Bản thỏa thuận giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ tháng 10 năm 1972

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="vi">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>viwikisource</dbname>
    <base>https://vi.wikisource.org/wiki/Trang_Ch%C3%ADnh</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Phương tiện</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Đặc biệt</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Thảo luận</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Thành viên</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Thảo luận Thành viên</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikisource</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Thảo luận Wikisource</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Tập tin</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Thảo luận Tập tin</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Thảo luận MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Bản mẫu</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Thảo luận Bản mẫu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Trợ giúp</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Thảo luận Trợ giúp</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Thể loại</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Thảo luận Thể loại</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Chủ đề</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Thảo luận Chủ đề</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Tác gia</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Thảo luận Tác gia</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Trang</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Thảo luận Trang</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Mục lục</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Thảo luận Mục lục</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">Biên dịch</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">Thảo luận Biên dịch</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Mô đun</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Thảo luận Mô đun</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Sự kiện</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Thảo luận Sự kiện</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Đề tài</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Bản thỏa thuận giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ tháng 10 năm 1972</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3744</id>
    <revision>
      <id>206524</id>
      <parentid>206522</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T13:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57547-38</username>
        <id>20823</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>206524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26361" sha1="8r257r21w4xb20x7cyonkdmio2fghl9" xml:space="preserve">{{đầu đề
 | tựa đề     = Bản thỏa thuận giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ tháng 10 năm 1972
 | tác giả    = 
 | dịch giả   = 
 | phần       =
 | trước      = 
 | sau        = 
 | năm        = 1972
 | ghi chú    = Đây là bản dự thảo hiệp định hoà bình được Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ đồng thuận trong cuộc đàm phán ở Paris vào ngày 20 tháng 10 năm 1972. Bản dự thảo dự kiến được ký vào ngày 31 tháng 10, nhưng việc bất thành và hai bên đàm phán tiếp do Việt Nam Cộng hòa phản đối bản dự thảo.
 | chủ đề     = Hiệp định Paris 1973 và các văn bản có liên quan
}}
__TOC__
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà với sự thoả thuận của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam;
Chính phủ Hoa Kỳ với sự thoả thuận của Chính phủ Việt Nam Cộng hoà;

Nhằm mục đích chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam trên cơ sở tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam và quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam, góp phần củng cố hoà bình ở Châu Á và thế giới;

Đã thoả thuận, cam kết tôn trọng và thi hành những điều khoản sau đây:

===Chương I: Các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam===
====Điều 1====
Mỹ tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam đã công nhận. 

===Chương II: Chấm dứt chiến sự - rút quân===
====Điều 2====
Một cuộc ngừng bắn sẽ được thực hiện trên khắp miền Nam Việt Nam kể từ 24 giờ (giờ Đông Dương) ngày... tháng... năm 1972, tức 17 giờ (giờ GMT) ngày... tháng... năm 1972.

Cùng ngày giờ nói trên, Mỹ sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự của Mỹ chống lãnh thổ Việt Nam dân chủ cộng hoà bằng mọi lực luợng trên bộ, trên không, trên biển bất cứ từ đâu tới, và sẽ chấm dứt việc thả mìn tại vùng biển, các cảng và sông ngòi của Việt Nam dân chủ cộng hoà. Mỹ sẽ tháo gỡ, làm mất hiệu lực vĩnh viễn, phá huỷ tất cả những mìn ở vùng biển, các cảng và sông ngòi ở miền Bắc Việt Nam ngay sau khi Hiệp định này có hiệu lực.

Việc chấm dứt chiến sự nói trong điều này là lâu dài và vững chắc.

====Điều 3====
Các bên cam kết giữ vững ngừng bắn, bảo đảm hoà bình lâu dài và vững chắc.

Bắt đầu từ khi ngừng bắn:

a) Những lực lượng của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà sẽ ở nguyên vị trí của mình trong lúc chờ đợi thực hiện kế hoạch rút quân. Ban Liên hợp quân sự bốn bên nói trong điều 11 sẽ quy định nhữn thể thức cụ thể.

b) Các lực lượng vũ trang của hai bên miền Nam Việt Nam sẽ ở nguyên vị trí của mình. Ban Liên hợp quân sự hai bên nói trong điều 12 sẽ quy định vùng do mỗi bên kiểm soát và những thể thức trú quân.

c) Các lực lượng chính quy thuộc mọi quân chủng và binh chủng và các lực lượng không chính quy của các bên ở miền Nam Việt Nam phải ngừng mọi hành động tấn công nhau và nghiêm chỉnh tuân theo những điều quy định sau đây:

:*Ngăn cấm mọi hoạt động vũ lực trên bộ, trên không và trên biển
:*Ngăn cấm mọi hành động đối địch, khủng bố và trả thù của cả hai bên.

====Điều 4====
Mỹ sẽ không tiếp tục dinh líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam.

====Điều 5====
Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày ký Hiệp định này, việc rút hoàn toàn khỏi miền Nam Việt Nam mọi quân đội, cố vấn quân sự và nhân viên quân sự, kể cả nhân viên kỹ thuật quân sự, nhân viên quân sự liên quan đến chương trình bình định, vũ khí, đạn dược và công cụ chiến tranh của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà sẽ hoàn thành. Cố vấn của các nước nói trên cho các tổ chức bán quân sự và lực lượng cảnh sát cũng sẽ rút trong thời hạn đó.

====Điều 6====
Việc huỷ bỏ tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà ở miền Nam Việt Nam sẽ hoàn thành trong thời hạn 60 ngày kể từ khi ký Hiệp định này.

====Điều 7====
Từ khi thực hiện ngừng bắn cho đến ngày thành lập Chính phủ quy định trong điều 9(b) và 9(i) của Hiệp định này, hai miền Nam Việt Nam không được nhận việc đưa vào miền Nam Việt Nam quân đội, cố vấn quân sự và nhân viên quân sự, kể cả nhân viên kỹ thuật quân sự, vũ khí, đạn dược và dụng cụ chiến tranh.

Hai bên miền Nam sẽ được phép từng thời gian thay thế vũ khí, đạn dược, dụng cụ chiến tranh đã bị phá huỷ, bị hao mòn hoặc hư hỏng từ sau khi ngừng bắn, trên cơ sở một đổi một, cùng đặc điểm và tính năng, có sự kiểm soát của Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam và của Uỷ ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

===Chương III: Về những người của các bên bị bắt và giam giữ ===
====Điều 8====
a) Việc trao thả những nhân viên quân sự của các bên bị bắt và những nhân viên dân sự nước ngoài của các bên bị bắt sẽ tiến hành song song và hoàn thành cùng một ngày với việc rút quân nói trong điều 5. Các bên sẽ trao đổi danh sách đầy đủ những nhân viên quân sự và những nhân viên dân sự nước ngoài nói trên vào ngày ký kết Hiệp định này.

b) Các bên sẽ giúp đỡ nhau tìm kiếm tin tức về những nhân viên quân sự của các bên và những nhân viên dân sự nước ngoài của các bên bị mất tích trong chiến đấu, xác định vị trí bảo quản mồ mả của những người bị chết nhằm tạo điều kiện cho việc cất bốc và hồi hương hài cốt có những biện pháp khác cần thiết để tìm kiếm tin tức những người còn coi là mất tích trong chiến đấu.

c) Vấn đề những nhân viên dân sự Việt Nam khác bị giam giữ ở miền Nam Việt Nam và không bao gồm trong điều 8(a) ở trên sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên cơ sở những nguyên tắc của điều 21(b) của Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam ngày 20 tháng 7 năm 1954. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ làm điều đó trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, nhằm chấm dứt thù hằn để giảm đau khổ và đoàn tụ gia đình.

Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ gắng hết sức mình để giải quyết vấn đề này trong vòng hai tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực.

===Chương IV: Việc thực hiện quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam===
====Điều 9====
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà và chính phủ Mỹ cam kết tôn trọng những nguyên tắc thực hiện quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam dưới đây:

a) Quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm và phải được các nước tôn trọng.

b) Nhân dân miền Nam Việt Nam tự quyết định tương lai chính trị của miền Nam Việt Nam thông quan tổng tuyển cử thật sự tự do và dân chủ, có giám sát quốc tế.

c) Hai bên miền Nam Việt Nam cam kết tôn trọng ngừng bắn và giữ vững hoà bình ở miền Nam Việt Nam; giải quyết các vấn đề tranh chấp bằng thương lượng và tránh mọi xung đột bằng vũ lực.

d) Mỹ tôn trọng quyền tự quyết của của nhân dân miền Nam Việt Nam; Mỹ không cam kết với bất cứ xu hướng chính trị nào ở miền Nam Việt Nam và không tìm cách áp đặt một Chính phủ thân Mỹ ở Sài Gòn.

e) Ngay sau khi ngừng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ:

:* Thực hiện hoà giải và hoà hợp dân tộc, xoá bỏ thù hằn, cấm mọi hành động trả thù và phân biệt đối xử với những cá nhân hoặc tổ chức đã hợp tác với bên này hoặc bên kia.
:* Bảo đảm các quyền tự do dân chủ của nhân dân, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do tổ chức, tự do hoạt động chính trị, tự do tín nguỡng, tự do đi lại, tự do cư trú, tự do làm ăn sinh sống, quyền tư hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh.

f) Ngay sau khi ngừng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ hiệp thương trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, tôn trọng lẫn nhau và không thôn tính nhau để thành lập một cơ cấu chính phủ lấy tên là Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc gồm ba thành phần ngang nhau. Hội đồng sẽ làm việc theo nguyên tắc nhất trí. Sau khi Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc nhận chức, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ ký một hiệp định về các vấn đề nội bộ của miền Nam Việt Nam càng sớm càng tốt và làm hết sức mình để thực hiện việc này trong vòng ba tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân miền Nam Việt Nam là hoà bình, độc lập và dân chủ.

g) Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc có nhiệm vụ đôn đốc hai bên miền Nam Việt Nam thi hành các hiệp định ký kết giữa hai bên, duy trì ngừng bắn, giữ vứng hoà bình, thực hiện hoà giải và hoà hợp dân tộc, bảo đảm tự do dân chủ. Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc sẽ tổ chức tổng tuyển cử tự do và dân chủ như đã nói ở điều 9(b) và quy định thủ tục và thể thức tổng tuyển cử. Các cơ quan quyền lực mà cuộc tổng tuyển cử đó bầu ra sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam thông qua hiệp thuơng mà thoả thuận.

Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc cũng sẽ quy định thủ tục và thể thức tuyển cử địa phuơng theo như hai bên miền Nam Việt Nam thoả thuận.

h) Vấn đề lực luợng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, không có sự can thiệp của nước ngoài, phù hợp với tình hình sau chiến tranh. Trong số những vấn đề hai bên miền Nam Việt Nam thảo luận có vấn đề các biện pháp giảm số quân của các lực lượng vũ trang hai bên và phục viên số quân đã giảm.

i) Miền Nam Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, độc lập, tôn trọng những điều khoản quân sự của Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định việc không tham gia bất cứ một liên minh quân sự hoặc khối quân sự nào, không cho phép nước ngoài có căn cứ quân sự, quân đội, cố vấn quan sự, nhân viên quân sự trên đất mình. Miền Nam Việt Nam sẽ duy trì quan hệ với tất cả các nước không phân biệt chế độ chính trị và xã hội, nhận viện trợ kinh tế, kỹ thuật của bất cứ nước nào không kèm theo điều kiện chính trị.

Vấn đề nhận viện trợ quân sự sau này cho miền Nam Việt Nam sẽ thuộc thẩm quyền của chính phủ được thành lập sau tổng tuyển cử ở miền Nam.

===Chương V: Vấn đề thống nhất nước Việt Nam và vấn đề quan hệ giữa hai miền Nam, Bắc Việt Nam===
====Điều 10====

Như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định, giới tuyến quân sự ở vĩ tuyến 17 chỉ có tính chất tạm thời, không phải là ranh giới chính trị hoặc về lãnh thổ.

Việc thống nhất nước Việt Nam sẽ được thực hiện từng bước bằng phương pháp hòa bình trên cơ sở bàn bạc và thỏa thuận giữa miền Nam và miền Bắc Việt Nam, không bên nào bị cuỡng ép hoặc thôn tính bên nào và không có sự can thiệp của nước ngoài. Thời gian thống nhất sẽ do miền Nam và miền Bắc Việt Nam thỏa thuận.

Trong khi chờ đợi thống nhất đất nước, miền Nam và miền Bắc Việt Nam sẽ sớm bắt đầu thương lượng nhằm lập lại quan hệ bình thường về mọi mặt.

Trong khi chờ đợi thống nhất đất nước, miền Nam và miền Bắc Việt Nam không tham gia bất cứ liên minh quân sự hoặc khối quân sự nào, không cho phép nước ngoài có căn cứ quân sự, quân đội, cố vấn quân sự, nhân viên quân sự trên đất mình, như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định.

===Chương VI: Các ban liên hợp quân sự - Ủy ban kiểm soát và giám sát - Hội nghị quốc tế===
====Điều 11====

a) Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập Ban Liên hợp quân sự bốn bên có nhiệm vụ phối hợp các bên trong việc thực hiện các điều sau đây của Hiệp định này.
:* Đoạn đầu của điều 2 về việc thực hiện ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
:* Điều 3(a) về việc ngừng bắn của lực lượng Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
:* Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam;
:* Điều 5 về việc rút ra khỏi miền Nam quân Mỹ và quân của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
:* Điều 6 về việc hủy bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam;
:* Điều 8 về việc những người của các bên bị bắt;

b) Ban Liên hợp quân sự bốn bên sẽ làm việc theo nguyên tắc hiệp thương và nhất trí. Những vấn đề bất đồng sẽ chuyển cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

c) Ban Liên hợp quân sự bốn bên sẽ bắt đầu hoạt động ngay sau khi ký kết Hiệp định này và chấm dứt hoạt động sau khi việc thi hành đoạn đầu của điều 2, điều 3(a), điều 5, điều 6 và điều 8 đã hoàn thành.

d) Bốn bên sẽ thỏa thuận ngay về tổ chức, thể thức làm việc, phuơng tiện hoạt động và chi phí của Ban Liên hợp quân sự bốn bên.
====Điều 12====

Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập một Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam có nhiệm vụ phối hợp hai bên miền Nam Việt Nam trong việc thực hiện các điều sau đây của Hiệp định nay liên quan đến hai bên:

*Đoạn đầu của điều 2 về thực hiện ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam, sau khi Ban Liên hợp quân sự bốn bên chấm dứt hoạt động của mình;
*Điều 3(b) về việc ngừng bắn giữa hai bên miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam, sau khi Ban Liên hợp quân sự bốn bên chấm dứt hoạt động của mình;
*Điều 7 về việc không được đưa quân đội vào miền Nam Việt Nam và về các quy định khác của điều này;
*Điều 9(h) về vấn đề lực lượng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam;

Những vấn đề bất đồng sẽ chuyển cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

Sau khi Hiệp định này được ký kết, Ban Liên hợp quân sự hai bên sẽ thỏa thuận ngay những biện pháp và tổ chức nhằm thực hiện ngừng bắn và giữ gìn hòa bình ở miền Nam Việt Nam.

====Điều 13====

a) Sau khi ký kết Hiệp định này, thành lập ngay Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

b) Cho đến khi Hội nghị Quốc tế bảo đảm có những sắp xếp dứt khoát, Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ báo cáo với bốn bên những vấn đề về việc kiểm soát và giám sát việc thi hành những điều sau đây của Hiệp định này:

*Đoạn đầu của điều 2 về việc ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(a) về việc ngừng bắn của các lực lượng Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng Hoà;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam.
*Điều 5 về việc rút ra khỏi miền Nam Việt Nam quân Mỹ và quân của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
*Điều 6 về việc hủy bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam.
*Điều 8 về việc những người của các bên bị bắt.

Ủy ban Quốc tế về gián sát và kiểm soát sẽ lập những tổ kiểm soát để làm nhiệm vụ của mình. Bốn bên sẽ thỏa thuận ngày về chỗ đóng và sự hoạt động của các tổ đó. Các bên sẽ làm dễ dàng cho hoạt động của các tổ kiểm soát đó.

c) Cho đến khi Hội nghị quốc tế bảo đảm có những sắp xếp dứt khoát, Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ báo cáo với hai bên miền Nam Việt Nam về việc kiểm soát và giám sát việc thi hành những điều sau đây của Hiệp định này:

*Đoạn đầu của điều 2 về việc ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(b) về việc ngừng bắn giữa hai bên ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 7 về việc không được đưa quân đội vào miền Nam Việt Nam và về các quy định khác của điều này;
*Điều 9(b) về tổng tuyển cử tự do, dân chủ ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 9(h) về những thoả thuận đạt được giữa hai bên miền Nam Việt Nam về việc giảm số quân của các lực lượng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam và việc phục viên quân số giảm đó.

Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ lập những tổ kiểm soát để làm nhiệm vụ của mình. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ thỏa thuận ngay về chỗ đóng và sự hoạt động của các tổ đó. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ làm dễ dàng cho hoạt động của các tổ kiểm soát đó.

d) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ gồm đại diện của bốn nước: Ba Lan, Canada, Hunggari, Indonesia. Đại diện các nước trong Ủy ban Quốc tế sẽ luân phiên làm chủ tịch trong từng thời gian do Ủy ban Quốc tế quy định.

e) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát thi hành nhiệm vụ của mình theo nguyên tắc tôn trọng chủ quyền của miền Nam Việt Nam.

f) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát làm việc theo nguyên tắc hiệp thương và nhất trí.

g) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ bắt đầu hoạt động khi ngừng bắn có hiệu lực ở Việt Nam. Đối với các điều liên quan đến bốn bên nói trong điều 13(b), Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát chấm dứt hoạt động của mình khi nhiệm vụ kiểm soát và giám sát của Ủy ban đối với các điều đó đã hoàn thành. Đối với các điều liên quan đến hai bên miền Nam Việt Nam nói ở điều 13(c), Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát chấm dứt hoạt động của mình theo yêu cầu của Chính phủ được thành lập sau Tổng tuyển cử ở miền Nam Việt Nam nói ở điều 9(b).

h) Bốn bên sẽ thỏa thuận ngay về tổ chức, phương tiện hoạt động và chi phí cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát. Mối quan hệ giữa Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát và Hội nghị Quốc tế bảo đảm nói ở điều 14 sẽ do Ủy ban Quốc tế và Hội nghị thỏa thuận.

====Điều 14====

Các bên thỏa thuận về việc triệu tập Hội nghị Quốc tế trong vòng 30 ngày kể từ khi ký Hiệp định này để ghi nhận các Hiệp định đã được ký kết, bảo đảm chấm dứt chiến tranh, giữ vững hòa bình ở Việt Nam, tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam và quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam, góp phần vào hòa bình và bảo đảm hòa bình ở Đông Dương.

Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ sẽ đề nghị các bên sau đây tham gia Hội nghị quốc tế này: Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Cộng hòa Pháp, Liên hiệp Vưong Quốc Anh và Bắc Ái Nhĩ Lan, bốn nước trong Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cũng với các bên tham gia Hội nghị Paris về Việt Nam.

