrie rame. In cuanto fede rełijoza el cristianèzemo el ga i so prinsipi (dotrina). Sti cuà, par ła tradision, i se baza so łe revełasion de Dio al pòpoło de [[Israełe]] (tradision comun anca par ła [[rełijon ebràega]]), so ła predegasion del Vanzeło co ła [[Soteriołozia|dotrina de salvesa]] de Jezù de Nazareth dizesto "el Cristo" ("onzesto", "consacrà" da Dio). Sta tradision ła se speciada inte ła [[Bìbia]] ([[Antigo Testamento]] e [[Novo Testamento]]), considarà un testo ispirà da Dio, e par tanto un [[testo sacro]]. Inportante anca l'[[Teołozia cristiana|ełaborasion teołòzega]] e [[Cristołozia|cristołòzega]], dei sècołi drioman, prezente inte ła [[leteratura cristiana]] de łe diferenti soto-corenti rełijoze e inte i [[Pari de ła Ceza]], ła cuała ła dòpara, in sìntaze nove, anca racuanti tèrmani e conceti so de ła [[teołozia#La teołozia greco-romana|teołozia grego-romana pre-cristiana]]. Dar na definision unitària del cristianèzemo el ze un {{wikt|afar}} difìsiłe, ponesto che sto cuà – pì che na singoła rełijon in senso streto – el se połe considarar na sèrie de corenti rełijoze, devotive e/o metafìzeghe e/o teołòzego-specułative, magnere de conportarse, costumari cuotidiani de frecuente eterozènei, gaventi vero-sì un comun nùcleo de vałori e credense rełijoze, ma che łe ze defarenti intrà lore drio de ła magnera inte ła cuała se interpretea ła tradision e ła so leteratura rełijoza, e anca drio cuało aspeto devien ojeto de focus par łe ùgnołe corenti cristiane<ref>Cfr., a titolo esemplificativo: Stefano Piano, ''Dizionario delle religioni'' (a cura di Giovanni Filoramo). Torino, Einaudi, 1993, pagg. 373-4. Michel Delahoutre in ''Dictionnaire des Religions'' (a cura di Paul Poupard). Parigi, Presses universitaires de France, 1984. In italiano: ''Dizionario delle religioni''. Milano, Mondadori, 2007, pag. 911.</ref>. == Riti e pràteghe == === Culto stimanałe === [[Justin (fiłòzofo)|Justin]], inte el [[II secoło]] d.C. el dà ła prima descrision conpleta de łe pràteghe rituałi de ła prima [[Ceza cristiana de łe orìzeni|Ceza]], ła cuała strutura de baze ła ze mantegnesta da ła major parte de łe ceze: {{citasion|Inte el denomenà dì del Sołe ([[doménega]]) łe se cata inte el isteso posto tuti cuełi che i vive inte łe sità o in canpagna, łe vien lezeste łe memòrie dei apòstołi o łe scriture dei profeti, finmente che el tenpo el lo consente; dopo, co che el letore el ga fìnio, el presidente el istruise a parołe e el ezortise a ła imitasion de chei boni ezenpi. Dopo se alsemo tuti e preghemo e, cofà dizesto poco prima, co che łe preghiere łe ga fine, el vien portà el pan, el vin e l'àcua, e el presidente el ofre preghiere e rengrasiamenti, drio de ła come che el ze bon, e el pòpoło el dà el so asenso, dizendo "[[amen]]". Dopo ghe ze ła destribusion e ła partesipasion a cheło che el ze sta dato co asion de gràsie, e a chełi che no ghe ze, na parte, ła ghe vien portada dai [[diàcono|diàconi]]. Chełi che połe, e che vołe, i da cuanto che i pensa posa servir: ła [[trusa]] ła ze deponesta al presidente, che ła dòpara par i òrfani e łe védoe e par cuełi che, par małatia o altre avegnense, i ze in nesesitùdene, e par cuełi che i ze in caena e par i foresti stranieri che i vive arente cuà, {{wikt|sumariando}} dizemo par tuti cuełi che i ghene ga corensa.}} === Festività === {{Varda anca|Nadałe}} Le festività inte ła rełijon cristiana łe ze tante, racuante de łe cuałi considerae [[Festa de comandamento|feste de comandamento]] (inte łe cuałe o sia el fedeło catòlego-roman el ga l'inpegno de partesipare a ła sełebrasion de l'[[eucaristia]]). Le pì inportanti feste łe ze ła [[Pàscua]] (ła domenega drioman a ła prima luna piena de [[primavera]]), inte el cuało se recorda ła [[Resuresion de Jezù|resuresion de Jezù Cristo]] al sieło; el [[Nadałe]] (25 de disenbre, 6 o 7 de zenaro dipendendo de ła confesion), inte el cuało se recorda ła nàsita de Jezù (ła data de ła so nàsita ła ze sconosesta); l'[[Epifania]] (6 o 19 de zenaro drio de ła confesion) inte el cuało se recorda ła manifestasion de Jezù a tuti i pòpułi, raprezentada in tradision dal rivo dei [[re maji]] che i porta doni al puteło; inte ła [[Pàscua rozada]] (sincuantèzemo dì dopo Pàscua) se cełebra ła efuzion del [[Spìrito Santo]], don del Risorzesto, e ła nàsita de ła Ceza. La [[cuarézema]] ła ze un perìodo de cuaranta dì che ła vien prima de ła sełebrasion de ła Pàscua. El [[Corpus Domini]] inte el [[całendàrio litùrzego]] catòlego el re-èvoca ła liturzia de ła [[Mesa inte ła Sena del Sior]] del [[Zoba Santo]]. === Sacramenti === {{varda anca|Sacramento}} El sacramento, inte ła tradision e fede cristiana, el ze un [[rito]], istituio da Cristo, che el spande ła [[gràsia de Dio]]. El tèrmano el ze ła tradusion del [[łéngua latina|latin]] ''sacramentum'' corispondendo al [[łéngua greca|greco]] ''mysterion''. La Ceza catòłega ła reconose sete sacramenti: [[batèzemo]], [[Penitensa (sacramento)|penitensa]] o confesion, [[eucaristia]] o comunion, [[confermasion]] o crézema, [[órdene sacro]], [[maridauro (Ceza catòłega)|maridauro]], [[unsion dei infermi]]. La Ceza ortodosa e łe Ceze ortodose orientałi antighe łe reconoso i stesi sete sacramenti de ła Ceza catòłega, ma i i definise "misteri" sfavorindo el tèrmeno "sacramento". Inte el protestantèzemo ła vien re-discoresta ła natura dei sacramenti, e zeneralmente i vien considarai sacraminti solché cuełi che inte el Novo Testamento i vien comandai esplegamente da parte de Jezù, o sia el batézemo e ła comunion. St'ùltemi do no i vien escludesti dal rito protestante ponesto che i ze stai dasai da Jezù. I sacraminti che resta i ze stai istituii da ła Ceza Catòłega col pasar dei sècołi, ma no i fa parte de ła dotrina de Cristo. === Sìnbołi === [[Imàjine:Thebible33.jpg|thumb|El crozefiso, el rozàrio e ła bìbia i ze sìnbołi cristiani.]] La [[croze cristiana|croze]] ła ze uncó uno dei sinbołi cristiani pì reconosesti inte el mondo.<ref>{{cite web|url=http://www.ccel.org/fathers2/ANF-04/anf04-34.htm|title=ANF04. Fathers of the Third Century: Tertullian, Part Fourth; Minucius Felix; Commodian; Origen, Parts First and Second &#124; Christian Classics Ethereal Library|publisher=Ccel.org|date=1 June 2005|access-date=5 May 2009}}</ref><ref>Minucius Felix speaks of the cross of Jesus in its familiar form, likening it to objects with a crossbeam or to a man with arms outstretched in prayer ([http://www.ccel.org/fathers2/ANF-04/anf04-34.htm#P5713_906729 Octavius of Minucius Felix], chapter XXIX).</ref> Za [[Tertulian]] (160-220) el reporta che i cristiani i costumava farse insima ła fronte el [[segno de ła croze]]:<ref>"At every forward step and movement, at every going in and out, when we put on our clothes and shoes, when we bathe, when we sit at table, when we light the lamps, on couch, on seat, in all the ordinary actions of daily life, we trace upon the forehead the sign." (Tertullian, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf03.iv.vi.iii.html ''De Corona'', chapter 3])</ref> {{citasion|Se se metimo caminar, se ndemo fora o ingresemo, se se vestimo, se se {{wikt|docemo}} o ndazemo in toła magnar, in leto, se se sentemo, in ste cuà e in tute łe nostre asion se segnemo ła fronte col segno de croze.|Tertulian, ''De corona'', III, PL II, 80A}} El crozefiso, invese, no el ze sta doparà cofà sìnboło prima del [[V sècoło]].<ref name="soc4">Dilasser. ''The Symbols of the Church''.</ref> Le prime comunità cristiane, parò, par identifegare ła so rełijon no i doparava ła croze, considarà èsar in chel tenpo ignominiozo strumento de morte, ma el pese. "Pese" in greco antigo se dize ἰχθύς (''[[ichthys]]''): łe létare de sta paroła łe rende un [[acrònemo]], sinteze de ła dotrina cristiana, Ἰησοῦς Χριστός Θεοῦ Ὑιός Σωτήρ (''Iēsoùs Christòs Theoù Yiòs Sōtèr''), che signìfega paroła par paroła "Jezù Cristo fioło de Dio salvator", o sia "Jezù Cristo salvator fioło de Dio" cuało de frecuente el se ligava col zenitivo ζωντῶν= "dei vivinti"<ref name="cefish">''[[Catholic Encyclopedia]]'', "[http://www.newadvent.org/cathen/06083a.htm Symbolism of the Fish]".</ref>. Par de pì el pese, esendo un animałe che el vive soto àcua sensa negarse, el zera sìnboło del Cristo, che połe entrar inte ła morte stando vivo. Altri sinbołi cristiani i ze el [[Monograma de Cristo|Chi Rho]], ła [[Cołonba del Spìrito Santo|cołonba]] (sinboło del [[Spìrito Santo]]), l'agneło sacrifegałe (sinboło del sacrifegà de Cristo), ła [[vida|vide]] e i [[vin]] (sinboło de l'union dei cristiani col Cristo).<ref name="soc4"/> Tuti sti sinbołi i divien dal Novo Testamento<ref name="soc4"/>. Altro [[cristograma]] doparà partindo dal III secoło el ze [[IHS]]. == Sudivizion == Le tre divizion prinsipałi de ła cristianità łe ze ła [[Ceza catòłega]], ła [[Ceza ortodosa]] e el [[protestantèzemo]]<ref name="Rhodes 2005">Ron Rhodes, ''The Complete Guide to Christian Denominations'', Harvest House Publishers, 2005, {{ISBN|0-7369-1289-4}}</ref><ref name="North Virginia College—Four Sects">{{cite web|url=http://www.nvcc.edu/home/lshulman/Rel232/resource/Xiandivision.htm|title=Divisions of Christianity|publisher=North Virginia College|access-date=31 December 2007}}</ref>. Ghe ze anca altri grupi cristiani che no entra in ste tre categorie prinsipałi. I grupi cristiani se divide par diferenti dotrine e pràteghe. La major parte dei cristiani (catòleghi, ortodosi, e ła major parte dei protestanti) i se incomuna col [[Credo nisen]] o nicen. Le ceze cristiane łe połe vegner clasìfegae in difarente magnere<ref>[[Sydney E. Ahlstrom]], characterized [[denominationalism]] in America as "a virtual ecclesiology" that "first of all repudiates the insistences of the Catholic Church, the churches of the 'magisterial' Reformation, and of most sects that they alone are the true Church." ({{cite book|last1=Ahlstrom|first1=Sydney E.|last2=Hall|first2=David D.|year=2004|url=https://books.google.com/books?id=5kFF6a1viGcC&pg=PA381|title=A Religious History of the American People|edition=Revised|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-10012-9|page=381}}); *{{cite book|last=Nash|first=Donald A.|url=https://www.thecra.org/files/WhyNotDenom.pdf|title=Why the Churches of Christ are Not a Denomination|access-date=17 June 2014|pages=1–3|archive-url=https://www.webcitation.org/5n7kJH3Yf?url=http://www.crownhillchurch.com/Why_the_Churches_of_Christ_Are_Not_A_Denomination.pdf|archive-date=28 January 2010|url-status=dead|ref=none}}; *Wendell Winkler, [http://www.thebible.net/introchurch/ch4.html Christ's Church is not a Denomination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928083958/http://www.thebible.net/introchurch/ch4.html |date=2007-09-28 }}; *{{cite web|url=http://www.biblestudylessons.com/jesuslord/jeslord8-lesson.php|title=Jesus Is Lord Free Online Bible Study Course Lesson 8, II. How Did Modern Denominations Begin?|author=David E. Pratte|date=1999|website=biblestudylessons.com|access-date=17 June 2014}}</ref>. Sénplega defarensiasion ła ze intrà Ceze osidentałi e cuełe orientałi. N'altra clasifegasion istòrega ła połe vegner fata drio i [[conciłi ecumèneghi]] reconosesti e sui [[sisma|sismi]] a sti cuà sucesivi. El [[conciłio ecumènego]] el ze na reunion sołene de tuti i [[Véscovo|véscovi]] de ła cristianità par definir argomenti controvertii de [[fede]] o refarirse orientamenti zenerałi de [[morałe]]. L'etimołozia del tèrmeno el deriva da ''ecumene'', ła "caza andove tuti vivemo". <div align="center">{{Corenti del cristianèzemo‎}}</div> === Catołèzemo === {{Varda anca|Ceza catòłega|sità del Vategan|Papa}} La Ceza catòłega apostòłega romana ła deriva da ła [[Ceza latina]], ła cuała autorità ła se estendea orìzenariamente da Roma so ła parte osidentałe de l'[[Inpero roman]]<ref>Mark A. Noll. ''The New Shape of World Christianity'' (Downers Grove, IL: IVP Academic, 2009), 191.</ref>. Ła reconose el [[primà papałe|primà]] de autorità al [[Papa|véscovo de Roma]], in cuanto, par ła fede catòłega, sucesor de l'[[apòstoło Piero]] so ła càtedra de [[Diòceze de Roma|Roma]]<ref name="LumenG">[[Second Vatican Council]], ''[https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_en.html Lumen Gentium] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906031754/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_en.html|date=6 September 2014}}''.''<nowiki/>''</ref>. intrà łe Ceze cristiane, drio łe statìsteghe, ła Ceza catòłega ła conta el pì grando nùmaro de fedełi a liveło mondiałe.<ref name="autogenerated1">[[Central Intelligence Agency]], ''[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ CIA World Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |date=2021-01-26 }}'' (2007).</ref><ref name="Adherents">Adherents.com, [http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html ''Religions by Adherents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226054926/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html%20 |date=2018-12-26 }}</ref><ref>''Zenit.org'', "[http://www.zenit.org/article-18894?l=english Number of Catholics and Priests Rises] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225194908/http://www.zenit.org/article-18894?l=english|date=25 February 2008}}", 12 February 2007.</ref> Condivide co l'atuałe ceza ortodosa łe definision dei primi 7 conciłi ecumèneghi (dal [[concìlio de Nicea I]] al [[concìlio de Nicea II]]). Dopo el [[sisma d'Oriente]] (1054), ła ceza catòłega ła reconoscerà cofà ecumèneghi altri 14 concìłi, no reconosesti parò da l'oriente. === Ortodosia === Par oriente ghe ze invese łe ceze ortodose, emanasion de łe chieze de [[łéngua grega]] naseste in prinsìpio inte el teritòrio de l'[[Inpero bizantin|Inpero roman d'Oriente]]. Diferente da cheło che pasa in Ocidente, par cuanto ła ceza grega ła gavese na rełevansa particułare, sta cuà no ła zera sta mai in grado de inponer ła so supremasia so łe ceze "sorełe", che i zera restai [[autosefałia|autocèfałe]]. Inte ła magnera conpagna, anca łe ceze fondae da misionari ortodosi (specialmente intrà łe popołasion [[Slavi|slave]]) łe zera devegneste suito autònome da łe corespetive ceze-mari, considaràndose de pari liveło. Intrà ste ła pì inportante el ze el [[Patriarcà ecumènego de Costantinòpułi]]<ref name="ODCC1199">Cross/Livingstone. ''The Oxford Dictionary of the Christian Church'', p. 1199.</ref>, considarà e reconosesto [[Primus inter pares]] da tute łe Ceze ortodose. Da notar che łe ceze ortodose, da na banda, e cueła catòłega da l'altra, łe ze intrà lore [[sisma]]teghe; ła ceza catòłega no ła consìdera łe ceze ortodose [[erezia|erèteghe]], difarentemente da cheło che sucede par ezénpio par łe ceze protestanti, mentre che łe ceze ortodose, siben no ghe sìpia sta na proclamasion conciliare esplegada, łe sospeta de erezia ła ceza catòłega, sora-de-tuto in rełasion a ła dotrina del ''[[Filioque]]''. === Protestantèzemo === Le Ceze de ła [[Reforma protestante]]<ref name="McManners251">McManners, ''Oxford Illustrated History of Christianity''. pp. 251–259.</ref> łe ze łe ceze naseste da ła Ceza latina inte el [[XVI secoło]] dopo de ła reflesion teołòzega de [[Martin Lutero]], [[Joani Calvin]], [[Ulrico Zwingli]] e altri<ref name="ENC3">Fahlbusch, Erwin, and Bromiley, Geoffrey William, ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 3''. Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 2003. p. 362.</ref>, e dal pozo pułìtego e sociałe che łe ghea avesto dai prinsìpi de l'Eoropa sentro - setentrionałe. Le ceze protestanti łe połe vegner zeneregamente divideste cusita: * [[Ceza anglicana]] (sta Ceza siben ła gàpia adezionà a tanti ponti dotrinałi de ła Reforma, el ga mantegnesto [[liturzia]] e [[ecleziołozia]] pròpie de ła [[Ceza catòłega]]); * ceze de ła [[Confesio augustana]] o [[Luteranèzemo|luterane]]; * [[ceze reformae]] o [[Calvinismo|calviniste]]<ref>This branch was first called Calvinism by Lutherans who opposed it, and many within the tradition would prefer to use the word ''Reformed''. It includes [[Presbyterianism|Presbyterians]] and [[Congregational church|Congregationalists]].</ref>; * [[Lìbara Ceza|ceze lìbare]]: [[Anabatisti|anabatista]], [[Menoniti|menonita]], [[amish]], [[Cuacheri|cuachera]], [[Unitariani|unitariana]], ec. Ghe ze anca grupi che i ga orìzeni difarente<ref name="pewforum1">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|title=Pewforum: Christianity (2010)|access-date=14 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805020311/http://www.pewforum.org/files/2011/12/Christianity-fullreport-web.pdf|archive-date=5 August 2013|url-status=dead}}</ref>, cofà par ezénpio i [[valdezi]], i cuałi, tuta-via, i ze atualmente incuadràbiłi inte łe ceze protestanti.<ref name="ReferenceA">Confessionalism is a term employed by historians to refer to "the creation of fixed identities and systems of beliefs for separate churches which had previously been more fluid in their self-understanding, and which had not begun by seeking separate identities for themselves—they had wanted to be truly Catholic and reformed." (MacCulloch, ''The Reformation: A History'', p. xxiv.)</ref><ref name="Pew Forum on Religion & Public Life / U.S. Religious Landscape Survey">{{cite web|url=http://religions.pewforum.org/pdf/report2religious-landscape-study-appendix3.pdf|title=Classification of Protestant Denominations|publisher=Pew Forum on Religion & Public Life / U.S. Religious Landscape Survey|access-date=27 September 2009}}</ref> === Ceza ortodosa copta === La [[Ceza ortodosa copta]] ła ze na ceza cristiana [[miafizismo|miafizia]] (inpropiamente ciamada [[monofizismo|monofizia]], definision no acetada dai copti e gnanca dai etìopi). El ze una de łe [[ceze ortodose orientałi]]. Inte ła Ceza copta el tìtoło de "Papa" el ghe speta al [[Patriarca de Alesàndria]]. Inte el córar del XVIII secoło na parte de sta cuà ła se ga portà in [[piena comunion|comunion]] col [[Papa]] de [[Roma]]. Uncó ła vive soto el nome de [[Ceza catòłega copta]]. === Ceze orientałi === Se parla de łe antighe ceze d'oriente che no łe ga acetà łe definision dogmàteghe del [[concìlio de Calsedònia]]. Par sta motivasion łe ze dite anca ceze no calsedoniane o ceze pre-calsedoniane, o anca ceze [[monofizismo|monofizie]], siben no che łe se vede èsar [[miafizismo|miafizie]]. Le "ceze dei tre concili" łe ze naseste dal {{wikt|refudo}} de łe concluzion del concìlio de Calsedònia del [[451]]. * [[Ceza copta|Ceza ortodosa copta]] ([[patriarcà de Alesandria]] al [[Cairo]]) * [[Ceza ortodosa etiòpega]] (patriarcà de [[Adis Abeba]]) * [[Ceza ortodosa eritrea]] * [[Ceza ortodosa sirìaga]] (na volta dita "Jacobita") (el cuało patriarca el conserva el titoło de [[patriarca de Antiòchia]]) * [[Ceza ortodosa sirìaga del Malankara]] a [[Kotayam]] * [[Ceza apostòłega armena]] (o gregoriana, o ortodosa): [[Cathołegozà de Echmiadzin]] de [[Vagharchapad]], arente a [[Erevan]] ([[Armènia]]) + [[Catołegozà de Cilìcia]] de [[Antylias]] ([[Lìban]]) * [[Ceza sirìaga indipendente de Malabar]] (inte el [[Stati federai e teritori de l'India|stato indian]] del [[Kerala]]) La major parte de ste ceze el ga avesto un sisma in [[età moderna]] co ła formasion de un patriarcà catòlego [[Ceza uniate|unià]] parałeło, uncó considerà [[ceza sui iuris]] inte l'interno de ła [[Ceza catòłega]]. Par de pì ghe ze łe "ceze dei do conciłi", che no i ga acetà gnanca el [[concìlio de Èfezo]] del [[431]], łe ceze [[nestorianèzemo|nestoriane]]: * Do branche moderne de ła [[Ceza d'Oriente]] (o Ceza persiana, o siro-orientałe): ** ła [[Ceza asira d'Oriente]] ** l'[[Antiga Ceza d'Oriente]] === Restaurasionismo === El tèrmeno [[restaurasionismo]] el vien doparà par inténdare na union de ceze e comunità che łe nase dal vołer tornare inte ła ceza cristiana primitiva e che łe se manifesta in vàrie forme, soratuto inte el [[XIX secoło]]. Łe aferma de ver na lìnea de derivasion separada da łe altre. Łe pì sevitae łe ze cheła dei [[mormoni]], dei [[testimoni de Zeova]] e de ła [[Ceza de Cristo]]. I [[mormoni]] łe ze caraterizadi da ła figura individuałe del primo fondatore e i ga par de pì cofà testi sacri el [[libro de Mormon]] e libri zontivi mutuai dal so fondatore, oltre che ła Bìbia, andove łe dotrine cristiane łe vien re-ełaborae in magnera totalmente unìvoga e orìzenałe. Sia mormoni sia testimoni de Zèova no i ze reconosesti cofà cristiani da łe