Wikisource viwikisource https://vi.wikisource.org/wiki/Trang_Ch%C3%ADnh MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Phương tiện Đặc biệt Thảo luận Thành viên Thảo luận Thành viên Wikisource Thảo luận Wikisource Tập tin Thảo luận Tập tin MediaWiki Thảo luận MediaWiki Bản mẫu Thảo luận Bản mẫu Trợ giúp Thảo luận Trợ giúp Thể loại Thảo luận Thể loại Chủ đề Thảo luận Chủ đề Tác gia Thảo luận Tác gia Trang Thảo luận Trang Mục lục Thảo luận Mục lục Biên dịch Thảo luận Biên dịch TimedText TimedText talk Mô đun Thảo luận Mô đun Sự kiện Thảo luận Sự kiện Đề tài 1 5416 206437 181638 2026-10-24T02:54:14Z Rickinwikipedia 20792 Mục mới: /* Typo */ 206437 wikitext text/x-wiki == Typo == Hello. I found a typo in the text. The part that says: Cụ phải cái vụ thằng năm Thọ. mãi đến giờ chưa quên. Should be: Cụ phải cái vụ thằng năm Thọ, mãi đến giờ chưa quên. It is a small mistake but I could not fix it by myself. Thank you. – [[Thành viên:Rickinwikipedia|Rickinwikipedia]] ([[Thảo luận Thành viên:Rickinwikipedia|thảo luận]]) 02:54, ngày 24 tháng 10 năm 2026 (UTC) asnkpwebklo0iqyr01fr4zjdi6mksgb 0 25274 206438 70293 2026-10-24T03:26:27Z ~2026-56804-15 20794 /* I. Học tiếng một (Những tiếng noms từ 6 nét đến 10 nét) */ 206438 wikitext text/x-wiki {{đầu đề | tựa đề = [[../]] | tác giả = Phan Khôi | dịch giả = | phần = Bài học thứ 3 | trước = [[../Bài học thứ 2|Bài học thứ 2]] | sau = [[../Bài học thứ 4|Bài học thứ 4]] | ghi chú = Bài đăng trên ''Sông Hương'', Huế, số 3 (15 Août 1936), trang 4-5. }} <div class="prose" style="text-align:justify;"> ===I. Học tiếng một (Những tiếng ''noms'' từ 6 nét đến 10 nét)=== {| align="center" style="text-align: center;" ! Chữ Hán !! Âm !! Nghĩa |- | '''江''' || Giang || Sông |- | '''河''' || Hà || Sông |- | '''海''' || Hải || Biển |- | '''洋''' || Dương || Biển lớn |- | '''陸''' || Lục || Đất liền; trên cạn |- | '''林''' || Lâm || Rừng |- | '''丘''' || Khưu (kỳ) || Gò |- | '''阜''' || Phụ || Đồi; gò |- | '''風''' || Phong || Gió |- | '''雨''' || Vũ, võ || Mưa |- | '''汽''' || Khí, khái || Hơi nước |- | '''虹''' || Hồng || Mống |- | '''祖''' || Tổ || Ông nội |- | '''孫''' || Tôn || Cháu nội |- | '''伯''' || Bá || Bác |- | '''叔''' || Thúc || Chú |- | '''姑''' || Cô || Cô (chị em của cha); mẹ chồng |- | '''姪''' || Điệt || Cháu (kêu cô, bác, chú) |- | '''姊''' || Tỉ || Chị |- | '''妹''' || Muội || Em gái |- | '''男''' || Nam || Con trai, đàn ông |- | '''婦''' || Phụ || Vợ; dâu; đàn bà |- | '''妻''' || Thê || Vợ |- | '''弟''' || Đệ || Em trai |- | '''門''' || Môn || Cửa |- | '''庭''' || Đình || Sân |- | '''家''' || Gia || Nhà |- | '''室''' || Thất || Nhà trong |- | '''房''' || Phòng || Buồng |- | '''屋''' || Ốc || Nhà |} ===II. Cắt nghĩa thêm=== '''江''' ''giang'' '''河''' ''hà'' đều nghĩa là sông, thường dùng để dưới một ''nom propre'' nào đặng chỉ tên con sông ấy, như '''香''' ''Hương''  '''江''' ''giang'', '''珥''' ''Nhĩ'' '''河''' ''hà''. (khác nhau với '''川''' chỉ gồm các sông). '''海''' ''hải'' theo tiếng Pháp là ''mer'', '''洋''' ''dương'' là ''océan''. '''陸''' ''lục'' khi nào đi với '''海''' ''hải'', nói '''海 陸''' ''hải lục'', thì là đất liền; khi nào đi với '''水''' ''thủy'', nói '''水 陸''' ''thủy lục'', thì là trên