===Chương VII: Đối với Cam Pu Chia và Lào===
====Điều 15====

a) Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa triệt để tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Cam Pu Chia và nhân dân Lào đã đuợc các Hiệp định Genève năm 1954 về Đông Dương và Hiệp định Hiệp định Genève năm 1962 về Lào công nhận: độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ các quốc gia đó. Các Chính phủ nói trên tôn trọng nền trung lập của Cam Pu Chia và Lào. Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa cam kết không dùng lãnh thổ của Cam Pu Chia và Lào để xâm phạm chủ quyền và an ninh của các nước khác.

b) Các nước ngoài sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự ở Lào và Cam Pu Chia, rút hết và không đưa trở lại vào hai nuớc đó quân đội, có vấn quân sự và nhân viên quân sự, vũ khí, đạn dược và dụng cụ chiến tranh.

c) Công việc nội bộ của Cam Pu Chia và Lào do nhân dân mỗi nước này giải quyết, không có sự can thiệp của nước ngoài.

d) Những vấn đề liên quan giữa ba nuớc Đông Dương sẽ do các bên Đông Dương giải quyết trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

===Chương VIII: Quan hệ giữa Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ===
====Điều 16====

Nước Mỹ mong rằng Hiệp định này sẽ mang lại một thời kỳ hòa giải với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa cũng như với tất cả các dân tộc ở Đông Dương. Thi hành chính sách truyền thống của mình, nước Mỹ sẽ đóng góp vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh và công cuộc xây dựng sau chiến tranh ở nước Việt Nam dân chủ cộng hoà và toàn Đông Dương.

====Điều 17====

Việc chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam và việc thực hiện nghiêm chỉnh Hiệp định này sẽ tạo điều kiện thiết lập những quan hệ mới bình đẳng và cùng có lợi giữa Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ, trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Đồng thời, những việc đó sẽ bảo đảm hòa bình vững chắc ở Việt Nam và góp phần giữ gìn hòa bình lâu dài ở Đông Dương và Đông Nam Á. 

===Chương IX: Những điều khoản khác===
====Điều 18====

Hiệp định này bắt đầu có hiệu lực kể từ khi ký. Tất cả các bên có liên quan sẽ thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định này.

Làm tại Paris ngày .... tháng ... năm 1972, bằng tiếng Việt Nam, tiếng Anh và tiếng Pháp. Bản tiếng Việt Nam và bản tiếng Anh là những văn bản chính thức và có giá trị như nhau. Bản tiếng Pháp để tham khảo và sẽ soạn sau.

==Chức danh đề ký và tên ký==
''Chưa có''</text>
      <sha1>8r257r21w4xb20x7cyonkdmio2fghl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>206525</id>
      <parentid>206524</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57547-38</username>
        <id>20823</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>206525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26360" sha1="mwlvwcsptahy0ee4ru4fjdzn3v51ad4" xml:space="preserve">{{đầu đề
 | tựa đề     = Bản thỏa thuận giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ tháng 10 năm 1972
 | tác giả    = 
 | dịch giả   = 
 | phần       =
 | trước      = 
 | sau        = 
 | năm        = 1972
 | ghi chú    = Đây là một bản dự thảo hiệp định được Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ đồng thuận trong cuộc đàm phán ở Paris vào ngày 20 tháng 10 năm 1972. Bản dự thảo dự kiến được ký vào ngày 31 tháng 10, tuy nhiên việc bất thành và hai bên đàm phán tiếp do Việt Nam Cộng hòa phản đối bản dự thảo.
 | chủ đề     = Hiệp định Paris 1973 và các văn bản có liên quan
}}
__TOC__
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà với sự thoả thuận của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam;
Chính phủ Hoa Kỳ với sự thoả thuận của Chính phủ Việt Nam Cộng hoà;

Nhằm mục đích chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam trên cơ sở tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam và quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam, góp phần củng cố hoà bình ở Châu Á và thế giới;

Đã thoả thuận, cam kết tôn trọng và thi hành những điều khoản sau đây:

===Chương I: Các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam===
====Điều 1====
Mỹ tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam đã công nhận. 

===Chương II: Chấm dứt chiến sự - rút quân===
====Điều 2====
Một cuộc ngừng bắn sẽ được thực hiện trên khắp miền Nam Việt Nam kể từ 24 giờ (giờ Đông Dương) ngày... tháng... năm 1972, tức 17 giờ (giờ GMT) ngày... tháng... năm 1972.

Cùng ngày giờ nói trên, Mỹ sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự của Mỹ chống lãnh thổ Việt Nam dân chủ cộng hoà bằng mọi lực luợng trên bộ, trên không, trên biển bất cứ từ đâu tới, và sẽ chấm dứt việc thả mìn tại vùng biển, các cảng và sông ngòi của Việt Nam dân chủ cộng hoà. Mỹ sẽ tháo gỡ, làm mất hiệu lực vĩnh viễn, phá huỷ tất cả những mìn ở vùng biển, các cảng và sông ngòi ở miền Bắc Việt Nam ngay sau khi Hiệp định này có hiệu lực.

Việc chấm dứt chiến sự nói trong điều này là lâu dài và vững chắc.

====Điều 3====
Các bên cam kết giữ vững ngừng bắn, bảo đảm hoà bình lâu dài và vững chắc.

Bắt đầu từ khi ngừng bắn:

a) Những lực lượng của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà sẽ ở nguyên vị trí của mình trong lúc chờ đợi thực hiện kế hoạch rút quân. Ban Liên hợp quân sự bốn bên nói trong điều 11 sẽ quy định nhữn thể thức cụ thể.

b) Các lực lượng vũ trang của hai bên miền Nam Việt Nam sẽ ở nguyên vị trí của mình. Ban Liên hợp quân sự hai bên nói trong điều 12 sẽ quy định vùng do mỗi bên kiểm soát và những thể thức trú quân.

c) Các lực lượng chính quy thuộc mọi quân chủng và binh chủng và các lực lượng không chính quy của các bên ở miền Nam Việt Nam phải ngừng mọi hành động tấn công nhau và nghiêm chỉnh tuân theo những điều quy định sau đây:

:*Ngăn cấm mọi hoạt động vũ lực trên bộ, trên không và trên biển
:*Ngăn cấm mọi hành động đối địch, khủng bố và trả thù của cả hai bên.

====Điều 4====
Mỹ sẽ không tiếp tục dinh líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam.

====Điều 5====
Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày ký Hiệp định này, việc rút hoàn toàn khỏi miền Nam Việt Nam mọi quân đội, cố vấn quân sự và nhân viên quân sự, kể cả nhân viên kỹ thuật quân sự, nhân viên quân sự liên quan đến chương trình bình định, vũ khí, đạn dược và công cụ chiến tranh của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà sẽ hoàn thành. Cố vấn của các nước nói trên cho các tổ chức bán quân sự và lực lượng cảnh sát cũng sẽ rút trong thời hạn đó.

====Điều 6====
Việc huỷ bỏ tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà ở miền Nam Việt Nam sẽ hoàn thành trong thời hạn 60 ngày kể từ khi ký Hiệp định này.

====Điều 7====
Từ khi thực hiện ngừng bắn cho đến ngày thành lập Chính phủ quy định trong điều 9(b) và 9(i) của Hiệp định này, hai miền Nam Việt Nam không được nhận việc đưa vào miền Nam Việt Nam quân đội, cố vấn quân sự và nhân viên quân sự, kể cả nhân viên kỹ thuật quân sự, vũ khí, đạn dược và dụng cụ chiến tranh.

Hai bên miền Nam sẽ được phép từng thời gian thay thế vũ khí, đạn dược, dụng cụ chiến tranh đã bị phá huỷ, bị hao mòn hoặc hư hỏng từ sau khi ngừng bắn, trên cơ sở một đổi một, cùng đặc điểm và tính năng, có sự kiểm soát của Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam và của Uỷ ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

===Chương III: Về những người của các bên bị bắt và giam giữ ===
====Điều 8====
a) Việc trao thả những nhân viên quân sự của các bên bị bắt và những nhân viên dân sự nước ngoài của các bên bị bắt sẽ tiến hành song song và hoàn thành cùng một ngày với việc rút quân nói trong điều 5. Các bên sẽ trao đổi danh sách đầy đủ những nhân viên quân sự và những nhân viên dân sự nước ngoài nói trên vào ngày ký kết Hiệp định này.

b) Các bên sẽ giúp đỡ nhau tìm kiếm tin tức về những nhân viên quân sự của các bên và những nhân viên dân sự nước ngoài của các bên bị mất tích trong chiến đấu, xác định vị trí bảo quản mồ mả của những người bị chết nhằm tạo điều kiện cho việc cất bốc và hồi hương hài cốt có những biện pháp khác cần thiết để tìm kiếm tin tức những người còn coi là mất tích trong chiến đấu.

c) Vấn đề những nhân viên dân sự Việt Nam khác bị giam giữ ở miền Nam Việt Nam và không bao gồm trong điều 8(a) ở trên sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên cơ sở những nguyên tắc của điều 21(b) của Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam ngày 20 tháng 7 năm 1954. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ làm điều đó trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, nhằm chấm dứt thù hằn để giảm đau khổ và đoàn tụ gia đình.

Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ gắng hết sức mình để giải quyết vấn đề này trong vòng hai tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực.

===Chương IV: Việc thực hiện quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam===
====Điều 9====
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà và chính phủ Mỹ cam kết tôn trọng những nguyên tắc thực hiện quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam dưới đây:

a) Quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm và phải được các nước tôn trọng.

b) Nhân dân miền Nam Việt Nam tự quyết định tương lai chính trị của miền Nam Việt Nam thông quan tổng tuyển cử thật sự tự do và dân chủ, có giám sát quốc tế.

c) Hai bên miền Nam Việt Nam cam kết tôn trọng ngừng bắn và giữ vững hoà bình ở miền Nam Việt Nam; giải quyết các vấn đề tranh chấp bằng thương lượng và tránh mọi xung đột bằng vũ lực.

d) Mỹ tôn trọng quyền tự quyết của của nhân dân miền Nam Việt Nam; Mỹ không cam kết với bất cứ xu hướng chính trị nào ở miền Nam Việt Nam và không tìm cách áp đặt một Chính phủ thân Mỹ ở Sài Gòn.

e) Ngay sau khi ngừng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ:

:* Thực hiện hoà giải và hoà hợp dân tộc, xoá bỏ thù hằn, cấm mọi hành động trả thù và phân biệt đối xử với những cá nhân hoặc tổ chức đã hợp tác với bên này hoặc bên kia.
:* Bảo đảm các quyền tự do dân chủ của nhân dân, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do tổ chức, tự do hoạt động chính trị, tự do tín nguỡng, tự do đi lại, tự do cư trú, tự do làm ăn sinh sống, quyền tư hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh.

f) Ngay sau khi ngừng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ hiệp thương trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, tôn trọng lẫn nhau và không thôn tính nhau để thành lập một cơ cấu chính phủ lấy tên là Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc gồm ba thành phần ngang nhau. Hội đồng sẽ làm việc theo nguyên tắc nhất trí. Sau khi Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc nhận chức, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ ký một hiệp định về các vấn đề nội bộ của miền Nam Việt Nam càng sớm càng tốt và làm hết sức mình để thực hiện việc này trong vòng ba tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân miền Nam Việt Nam là hoà bình, độc lập và dân chủ.

g) Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc có nhiệm vụ đôn đốc hai bên miền Nam Việt Nam thi hành các hiệp định ký kết giữa hai bên, duy trì ngừng bắn, giữ vứng hoà bình, thực hiện hoà giải và hoà hợp dân tộc, bảo đảm tự do dân chủ. Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc sẽ tổ chức tổng tuyển cử tự do và dân chủ như đã nói ở điều 9(b) và quy định thủ tục và thể thức tổng tuyển cử. Các cơ quan quyền lực mà cuộc tổng tuyển cử đó bầu ra sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam thông qua hiệp thuơng mà thoả thuận.

Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc cũng sẽ quy định thủ tục và thể thức tuyển cử địa phuơng theo như hai bên miền Nam Việt Nam thoả thuận.

h) Vấn đề lực luợng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, không có sự can thiệp của nước ngoài, phù hợp với tình hình sau chiến tranh. Trong số những vấn đề hai bên miền Nam Việt Nam thảo luận có vấn đề các biện pháp giảm số quân của các lực lượng vũ trang hai bên và phục viên số quân đã giảm.

i) Miền Nam Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, độc lập, tôn trọng những điều khoản quân sự của Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định việc không tham gia bất cứ một liên minh quân sự hoặc khối quân sự nào, không cho phép nước ngoài có căn cứ quân sự, quân đội, cố vấn quan sự, nhân viên quân sự trên đất mình. Miền Nam Việt Nam sẽ duy trì quan hệ với tất cả các nước không phân biệt chế độ chính trị và xã hội, nhận viện trợ kinh tế, kỹ thuật của bất cứ nước nào không kèm theo điều kiện chính trị.

Vấn đề nhận viện trợ quân sự sau này cho miền Nam Việt Nam sẽ thuộc thẩm quyền của chính phủ được thành lập sau tổng tuyển cử ở miền Nam.

===Chương V: Vấn đề thống nhất nước Việt Nam và vấn đề quan hệ giữa hai miền Nam, Bắc Việt Nam===
====Điều 10====

Như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định, giới tuyến quân sự ở vĩ tuyến 17 chỉ có tính chất tạm thời, không phải là ranh giới chính trị hoặc về lãnh thổ.

Việc thống nhất nước Việt Nam sẽ được thực hiện từng bước bằng phương pháp hòa bình trên cơ sở bàn bạc và thỏa thuận giữa miền Nam và miền Bắc Việt Nam, không bên nào bị cuỡng ép hoặc thôn tính bên nào và không có sự can thiệp của nước ngoài. Thời gian thống nhất sẽ do miền Nam và miền Bắc Việt Nam thỏa thuận.

Trong khi chờ đợi thống nhất đất nước, miền Nam và miền Bắc Việt Nam sẽ sớm bắt đầu thương lượng nhằm lập lại quan hệ bình thường về mọi mặt.

Trong khi chờ đợi thống nhất đất nước, miền Nam và miền Bắc Việt Nam không tham gia bất cứ liên minh quân sự hoặc khối quân sự nào, không cho phép nước ngoài có căn cứ quân sự, quân đội, cố vấn quân sự, nhân viên quân sự trên đất mình, như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định.

===Chương VI: Các ban liên hợp quân sự - Ủy ban kiểm soát và giám sát - Hội nghị quốc tế===
====Điều 11====

a) Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập Ban Liên hợp quân sự bốn bên có nhiệm vụ phối hợp các bên trong việc thực hiện các điều sau đây của Hiệp định này.
:* Đoạn đầu của điều 2 về việc thực hiện ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
:* Điều 3(a) về việc ngừng bắn của lực lượng Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
:* Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam;
:* Điều 5 về việc rút ra khỏi miền Nam quân Mỹ và quân của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
:* Điều 6 về việc hủy bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam;
:* Điều 8 về việc những người của các bên bị bắt;

b) Ban Liên hợp quân sự bốn bên sẽ làm việc theo nguyên tắc hiệp thương và nhất trí. Những vấn đề bất đồng sẽ chuyển cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

c) Ban Liên hợp quân sự bốn bên sẽ bắt đầu hoạt động ngay sau khi ký kết Hiệp định này và chấm dứt hoạt động sau khi việc thi hành đoạn đầu của điều 2, điều 3(a), điều 5, điều 6 và điều 8 đã hoàn thành.

d) Bốn bên sẽ thỏa thuận ngay về tổ chức, thể thức làm việc, phuơng tiện hoạt động và chi phí của Ban Liên hợp quân sự bốn bên.
====Điều 12====

Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập một Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam có nhiệm vụ phối hợp hai bên miền Nam Việt Nam trong việc thực hiện các điều sau đây của Hiệp định nay liên quan đến hai bên:

*Đoạn đầu của điều 2 về thực hiện ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam, sau khi Ban Liên hợp quân sự bốn bên chấm dứt hoạt động của mình;
*Điều 3(b) về việc ngừng bắn giữa hai bên miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam, sau khi Ban Liên hợp quân sự bốn bên chấm dứt hoạt động của mình;
*Điều 7 về việc không được đưa quân đội vào miền Nam Việt Nam và về các quy định khác của điều này;
*Điều 9(h) về vấn đề lực lượng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam;

Những vấn đề bất đồng sẽ chuyển cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

Sau khi Hiệp định này được ký kết, Ban Liên hợp quân sự hai bên sẽ thỏa thuận ngay những biện pháp và tổ chức nhằm thực hiện ngừng bắn và giữ gìn hòa bình ở miền Nam Việt Nam.

====Điều 13====

a) Sau khi ký kết Hiệp định này, thành lập ngay Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

b) Cho đến khi Hội nghị Quốc tế bảo đảm có những sắp xếp dứt khoát, Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ báo cáo với bốn bên những vấn đề về việc kiểm soát và giám sát việc thi hành những điều sau đây của Hiệp định này:

*Đoạn đầu của điều 2 về việc ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(a) về việc ngừng bắn của các lực lượng Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng Hoà;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam.
*Điều 5 về việc rút ra khỏi miền Nam Việt Nam quân Mỹ và quân của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
*Điều 6 về việc hủy bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam.
*Điều 8 về việc những người của các bên bị bắt.

Ủy ban Quốc tế về gián sát và kiểm soát sẽ lập những tổ kiểm soát để làm nhiệm vụ của mình. Bốn bên sẽ thỏa thuận ngày về chỗ đóng và sự hoạt động của các tổ đó. Các bên sẽ làm dễ dàng cho hoạt động của các tổ kiểm soát đó.

c) Cho đến khi Hội nghị quốc tế bảo đảm có những sắp xếp dứt khoát, Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ báo cáo với hai bên miền Nam Việt Nam về việc kiểm soát và giám sát việc thi hành những điều sau đây của Hiệp định này:

*Đoạn đầu của điều 2 về việc ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(b) về việc ngừng bắn giữa hai bên ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 7 về việc không được đưa quân đội vào miền Nam Việt Nam và về các quy định khác của điều này;
*Điều 9(b) về tổng tuyển cử tự do, dân chủ ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 9(h) về những thoả thuận đạt được giữa hai bên miền Nam Việt Nam về việc giảm số quân của các lực lượng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam và việc phục viên quân số giảm đó.

Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ lập những tổ kiểm soát để làm nhiệm vụ của mình. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ thỏa thuận ngay về chỗ đóng và sự hoạt động của các tổ đó. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ làm dễ dàng cho hoạt động của các tổ kiểm soát đó.

d) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ gồm đại diện của bốn nước: Ba Lan, Canada, Hunggari, Indonesia. Đại diện các nước trong Ủy ban Quốc tế sẽ luân phiên làm chủ tịch trong từng thời gian do Ủy ban Quốc tế quy định.

e) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát thi hành nhiệm vụ của mình theo nguyên tắc tôn trọng chủ quyền của miền Nam Việt Nam.

f) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát làm việc theo nguyên tắc hiệp thương và nhất trí.

g) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ bắt đầu hoạt động khi ngừng bắn có hiệu lực ở Việt Nam. Đối với các điều liên quan đến bốn bên nói trong điều 13(b), Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát chấm dứt hoạt động của mình khi nhiệm vụ kiểm soát và giám sát của Ủy ban đối với các điều đó đã hoàn thành. Đối với các điều liên quan đến hai bên miền Nam Việt Nam nói ở điều 13(c), Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát chấm dứt hoạt động của mình theo yêu cầu của Chính phủ được thành lập sau Tổng tuyển cử ở miền Nam Việt Nam nói ở điều 9(b).

h) Bốn bên sẽ thỏa thuận ngay về tổ chức, phương tiện hoạt động và chi phí cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát. Mối quan hệ giữa Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát và Hội nghị Quốc tế bảo đảm nói ở điều 14 sẽ do Ủy ban Quốc tế và Hội nghị thỏa thuận.