altre ceze<ref>{{Cita pubblicazione|autore=Gabriele Mangiarotti|titolo=Sintesi della dottrina dei Testimoni di Geova|rivista=culturacattolica.it|url=http://www.culturacattolica.it/religioni/testimoni-di-geova/sintesi-della-dottrina-dei-testimoni-di-geova}}</ref><ref>{{Cita web|url=http://www.equip.org/articles/the-world-and-national-councils-of-churches/|titolo=The World and National Councils of Churches|autore=Christian Research Institute|data=|accesso=}}</ref>. I [[testimoni de Zèova]] i repropone el cristianèzemo del I secoło che el prevede ła predegasion de caza in caza. I se identìfega co l'òpara misionària fata da Jezù e dai so disèpołi predegando cueła che i definise "ła bona notìsia del Regno"<ref>L'opera di predicazione dei testimoni di Geova adempie una profezia biblica? pag. 9 della ''Torre di Guardia'' 1º maggio 2011</ref>. La [[Ceza de Cristo]] ła ze organizada in comunità de credenti che i reconose ła totałe ispirasion inte ła [[Bibia]]. I pensa de ła Bìbia el ùgnoło mezo par far ła vołontà de Dio. In lìnea col cristianèzemo de łe orìzeni, no ghe ze un comità sentrałe ma ogni comunità ła ze indipendente. === Avintismo === == Culti estintinguesti == Intrà i culti cristiani ormai estinguesti, se połe citar łe vàrie [[erezia|erezie]], che łe ghea intaresà ła cristianità inte ła so stòria. ===Ebionii=== I [[ebionii]] (derivasion del [[zudeo-cristianèzemo]]) i credeva che el Fioło el fuse subordenà al Pare esendo no pì de un uman speciałe. I pensea che Jezù no el fuse fiołio de Dio, ma bastansa un omo cofà chełi altri ma profeta. I refudava łe dotrine de [[Poło de Tarso]], considarà un inpostor, e i gaveva un [[cànone de ła Bibia]] difarento da cueło che el saria dopo devegnesto cueło catòlego. ===Gnostezismo cristian=== El [[gnostezismo cristian]] pensava che ła salvesa ła dependese da na forma de conosensa superior e iłumenada ([[gnozi]]), fruto del vivesto personałe e de un percorso de reserca de ła Verità. ===Marcion=== La [[Marcion|Ceza marcionia]]: Marcion el credea che ghe fuse do deità, una de ła Creasion/Vècio Testamento e una del Novo Testamento. ===Montanisti=== I [[montanisti]], movimento profètego-escatołòzego che el ghea esprimesto na secueła de ceze locałi del tuto autònome e desligae. ===Arianèzemo=== L'[[arianèzemo]], dotrina [[cristołozia|cristołòzega]] ełaborada dal mònago e teòłogo cristian [[Ario]], condanada al primo concilio de Nicea, che ła ga avesto na granda inportansa stòrega durante de łe [[invazion barbàreghe]]. Ario el credea che el Fioło el fuse subordenà a so Pare, del cuało el sotołineava ła sołuta unisità e intrasendensa declaràndoło "fonte no orìzenada de tuta ła realtà", na creadura de órdene superior, zenerà da so Pare cofà primozènito de tuta ła creasion e gavente un stàtus divin, o sia anca se el vien ciamà Dio, eło no el ze veramente Dio e par tanto no el ze de ła conpagna sostansa de so Pare. ===Catarismo=== El [[catarismo]], dal greco ''katharos'', difondesto in [[Eoropa]] intrà el [[XII secoło|XII]] e el [[XIV secoło]]; i càtari i zera dizesti anca albizezi, da [[Albi (Fransa)|Albi]]. ===Cerintianèzemo=== El [[cerintianèzemo]], movimento rełijozo che el ghea el nome dal gnòstego [[Cerinto]] del I secoło. ===Donatismo=== El [[donatismo]], movimento rełijozo che el nase e se ła zera delineà in [[Àfrica]] inte el IV secoło e che el considerava i [[Sacramento|sacramenti]] no eficasi. ===Ceza bosnìaga=== Ła [[Ceza bosnìaga]], ceza cristiana autocèfała, in sentor de erezia, defondesta inte ła [[Bòsnia e Erzegovina]] medievałe e estinguesta dopo de ła concuista [[Inpero otoman|otomana]]. == Difuzion inte el mondo == [[Imàjine:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|thumb|upright=1.8|Parsentuałe de cristiani par stato.]] El cristianèzemo el ingrupa difarente ceze e confesion, talvolta tanto difarente intrà lore e anca in połèmega l'una co chel'altra. Par el W.C.T , o sia el ''World Christian Trends'', inte el 2001 i cristiani i zera in totałe el 33% dei abitanti de ła tera e i zera cusita dividesti: *catòleghi 17,5%<ref name="Global Christianity2">{{cite web|author=Analysis|url=http://www.pewforum.org/Christian/Global-Christianity-exec.aspx|title=Global Christianity|publisher=Pew Research Center|date=19 December 2011|access-date=17 August 2012}}</ref>; *protestanti 5,6%; *ortodose de łe vàrie ceze (rusa, grega, armena) 3,6%; *anglicani 1,3%; *copti e altri ([[Batismo|batisti]] e [[pentecostałi]] in ascesa) 5,0%. Inte el 2015, ła parsentuałe dei cristiani so ła popołasion mondiałe ła se ghea sbasà al 31%, paro a sirca 2.3 miliardi de persone<ref name="Pew20152"/><ref name="StMary">{{Cita web|autore=Stephen Bullivant|url=https://www.stmarys.ac.uk/research/centres/benedict-xvi/docs/2018-mar-europe-young-people-report-eng.pdf|titolo=Europe's Young Adults and Religion|editore=St Mary's University, Twickenham, London; Institut Catholique de Paris|data=2018}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.pewforum.org/2019/10/17/in-u-s-decline-of-christianity-continues-at-rapid-pace/|titolo=In U.S., Decline of Christianity Continues at Rapid Pace|editore=Pew Research Center|data=17 ottobre 2019}}</ref><ref name="StMary2">{{Cita web|autore=Stephen Bullivant|url=https://www.stmarys.ac.uk/research/centres/benedict-xvi/docs/2018-mar-europe-young-people-report-eng.pdf|titolo=Europe's Young Adults and Religion|editore=St Mary's University, Twickenham, London; Institut Catholique de Paris|data=2018}}</ref><ref>{{Cita web|autore=Will Collins|url=https://www.theamericanconservative.com/articles/the-myth-of-a-christian-revival-in-eastern-europe/|titolo=The Myth Of A Christian Revival In Eastern Europe|sito=The American Conservative|data=7 gennaio 2019}}</ref><ref>{{Cita web|autore=Harriet Sherwood|url=https://www.theguardian.com/world/2018/mar/21/christianity-non-christian-europe-young-people-survey-religion|titolo='Christianity as default is gone': the rise of a non-Christian Europe|sito=The Guardian|data=21 marzo 2018}}</ref>. == Bandiera == La [[Bandiera cristiana]]<ref name="CA2014">{{cite journal|year=1942|title=Resolution|journal=Federal Council Bulletin|publisher=Religious Publicity Service of the Federal Council of the Churches of Christ in America|volume=25–27}}</ref> ła ze na bandiera ideada inte el scumìsio del XX secoło par raprezentare tuto el Cristianèzemo e ła ze doparada in prevałensa da ceze protestanti inte el [[Nord Amèrica]], in [[Àfrica]] e inte l'[[Amèrica latina]]. La bandiera ła se prezenta cofà un canpo bianco, co na croze latina rosa inte l'interior de un àngoło cełeste inte ła parte alta verso sanca. El roso de ła croze el ze sìnboło del sàngue perdesto da [[Jezù Cristo]] inte el Calvàrio. El blù el ze l'àcua del [[Batézemo]] cofà anca ła fedeltà de Jezù. El bianco ła s-cetesa de Jezù. Inte ła vesiłołozia convensionałe, na bandiera bianca ła ze ligada a ła rendesta, refarimento a ła descrision bìblega de ła no-viołensa de Jezù e a ła so rendesta a ła vołontà de [[Dio]]. Le dimension de ła bandiera no łe ze stae ufisalmente spesifegae. <!-- Sesion de pie voze, NO ZONTAR GNENTE ALTRO! --> == Notasion == {{Notasion}} ==Altri projeti== {{Interprojeto}} == Linganbi foresti == {{Linganbi foresti}} {{vetrina|18|febraro|2011}}{{Controło de autorità}} <!-- Scrìvar cuà, dopo de ła freceta łe categorie --> [[Categoria:Cristianèxemo| ]] 18wd3f9613zw0286hwry0demsj3oxw0 0 15379 1229988 1110138 2026-07-07T18:44:31Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1229988 wikitext text/x-wiki {{Tassobox |nome = Persegaro |statocons = |immagine = Flameprince peaches.jpg |didascalia = Pèrsego <!-- CLASSIFICAZIONE: -->|dominio = [[Eukaryota]] |regno = [[Plantae]] |sottoregno = |superdivision = |division = [[Magnoliophyta]] |sottodivision = |superphylum = |phylum = |subphylum = |infraphylum = |microphylum = |nanophylum = |superclasse = |classe = [[Magnoliopsida]] |sottoclasse = |infraclasse = |superordine = |ordine = [[Rosales]] |sottordine = |infraordine = |superfamiglia = |famiglia = [[Rosaceae]] |sottofamiglia = |tribù = |sottotribù = |genere = [[Prunus]] |sottogenere = |specie = '''P. persica''' |sottospecie = <!-- NOMENCLATURA BINOMIALE: --> |biautore = ([[Linneo|L.]]) [[August Johann Georg Karl Batsch|Batsch]] |binome = Prunus persica |bidata = <!-- NOMENCLATURA TRINOMIALE: --> |triautore = |trinome = |tridata = <!-- ALTRO: --> |sinonimi = |nomicomuni = Persegaro, Persegher |suddivision = |suddivisione_testo = }} El '''persegaro''' o '''persegher''' ('''''Prunus persica''''' <small>([[Linneo|L.]]) [[August Johann Georg Karl Batsch|Batsch]]</small>) el ze na [[spece]] de ła [[fameja (tassonomia)|fameja]] [[Rosaceae]]<ref name=TPL>{{cita web |titolo=Prunus persica |opera=The Plant List |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-376 |accesso=24 maggio 2016|lingua=en}}</ref> che el produze on fruto comestìbiłe ciamà '''pèrsego'''. El persegaro ła ze na [[àlbara]] orizenària de ła [[Cina]], andove el ze stà considarà el sìnboło de ła [[imortałità]], e che i so fiori i ze stai sełebrai da poeti, pituri, cantanti e diretori sinematogràfeghi. Da l'oriente el persegaro el ze rivà in [[Pèrsia]], andove dopo el ze rivà in [[Eoropa]]. Da ła pèrsia infati ghe deriva el nome de ła spece. Inte l'Ezito el pèrsego el zera sacro a [[Apocrate]], dio del siłénsio e de ła infànsia, tanto che oncora uncó łe masełe dei putełi łe njien paragonae ai pèrseghi, par ła so èsar mòrbide e carnoze. ==Descrision== El persegaro el ze na àlbara de dimension che ła połe rivar a na altura de 4-8 metri, co na scorsa na s-ciantina rùvida de cołor [[maron (cołor)|maron]]. I zóvanni buti i ze de cołor [[verdo (cołor)|verdo]], frecuentemente sfumà de [[roso (cołor)|roso]]. Łe foje łe ze lanseołae co ła ponta, alterne, i fiuri ermafrodii i ze portai inte na zona apegałe so łe rame pì zóvani, ma no inte i buti. Tante parte de ła pianta, cofà scorsa, raize, foje e samese, łe contien base cuantità de sostanse da łe cuałe deriva cianuri, tòseghi, anca se par el modesto contegnuo de ste sostanse łe ze stae doparae inte ła tradision (soratuto łe foje) par darghe aroma ai licuori, par el so sapor gradévoło amaro. Łe foje łe połe ver na dimension de 6 – 12&nbsp;cm. Ła pianta ła ga ła tendensa a ła stabiłizasion apegałe, o sia co ła se [[bruscar|brusca]] ga da èsar rispetà ła prezensa de on àpeze dominante. Se l'àpeze el vien cavà o spontà ła pianta ła tente a afermar da novo ła domenansa de l'àpeze, produzendo mase de buti intermedi no produtivi. I fiuri i buta in [[primavera]]. I ze de cołor [[roza (cołor)|roza]], ma ghe ze na granda difarensa intrà łe varietà: i pètałi i połe èsar picenini e streti o grandi e larghi; se i ga l'interior dei pètałi de cołor pì scuro-naranson, se garà [[fruta]] de polpa zała, se l'interior dei pètałi, anca se senpre roza, i ze sfumai de ciaro, i fruti i garà ła polpa bianca. == Distribusion e Habitat == El persegaro el ga bizogno de caldo par vìvare e ełora ła so distribusion in [[Eoropa]] el ze isteso de cheło de l'ua. [[Imàjine:PrunusPersica4.jpg|thumb|Fiori de persegaro|sinistra]] El nome deriva dal fato che i eoropei i credea chel vegnese da ła [[Persia]] (atuałe [[Iran]]), da dove el ze stà ciapà da [[Sandro Magno]]. Inte el [[I secolo|I secoło]] el persegaro el ze rivà a [[Roma]]. == El pèrsego cofà sinboło == [[Imàjine:Prunus persica (Nhat Tan) 3.jpg|thumb|Un persegaro|sinistra]] Da nialtri i fiori de persegaro i ze sinboło del spozałìsio. In Cina el pèrsego el ze sìnboło de imortałità. Inte ła mitołozia taoista ła rezina mare de l'osidente (ziwangmu) ła cultiva i persegari in na vałe de montagna distante e sconta, andove che i pèrseghi i maùra solché na volta ogni miłe ani. == Produsion == {| class="wikitable" align=center ! colspan=2|I 10 majori produtori de pèrsego inte el 2018<ref>{{cita web|titolo=FAOSTAT|url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC/|autore=Food and Agriculture Organization of The United Nations|lingua=en|accesso=7 de agosto 2020}}</ref> |- ! Stato ! Produsion ([[tonełada|tonełae]]) |- | {{CHN}}||align=right|15.195.291 |- | {{ITA}}||align=right|1.090.678 |- | {{GRE}}||align=right|968.720 |- | {{ESP}}||align=right|903.809 |- | {{TUR}}||align=right|789.457 |- | {{USA}}||align=right|700.350 |- | {{IRI}}||align=right|645.499 |- | {{CHI}}||align=right|319.047 |- | {{IND}}||align=right|278.417 |- | {{EGY}}||align=right|246.742 |- style="background:#ccc;" | '''Mondo'''||align=right| '''24.453.425''' |- |} == Notasion == <references/> ==Altri projeti== {{Interprojeto}} == Linganbi foresti == {{linganbi foresti}} {{controło de autorità}} [[Categoria:Prunus]] jwlyrz0lkmnmzaxvxzx0nlxt4y4llvi 0 16221 1229991 1183453 2026-07-07T18:46:19Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229991 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia fìzega |Nome = łago Edoardo |Imaxene = Wfm lake edward lake george.jpg |Didascałia = imaxene da satełite, el łago Edoardo se vede in sanca; a drita el łago Giorgio |Parte de = |Sudivixion = |Stato = COD |Stato2 = UGA |Stato3 = |Stato4 = |Stato5 = |Altri stati = |Div am 1 = |Div am 2 = |Div am 3 = |Latitudine = -0.333 |Longitudine = 29.6 |Altitudine = 912 |Superfise = 2150 |Longhesa = 77 |Larghesa = 40 |Fondità = 112 |Fondità mexana = 17 |Vołume = 39,500 |Coste = |Orixene = |Basin = 12096 |Imisari = Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru, Rwindi |Emisari = Semliki |Rexidensa = |Giasà = |Seco = |Sałinità min = |Sałinità max = |Sałinità mexana = |Tenperadura min = |Tenperadura max = |Tenperadura mexana = |Ìxołe = |Całanche = |Mapa = |Didascałia mapa = }} El '''Lago Edoardo''' (in [[łéngua inglexe]] ''Lake Edward'') el xe el pi picolo de i [[Grandi Laghi de l'Africa]]. El se cata ne el ramo ovest de la [[Rift Valley]] e el xe diviso tra [[Uganda]] e [[Republega Democradega del Congo|Republica Democratica del Congo]]. El nome el xe stà dato da l’esplorator Henry Morton Stanley in onor de el re Edoardo VII de [[Inghiltera]]. == Storia == Stanley el xe stà el primo eoropeo a vedar el lago en tel 1875 e el pensava che el fuse la continuasion de el [[Lago Alberto]]. El sa ncorto del so eror solo en tel 1889, co el ga fato el giro completo de el lago. == Zeografia == El lago se cata a 920 sul livel de el mar, en tel ramo ovest de la Rift Valley, poco soto l’equator. I imisari pi importanti i xe i fiumi: Nyamugasani, Ishasha, Rutshuru e Rwindi. L’[[emisario]] fiume Semliki el se buta en tel Lago Alberto. Tuto el lago el fa parte de i do parchi nasionali contigui de le nasion rivierasche (Virunga da la parte del Congo e Regina Elisabeta da quela ugandexe). {{Grandi Laghi de l'Africa}} {{Portale|Africa}} {{Interprojeto}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Laghi de l'Africa|Edoardo]] [[Categoria:Pàjine co erori inte łe mape]] c7ubjqqnk7295z7q7roubmn9sx5u0u1 0 17784 1229985 1225694 2026-07-07T18:36:56Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 1229985 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Organizasion |sinboło =Partio_Fascista_Italiano_(1947-1966;1969-1971).svg |colore = roso |stato = ITA |leader = [[Filippo Turati]], [[Sandro Pertini|Alessandro Pertini]], [[Pietro Nenni]], [[Giacomo Mancini]], [[Francesco De Martino]], [[Bettino Craxi]] |coałision = [[Fronte Democratego Popołare]] ([[1948]]); [[Sanca]] ([[1948]]-[[1957]]); [[Sentro-sanca]]: :* [[Sentro-sanca "organego"]] ([[1963]]-[[1980]]); :* [[Pentapartio]] (1980 - [[1992]]) [[Ałeansa dei Progresisti]] ([[1994]]) |Partio europeo = [[Partio del Sociałismo Eoropeo]] |cuotidiano = [[Avanti!]] |fondasion = [[14 de agosto]] [[1892]] |disołusion = [[12 de novenbre]] [[1994]] }} El '''Partìo Sosiałista Itałian''' (PSI) el ze sta on [[Partio pułitego]] fondà inte'l [[1892]] e operante fin a'l [[1994]]. Durante el rezime fasista e, in partegołare, dopo ła metesta a'l bando de tuti i partii a ecesione de'l [[Partio Nasionałe Fasista|PNF]], el PSI el ga continuà, inte i łimiti de'l posibiłe, ła só atività inte ła clandestinità, mentre ła diresion de'l Partìo ła intentava de informarse so ła [[pułìtega|vita pułìtega]] de'l [[Itàlia|Stato]] e de influirghe da l'bando [[Fransa|franseze]]. == Łe orìzeni de'l movimento sosiałista in Itałia == In [[Italia]] ła crèsita de'l [[movimento operaio]] ła se ga dełineà so ła fine de'l XIX sècoło. Łe prime organizasion de łaoradori łe ze łe [[sosietà de mùtuo socorso]] e łe [[sosietà cooperativa|cooperative]] de tradision marxista e a fin sołidarìstego. I primi a sostenjere ła nesesità de incanałar łe enerzìe revołusionarie inte n'organizasion partìtega i ze sta Bignami e Gnocchi-Viani co ła rivista " La Plebe". inte'l [[1881]] [[Andrea Costa]] el ga organizà el [[Partio Sociałista Rivołusionàrio Itałian|Partio Sosiałista Revołusonàrio de Romanja]], che'l sostenjeva, intrà l'altro, łe łote de i łaoradori, ła ajitasion par reforme econòmeghe e pułìteghe, ła partesipasion a łe ełesion aministrative e pułiteghe. El Partio de Costa el ga catà on mucio de dificoltà anca se el ze sta bon de èsar ełezesto inte ła [[Camara dei Deputai|Càmara de i Deputài]] cofà co el só primo deputà sosiałista. Inte łe ełesion de'l [[1882]] A se ga prezentà el [[Partio Operaio Itałian]], ma sensa nisun suceso. Intrà-tanto el movimento operaio el se organizava in forme pì conplese: Federasion de mestiere, Càmare de'l łaoro, etc. Łe Càmare de Łaoro łe se ga trasformà in organizasion autonome e łe ze deventàe el ponto de cato a łiveło sitadin e de tuti i łaoradori. == El Partio da ła nàsita al rivo de ła Repùblega == === 1892: fondasion de'l Partìo === So 'ste bazi inte'l [[1892]] A ze nasesto a [[Genoa]] el ''[[Partìo de i Łaoradori Itałiani]]'' che'l ga ciapà l'eredità de'l ''[[Partio Operaio Itałian]]'' nasesto inte'l [[1882]] a [[Miłàn|Miłan]], ła ''[[Łega Sosiałista Miłaneze]]'' - de ispirasion reformista, fondada inte'l [[1889]] par inisiativa de Turati - e racuante łighe e movimenti itałiani che i se refà a'l [[sociałismo|sosiałizmo]] de ispirasion marxista. Intrà i promodori de ła formasion de'l PSI A ghe ze [[Filippo Turati]], [[Claudio Treves]], [[Leonida Bissolati]], Ghisleri, Ferri, tuti provenienti da l'esperiensa de'l Pozitivizmo. Turati el ze l'erede de'l radicałizmo democràtego; inte'l 1885 el se zera metesto insieme co ła revołusionaria [[Anna Kuliscioff]]; el conoseva łe òpare de [[Karl Marx|Marx]] e [[Friedrich Engels|Engels]], el zera atresto da ła sosialdemocrasia todesca e da łe asosiasion operaie łonbarde. Turati el considera el Sosiałizmo no da'l ponto de vista insuresionałe, ma cofà on ideałe da całar inte łe spesìfeghe situasion stòreghe. A ze inte'l 1893 che el '''Partìo Sosiałista''' el se dà on'autonomia e on nome ofisial (Congreso de Rejo Emìlia). inte l'[[otobre]] de'l [[1894]] el Partìo el ze stà desfà par decreto a càuza de ła represion crispina. In contrapozision a ła represion A ghe ze stà na ałeansa democràtego-sosiałista inte łe ełesion de'l [[1895]]. === 1912: ła sision de'l PSRI de Bissolati === El congreso straordenario, convocà a [[Rejo Emìlia|Rejo Emiłia]], el ga fato aumentar łe divizion che łe traersava el Partìo inte i revardi de l'inpreza de [[Łibia|Libia]]. A ga trionfà ła corente masimałista de [[Benito Mussolini]] e ze sta espełesta l'area reformista, che ła gavéa a cao [[Ivanoe Bonomi|Bonomi]] e Bissolati. 