cạn. '''丘''' đọc là ''Khưu''. Vì là tên đức Khổng Tử, người mình húy mà đọc ra ''Kỳ''; nhưng tại sao ra ''Kỳ'', trại xa như vậy thì không rõ. Lại bởi sự kiêng tên đó người ta cũng có viết '''丘''' ra '''邱'''. '''阜''' ''phụ'' cũng làm đầu bộ, kêu bằng ''bộ Phụ''. Luôn luôn ở bên tả chữ, biến hình thành ra '''阝''' kêu bằng phụ gáo, vì hình nó giống cái gáo. '''雨''' ''võ'' cũng làm đầu bộ, kêu bằng ''bộ Võ''. Luôn luôn ở trên đầu chữ, biến hình thành ra '''⻗''', kêu bằng ''võ đầu''. '''婦''' ''phụ'' khi đối với '''夫''' ''phu'' mà nói: '''夫 婦''' ''phu phụ'', thì là vợ; khi đối với '''姑''' ''cô'' mà nói: '''姑 婦''' ''cô phụ'', thì là nàng dâu; khi đối với '''男''' ''nam'' mà nói: '''男 婦''' ''nam phụ'' thì là đàn bà. '''姪''' ''điệt'' là cháu đối với bác, chú, cô mà xưng, khác với '''孫''' ''tôn'' là cháu đối với ông bà nội mà xưng. Chữ ''điệt'' '''姪''' ấy hoặc cũng có viết là '''侄'''. '''門''' ''môn'' là cửa ngoài để đi vào sân; còn '''戶''' ''hộ'' là cửa trong để đi vào nhà. Vậy mà tục ta hay cắt nghĩa '''戶''' ''hộ'' là cửa ngõ, không phải; '''門''' ''môn'' mới là cửa ngõ. '''家''' ''gia'' là nhà, hiểu về nghĩa trừu tượng, chỉ cái nơi có một đoàn người thân với nhau cùng ở. ''Thất'' '''室''' là nhà trong, chỗ đàn bà ở. Bởi vậy ''gia'' '''家''' cũng có nghĩa là chồng, ý nói người chồng làm chủ cả nhà; ''thất'' '''室''' cũng có nghĩa là vợ, ý nói người vợ coi việc nhà trong ('''家''' ''gia'' và '''室''' ''thất'' đều thuộc về bộ '''宀''', kêu là ''bộ Miên'', nhưng tục ta quen kêu bộ ''Giằng đầu''). ''Ốc'' '''屋''' là cái nhà, hiểu về nghĩa cụ thể. Bởi vậy, khi muốn nói "làng nầy có mấy cái nhà" hay là nói "nhà tranh nhà ngói" thì đều phải dùng chữ '''屋''' ''ốc'', không được dùng chữ '''家''' ''gia''. ===III. Văn pháp=== Nom ''bình hành'' Như bài văn pháp trước đã nói, khi hai ''nom'' đi liền nhau là ''nom'' kép. Nhưng cũng có khi hai ''nom'' đi liền nhau mà không phải ''nom'' kép, lại kêu bằng ''nom'' bình hành. Khác nhau ở chỗ: ''nom'' kép thì hai chữ hợp làm một nghĩa; còn ''nom'' bình hành thì mỗi chữ có một nghĩa. Muốn phân biệt ''nom'' kép và không phải ''nom'' kép, hãy chú ý điều này: Khi gặp hai ''nom'' đi liền nhau mà cắt xuôi theo, không có nghĩa, ấy là ''nom'' kép. Như ''thiên tử'' '''天 子''' nếu nói là “trời con”, ''phu nhân'' '''夫 人''' nếu nói là “chồng người” thì thật không có nghĩa lý gì hết. Còn cắt xuôi theo mà có nghĩa, như ''phụ mẫu'' '''父 母''' là “cha mẹ”, ''sơn thủy'' '''山 水''' là “non nước”, ''thủ túc'' '''手 足''' là “tay chân”, đều có nghĩa, ấy là không phải ''nom'' kép. Những ''nom'' vào hạng sau ấy gọi là ''nom'' bình hành. Vì nó đi song song với nhau, không những hai chữ mà có khi đến ba bốn chữ nữa. Người ta làm thành những ''nom'' bình hành theo 3 ý: một là hai chữ nào đối với nhau; hai là hai chữ nào đồng loại với nhau; ba là hai chữ nào nghịch với nhau. Ý thứ nhất như chữ ''thiên địa'' '''天 地''' (đối nhau); ý thứ nhì như chữ ''ngưu dương'' '''牛 羊''' (đồng loại với nhau); ý thứ ba như chữ ''thủy hỏa'' '''水 火''' (nghịch nhau). Trong tiếng Pháp, khi hai ''nom'' ghép thành một (''nom composé'') thường có cái ngang nối (''trait d’ union'') ở giữa; còn khi hai ''nom'' đi liền nhau mà nghĩa rời ra, phải có cái dấu phết (virgule) ngăn ra. Nhưng trong chữ Hán không có như vậy, cho nên sự phân biệt ''nom'' kép và không phải ''nom'' kép là rất cần. Huống chi trong Hán văn còn có một thứ ''nom'' khác nữa cũng hai chữ đi liền nhau mà đã không phải ''nom'' kép, cũng không phải ''nom'' bình hành: kêu bằng ''nom'' liên thuộc, lại càng cần phải phân biệt lắm nữa. Thứ ''nom'' này sẽ học trong bài văn pháp kỳ tới.  ===IV. Học tiếng đôi=== Theo bài văn pháp trên đó đã biết ''nom'' bình hành là gì rồi. Mà ''nom'' bình hành cũng là tiếng đôi, ta nên học qua cho biết một ít. '''山 川''' ''sơn xuyên:'' núi (và) sông '''田 土''' ''điền thổ:'' ruộng (và) đất. (Theo tục ta, đất thấp, cấy được, gọi là điền; đất cao để gieo, gọi là thổ). '''舟 車''' ''chu xa:'' thuyền (và) xe, đồ dùng về việc giao thông. '''土 木''' ''thổ mộc:'' chỉ về việc kiến trúc, việc làm nhà. Bởi trong việc ấy cần dùng nhất là ''đất'' và ''cây gỗ'', nên lấy hai chữ ''thổ mộc'' để chỉ nghĩa nó (Chú ý: không cắt nghĩa là đất và cây được; tiếng ta cũng phải nói là: “việc thổ mộc”) '''父 兄''' ''phụ huynh'' : cha (và) anh. Chỉ nghĩa là những người bề trên trong nhà. '''水 火''' ''thủy hỏa'': nước (và) lửa. Khi thì chỉ nghĩa là vật cần dùng hằng ngày, khi thì là sự tai hại: tùy câu mà hiểu. '''刀 尺''' ''đao xích'': Con dao (và) cái thước. Chỉ nghĩa việc may vá, việc chế ra y phục. Con dao (hay cái kéo) cái thước là công cụ của thợ may, nên lấy để đại biểu cho nghề may. '''旦 夕''' ''đán tịch'': Buổi sáng (và) buổi chiều. Chỉ nghĩa trong một ngày. '''手 足''' ''thủ túc'': Tay (và) chân. Thường dùng để ví dụ với anh em. Như nói: '''兄 弟''' (đệ) '''如''' (như) '''手 足''': anh em như tay chân. '''才 力''' ''tài lực'': Tài (và) sức. '''口 舌''' ''khẩu thiệt'': Miệng (và) lưỡi. Khi thì chỉ nghĩa là khéo nói, khi thì chỉ nghĩa là rầy lộn với ai; khi thì chỉ nghĩa là mang tiếng chịu lời: tùy câu mà hiểu. '''爪 牙''' ''trảo nha'': Vuốt (và) nanh. Chỉ nghĩa những người phò tá ai mà đắc lực lắm, như làm cái vuốt cái nanh cho con thú dữ. '''衣 巾''' ''y cân'': Áo (và) khăn. '''土 地''' ''thổ địa'': Nói phiếm về đất, chớ không chỉ rõ ra đất nào. Như ta nói đất đai. '''耳 目''' ''nhĩ mục'': Tai (và) mắt. Khi thì chỉ nghĩa làm kẻ nghe ngó giùm cho người khác; khi thì chỉ nghĩa bị người khác nghe ngó vào mình: tùy nơi mà hiểu. '''夫 妻''' ''phu thê'': Chồng (và) vợ. '''祖 孫''' ''tổ tôn'':  Ông (và) cháu '''河 海''' ''hà hải'': Sông (và) biển. Có khi ví với lòng dạ rộng rãi. '''風 雨''' ''phong vũ'': Gió (và) mưa. Có khi ví với cuộc đời rộn ràng nhiều việc, như nói '''歐 風 亞 雨''' ''Âu phong Á vũ'' nghĩa là “gió Âu mưa Á”. '''士 女''' ''sĩ nữ'': Con trai học trò (và) con gái. Chỉ nghĩa một đám đông trong đó có nam nữ thanh niên.    ===V. Cách học bài thứ ba=== Cố nhiên cũng như hai bài trước, ba chục tiếng một hôm nay cũng phải theo phép đếm nét và phép viết mà học cho thuộc lòng. Bài văn pháp tuần này có quan hệ với bài văn pháp tuần trước. Vì cùng đồng hai ''nom'' đi liền nhau mà hôm trước là ''nom'' kép, hôm nay là ''nom'' bình hành, chỗ đó rất nên phân biệt cho rõ ràng. Vậy phải nhập với bài trước mà làm thành một cái đề cương (résumé) sau khi đã hiểu thật đúng. Làm xong thì cứ đó mà nhớ. </div> [[Thể loại:Bài báo]] 3fn5xzmmczt8c85ej845bothjgistyx