====Điều 14====

Các bên thỏa thuận về việc triệu tập Hội nghị Quốc tế trong vòng 30 ngày kể từ khi ký Hiệp định này để ghi nhận các Hiệp định đã được ký kết, bảo đảm chấm dứt chiến tranh, giữ vững hòa bình ở Việt Nam, tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam và quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam, góp phần vào hòa bình và bảo đảm hòa bình ở Đông Dương.

Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ sẽ đề nghị các bên sau đây tham gia Hội nghị quốc tế này: Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Cộng hòa Pháp, Liên hiệp Vưong Quốc Anh và Bắc Ái Nhĩ Lan, bốn nước trong Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cũng với các bên tham gia Hội nghị Paris về Việt Nam.

===Chương VII: Đối với Cam Pu Chia và Lào===
====Điều 15====

a) Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa triệt để tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Cam Pu Chia và nhân dân Lào đã đuợc các Hiệp định Genève năm 1954 về Đông Dương và Hiệp định Hiệp định Genève năm 1962 về Lào công nhận: độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ các quốc gia đó. Các Chính phủ nói trên tôn trọng nền trung lập của Cam Pu Chia và Lào. Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa cam kết không dùng lãnh thổ của Cam Pu Chia và Lào để xâm phạm chủ quyền và an ninh của các nước khác.

b) Các nước ngoài sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự ở Lào và Cam Pu Chia, rút hết và không đưa trở lại vào hai nuớc đó quân đội, có vấn quân sự và nhân viên quân sự, vũ khí, đạn dược và dụng cụ chiến tranh.

c) Công việc nội bộ của Cam Pu Chia và Lào do nhân dân mỗi nước này giải quyết, không có sự can thiệp của nước ngoài.

d) Những vấn đề liên quan giữa ba nuớc Đông Dương sẽ do các bên Đông Dương giải quyết trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

===Chương VIII: Quan hệ giữa Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ===
====Điều 16====

Nước Mỹ mong rằng Hiệp định này sẽ mang lại một thời kỳ hòa giải với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa cũng như với tất cả các dân tộc ở Đông Dương. Thi hành chính sách truyền thống của mình, nước Mỹ sẽ đóng góp vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh và công cuộc xây dựng sau chiến tranh ở nước Việt Nam dân chủ cộng hoà và toàn Đông Dương.

====Điều 17====

Việc chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam và việc thực hiện nghiêm chỉnh Hiệp định này sẽ tạo điều kiện thiết lập những quan hệ mới bình đẳng và cùng có lợi giữa Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ, trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Đồng thời, những việc đó sẽ bảo đảm hòa bình vững chắc ở Việt Nam và góp phần giữ gìn hòa bình lâu dài ở Đông Dương và Đông Nam Á. 

===Chương IX: Những điều khoản khác===
====Điều 18====

Hiệp định này bắt đầu có hiệu lực kể từ khi ký. Tất cả các bên có liên quan sẽ thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định này.

Làm tại Paris ngày .... tháng ... năm 1972, bằng tiếng Việt Nam, tiếng Anh và tiếng Pháp. Bản tiếng Việt Nam và bản tiếng Anh là những văn bản chính thức và có giá trị như nhau. Bản tiếng Pháp để tham khảo và sẽ soạn sau.

==Chức danh đề ký và tên ký==
''Chưa có''</text>
      <sha1>mwlvwcsptahy0ee4ru4fjdzn3v51ad4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>206526</id>
      <parentid>206525</parentid>
      <timestamp>2026-10-29T14:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57547-38</username>
        <id>20823</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>206526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26360" sha1="ipj8wfkko4m40eqflgjouoivqzhvgq5" xml:space="preserve">{{đầu đề
 | tựa đề     = Bản thỏa thuận giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ tháng 10 năm 1972
 | tác giả    = 
 | dịch giả   = 
 | phần       =
 | trước      = 
 | sau        = 
 | năm        = 1972
 | ghi chú    = Đây là bản dự thảo hiệp định được Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ đồng ý vào ngày 20 tháng 10 năm 1972 khi hai bên đàm phán hoà bình ở Paris. Bản dự thảo dự kiến được ký vào ngày 31 tháng 10, tuy nhiên việc bất thành và hai bên đàm phán tiếp do Việt Nam Cộng hòa phản đối bản dự thảo.
 | chủ đề     = Hiệp định Paris 1973 và các văn bản có liên quan
}}
__TOC__
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà với sự thoả thuận của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam;
Chính phủ Hoa Kỳ với sự thoả thuận của Chính phủ Việt Nam Cộng hoà;

Nhằm mục đích chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam trên cơ sở tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam và quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam, góp phần củng cố hoà bình ở Châu Á và thế giới;

Đã thoả thuận, cam kết tôn trọng và thi hành những điều khoản sau đây:

===Chương I: Các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam===
====Điều 1====
Mỹ tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam đã công nhận. 

===Chương II: Chấm dứt chiến sự - rút quân===
====Điều 2====
Một cuộc ngừng bắn sẽ được thực hiện trên khắp miền Nam Việt Nam kể từ 24 giờ (giờ Đông Dương) ngày... tháng... năm 1972, tức 17 giờ (giờ GMT) ngày... tháng... năm 1972.

Cùng ngày giờ nói trên, Mỹ sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự của Mỹ chống lãnh thổ Việt Nam dân chủ cộng hoà bằng mọi lực luợng trên bộ, trên không, trên biển bất cứ từ đâu tới, và sẽ chấm dứt việc thả mìn tại vùng biển, các cảng và sông ngòi của Việt Nam dân chủ cộng hoà. Mỹ sẽ tháo gỡ, làm mất hiệu lực vĩnh viễn, phá huỷ tất cả những mìn ở vùng biển, các cảng và sông ngòi ở miền Bắc Việt Nam ngay sau khi Hiệp định này có hiệu lực.

Việc chấm dứt chiến sự nói trong điều này là lâu dài và vững chắc.

====Điều 3====
Các bên cam kết giữ vững ngừng bắn, bảo đảm hoà bình lâu dài và vững chắc.

Bắt đầu từ khi ngừng bắn:

a) Những lực lượng của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà sẽ ở nguyên vị trí của mình trong lúc chờ đợi thực hiện kế hoạch rút quân. Ban Liên hợp quân sự bốn bên nói trong điều 11 sẽ quy định nhữn thể thức cụ thể.

b) Các lực lượng vũ trang của hai bên miền Nam Việt Nam sẽ ở nguyên vị trí của mình. Ban Liên hợp quân sự hai bên nói trong điều 12 sẽ quy định vùng do mỗi bên kiểm soát và những thể thức trú quân.

c) Các lực lượng chính quy thuộc mọi quân chủng và binh chủng và các lực lượng không chính quy của các bên ở miền Nam Việt Nam phải ngừng mọi hành động tấn công nhau và nghiêm chỉnh tuân theo những điều quy định sau đây:

:*Ngăn cấm mọi hoạt động vũ lực trên bộ, trên không và trên biển
:*Ngăn cấm mọi hành động đối địch, khủng bố và trả thù của cả hai bên.

====Điều 4====
Mỹ sẽ không tiếp tục dinh líu quân sự và can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam.

====Điều 5====
Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày ký Hiệp định này, việc rút hoàn toàn khỏi miền Nam Việt Nam mọi quân đội, cố vấn quân sự và nhân viên quân sự, kể cả nhân viên kỹ thuật quân sự, nhân viên quân sự liên quan đến chương trình bình định, vũ khí, đạn dược và công cụ chiến tranh của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà sẽ hoàn thành. Cố vấn của các nước nói trên cho các tổ chức bán quân sự và lực lượng cảnh sát cũng sẽ rút trong thời hạn đó.

====Điều 6====
Việc huỷ bỏ tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ và các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà ở miền Nam Việt Nam sẽ hoàn thành trong thời hạn 60 ngày kể từ khi ký Hiệp định này.

====Điều 7====
Từ khi thực hiện ngừng bắn cho đến ngày thành lập Chính phủ quy định trong điều 9(b) và 9(i) của Hiệp định này, hai miền Nam Việt Nam không được nhận việc đưa vào miền Nam Việt Nam quân đội, cố vấn quân sự và nhân viên quân sự, kể cả nhân viên kỹ thuật quân sự, vũ khí, đạn dược và dụng cụ chiến tranh.

Hai bên miền Nam sẽ được phép từng thời gian thay thế vũ khí, đạn dược, dụng cụ chiến tranh đã bị phá huỷ, bị hao mòn hoặc hư hỏng từ sau khi ngừng bắn, trên cơ sở một đổi một, cùng đặc điểm và tính năng, có sự kiểm soát của Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam và của Uỷ ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

===Chương III: Về những người của các bên bị bắt và giam giữ ===
====Điều 8====
a) Việc trao thả những nhân viên quân sự của các bên bị bắt và những nhân viên dân sự nước ngoài của các bên bị bắt sẽ tiến hành song song và hoàn thành cùng một ngày với việc rút quân nói trong điều 5. Các bên sẽ trao đổi danh sách đầy đủ những nhân viên quân sự và những nhân viên dân sự nước ngoài nói trên vào ngày ký kết Hiệp định này.

b) Các bên sẽ giúp đỡ nhau tìm kiếm tin tức về những nhân viên quân sự của các bên và những nhân viên dân sự nước ngoài của các bên bị mất tích trong chiến đấu, xác định vị trí bảo quản mồ mả của những người bị chết nhằm tạo điều kiện cho việc cất bốc và hồi hương hài cốt có những biện pháp khác cần thiết để tìm kiếm tin tức những người còn coi là mất tích trong chiến đấu.

c) Vấn đề những nhân viên dân sự Việt Nam khác bị giam giữ ở miền Nam Việt Nam và không bao gồm trong điều 8(a) ở trên sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên cơ sở những nguyên tắc của điều 21(b) của Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Việt Nam ngày 20 tháng 7 năm 1954. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ làm điều đó trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, nhằm chấm dứt thù hằn để giảm đau khổ và đoàn tụ gia đình.

Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ gắng hết sức mình để giải quyết vấn đề này trong vòng hai tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực.

===Chương IV: Việc thực hiện quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam===
====Điều 9====
Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà và chính phủ Mỹ cam kết tôn trọng những nguyên tắc thực hiện quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam dưới đây:

a) Quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm và phải được các nước tôn trọng.

b) Nhân dân miền Nam Việt Nam tự quyết định tương lai chính trị của miền Nam Việt Nam thông quan tổng tuyển cử thật sự tự do và dân chủ, có giám sát quốc tế.

c) Hai bên miền Nam Việt Nam cam kết tôn trọng ngừng bắn và giữ vững hoà bình ở miền Nam Việt Nam; giải quyết các vấn đề tranh chấp bằng thương lượng và tránh mọi xung đột bằng vũ lực.

d) Mỹ tôn trọng quyền tự quyết của của nhân dân miền Nam Việt Nam; Mỹ không cam kết với bất cứ xu hướng chính trị nào ở miền Nam Việt Nam và không tìm cách áp đặt một Chính phủ thân Mỹ ở Sài Gòn.

e) Ngay sau khi ngừng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ:

:* Thực hiện hoà giải và hoà hợp dân tộc, xoá bỏ thù hằn, cấm mọi hành động trả thù và phân biệt đối xử với những cá nhân hoặc tổ chức đã hợp tác với bên này hoặc bên kia.
:* Bảo đảm các quyền tự do dân chủ của nhân dân, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do tổ chức, tự do hoạt động chính trị, tự do tín nguỡng, tự do đi lại, tự do cư trú, tự do làm ăn sinh sống, quyền tư hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh.

f) Ngay sau khi ngừng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ hiệp thương trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, tôn trọng lẫn nhau và không thôn tính nhau để thành lập một cơ cấu chính phủ lấy tên là Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc gồm ba thành phần ngang nhau. Hội đồng sẽ làm việc theo nguyên tắc nhất trí. Sau khi Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc nhận chức, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ ký một hiệp định về các vấn đề nội bộ của miền Nam Việt Nam càng sớm càng tốt và làm hết sức mình để thực hiện việc này trong vòng ba tháng sau khi ngừng bắn có hiệu lực, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân miền Nam Việt Nam là hoà bình, độc lập và dân chủ.

g) Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc có nhiệm vụ đôn đốc hai bên miền Nam Việt Nam thi hành các hiệp định ký kết giữa hai bên, duy trì ngừng bắn, giữ vứng hoà bình, thực hiện hoà giải và hoà hợp dân tộc, bảo đảm tự do dân chủ. Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc sẽ tổ chức tổng tuyển cử tự do và dân chủ như đã nói ở điều 9(b) và quy định thủ tục và thể thức tổng tuyển cử. Các cơ quan quyền lực mà cuộc tổng tuyển cử đó bầu ra sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam thông qua hiệp thuơng mà thoả thuận.

Hội đồng Quốc gia hoà giải và hoà hợp dân tộc cũng sẽ quy định thủ tục và thể thức tuyển cử địa phuơng theo như hai bên miền Nam Việt Nam thoả thuận.

h) Vấn đề lực luợng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam sẽ do hai bên miền Nam Việt Nam giải quyết trên tinh thần hoà giải và hoà hợp dân tộc, bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau, không có sự can thiệp của nước ngoài, phù hợp với tình hình sau chiến tranh. Trong số những vấn đề hai bên miền Nam Việt Nam thảo luận có vấn đề các biện pháp giảm số quân của các lực lượng vũ trang hai bên và phục viên số quân đã giảm.

i) Miền Nam Việt Nam thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, độc lập, tôn trọng những điều khoản quân sự của Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định việc không tham gia bất cứ một liên minh quân sự hoặc khối quân sự nào, không cho phép nước ngoài có căn cứ quân sự, quân đội, cố vấn quan sự, nhân viên quân sự trên đất mình. Miền Nam Việt Nam sẽ duy trì quan hệ với tất cả các nước không phân biệt chế độ chính trị và xã hội, nhận viện trợ kinh tế, kỹ thuật của bất cứ nước nào không kèm theo điều kiện chính trị.

Vấn đề nhận viện trợ quân sự sau này cho miền Nam Việt Nam sẽ thuộc thẩm quyền của chính phủ được thành lập sau tổng tuyển cử ở miền Nam.

===Chương V: Vấn đề thống nhất nước Việt Nam và vấn đề quan hệ giữa hai miền Nam, Bắc Việt Nam===
====Điều 10====

Như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định, giới tuyến quân sự ở vĩ tuyến 17 chỉ có tính chất tạm thời, không phải là ranh giới chính trị hoặc về lãnh thổ.

Việc thống nhất nước Việt Nam sẽ được thực hiện từng bước bằng phương pháp hòa bình trên cơ sở bàn bạc và thỏa thuận giữa miền Nam và miền Bắc Việt Nam, không bên nào bị cuỡng ép hoặc thôn tính bên nào và không có sự can thiệp của nước ngoài. Thời gian thống nhất sẽ do miền Nam và miền Bắc Việt Nam thỏa thuận.

Trong khi chờ đợi thống nhất đất nước, miền Nam và miền Bắc Việt Nam sẽ sớm bắt đầu thương lượng nhằm lập lại quan hệ bình thường về mọi mặt.

Trong khi chờ đợi thống nhất đất nước, miền Nam và miền Bắc Việt Nam không tham gia bất cứ liên minh quân sự hoặc khối quân sự nào, không cho phép nước ngoài có căn cứ quân sự, quân đội, cố vấn quân sự, nhân viên quân sự trên đất mình, như Hiệp định Genève năm 1954 về Việt Nam quy định.

===Chương VI: Các ban liên hợp quân sự - Ủy ban kiểm soát và giám sát - Hội nghị quốc tế===
====Điều 11====

a) Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập Ban Liên hợp quân sự bốn bên có nhiệm vụ phối hợp các bên trong việc thực hiện các điều sau đây của Hiệp định này.
:* Đoạn đầu của điều 2 về việc thực hiện ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
:* Điều 3(a) về việc ngừng bắn của lực lượng Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
:* Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam;
:* Điều 5 về việc rút ra khỏi miền Nam quân Mỹ và quân của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
:* Điều 6 về việc hủy bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam;
:* Điều 8 về việc những người của các bên bị bắt;

b) Ban Liên hợp quân sự bốn bên sẽ làm việc theo nguyên tắc hiệp thương và nhất trí. Những vấn đề bất đồng sẽ chuyển cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

c) Ban Liên hợp quân sự bốn bên sẽ bắt đầu hoạt động ngay sau khi ký kết Hiệp định này và chấm dứt hoạt động sau khi việc thi hành đoạn đầu của điều 2, điều 3(a), điều 5, điều 6 và điều 8 đã hoàn thành.

d) Bốn bên sẽ thỏa thuận ngay về tổ chức, thể thức làm việc, phuơng tiện hoạt động và chi phí của Ban Liên hợp quân sự bốn bên.
====Điều 12====

Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sẽ cử ngay đại diện để thành lập một Ban Liên hợp quân sự hai bên miền Nam Việt Nam có nhiệm vụ phối hợp hai bên miền Nam Việt Nam trong việc thực hiện các điều sau đây của Hiệp định nay liên quan đến hai bên:

*Đoạn đầu của điều 2 về thực hiện ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam, sau khi Ban Liên hợp quân sự bốn bên chấm dứt hoạt động của mình;
*Điều 3(b) về việc ngừng bắn giữa hai bên miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam, sau khi Ban Liên hợp quân sự bốn bên chấm dứt hoạt động của mình;
*Điều 7 về việc không được đưa quân đội vào miền Nam Việt Nam và về các quy định khác của điều này;
*Điều 9(h) về vấn đề lực lượng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam;

Những vấn đề bất đồng sẽ chuyển cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

Sau khi Hiệp định này được ký kết, Ban Liên hợp quân sự hai bên sẽ thỏa thuận ngay những biện pháp và tổ chức nhằm thực hiện ngừng bắn và giữ gìn hòa bình ở miền Nam Việt Nam.

====Điều 13====

a) Sau khi ký kết Hiệp định này, thành lập ngay Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát.

b) Cho đến khi Hội nghị Quốc tế bảo đảm có những sắp xếp dứt khoát, Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ báo cáo với bốn bên những vấn đề về việc kiểm soát và giám sát việc thi hành những điều sau đây của Hiệp định này:

*Đoạn đầu của điều 2 về việc ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(a) về việc ngừng bắn của các lực lượng Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng Hoà;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam.
*Điều 5 về việc rút ra khỏi miền Nam Việt Nam quân Mỹ và quân của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hoà;
*Điều 6 về việc hủy bỏ các căn cứ quân sự của Mỹ và của các nước ngoài khác đồng minh của Mỹ và của Việt Nam Cộng hòa ở miền Nam Việt Nam.
*Điều 8 về việc những người của các bên bị bắt.