'St'ùltemo, inte'l [[1911]] el zera ndà a'l [[Pałaso de'l Cuirinałe|Cuirinałe]] par łe consultasion seventi ła crizi de'l [[Goerno Lusatti]], cauzando el malcontento de'l resto de'l partìo, anca cueło de Turati, esponente de rezalto de l'altra corente reformista. Bissolati e i soi, i ga dà vita a'l Partìo Sosiałista Reformista Itałian (PSRI). === 1914: ła crize de l'interventizmo === Co el sciopo de ła [[Prima guera mondiałe]] el Partìo el se ga movesto par ła neutrałità de l'Itałia, ma co drento forte spacadure che łe ga catà on punto de mediasion inte ła formuła "no se aderise, no se sabota" de [[Costantino Lasari]]. Partendo da i ani vinti, co l'emèrzare-sù de'l [[Partio Nasionałe Fasista]], łe diverse àneme de'l movimento sosiałista łe ga dà vita a tri difarenti partìi. === Ła sision de i comunisti (1921), cueła reformista (1922) e ła clandestinità === Inte'l [[1921]] A se ga tenjesto Łivorno el XVII congreso de'l partìo. Dopo dì de forte debàtito, i masimałisti unitari de Serrati i ga sunà so 89&nbsp;028 voti, i comunisti puri 58&nbsp;783, e i reformisti consentrasionisti 14.695. I comunisti de Bordiga e Gramsci i ze ndài fora da'l congreso e i ga fondà el [[Partìo Comunista d'Itałia]], co el fin de aderir a i 14 ponti de ła Intarnasionałe sosiałista. [[Lenin]], defati, el gaveva invità el PSI a conformarse a'l detà e a butar fora ła corente reformista de [[Filippo Turati|Turati]], [[Claudio Treves|Treves]] e [[Camillo Pranpolini|Pranpolini]], resevendo parò ła contrarietà da parte de [[Giacinto Menotti Serrati]] che no'l intendeva par njiente rónpare co calcheduna de łe voze piì autorévołe (anca se minoritarie) de'l partìo. Inte l'istà de'l [[1922]] Filippo Turati, sensa respetar ła disiplina de'l partìo, el ze ndà da [[Vittorio Emanuele III]] par łe consultasion par rezòlvare ła crize de goerno. Tutavia A no ze sta posibiłe rivare a on acordo co [[Giovanni Giolitti|Giolitti]], e el re el ga dà l'incarego a [[Luigi Facta|Facta]]. Par aver viołà el divieto de cołaborasion co i partìi borghezi, ła corente reformista ła ze stà espełesta, a otobre, inte i dì cuà i ga presedesto ła [[Marcia so Roma]]. Turati e i soi, i ga dà vita a'l [[Partìo Sosiałista Unitario]] co segretario [[Giacomo Matteotti]], copà da i [[fasisti]] inte'l [[10 de zugno|10 de zunjo]] [[1924]]. Tra el [[1925]] e el [[1926]] Mussolini el ga vietà i partìi de opozision e costrinzesto a'l bando o a'l confin i sosiałisti. A ze propio durante el ezìłio che, inte'l [[1930]], in [[Fransa]], A ghe ze stà ła reunifegasion tra i reformisti de Turati e i masimałisti, guidà da'l zóvane [[Pietro Nenni]]. === Ła renàsita (1943) === El 22 de agosto [[1943]] A nase a Roma el [[Partìo Sosiałista de Unità Prołetaria]] (PSIUP) che el ingrupa na parte granda de parsonałità influenti de ła sanca itałiana antifasista, cofà el futuro presidente de ła Repùblega [[Sandro Pertini]], el scritor [[Ignazio Silone]] e el intełetuałe [[Lelio Basso]]. A devénjer segretario de'l Partìo, el sarà [[Pietro Nenni]]. El PSIUP durante ła [[Rexistensa Itałiana|Rezistensa]] el ga partesipà ativamente a'l [[Comità de Liberasion Nasionałe]] tacandose a'l [[Partio Comunista Itałian|Partìo Comunista Itałian]], co na połitega de unità de asion volzesta a modifegar łe istitusion in senso sosiałista. 'Sta pułitega, no ben vedesta da ła drita de'l Partìo guidada da [[Giuseppe Saragat]], ła zera in bona parte łigada a ła preocupasion che łe divizion interiori a ła [[clase operaia]] łe gavarìa podesto favorir i movimenti de ła drita autoritaria, cofà che zera capità inte'l primo dopoguera co'l fasizmo. ==Da ła Costituente a'l sentro-sanca== ===Ła sision sosialdemocràtega=== El [[10 de zenaro]] [[1947]] el PSIUP el tołe ła denomenasion de ''Partìo Socialista Italiano'' (PSI). El canbio de nome el njien inte on contesto de ła sision de ła corente sosialdemocràtega guidada da [[Giuseppe Saragat]] (sision de palaso Barberini), el cual el darà vita a'l [[Partìo Sosiałista de i Łaoradori Itałiani]] (PSLI), e el marcarà na profonda distansa da i comunisti (ormai definitivamente ingansai a'l stalinizmo soviètego). El PSI invese, el ndarà vanti so ła strada de łe inteze co el PCI, e co st'ùltemo el desidarà anca de far on fronte comun, el [[Fronte Democràtego Popołare]], in vista de łe ełesion de l'apriłe [[ełesion pułìteghe de'l 1948|1948]]. 'Sta pozision "unitària" de i do partìi de ła sanca italiana, l'ano dopo el farà parò pèrder ła corente de ła nova drita de'l partìo sosiałista, corente a ła cuała ze a cao [[Giuseppe Romita]], che inte'l [[disenbre|desenbre]] [[1949]] el se unirà a na parte de i sosiałisti democràteghi ndazesti fora da'l PSLI -parché in połèmega co'l só ecesivo "sentrismo"- dando vita a on novo partìo che'l torà el nome de [[Partio Sociałista Unitàrio]] (PSU). Inte'l majo [[1951]] El PSLI e el PSU i se fondarà inte'l ''[[Partìo Sosiałista - Sesion Itałian de l'Intarnasionałe Sosiałista]]'' (PS-SIIS), che inte'l zenaro [[1952]] el devenjarà [[Partìo Sosiałista Democràtego Itałian]] (PSDI). Dopo de ła granda sconfita de'l 48, ła łista de'l Fronte Democràtego Popołare no ła venjarà altro prezentada, ma el PSI e el PCI i restarà ałeài oncora par on mucio de ani, inte ła [[opoxision (pułitega)|opozision]], conduzendo ła bataja contro de ła [[Łeje Trufa]]. ===I primi goerni de sentro-sanca: el "sentro-sanca orgànego"=== Na granda svoltada inportante inte ła storia PSI ła xe fata dal Congreso de [[Venèsia]] del [[1957]], co dopo ła invaxion soviètega de l'Ungaria, che ła porta a na spacadura col PCI, el partio el scumìsia vardar co favor a na leansa co i moderai de ła [[Democrasia Cristiana]], rinforsando el ideałe [[sociałismo]]-[[democrasia]] e el PSI sbandona i ligami co el bloco soviètego. Il PSI el torà isteso parte a na granda bataja insieme al PCI contro el [[Goerno Tanbroni]] Inte el [[1963]] el PSI el va drento definitivamente al Goerno, co l'execudivo guidà da [[Aldo Moro]]. Co sto fato, parò, el Partio el njien segnà da na nova spacadura: la corente de sanca ła va fora dal partio e inte el xenaro del [[1964]] el da vita a on novo [[Partio Sociałista Italian de Unità Prołetària]] (PSIUP). ===La curta esperiensa PSI-PSDI Unifegai=== el [[30 de otobre]] [[1966]] el PSI e el PSDI, dopo racuanti ani de comun prexensa drento dei goerni de sentro-sanca, i se reunìfega drento el [[Partio Socialista Unifegà|PSI-PSDI Unifegai]]. Ma ła unità ła xe durada manco de du ani. Ła conponete PSI el 28 de otobre del 1968 ła ciaparà ła denomenasion de PSI, e ła conponente socialdemocràtega inte el lujo del [[1969]] ła ciaparà el nome de [[Partio Sociałista Unitàrio]][ (PSU)]]], che inte el [[971]] el tornarà èsar Partio Socialista Democràtego Italian. Tuti sti pasaji e ste sision łe da on idea de ła granda problematega del PSI inte chełi ani, època inte ła cua ła ghe vive drento al Partio du àneme: una tendente a na coexion co el PCI so ideałi ispirai a Karl Marx (i xera chełi de majoransa) e n'altra che ła tende vołer sevir na pułìtega riformista e progresista che no ła vołe métar in discusion el sistema (i xera in menoransa). ==Da Craxi a ła fin del PSI== ===Ła segreteria de Bettino Craxi=== Inte'l [[marso]] [[1976]] A se ga avesto el XL congreso del PSI. Łe corenti łe zera sincue: *area [[Francesco De Martino]] (42,7%) *area [[Giacomo Mancini]] (19,8%) *area [[Riccardo Lonbardi]] (17,8%) *area [[Pietro Nenni]] (14%) *area [[Gino Bertoldi]] (5,7%) La majoransa ła ze stada costituìa da na ałeansa intrà De Martino e Mancini e el prevedéa el primo segretario. == Segretari == Ełenco de i segretari de'l PSI, da'l 1943: * [[Pietro Nenni]] (agosto 1943 - apriłe 1945) * [[Sandro Pertini]] (apriłe 1945 - apriłe 1946) * [[Ivan Matteo Lonbardo]] (apriłe 1946 - zenaro 1947) * [[Lelio Basso]] (zenaro 1947 - zunjo 1948) * [[Alberto Jacometti]] (zunjo 1948 - majo 1949) * [[Pietro Nenni]] (majo 1949 - novenbre 1963) * [[Francesco De Martino]] (novenbre 1963 - otobre 1966) * [[Francesco De Martino]] e [[Mario Tanassi]], co-segretari (otobre 1966 - otobre 1968) * [[Mauro Ferri]] (otobre 1968 - łujo 1969) * [[Francesco De Martino]] (łujo 1969 - apriłe 1970) * [[Giacomo Mancini]] (apriłe 1970 - novenbre 1972) * [[Francesco De Martino]] (novenbre 1972 - łujo 1976) * [[Bettino Craxi]] (łujo 1976 - febraro 1993) * [[Giorgio Benvenuto]] (febraro - majo 1993) * [[Ottaviano Del Turco]] (majo 1993 - novenbre 1994) == Congresi == === Congresi dal 1892 al 1923 === * I Congreso - [[Genoa]], 14-15 de agosto [[1892]] :Fondasion de on novo Partio che unise diverse asociasion a du partii nati pochi ani prima. El novo Partio el vien ciamà ''Partio dei Łaoradori Italiani'' e el ciapa łe idee sociałiste come łinee guida. * II Congreso - [[Reggio Emilia]], 8-10 de setenbre [[1893]] :El Partio el canbia nome in ''Partio sociałista dei Laoradori Italiani'' (PsLI). * III Congreso - [[Parma]], 13 de genaro [[1895]] :El Congreso el vien tegnuo in clandestinità a cauxa del sioglimento par decreto vołuo da Crispi. El Partio el ciapa ła denominasion de ''Partio sociałista Itałian'' (PsI). * IV Congreso - [[Firense]], 11-13 de lujo [[1896]] :A nase el giornałe sociałista ''[[L'Avanti!]]''. * V Congreso - [[Bułogna]], 18-20 de setenbre [[1897]] * VI Congreso - [[Roma]], 8-11 de setenbre [[1900]] :Formasion de na corente del sociałismo riformista drento el partio. * VII Congreso - [[Imoła]], 6-9 de setenbre [[1902]] :''Il Tenpo'' de Miłan el diventa cuotidian de ła corente sociałista riformista. * VIII Congreso - [[Bułogna]], 8-11 de apriłe [[1904]] :A prevałe łe istanse intransigenti e rivołusionarie del partio. * IX Congreso - [[Roma]], 7-10 de otobre [[1906]] :A prevałe łe istanse integrałiste del partio. * X Congreso - [[Firense]], 19-22 de setenbre [[1908]] :A prevałe łe istanse integrałiste e riformiste del partio. * XI Congreso - [[Miłàn|Miłan]], 21-25 de otobre [[1910]] :A prevałe łe istanse riformiste del partio. * XII Congreso (Straordenàrio) - [[Modena]], 15-18 de otobre [[1911]] :A prevałe łe istanxes riformiste del partio. * XIII Congreso - [[Reggio Emilia]], 7-10 de lujo [[1912]] :A prevałe łe istanse rivołusionarie del partio. Espulsion de cualche conponenti de ła frasion riformista che i va a fondar el [[Partio sociałista Riformista Itałian]] (PsRI). * XIV Congreso - [[Ancona]], 26-29 de apriłe [[1914]] :A prevałe łe istanse masimałiste del partio. Dichiarasion de opoxision a ła prima guera mondiałe. * XV Congreso - [[Roma]], 1-5 de setenbre [[1918]] :A prevałe łe istanse rivołusionari del partio, łigae al marxismo. * XVI Congreso - [[Bułogna]], 5-8 de otobre [[1919]] :A prevałe łe istanse rivołusionarie del partio. Formasion de on novo programa par el partio, sora l'onda de ła rivołusion de otobre in [[Rusia]] e sel suceso ełetoral in Itałia. Łota e concuista de łe 8 ore łaorative. * XVII Congreso - [[Livorno]], 15-21 de genaro [[1921]] :El Congreso el se verse co forti discusion so ła łinea strategega e programatega. Ła frasion rivołusionaria ła va fora e ła forma el [[Partio Comunista d'Italia]] (PCd'I). * XVIII Congreso - [[Miłàn|Miłan]], 10-15 de otobre [[1921]] * XIX Congreso - [[Roma]], 1-4 de otobre [[1922]] :El Congreso el se verse co forti discusion so ła łinea strategega e programatega. A ghe xe l'espulsion de l'a ła riformista del movimento che ła fonda el [[Partio sociałista Unitario]] (PsU). * X Congreso - [[Miłàn|Miłan]], 15-17 de apriłe [[1923]] === Congresi in bando === * XXI Congreso - Parigi, 19-20 lujio 1930 * XXII Congreso - Marseja, 17-18 apriłe 1933 * XXIII Congreso - Parixe, 26-28 zugno 1937 === Congresi dal 1946 === * XXIV Congreso - Firense, 11-17 de apriłe 1946 * XXV Congreso - Roma, 9-13 de genaro 1947 * XXVI Congreso - Roma, 19-22 de genaro 1948 * XXVII Congreso - Genoa, 27 de zugno - 1° lujo 1948 * XXVIII Congreso - Firense, 11-16 de majo 1949 * XXIX Congreso - Bułogna, 17-20 de genaro 1951 * XXX Congreso - Miłan, 8-11 de genaro 1953 * XXXI Congreso - Turin, 31 de marso - 3 de apriłe 1955 * XXXII Congreso - Venèsia, 6-10 de febraro 1957 * XXXIII Congreso - Napułi, 15-18 de genaro 1959 * XXXIV Congreso - Miłan, 16-18 de marso 1961 * XXXV Congreso - Roma, 25-29 de otobre 1963 * XXXVI Congreso - Roma, 10-14 de novenbre 1965 * XXXVII Congreso - Roma, 27-29 de otobre 1966 * XXXVIII Congreso - Roma, 23-28 otobre 1968 * XXXIX Congreso - Genova, 9-14 de novenbre 1972 * XL Congreso - Roma, 3-7 de marso 1976 * XLI Congreso - Torino, 30 marso - 2 de apriłe 1978 * XLII Congreso - Pałermo, 22-26 de apriłe 1981 * XLIII Congreso - [[Verona]], 11-15 de majo 1984 * XLIV Congreso - Rimini, 31 de marso - 5 de apriłe 1987 * XLV Congreso - Miłan, 13-16 de majo 1989 * XLVI Congreso (''Straordenàrio'') - Bari, 27-30 de zugno 1991 * XLVII Congreso - Roma, 11- 12 de novenbre 1994 - Desolvimento del Partio. == Iscrivesti == * 1945 - 700 000 * 1946 - 860 300 * 1947 - 822 000 * 1948 - 531 031 * 1949 - 430 258 * 1950 - 700 000 * 1951 - 720 000 * 1952 - 750 000 * 1953 - 780 000 * 1954 - 754 000 * 1955 - 770 000 * 1956 - 710 000 * 1957 - 477 000 * 1958 - 486 652 * 1959 - 484 652 * 1960 - 489 837 * 1961 - 465 259 * 1962 - 491 216 * 1963 - 491 676 * 1964 - 446 250 * 1965 - 437 458 * 1966 - 700 964 (Co el PSDI) * 1967 - 633 573 (Co el PSDI) * 1968 - — * 1969 - — * 1970 - 506 533 * 1971 - 592 586 * 1972 - 560 187 * 1973 - 465 183 * 1974 - 511 741 * 1975 - 539 339 * 1976 - 509 388 * 1977 - 482 916 * 1978 - 479 769 * 1979 - 472 544 * 1980 - 514 918 * 1981 - 527 460 * 1982 - 555 956 * 1983 - 566 612 * 1984 - 571 821 * 1985 - 583 282 * 1986 - 593 231 * 1987 - 620 557 * 1988 - 630 692 * 1989 - 635 504 * 1990 - 660 195 * 1991 - 674 057 * 1992 - 51 224 * 1993 - - * 1994 - 43 052 == Note == {{references}} == Esponenti, iscriti iłustri e sinpatixanti == * [[Ełenco dei esponenti del Partio Sociałista Itałian]] == Giornałi e riviste == * ''[[Avanti!]]'' * ''[[Asion Socialista]]'' * ''[[Critega Sociale]]'' * ''[[Mondoperaio]]'' == Varda anca == * [[Pułitega|Połitega]] * [[Sociałismo]] {{Socialismo}} {{Lista veci partii pułitisi}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Partii pułìteghi Italiani - Estinguesti]] [[Categoria:Sociałismo]] [[Categoria:Voxe sensa fonti - pulitega]] nfoazemlckn24plowwd5xn90sj1y4tc 0 24144 1229994 1158305 2026-07-07T18:47:53Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229994 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[Imàjine:Petroleum.JPG|thumb|left|100px|Na botilia de petrolio gnancora rafinà]] El '''petrolio''' (dal [[łéngoa greca|greco]] ''πέτρα'' = [[piera]] e ''έλαιο'' = [[ojo]]), anca dito '''oro nero''', el xe un [[lìquido|liquido]] [[Infiamabilità|infiamàbile]], denso, de un color che pol ndar dal nero al maron scuro, passando dal verdognolo fin al zalo, che se cata in alcuni [[giacimento|giacimenti]] drento i strati superiori de la [[crosta terestre]]. El xe fato da na [[miscela (chimica)|miscela]] de vari [[idrocarburo|idrocarburi]] (in prevalensa [[alcani]], ma con variasion ne l'aspeto, ne la conposision e ne le proprietà fisico-chimiche). El petrolio i lo conossea za ne l'antichità, specialmente in Oriente. Dove ghera qualche giacimento vizin a la superfice e quindi fàsile da rivarghe, i lo doparava par far medizine e bitume o par far ndar le lànpade a ojo. Anca [[Marco Polo]] el conta de aver visto un posto (inte la [[Zorzania]] de desso) in dove ghera na fontana de ojo che sgorgava da tera, e che i doparava par brusar. I [[Inpero bizantin|bizantini]] dal petrolio i ricavava el famoso "fogo greco", na arma tremenda che i doparava in batalia par darghe fogo a le nave nemighe. [[Imàjine:Oilfields California.jpg|thumb|Canpi petroliferi in [[California]], [[1938]]]] Inte el [[XX secoło|XX secolo]] el petrolio el xe deventà el conbustìbiłe pi doparà al mondo. Dal petrolio defati se ricava vari tipi de benzina, gasolio, nafta, cherosène che fa ndar machine, camion, treni, nave, aeroplani. Par el petrolio i vari Stati i ga fato un mucio de guere, anca par el fato che i paesi che dopara piassè petrolio no i ga giacimenti (o i ghe ne n'à massa pochi) e quindi ghe toca cronparlo dai paesi produtori, che de frecuente i tira sul prezo sercando de ciapar pi schei che se pol. El petrolio parò el xe na risorsa mia rinovàbile: ghe vole milioni de ani prima che el se fassa, e prima o dopo vegnarà che el se finisse. Elora i xe indrìo sercar dele fonti de energia alternative, come el [[vento]] o el [[sołe|sol]]. I paesi che produse piassè petrolio i xe: [[Arabia Saudìa|Arabia Saudia]], [[Rusia|Russia]], [[Stati Unii de ła Mèrica|USA]]. Alcuni dei paesi produtori i xe riunìi ne l'[[OPEC]]. {{Controło de autorità}} [[Categoria:Chìmega]] [[Categoria:Economia]] [[Categoria:Petrojo| ]] a3wmf2quscrvyhb8ugkff59p41rcrcs 0 27112 1229978 1167528 2026-07-07T18:32:44Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229978 wikitext text/x-wiki {{Variansa|venesian}} [[Imàjine:White pearl necklace.jpg|right|250 px|thumb|Na [[cołana]] de margarite]] Na '''margarita''' o '''perla''' ła xe na strutura [[sfera|sfèrega]] costituìa prinsipalmente da [[carbonato de calcio]] in forma [[cristało|cristałina]] deposto in strai conséntrisi, e prodota dai [[tesùo (biołogia)|tesui vivénti]] - in particołar dal [[Manteło (biołogia)|manteło]] - dei [[mołusco|mołuschi]] (in xenere łe [[òstrega|òstreghe]]). Ła paroła "margarita" ła vien fora dal stéso tèrmine [[łéngoa latina|latin]], chel ga sto [[signifegà]] e dal qual salta fora anca el nome ''Malgarita''. "Perla", ancuo piasè doperà, da "permula", el nome col qual se endegava ła [[capa]] che ła contien e che ła ga na forma che ła recorda ła "cosa del porco". Na margarita ła se forma co un corpo foresto, come parasiti o pezi de cape, el se ferma inte ła [[cavità paleal]]. Elo el vien recoverto da strai, un par volta, de [[mareperla]], al scopo de defénder i tesui del'[[anemal]] dal'iritasion. I se depòxita desferénti strai de calcio che, in conpagnia de altri [[mineral|minerałi]], i crea sti particołari ogeti presióxi. . Pa' crear margarite co forme spesałi, co se leva ła margarita dal'[[òstrega]], se mete drénto un tóco de [[plàstega]] co ła forma sièlta, che l'òstrega ła covrirà co ła mareperla. El rexultà el xe che, daspò averghe spetà ani, ła margarita che ła salta fora ła ga ła forma sgrandia del framento inisial. El cołor più comun de łe perle el xe el [[bianco]], ma se pol catar anche margarite roxa, cołor crema, vioła scuro, grixe e negre. Grasie a ła tecnołogia e a ani de studio, ancuo podémo anca averghe margarite co cołóri particołari come el [[verdo]], l'[[azuro]], el [[naranson]], che łe vien doperae sopatuto inte ła [[xojełeria|xogełeria]]. Co se parla de margarite negre, e del'[[Akoya]] e a quee de fiume, se pénsa sùbito a łe perle de [[Tahiti]], costoxe par vèro, parecio prexade e particołarmente bełe. El vałor de łe perle parò, nol se destingue soło dal cołor, ma anca da ła forma e dal lustro, chel xe ła [[łuxe]] che ła xe bona a [[refresion|refrèter]]. Na curioxità particołar ła xe che, a desferénsa de łe altre, łe òstreghe che łe crea łe margarite negre łe xe davèro più dełicae e in ogni coltivasion ghe móre parece. Sto qua el xe un altro fator che łe fa cusì costoxe e rare. Ghe xe dó categorie de margarite: łe margarite de acqua dolsa e łe margarite de [[Àcua|aqua]] sałada. Come ła paroła stesa ła dixe, łe perle de aqua dolsa łe vien coltivae inte i [[łago|laghi]] e inte i [[fiume|fiumi]], mentre łe altre łe provien dal'osèano e tanto de frecuente da łe lagune. Łe tre categorie de perle de aqua sałada ła xe łe ''Akoya'', łe margarite ''Tahiti'' e łe presioxìsime e rare perle ''South Sea''. Ła mareperla, che ła xe anca doperada inte el mercà dei [[xogeło|xogełi]], ancuo ła vien doperada anca in [[cosmètega]] e par ła creasion de particołare [[vernixe]]. == Voxe corełae == * [[Bivalve]] == Altri progeti == {{Interprojeto}} == Cołegamenti da fora == * {{it}} [http://www.perle-di-tahiti.com/storia-della-perla-di-tahiti-n-3.html/ Istoria de ła margarita de Tahiti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018005339/http://www.perle-di-tahiti.com/storia-della-perla-di-tahiti-n-3.html |date=2010-10-18 }} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Mołuschi]] [[Categoria:Materiałi]] [[Categoria:Fiziołozia]] 2r5vihihlwun092sc4ohsin8jlau2cg 0 27531 1229992 1169642 2026-07-07T18:46:52Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1229992 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ {{Variansa|venesian}} [[Imàjine:Marmo z07.JPG|right|300 px|thumb|[[Priara]] de màrmaro]] El '''màrmaro''' (dito anca '''marmo''' o '''marmor''') el xe na [[piera]] [[piera metamòrfega|metamòrfega]] fata in prevałénsa de [[carbonato de calcio]] ([[Calcio|Ca]][[carbonio|C]][[osìgeno|O]]₃). El vien cavà via da tereni de pianura, indove l'eventual prexensa de aque soto tera ła pol crear problemi, o in montagna, anbiénte più difìsiłe da raxónxer par strada. In Vèneto se cava fora un màrmaro roso datorno a [[Verona]]. El tèrmine ''màrmaro'' el deriva dal [[łéngua grega|grego]] antigo ''μάρμαρον'' o ''μάρμαρος'' (''mármaron'' o ''mármaros''), col signifegà de "piera łuxente"<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2365059 Marmaros, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus]</ref><ref>[http://www.askoxford.com/concise_oed/marble?view=uk Marble, Compact Oxford English Dictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211213124514/https://www.oxforddictionaries.com/?view=uk |date=2021-12-13 }}</ref>, che a sóa volta el vien fora dal verbo ''μαρμαίρω'' (''marmaírō''), che el signìfega "łuxegar"."