Ủy ban Quốc tế về gián sát và kiểm soát sẽ lập những tổ kiểm soát để làm nhiệm vụ của mình. Bốn bên sẽ thỏa thuận ngày về chỗ đóng và sự hoạt động của các tổ đó. Các bên sẽ làm dễ dàng cho hoạt động của các tổ kiểm soát đó.

c) Cho đến khi Hội nghị quốc tế bảo đảm có những sắp xếp dứt khoát, Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ báo cáo với hai bên miền Nam Việt Nam về việc kiểm soát và giám sát việc thi hành những điều sau đây của Hiệp định này:

*Đoạn đầu của điều 2 về việc ngừng bắn trên khắp miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(b) về việc ngừng bắn giữa hai bên ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 3(c) về việc ngừng bắn giữa các bên ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 7 về việc không được đưa quân đội vào miền Nam Việt Nam và về các quy định khác của điều này;
*Điều 9(b) về tổng tuyển cử tự do, dân chủ ở miền Nam Việt Nam;
*Điều 9(h) về những thoả thuận đạt được giữa hai bên miền Nam Việt Nam về việc giảm số quân của các lực lượng vũ trang Việt Nam ở miền Nam Việt Nam và việc phục viên quân số giảm đó.

Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ lập những tổ kiểm soát để làm nhiệm vụ của mình. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ thỏa thuận ngay về chỗ đóng và sự hoạt động của các tổ đó. Hai bên miền Nam Việt Nam sẽ làm dễ dàng cho hoạt động của các tổ kiểm soát đó.

d) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ gồm đại diện của bốn nước: Ba Lan, Canada, Hunggari, Indonesia. Đại diện các nước trong Ủy ban Quốc tế sẽ luân phiên làm chủ tịch trong từng thời gian do Ủy ban Quốc tế quy định.

e) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát thi hành nhiệm vụ của mình theo nguyên tắc tôn trọng chủ quyền của miền Nam Việt Nam.

f) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát làm việc theo nguyên tắc hiệp thương và nhất trí.

g) Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát sẽ bắt đầu hoạt động khi ngừng bắn có hiệu lực ở Việt Nam. Đối với các điều liên quan đến bốn bên nói trong điều 13(b), Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát chấm dứt hoạt động của mình khi nhiệm vụ kiểm soát và giám sát của Ủy ban đối với các điều đó đã hoàn thành. Đối với các điều liên quan đến hai bên miền Nam Việt Nam nói ở điều 13(c), Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát chấm dứt hoạt động của mình theo yêu cầu của Chính phủ được thành lập sau Tổng tuyển cử ở miền Nam Việt Nam nói ở điều 9(b).

h) Bốn bên sẽ thỏa thuận ngay về tổ chức, phương tiện hoạt động và chi phí cho Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát. Mối quan hệ giữa Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát và Hội nghị Quốc tế bảo đảm nói ở điều 14 sẽ do Ủy ban Quốc tế và Hội nghị thỏa thuận.

====Điều 14====

Các bên thỏa thuận về việc triệu tập Hội nghị Quốc tế trong vòng 30 ngày kể từ khi ký Hiệp định này để ghi nhận các Hiệp định đã được ký kết, bảo đảm chấm dứt chiến tranh, giữ vững hòa bình ở Việt Nam, tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Việt Nam và quyền tự quyết của nhân dân miền Nam Việt Nam, góp phần vào hòa bình và bảo đảm hòa bình ở Đông Dương.

Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ sẽ đề nghị các bên sau đây tham gia Hội nghị quốc tế này: Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Cộng hòa Pháp, Liên hiệp Vưong Quốc Anh và Bắc Ái Nhĩ Lan, bốn nước trong Ủy ban Quốc tế kiểm soát và giám sát và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc cũng với các bên tham gia Hội nghị Paris về Việt Nam.

===Chương VII: Đối với Cam Pu Chia và Lào===
====Điều 15====

a) Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa triệt để tôn trọng các quyền dân tộc cơ bản của nhân dân Cam Pu Chia và nhân dân Lào đã đuợc các Hiệp định Genève năm 1954 về Đông Dương và Hiệp định Hiệp định Genève năm 1962 về Lào công nhận: độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ các quốc gia đó. Các Chính phủ nói trên tôn trọng nền trung lập của Cam Pu Chia và Lào. Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Mỹ và Chính phủ Việt Nam Cộng hòa cam kết không dùng lãnh thổ của Cam Pu Chia và Lào để xâm phạm chủ quyền và an ninh của các nước khác.

b) Các nước ngoài sẽ chấm dứt mọi hoạt động quân sự ở Lào và Cam Pu Chia, rút hết và không đưa trở lại vào hai nuớc đó quân đội, có vấn quân sự và nhân viên quân sự, vũ khí, đạn dược và dụng cụ chiến tranh.

c) Công việc nội bộ của Cam Pu Chia và Lào do nhân dân mỗi nước này giải quyết, không có sự can thiệp của nước ngoài.

d) Những vấn đề liên quan giữa ba nuớc Đông Dương sẽ do các bên Đông Dương giải quyết trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

===Chương VIII: Quan hệ giữa Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ===
====Điều 16====

Nước Mỹ mong rằng Hiệp định này sẽ mang lại một thời kỳ hòa giải với nước Việt Nam dân chủ cộng hòa cũng như với tất cả các dân tộc ở Đông Dương. Thi hành chính sách truyền thống của mình, nước Mỹ sẽ đóng góp vào việc hàn gắn vết thương chiến tranh và công cuộc xây dựng sau chiến tranh ở nước Việt Nam dân chủ cộng hoà và toàn Đông Dương.

====Điều 17====

Việc chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt Nam và việc thực hiện nghiêm chỉnh Hiệp định này sẽ tạo điều kiện thiết lập những quan hệ mới bình đẳng và cùng có lợi giữa Việt Nam dân chủ cộng hòa và Mỹ, trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Đồng thời, những việc đó sẽ bảo đảm hòa bình vững chắc ở Việt Nam và góp phần giữ gìn hòa bình lâu dài ở Đông Dương và Đông Nam Á. 

===Chương IX: Những điều khoản khác===
====Điều 18====

Hiệp định này bắt đầu có hiệu lực kể từ khi ký. Tất cả các bên có liên quan sẽ thi hành nghiêm chỉnh Hiệp định này.

Làm tại Paris ngày .... tháng ... năm 1972, bằng tiếng Việt Nam, tiếng Anh và tiếng Pháp. Bản tiếng Việt Nam và bản tiếng Anh là những văn bản chính thức và có giá trị như nhau. Bản tiếng Pháp để tham khảo và sẽ soạn sau.

==Chức danh đề ký và tên ký==
''Chưa có''</text>
      <sha1>ipj8wfkko4m40eqflgjouoivqzhvgq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chu Lễ/Địa quan Tư đồ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72529</id>
    <revision>
      <id>206523</id>
      <timestamp>2026-10-29T12:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathalala1</username>
        <id>20814</id>
      </contributor>
      <comment>[[w:WP:TTL|←]]Trang mới: “[[../Thiên quan Trủng tể|Phần trước]]　[[../|Mục lục]]　[[../Xuân quan Tông bá|Phần sau]]  ---- Bậc đế vương dựng nước mở mang cơ nghiệp, ắt phải định rõ bốn phương, lập chuẩn ngôi thứ, phân định kinh đô bờ cõi, chia đặt chức quan bày biện công việc để làm mực thước cho muôn dân noi theo. Bởi vậy mới đặt ra quan Địa quan Tư đồ, khiến vị ấy dẫn d…”</comment>
      <origin>206523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107552" sha1="to0mus5yucnghn4ubzo6qbesk78p8n1" xml:space="preserve">[[../Thiên quan Trủng tể|Phần trước]]　[[../|Mục lục]]　[[../Xuân quan Tông bá|Phần sau]]

----
Bậc đế vương dựng nước mở mang cơ nghiệp, ắt phải định rõ bốn phương, lập chuẩn ngôi thứ, phân định kinh đô bờ cõi, chia đặt chức quan bày biện công việc để làm mực thước cho muôn dân noi theo. Bởi vậy mới đặt ra quan Địa quan Tư đồ, khiến vị ấy dẫn dắt thuộc viên trông coi mối giáo hóa của đất nước, phò trợ thiên tử vỗ về, an định non sông bờ cõi. Dưới trướng các chức quan giáo hóa gồm có:
==Bộ máy thuộc nha Tư Đồ:==
Đại tư đồ: Quan Khanh, một người. Tiểu tư đồ: Quan Trung đại phu, hai người. Hương sư: Quan Hạ đại phu, bốn người. Thượng sĩ tám người, Trung sĩ mười sáu người, cấp Lữ hạ sĩ ba mươi hai người. Phủ (giữ kho tàng sổ sách) sáu người, Sử (viết chép) mười hai người, Tư (sai dịch đốc việc) mười hai người, Đồ (lao dịch sung việc) một trăm hai mươi người.

Hương lão: Cứ hai hương thì dùng một vị Tam công. Hương đại phu: Mỗi hương một quan Khanh. Châu trưởng: Mỗi châu một quan Trung đại phu. Đảng chính: Mỗi đảng một quan Hạ đại phu. Tộc sư: Mỗi tộc một quan Thượng sĩ. Lư tư: Mỗi lư một quan Trung sĩ. Tỷ trưởng: Năm nhà ghép một tỷ, đặt một quan Hạ sĩ.

Phong nhân (coi việc mốc giới, bờ cõi): Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư sáu người, Đồ sáu mươi người.

Cổ nhân (coi việc đánh trống quân lệnh, lễ nhạc): Trung sĩ sáu người; Phủ hai người, Sử hai người, Đồ hai mươi người.

Vũ sư (thầy dạy các điệu múa lễ): Hạ sĩ hai người; Tư bốn người, Vũ đồ (người múa) bốn mươi người.

Mục nhân (coi việc chăn nuôi sinh súc tế lễ): Hạ sĩ sáu người; Phủ một người, Sử hai người, Đồ sáu mươi người.

Ngưu nhân (chuyên coi sóc bầy trâu bò nuôi dưỡng): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư hai mươi người, Đồ hai trăm người.

Sung nhân (coi việc vỗ béo vật hiến tế): Hạ sĩ hai người; Sử hai người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Tái sư (định phép cày cấy, thuế khóa ruộng đất): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư sáu người, Đồ sáu mươi người.

Lư sư (coi việc thuế khóa chợ búa, cây cỏ nơi phố phường): Trung sĩ hai người; Sử hai người, Đồ hai mươi người.Huyện sư (coi địa phận vùng huyện, thuế khóa ngoài đô thành): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư tám người, Đồ tám mươi người.

Di nhân (coi việc trữ lương, tiếp tế lộ trình và cứu tế): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Quân nhân (coi việc điều hòa phu phen, cân đong sức dân): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Sư thị (thầy dạy đạo đức, điều phục các con em vương công): Trung đại phu một người, Thượng sĩ hai người; Phủ hai người, Sử hai người, Tư mười hai người, Đồ một trăm hai mươi người.

Bảo thị (thầy dạy sáu nghề Lục nghệ, bảo an nếp nhà): Hạ đại phu một người, Trung sĩ hai người; Phủ hai người, Sử hai người, Tư sáu người, Đồ sáu mươi người.

Tư gián (coi việc can gián điều sai trái của dân chúng): Trung sĩ hai người; Sử hai người, Đồ hai mươi người.

Tư cứu (coi việc răn đe, ngăn ngừa tội lỗi): Trung sĩ hai người; Sử hai người, Đồ hai mươi người.

Điều nhân (coi việc giải hòa tranh tụng oán thù): Hạ sĩ hai người; Sử hai người, Đồ mười người.

Môi thị (coi việc giá thú, phối ngẫu lứa đôi): Hạ sĩ hai người; Sử hai người, Đồ mười người.

Tư thị (trông coi trật tự phố chợ): Hạ đại phu hai người, Thượng sĩ bốn người, Trung sĩ tám người, Hạ sĩ mười sáu người; Phủ bốn người, Sử tám người, Tư mười hai người, Đồ một trăm hai mươi người.

Chất nhân (coi việc khế ước, văn tự mua bán): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư hai người, Đồ hai mươi người.

Triền nhân (coi việc thu thuế phố chợ và nhà trọ): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư hai người, Đồ hai mươi người.

Tư sư (giám sát cửa hàng): Hai mươi dãy sạp thì đặt một người, đều kèm hai viên Sử. Cổ sư (coi định giá hàng hóa): Hai mươi dãy sạp đặt một người, đều kèm hai viên Sử. Tư bạo (trị kẻ hung bạo ở chợ): Mười dãy sạp đặt một người. Tư kê (xét bắt kẻ gian lận): Năm dãy sạp đặt một người. Tư (sai phái dẹp trật tự): Hai dãy sạp đặt một người. Tứ trưởng (đứng đầu một dãy phố sạp): Mỗi dãy một người.

Tuyền phủ (coi việc lưu thông tiền tệ, cho vay tích trữ): Thượng sĩ bốn người, Trung sĩ tám người, Hạ sĩ mười sáu người; Phủ bốn người, Sử tám người, Cổ (con buôn lão luyện) tám người, Đồ tám mươi người.

Tư môn (coi việc canh giữ cổng thành vương triều): Hạ đại phu hai người, Thượng sĩ bốn người, Trung sĩ tám người, Hạ sĩ mười sáu người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người. Riêng mỗi cửa thành đặt hai viên Hạ sĩ, Phủ một người, Sử hai người, Đồ bốn người.

Tư quan (coi việc cửa ải cõi ngoài): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư tám người, Đồ tám mươi người. Riêng mỗi cửa ải đặt hai viên Hạ sĩ, Phủ một người, Sử hai người, Đồ bốn người.

Chưởng tiết (coi việc giữ phù tiết, tín bài ra vào): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư hai người, Đồ hai mươi người.

Toại nhân (trông coi đất toại ngoài cõi kinh đô): Trung đại phu hai người. Toại sư (phụ tá toại nhân): Hạ đại phu bốn người, Thượng sĩ tám người, Trung sĩ mười sáu người, cấp Lữ hạ sĩ ba mươi hai người; Phủ bốn người, Sử mười hai người, Tư mười hai người, Đồ một trăm hai mươi người.

Toại đại phu: Mỗi toại đặt một Trung đại phu. Huyện chính: Mỗi huyện đặt một Hạ đại phu. Bỉ sư: Mỗi bỉ đặt một Thượng sĩ. Toản trưởng: Mỗi toản đặt một Trung sĩ. Lý tể: Mỗi lý đặt một Hạ sĩ. Lân trưởng: Năm nhà ghép một lân, đặt một người đứng đầu.

Lữ sư (coi việc trưng thu thuế sản vật ngoài đồng dã): Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư tám người, Đồ tám mươi người.

Tiếu nhân (coi việc bờ cõi đất hoang ranh giới): Hạ sĩ bốn người; Sử hai người, Đồ mười hai người.Ủy nhân (coi kho tích trữ rơm rạ, củi đuốc): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Đồ bốn mươi người.

Thổ quân (coi việc xem đất, quân bình tô thuế sản vật): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Thảo nhân (coi việc cải tạo cỏ mục làm phân bón): Hạ sĩ bốn người; Sử hai người, Đồ mười hai người.Đạo nhân (coi việc canh tác lúa nước, thủy lợi): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư mười người, Đồ một trăm người.Thổ huấn (coi việc giảng giải địa lý, sản vật các phương): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Sử hai người, Đồ tám người.

Tụng huấn (coi việc ngâm vịnh phong tục, truyền tụng sự tích): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Sử hai người, Đồ tám người.Sơn ngu (coi việc rừng núi, thú rừng): Mỗi núi lớn đặt Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư tám người, Đồ tám mươi người. Núi vừa đặt Hạ sĩ sáu người; Sử hai người, Tư sáu người, Đồ sáu mươi người. Núi nhỏ đặt Hạ sĩ hai người; Sử một người, Đồ hai mươi người.

Lâm hoành (coi việc tuần tra cây cối rừng rậm): Mỗi dải rừng rậm lớn đặt Hạ sĩ mười hai người; Sử bốn người, Tư mười hai người, Đồ một trăm hai mươi người. Rừng vừa thì chức dịch như nơi núi vừa của ty Sơn ngu. Rừng nhỏ thì chức dịch như nơi núi nhỏ của ty Sơn ngu.

Xuyên hoành (coi việc tuần phòng sông ngòi, thủy vận): Mỗi sông lớn đặt Hạ sĩ mười hai người; Sử bốn người, Tư mười hai người, Đồ một trăm hai mươi người. Sông vừa đặt Hạ sĩ sáu người; Sử hai người, Tư sáu người, Đồ sáu mươi người. Sông nhỏ đặt Hạ sĩ hai người; Sử một người, Đồ hai mươi người.

Trạch ngu (coi việc bảo tồn ao hồ, đầm lầy, cây cỏ thủy sinh): Mỗi đầm lớn hồ sâu đặt Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư tám người, Đồ tám mươi người. Đầm hồ vừa thì chức dịch như nơi sông vừa của ty Xuyên hoành. Đầm hồ nhỏ thì chức dịch như nơi sông nhỏ của ty Xuyên hoành.

Tích nhân (coi việc dò dấu vết muông thú để săn bắn): Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Sử hai người, Đồ bốn mươi người.

Khoáng nhân (coi việc khai mỏ lấy quặng, ngọc đá): Trung sĩ hai người, Hạ sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử hai người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Giác nhân (coi việc thu sừng thú, răng nanh làm đồ chế tác): Hạ sĩ hai người; Phủ một người, Đồ tám người.

Vũ nhân (coi việc thu lông chim, đuôi thú làm cờ lọng): Hạ sĩ hai người; Phủ một người, Đồ tám người.

Chưởng cát (coi việc hái dây sắn cát chế vải thô): Hạ sĩ hai người; Phủ một người, Sử một người, Tư hai người, Đồ hai mươi người.

Chưởng nhiễm thảo (coi việc hái cỏ nhuộm sắc ngũ màu): Hạ sĩ hai người; Phủ một người, Sử hai người, Đồ tám người.

Chưởng than (coi việc đốt than, trữ củi đốt): Hạ sĩ hai người; Sử hai người, Đồ hai mươi người.

Chưởng đồ (coi việc thu hái cỏ đồ làm chiếu cói rạ): Hạ sĩ hai người; Phủ một người, Sử một người, Đồ hai mươi người.

Chưởng thần (coi việc thu vỏ sò hến nung vôi quét miếu mạo): Hạ sĩ hai người; Phủ một người, Sử một người, Đồ tám người.

Hựu nhân (coi vườn thú nuôi, chim muông nơi ngự uyển): Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Tư tám người, Đồ tám mươi người.

Tràng nhân (coi sân phơi lúa và vườn tược dưa quả): Mỗi sân vườn đặt Hạ sĩ hai người, Phủ một người, Sử một người, Đồ hai mươi người.

Lẫm nhân (coi kho dự trữ thóc gạo ban phát bổng lộc): Hạ đại phu hai người, Thượng sĩ bốn người, Trung sĩ tám người, Hạ sĩ mười sáu người; Phủ tám người, Sử mười sáu người, Tư ba mươi người, Đồ ba trăm người.

Xá nhân (coi việc đồ đạc, kho tàng nội cung vua chúa): Thượng sĩ hai người, Trung sĩ bốn người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Thương nhân (coi kho vựa thóc lúa chung của nước): Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Tư bốn người, Đồ bốn mươi người.

Tư lộc (coi việc phân phát phẩm trật bổng lộc quan viên): Trung sĩ bốn người, Hạ sĩ tám người; Phủ hai người, Sử bốn người, Đồ bốn mươi người.

Tư giá (coi việc mùa màng cấy hái của muôn dân): Hạ sĩ tám người; Sử bốn người, Đồ bốn mươi người.