<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2365042 Marmairō, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', at Perseus]</ref> Sto tèrmine el se cata in un fià tute łe łéngue in [[Eoropa|Europa]]. == Caraterìsteghe == [[Imàjine:HK Wan Chai 灣仔 利景酒店 Charterhouse Causeway Bay Hotel white marble laddy steps.jpg|right|300 px|thumb|Scałinada de màrmaro]] El màrmaro el se forma traverso un proceso de metamòrfoxi da [[Piera sedimentaria|piere sedimentarie]], come el [[calcar]] o łéa [[dołomia]], che ła consiste inte un conpleto canbio de ła strutura cristałina del carbonato de calcio del qual łe xe conposte in magioranse, e łe dà łogo a un moxàico de [[cristało|cristałi]] de [[calcite]] o de [[dołomiti|dołomite]] (mineral). L'asion combinada de [[tenperadura]] e [[presion]], durante ła trasformasion de ła piera sedimentaria in màrmaro, ła porta a ła gradual obliterasion de łe struture e del tesùo in orìxene prexenti inte ła piera, co ła destrusion, conseguénte, de ogni [[fòsiłe]], stratifegasion o altra strutura sedimentaria prexenti inte ła piera orixenaria. Eł cołor del màrmaro el canbia a seconda da ła prexensa de inpurità minerałi ([[crèa]], [[limo]], [[sabia]], [[òsido|òsidi]] de [[fero]], tocheti de [[sèłexe]]), che i se cata in granełi o in strai indrénto ła piera sedimentaria orixenaria. Inte el corso del proceso de metamòrfoxi ste inpurità łe vien spostae e ghe vien canbià de novo ła rede cristałina a cauxa de ła presion e del [[całor]]. I màrmari bianchi i xe i rexultai de sto proceso su piere calcaree che łe amanca de ste inpurità. == Uxo == El baso endeghèr de [[refrasion]] de ła calcite, che ła permete a ła [[łuxe]] de "intrar" inte ła superfice de ła piera prima de èser [[refresion|refresa]], el dà a sto material qua (e soratuto ai màrmari bianchi) na spesal łuxentesa, che eło ga rexo in particołar aprexà par ła scultura. Se recordi, par exenpio, che l'artista e scultor [[Michelangelo Buonarroti]] el preferiva el "màrmaro [[bianco]]" de [[Carara]] par łe sóe òpere. In scultura el xe un dei materiałi più inportanti, doparà xà dai Gresi antighi. Łóri i eło uxava soratuto par l'architetura, tirando su un grando nùmero de ténpli co sto material. I màrmari miga cołorai i xe na fonte de carbonato de calcio puro, che ła vien doperada inte na granda varietà de industrie. Ła pólvere de màrmaro ła xe un conponénte de [[Cołorante|cołoranti]] e [[Vernixa|vernixe]], de [[Dentifricio|dentifrici]] e de [[plàstega|materie plàsteghe]]. I vien doperai anca 'ntel'industria de ła [[carta]] insieme al [[caołin]]. El bel aspeto de serti màrmari el fa chei vegna doperai par revestir i siołi de łe caxe. Łe dificoltà par cavarlo via e strasportarlo łe alsa de parecio el preso del material, che el xe na de łe piere miga presioxe più presioxe, insieme al [[granito]].<ref>[http://www.graniteland.com/infos/home/granite-marble-expensive Costo de Màrmaro e Granito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828122252/http://www.graniteland.com/infos/home/granite-marble-expensive |date=2009-08-28 }}</ref> == Notasion == <references/> == Altri projeti == {{Interprojeto}} == Linganbi foresti == {{linganbi foresti}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Materie prime]] i4sjis8jqplpas9rw6jgxagxcrn0ve3 0 28484 1229984 1174260 2026-07-07T18:36:20Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1229984 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Infrastrutura}} El '''Parco del Storga''' el xe na area proteta voltada a la tutela del patrimogno naturalistego e etnografego local. El se cata intra i comuni de [[Trevixo|Treviso]] e de [[Carbonera]] e el se destira su de 67 [[etaro|etari]] inte i quai xe proibie la cazza e la pesca. El xe zestio da la [[provinzia de Treviso]] e el xe situà su na parte dei tereni de l'ex Ospedal Psichiatrego Provinzial.<ref>[http://www.tragol.it/Storga/storga.htm Fonte: Museo Etnografico Case Piavone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060405193502/http://www.tragol.it/Storga/storga.htm |date=2006-04-05 }}</ref> == Descrizion == El Parco el xe costituio da aree in rimboscamento, campi serai, na cavana artificial circondada da caneviere, Ceze perimetrale, e, soratuto, da le sortive del fiume [[Storga]], imerse inte un ambiente uncora natural de boscheti rivariai (''[[onaro moro|alnus glutinosa]]'' e ''[[sales da manech|salix alba]]'') e [[sortiva|sortive]]. Intro i confini del parco xe visitàbiłe el ''Museo Etnografego Case Piavone'', ove ozeti e utensili folcloristeghi del [[Vèneto|Veneto]] rural xe chiolti e esposti al publico. Un cavezin naturalistego, screà da poco tempo, el se desgropa inte el Parco parmetendo na passezada che la toca i ponti pì intaressanti. <!-- ==Provvedimenti istitutivi== Nel parere n. 27 del 16 aprile 2009 sul Rapporto Ambientale al Piano di Assetto del Territorio Intercomunale del Comune di Carbonera (TV) si legge che: «il Piano territoriale di coordinamento provinciale (PTCP) della Provincia di Treviso individua l’area del Parco Storga, in parte ricadente in comune di Carbonera, come ambito di tutela par la formazione di parchi e riserve naturali di competenza provinciale. L’area compresa tra la nuova sede della Provincia a S.Artemio, la riserva di Fontane Bianche di Lancenigo e il fiume Sile a sud viene individuata come ambito par la realizzazione di un parco metropolitano, incentrato sulla connession delle aree di interesse ambientale, paesaggistico, storico – culturale e agroforestale»<ref>[http://www.regione.veneto.it/NR/rdonlyres/1AA1531D-6A45-4FAF-AC8B-7A3BC77278C1/0/Parerecarbonera.pdf Fonte: Commission regionale VAS - Autorità ambientale par la valutazione ambientale strategica (Veneto)]</ref>. ==Flora== La vegetazione arborea un tempo circoscritta alle sole zone limitrofe al corso d'acqua dello Storga e ai fossi, sul finire degli [[anni 1990|anni novanta]] e primi [[anni 2000|anni del Duemila]] è stata oggetto di un intenso programma di rimboschimento che ha interessato aree utilizzate fino agli [[anni 1980|anni ottanta]] come terreni agricoli seminativi, poi inutilizzati e divenuti prati. Decine di migliaia di alberi appartenenti alle sole [[specie]] autoctone della zona sono stati piantati sulla maggior parte del terreno del parco, lasciando solo ristrette radure erbose.<br> Si possono osservare le seguenti piante arboree: [[Populus nigra|pioppo nero]], [[populus alba|pioppo bianco]], [[sales da manech|salice bianco]], [[salix caprea|salicone]], [[Salix fragilis|salice fragile]], [[carpinus betulus|carpino bianco]], [[fraxinus|frassino]], [[Alnus|ontano]], [[Corylus avellana|nocciolo]], [[ulmus minor|olmo campestre]], [[quercus petraea|rovere]], [[quercus robur|farnia]], [[Platanus|platano comune]], [[Malus sylvestris|melo selvatico]], [[prunus avium|ciliegio selvatico]], [[acer campestre|acero campestre]], [[acer pseudoplatanus|acero di monte]] e [[Sambucus nigra|sambuco]]. ==Fauna== Il Parco conserva una [[fauna]] abbastanza interessante a livello provinciale, considerando che la distanza dalle mura di Treviso è di non più di 2 chilometri. Tra i [[mammifero|mammiferi]] sono stati osservati il [[Neomys anomalus|toporagno di Miller]], lo [[Sciuridae|scoiattolo]], la [[Vulpes vulpes|volpe]], la [[donnola]] e la [[Martes foina|faina]]. Sono stati fatti, negli anni, studi più approfonditi sugli [[uccelli]] presenti, arrivando a censirne oltre 110 specie; tra le nidificanti si annoverano: [[sparviere]], [[allocco]], [[picchio rosso maggiore]], [[picchio verde]], [[torcicollo]], [[usignolo]], [[codirosso]], [[beccamoschino]], [[cannaiola verdognola]], [[canapino]], [[luì piccolo]], [[rigogolo]] e [[fringuello]]; tra gli svernanti notevole è il numero di tordi ([[tordo sassello]], [[tordo bottaccio]] e [[cesena]]), fringillidi ([[fringuello]], [[peppola]], [[ciuffolotto]], [[frosone]]) e [[migliarini di palude]]. Tra gli [[anfibi]] ed i [[rettili]], invece, sono annoverate il [[Lisotriton vulgaris|tritone punteggiato]], la [[rana di Lataste]] e la [[Emys orbicularis|tartaruga paluste europea]]. Infine, par quanto riguarda la fauna ittica, notevole è la presenza di [[Salmo trutta fario|trota fario]], [[Phoxinus phoxinus|sanguinerola]], [[Gasterosteus aculeatus|Spinarello]] e [[Cottus gobio|scazzone]], ma, soprattutto, del [[Austropotamobius pallipes|gambero di fiume]], ancora presente nel 2008. ==Strutture nel Parco== Le Case Piavone, situate all’interno del Parco naturale del fiume Storga alla periferia Nord di Treviso, sono state adibite a sede del Museo Etnografico Provinciale e del [[Gruppo Folcloristico Trevigiano]] par volere della Provincia di Treviso. Lo scopo di questa struttura è quella di mantenere vivo l’interesse par quei mestieri antichi e par quelle tradizioni agricole che oggi sono diventate sempre più rare o addirittura scomparse. Il Centro dispone anche di una vasta area scoperta di oltre 2.000 metri quadri di cui un terzo attrezzato par la riabilitazione dei pennuti ricoverati, con voliere e tunnel di volo. --> == Note == <references/> == Ligamenti foresti == * [http://www.tragol.it/Storga/storga.htm Museo etnografico Casa Piavone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060405193502/http://www.tragol.it/Storga/storga.htm |date=2006-04-05 }} (contiene anche immagini del Parco). * [http://www.animalinelmondo.com/animali/vedi.php?NewsId=618 Progetto di conversione] del parco in uno zoo. * [http://www.trevisoinfo.it/casepiavone.htm Case Piavone] * [http://www.provincia.treviso.it/progetti_speciali/template.php?idMod=105 Progetti Speciali provincia TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211225149/http://www.provincia.treviso.it/progetti_speciali/template.php?idMod=105 |date=2007-02-11 }} * [http://www.gruppofolcloristicotrevigiano.com Sito ufficiale del Gruppo Folcloristico Trevigiano] * [http://www.ebnitalia.it/public/bwbase/pmwiki.php?n=Main.SorgentiDelFiumeStorga Informazioni sulla fauna e sul birdwatching nel Parco] * [http://www.provincia.treviso.it/files/pdfnews/news_1618.pdf ''Il Parco della Storga par Tutti, ma con Rispetto e Metodo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221105091648/http://turismo.provincia.treviso.it/Engine/RAServePG.php/P/504310010300/T/Il-Parco-della-Storga-per-Tutti-ma-con-Rispetto-e-Metodo- |date=2022-11-05 }}, comunicato della Provincia di Treviso, 31/07/2009 * [http://www.arpa.veneto.it/educazione_sostenibilita/htm/retedamb_area.asp?id=53 Parco delle Risorgive dello Storga] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130413115330/http://www.arpa.veneto.it/educazione_sostenibilita/htm/retedamb_area.asp?id=53 |date=2013-04-13 }} sul sito dell'ARPA Veneto {{AreeNaturaliProtette}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Aree naturałi protete]] [[Categoria:Provincia de Trevixo]] 4zcqcazz920zq63ld9raqqvrzkescj1 0 33107 1229986 1183594 2026-07-07T18:39:09Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229986 wikitext text/x-wiki {{Variansa|vixentin }} {{Infobox de Zeografia fìzega |Nome = Rugen |Nome locałe = {{de}} Rügen |Imaxene = Satellite_Image_of_Ruegen.jpg |Didascałia = imaxene da satełite |Arsipełago = |Superfise = 926 |Altitudine = 161 |Stato = DEU |Sità = Bergen auf Rügen |Abitanti = 77000 |Note abitanti = |Axornamento abitanti = 2006 |latitudine_d = 54.413 |longitudine_d = 13.359 |Mapa = Ruegen - Uebersichtskarte.png }} [[Imàjine:Sellin Panorama.jpg|thumb|left|720 px|panorama de Sellin]] '''Rugen''' (in [[Łéngua todésca|todésco]] Rügen [ˈʁyːɡən], ''lat. '''Rugia''''') xe un'[[ìzoła]] sul [[Mar Bàltego|Mar Baltico]] del Land [[Meclemburgo-Pomerania Anterior]]e, inte el nord-est de ła [[Zermània|Germania]]: coi so' 974&nbsp;km²<ref name="petri">cfr. Petri, Christiane, ''Mecklenburg-Vorpommern'', ADAC Verlag, München, 2004, p. 57</ref> de [[superficie]] la pì grande ìzoła de ła Germania<ref name="petri"/>. Capoluogo de l'ìzoła xe Bergen auf Rügen. Altri centri importanti xe Sassnitz, Binz, Sellin, Altefähr, Altenkirchen, Putbus, Göhren, Lohme, ecc.<ref>cfr. Petri, Christiane, op. cit., p. 58</ref> L'ìzoła xe ragiungibiłe dała teraferma tramite un ponte che ła cołega ała sità de Stralsunda.<ref>cfr. [http://www.viamichelin.it/web/Cartes-plans?layers=0001&strLocid=3aMTE0bGw0NDEwY05UUXVOREU0TURRPWNNVE11TkRNeE9Uaz0= ViaMichelin.it: Mapa de Rügen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202945/http://www.viamichelin.it/web/Cartes-plans?layers=0001&strLocid=3aMTE0bGw0NDEwY05UUXVOREU0TURRPWNNVE11TkRNeE9Uaz0= |date=2016-03-04 }}</ref> == L'ìzoła de Rügen inte 'l çinema e inte łe fiction == * A Rügen xe anbientà e in gran parte girà ła [[serie tełevixiva]] tedesca ''[[Hallo Robbie!]]''<ref>cfr. [http://www.imdb.it/title/tt0302113/locations IMDb: Hallo Robbie! - Luoghi delle riprese]</ref> * Intorno a l'ìzoła de Rügen xe stà girà de łe séne de ła serie tełevixiva tedesca ''[[Küstenwache (serie tełevixiva)|Küstenwache]]'' ("[[Guardia costiera]]")<ref>cfr. [http://www.imdb.it/title/tt0118378/locations IMDb: Küstenwache - Luoghi delle riprese]{{Ligo desfà}}</ref> <gallery> Imàjine:Binz (2011-05-21) 03.JPG|[[Binz]] Imàjine:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Nationalpark Jasmund </gallery> == Note == <references/> == Linganbi foresti == {{linganbi foresti}} * [http://www.ruegen.de/ Rügen.de] * [http://www.ruegen-stralsund.de/ Rügen-Stralsund.de] * [http://www.viamichelin.it/web/Cartes-plans?layers=0001&strLocid=3aMTE0bGw0NDEwY05UUXVOREU0TURRPWNNVE11TkRNeE9Uaz0= Mapa de Rügen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202945/http://www.viamichelin.it/web/Cartes-plans?layers=0001&strLocid=3aMTE0bGw0NDEwY05UUXVOREU0TURRPWNNVE11TkRNeE9Uaz0= |date=2016-03-04 }} su ViaMichelin.it {{Interprojeto|Category:Rügen |Rugen}} {{Controło de autorità}} {{DEFAULTSORT:Rugen}} [[Categoria:Ìxołe del Osèano Atlàntego|Rugen]] [[Categoria:Ixołe de l'Eoropa|Rugen]] p282fjoymynq7ws0gzhl1dfpr5jcm0d 0 35194 1229993 1222184 2026-07-07T18:47:25Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229993 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[File:Chavez141610.jpg|thumb]] '''Hugo Rafael Chávez Frías''' (Sabaneta, 28 lujo 1954 – Caracas, 5 marso 2013) el xe stà un połìtego e miłitare venesuelan. El xe stà prexidente del [[Venesueła]] dal [[1999]] a ła so morte. Chávez el ga promoso ła so vixion de sociałixmo democràtego, integrasion de ła Amèrica Łatina e anti-inperialixmo. Gera anca on forte crìtego de ła globałixasion neołiberista e de ła polìtega foresta statunitense. Ła so particołare [[Fiłozofia|fiłoxofia]] vien denominada ''chavismo''. Ła oposision ło ga aspreamente critegà, intrà varie robe, par no rispetare i diriti de łibertà de tute le parsone. Chávez ga fondà el [[Movimento Quinta Repubblica]] dopo ver organixà, inte el 1992, un fałio [[Colpo de stato|colpo de Stato]] contro el vecio prexidente [[Carlos Andrés Pérez]]. Chávez vien ełeto prexidente inte el 1998 grasie a łe so promese de juto par ła majoransa pòareta de ła popołasion venesuełana e el vien riełeto inte el 2000, inte el 2006 e inte el 2012. In patria Chávez ga incaminà łe Mision Bołivariane, che come obietivi i ga quełi de conbàtare łe małatie, el [[analfabetixmo]], ła malnutrision, e i altri małi sociałi. In połìtica foresta el se ga movesto contro el osidente sviłupando modełi econòmeghi alternativi. El more el 5 de marso del 2013 a cauxa de un tumor, dopo èsar sta ricoverà 4 olte a [[Cuba]]. [[Imàjine:HugoChavez1820.jpeg|thumbnail|400px|Hugo Chávez che sałuta ła xente sostenidora]] {{Box successione |carica = Prexidenti del Venesueła |imagine= Flag President of Venezuela.svg |periodo = dal [[1999]] al [[2013]] |precedente = [[Rafael Caldera]] |successivo = [[Nicolás Maduro]] }} {{Interprojeto}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Presidenti sudamericani]] [[Categoria:Nasesti inte el 1954]] 3unri38704obcl2r1ehf924i7lrf22j 0 37833 1230004 1217211 2026-07-08T02:53:31Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230004 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Personajo |nome = Emmy Rossum |imaxene = Emma-Rossum_2011-03-08_photoby_Adam-Bielawski.jpg |didascałia = |tipo = ator |nome_vero = Emmanuelle Grey Rossum |data_nasita = [[12 de setenbre]] [[1986]] |liogo_nasita = [[New York]] |data_morte = |liogo_morte = |ani_atività = 1996-in atività |profesion = atrice |altre_profesion = cantautrice |film_prins = ''The Phantom of the Opera''<br>''Poseidon'' |serie_prins = ''Shameless'' |premi = [[NBR Award]]<br>[[Saturn Award]]<br>[[Critics Choice Award]] |sito = http://www.emmyrossum.com/ }} '''Emmanuelle Grey "Emmy" Rossum''' ([[New York]], [[12 de setenbre]] [[1986]]) la xe na atora e cantante statunitense. Ex-cantante lìrega (la ga laorà co [[Luciano Pavarotti]] e [[Plácido Domingo]])<ref name=imbd-bio>[http://www.imdb.com/name/nm0002536/bio IMDb: Emmy Rossum - Biography]</ref>, intrà sìnema e tełevixion, la ga resità in sirca na trentina de difarenti produsion<ref name=imdb>[http://www.imdb.com/name/nm0002536/ IMDb: Emmy Rossum]</ref>, paetendo da ła fin dei ani novanta<ref name=imdb/>. Intrà i so rołi pì famoxi, ghe xe chełi inte i film ''The Phantom of the Opera'' (2004), ''Poseidon'' (2006), ecc. e cheło de Fiona Gallagher inte ła [[serie tełevixiva]] ''[[Shameless (serie tełevixiva 2011)|Shameless]]'' (2011-...).<ref name=imdb/> == Filmografia parsiałe== ===Cine=== * ''Songcatcher'' (2000) * ''Passionada'' (2002) * ''[[Mystic River]]'' (2003) * ''[[The Day After Tomorrow]]'' (2004) * ''The Phantom of the Opera'' (2004) * ''Poseidon'' (2006) ===Tełevixion=== * ''Grace & Glorie'' - film TV (1996) * ''Only Love'' - film TV (1998) * ''[[Shameless (serie tełevixiva 2011)|Shameless]]'' - serie TV, 49+ epixodi (2011-...) - ruoło: Fiona Gallagher ==Discografia== ===Àlbun=== * ''Inside Out'' (2007) ===EP=== * ''Carols of the Bells'' ==Premi e riconosimenti (lista parsiałe)== * 2004: [[NBR Award]] par ''The Phantom of the Opera''<ref name=imdb-awards>[http://www.imdb.com/name/nm0002536/awards IMDb: Emmy Rossum - Awards]</ref> * 2005: [[Saturn Award]] par ''The Phantom of the Opera''<ref name=imdb-awards/> * 2005: [[Critics Choice Award]] par ''The Phantom of the Opera''<ref name=imdb-awards/> * 2005: Nomination al [[Golden Globe]] par ''The Phantom of the Opera''<ref name=imdb-awards/> ==Note== <references/> ==Altri projeti== {{Interprojeto|Category:Emmy Rossum}} ==Linganbi foresti== {{linganbi foresti}} * [http://www.emmyrossum.com/ Emmy Rossum- Sito uficiałe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201122133103/http://www.emmyrossum.com/ |date=2020-11-22 }} * Scheda su [http://www.imdb.com/name/nm0002536/ Emmy Rossum] de l'[[Internet Movie Database]] * [http://www.mymovies.it/biografia/?a=56355 Emmy Rossum] su MyMovies {{Controło de autorità}} {{DEFAULTSORT:Rossum, Emmy }} [[Categoria:Atori statunitensi]] [[Categoria:Cantanti statunitensi]] [[Categoria:Nasesti inte el 1986]] 7t9v58rsqryqglrrzfh1gkp0pmkjvs1 0 40499 1229979 1158537 2026-07-07T18:33:09Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229979 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ {{Variansa||gvr}} [[Imàjine:Sami flag.svg|thumb|Ła [[bandiéra sami]]]] I '''sami''' (inte ła só łengua ''sámit'' o ''sápmelaš''), konjosùi anka kofà lapponi, i ze na popołasion de sirka 75.000 kristiani ke i vive intel nord de ła [[Fenoscandia|Fenoskandia]], int'un area ke i ciama [[Sápmi]], ke ła se dezlonga par tuta ła penizoła de [[Kola]] fin inte ła [[Norveja]] sentrałe, capando dentro łe rejoni setentrionałi de ła [[Finlandia]] e de ła [[Svèsia|Zvèsia]], e pasando kusìta par 4 stati difarénti. Anka se no i ze stà mai na nasion indipendente, i sami i ga na só storia, łengua, kultura, e identità. ==Etimołozìa del nóme== Se pensa ke ła paroła Sámi, kofà ła rejon finlandeze storega [[Häme]] (ciamada in latìn Tavastia) e ''[[Finlandia|Suomi]]''(Finlandia in finlandeze) łe podarìa èsar un préstio dal [[proto-zermanego]] *''sōma-'', a só volta dal [[proto-baltego]] ''*sēmē'', tèra.<ref>{{cite web|url=http://www.sgr.fi/ct/ct51.html |title=Article on the subject by the Finno-Ugrian Society |publisher=Sgr.fi |date=2008-02-29}}</ref> In [[Itàłia|Itałia]] i ze mejo konjosùi kofà ''lapponi'', anka se el ze un tèrmine bałarìn ke'l poł intendare anka kiunkue'l viva inte ła [[Laponia]] o inte ła [[Laponia (division ministrativa)|Rejon finlandeze]] ko'l steso nóme. Sta paroła ła deriva dal latìn medioevał ''lappones'', ke a só volta el deriva dal zvedeze ''lapp''. ==Storia== Łe prime nótisie su sto popoło łe se kata inte ła [[Storia de łe guere]] de [[Procopio di Cesarea|Prokopio di Cesarea]] del [[551]]<ref name="Jones">{{cita libro | nome=Gwyn | cognome= Jones | titolo=I vichinghi | anno=1995 | editore=Newton Compton Editori | città=Roma | pp=28-29}}</ref> e inte l'[[Ino a Ragnar]] (''Ragnarsdrápa'') de [[Bragi Boddason]] intel [[IX secolo|IX secoło]]. Ła prima ópera 'ndo ke se parla ben ben dei uzi e kostumi dei popołi setentriónai ła ze ła ''Historia de gentibus septentrionalibus'', skrita da [[Olao Magno]] a [[Roma]] intel [[1555]]. Na volta i sami i era soratùto arlevadóri de [[Rena|rene]], peskadóri e kasadóri nomadi, i vivéa inte de łe kapane mobiłi camàe [[kota]], o inte de łe ténde camàe [[lavvu]], ma dai ani '50 i ga tuti moła ła vita nomade. ===I Sami kontenporanei=== Onkó tra i sami no ge ze movimenti ke vołe l'indipendensa połitega. Eziste parò i [[Parlamento sami|Parlamenti sami]] in Finlandia, Norveja e Zvèsia, ke difende i só interesi e ła só identità kulturał. In pi i ga na só bandièra e un só ino, adotài dal [[Consejo Sami|Konsejo Sami]] intel 1986.<ref>{{cite web|url=http://www.saamicouncil.net/en/about-saami-council/national-symbols/ | title= National Symbols |publisher= saamicouncil.net}}</ref> ==Rełijon== Ła [[rełijon]] tradisiónał dei sami ła jèra de tipo shamanico. El shamàn el fazéa tuta na sèrie de riti par védar intel futuro, sonando un tamburo majiko. Tanti riti jèra dedikài ai animałi, par ezenpio ko ge ne venjéa copà uno, se metéa un toko de carne de onji parte del corpo inte na spèce de tonba, ko ła konvinsion che kusìta ła [[divinità]] ła fazese resusitàr l'animał inte'n'altro mondo.<ref>''Il ramo d'oro'', di James Frazer, ed. Newton&Compton, Roma, 1995 (pag. 591, voce "Propiziazione degli animali selvatici")</ref> I sami i credéa infati inte l'ezistensa de un anima ke ko i moriva ła se stakava dal corpo.<ref name=capitanio>{{cita libro |autore=Maria Antonia Capitanio |titolo=Popoli che scompaiono |editore=Arnoldo Mondadori Editori |città=Milano |anno=1975 |capitolo=Lapponi }}</ref> ==Note== <references/> {{Controło de autorità}} [[Categoria:Popołi]] 5h31iuk7pj8o9hnt1f6v2eim8iu91sf 0 40921 1229980 1223299 2026-07-07T18:33:33Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1229980 wikitext text/x-wiki {{Variansa|padoan}} [[Imàjine:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp.jpg|320 px|miniatura|destra|''Lesion de anatomia del dotor Tulp'', pintura de [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] del [[1632]], che el descrive el dotor che, co na pinsa, mostra fora mùscoli e téndini del [[Vanbrasso|vanbraso]] de sanca ai so scołari. La fama de st'òpera la xe signifegadiva par l'inportansa che i progresi del'anatomia i gaveva in te'l contesto de la [[revolusion sientìfega]] che la jera drio vegnere in tel ndare de chełi segołi]] [[Imàjine:Théâtre-anatomique-Padoue.JPG|320 px|miniatura|destra|El tiatro anatòmego de Pàdova, prima strutura stàbile de sto tipo, vosuda da Girolamo d'Acquapendente. Ła xe in tel palaso del [[el Bo|Bo]] del'università e xe stà el sentro de sta revolusion mèdega. Łe lesion łe se faxeva co el sentro che ghe jera el profesor e i scołari che i vardava dai portexełi sora tuto torno]] L''''anatomia''' ła xe ła disiplina, rama de la [[biołoxia|biologia]], che ła studia la strutura dei [[organismo|organismi]], o sia i corpi viventi e de łe so parte. == Etimołoxia == Sta parola ła salta fora dal [[łéngoa greca|grego]] ''anatomé'' che ła signìfega ''tajo'', par via de ła di-sesion, mètodo sevità da chi che el pràtega sta [[siensa]]. == Descrision == Drento a l'anatomia se połe intravédare vari seturi de studio: * Prima de tuto ghe xe l'''anatomia umana'', ma anca l'anatomia [[anemale]] e cheła [[piante|vexetałe]]. * In tuti sti ànbiti de studio se ga ła contrapoxision intrà l<nowiki>'</nowiki>''anatomia macroscòpega'' (che ła studia i organismi par intiero, i [[aparato|aparati]] e i [[sistema (anatomia)|sistemi]], i [[òrgano|òrgani]]) e l<nowiki>'</nowiki>''anatomia microscòpega'' (che la studia i [[Tesùo (biołogia)|tesudi]] e i le [[çełuła|sèlule]], inte le so ramifegasion respetivamente ciamade [[istologia]] e [[citologia]]). * Po ghe xe la destinsion intrà ''anatomia normałe'' (l'anatomia propiamente dita, o sia dei corpi sani) e ''[[anatomia patolòxega]]''. St'ùltima la xe na speçałixasion mèdega co on definio roło de diàgnoxe so [[biopsia]] e [[autopsia]], che łe se fa, respetivamente, so tochi cavai dal corpo vivo e sol corpo morto intiero. == Soradivixion de l'anatomia == L'anatomia la xe n'insieme de studi conpleso che el ìntrega informasion de siense sorele. Intrà ste cuà de połe intravédare: * Ła teoria del'[[Evołusion|evolusion]], che ła serca de spiegar łe difarense intrà i organismi de [[spece]] deverse * l'[[enbriołoxia]], che la studia el svilupo de le parte del corpo, * ła [[fixiołoxia]], che la studia la funsion de le struture descrite dal'anatomia. L'avansamento sientìfego e tècnego el ga permesso la nàssita de siense cofà: * ła [[radiołoxia]] e la [[medexina nucleare]] che łe parmete de ''védare'' in tel corpo sensa tajare njente: va dito che le imàjini che vien creade sevitando i prinsipi de ste siense, no le xe la vera descrision del corpo o de na so parte. Par cuanto detajade le posa èsare, le imàjini che łe se vede in on paramento de [[Tomografia computerixada|TC]] o [[Resonansa magnètega|RM]], no łe raprexenta ła realtà anatòmega, cuanto pitosto de on [[onbra]] che se crea al'interasion dei so tesudi co i interajise col'enerxia eletromagnètega butada fora da na sorxente e i da indrio on segnale ciapà da un rilevator. Tegnudo conto de sti lìmiti, va sotolineada l'inportansa de ste tecnologie, soratuto ciaramente par el studio anatòmego del vivente. == Istorego == El progreso sientìfego el ga parmeso l'avansamento de łe conosense anatòmeghe inte l'ùltimo sècolo, co invese prima la disesion, restada oncora el mètodo de referimento, la jera el ùgnoło a despoxision. L'istoria del'anatomia la spenxe indrio i primi tentativi de studio del corpo de l'omo fin a l'[[Antico Egito|Antigo Ejito]], dal cual ne xe rivai papiri che i descrive pràteghe de autopsia e teorie so łe funsion dei òrgani. Personaji inportanti de l'antighita che i se ga intaresà de l'anatomia e ła medexina i xe stai [[Ipòcrate]], [[Aristòtele]], el re [[Tolomeo I Soter]] (che'l ga fondà na scola anatòmega a [[Ałesandria d'Egito|Alessandria d'Egito]]) e [[Galeno]]. Grandi sbalsi in vanti i xe stai fati anca in tel mondo musulman, mentre quela che in tel corso del [[Età de mezo|Medioevo]] inte l'Eoropa cristiana fusse proibie le dissession autòptiche sul corpo uman, par motivi relijosi, xe na buzia istòrega che la xe oncora bastansa difusa. Studi anatòmeghi i jera prategai anca in te'l Baso Medioevo, so łe bestie cofà so l'omo. El vero e grando sviłupo de sta disiplina el se ga vudo parò col [[rinasimento]] grasie a òmani de siensa cofà [[Leonardo da Vinci]], [[Girolamo Fabrici d'Acquapendente]], [[William Harvey]] (che'l ga teorixà el modeło moderno de la [[aparato sircolatorio|circolasion]] del sangue), [[Andrea Vesalio]] e [[Gabriele Falloppio]]. Sti ùltimi cuatro i ga goduo del'istitusion, in particolare al'[[Università de Pàdova]]. Senpre in sto posto xe sta tribuia a [[Gian Battista Morgagni]] la fondasion del'anatomia patolòxega, par nomenare n'altro inportante esponente de sta materia, va recordà inte la [[Zermània|Germania]] del'800 [[Rudolf Virchow]]. == Bibliografia == [[Imàjine:Benedetti - Historia corporis humani - 3017032.tif|thumb|Alessandro Benedetti, ''Historia corporis humani'', 1502|306x306px]] * ''Anothomia'' de Mondino dei Liuzzi. * ''Anatomicae, sive de historia corporis humani'' de Alessandro Benedetti. * ''Atlas d'anatomie pathologique du corps humain'' de Jean Cruveilhier. * ''Atlas of human anatomy and surgery'' de Jean-Baptiste Bourgery. * ''De humani corporis fabrica'' de Andrea Vesalio. * ''De re anatomica'' de Realdo Colombo. * ''Observationes anatomicae'' de Gabriele Falloppia. * ''Anatomia delle piante'' de Marcello Malpighi. * ''Adversaria anatomica'' de Giovanni Battista Morgagni. * ''Anatomia generale applicata alla fisiologia e alla medicina'' de Marie François Xavier Bichat. * ''Icones anatomicae quotquot sunt celebriores ex optimis neoteoricum operibus summa diligentia deromptae et collectae'' de Leopoldo Marco Antonio Caldani e Floriano Caldani. * ''Manuel d'anatomie descriptive du corps humain'' de Jules Cloquet. * ''Tabulae Anatomica'' de Julius Casserius. == Voxe corełade == * [[Anatomia de l'omo]] * [[Anatomia conparada]] * [[Anatomia dei mamìfari]] {{Interprojeto}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Anatomia| ]] kaxt2cvsunlsoy1lezsg2rwiz3w5r6v 0 40962 1229990 1036353 2026-07-07T18:45:52Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1229990 wikitext text/x-wiki {{Variansa|padoan}} [[Imàjine:Illu endocrine system New.png|320px|miniatura|destra|Schema dei prinsipali òrgani endòcrini che el mostra le difarense de le gònade in intrà màscolo e fémena. L'ipotàlamo no'l xe mostrà, se cata propio sora e in continuità col'ipòfisi, ciamada anca giàndola pituitaria, mentre l'epìfisi la vien anca ciamada giàndola pineale.]] [[Imàjine:Hormones feedback.png|320 px|miniatura|destra|Le frese le ciarise le funsion de stimolasion (frese rose) e feedback (negativo, in frese blu) ormonale, in sto caso in tei asi ipotalamo-ipòfisi-gònade de fémena e màscolo. I prinsipali produti de ovario e cojon, respetivamente [[estradiolo]] (n'estrògeno) e [[testosteron]] (n'andrògeno), i va a inibir la secresion de GnRH ipotalàmego e FSH e LH ipofisari. Sti sistemi i no xe, in pràtega, de frecuente cusì sénpleghi in te'l so funsionamento, basta pensare al fato che l'[[ovulasion]] la càpita in corespondensa de un pego de LH che el se verìfega co, a metà [[siclo mestruale]], el feedback negativo del'estradiolo sul LH deventa de colpo positivo (fresa zala), causando n'inproviso aumento de la secresion de st'ùltimo.]] El '''sistema endòcrino''' xe l'insieme de le [[giàndola|giàndole]] del corpo uman a secresion interna (aponto, endòcrine), che le buta drento inte la circolasion sanguigna sostanse ciamade ''[[ormon]]i''. L'insieme dei òrgani che ghe fa parte xe pì difìsile da caraterixare respeto a altri aparati e sistemi parché le giàndole endòcrine no le xe in continuità o contiguità anatòmega, ma le funsiona conpagne anca se le se cata distante. La secresion dei ormoni la ga come rolo cheło de métare in [[Comunicasion|comunegasion]] parte distante del corpo e cusì la funsion endòcrina la xe conpagna a cuela [[sistema nervoso|nervoxa]], da la cuale se difarensia par determinai aspeti. Prima de tuto, l'ormon, a difarensa del [[neurotrasmetitor]], el vien butà in [[solusion]] in te'l sìrcolo sanguigno e da sto cua poe ocupare l'intiero lìcido extraselulare e anca cuelo intraselulare (se le so caraterìstighe chìmeghe elo parmete): se caratarixa donca par un grando volume de distribusion aparente e'l agise a distansa, mentre el segnale nervoso el resta consentrà e logalizà in un ponto spesìfego. Sta cualità cinètega, somada al fato che de frecuente l'ormon, respeto al neurotrasmetitor, el ga ritmi de eliminasion pì débuli, la spiega parché la segnalasion endòcrina la se destingue da cuela nervosa par el fato de èsare ''lenta'' a tacare, ma a ''longa durada''. N'altra caratarìstega sentrale par la [[fisiologia]] del sistèma endòcrino xe la ''regolasion'' de la secresion giandolare e, donca, del'intensità del mesajo che ghe coresponde. Dito che le majori giàndole del sistema le vien controlade indiretamente dal sistema nervoso traverso l'ipotàlamo, xe inportante par el controlo autònomo de la so secresion i cusì ciamadi sistemi de ''retroasion'' o ''feedback''. Sti cua i funsiona traverso mecanismi selulari che i poe portare a na deminusion de produsion e/o secresion de l'ormon, se gavemo na crésita dei liveli de sto cua (feedback ''negativo'') co tendensa al ritorno al'ecuilibrio dito [[omeòstasi]]. In alternativa la crésita de la concentrasion del'ormon la poe causare oncora aumento de secresion (feedback ''positivo'') co n'incremento esponensiale manman pì rapido, fin co che se riva a on novo ecuilibrio. El feedback el połe funsionare a livelo de la stesa giàndola che la buta drento ormon, cusì come su na o pì giàndole poste a controlo de la stesa. Defati, se cata, inte na parte sistema endòcrino, l'organixasion ''jeràrchega'' dei cusì diti ''asi endòcrini majori'', costituidi da: * [[Ipotàlamo]]: el xe na protrusion del [[sarvelo]] (de la so parte ciamada [[diencèfalo]]) co na partegolare rete vascolare che la juta a consentrare in te'l sistema portale ipotalamo-ipofisario i so ormoni par el controlo de la giàndola che la vien dopo; * [[Ipòfisi]]: sta cua xe costituida da na parte ''posterior'' che la xe un prolongamento de altri neuroni ipotalàmici boni de butare altre sostanse dretamente in te'l [[sangue]], e na parte ''anterior'' (na vera giàndola fata da [[tesudo epiteliale]]) che la riseve i segnali butadi dretamente dal'ipotàlamo par convertirli in secresion de altre sostanse. * [[Tiroide]]: catada vanti in te'l colo, xe parte del'ase ipotàlamo-ipòfisi-tiroide parché la secresion dei sui ormoni la xe influensada dal TRH ipotalàmego traverso el TSH ipofisario. La ga anca sèlule parafolegolari che le funsiona da sole e le produxe [[calcitonina]] * [[Giàndola surenale|Giàndole surenali]]: catade sora dei rini, le so cortegali le xe parte del'ase ipotàlamo-ipòfisi-surenale che el funsiona in maniera somejante a cuela xà descrita (CRH ipotalàmego, ACTH ipofisario). Le midolari, invese, le xe soto controlo del sistema nervoso ortosinpàtego. * [[Gònade]]: che le xe i [[ovario|ovari]] de la [[fémena]] e i [[cojon|cojuni]] del [[màscolo]], le so parte secretorie le responde ai liveli de FSH e LH ipofisari che i depende da la secresion de GnRH ipotalàmego. Conpagna a sta parte organixada del sistema, ghe xe ''òrgani endòcrini menori'' che i ga na regolasion autònoma: * [[Ìsole de Langerhans]] del [[pàncreas]] endòcrino: cognosude soratuto par la secresion dei ormoni antagonisti [[insulina]] e [[glucagon]] col rolo de controlo (miga solo) de la [[glicemia]]. * [[Paratiroidi]]: co na granda variabilità anatòmega, de sòlito le xe cuatro e le se cata drio dei lobi tiroidei; le règola i liveli de [[calcio]] in te'l sangue insieme a altri sistemi ormonali. * [[Epìfisi]]: catada drio e sora del'ipotàlamo, senpre parte del diencèfalo, la senbra far parte del regolamento dei sicli [[sòno]]-[[veja]] co le so secresion de [[melatonina]] influensade dal'esposision a la luxe. Infin, anca òrgani che i fa parte de altri aparati o sistemi i poe funsionare come giàndole endòcrine: * [[Core]]: el produxe peptidi natriurètici che i juta a butare fora come orina masa lìcuidi che i jira in te'l aparato sircolatorio; * [[Rene]]: i ormoni che el buta in sìrcolo i xe [[renina]], [[eritropoietina]] e [[vitamina D]] ativada; * [[Figà]]: xe responsàbile de la secresion de [[tronbopoietina]] e vitamina D pre-ativada; * Altri òrgani del [[aparato degerente]]: le molècole che le buta in sìrcolo (gastrina, colecistochinina, motilina, grelina, e tante altre) le ga numerusi roli de modifegasion de motilità e secresion del trato gastro-intestinale cusì come del senso de [[fame]]. De ste secresion xe responsàbili le sèlule cromafini del ''sistema neuroendòcrino difuso'', catà anca in te'l [[bronco|àlbaro bronchiale]], del cuale poe èsare considarà parte anca le porsion endòcrine del pàncreas, le giàndole paratiroidi e le sèlule parafolegolari de la tiroide. * [[Pele]]: la converte el [[colesterolo]] in te'l primo precursor, inativo, de la vitamina D3; * [[Tesudo adiposo]]: valorixà come giàndola endòcrina da tinpi resenti, el controla cuanto [[magnar]] se buta xo pì a longo tèrmine respeto ai òrgani degestivi. {{Aparati e sistemi}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Aparato endòcreno]] h9je1lu3bcd895819m688n1aq2pjyis 0 82052 1230009 1198210 2026-07-08T08:13:44Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230009 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Saint-Sauveur |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Ositània |Divixion am grado 2 = Alta Garona |Divixion am grado 3 = Arrondissement de Toulouse |Divixion am grado 4 = Canton de Villemur-sur-Tarn |Latitudine desimałe = 43.748611111111 |Longitudine desimałe = 1.4005555555556 |Codexestatistego = 31516 |Sito = http://www.ville-saint-sauveur.fr }} '''Saint-Sauveur''' el xe on comun de 1 766 abitanti del departemento de [[Alta Garona]] che el fa parte del rejon [[Ositània]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Saint-Sauveur (Alta Garonna)}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Saint-Sauveur (Haute-Garonne)}} == Łigamenti foresti == * [http://www.ville-saint-sauveur.fr Sito ofisiałe de ła sità]{{Ligo desfà}} {{Comuni del departemento Alta Garona}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Alta Garona]] e0grwyuv8xms8ec4r3mpjr01aaanjzz 0 84989 1230000 1145003 2026-07-08T00:27:58Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230000 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega | |Nome = Bélâbre |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Sentro-Vałe de ła Loira |Divixion am grado 2 = Indre |Divixion am grado 3 = Arrondissement du Blanc |Divixion am grado 4 = Canton de Saint-Gaultier |Latitudine desimałe = 46.551388888889 |Longitudine desimałe = 1.1580555555556 |Codexestatistego = 36016 |Sito = http://www.ville-belabre.fr }} '''Bélâbre''' el xe on comun de 968 abitanti del departemento de [[Indre]] che el fa parte del rejon [[Sentro-Vałe de ła Loira]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Bélâbre}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Bélâbre}} == Łigamenti foresti == * [http://www.ville-belabre.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090725034259/http://www.ville-belabre.fr/ |date=2009-07-25 }} {{Comuni del departemento Indre}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Indre]] jt0iitemzwhmxyoq53hmpqlf8xisnwe 0 90581 1230007 1201549 2026-07-08T07:08:23Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230007 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Pornichet |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Pays de la Loire |Divixion am grado 2 = Loire-Atlantique |Divixion am grado 3 = Arrondissement de Saint-Nazaire |Divixion am grado 4 = Canton de La Baule-Escoublac |Latitudine desimałe = 47.265833333333 |Longitudine desimałe = -2.34 |Codexestatistego = 44132 |Sito = http://www.mairie-pornichet.fr }} '''Pornichet''' el xe on comun de 10 669 abitanti del departemento de [[Loire-Atlantique]] che el fa parte del rejon [[Pays de la Loire]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Pornichet}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Pornichet}} == Łigamenti foresti == * [http://www.mairie-pornichet.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909184127/http://www.mairie-pornichet.fr/ |date=2012-09-09 }} {{Comuni del departemento Loire-Atlantique}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Loire-Atlantique]] cy8vabjxu0szcsldpgom36qe5yp2543 0 91073 1230002 1201651 2026-07-08T01:52:19Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230002 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Coulmiers |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Sentro-Vałe de ła Loira |Divixion am grado 2 = Loiret |Divixion am grado 3 = de Orléans |Divixion am grado 4 = Canton de Meung-sur-Loire |Latitudine desimałe = 47.931388888889 |Longitudine desimałe = 1.6636111111111 |Codexestatistego = 45109 |Sito = http://www.mairiecoulmiers.fr }} '''Coulmiers''' el xe on comun de 536 abitanti del departemento de [[Loiret]] che el fa parte del rejon [[Sentro-Vałe de ła Loira]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Coulmiers}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Coulmiers}} == Łigamenti foresti == * [http://www.mairiecoulmiers.