Thung nhân (coi việc giã gạo nấu nướng nội cấm): Hoạn quan hai người, nữ thị thung vẫn (phụ nữ giã đãi thóc) hai người, Hề (nô dịch phục vụ) năm người.

Hi nhân (coi việc nấu nướng rượu xôi dâng tế): Hoạn quan hai người, nữ thị nấu nướng tám người, Hề bốn mươi người.

Hạo nhân (coi việc làm bánh lương khô, đồ phụ gia tế tự): Hoạn quan tám người, nữ thị làm bánh cứ mỗi hoạn quan kèm hai người, Hề năm người.
==Chức vụ Tư Đồ==
Chức trách của Đại Tư đồ:
Cầm giữ bản đồ giang sơn cương vực, nắm rõ số lượng lê thứ nhân dân, phò tá thiên tử vỗ về, an định mối bang giao chư hầu bờ cõi.

Lần theo bản đồ trời đất bốn phương, thông tỏ bề dọc bề ngang chín cõi, phân định rành rẽ sản vật khơi nguồn tự chốn ngàn non thẳm biếc, đầm lầy sông nước, đồi gò gập ghềnh, đất bãi phẳng phiu cho đến đầm lầy hoang sơ; lại tường tận số lượng bang quốc chốn đô ấp hương thôn, vạch ranh giới bờ cõi, đào hào đắp luỹ, đắp đàn xã tắc, cấy trồng thần thụ làm chủ cho đồng nội. Cứ theo chất đất mà chọn giống cây thích hợp nơi cõi nội, lấy đó đặt tên đàn xã cùng bờ cõi bốn bề.

Dùng phép đo đất để soi rõ năm cõi tạo sinh: Thứ nhất là núi rừng, động vật thích hợp loài rậm lông, thực vật hợp giống đơm củ nặng trái, tính người nơi ấy rậm lông mà đĩnh đạc kiên cường. Thứ hai là sông đầm, động vật hợp loài vây vảy bơi lội, thực vật hợp giống mỡ màng trơn mượt, dân tình nước da đen nhuận đượm khí ẩm lành. Thứ ba là gò đồi, động vật hợp loài sải cánh tung bay, thực vật hợp giống hạt cứng vỏ dày, tính người nơi đây chuyên nhất mà cao dong dỏng. Thứ tư là đất bãi, động vật hợp loài giáp xác mai cứng, thực vật hợp giống kết giáp mang quả, dáng người thanh mảnh mà gầy guộc khô gầy. Thứ năm là đồng trũng, động vật hợp loài da trần thưa thớt, thực vật hợp giống khóm bụi um tùm, người nơi ấy nở nang đẫy thịt nhưng vóc dáng lại thấp lùn.

Nương theo năm nếp sản vật sinh dưỡng thường tình của muôn dân mà răn mười hai lời giáo hóa: Một là lấy tế lễ dạy lòng kính ngưỡng, ắt dân chẳng dám buông thả lăng loàn. Hai là lấy dương lễ dạy đức nhún nhường, ắt dân dứt mối tranh đoạt hơn thua. Ba là lấy âm lễ dạy đức keo sơn thân ái, ắt lòng dân dứt sạch oán hờn. Bốn là lấy nhã nhạc hòa quyện lòng người, ắt dân chẳng nghịch ý ngang tàng. Năm là lấy uy nghi soi tỏ đẳng trật, ắt kẻ dưới chẳng dám vượt quyền. Sáu là lấy phong tục giữ yên đời sống, ắt thói đời thôi buông tuồng phóng túng. Bảy là lấy hình phạt giữ mực công minh, ắt thói bạo tàn tự tan rụi. Tám là lấy thề nguyền nhắc lòng thương xót chở che, ắt chẳng ai nỡ trễ nải buông xuôi. Chín là lấy quy củ răn dè chừng mực, ắt muôn dân thấu tỏ lẽ biết đủ dừng chân. Mười là lấy nghề thế truyền dạy tài nghệ tinh thông, ắt ai nấy giữ trọn nghiệp nhà không bề thất thoát. Mười một là lấy đức hiền phong ban tước phẩm, khiến kẻ sĩ biết trọng đức tu thân. Mười hai là lấy chiến công định hưởng bổng lộc, dấy lên ngọn lửa dựng xây sự nghiệp.

Dùng phép xem đất để định mười hai phương danh vật sản, đo đạc phong thủy chốn dân cư biết rõ điều lành điều dữ, mở rộng đường cho dân cư đông đúc, chim muông sinh sôi, cây cỏ xanh tươi, đất đai tận lực. Xét rõ mười hai chất đất màu mỡ để thấu suốt mầm gieo, chỉ dạy vụ mùa gieo cấy vun trồng. Dùng phép quân điền phân định năm loại sản vật và chín bậc đất đai, định mức thuế khoá, trao việc cho dân, định lệ nộp cống vật, thu gom tài phú, khiến chính sự trong cõi thiên hạ được san phẳng đồng đều.

Dùng thước đo bóng đất (thổ quy) tính sâu nông của đất, ngắm bóng mặt trời đoạt lẽ huyền vi nơi tâm điểm gầm trời. Mặt trời lệch nam bóng ngắn lại lắm cơn oi ả, mặt trời nghiêng bắc bóng dài lê thê lại ngập buốt giá; mặt trời chếch đông bóng ngả chiều tà sinh nhiều dông tố, mặt trời lặn tây bóng vắt sớm mai dấy lắm khí âm. Tiết hạ chí bóng cọc đo đúng một thước năm tấc, nơi ấy gọi là &quot;Địa trung&quot; (rốn của trời đất): Đó là chỗ trời đất giao hòa, bốn mùa hội ngộ, mưa gió tụ về, âm dương hòa ái. Nơi ấy muôn vật ấm no phồn thịnh, bèn dựng vương thành định đô, cắm mốc ngàn dặm cương vực, đắp đất trồng cây làm biên giới thái bình.

Phàm lập chư hầu bờ cõi, đều dùng thước đất ngắm phương chia cõi: Đất của bậc Công rộng năm trăm dặm vuông, hưởng nửa phần tô thuế; đất bậc Hầu rộng bốn trăm dặm, hưởng một phần ba; đất bậc Bá ba trăm dặm, cũng hưởng một phần ba; đất bậc Tử rộng hai trăm dặm, chỉ hưởng một phần tư; đất bậc Nam rộng một trăm dặm, cũng trích hưởng một phần tư thuế cống.

Phàm kiến thiết ấp âu thôn dã, vạch rõ bờ cõi, đào mương dẫn lối. Cứ theo đầu hộ mà chia cấp: Đất màu mỡ trồng trọt năm nào cũng gặt (bất dịch) thì cấp mỗi nhà một trăm mẫu; đất xấu cách một năm mới cấy cày (nhất dịch) thì cấp hai trăm mẫu; đất kiệt cằn cách hai năm mới làm một vụ (tái dịch) thì cấp ba trăm mẫu. Rồi sau mới chia việc đất đai, cắt cử quan phòng giữ, định mức cống nộp, ban bố chức sự khắp nơi, lấy đó làm phép tắc chờ đợi chính lệnh ban hành. Dùng mười hai chính sách cứu đói (hoang chính) giữ trọn lòng dân: Một là phát chẩn ban tài, hai là giảm nhẹ thuế má, ba là khoan hồng ngục hình, bốn là miễn giảm phu phen, năm là bãi bỏ cấm đoán chốn núi đầm, sáu là bỏ lệ tra xét quan ải, bảy là bớt lễ nghi phiền hà, tám là giản tiện lễ tang ma đau xót, chín là tạm ngưng múa hát đàn ca, mười là khuyến khích việc dựng vợ gả chồng, mười một là tế lễ cầu đảo quỷ thần xá tội, mười hai là dẹp trừ trộm cướp nhiễu nhương.

Dùng sáu thuật bảo tức vỗ về muôn họ: Một là yêu thương con trẻ, hai là phụng dưỡng người già, ba là cứu giúp kẻ khốn cùng bế tắc, bốn là xót thương cứu kẻ đói nghèo, năm là khoan dung chăm sóc người đau yếu tật nguyền, sáu là bảo hộ người giàu có giữ yên gia sản.

Dùng sáu nếp tục thuần hậu để giữ yên xã tắc: Một là chỉnh trang nhà cửa sáng sủa tinh khôi, hai là quy tụ phần mộ tổ tiên cùng về một chốn, ba là gắn kết anh em cốt nhục tình thâm, bốn là kính trọng thầy đồ hiền nho, năm là kết chặt tình bằng hữu tri kỷ, sáu là đồng nhất y phục phẩm phục theo tôn ty.

Tiết cát tường đầu tháng giêng, bắt đầu loan truyền giáo hóa đến khắp bang quốc thôn hương. Treo bản gỗ giáo lệnh nơi cửa khuyết Tượng Ngụy ngoài triều môn, để muôn dân ngước trông thấu tỏ, tròn mười ngày thì thu lại. Kế đó ban bố phép giáo hóa đến chư hầu thôn ấp, khiến quan lại cứ nương theo mà dạy dỗ trăm họ dưới quyền. Đặt quy chế năm nhà làm một &quot;Tỷ&quot; để chở che gắn bó; năm tỷ làm một &quot;Lư&quot; để cùng nâng đỡ cưu mang; bốn lư làm một &quot;Tộc&quot; để đỡ đần mai táng; năm tộc làm một &quot;Đảng&quot; để cứu nguy lúc nguy nan; năm đảng làm một &quot;Châu&quot; để chu cấp cứu trợ; năm châu làm một &quot;Hương&quot; để đãi đằng thết tiệc tương kính.

Ban mười hai việc chức sự khắp cõi, để nâng đỡ dân sinh: Một là trồng trọt lúa má, hai là vun trồng dâu hoa, ba là đẵn gỗ làm đồ mộc, bốn là chăn nuôi cầm thú, năm là sửa sang tài vật đồ dùng, sáu là lưu thông hàng hoá buôn bán, bảy là chế tác thủ công biến hóa vật liệu, tám là thu lượm lâm sản sơn dã, chín là khai mỏ luyện kim sinh lợi, mười là học đòi nghề khéo văn nghệ, mười một là truyền thừa việc nhà nối đời, mười hai là gánh vác công vụ lao dịch.

Dùng ba tiêu chuẩn (tam vật) chốn thôn hương để giáo hóa rồi tiến cử người hiền tài: Một là Lục đức: Trí (sáng suốt), Nhân (thương xót), Thánh (thông tỏ lẽ trời), Nghĩa (đường ngay lẽ thẳng), Trung (trọn vẹn tấm lòng), Hòa (nhu thuận nhã nhặn). Hai là Lục hạnh: Hiếu (thảo cha mẹ), Hữu (thân anh em), Mục (hòa họ hàng), Nhân (kết mối thông gia bền chặt), Nhiệm (giữ trọn lời hứa bạn bè), Tuất (thương người nguy khó). Ba là Lục nghệ: Lễ (phép tắc nghi thức), Nhạc (cung bậc đàn ca), Xạ (bắn cung chuẩn mực), Ngự (điều khiển xe cương), Thư (chữ nghĩa điển tịch), Số (tính toán suy lường).

Dùng tám phép hình phạt chốn hương thôn uốn nắn thói hư: Một là phạt tội bất hiếu, hai là phạt tội bất mục (không hòa hợp tôn tộc), ba là phạt tội bất nhân (bất hòa thông gia), tư là phạt tội bất đệ (ngỗ nghịch anh trưởng), năm là phạt tội bất nhiệm (bội ước tráo trở), sáu là phạt tội bất tuất (thấy chết chẳng cứu), bảy là phạt tội đặt điều dựng chuyện, tám là phạt tội khuấy động rối loạn lòng dân.

Dùng năm lễ tiết (Cát, Hung, Quân, Tân, Gia) ngăn ngừa lòng giả trá, hướng dân đến đạo trung dung. Dùng sáu điệu nhạc ngăn lòng dục lầm lạc, dắt dân về cõi thái hòa. Phàm kẻ nào ngoan cố không chịu giáo hóa mà kiện tụng lôi thôi, thì cùng với quan cai trị đất ấy xét xử phân minh; việc can hệ đến hình trừng phạt nặng thì giao về tay quan Tư Khấu (Sĩ quan).

Lễ tế Ngũ Đế, Đại Tư đồ dâng trâu tế lễ, kính cẩn mổ thịt bày lên bàn thờ. Lễ tế tiên vương cũng theo phép ấy. Đón rước tân khách trọng thể, hạ lệnh chốn ngoại ô dọn dẹp đường sá thông thoáng, tích trữ lương thảo chờ đợi. Khi gặp đại tang của vua, dẫn đầu thứ dân sáu hương, nắm giữ dây kéo xe tang, cai quản chính lệnh đưa tiễn. Lúc xuất quân ra trận hay mở hội săn bắn lớn, giương cờ hiệu triệu muôn dân, chỉnh đốn hàng ngũ phu dịch. Nhược bằng nước nhà có biến cố lớn, triệu tập muôn dân trước cửa thành vua, lệnh cho kẻ không mang tín phù phù tiết thì chẳng được bước chân đi lại trong thiên hạ. Gặp đại hạn đói kém hay dịch bệnh lan tràn, lệnh cho các nước chuyển dân tìm ăn, thông thương tài vật, dỡ bỏ cấm rào đầm núi, hoãn giảm sưu thuế lao dịch. Cuối năm, truyền lệnh cho các quan giáo hóa tổng kết việc cai trị rồi nộp sổ sách công tích. Đầu năm mới, truyền dụ các quan coi sóc giáo dân rằng: &quot;Ai nấy hãy giữ tròn chức phận, sửa sang việc mình, cúi đầu vâng nghe mệnh vua. Kẻ nào làm điều phi pháp lệch lạc, phép nước đã có sẵn hình trừng nghiêm trị!&quot;

Chức trách của Tiểu Tư đồ:
Chức phận Tiểu Tư đồ, nắm giữ phép tắc giáo hóa dựng nước, kiểm tra số hộ đinh tráng, số tổ chức chín bậc dân cư chốn kinh thành, bốn cõi ngoại ô cho tới các ấp âu xa xôi hẻo lánh; rạch ròi kẻ sang người hèn, người già trẻ dại, kẻ phế tật ốm đau; phàm việc đi phu chịu thuế ai được tha ai phải gánh, cùng các điều cấm kỵ trong lễ tế tự, ăn uống yến tiệc và tang ma cúng giỗ.

Bèn ban bố phép lập sổ đinh (tỷ pháp) cho các vị Đại phu sáu hương, khiến họ kê khai tường tận số người nhiều ít, sáu loài gia súc nuôi nấng, số lượng xe cộ ngựa kéo; phân định rõ ràng các hạng, theo đúng kỳ hạn trong năm mà nộp sổ sách, để triều đình thi hành chính giáo, phát lệnh điều động. Tròn ba năm, mở hội đại duyệt tra xét sổ sách (đại bỉ); đại bỉ thì tiếp nhận bản tóm lược sổ đinh của khắp bang quốc chư hầu. Bèn quy tụ trăm họ thành hàng ngũ quân binh để sai khiến: Năm người thành một &quot;Ngũ&quot;, năm ngũ thành một &quot;Lưỡng&quot;, bốn lưỡng thành một &quot;Tốt&quot;, năm tốt thành một &quot;Lữ&quot;, năm lữ thành một &quot;Sư&quot;, năm sư thành một &quot;Quân&quot;; lấy đó mà dấy binh chinh phạt, điều động săn bắn phu dịch, tổ chức truy bắt trộm cướp, và ban hành nghĩa vụ cống nộp sưu thuế.

Lại căn cứ theo độ màu mỡ của ruộng đất mà đối chiếu nhân khẩu, thấu tỏ số lượng: Đất bậc trên màu mỡ (thượng địa) nhà bảy người thì lấy ba người tòng sự gánh vác; đất bậc trung bình (trung địa) nhà sáu người thì cứ hai nhà lấy năm người gánh việc; đất bậc dưới cằn cỗi (hạ địa) nhà năm người thì mỗi nhà chỉ lấy hai người cáng đáng công sai.

Hễ dấy việc lao dịch phu phen, mỗi nhà chẳng bắt quá một người, số trai tráng còn lại để yên làm sức dự trữ nuôi nhà; chỉ riêng khi mở hội săn lớn cùng lúc đuổi giặc bắt trộm mới dốc trọn toàn đinh. Mỗi khi điều động dân chúng, nắm giữ then chốt chính lệnh giáo hoá cùng răn đe cấm đoán, lắng nghe việc thưa kiện, ban bố thưởng phạt, chém kẻ dám ngang nhiên cự mệnh.

Phàm nước nhà có việc lớn thì triệu tập đinh chính; gặp biến cố ngập tràn nguy nan thì vời đến cả hạng con em phụ rẫy (dư tử). Bèn vạch đất chia bờ, định lối giếng đồng chốn nội ngoại: Chín khoảnh nhà nông làm một Giếng (tỉnh), bốn giếng gom thành một Ấp, bốn ấp dựng một Khâu, bốn khâu thành một Điền, bốn điền lập một Huyện, bốn huyện kết thành một Đô; lấy đó mà giao phó việc đất đai, ban lệnh nộp cống dâng phú, thâu gồm mọi ngạch thuế má tiền lương. Bèn chia cắt cõi bờ, phân minh người coi giữ, trao việc đúng ngôi, san phẳng việc chính sự muôn phương.

Phàm những kỳ tế tự nhỏ, dâng lễ vật trâu bò, kính cẩn mổ thịt bày mâm tế. Đón tiếp tân khách bậc nhỏ, hạ lệnh cho chốn đồng nội dọn dẹp quan lộ, gom góp củi rơm lương thảo sẵn dành. Dấy việc binh nhung lớn, dẫn đầu thứ dân xung trận. Việc quân cơ nhỏ, tuần tra phòng dịch, giữ nghiêm quân lệnh. Lúc có đại tang vương triều, thống lĩnh dân phu, giữ nghiêm quy thức phụng sự.

Phàm kiến lập bang quốc bờ cõi, dựng đàn xã tắc, đo đạc cắm mốc ranh giới ngàn phương.

Phàm dân tranh chấp tình lý, lấy tình nghĩa láng giềng mà hòa giải phân xử; kiện tụng đất đai bờ cõi, lấy bản đồ làm chuẩn mực định đoạt công tâm.

Cuối năm, khảo xét thành quả công vụ của các quan thuộc cấp để định bề phạt thưởng, lệnh cho các lại viên nộp sổ sách quyết toán báo cáo sự vụ. Đầu năm mới, dẫn dắt thuộc cấp ngước trông đồ hình giáo pháp treo chốn cung môn, gõ mõ gỗ rung chuông răn dạy khắp lối: &quot;Kẻ nào coi thường phép tắc, phép nước sẵn có hình trừng nghiêm trị!&quot; Lại truyền quan lại treo bảng cấm lệnh, tu chỉnh lề lối, tra xét chức vụ, sẵn sàng cho việc trị an nước nhà. Kịp đến kỳ đại kiểm tra dân số (đại bỉ), các quan coi sáu hương cùng bốn cõi ngoại ô san phẳng đường lối giáo hóa, chấn chỉnh việc chính trị, khảo xét đất đai nhà cửa, nhân khẩu đông thưa, gia súc sáu loài cùng vũ khí gươm giáo sẵn dành, một lòng chờ đợi triều đình ban bố chính lệnh.

Chức trách của Hương sư:
Mỗi vị nắm giữ việc giáo hóa của hương mình cai quản, chăm lo việc trị an đời sống. Dùng phép duyệt sổ hộ tịch của nước, theo từng mùa rà soát số lượng đinh hộ vơi đầy, phân biệt kẻ sang người hèn, người già trẻ nhỏ, kẻ tật nguyền đau ốm cùng bầy gia súc bò ngựa; rạch ròi ai là người gánh vác việc công, ai là kẻ được khoan miễn xá dịch; coi sóc hiệu lệnh cấm đoán, ngồi nghe xét xử việc ngục tụng phân tranh.

Gặp phen đại dịch khởi công, dẫn đoàn dân phu đến tận nơi thao tác, giữ gìn chính lệnh nghiêm minh; việc dịch xong xuôi, tiếp nhận bản sổ sách công sai từ các châu lý nộp lên, đối chiếu với bản án của Tư Không ấn định mà kiểm nghiệm công trình. Hễ nước nhà có công việc, hạ lệnh phân định ngôi thứ mạch lạc. Kỳ đại tế tự, dâng trâu mổ thịt, lo liệu cỏ gianh bó cúng. Lúc xuất quân chinh phạt hay hội minh chư hầu, chỉnh đốn hàng ngũ phu trạm cùng xe cộ vận tải, trảm quyết kẻ làm trái quân lệnh. Đại tang cần dùng phu phen, dẫn dân chúng đến gánh vác, trực tiếp trông nom trật tự. Kịp lúc hạ huyệt an táng, tay cầm cờ tiết Mao đạo, cùng hiệp lực với đốc công dẫn đường cỗ xe tang đưa tiễn; khi đưa quan tài xuống huyệt sâu, tay cầm rìu búa đứng nghiêm giám sát thợ thuyền.

Phàm bốn mùa săn bắn: Trước ngày mở hội, ban bố phép săn nơi thôn xóm châu lý, kiểm duyệt chiêng trống mõ lệnh, cờ xí đồ binh, chấn chỉnh lại hàng ngũ đội binh. Đến hẹn, giương lá cờ lớn của quan Tư đồ triệu tập trăm họ, bày biện lớp lang theo sắc cờ; phân định rạch ròi từng hương từng ấp, trị vì chính lệnh cùng phép cấm hình uy; đi tuần tra tiền quân hậu đồn, chém kẻ cưỡng mệnh ngang tàng; đứng ra phán xử những vụ tranh giành chim muông cầm thú săn được.

Phàm các lệnh điều động thường lệ trong bốn mùa, gõ mõ gỗ đi rao khắp chốn phố chợ triều đình. Nương theo bốn mùa tuần du khắp cõi thành thị đến thôn dã, ra tay cứu trợ nỗi khốn khó gian nan của muôn dân, vâng mệnh vua ban rải ân huệ ngọt lành. Cuối năm, khảo xét việc cai trị của sáu hương để tâu trình bãi chức hay thăng bổ. Đầu năm mới, kiểm tra đồ lễ khí vật của chốn hương thôn: ngõ nhỏ (tỷ) chuẩn bị áo tang áo cưới, xóm (lư) cùng lo đồ cúng tế, họ (tộc) chung lo đồ ma chay, phường (đảng) chuẩn bị cung tên bắn tập, châu chung lo đồ thết tiệc khách quý, toàn hương cùng sắm đủ lễ khí nhạc cụ cho cả việc lành lẫn việc dữ tang ma. Nhược bằng gặp năm đại duyệt dân số của nước, khảo xét việc dạy dỗ, lắng nghe tiếng nói dân tình, kiểm tra khí giới đồ dùng, phô bày công tích để tâu vua ban thưởng giáng phạt.

Chức trách của Hương đại phu:
Mỗi vị nắm trọn quyền giáo hóa, chính lệnh cùng các điều cấm kỵ của hương mình. Ngày lành tháng giêng, lĩnh nhận phép giáo hóa nơi quan Tư đồ, trở về ban phát cho hàng quan lại dưới quyền trong hương, khiến ai nấy đều đem ra dạy dỗ trăm họ hạt mình, để khảo xét nếp sống đức hạnh, xem xét tài nghệ đạo thuật của dân cư.

Theo từng mùa ghi chép số hộ dân cư đông đúc hay thưa thớt, soi rõ ai là người cáng đáng nổi việc công. Trong kinh thành, hễ từ bảy thước (mười lăm tuổi) cho đến sáu mươi tuổi, ngoài đồng nội từ sáu thước nhậm lên đến sáu mươi lăm tuổi, thảy đều phải tòng sự phu dịch. Những kẻ được miễn giảm: bậc quý tộc trong thành, bậc hiền đức, người có tài năng thao lược, kẻ đang gánh việc quan, người già cả và kẻ tật nguyền, thảy đều được tha. Đúng kỳ hạn dâng nộp sổ sách lên triều. Cứ ba năm mở kỳ đại kiểm tra dân số (đại bỉ), khảo xét đức hạnh, đạo nghệ để cất nhắc người hiền, tiến cử kẻ tài. Các bậc Trưởng lão cùng Hương đại phu dẫn đầu quan lại cùng sĩ thứ trong hương, dùng lễ nghi long trọng khoản đãi người hiền tài như khách quý. Sáng hôm sau, các bậc Trưởng lão, Hương đại phu cùng đàn quan lại dâng sổ sách tiến cử hiền tài lên vua; vua nhận sổ sách, lạy tạ hai lạy rồi lưu giữ vào kho Thiên phủ, quan Nội sử chép thêm một bản phụ để dự phòng. Rút về lại lấy lễ bắn cung nơi thôn hương với năm chuẩn mực để khảo xét dân chúng: Một là Hòa (tâm tính thuận hòa), hai là Dung (dáng điệu ung dung đoan chính), ba là Chủ bì (bắn trúng tấm bia da), bốn là Hòa dung (nhịp bắn ung dung hòa nhã cùng cung bậc), năm là Hưng vũ (cử chỉ nhịp nhàng như điệu múa). Ấy gọi là khiến dân đề cử bậc hiền đức, bước ra ngoài thì tôn làm thủ lĩnh; khiến dân tôn vinh kẻ tài năng, bước vào triều thì trao quyền trị nước.

Cuối năm, lệnh cho toàn bộ quan lại sáu hương tề tựu báo cáo công việc, đệ trình việc trị nhậm. Đầu năm mới, lệnh cho bầy quan lại nhận khảo xét quy pháp nơi quan Tư đồ rồi lui về, đem ban bố rõ ràng nơi đất mình cai quản. Khi triều đình mở cuộc đại trưng cầu ý dân, mỗi vị dẫn đầu dân chúng trong hương về chầu trước sân rồng. Nước nhà có biến cố lớn, lệnh cho dân chúng ai nấy giữ yên cổng xóm ngõ nhà mình, tĩnh lặng đợi chờ chính lệnh. Hễ có cờ tiết tín phù mang theo làm tin, mới được phép thông hành qua lại.

Châu trưởng:
Mỗi vị nắm giữ phép tắc giáo hóa, quản lý và ban bố chính lệnh trong cõi châu mình. Ngày lành tháng giêng, họp mặt toàn thể dân chúng trong châu để đọc vang điển pháp, xét hạnh kiểm, tài nghệ mà khuyên răn khích lệ, soi tỏ lỗi lầm thói xấu mà răn đe ngăn chặn. Khi đến kỳ tế tự thần Xã của châu theo bốn mùa, cũng tập hợp dân đọc pháp y như vậy. Mùa xuân, mùa thu lấy lễ tề tựu dân chúng, mở hội bắn cung nơi trường học của châu (châu tự). Phàm những cuộc tế tự lớn, việc đại tang trong cõi châu, thảy đều thân hành đến giám sát. Nhược bằng triều đình điều động dân phu cho việc binh đao dấy nghĩa, săn bắn thú rừng, tuần hành canh phòng hay lao dịch xây đắp, thì thân hành dẫn đường đưa dân đến nơi chỉ định; nắm trọn việc ban bố mệnh lệnh phòng ngừa cùng quyền hạn thưởng phạt. Cuối năm, tổng kết sổ sách chính lệnh toàn châu. Đầu năm mới, lại tập hợp đọc giáo pháp như lệ trước. Ba năm một kỳ đại duyệt, mở cuộc đại sát hạch khắp chốn thôn lý trong châu, nhằm phò trợ giúp sức cho Hương đại phu trong việc bãi truất kẻ dở, thăng tiến người hay.

Đảng chính:
Mỗi vị nắm giữ việc chính lệnh và đường lối giáo hóa của một đảng (năm trăm nhà). Cứ đến ngày tốt lành đầu tháng đầu mùa (mạnh nguyệt), họp mặt dân chúng đọc vang luật nước để nhắc nhở răn đe, uốn nắn thói hư tật xấu. Mùa xuân mùa thu tế thần mùa màng (tế Tắc), cũng theo nếp ấy tụ họp đọc luật. Mỗi khi nhà nước tế lễ cầu đảo quỷ thần, lấy lễ nghĩa quy tụ dân về uống rượu nơi trường học của đảng, lấy đó mà định rõ thứ bậc lớn nhỏ theo tuổi tác (chính xỉ vị): Người nhận sắc mệnh tước vị bậc nhất (nhất mệnh) ngồi theo thứ bậc cùng dân làng trong hương lý; người nhận sắc mệnh bậc hai (tái mệnh) ngồi theo thứ tự trong thân tộc bên nội; người nhận sắc mệnh bậc ba (tam mệnh) trở lên là bậc tôn quý trong nước, không phải xếp hàng so tuổi với người trong làng nữa. Phàm những việc cúng tế, việc tang chế, lễ cưới xin, lễ đội mũ trưởng thành (quán lễ) cùng tiệc uống rượu trong cõi đảng mình, chỉ dạy cho dân lễ nghi phép tắc, trông nom việc giữ gìn cấm giới. Phàm khi điều động dân đi tòng quân, săn bắn đồng nội, đi việc tuần phòng hay gánh vác lao dịch, cứ theo phép tắc đó mà chăm lo chính sự. Cuối năm, đệ trình sổ sách công vụ của đảng, dẫn đầu các quan viên thuộc hạt về nộp kết quả công việc. Đầu năm mới, tụ họp trăm họ đọc vang phép nước, rồi ghi chép lại những ai rạng rỡ đức hạnh tài năng. Theo từng thời kỳ trong năm đến tận nơi khảo xét sổ bộ đinh đao. Kịp đến kỳ đại kiểm tra dân số của triều đình, cũng chiếu theo lệ ấy mà thực hiện.

Tộc sư:
Mỗi vị nắm giữ việc mệnh lệnh phòng bị và chính sự trong cõi tộc mình (một trăm nhà). Cứ ngày đầu tháng, tập hợp dân chúng đọc vang quốc pháp, ghi chép nêu danh những ai trọn đạo hiếu thảo với mẹ cha, thuận hòa cùng anh em, hòa hảo với dòng họ, khăng khít mối duyên kết thông gia, cùng những người siêng năng đèn sách học hành. Mùa xuân mùa thu làm lễ tế thần trừ tai dịch hại sâu (tế Phao), cũng tập hợp dân đọc luật y như vậy. Dùng phép tổ chức sổ đinh của nước, dẫn dắt quan lại của bốn xóm (lư), theo từng thời điểm tụ họp dân chúng kiểm tra rà soát, ghi tên số hộ và nhân khẩu nhiều ít của chốn tôn tộc mình, rạch ròi người tôn quý kẻ bần tiện, người già cả trẻ thơ, kẻ phế tật ốm yếu cùng những người tráng kiện có thể gánh việc công, tra xét cả gia súc sáu loài cùng xe cộ lớn nhỏ. Năm nhà làm một Khóm (tỷ), mười nhà làm một Liên; năm người thành một Ngũ, mười người thành một Liên; bốn xóm làm một Tộc, tám xóm làm một Liên: Khiến dân nương tựa nhau gìn giữ, che chở lẫn nhau, tội phạt vạ lây thì cùng chịu, ơn thưởng phước lộc thì cùng hưởng, cùng gánh vác phận sự với non sông, cùng sẻ chia lao dịch việc nước, cùng đỡ đần việc chôn cất ma chay lúc qua đời. Nhược bằng dấy việc điều dân ra trận đánh giặc, săn bắn đồng nội, tuần tra biên ải hay lao dịch đắp đê, thì tập hợp hàng ngũ binh phu tề chỉnh, kiểm duyệt gươm đao giáo mác, giương cờ gõ trống thúc mõ dẫn đoàn dân đến nơi phục mệnh, nắm giữ mọi mệnh lệnh trật tự, kỷ luật phòng ngừa và quyền trừng phạt nghiêm minh. Cuối năm, thu xếp sổ sách chính sự, nộp trình báo cáo công lao toàn tộc lên cấp trên.

Lư tư:
Cai quản chính lệnh thuế khóa sưu dịch nơi đầu thôn ngõ xóm. Cứ theo tiết trời bốn mùa mà kiểm đếm kẻ thưa người rậm, định rõ ai được gia ơn tha miễn kẻ nào phải chịu công sai. Phàm việc tế tự xuân thu, sai dịch công ích cùng tang ma cúng giỗ, đều đứng ra tập hợp muôn dân. Sổ đinh vừa duyệt xong, bèn đăng đàn đọc rõ luật triều, ghi danh những ai giữ nếp kính cẩn, siêng năng, gánh vác việc chung cùng lòng nhân từ thương khó. Phàm việc trong thôn, nắm quyền kiểm tra danh số, bắt phạt chén rượu lớn (uống phạt nơi đình chung), cùng xử đòn roi uốn nắn những kẻ ngỗ nghịch.

Bỉ trưởng:
Cai quản việc yên định nơi xóm năm nhà. Năm nhà đùm bọc nhường nhịn, thuận hòa thân thiết; hễ nhà ai dấy lòng gian tà khuất tất, cả xóm cùng liên đới chịu trách nhiệm. Nếu dời đổi chỗ ở trong cõi kinh thành hay chốn ngoại ô, thì làm giấy chuyển giao giao nạp; nếu dời đi phương xa ngoài cõi, bèn cấp cho tinh tiết (thẻ cờ làm tin) mới được cất bước dời chân. Bằng như không tờ bảo lãnh, không thẻ quan cấp, ắt phải bắt giam vào chốn ngục thất viên thổ.

Phong nhân:
Cai quản việc đắp nền dựng đàn thờ thần Đất (xã uỷ) của bậc thiên tử, đo vạch kinh kỳ, đắp luỹ trồng cây phân ngôi ranh giới. Phàm phong đất lập chư hầu, đều lập đàn Xã Tắc, đắp mô cắm mốc bốn phương cõi bờ. Việc tạo dựng đô ấp cõi thôn dã cũng theo một lối ấy, giữ yên chức sự tế tự thần Đất thần Lúa. Phàm dịp tế lễ, trang sức điểm tô trâu tế uy nghiêm, đặt đòn ngang gỗ chẹn sừng, buộc dây thừng chắc chắn, dâng đủ cỏ thơm cùng nước mát. Soạn sửa tế vật cho các điệu ca múa, cùng heo non thui nướng tế thần. Phàm việc tang ma, tiếp đãi quốc khách, dấy binh ra trận hay hội thề lớn, đều coi sóc việc điểm tô trâu tế cúng dâng.

Cổ nhân:
Cai quản rèn dạy âm ba của sáu loại trống thiêng và bốn thứ nhạc khí bằng đồng, lấy đó làm nhịp cho nhã nhạc thanh tao, hòa thanh cho muôn quân ra trận, chỉnh đốn hàng lối lúc săn bắn mùa màng. Dạy phép đánh trống rành mạch từng công hiệu: Dùng trống Lôi (trống sấm tám mặt) tế thần Trời; dùng trống Linh (trống thần sáu mặt) tế thần Đất Xã Tắc; dùng trống Lộ (trống đường bốn mặt) cúng giỗ hồn thiêng tiên tổ; dùng trống Phần (trống lớn) truyền hiệu quân cơ chinh phạt; dùng trống Cao (trống dài) hối thúc việc phu dịch lao nhọc; dùng trống Tấn (trống phụ) hòa tấu cùng chuông khánh đồng; gõ thuần đồng để hòa nhịp trống rộn rã; lắc trạc đồng chấn chỉnh nhịp khoan thai; khua náo đồng truyền lệnh ngưng dứt tiếng trống; rung đạc đồng rung chuyển hiệu lệnh thông suốt bốn bề. Phàm tế tự bách thần muôn vật, đánh trống điểm nhịp cho điệu múa gươm giáo (binh vũ) và điệu múa cờ hoa (phất vũ). Đêm đêm trong quân ngũ, đánh trống báo canh giữ thành; hễ quân chuyển mình thì dóng trống thôi thúc vạn binh, lúc mở hội săn thú cũng y như vậy. Khi xảy ra nhật thực nguyệt thực cứu bóng mặt trời mặt trăng, chỉ dẫn nhà vua tự tay gióng trống; gặp đại tang triều đình, hướng dẫn quan Đại bộc gõ nhịp đưa linh.

Vũ sư:
Cai quản việc dạy điệu Binh vũ mang theo gươm giáo, dẫn đầu múa trong đại lễ tế tự non sông; dạy điệu Phất vũ vẫy dải lụa mềm, dẫn đầu múa lễ tế thần Đất thần Lúa; dạy điệu Vũ vũ phe phẩy lông chim, dẫn đầu múa cúng tế thần bốn phương; dạy điệu Hoàng vũ khoác áo lông sặc sỡ, dẫn đầu múa trong lễ cầu mưa giải hạn khô cằn. Phàm các điệu múa chốn hương dã thôn quê, đều dốc lòng truyền dạy. Phàm các lễ tế nhỏ đơn sơ, thì không dấy việc múa may đàn hát.

Mục nhân:
Cai quản chăn thả sáu loài lục súc khiến chúng sinh sôi nảy nở bầy đàn, dâng hiến súc vật toàn vẹn tinh khôi cho tế lễ trời đất. Phàm tế thần mặt trời (dương tự), dùng trâu bò sắc đen rậm lông; tế thần đất đai đầm trạch (âm tự), cũng dùng loài đen tuyền mượt mà; tế vọng núi sông bốn phương, sắc tế vật theo đúng màu sắc từng phương vị. Phàm súc vật dùng cho tế tự bốn mùa, nhất thiết phải vẹn toàn thuần khiết không tì vết. Phàm lễ tế ngoài đồng nội hay việc giản tiện tế trừ tai ương, dùng súc vật khoang đốm lẫn sắc cũng được. Khi tế tự, dâng đủ súc vật hiến tế rồi bàn giao sang quan Sung nhân buộc dây chăm nuôi; con nào không cần xích nhốt thì kính cẩn tự mình trông coi.

Ngưu nhân:
Cai quản chăm nuôi trâu đực công sản của triều đình, sẵn sàng đợi lệnh phụng hành. Phàm việc tế tự, dâng trâu cho lễ tế chính (hưởng ngưu) cùng trâu cho lễ cầu khấn (cầu ngưu), giao sang quan thuộc lo phần rơm cỏ. Đón tiếp quốc khách, cung ứng trâu cho lễ thết đãi tiệc lớn (lao lễ); các buổi yến ẩm hay thi bắn cung thết khách, dâng trâu làm món ngon thanh tao; việc quân trận, dâng trâu thịt khô làm lương thảo; việc tang lễ triều đình, dâng trâu tế trước linh sàng. Phàm việc hội minh chư hầu, xuất binh đi đánh dẹp hay chuyển vận công sai, dâng trâu kéo xe trận cùng trâu kéo xe tải phụ, chở nặng quân trang khí giới. Phàm lúc tế lễ, dâng các giá treo xẻ thịt trâu cùng chậu mâm hứng huyết thịt tinh sạch phục vụ đàn tràng.