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516173844/http://mairiecoulmiers.fr/ |date=2020-05-16 }} {{Comuni del departemento Loiret}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Loiret]] c6h9jv2502dy8746marfsaayrsy25mh 0 103680 1230006 1206628 2026-07-08T05:12:31Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230006 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Lachapelle-aux-Pots |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Hauts-de-France |Divixion am grado 2 = Oise |Divixion am grado 3 = Beauvais |Divixion am grado 4 = Beauvais-2 |Latitudine desimałe = 49.449166666667 |Longitudine desimałe = 1.9025 |Codexestatistego = 60333 |Sito = http://www.mairie-lachapelleauxpots-oise.fr }} '''Lachapelle-aux-Pots''' el xe on comun de 1 620 abitanti del departemento de [[Oise]] che el fa parte del rejon [[Hauts-de-France]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Lachapelle-aux-Pots}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Lachapelle-aux-Pots}} == Łigamenti foresti == * [http://www.mairie-lachapelleauxpots-oise.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516085601/http://mairie-lachapelleauxpots-oise.fr/ |date=2020-05-16 }} {{Comuni del departemento Oise}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Oise]] c5lbgcosyj1irktnvopnyaun0kbga34 0 113009 1230003 1210259 2026-07-08T02:21:08Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230003 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Degré |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Pays de la Loire |Divixion am grado 2 = Sarthe |Divixion am grado 3 = Arrondissement de Mamers |Divixion am grado 4 = Canton de Loué |Latitudine desimałe = 48.050277777778 |Longitudine desimałe = 0.068055555555556 |Codexestatistego = 72113 |Sito = http://mairie-degre.fr }} '''Degré''' el xe on comun de 784 abitanti del departemento de [[Sarthe]] che el fa parte del rejon [[Pays de la Loire]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Degré}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Degré (Sarthe)}} == Łigamenti foresti == * [http://mairie-degre.fr Sito ofisiałe de ła sità]{{Ligo desfà}} {{Comuni del departemento Sarthe}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Sarthe]] 46jv6i845udfkf9w103ko95kb5ru7ms 0 115657 1230008 1211303 2026-07-08T07:41:46Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230008 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Saint-Aubin-de-Crétot |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Normandia |Divixion am grado 2 = Seine-Maritime |Divixion am grado 3 = Rouen |Divixion am grado 4 = Notre-Dame-de-Gravenchon |Latitudine desimałe = 49.569166666667 |Longitudine desimałe = 0.63861111111111 |Codexestatistego = 76559 |Sito = http://www.saint-aubin-de-cretot.fr }} '''Saint-Aubin-de-Crétot''' el xe on comun de 522 abitanti del departemento de [[Seine-Maritime]] che el fa parte del rejon [[Normandia]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Saint-Aubin-de-Crétot}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Saint-Aubin-de-Crétot}} == Łigamenti foresti == * [http://www.saint-aubin-de-cretot.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305112801/http://www.saint-aubin-de-cretot.fr/ |date=2016-03-05 }} {{Comuni del departemento Seine-Maritime}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Seine-Maritime]] nleqnx1dnd6txib49l5bwduf04iq3qy 0 120588 1230005 1213112 2026-07-08T04:25:32Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230005 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega |Nome = Grisolles |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Ositània |Divixion am grado 2 = Tarn-et-Garonne |Divixion am grado 3 = Arrondissement de Montauban |Divixion am grado 4 = Canton de Verdun-sur-Garonne |Latitudine desimałe = 43.828055555556 |Longitudine desimałe = 1.2958333333333 |Codexestatistego = 82075 |Sito = http://www.ville-grisolles82.fr }} '''Grisolles''' el xe on comun de 4 115 abitanti del departemento de [[Tarn-et-Garonne]] che el fa parte del rejon [[Ositània]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Grisolles (Tarn-et-Garonne)}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Grisolles (Tarn-et-Garonne)}} == Łigamenti foresti == * [http://www.ville-grisolles82.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916033013/http://www.ville-grisolles82.fr/ |date=2009-09-16 }} {{Comuni del departemento Tarn-et-Garonne}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Tarn-et-Garonne]] ohibw3bpkjl9e4v9don7ra19k76mtzz 0 125688 1230001 1146078 2026-07-08T01:03:14Z InternetArchiveBot 27875 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1230001 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia pułìtega | |Nome = Champagne-sur-Oise |Bandiera = |Stato = FRA |Grado aministrativo = 5 |Divixion am grado 1 = Île-de-France |Divixion am grado 2 = Val-d'Oise |Divixion am grado 3 = Pontoise |Divixion am grado 4 = L'Isle-Adam |Latitudine desimałe = 49.135833333333 |Longitudine desimałe = 2.2355555555556 |Codexestatistego = 95134|78134 |Sito = http://www.champagne95.fr }} '''Champagne-sur-Oise''' el xe on comun de 5 018 abitanti del departemento de [[Val-d'Oise]] che el fa parte del rejon [[Île-de-France]] in Fransa. == Evołusion demogràfega == {{Demografia/Champagne-sur-Oise}} == Altri projeti == {{Interprojeto|Champagne-sur-Oise}} == Łigamenti foresti == * [http://www.champagne95.fr Sito ofisiałe de ła sità] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160702094414/http://www.champagne95.fr/ |date=2016-07-02 }} {{Comuni del departemento Val-d'Oise}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Comuni del departemento de Val-d'Oise]] 9z9zoj8vm5dlvltji4wmlcxr7viygdp 0 138381 1229987 1217908 2026-07-07T18:39:40Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1229987 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Organizasion |nome = Renault |logo = |logo grandesa = |imàjine = |imàjine grandesa = |Stato = Fransa |nasion = fransexe |Forma sosietaria = Société anonyme (Sosietà anonema) |borse = {{Euronext|RNO|FR0000131906|XPAR}} |fondasion = 1 ottobre 1898 (ufficiosa) <br />25 febbraio 1899 (ufficiale) |fondadori = |data saradura = |colpa saradura = |sede =[[Boulogne-Billancourt]] |grupo = |infiołae = |persone ciave = [[Luca De Meo]] [[presidente]] e [[chief executive officer|CEO]]<br /> [[Clotilde Delbos]] direttore generale ad interim<ref>{{cita web |lingua=fr |titolo=Communiqué du conseil d'administration |url=http://media.group.renault.com/global/fr-fr/groupe-renault/media/pressreleases/21221350/communique-du-conseil-dadministration5 |data=24 gennaio 2019}}</ref> |setore = industria automobiłìstega |industria = automobiłìstega |prodoti = |faturà = 58,77 miłiardi de euro (Renault SA) <br /> 46,923 miłiardi de euro (Renault s.a.s.) |ano faturà = 2017 |utiłe neto = 5,21 miłiardi de euro (Renault SA) |ano utiłe neto = 2017 |dipendenti = 181.344 (Renault SA) <br /> 31.982 (Renault s.a.s.) |bomò =Passion for life» «La vie in Mouvement <br /> Life on the Move |note ={{cita web |lingua=fr, in |url=http://www.infogreffe.fr/entreprise-societe/441639465 |titolo=Renault SA}}; {{cita web |lingua=fr, in |url=http://www.infogreffe.fr/entreprise-societe/780129987 |titolo=Renault SAS}} |sito = }}Ła '''Renault''' ła ze na [[caze automobiłìsteghe|caxa automobìłistega]] [[Fransa|franseze]] fondada el 1º otobre 1898 (ma ofisialmente rezistrada el 25 febraro 1899), fazente parte de'l '''''Groupe Renault SA'''''. == Storia == Ła łonga storia de ła Renault ła atraversa tre prinsipałe faze, cui sutamente iłustràe. === ''Société anonyme des usines Renault'' === (Sosietà anonema de łe fabriche Renault) Ła Renault ła produze el só primo modeło – ła [[Renault Type A]] – inte'l [[1898]]. Ła ''Société Renault Frères'' ła ze creada el 25 febraro 1899, co efeto retroativo a'l 1º otobre 1898, da [[Marcel Renault|Marcel]] e [[Fernand Renault]]; [[Louis Renault (inprenditor)|Louis]] el ze a l'època un inpiegato. [[File:Renault Caravelle 1.JPG|thumb|left|Renault Caravelle]] Durando i [[ani 1920|ani vinti]] e [[ani 1930|trenta]], ła concorensa co [[Citroën]] ła ze stà partegołarmente fisa. Durando ła [[Segonda guera mondiałe]], łe fabriche de Louis Renault łe łaorava par ła [[Zarmania naxista]] produzendo numarozi automezi. Par 'sta raxon Renault, inputà de aver cołaborà co'l rezime fiło-nazista durando l'ocupasion, el ze stà arestà inte'l [[1944]] durando ła łibarasion de ła Fransa e el ze morìo in prezon, prima de'l proseso e sensa aver preparà na memoria defensiva. Drioman l'autopsia ła ga evidensià che el só coło el jera stà scavesà, suzerindo che in realtà A se fuse tratà de un omisidio. === ''Régie nationale des usines Renault''=== (Consejo nasionałe de łe fabriche Renault) [[File:Renault.jpg|thumb|[[Renault 4CV]]]] El só inpero industriałe el ze stà partanto confiscà da'l goerno franseze e el {{data|16|01|1945}} ła Renault ła ze deventà donca na industria pùblega (conosùa come '''''Régie nationale des usines Renault''''') inisialmente co ła diresion de Pierre Lefaucheux. El primo modeło dopo ła renasita soto ła diresion de'l stato franseze el ze ła [[Renault 4CV]], che'l ze stà prezentà inte el [[1946]] in tuta presa. Tra i [[ani 1960|ani sesanta]] e [[ani 1970|setanta]] ła caza ła rivive na nova zoventù, che ła zlansa inte l'aventura 'mericana co l'acuisto de l'[[American Motors]]. Senpre in cuełi ani vien prezentài do dei modełi pì vendùi e łonzevi de ła caza, [[Renault 4]] e [[Renault 5]]. A l'inìsio dei [[ani 1980|ani otanta]] ła concorensa co [[Peugeot]] ła se fa difisiłe e ła caza ła perde el setro de rezina de łe vendite inte'l marcà interno. El presidente [[Bernard Hanon]] el vien sostituìo da [[Georges Besse]], che'l rełansa ła marca e el revende de łe sosietà anese come [[American Motors]] inte'l [[1987]]. Daspò el sasinio de Besse, el grupo el segue i só piani co [[Raymond Lévy]]. Po' riva [[Louis Schweitzer]] inte'l [[1992]], sostituìo inte'l [[2005]] da [[Carlos Ghosn]]. Tra l'inisio dei [[ani 1980|ani otanta]] e el [[1994]] Renault e [[Volvo]] łe cołabora, prima co un scanbio de mecàneghe, drioman co ła costrusion de algune unidà in comun. In ocazion de ła cuotasion in borsa de Renault, Volvo ła ghe moła ła só parte a'l Stato franseze. === Renault SA === Inte'l łujo de'l [[1996]] l'azienda ła zera stà privatizà ciapando ła denominasion de '''Renault SA''': el grupo Renault (''holding'') el ze '''Renault SA''', mentre l'azienda produtora de [[Automòbiłe|automobiłi]] ła ze '''Renault SAS'''. A ła fine dei [[ani 1990|ani novanta]] ła Renault ła se ałea co [[General Motors]] inte'l setor dei veicołi comersiałi łezieri. Inisialmente ([[1997]]) l'acordo el prevede ła vendita, in serti marcà, de'l [[Renault Trafic]] anca soto łe marche [[Opel]] e [[Vauxhall Motors|Vauxhall]], co el nome [[Opel Arena|Arena]]. A ła fine de'l steso ano vien prezentà el novo [[Renault Master]], anca eło sotoposto a l'idèntega oparasion de senplise remarchiadura par èsar vendùo a a l'ano sucesivo come Opel (e Vauxhall) [[Opel Movano|Movano]].<br /> Tałe oparasion comersiałe łe prełude a'l zviłupo conzunto de'l novo modeło de'l Trafic, che'l vede ła łuze a ła fine de'l [[2000]]. Renault ła ze responsàbiłe de ła prozetasion, mentre el veicoło el vien prodoto da [[General Motors]] inte ła fàbrega de [[Vauxhall]] de [[Luton]]. Co redote modìfeghe, el furgon el dà orìzene a ła [[Opel Vivaro]] (Vauxhall par el [[Regno Unìo|Renjo Unìo]]), che'l sostituise l'Arena.<br /> L'ano drioman, in sèvito a l'asunsion de'l controło de [[Nissan Motor|Nissan]] da parte de Renault, co na iniesion de capitałi par far usir ła caza japoneza da na crize finansiaria, 'sto acordo el coinvolze anca ła caza [[Japon|nipònega]]. I do furgoni ojeto de l'ałeansa tra Renault e GM i vien cuindi proposti anca soto ła marca japoneza; [[Nissan Interstar|Interstar]] el ze el zemeło de Master e Movano, mentre Trafic e Vivaro i vien afiancà da'l [[Nissan Primastar|Primastar]], che Nissan ła scumisia a prodùzer anca inte ła só fàbrega de [[Barsełona]] in [[Spagna|Spanja]], anca par łe altre marche de l'ałeansa. [[File:Renault15front.JPG|thumb|Renault 15]] [[File:Renault 5 Maxiturbo Jarama 2006e.jpg|thumb|Una Renault 5 turbo]] [[File:Renault Megane III RS.jpg|thumb|Una Renault Mégane III RS]] Inte'l marso [[1999]], come acenà sora, nase ofisialmente l'ałeansa [[Renault-Nissan]]. Łe do aziende łe ga de łe partesipasion incrozàe inte'l [[capitałe sosiałe (economia)|capitałe]] de paroma, Renault gavendo el 44,4% de'l capitałe de Nissan e 'st'ùltema el 15% de cueło de Renault (2002). A scumisia cuindi un riaseto de'l grupo, co ła creasion de piataforme comune a entranbe łe marche . [[Carlos Ghosn]] el asume ła presidensa prima de ła soła Nissan e inte un segondo momento de tuto el grupo.<br /> 'Sta ałeansa no ła modifega serte stratezìe za parseguìe da Renault. Tra cueste A ghe ze ła tratadiva in corso co el governo [[Romania|rumeno]] par cronpar el 51% de'l capitałe de'l costrutor nasionałe [[Dacia (azienda)|Dacia]]. 'Pena cuatro mezi daspò ła firma de l'ałeansa Renault-Nissan, el costrutor franseze el ratifega el só acordo co ła Romania e el ciapa el controło de Dacia. Seben łe instałasion industriałe de ła sosietà rumena łe sipia inte un stato aretrà, l'obietivo de Renault l'è cuel de concuistare i marcà dei paezi emerzenti e inte'l [[2004]] A vien łansada ła [[Dacia Logan]], na nova [[berlina]] intieramente zviłupada soto el controło de Renault, ła cui pecułiarità ła ze costituìa da'l costo de partensa de {{m|5000|ul=€}}. ==Notasion== <references/> [[Categoria:Dite multinasionałi de ełetrònega]] 7c7adnk6xkswmf3aelvfdhavr1b7240 0 139737 1229981 1217947 2026-07-07T18:34:22Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1229981 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Organizasion |nome = Mercedes-Benz |logo = Mercedes-Benz Star 2022.svg |logo grandesa = |imàjine = |imàjine grandesa = |Stato = |nasion = |Forma sosietaria = Sussidiaria |borse = |fondasion = 2019 |fondadori = |data saradura = |colpa saradura = |sede = |grupo = [[Daimler (axienda)|Daimler]] |infiołae = |controłae= |persone ciave = |setore = automobiłistego |industria = |prodoti = [[Autovetura|Autoveture]]<br/>[[Veicoło comerciałe|Veicołi comerciałi]] |faturà = |ano faturà = |utiłe neto = |ano utiłe neto = |dipendenti = |bomò = |note = |sito = }} [[File:MercedesRetractableHoodOrnament.JPG|thumb|upright=0.9|Prima version de ła stèła de ''Mercedes-Benz'']] [[File:Mercedes-benz star amk.jpg|thumb|upright=0.9|Segonda version de ła stèła de ''Mercedes-Benz'']] '''''Mercedes-Benz''''' ła ze ła [[marca]] comersiałe utiłizà da vari produtori inte'l tenpo. El só primo dòprao el resałe al [[1926]] dopo ła fuzion de ła [[Daimler-Motoren-Gesellschaft]] (che da'l [[1902]] ła uiłizava el nome [[Mercedes]] pa'łe só [[autovetura|autoveture]]) co ła [[Benz (azienda)|Benz & Cie.]] e ła conseguente creasion de'l grupo [[Daimler-Benz]]. Ła marca ła ze stà de propietà de ła [[Daimler-Benz]] da'l [[1926]] a'l [[1998]] e de ła [[DaimlerChrysler]] dal 1998 al [[2007]]. Inte'l 2007, drìoman el dizinpenjo a ła Daimler da'l grupo nasesto da l'union co ła [[Chrysler]], Mercedes-Benz ła ze ła marca de ła nova [[Daimler (azienda)|Daimler AG]] unidamente a [[Maybach-Motorenbau GmbH|Maybach]], [[McLaren Automotive|McLaren]] (fin al [[2009]]) e [[Smart]]. El [[Logo|stema]], cołogà so'l [[cofano]] motor de łe veture, el raprezenta na stèła a tre ponte, senjo distintivo de ła Daimler, sircondada da ła corona de łavrano de ła Benz e da łe parołe Mercedes-Benz, senpre so ła corona esterna. El nome in cuestion (cuało?) el zera stà utiłizà za inte el 1924 par ła creasion de na prima rede de vendita in comun tra łe do aziende. L'orizene de 'sta stèła ła vien da na cartułìna indove Gottlieb Daimler el gaveva dezenjà na steła a 3 ponte che ła raprezentava ła capasità de utiłizo de'l só motor par tera, aria e mar. Inte'l [[2019]] [[Daimler (azienda)|Daimler]] ła ga desidesto de crerar ła divizion autonoma '''Mercedes-Benz AG''', postatamente par seguir ła produsion de autoveture e veicołi comersiałi, mentre łe divizion autocari e autobus łe deventa ''Daimler Truck AG''. == Storia == Ła storia de ła marca Mercedes-Benz ze sta intensa asé, par via dei avenjimenti stòreghi, połìteghi, econòmeghi e sosiałi che i se ga incrozà co ła só continua reserca e sparimentasion de sołusion d'avanguardia par poderse confermar ai màsemi łivełi de ła produsion mondiałe. Dopo pochi ani de vita ła ga dovesto far prima i conti co ła [[Granda Depresion]] de'l [[1929]] e drìoman, inte'l [[1933]], co l'avento de'l nazismo, ed infin co ła [[segonda guera mondiałe]], parìodo durando el cuało ła se ga convertìa paraltro a ła produsion bełica. == Denominasion dei veicołi Mercedes-Benz == [[File:Concesionario de Mercedes-Benz, Múnich, Alemania, 2013-03-30, DD 20.JPG|miniatura|Concesionario Mercedes a Monaco de Baviera (Zarmània)]] Fin al [[1994]] ła denominasion uzual dei modełi Mercedes ła zera conponesta da 3 sifre che raprezentava ła [[siłindrata]] del veicoło e da una o più łetere che ne caraterizava ła motorizasion e ła tipołozìa. Da ła denominasion ''200 D'', ad exenpio, se podeva dezumer ła motorizasion [[Motor Diesel|diesel]] de 2.000 [[sentimetro cubo|cm³]] e ła partenjensa a ła clase de łe berline. Da cheł'ano in po' i autoveicołi Mercedes i se divide in ''clasi'' a segonda del tipo e de ła partenjensa ad onjuna de st'altre. Atualmente cuełe in vendita łe ze: A (berlina a 2 vołumi e a 3 vołumi), B (monovołume), C (berlina, coupé, cabriolet e station wagon), E (berlina, coupé, cabriolet e station wagon), S (berlina, coupé e cabriolet), G (fuoristrada), X (pickup), V (furgon), CLA (coupé a 4 porte e shooting brake), CLS (coupé a 4 porte), SLC (roadster), SL (roadster), GLA (crossover SUV), GLB (crossover SUV), GLC (SUV e crossover SUV), GLE (SUV e crossover SUV), GLS (SUV), EQC (SUV ełetrico) e AMG GT (sportiva e coupé a 4 porte). * Ła [[Mercedes-Benz Classe A|Classe A]] ła ze na vetura de segmento C che raprezenta ła gama de aceso de ła caza [[Zermània|todesca]]. Ła ga sostituìo inte'l 2012 el modeło preçedente, che'l zera inveçe na monovołume de inpostasion conpletamente difarente. Inte'l 2018 ne ze stà prezentà ła cuarta zenerasion, disponìbiłe anca in varsion berlina 3 vołumi. * Ła [[Mercedes-Benz Classe B|Classe B]] ła ze na monovołume che ła condivide el pianałe co ła soreła minor Classe A e come sta ùltema, insénbre a ła Classe CLA e ła Classe GLA, ła ga ła trasion anterior. * Ła [[Mercedes-Benz Classe C|Classe C]] ła ze ła clàsega berlina a 3 vołumi de segmento D de ła Caza todesca renovada par intièro inte'l 2014 co 2 diversi frontałi a segonda de łe varsion. Ła Classe C ła ze disponìbiłe anca inte łe varsion [[Famejar|station wagon]], [[coupé]] e [[cabriolet]]. Łe so concorenti storeghe łe ze ła [[BMW F30|BMW Serie 3]] e l'[[Audi A4 B8|Audi A4]]. *Ła [[Mercedes-Benz Classe CLA|Classe CLA]], o pì senplisemente CLA (sigla de projeto C117) ła ze na coupé a 4 porte produzesta a partir dal 2013. Inte'l 2015 ne vien prezentada ła varsion Shooting Brake e inte el 2019 ne vien prezentada ła segonda zenerasion. Ła ze disponìbiłe anca co motorizasion AMG: Ła AMG CLA 45s 4Matic+ monta el 4 siłindri benzina pì potente del mondo, 421 cavałi par 2 łitri de çilindrata. *Ła [[Mercedes-Benz Classe CLS|Classe CLS]] ła nase so ła baze de ła ercedes-Benz Classe E. El łanso l'è avenjesto inte l'ùtuno del 2004. L'idea de ła caza todesca ła jera cueła de crear na berlina co na łinea talmente fiłante da confondarse co na coupé. Sto conceto fa difondar un vero e propio novo segmento de veture: łe coupé a 4 porte. Inte'l 2010 ze entrà in comersio ła segonda serie e inte'l 2014 A ze stà proponesta ła variante [[Shooting-brake|Shooting Brake]]. Dal 2018 A ze in comersio ła tersa serie, disponibiłe solo in varsion coupé a 4 porte. Łe so concorenti prensipałe łe ze ła [[BMW Serie 6 Gran Coupé]] e ła [[Audi A7]]. *Ła [[Mercedes-Benz Classe E|Classe E]], de ła cuała ze stà prezentà el novo modeło inte'l 2016 (sotoponesto po' a restyling