Sung nhân:
Cai quản nhốt buộc súc vật chuẩn bị lễ tế trang nghiêm. Tế Ngũ Đế, nhốt súc vật nơi chuồng nuôi riêng biệt (lao), vỗ béo bằng cỏ khô suốt ba tháng ròng; lễ cúng tiên vương cũng chu đáo như thế. Các súc vật dùng cho việc tế tự thông thường thì buộc ngay nơi cửa thành để dân trông coi nuôi dưỡng. Lúc mở tiệc kiểm duyệt tế vật (triển sanh), lớn tiếng xướng báo súc vật toàn vẹn không chút tì vết; thấy con nào vóc dáng to béo đẫy đà thì cất lời ca ngợi chúc tụng.

Tái sư:
Nắm giữ phép tắc phân đất định nghiệp, xem đất giao việc, đo ruộng trao quyền, đợi lệnh triều đình ban ra thi hành. Đất triền lý nơi kinh thành thì lập nhà dân cư ngụ; đất vườn tược (tràng phủ) thì giao việc trồng trọt trĩu hoa thơm trái ngọt; đất cận giao (gần kinh thành) chia làm trạch điền cho dân dựng nhà, sĩ điền cho quan văn võ, cổ điền cho phường buôn bán; đất viễn giao (ngoại ô xa) chia làm quan điền lập trại công, ngưu điền chăn nuôi bò kéo, thưởng điền ban thưởng công thần, mục điền làm đồng cỏ thả đàn súc vật; đất cõi Điện (điện địa) giao ruộng cho thái ấp chư hầu phụng sự thiên tử; đất cõi Tiảo (tiảo địa) giao ruộng làm bổng lộc gia thần; đất cõi Huyện (huyện địa) giao cho các tiểu đô; đất cõi Cương (cương địa) xa xôi nơi bờ cõi ngoài biên thùy giao làm đất cho các đại đô vững bền. Phàm định thuế đất đai: Nhà cửa trong kinh thành miễn trừ thuế khóa; vườn tược chợ búa lấy một phần hai mươi; đất gần kinh thành lấy một phần mười; đất ngoại ô xa lấy ba phần hai mươi; ruộng đất cõi Điện, Tiảo, Huyện, Đô thu không quá hai phần mười; riêng rừng sơn tra lấy năm phần hai mươi. Đất vườn tược nhà ở bỏ hoang không trồng trọt ắt chịu phạt tiền lý bố; ruộng nương bỏ hoang chẳng cày bừa ắt phạt nộp thóc ốc túc; người dân nào lười nhác không lo phận sự công việc ắt bị phạt nộp phu gia thuế đinh. Cứ theo đúng tiết mùa mà thu vén thuế má cho tròn.

Lư sư:
Cai quản sổ đinh dân cư cùng số lượng sáu loài súc vật nuôi nấng khắp trong kinh thành và bốn cõi ngoại ô, định mức sức lao nhọc, chờ lệnh hành sự, nộp thuế theo kỳ. Phàm phân chia việc dân: Giao nông phu việc cày cấy, nộp cống chín loại lúa thóc; giao người coi vườn việc trồng trọt, nộp cống cỏ cây hoa trái; giao thợ thủ công việc đẽo gọt mộc nề, nộp cống khí dụng đồ dùng; giao lái buôn việc chợ búa giao thương, nộp cống hàng hóa vàng bạc; giao kẻ chăn dắt việc chuồng trại, nộp cống chim muông thú quý; giao phụ nữ việc nữ công gia chánh, nộp cống tơ lụa vải vóc; giao quan giữ núi việc lâm sản, nộp vật phẩm núi rừng; giao quan giữ đầm việc sông hồ, nộp sản vật thủy trạch. Kẻ nào vô công rồi nghề phải nộp thuế phạt phu bố. Phàm thứ dân không nuôi gia súc thì cúng tế không được dùng tế phẩm thịt; không chịu cày cấy thì cúng tế không được dùng mâm xôi đầy đặn; không chịu trồng cây lấy gỗ thì khi chết không được dùng áo quan ngoài; không chịu nuôi tằm ươm tơ thì không được mặc lụa là gấm vóc; không chịu kéo sợi dệt vải thì khi có tang không được mặc áo sô gai tang chế.

Huyện sư:
Cai quản cương giới bang quốc, chốn đô ấp thôn quê, cõi tiảo, cõi điện cùng chốn xóm làng ngoại ô; rạch ròi số hộ đinh gia, nhân khẩu nhiều ít, ruộng cày đất hoang rộng hẹp, cùng việc kiểm kê sáu loài súc vật và xe cộ ngựa kéo. Ba năm một lần mở đại hội duyệt sổ sách (đại bỉ), lấy đó làm chuẩn mực khảo hạch tài năng phẩm hạnh của muôn quan, tâu lên triều đình phế truất kẻ dở, bổ dụng người hay. Hễ khi có lệnh chuẩn bị xuất chinh ra trận, hội thề triều yến hay dấy cuộc săn bắn lớn, nhận quân lệnh từ quan Tư mã, triệu tập muôn dân, lạc đà trâu ngựa cùng xe kéo các phương, kết tập hàng ngũ phu dịch xa mã, trang bị đầy đủ cờ lệnh, trống lệnh và đao binh kích nỏ, dẫn đoàn rầm rộ kéo về ứng mệnh. Phàm xây dựng đô ấp, đo đạc đất đai, phân rõ sản vật, chia vạch bờ cõi. Theo đúng mùa tiết trong năm mà thu nộp thuế má cống phẩm từ chốn đồng nội hoang dã.

Di nhân:
Cai quản kho đụn lương thảo tài vật tích trữ của quốc gia, sẵn sàng đem ra ban phát cứu tế gia ơn. Kho trữ chốn xóm làng, dùng cứu tế muôn dân qua cơn bĩ cực hoạn nạn; kho trữ nơi cửa quan ải, dùng phụng dưỡng người già cô quạnh, nuôi nấng trẻ mồ côi; kho trữ nơi ngoại ô gần, dùng đón tiếp sứ thần tân khách; kho trữ chốn thôn cùng đồng nội, dùng chu cấp cho khách lữ hành đường xa; kho trữ nơi huyện đô trù phú, dùng chống chọi nạn hạn hán mất mùa đói kém. Phàm tiếp đón tân khách, chư hầu tụ hội hay xuất quân chinh chiến, đứng ra lo liệu việc dự trữ lương thảo suốt dọc đường trường. Phàm đường đi từ kinh thành ra tới cõi nội: Mười dặm lập một quán tranh xá lộ (lư), có sẵn đồ ăn thức uống thanh đạm; ba mươi dặm lập một trạm nghỉ (túc), trong trạm có phòng nghỉ lữ khách, phòng nghỉ có sẵn củi rơm lương thảo tích trữ; năm mươi dặm mở một khu chợ nhỏ, nơi chợ dựng nhà trạm dịch quán quy mô, trong quán chất đầy lương thực dồi dào. Phàm việc trông nom kho đụn tích trữ, thường xuyên tuần tra đối chiếu sổ sách, theo đúng thời khắc mà phát chẩn lưu thông.

Quân nhân:
Cai quản việc san phẳng chính sự đất đai, quân bình nghĩa vụ giữ đất, điều hòa công việc đất đai, san sẻ cống nộp ruộng đồng; lấy lẽ công bằng mà điều hòa sức dân, trâu ngựa cùng xe cộ cho việc công sai lao dịch. Phàm việc điều động sức dân lao dịch nặng nhọc, trông theo năm mùa được mất mà liệu chừng: Năm nào trúng mùa tươi tốt (phong niên) thì mỗi tuần mười ngày quan dùng sức ba ngày; năm được mùa trung bình (trung niên) thì mỗi tuần dùng hai ngày; năm thất bát đói kém (vô niên) thì mỗi tuần chỉ dám phiền dân một ngày. Gặp cơn đại dịch hung họa tang tóc thì dứt hẳn việc bắt phu lao dịch, không thu tài phú sưu thuế, bãi bỏ lệ thu hoa lợi công dịch, chẳng cưỡng cầu cân đo việc đất. Cứ ba năm mở hội duyệt lớn (đại bỉ), bèn mở một cuộc điều hòa đất đai và sức dân toàn diện trên quy mô lớn.

Sư thị:
Cai quản việc lấy lời lẽ thuần mỹ, đạo lý cao dày khuyên nhủ đức vua. Dùng ba đức răn dạy con em chốn công tộc quý thích (quốc tử): Một là Chí đức (đức tính tột cùng sáng trong) làm gốc rễ của Đạo; hai là Mẫn đức (đức tính mẫn tiệp quyết đoán) làm cội rễ của Việc làm; ba là Hiếu đức (đức hiếu thảo thuận lòng) để thấu suốt điều gian tà ngang trái mà tránh xa. Lại dạy ba nếp hạnh: Một là Hạnh hiếu kính, lấy đó mà gắn bó phụng dưỡng song thân; hai là Hạnh giao hữu, lấy đó mà tôn kính bậc hiền lương; ba là Hạnh thuận tòng, lấy đó mà kính cẩn nghe lời thầy bạn và bậc trưởng thượng. Đứng gác bên trái cửa Hổ môn, cai quản việc ra vào chốn triều đường của nhà vua. Nắm rõ những việc sai lầm thành bại trong chốn triều dã đem ra giáo dưỡng răn dạy thế hệ con em quyền quý, phàm hàng con vua cháu chúa quý tộc phóng túng đều phải theo học nơi đây. Phàm khi tế tự, thết khách quý, hội minh chư hầu, tang ma triều đình hay xuất quân ra trận, hễ vua dời chân là theo hầu; lúc vua nghe tâu nghị chính cũng túc trực một bên. Sai khiến cấp dưới dẫn đầu các tôi tớ bốn phương man di lệ thuộc, ai nấy cầm chắc binh khí mặc quân phục đứng canh gác ngoài cửa vua, hô truyền dẹp lối nghiêm trang. Khi vua hạ trại dựng triều nơi đồng nội, thì giữ việc canh phòng tầng trong cấm trướng.

Bảo thị:
Cai quản việc can gián ngăn ngừa những lầm lỗi tà ác của đấng quân vương, dốc lòng lấy Đạo nuôi dưỡng dạy bảo hàng con em quý tộc. Bèn dạy cho sáu môn nghệ thuật (Lục nghệ): Một là Năm lễ tiết (Cát, Hung, Quân, Tân, Gia); hai là Sáu thể điệu âm nhạc; ba là Năm thế bắn cung thiện xạ; bốn là Năm phép điều khiển cương ngựa kéo xe; năm là Sáu lối viết chữ (lục thư); sáu là Chín thuật tính toán suy lường (cửu số). Lại rèn dạy sáu phong thái cốt cách ung dung (Lục nghi): Một là dung mạo khi hành lễ cúng tế; hai là phong thái lúc tiếp đón tân khách; ba là tư thế trang nghiêm chốn triều đình; bốn là nét đau xót thương tiếc trong tang lễ; năm là khí phách uy dũng trong hàng quân lữ; sáu là tư thế đường hoàng đứng trên xe ngựa. Phàm việc tế tự, tân khách, hội minh, tang lễ hay quân cơ, vua ngự đi đâu đều theo hầu sát bước; khi vua ngồi triều thính chính cũng đứng cạnh canh chừng. Cắt cử thuộc viên canh giữ chốn cửa hông cung cấm (vương vi).

Tư gián:
Cai quản việc uốn nắn, giám sát phẩm đức muôn dân, khuyên răn mọi người giữ trọn tình nghĩa bạn bè; chỉnh đốn nết ăn nết ở, giục giã trau dồi đạo nghệ, tuần tra thăm hỏi ngắm nghía khắp chốn; định kỳ chép lại đức hạnh cùng tài nghệ của từng người, chọn ra kẻ tài năng có thể gánh vác việc nước vẻ vang; lấy đó để khảo xét chính sự trị an chốn xóm làng thôn quê, dâng biểu tiến cử bãi miễn quan chức, hoặc mở lòng khoan hồng ban lệnh xá tội ân giảm.

Tư cứu:
Cai quản việc uốn nắn thói xấu tà ác cùng những lỗi lầm sơ sẩy của trăm họ, dùng lời răn đe quở trách, lấy lễ giáo ngăn ngừa cấm đoán để cứu vớt người lầm lạc. Phàm kẻ nào nuôi thói tà ác gian manh, ba lần quở trách chẳng sửa thì phạt nhẹ, ba lần phạt nhẹ chẳng chừa thì quan hình gia thêm hình phạt đích đáng, bêu tên hổ thẹn trên tảng đá Gia thạch giữa chợ, bắt đi làm phu dịch khổ sai nơi sở Tư không. Kẻ nào lỡ lầm phạm việc sơ suất vô ý, ba lần khuyên răn không đổi thì phạt nhẹ, ba lần phạt không chuyển thì đày vào chốn nhà ngục viên thổ giam giữ ăn năn. Phàm những năm tháng gặp thiên tai dịch bệnh làm dân đau ốm, cầm cờ tiết đi tuần tra khắp trong kinh thành và cõi nội đồng hoang, thừa mệnh nhà vua ban phát ơn nghĩa cứu khổ cứu nạn.

Điều nhân:
Cai quản việc giải quyết các mối oán cừu tranh chấp của muôn dân, dàn xếp cho hai bên hòa giải êm ấm. Phàm kẻ nào lỡ tay ngộ sát làm chết hoặc bị thương người khác, đem việc bồi thường của dân ra phân xử cho thỏa mối ân oán. Kẻ lỡ tay làm hại chim muông gia súc của người cũng theo lẽ ấy mà đền bù. Phàm việc giải tỏa mối thù sinh tử: Mối thù giết cha sâu nặng, kẻ thù phải tránh xa ra tận hải ngoại; mối thù giết anh em ruột thịt, phải lánh mặt ra xa ngoài ngàn dặm; mối thù con chú con bác ruột rà, không được ở chung một nước; mối thù giết vua coi nặng như thù giết cha, thù giết thầy học bậc trưởng thượng coi nặng như thù giết anh em ruột, thù giết bạn thân gắn bó coi ngang thù giết anh em họ hàng. Kẻ có tội nếu cố chấp không chịu lánh đi xa, triều đình cấp cho phù tiết làm tin rồi bắt trói nghiêm trị. Phàm giết người rồi bị thân nhân người chết giết trả thù lại, khiến cho các nước chư hầu cùng nhau đem việc ấy ra rửa hận thì không được can thiệp. Phàm kẻ nào vì việc đại nghĩa mà giết chết đứa ác nghịch gian tà thì hai họ không ở chung một nước, hạ lệnh cấm bên kia không được báo thù, kẻ nào cố tình báo thù ắt phải chịu tội chết chém. Phàm thấy ai nổi cơn thịnh nộ đánh lộn ẩu đả thì đứng ra can ngăn hòa giải; kẻ nào ngang ngạnh không chịu hòa thì chép tên vào sổ đen, kẻ nào ra tay động thủ trước ắt bị xử phạt thật nặng.

Môi thị:
Cai quản việc kết tóc xe duyên giá thú của muôn dân. Phàm con trai con gái từ khi qua tuổi đặt tên thành niên trở lên, đều phải ghi rõ ngày tháng năm sinh cùng tên tuổi vào sổ bộ. Hạ lệnh cho trai ba mươi tuổi phải lấy vợ, gái hai mươi tuổi phải gả chồng. Phàm kẻ nào lấy vợ lẽ hay nhận con nuôi làm môn đệ, đều phải đăng ký rành mạch. Đến tháng trọng xuân (tháng hai âm lịch ấm áp nảy chồi), ban lệnh cho nam thanh nữ tú tự do gặp gỡ ước hẹn tình duyên. Vào thời khắc ấy, trai gái yêu nhau tự ý dắt nhau đi (bôn giả) quan không ngăn cấm. Nhược bằng kẻ nào không có lý do chính đáng mà cố chấp không tuân lệnh cưới gả, ắt bị xử phạt. Quan coi sóc kiểm tra những kẻ nam nữ lẻ bóng chưa nơi nương tựa, kết hợp cho họ nên duyên chồng vợ. Phàm việc gả con gái lấy vợ cho con trai, sính lễ nạp tệ bằng lụa thuần sắc không được vượt quá năm lượng tơ lụa. Nghiêm cấm thói dời mộ người chết đem chôn chung với người còn sống để gả bán âm duyên, cùng cấm việc gả cưới cho đứa trẻ yểu mệnh chết non (minh hôn). Phàm những vụ kiện cáo dâm ô khuất tất nơi buồng kín của nam nữ, đem xử trước bàn thờ Xã của nước bị diệt; việc nào nặng can hệ đến ngục hình đao búa thì giao sang tay quan Sĩ (Tư khấu) định đoạt.

Tư thị:
Cai quản nền trị an giáo hóa, quy củ hình phạt, đo lường cân đong và các điều cấm kỵ nơi phố chợ. Theo thứ bậc phân chia từng khoảnh đất mà vạch đường lập chợ; bày biện hàng quán rành rẽ sản vật mà giữ cho chợ được phẳng lặng thuận mua vừa bán; ban bố chính lệnh cấm đồ xa xỉ phù phiếm để chợ búa được đồng đều trật tự; nương vào lái buôn lớn nhỏ làm dồi dào hàng hóa rồi lưu hành tiền tệ rộng khắp; chuẩn định đo lường thành giá bán buôn rồi đánh thuế hàng mua bán; dùng giấy tờ văn tự giao kết lòng tin (chất tế) để dập tắt kiện tụng tranh chấp; dùng người mua bán trung gian ngăn ngừa hàng giả hàng dối gạt; dùng hình phạt nghiêm minh ngăn chặn phường cướp bóc ngang tàng; mở sở Tuyền phủ giữ giá cân bằng và gom hàng cho vay nợ lúc khó khăn. Chợ lớn (Đại thị) họp lúc xế chiều, trăm họ dân dã làm chủ; chợ sáng (Triêu thị) họp lúc rạng đông, lái buôn lớn nhỏ làm chủ; chợ chiều tà (Tịch thị) họp lúc hoàng hôn sập tối, những kẻ bán rong mua thúng bán mẹt làm chủ. Phàm giờ mở cửa chợ, lính lệ cầm roi cầm thước đứng canh cửa ngõ; các quan coi chợ đi san phẳng các sạp hàng, kiểm tra thỏa thuận và ấn định giá cả mua bán, kéo cờ lệnh trên vọng lâu Tư thứ phát hiệu cho chợ bắt đầu họp. Quan Thị sư ngự tại nơi ấy, trực tiếp xử lý những việc trị an lớn lao và các vụ án kiện tụng lớn. Quan Tư sư cùng Cổ sư ngồi nơi chòi gác Giới thứ, lắng nghe và phân xử những xích mích nhỏ nhoi của kẻ mua người bán. Phàm muôn dân đến kỳ hẹn họp chợ, đổi tiền tệ, cân đo đong đếm hàng hóa hay thọ án chịu hình phạt đều phải đứng đúng vị trí sắp đặt. Nhặt được của rơi hàng hóa hay bắt được trâu bò lợn gà thất lạc cũng đưa về đấy, quá ba ngày không ai nhận thì sung công. Phàm điều hành tài vật, lục súc cùng của ngon vật lạ trong chợ: Hàng khan hiếm khiến cho có mặt; hàng tiện lợi làm cho thêm dồi dào; hàng độc hại quét sạch cho biến mất; đồ xa xỉ phù phiếm làm cho lụi tàn dần đi. Phàm lưu thông hàng hóa ra vào cổng chợ, phải dùng con dấu phong ấn (tỉ tiết) làm tin mới được xuất nhập. Đất nước gặp năm hung hiểm, mất mùa đói kém, dịch bệnh hay có quốc tang thì chợ bãi bỏ sưu thuế, tăng cường đúc phát tiền đồng cứu tế. Phàm các điều cấm về làm hàng giả, dối trá trong chợ: Cấm nơi thứ dân mười hai điều, cấm nơi lái buôn lớn mười hai điều, cấm nơi người bán sạp mười hai điều, cấm nơi thợ thủ công chế tác mười hai điều. Hình phạt chốn chợ búa: Tội nhẹ bêu biển thị chúng (hiến phạt), tội vừa kéo đi rong khắp chợ (tuẫn phạt), tội nặng đánh bằng roi đóm (phác phạt); việc dính dáng án nặng chuyển sang cho quan Sĩ xử ngục. Vua đi qua chợ, tù nhân đang bị phạt được ân xá; Vương phu nhân đi qua chợ, quan trông chợ bị phạt nộp một tấm màn che (mạc); Thái tử đi qua chợ, bị phạt nộp một trướng màn nhỏ (dịch); Mệnh phu đi qua chợ, phạt một cái lọng che xe (cái); Mệnh phụ đi qua chợ, phạt nộp một bức rèm vây (duy). Phàm khi vua chư hầu hội minh hay quân đội xuất trận, quan coi chợ dẫn theo đám thương nhân tòng quân, lo liệu việc mở chợ phiên dã chiến, cai quản việc buôn bán cung ứng đồ dùng.