inte'l 2020 par sèitar el novo corso stiłìstego de ła caza todesca), ła ze na grosa berlina de segmento E, ma anca uno dei piłastri de ła produsion. Łinea ełegante, motori ecołòzeghi, interni e dispozidivi tecnołòzeghi de prima nesesità. Ła ze disponibiłe par zonta inte łe varsion station wagon (anca co [[trasion integrałe]] permanente 4Matic), coupé e cabriolet. Da ła cuarta zenerasion ne ze disponibiłe na varsion fuoristrada derivada da ła station wagon, co l'obietivo de far concorensa a l'[[Audi A6]] Allroad. *Ła [[Mercedes-Benz Classe G|Classe G]] (G sta par ''Geländewagen'', cioè fuoristrada) ła vien produzesta fin dal 1979 in diverse serie. Ła raprezenta un fuoristrada sportivo da łe prestasion ecesionałe. *Ła [[Mercedes-Benz Classe GLA|Classe GLA]] (prozeot X156) ła ze un crossover introduzesto inte'l 2014. Ła sconpartise el steso pianałe de ła [[Mercedes-Benz Classe A|Classe A]], de ła [[Mercedes-Benz Classe B|Classe B]] e de ła [[Mercedes-Benz Classe CLA|Classe CLA]]. Inte'l 2018 A ne ze stà prezentada ła segonda zenarasion. *Ła [[Mercedes-Benz Classe GLK|Classe GLK]] (nome de prozeto X204) ła ze un SUV de fasa medio-alta produzesto da'l 2008 a'l 2015, ano cuando che'l stà sostituìo da ła GLB. *Ła [[Mercedes-Benz Classe GLC|Classe GLC]] ła sostituise ła GLK e ła vien produzesta anca co carosarìa coupé, so ła sia de ła [[BMW X4]]. Inte'l 2020 ła vien sotoponesta a restyling. *Ła [[Mercedes-Benz Classe GLE|Classe GLE]], in presedensa denominada [[Mercedes-Benz Classe GLE|Classe M]], ła ze stà introduzesta a partire da'l 1997 e ła raprezenta un conpromesso tra fuoristrada e SUV (ła sigla presedente, infati, ła stava par ''Mehrzweck Leich'', overo multiuzo łeziero), mentre inte łe edision drìo, co ła sconparsa de'l tełer sostituìo da ła carosarìa portante e de racuanti optionals de protesion forastradìsteghi, ła acuista conotasion da SUV de fasa alta. Ła GLE ła vien produzesta, cofà ła GLC, anca co carosarìa coupé par contrastar ła [[BMW X6]]. Inte'l 2015 ła ga asumesto ła denominasion atuałe e da'l 2020 A ze comersio ła cuarta serie. *Ła [[Mercedes-Benz Classe GLS|Classe GLS]], presedentemente nota come [[Mercedes-Benz Classe GL|Classe GL]], ła ze un SUV de łuso (segmento F) produzesto a partir da'l 2006. Ła nase par frontezar el prołifegar de alguni SUV de taja XL che i jera drìo sparpanjarse in [[Eoropa|Europa]] ed in Nordamerica, ad ezenpio ła [[Land Rover Range Rover Sport|Range Rover Sport]] e ła [[Cadillac Escalade]]. Da'l 2006 a'l 2012 A ze stà produzesta ła prima zenerasion, indegada co ła sigla X164, mentre co ła sigla X166 A ze indegada ła segonda zenarasion, che drioman a un restyling inte'l 2015 ła ga asumesto ła denominasion atuałe, devenjendo de fato ła prima serie de ła Classe GLS. Da'l 2019 A ze in produsion ła segonda serie de ła GLS, de ła cuała ła sigla ła ze X167, disponibiłe anca in varsion [[Maybach-Motorenbau|Maybach]]. * Ła [[Mercedes-Benz Classe S|Classe S]] ła ze ła granda amiraja da senpre ponto de refarimento de ła so categoria par clase e stiłe incondibiłi. Proponesta in do carosarìe, normałe e łonga, ła ze senpre ai vertici, par [[seguesa automobiłìstega|seguresa]], prestasion, tecnołozìa e comfort. Mercedes inte'l 2008 ła ga prezentà in vari sałoni varsion ibride ed ecołòzeghe de sto modeło co l'intento de sotołinear el so inpegno inte ła creasion de veture capase de respetar l'anbiente a presinder da ła clase e da ła categoria. Ła ze produzesta anca in varsion, [[coupé]] (costituìndo in sot cazo ła [[Mercedes-Benz Classe CL|Classe CL]]: C140, C215, C216), in varsione [[limousine]] e [[cabriolet]]. Tute łe varsion łe ze disponibiłi co motorizasion AMG: S 63 (5,5 V8 biturbo) e S 65 (6,0 V12 biturbo). Da'l 2015 A ze inazonta disponibiłe na łusuozisima varsion a paso extrałongo soto ła marca Maybach. Inte'l 2020 ne vien prezentà ła sètema zenerasion. *Ła [[Mercedes-Benz Classe SL|Classe SL]] ła ze na serie de automobiłi sportive e de łuso achipajàe escluzivamente co motori a benzina. L'acrònemo SL el deriva infati da łe inisiałe de łe parołe ''Sport'' e ''Leicht'', che in todesco łe senjifega Sportività e Łezeresas. Derivàe da ła 300 SL da conpetision prezentada inte'l 1952 e da ła 300 SLR de'l 1955, da'l 1954 a uncò A ze stà prezentàe 5 diverse zenerasion de SL. R231 ła ze ła sigla de ła sesta zenerasion de ła Classe SL, n'autovetura roadster de łuso produzesta da ła Caza automobiłìstega todesca Mercedes-Benz a partir da'l 2011. *Ła [[Mercedes-Benz Classe SLK|Classe SLK]] ła ze na vetura partenjente a'l segmento de łe roadster conpate, łe cui prensipałe concorenti łe ze ła [[BMW Z4]] e l'[[Audi TT|Audi TT Roadster]]. SLK el ze l'acrònemo de ''Sportlich'' (sportiva), ''Leicht'' (łeziera) e ''Kompakt'' (conpata). So'l fenir d'el 1996 A ze venjùa fora ła prima zenerasion, co tełaro R170, che ła ze stà sostituìa da'l novo modeło de'l 2004, co tełaro R171. El 17 zenaro 2011 Mercedes-Benz ła łansa so'l marcà europèo ła tersa zenerasion, co tełaro R172. Inte'l [[2016]], co un restyling ła canbia nome in SLC, in vista de'l nuovo criterio de denominasion dei modeł Mercedes-Benz. Da'l 2020 no ła ze pì in produsion. *Ła [[Mercedes-Benz SLS AMG|SLS AMG]], sigla de prozeto C197, ła ze n'autovetura sportiva alte prestasion e a produsion łimitada produzesta a partir da'l 2010. Ndada fora produsion inte'l 2014, a'l só posto A debuta ła nova AMG GT. Ła sigla SLS no ła indegava na parenteła tècnega co ła Classe S, ma ła senjifegava ''Sport'' ''Leich'' ''Super''. Sercando de rancurar l'eredità de'l modeło 300 SL dei ani '50, ła SLS ła gaveva par de pì łe portiere ad ałe de cocal. El ze stà l'ùltemo modeło de ła Steła a tre ponte a montar el famozo motor V8 aspirà [[Mercedes-Benz M159|M159]] da 6,2 łitri (declarà 6,3). *Ła [[Mercedes-Benz Classe V|Classe V]] ła ze na monovołume produzesta da'l 1996 so baze Volkswagen Transporter. Daspò un parìodo de inutiłizo che'l durava da'l 2003, inte'l 2014 tałe denominasion ła ze stada respolvarada in ocazion de ła tersa zenarasion de'l modeło, pì łusuoza de cheła presedente. *Ła [[Mercedes-Benz Classe X|Classe X]] ła ze un pick-up produzesto a partir da novenbre 2017 che'l sconpartise ła piatofrma co [[Renault Alaskan]] e [[Nissan Navara]]. A cauza dei scarsi nùmari de vendita, da'l 2020 no ła ze pì in produsion. === I altri veicołi marchià Mercedes-Benz === [[File:Travego 100 2661.jpg|thumb|Un moderno Travego de ła Mercedes-Benz]] Mercedes Benz ła produze anca [[autocaro|camion]], [[autobus]] (''Classe O''), mezi da łaoro e [[Caro funebre|cari funebri]] bazà so ła berlina de fasa alta Classe E (''Pilato''). Da'l 1990 el reparto [[Mercedes-AMG|AMG]] el reałiza modełi sportivi destinài a łe conpetision de'l [[Deutsche Tourenwagen Masters|DTM]] e varsion sportive de łe auto de serie. 'Sti prodoti spesiałi i ze reałizà pì che altro so ła baze de modełi in comerso, che i vien consenjà da ła fàbrega sentrałe a l'AMG che, daspò na łaorasion artezanałe (onji motor ełaborà el vien preparà da n'ùnego operaio che, a ła fine de'l proseso, el inprime ła só firma sora de'l motor), el ghe reconsenja a'l cliente na machina sensibilmente pì sportiva (in aseto, motor, freni, interni, sediłi ed altri partegołari). Atualmente inte'l reparto corse todesco A ghe łaora poco pì de 650 dependenti. Inte'l 2014 A ze stà prezentà ła [[Mercedes-AMG GT|AMG GT]], prima auto zviłupada intieramente da ła AMG. == Veicołi produzesti == === [[Autovetura|Autoveture]] === ==== Gama atuałe ==== * [[Mercedes-Benz W177|Classe A (W177)]] * [[Mercedes-Benz W247|Classe B (W247)]] * [[Mercedes-Benz W206|Classe C (W206)]] * [[Mercedes-Benz W213|Classe E (W213)]] * [[Mercedes-Benz W223|Classe S (W223)]] * [[Mercedes-Benz C118|Classe CLA (C118/X118)]] * [[Mercedes-Benz C257|Classe CLS (C257)]] * [[Mercedes-Benz W463|Classe G (W463)]] * [[Mercedes-Benz H247|Classe GLA (H247)]] * [[Mercedes-Benz Classe GLB|Classe GLB]] * [[Mercedes-Benz Classe GLC|Classe GLC]] * [[Mercedes-Benz V167|Classe GLE (V167)]] * [[Mercedes-Benz X167|Classe GLS (X167)]] * [[Mercedes-Benz W447|Classe V (W447)]] * [[Mercedes-Benz EQC|EQC]] * [[Mercedes-Benz W447#Versioni elettriche (eVito/EQV)|EQV]] * [[Mercedes-Benz AMG GT|AMG GT]] * [[Mercedes-AMG GT 4-Door Coupé|AMG GT 4-Door Coupé]] ==== I modełi de'l pasà (da łe orizeni a'l 1950) ==== * [[Mercedes-Benz G4]] ==== I modełi de'l pasà (da'l [[1950]] fin 'vanti) ==== * [[Mercedes-Benz W105|W105 Ponton]] * [[Mercedes-Benz W120|W120]] * [[Mercedes-Benz W180|W180]] * [[Mercedes-Benz W110|W110]] * [[Mercedes-Benz W111 e W112|W111 e W112]] * [[Mercedes-Benz W108 e W109|W108 e W109]] * [[Mercedes-Benz W114 e W115|W114 e W115]] * [[Mercedes-Benz W116|W116]] * [[Mercedes-Benz W123|W123]] * [[Mercedes-Benz W124|W124]] * [[Mercedes-Benz W126|W126]] * [[Mercedes-Benz R121|190 SL]] * [[Mercedes-Benz W113|W113]] * [[Mercedes-Benz R107|R107 SL]] * [[Mercedes-Benz C107|W107 SLC]] * [[Mercedes-Benz W198|300 SL Gullwing]] * [[Mercedes-Benz 300 SLR|300 SLR]] * [[Mercedes-Benz R129|R129]] * [[Mercedes-Benz W186|300 Adenauer]] * [[Mercedes-Benz W100|W100]] * [[Mercedes-Benz W201|W201]] * [[Mercedes-Benz W140|W140]] === [[Autobus]] === {{Colonne}} ;Di linea urbani e suburbani * [[Mercedes-Benz O305]] * [[Mercedes-Benz Citaro|Mercedes-Benz O530 Citaro]] * [[Mercedes-Benz Cito|Mercedes-Benz O520 Cito]] * [[Mercedes-Benz Conecto|Mercedes-Benz O345 Conecto]] * [[Mercedes-Benz O405]] * [[Mercedes-Benz O405N]] * [[Mercedes-Benz CapaCity]] {{Colonne spezza}} ;Di linea interurbani * [[Mercedes-Benz Citaro|Mercedes-Benz O530Ü Citaro]] * [[Mercedes-Benz O405Ü]] * [[Mercedes-Benz O407]] * [[Mercedes-Benz O408]] * [[Mercedes-Benz O500]] * [[Mercedes-Benz Integro|Mercedes-Benz O550Ü Integro]] * [[Mercedes-Benz Conecto|Mercedes-Benz O345Ü Conecto]] * [[Mercedes-Benz O303]] * [[Mercedes-Benz O307]] * [[Mercedes-Benz O404]] * [[Mercedes-Benz Intouro]] {{Colonne spezza}} ;Gran Turismo * [[Mercedes-Benz O303]] * [[Mercedes-Benz O404]] * [[Mercedes-Benz O510 Tourino]] * [[Mercedes-Benz O560 Intouro]] * [[Mercedes-Benz O500 Touro]] * [[Mercedes-Benz O350|Mercedes-Benz O350 Tourismo]] * [[Mercedes-Benz Travego|Mercedes-Benz O580 Travego]] * [[Mercedes-Benz O403]] {{Colonne fine}} === [[Autocaro|Autocari]] === [[File:Mercedes-Benz Actros 1848 BlueTec 5-4.JPG|thumb|Un moderno Actros de ła Mercedes-Benz]] * [[Mercedes-Benz Actros|Actros]] * [[Mercedes-Benz Axor|Axor]] * [[Mercedes-Benz Atego|Atego]] * [[Unimog]] * [[Mercedes-Benz Econic|Econic]] * [[Mercedes-Benz Zetros|Zetros]] === [[Furgone|Veicołi comersałi łezeri]] === *[[Mercedes-Benz Classe V|Vito]] ([[Mercedes-Benz W638|I serie]]-[[Mercedes-Benz W639|II serie]]-III serie) * [[Mercedes-Benz Sprinter|Sprinter]] * [[Mercedes-Benz Vario|Vario]] * [[Mercedes-Benz Vaneo|Vaneo]] * [[Mercedes-Benz Citan|Citan]] [[Categoria:Dite multinasionałi de automòbiłi]] a9wc6udtd9llcelaat8h0n1y4r1fs81 0 140544 1229995 1160365 2026-07-07T18:48:34Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 1229995 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[File:Arch of Constantine (Rome) - South side, from Via triumphalis.jpg|thumb|280px|right|[[Arco de Costantin]] a [[Roma]]]] On '''arco trionfałe''' el ze on [[edificio]] a forma de porta [[Monumento|monumentałe]] a [[arco (architetura)|arco]] che sołito fato par cełebrar na vitoria de na guera. Ła tradision ła vien da l'[[Inpero Roman|inpero roman]] e diversi anchi trionfanti se cata oncora intel pasà e intel prezente. Dei ventido archi trionfanti che conosemo de l'antiga [[Roma]] cuartro al prezente i ze oncora in piè. I archi trionfanti romani i jera in prinsipio porte sinbołeghe de ła sità de [[Quareło|cuareło]] o de [[piera]] co na volta a curva e adornà co armi concuistà dal nemigo. Dio i ani ze stà inalsà altri bełi archi de [[màrmaro]] co on grando canceło che se verze al sentro e de sołito do pì picołi de fianco decorà co cołone, basoriłievi e [[Statua|statue]]. Inte ła volta i połea tacar su [[divinità]] ałade de ła vitoria co corone in man, che sinbołegamente łe ghea da eser sbasà inte łe teste dei vincitori al so pasajo. De sołito l'arco del troonfo el jera decorà co riłievi che rafigurafa ła canpanja o ła bataja de ła vitoria. Intel [[II secolo|II secoło]] ze stà alsà archi par comemorare cualcosa de diverso par ezempio l'Arco de Traian a Ancona fato par cełebrare el mijoramento del porto da parte de Traian. Altri archi trionfanti i ze stà fati inte i secołi drio. == Altri projeti == {{Interprojeto}} == Linganbi foresti == {{linganbi foresti}} {{controło de autorità}} [[Categoria:Archi de trionfo]] 3ku593tallsamldmmcbzh5eymvpoo5y 0 141398 1229999 1174249 2026-07-07T18:51:24Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1229999 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Personajo |Nome= Vittoria Puccini |Nome de nasimento= |Nome nasimento= |Imajine= Vittoria Puccini cropped.jpg |Didascalia= Vittoria Puccini inte el [[2011]] |Larghesa_imajine= |Sitadinansa= |Data de nasimento= 18 de novenbre, 1981 |Logo de nasimento= Firense |Data de morte= |Logo de morte= |Mare= |Pare= |Spoxà= |Łéngue parlae= |Scumìsio= |Ocupasion= atora |Stiłe de vita= |Spor= |Educà= |Rexidensa= |premi= |Firma= |Larghesa_firma= |Sito= }} '''Vittoria Puccini''', (Firense, 18 de novenbre, 1981) ła ze na atora itałiana == Biografia == Nasesta a Firense inte el 1981, so fia de Giusto Puccini, profesor ordenario de derito pùblego, e de Laura Morozzi, insenjante ełementar, ła consegue ła [[łiceo clàsego|madurità clàsega]] a'l Łiceo Ginnasio Michelangelo de [[Firense]] e, drioman, ła frecuenta [[Zurisprudensa]] a l'univarsidà (sensa parò dar nesun ezame). Vittoria Puccini ła ze cuzina par parte de mare de Orsola Branzi, condutora radiofònega conosùa come [[la Pina]]<ref name="Branzi">{{Cita news | autore = Simona Rodolli | url = http://qn.quotidiano.net/file_generali/pdf/Guirao%20Puccini.pdf | formato = PDF | titolo = Guardate, la sua ze una famiglia di artisti | pubblicazione = [[Grand Hotel (periodico)|Grand Hotel]] | data = 21 ottobre 2011 | pagina = 10 | accesso = 3 agosto 2014}}</ref>, e nesa acuizìa de [[Andrea Branzi]], architeto e designer<ref name="Branzi" />. Inazonta, senpre da parte de mare<ref>{{Cita web | url =https://www.vanityfair.it/people/italia/17/02/20/sofia-viscardi-intervista-foto-francesco-sole-amore-gossip | titolo =Sofia Viscardi:<<Io che mi piaccio così come sono>>}}</ref>, ła ze cuzina de [[Sofia Viscardi]], youtuber e scritora miłaneze. ==Cariera== Ła ezordise inte el 2000 intarpretando el ròło de ''Gaia'' inte el film ''[[Tutto l'amore che c'è]]'', direto da [[Sergio Rubini]]. Inte el 2001 ła fa aparision in tełevizion inte ła [[miniserie tełeviziva|miniserie]] in do pontae ''[[La crociera (miniserie tełeviziva)|La crociera]]'', regia de [[Enrico Oldoini]], e l'ano drio inte ła miniserie ''[[Sant'Antonio di Padova (fiction)|Sant'Antonio di Padova]]'', regia de [[Umberto Marino]]; in pì inte el 2002 ła torna oncora sol grando schermo col film ''[[Paz!]]'', direto da [[Renato De Maria]]. Ła otien la consacrasion co ła [[serie tełeviziva]] ''[[Elisa di Rivombrosa]]'' (2003), grasie a ła cuała ła vinse el ''[[Tełegato]]'' come parsonajo femenin de l'ano.<ref>{{cita web|http://www.publiweb.com/service/telegatti_2004.html|Telegatti 2004, trionfa Elisa di Rivombrosa|accesso=10 zugno 2016}}</ref> Ła serie, in trèdaze pontade, anbientà inte'l [[Piemonte]] de'l Setesento e ispirà a'l romanzo angleze ''[[Pamela, o la virtù premiata]]'' de [[Samuel Richardson]], ła conta ła travajà storia d'amor intra l'ùmiłe dama de conpanjia ''Elisa Scalzi'' e el conte ''Fabrizio Ristori'' ([[Alessandro Preziosi]]). Direta da [[Cinzia TH Torrini]], ła ze stata trazmesa da [[Canale 5]]. Senpre in tełevizion inte'l 2004 ła interpreta el roło de ''Octavia'' in ''[[Nerone (miniserie tełeviziva)|Imperium: Nerone]]''. Inte'l [[2005]] ła ze ła protagonista de'l film ''[[Ma quando arrivano le ragazze?]]'', rezìa de [[Pupi Avati]]. Inte'l steso ano ła torna so Canale 5 co ''[[Elisa di Rivombrosa|Elisa di Rivombrosa - Parte Segonda]]'', par cui ła vinse ła ''[[Telegrolla d'Oro]]'', come mejo atora de fiction par el roło de [[Elisa Scalzi Ristori]]. Senpre inte'l steso ano ła interpreta el roło de ła Baronesa ''[[Maria Vetsera]]'' in ''[[Il destino di un principe]]'', rezìa de [[Robert Dornhelm]], che'l parla dei ''[[fatti di Mayerling]]'', in onda inte'l 2006 co suceso in [[Austria]] e in [[Zermania|Zarmania]], e in [[Itałia]], so [[Rai Uno]], el 17 de desenbre de'l 2007. A setenbre de'l 2006 ła scominsia a zirar ła miniserie ''[[Le ragazze di San Frediano (miniserie tełeviziva)|Le ragazze di San Frediano]]'', ciapà da l'omònemo romanzo de [[Vasco Pratolini]], in onda inte'l 2007 so Rai Uno. I altri protagonisti i ze: [[Martina Stella]], [[Chiara Conti]], [[Camilla Filippi]] e [[Giampaolo Morelli]]. Inte'l 2007 ła zira ła miniserie TV ''[[La baronessa di Carini]]'', rezìa de [[Umberto Marino]], co [[Luca Argentero]]. A majo de'l steso ano ła taca łe repreze de'l film ''[[Colpo d'occhio]]'', rezìa de [[Sergio Rubini]], di cui ła ze protagonista insenbre a [[Riccardo Scamarcio]], inte łe sałe a marso 2008. Par 'sto film ła reseve da novo el premio ''Diamanti al Cinema'' come mejo atora protagonista ex aequo co [[Violante Placido]] a ła [[Mostra de'l Sinema de Venesia]] 2008. Inte'l 2009 ła zira łe miniserie TV ''[[Tutta la verità (miniserie tełeviziva)|Tutta la verità]]'', direta da novo da Cinzia TH Torrini, e ''[[C'era una volta la città dei matti...]]'', rezìa de [[Marco Turco]], insentrà so ła vita e so l'atività de [[Franco Basaglia]], el [[psichiatra]] che'l ga ispirà ła [[łeje 180/78]] che'l regoła l'asistensa psichiàtrega in [[Itałia]], in onda entranbe so Rai Uno. Senpre inte'l 2009, el rezista [[Gabriele Muccino]] el ła sernise come coprotagonista inte'l film ''[[Baciami ancora]]''<ref>[http://www.cineblog.it/post/16745/baciami-ancora-vittoria-puccini-sostituisce-giovanna-mezzogiorno Baciami Ancora: Vittoria Puccini sostituisce Giovanna Mezzogiorno]</ref>, sequel del za famozo ''[[L'ultimo bacio]]'', inte'l cuało Vittoria ła interpreta el rolo de Giulia (intarpetà da [[Giovanna Mezzogiorno]] inte'l film presedente). Altri interpreti [[Stefano Accorsi]], [[Pierfrancesco Favino]], [[Giorgio Pasotti]]. Par 'sto roło, el 20 de zunjo 2010, a Vittoria Puccini A ghe vien asenjà el [[Golden Goblet Award]] come mejo atora protagonista a ła 13ª edision de'l Festival Intarnasionałe de'l Film de Shanghai. Inte'l 2010 ła zira infrà Kenya e Salento el film [[La vita facile]] par ła rezìa de Lucio Pellegrini, oncora co Pierfrancesco Favino e Stefano Accorsi. Inte'l setenbre 2010 ła vinse par ła tersa volta el premio Kinéo-Diamanti a'l sinema par l'intarpretasion de ''Baciami ancora''. Senpre durando ła 67ª Mostra de'l Sinema de Venesia ła vien insinjìa de'l premio "L'Oréal Paris par il Cinema", dedegà ai zòvani tałenti co ła motivasion: "Beła, tałentuoza brava e apresada da critica e pùblego". A novenbre 2010 ła ga tacà łe ripreze de ła miniserie RAI ''[[Violetta (miniserie tełeviziva)|Violetta]]'', par ła rezìa de [[Antonio Frazzi]], łibaramente trazesta da l'ópara de [[Giuseppe Verdi]] ''[[La Traviata]]''.<ref>{{cita web|http://www.mymovies.it/film/2011/violetta/news/lamorestruggentedivittoria/|Violetta, l'amore struggente di Vittoria Puccini|data=17 ottobre 2011|accesso=19 maggio 2017}}</ref> El 31 de majo 2011 ła reseve da l'Asosiasion Donne nell'Audiovisivo el "[[Premio Afrodite]]" 2011 come "Atora de l'Ano". Senpre inte'l 2011 ła ze stà ła comàre de ła [[68ª Mostra intarnasionałe d'arte sinematografega de Venesia]]<ref>[http://www.donnamoderna.com/gossip/venezia-68-vittoria-puccini-madrina Venezia 2011, Vittoria Puccini ze la madrina]</ref>. Inte'l desenbre 2013 ła ze ła protagonista de ła miniserie in do pontade ''[[Anna Karenina (miniserie tełeviziva 2013)|Anna Karenina]]'', in onda so Rai 1<ref>{{cita web|1=http://cultura.nanopress.it/articolo/anna-karenina-su-raiuno-vittoria-puccini-interpreta-la-protagonista-del-romanzo-di-tolstoj/15551/|2=Anna Karenina su Raiuno: Vittoria Puccini interpreta la protagonista del romanzo di Tolstoj|accesso=23 novembre 2013|urlmorto=sì}}</ref>. Inte'l zenaro 2014 ła vien fora inte i sinema co ła comedia ''[[Tutta colpa di Freud]]'' direta da [[Paolo Genovese]].<ref>{{cita web|http://velvetcinema.it/2014/01/24/tutta-colpa-di-freud-vittoria-puccini-e-marta-intervista/|Tutta colpa di Freud con Vittoria Puccini|accesso=27 gennaio 2014}}</ref> Inte'l 2015 ła interpreta [[Oriana Fallaci]] inte ła fiction tv ''[[L'Oriana]]'', che conta ła vita privà e profesionałe de ła zornałista;<ref>{{cita web|http://www.affaritaliani.it/coffeebreak/fiction-rai-vittoria-puccini-diventa-oriana-fallaci-141113.html|Vittoria Puccini diventa Oriana Fallaci|accesso=23 novembre 2013}}</ref> mentre a teatro ła ze protagonista, insenbre a [[Vinicio Marchioni]], de ''La gatta sul tetto che scotta'', el drama teatrałe de Tennesse Williams.<ref>{{cita web|url=http://www.primapaginanews.it/dettaglio_articolo.asp?id=286699&ctg=2|titolo=Vittoria Puccini a teatro in La gatta sul tetto che scotta|accesso=17 marzo 2015}}</ref> A'l sinema ła ze inte'l cast de'l film ''[[Maraviglioso Boccaccio]]'', ispirada a'l [[Decamerone]] de [[Giovanni Boccaccio]], che'l conta ła istòria de dièze zòvani costrenzesti a refujarse in canpanja par via de l'ondada de peste che ła gaveva colpìo el caołogo Toscan.<ref>{{cita web|1=http://www.lettera43.it/gossip/cine-tivu/vittoria-puccini-presenta-maraviglioso-boccaccio_43675159820.htm|2=Vittoria Puccini presenta Maraviglioso Boccaccio|data=23 febbraio 2015|accesso=17 marzo 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150402112223/http://www.lettera43.it/gossip/cine-tivu/vittoria-puccini-presenta-maraviglioso-boccaccio_43675159820.htm|dataarchivio=2 aprile 2015|urlmorto=sì}}</ref> Inte'l 2016 ła ze protagonista de ła comedia ''[[Tiramisù (film)|Tiramisù]]'' darénte a [[Fabio De Luigi]], 'st'ùltemo inte łe dopie veste de [[ator]] e rejista.<ref>{{cita web|http://www.sorrisi.com/cinema/attori-attrici/vittoria-puccini-da-elisa-di-rivombrosa-tiramisu/|Vittoria Puccini, da Elisa di Rivombrosa a Tiramisù|data=8 febbraio 2016|accesso=10 zugno 2016}}</ref> Inte'l 2019 ła interpreta Monica, protagonista de ła serie Rai ''[[Mentre ero via]]'' afiancà da Giuseppe Zeno. Dal 9 de zunjo 2020 ła ze ła presidente de l'asosiasion UNITA (Unione Nazionale Interpreti Teatro e Audiovisivo). Inte'le 2021 ła vien candidà ai [[David di Donatello]] come mejo atora protagonista par el ròło de Elisa inte'l film ''[[18 regali]]''. Da'l 5 de avrìl 2021 ła ze ła protagonista de ła miniserie Rai ''[[La fuggitiva (miniserie tełeviziva)|La fuggitiva]]''. ==Vita privà == Da'l [[2004]] a'l [[2010]] ła ga avùo na rełasion co [[Alessandro Preziosi]], conosùo so'l set de ''[[Elisa di Rivombrosa]]'', e da'l cuało ła ga avùo na fia, Elena, nasùa el 16 de majo [[2006]] a [[Firense]]<ref>{{cita web|1=http://www.tgcom24.mediaset.it/people/articoli/articolo309904.shtml|2=Puccini-Preziosi sono mamma e papà|editore=tgcom24|data=16 maggio 2006|accesso=23 novembre 2013|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20131202233118/http://www.tgcom24.mediaset.it/people/articoli/articolo309904.shtml|dataarchivio=2 dicembre 2013|urlmorto=sì}}</ref>. == Filmografia == {{Div col}} === Sìnema === * ''[[Tutto l'amore che c'è]]'', regia de [[Sergio Rubini]] (2000) * ''[[Paz!]]'', regia de [[Renato De Maria]] (2002) * ''[[Ma quando arrivano le ragazze?]]'', regia de [[Pupi Avati]] (2005) * ''[[Colpo d'occhio]]'', regia de Sergio Rubini (2008) * ''[[Baciami ancora]]'', regia de [[Gabriele Muccino]] (2010) * ''[[La vita facile]]'', regia de [[Lucio Pellegrini]] (2011) * ''[[Acciaio (film 2012)|Acciaio]]'', regia de [[Stefano Mordini]] (2012) * ''[[Magnifica presenza]]'', regia de [[Ferzan Özpetek]] (2012) * ''[[Tutta colpa di Freud]]'', regia de [[Paolo Genovese]] (2014) * ''[[Maraviglioso Boccaccio]]'', regia de [[Paolo e Vittorio Taviani]] (2015) * ''[[Tiramisù (film)|Tiramisù]]'', regia de [[Fabio De Luigi]] (2016) *''[[The Place]]'', regia de [[Paolo Genovese]] (2017) *''[[Cosa fai a Capodanno?]]'', regia de [[Filippo Bologna]] (2018) *''[[18 regali]]'', regia de [[Francesco Amato]] (2020) === Tełevizion === * ''[[La crociera (miniserie tełeviziva)|La crociera]]'', regia de [[Enrico Oldoini]] - Miniserie TV ([[2001]]) * ''[[Sant'Antonio di Padova (fiction)|Sant'Antonio di Padova]]'', regia de [[Umberto Marino]] - Miniserie TV ([[2002]]) *''[[Elisa di Rivombrosa]]'', regia de [[Cinzia TH Torrini]] - Serie TV ([[2003]]-[[2004]]) * ''[[Nerone (miniserie tełeviziva)|Imperium: Nerone]]'', regia de [[Paul Marcus]] - Miniserie TV ([[2004]]) * ''[[Elisa di Rivombrosa#Segonda stajon|Elisa di Rivombrosa 2]]'', regia de Cinzia TH Torrini - Serie TV ([[2005]]) * ''[[Il destino di un principe]]'', regia de [[Robert Dornhelm]] - Film TV ([[2006]]) * ''[[Le ragazze di San Frediano (miniserie tełeviziva)|Le ragazze di San Frediano]]'', regia de [[Vittorio Sindoni]] - Miniserie TV ([[2006]]) * ''[[La baronessa di Carini]]'', regia de [[Umberto Marino]] - Miniserie TV ([[2007]]) * ''[[Tutta la verità (miniserie tełeviziva)|Tutta la verità]]'', regia de Cinzia TH Torrini - Miniserie TV ([[2009]]) * ''[[C'era una volta la città dei matti...]]'', regia de [[Marco Turco]] - Miniserie TV ([[2010]]) * ''[[Violetta (miniserie tełeviziva)|Violetta]]'', regia de [[Antonio Frazzi]] - Miniserie TV ([[2011]]) * ''[[Altri tempi (miniserie tełviziva)|Altri tempi]]'', regia de [[Marco Turco]] - Miniserie TV ([[2013]]) * ''[[Anna Karenina (miniserie tełeviziva 2013)|Anna Karenina]]'', regia de [[Christian Duguay]] - Miniserie TV (2013) * ''[[L'Oriana]]'', regia de Marco Turco - Miniserie TV (2015) * ''[[Romanzo famigliare]]'' - Miniserie TV (2018) *''[[Mentre ero via]]'', regia de [[Michele Soavi]] (2019) * ''[[Il processo (serie tełeviziva)|Il processo]]'', regia de [[Stefano Lodovichi]] - Serie TV (2019) * ''[[La fuggitiva (miniserie tełeviziva)|La fuggitiva]]'', regia de [[Carlo Carlei]] - Miniserie TV (2021) * ''[[Non mi lasciare]], regia de Ciro Visco - Serie TV (2022) === Dopiajo === * Agata in ''[[La bella e la bestia (film 2017)|La bella e la bestia]]'', regia de [[Bill Condon]] ([[2017]])<ref>{{cita web|https://www.vanityfair.it/show/cinema/17/03/14/vittoria-puccini-intervista-la-bella-e-la-bestia|Vittoria Puccini: «Io, maga par La Bella e la Bestia»|data=14 marzo 2017|accesso=19 maggio 2017}}</ref> ===Teatro=== * ''La gatta sul tetto che scotta'' (2015) === Video muzegałi === * ''Insolita'' de [[Le Vibrazioni]] (2008). * ''[[Ancora qui (Renato Zero)|Ancora qui]]'' di [[Renato Zero]] (2009). * ''[[Baciami ancora]]'' di [[Jovanotti]] (2010). * ''Tutto questo sei tu'' di [[Ultimo (cantante)|Ultimo]] (2019). {{Div col end}} == Premi e reconosimenti == * [[David di Donatello (premio)|''David di Donatello'']] **[[2021]] - Candidatura par ła [[David di Donatello par ła mejo atora protagonista|mejo atora protagonista]] par ''[[18 regali]]'' Altri reconosimenti: *''[[Telegatto]]'' come personajo femenin de l'ano (2004) * ''Telegrolla'' par ''[[Elisa di Rivombrosa]]'' (2004) * ''Telegrolla'' par ''[[Elisa di Rivombrosa - parte segonda]]'' (2006) * Premio ''Diamanti al Cinema'' come mejo atora protagonista, a ła [[Mostra del Sinema de Venesia]] 2005 * Premio ''Diamanti al Cinema'' come mejo atora protagonista, ex aequo co [[Violante Placido]], a ła [[Mostra de'l Sinema de Venesia]] 2008 * Premio ''[[Golden Goblet Award]]'' come mejo atora protagonista a ła 13ª edision del Festival Intarnasionałe de'l Film de Shanghai 2010 * Premio come mejo atora par ła categoria Miniserie, asenjà da ła Zurìa ''[[Sorrisi e Canzoni TV]]'' par ''Tutta la verità'' * Premio ''Diamanti al Cinema'' come mejo atora protagonista, a ła [[Mostra del Sinema de Venesia]] 2010 * Premio ''L'Oréal Paris'': reconosimento al tałento e a ła bełesa de zovane atore itałiane, a ła [[Mostra de'l Sinema de Venesia]] 2010 * Premio ''Afrodite 2011'' asenjà da l'Asosiasion Donne nell'Audiovisivo come "atora de l'ano" * Premio come mejo atora par ła categoria Miniserie, asenjà da ła Zurìa ''[[Sorrisi e Canzoni TV]]'' par '' Violetta'' ==Notasion== <references/> ==Altri projeti== {{interprojeto}} ==Linganbi foresti== * {{Linganbi foresti}} {{Controło de autorità}} {{DEFAULTSORT:Puccini, Vittoria}} [[Categoria:Atori itałiani]] [[Categoria:Nasesti inte el 1981]] nekmk18tz8ypyfabarufe9srknb1qty 0 143659 1229997 1152057 2026-07-07T18:50:17Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1229997 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Zeografia fìzega | Imaxene = LhotseMountain.jos.500pix.jpg | Didascalia = La parete sud del Lhotse | Continente = [[Azia]] | Stato = NPL | Latitudine desimałe = 27.966667 | Longitudine desimałe = 86.933333 | Dataprimasałida = 18 de majo, [[1956]]<br>{{Bandiera|CHE}} [[Fritz Luchsinger]] e [[Ernst Reis]] | Caenaprinsipałe = [[Himalaya]] | Altesa = 8.516 }} El '''Lhotse''' ({{vec}} ''sima sud'') ła ze ła cuarta [[montagna]] pì alta de ła [[Tera]] co i so 8.516 {{m s.l.m.}}, che i ła rende prezente inte ła lista dei [[otomiłe]]. El ze conponesto da tre [[sima|sime]] e el ze liga diretamente a l'[[Everest]] par via del [[Cołe Sud]] (7.906&nbsp;m). == Descrision == === Topònemo === El Lhotse el ze indicà co ła sigla E1 dal servìsio cartogràfego de l'[[India]], in cuanto ła montagna no ła pare vere un nome ufisałe in tibetan e gnanca in nepalezo. Inte l'agosto del 1921, Howard Bury no catando un nome locałe che el definisa ła montagna el ghea proponesto Lhotse, che in tibetan vol dir "sima sud", visto che ła so cima ła ze a sud de l'Everest e el ze unio a eło gràsie del Cołe Sud. === Conformasion === Oltre che a ła sima principale łe ze prezenti altre do cime secondàrie: el Lhotse Mig (Est), 8.414&nbsp;m e el Lhotse Shar, 8.383&nbsp;m. == Asension == === Prima asension === La [[prima asension]] ła ze sta conpiesta inte el 1956 da na spedision svìsara guidada da Albert Eggler e formada da Wolfgang Diel, Hans Grimm, Hansrudolf Von Gunten, Eduard Leuthold, Fritz Luchsinher, Jürg Marmet, Fritz Müller, Ernest Reiss, Adolf Reist e Ernst Schmied, oltre che a 22 sherpa. L'asension ła ze avegnesta doparando sie canpi, ndando su prima sol [[jasaro Khunbu]], de consevensa scalando fin cuazi al Cołe Sud, par dopo ndar su un couloir so ła parete nord-òvest che che ła conduze fino a ła sima del Lhotse. El 18 de majo i zera rivai a ła sima [[Fritz Luchsinger]] e [[Ernst Reis]]. La istesa spedision ła ghea portà anca cuatro alpinisti in sima a l'Everest el 23 e 24 de majo, esendo bona parte del percorimento spartio finmente cuazi al Cołe Sud.<ref>{{cita web|url=http://www.himalayanclub.org/hj/20/1/the-swiss-expedition-to-everest-and-lhotse-1956/|titolo=The Swiss expedition to Everest and Lhotse, 1956|lingua=en|editore=himalayanclub.org|autore=Albert Eggler|accesso=13 aprile 2013}}</ref><ref>{{cita web|url=http://aaj.americanalpineclub.org/climbs-and-expeditions/asia/nepal/central-nepal/2010-lhotse-west-flank-of-north-ridge-by-d-urubko/|titolo=2010: Lhotse west flank of north ridge, by D. Urubko|lingua=en|editore=americanalpineclub.org|autore=Denis Urubko|accesso=13 aprile 2013|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20130208034802/http://aaj.americanalpineclub.org/climbs-and-expeditions/asia/nepal/central-nepal/2010-lhotse-west-flank-of-north-ridge-by-d-urubko/|dataarchivio=8 febbraio 2013}}</ref><ref>{{cita|AA. VV. La montagna|p. 278|lm5}}.</ref> === Altre asension === * 1955 - Primo tentativo de scalada del Lhotse da parte de na spedision internasionale. * 1965 - Primo tentativo de concuista da parte de na spedision japoneza al Lhotse Shar che el renunsarà a 8.100&nbsp;m de altura * 1979 - I austrìaghi Zep Maierl e Rolf Walter i fa ła prima asension al Lhotse Shar. * 1986 - [[Reinhold Mesner]] el riva a ła sima divegnendo el primo [[Homo sapiens|omo]] inte ła stòria a ver scalà tuti i Otomila. * 1989 - Inte el tentar so ła parete sud more l'alpinista polaco [[Jerzy Kukuczka]], par via de na rotura de colpo de na corda. * 2001 - Prima asension al Lhotse Mig da parte de na spedision rusa. == Gałaria== <gallery mode="packed" heights="130"> Imàjine:Lhotse-fromChukhungRi.jpg|La parete sud Imàjine:Western Cwm - 14th May 2011.jpg|L'[[Everest]], Cołe Sud e la parete nord-ovest del Lhotse Imàjine:Western Cwm and Lhotse.jpg|parete nord-ovest Imàjine:Everestfromspace.jpg|Le pareti est, cinezi, del Lhotse e de l'Everest, separae dal Cołe Sud, fotografae da ła [[Stasion Spasiałe Internasionałe]] </gallery> == Note == <references /> == Altri projeti == {{interprojeto}} == Linganbi foresti == {{linganbi foresti}} * {{en}} [http://www.alpinejournal.org.uk/Articles_by_Area/Article_Pages/Lhotse.html Alpine Journal] publegasion de l'[[Alpine Club]] {{Otomiłe}} {{Controło de autorità}} [[Categoria:Montagne de l'Himalaya]] [[Categoria:Montagne de 8000 m]] [[Categoria:Pàjine co erori inte łe mape]] 0qwm0y7llt0cjtut5kejdr8p7j9f824 0 145743 1229989 1151839 2026-07-07T18:45:21Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1229989 wikitext text/x-wiki {{Infobox de Avegnimento |data= Dal 2011 - |tema= siense, tecnołozia, indùstria e arte }} '''Tecnópolis''' ła ze na [[fiera|megamostra]] de [[siense]], [[tecnołozia]], [[indùstria]] e [[arte]], organizada in [[Arzentina]], e ła pì granda in [[Amèrica Latina|Amèrica Latina]], che ła se fa dal [[lujo]] al [[novenbre]] de ogni ano partindo dal [[2011]]. Ła megaespozision ła vien inbastia inte el Parco del Bisentenàrio, inte el comun de [[Villa Martelli]], a [[Gran Buenos Aires]], pròpio inte el confin co [[sità Autònoma de Buenos Aires]]. El ze stato inaugurà par ła so prima edision inte el [[14 de lujo]] del [[2011]], da ła vice-presidenta de l'època [[Cristina Fernández de Kirchner]]. == Istòrego == In prinsìpio, Tecnópolis ła gaveva da vegner fata inte ła sità de [[Buenos Aires]], dopo łe sełebrasion del Bisentenàrio de l'Arzentina. Ła mega-espozision ła saria gavesta da vegner organizada par man del goerno nasionałe inte el [[19 de novenbre]] [[2010]] par el ''Dì de ła Sovranità '', aniversàrio de ła [[Bataja de ła Vuelta de Obligado]]. Tutavia, inte l'otobre 2010, el [[Cao del goerno|Cao del Goerno]] de ła sità de Buenos Aires de l'època, Mauricio Macri, el ghea negà l'autorizasion par l'avegnimento, fazendo ałùdar che el sistema de [[trasporto pùblego]] de ła sità el saria cołasà crołà inte el ndar de ła prołongada mostra. El goerno nasionałe el ga decidesto de trasferir l'avegnimento inte un'àrea de sincuanta [[ètari]] situada inte el comun de [[Villa Martelli]], a [[Gran Buenos Aires]], pròpio inte el confin co [[sità Autònoma de Buenos Aires]] tacà a l'Avenida General Paz. In sto posto, inte el [[1930]], se ghe catava el Batajon 601° de l'[[ezèrsito|ezèrsito arzentin]]. Sto liogo el ze uno dei ponti fogałi de ła revolta "Carapintada" inte el ndar de ła presidensa de [[Raúl Alfonsín]]. El logo el ze stato totalmente reconvertio e atualmente ła major parte del so teritòrio ła corisponde al Parco del Bisentenàrio, sede fisa de ła mostra Tecnópołis. Inte el [[2018]], ła fiera ła ga ospità i [[Zughi Ołìnpeghi|Zughi ołìnpeghi]] zovaniłi de Buenos Aires. <!-- Sesion de pie voze, NO ZONTAR GNENTE ALTRO! --> == Notasion == {{Notasion}} ==Altri projeti== {{Interprojeto}} == Linganbi foresti == {{Linganbi foresti}} {{Controło de autorità}} <!-- Scrìvar cuà, dopo de ła freceta łe categorie --> [[Categoria:Fiere]] [[Categoria:Pàjine che łe dòpara proprietà miga ezistenti]] [[Categoria:Pàjine co erori inte łe mape]] suvlx78xcz1t483kq3rw6x4nycpyqsq 0 146976 1229982 1160347 2026-07-07T18:34:58Z Zio3no 41939 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 1229982 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ [[Imàjine:Canterburycathedrale.JPG|miniatura|[[Catedrałe de Canterbury]]]] L''''angleganèzemo''' o '''angleganismo''' o sanò '''anglicanèzemo''' o '''anglicanismo''' ła ze na [[confesion rełijoza]] che ła se mete inte ła metà strada (''Via Mèdia'') intrà el [[cristianèzemo]] [[Catołèzemo|catòłego]] e cueło [[Protestantèzemo|protestante]], e che el ga avesto orìzene inte el [[XVI secoło]] co ła separasion de ła [[Ceza anglegana|Ceza de Inghiltera]] da ła [[Ceza catòłega]] inte el ndar de del regno de [[Enrico VIII de Inghiltera|Enrico VIII]]. Conprende ceze che łe ze storegamente ligae a sta cuà e altre co credense, pràteghe de culto e struture afini, siben no idénteghe. La paroła ''anglegan'' el ga vesto orìzene da ''eclèzia anglegana'', na [[Łéngua latina|fraze latina]] derivante dal [[1246]] che signìfega "ceza ingleze". I aderenti a l'angleganèzemo i ze ciamai ''anglegani''. La majoransa de lori ła ze parte de łe ceze aderenti a ła [[Comunion Anglegana]] internasionałe<ref>{{Cita web|url=https://www.google.it/|titolo=Google|sito=www.google.it|accesso=31 ottobre 2016}}</ref>. Ghe ze, tutavia, vàrie ceze de fora de ła Comunion Anglegana che łe se autodefinise anglegane: łe ze cuełe ligae a l'''angleganèzemo contìnuo''<ref>[http://www.usachurches.org/denomination/continuing-anglican.htm Continuing Anglican], usachurches.org</ref>, in pozision [[conservatorismo|conservatore]]. El raprezentante de Dio in tera inte ła rełijon anglegana el ze ''de facto'' el sovran de ła corona ingleze, el cuało sucesore el corisponde a l’erede del trono, siben che sta autorità ła raprezéntee inte el dì uncó solché un roło sinbòłego. El protestantèzemo anglegan el ze sostansialmente na fuzion de ełementi luterani e calvinisti e in parte anca el ga catòłeghi, fondà sul [[Vanzeło]] de [[Jezù Cristo]], su łe tradision de ła ceza apostòłega, su ła [[sucesion apostòłega]] ("episcopà stòrego") e sui insegnamenti dei [[pari de ła Ceza]]<ref name="What it means to be an Anglican">"[http://www.churchofengland.org/our-faith/being-an-anglican.aspx What it means to be an Anglican]". Church of England.</ref>. Secondo un'imàzeine che ła vien fazesta derivar da [[Richard Hooker]], sta cuà ła se poza su de un "trìplego pedestało": [[Bìbia de rè Jacomo|Sacre Scriture]], [[Tradision catòłega|tradision]] e [[razon]]. L'angleganèzemo el costituise una de łe majori rame del cristianèzemo osidentałe, gavindo definitivamente declarà ła so indipendensa dal Roman Pontèfeze co l'insediamento inte el trono de [[Elizabeta I de Inghiltera|Elizabeta I]]<ref>Green, Jonathon (1996). "Chapter 2: The Middle Ages". ''Chasing the Sun: Dictionary Makers and the Dictionaries They Made'', New York, USA, Henry Holt, pp. 58–59. ISBN 0-8050-3466-8.</ref>. Tanti dei novi formułari anglegani de ła metà del XVI secoło i corispondea stretamente a cuełi del [[Calvinismo|protestantèzemo reformà]] contenporàneo. Ste reforme inte l'interior de ła Ceza de [[Inghiltera]] łe vegnea tolte e adatae al culto anglegan da l'[[arcivéscovo de Canterbury]] de chel tenpo [[Thomas Cranmer]], co ła scritura e publegasion de testi anglegani inportantisimi, o sia el ''Book of Common Prayer'' e i ''Trentanove artìcułi de rełijon'', seguii da un sbrisamento teołòzego e litùrzego verso pozision intermèdie intrà łe du majori tradision protestanti emerzenti, saria dir el [[luteranèzemo]] e el [[calvinismo]]''<ref>Diarmaid MacCulloch, ''Thomas Cranmer: A Life'', Yale University Press, p. 617 (1996).</ref>''. Inte ła fin del [[XVI secoło]], el mantegnimento inte l'angleganèzemo de tante forme litùrzeghe tradisionałi e de l'episcopà łe vegnea vedeste cofà inacetàbiłe dai anglegani che i promovea i prinsipi protestanti pì radegałi, mentre inte i secołi drioman racuanti teòłoghi e ecleziàsteghi anglegani, cofà [[Edward Bouverie Pusey]] e [[John Henry Newman]], confidando inte un rearentamento al culto catòłego, in parte dividéndose da ła Ceza de Inghiltera e in parte formando l'[[anglo-Catołèzemo]]. Sta situasion ła costituise parò na menoransa inte l'angleganèzemo, cofà - su un fronte dotrinałe vàrio - el movimento de ła "[[Broad Church]]" (''Ceza larga'') che, partindo dal ''[[latitudenarismo]]'' anglegan del '600, el ga desviłupà da ła seconda metà de l'800 pozision crìteghe inte i confronti de ła interpretasion dogmàtega dei "credi" e de un dòparo del ''Book of Common Prayer'' cofà guida, sostegnindo l'inportansa de ła reserca rełijoza e del confronto costrutivo co altre tradision cristiane e no-cristiane. <!-- Sesion de pie voze, NO ZONTAR GNENTE ALTRO! --> == Notasion == {{Notasion}} ==Altri projeti== {{Interprojeto}} == Linganbi foresti == {{Linganbi foresti}} {{Controło de autorità}} <!-- Scrìvar cuà, dopo de ła freceta łe categorie --> [[Categoria:Angleganismo| ]] 6f19gl4kurijiut4gkkpp0pmyo52s07