Chất nhân:
Cai quản việc làm giấy tờ văn tự xác lập giá cả (chất tế) cho các món hàng hóa buôn bán, tôi đòi người hầu, trâu ngựa kéo xe, binh khí đao giáo cùng của ngon vật lạ. Phàm việc mua bán lớn dùng khế ước dài (chất), mua bán nhỏ dùng khế ước ngắn (tế). Nắm việc kiểm tra các loại văn tự giao kèo trong chợ, chuẩn hóa cân đong đo đếm đồng nhất một khuôn, thống nhất khổ vải tơ lụa dệt ra, thường xuyên tuần tra xem xét, kẻ nào phạm cấm bắt giữ xử phạt. Phàm kỳ hạn thanh toán khế ước chất tế: Trong kinh thành kỳ hạn mười ngày; vùng ngoại ô hai mươi ngày; vùng thôn quê ba mươi ngày; các đô ấp lớn ba tháng; giữa các nước chư hầu tròn một năm; trong thời hạn ấy thì quan thụ lý phân xử, quá hạn ấy thì quan không nghe đơn nữa.

Triền nhân:
Cai quản việc thu các loại thuế tiền trong chợ: Thuế mặt bằng sạp chợ (thứ bố), thuế hàng hóa chất đống (tổng bố), thuế làm giấy tờ giao kèo (chất bố), thuế phạt vi cảnh (phạt bố), thuế gửi hàng nơi kho trạm (triền bố), đem nạp tất cả vào sở Tuyền phủ cất giữ. Phàm các lò mổ thịt, thu gom lại các thứ da thú, sừng hươu, gân bò, xương tủy nộp vào Ngọc phủ làm đồ chế tác. Phàm các món sơn hào hải vị cùng của ngon vật lạ bị ứ đọng không bán được, thu gom nộp cả vào Thiện phủ làm đồ ngự thiện.

Tư sư:
Mỗi người coi sóc một góc chợ (thứ), ban bố chính lệnh giữ yên ổn giá cả hàng hóa, giăng bảng nêu rõ các điều cấm đoán hình phạt nghiêm minh. Soi xét những trò gian lận lừa đảo, giả mạo quy cách, dối trá tráo hàng để bắt phạt nghiêm trị. Lắng nghe những vụ tranh cãi xô xát nhỏ mọn của kẻ mua người bán mà phân xử dứt khoát.

Cổ sư:
Mỗi người cai quản một ngành hàng trong chợ, phân biệt rõ phẩm cấp hàng hóa để giữ giá cả ở mức công bằng hợp lý; xem xét các thỏa thuận buôn bán rồi ấn định mức giá chuẩn xác, sau đó mới cho phép mở chợ bán mua. Phàm gặp thiên tai dịch bệnh bão lụt, cấm ngặt việc đầu cơ nâng giá bán đắt, giữ cho giá cả luôn đứng yên ở mức thường nhật. Của ngon vật lạ bốn mùa dâng tiến cũng định giá chuẩn như thế. Phàm việc triều đình mở bán công sản, dẫn dắt thuộc hạ thay phiên nhau túc trực cai quản từng tháng một. Khi dấy binh ra trận hay hội thề chư hầu, cũng theo lối ấy mà mở chợ quân doanh.

Tư bạo:
Cai quản việc loan truyền và thực thi các điều cấm nghiêm khắc nơi phố chợ: Cấm tiệt chuyện ẩu đả hò hét ầm ĩ; cấm bọn côn đồ hung hãn quấy nhiễu; cấm cảnh chen lấn xô đẩy lăng nhục người khác; cấm tụ tập kết bè kéo cánh ăn nhậu say sưa ngoài chợ. Kẻ nào ngoan cố không chịu nghe lời can ngăn, lập tức ra tay bắt trói đánh đòn xử phạt ngay tại chỗ.

Tư kê:
Cai quản việc tuần tra ngõ ngách chợ búa, dòm ngó những kẻ vi phạm luật lệ cùng những món hàng kỳ dị giả mạo phi pháp để bắt giữ trị tội. Nắm quyền trói gông bọn trộm cắp lục túi bốc hàng giữa chợ, dẫn đi bêu đầu thị chúng khắp nơi rồi chiếu theo luật mà gia hình trừng trị.

Tư:
Mỗi người cai quản trật tự một khu vực được giao, tay cầm roi da thước đo đi tuần tra phía trước các dãy hàng. Giữ nghiêm lệnh cấm về việc tụ tập đi đứng vào ra chốn chợ búa; bất ngờ ập vào khám xét những kẻ có hành tung mờ ám khuất tất. Kẻ nào có tội, đánh roi phạt đòn cảnh cáo ngay trước mắt muôn người.

Tứ trưởng:
Mỗi người cai quản việc buôn bán của một dãy sạp hàng (tứ). Bày biện hàng hóa lớp lang trật tự: Hàng có tên gọi na ná giống nhau nhưng công dụng khác thì đặt cách xa nhau ra; hàng có công dụng chất lượng tương đương nhau thì xếp gần cạnh nhau, giữ cho quang cảnh buôn bán được ngay ngắn phẳng phiu. Thu gom tiền thuế hàng gửi (tổng bố), trông coi cẩn mật các điều răn cấm trong dãy sạp.

Tuyền phủ:
Nắm các khoản tiền thuế thu từ chợ búa, xuất tiền thu mua những món hàng ế ẩm chưa bán được, hoặc các thứ vật dụng thiết yếu của muôn dân bị ứ đọng lưu cữu; mua theo đúng thời giá thường nhật, ghi chép phân loại rành mạch rồi cất vào kho đợi người cần dùng đến mua. Người mua phải có nơi chốn rõ ràng bảo lãnh: Người ở chốn đô bỉ phải có trưởng quan bảo lãnh; người trong kinh thành và chốn ngoại ô phải có quan hữu ty sở tại xác nhận, sau đó kho mới xuất bán trao tay. Phàm người vay mượn tài vật nợ nần: Vay dùng cho việc tế tự hạn nợ không quá mười ngày; vay dùng cho việc tang ma cúng giỗ hạn không quá ba tháng. Phàm dân nghèo vay vốn làm ăn, cùng quan hữu ty địa phương xét rõ cảnh ngộ rồi cấp vốn cho vay, lấy mức thuế thu sản vật của đất nước làm mức tính tiền lãi nhẹ nhàng. Phàm các khoản chi dùng tài chính cho việc đại sự quốc gia, đều từ kho Tuyền phủ mà xuất cấp. Hết năm, tính toán sổ sách thu vào xuất ra rành rọt rồi đem số bạc thóc dư thừa nộp về quốc khố.

Tư môn:
Cai quản việc giữ chìa khóa then cài, sớm mở tối đóng cửa ải kinh thành. Soi xét những người và hàng hóa ra vào có điều bất minh khuất tất, tra xét uốn nắn việc chuyên chở hàng hóa buôn bán. Phàm tài vật nào chở lậu phạm cấm đều bị tịch thu sung công; lấy số tiền tài tịch thu ấy phụng dưỡng cha mẹ già của các liệt sĩ xả thân vì nước cùng nuôi nấng con thơ côi cút của họ. Trâu tế dùng cho lễ lớn được buộc giữ nơi cổng thành, giao cho lính gác cổng chăm sóc cỏ nước. Phàm cổng ngõ các mùa trong năm thu được phần dư thừa thì tiếp nhận giữ gìn. Khách quý bốn phương lặn lội tới kinh kỳ bèn truyền tin báo cáo lên triều đình.

Tư quan:
Cai quản các loại thẻ phù tiết thông hành hàng hóa của triều đình, làm mối dây nối liền giữa cửa quan ải và chợ búa chốn kinh thành. Soi xét hàng hóa ra vào bờ cõi, nắm giữ việc trị an cấm đoán cùng việc thu thuế hàng quán lưu trú nơi quan ải. Phàm hàng hóa chở qua mà trốn tránh không chịu qua cửa quan, tịch thu toàn bộ tang vật, xử phạt nặng kẻ buôn lậu. Hàng hóa nào được phép lưu thông, ắt phải có cờ tiết thẻ bài bảo đảm mới cho xuất quan. Đất nước gặp năm tai ương dịch bệnh mất mùa, bãi bỏ việc thu thuế nơi cửa quan cổng thành, nhưng vẫn duy trì việc tuần tra xét hỏi nghiêm mật. Tân khách bốn phương gõ cửa ải bèn báo tin lên triều đình. Hễ có lệnh đưa tiễn nghênh đón của triều đình, đều dựa vào cờ tiết phù hiệu mà mở cửa cho người và xe ra vào êm thấm.

Chưởng tiết:
Cai quản gìn giữ các loại thẻ phù tiết của quốc gia, phân biệt rõ công năng từng loại để phò tá mệnh lệnh của thiên tử. Thẻ giao cho quan giữ nước chư hầu làm bằng ngọc quý (ngọc tiết); thẻ trao cho quan trấn thủ đô bỉ chốn biên ấp làm bằng sừng thú (giác tiết). Phàm thẻ sứ giả đi sứ các bang quốc: Sang nước non ngàn dùng thẻ hình mãnh hổ (hổ tiết); sang nước đồng bằng phẳng phiu dùng thẻ hình nhân (nhân tiết); sang nước đầm lầy sông rạch dùng thẻ hình rồng uốn lượn (long tiết) —— tất cả đều đúc bằng đồng sáng chói, có cờ mao lụa rủ phụ họa tôn nghiêm. Đi qua cổng thành cửa ải dùng phù tiết bằng tre gỗ; vận chuyển hàng hóa buôn bán dùng con dấu tỉ tiết; đi lại trên đường lớn thông thương dùng cờ tinh tiết —— tất cả đều có hạn kỳ rõ ràng, hết hạn phải nộp trả phù tiết về triều đình. Phàm người muốn đi lại thông suốt trong cõi gầm trời ắt phải mang phù tiết bên mình, kèm theo tờ công văn (truyền) chứng minh rõ ràng. Kẻ nào không mang thẻ tiết, gặp trạm tuần tra ắt bị giữ lại không cho bước chân đi tiếp.

Toại nhân:
Cai quản toàn bộ cõi đồng nội hoang dã của đất nước. Căn cứ theo bản đồ non sông bờ cõi mà quy hoạch ruộng đồng thôn xóm, lập nên quy chế ranh giới hình thể cho các huyện bỉ xa xôi. Cứ năm nhà kết làm một Lân; năm lân làm một Lý; bốn lý làm một Toán; năm toán làm một Bỉ; năm bỉ làm một Huyện; năm huyện làm một Toại; cõi nào cũng có cương giới rạch ròi, đào mương đắp đất trồng cây làm ranh giới. Sai khiến các bậc trưởng quan nắm giữ chính lệnh răn cấm, định kỳ trong năm kiểm kê số hộ đinh tráng, chia cấp ruộng nương đồng nội, kiểm tra tu bổ binh khí đao giáo, chỉ dạy nghề cày cấy lúa má. Phàm việc cai trị chốn đồng nội: Dùng khế ước thuế nhẹ (hạ tế) chiêu dụ dân lưu tán; dùng đất đai ruộng vườn định cư yên ổn lòng dân; dùng việc tạo duyên cưới gả hòa hợp lòng muôn họ; nương theo thổ nhưỡng dạy dân cấy cày đúng vụ; lập hội cày chung giúp đỡ việc đồng áng; rèn đúc nông cụ đúng mùa khích lệ sức dân; ban cấp bờ cõi giao trách nhiệm canh tác; dùng phép quân điền giữ cho thuế má chính sự được phẳng lặng công bằng. Phân biệt độ màu mỡ của đất hoang nội cỏ: Đất màu thượng đẳng, đất vừa trung đẳng, đất xấu hạ đẳng, rồi chiếu theo đó mà cấp phát ruộng đất nhà ở: Đất thượng đẳng, một suất đinh được một sở nhà (triền), một trăm mẫu ruộng cấy, năm mươi mẫu ruộng nghỉ chờ phục hồi độ phì (ruộng lai), người làm phụ (dư phu) cũng theo mức ấy; đất trung đẳng, một suất đinh được một sở nhà, một trăm mẫu ruộng cấy, một trăm mẫu ruộng lai; đất hạ đẳng, một suất đinh được một sở nhà, một trăm mẫu ruộng cấy, hai trăm mẫu ruộng lai bồi bổ. Phàm phép đào rãnh mở lối nơi đồng nội: Giữa các khoảnh ruộng một đinh có rãnh nhỏ (toại), trên bờ toại có lối mòn bước chân (kính); mười khoảnh đinh có mương nhỡ (câu), bờ mương có bờ ruộng đi bộ (chẩn); trăm khoảnh đinh có mương lớn (hức), bờ mương có đường xe ngựa nhỏ (đồ); ngàn khoảnh đinh có ngòi sâu (quái), bờ ngòi có đường cái quan rộng rãi (đạo); vạn khoảnh đinh có sông lớn dẫn nước (xuyên), dọc bờ sông có đại lộ thênh thang (lộ) dẫn thẳng về chốn kinh kỳ hoa lệ. Định kỳ trong năm kiểm tra kê khai số hộ đinh, đàn gia súc cùng xe cộ lừa ngựa; phân định rõ người già cả, con trẻ dại, kẻ tật nguyền cùi cụt cùng những người được ân xá miễn trừ phu dịch; lấy đó mà cắt cử công việc, ban lệnh cống nộp thuế má, điều động dân đi săn hay sung vào quân ngũ, dấy việc công sai đắp đập đào mương. Hễ khi có lệnh khởi động phu phen nơi đồng nội, lệnh cho quan từng cõi dẫn đầu dân hạt mình kéo về tề tựu, giương lá cờ lớn của chốn Toại mà tập hợp muôn dân, kẻ nào dám trái lệnh chống đối lập tức chém đầu răn chúng. Phàm triều đình có đại lễ cúng tế, dâng súc vật săn được nơi đồng nội, truyền lệnh các quan chức địa phương lo tròn bổn phận. Đón tiếp sứ thần khách quý, lệnh sửa sang đường sá quang đãng, chất sẵn củi rơm lương thảo ven đường. Gặp quốc tang triều đình, dẫn dắt dân phu sáu cõi Toại kéo về phục vụ, nắm giữ chính lệnh sai khiến; lúc đưa linh cữu, dẫn đầu sáu toán người kéo dây xe tang (lục bộc); lúc hạ huyệt, dàn xếp dân phu lấp đất ngay ngắn. Phàm mọi công việc lớn cần tới dân phu chốn thôn dã, hay lúc mở hội săn bắn tập trận, đều đích thân thống suất kéo về kinh, nắm quyền cai trị răn đe giữ nghiêm phép nước.

Toại sư:
Mỗi người cai quản chính lệnh và các điều răn cấm nơi một cõi Toại. Theo đúng mùa tiết kiểm kê số lượng đinh hộ dày mỏng, sáu loài súc vật cùng xe cộ ngựa kéo; phân định rạch ròi ai được miễn dịch, ai đủ sức gánh vác việc công. Quy hoạch chăn thả nơi đồng nội đồng cỏ, phân rõ những khoảnh đất trồng trọt hoa lợi nuôi sống con người, nắm chắc số lượng để giao việc canh tác và thu nộp sưu thuế tiền tài. Khi dấy việc lao dịch công ích, đứng ra xét xử các vụ tranh chấp kiện tụng giữa dân phu. Thường xuyên tuần tra việc cấy cày gặt hái, linh hoạt điều động nhân lực từ vùng rỗi sang vùng bận để kịp thời vụ nông trang. Phàm triều đình tế lễ, kiểm tra cẩn mật các lời thề răn, dâng nộp thú tế nơi đồng nội. Nộp các khoản thuế sản vật và tài vật nơi đồng nội về cất giữ trong Ngọc phủ. Tiếp đón tân khách, đi tuần tra tu bổ đường sá, đôn đốc gom góp lương thảo tích trữ. Gặp đại tang nhà vua, dẫn thuộc hạ mang trướng màn đi trước dọn lối cho đoàn dân phu; lúc hạ huyệt, khiêng đá cối nghiền vôi, cung cấp nhân lực đan sọt đựng đất và kéo cỗ xe thận xa chở quan tài lớn. Lúc có việc quân cơ đánh trận hay săn bắn mùa đông, chỉnh đốn muôn dân cho phẳng lặng, giữ nghiêm quân lệnh, sắp xếp công trạng rạch ròi rồi ban thưởng hay phạt vạ thích đáng.

Toại đại phu:
Mỗi người đứng đầu cai quản toàn diện chính sự của một cõi Toại. Hàng năm kiểm tra đinh số nhiều ít, sáu loài súc vật nuôi nấng, diện tích ruộng đất cày cấy hoang hóa; rạch ròi kẻ gánh vác được việc nước với người già yếu được tha miễn; chỉ dạy việc cấy cày lúa má, khảo hạch công tích làm ăn của trăm họ. Nắm giữ chính lệnh răn cấm, lắng nghe và phân xử kiện tụng tranh chấp nơi thôn dã. Ra lệnh cho các vị quan coi ấp, cuối năm phải tề tựu báo cáo chính sự và nộp sổ sách công lao. Đầu năm mới, kiểm tra tu sửa nông cụ cày bừa, chỉnh đốn việc đồng áng nông gia. Cứ ba năm mở cuộc đại duyệt (đại bỉ), dẫn dắt thuộc viên khích lệ muôn dân hăng say cày cấy, biểu dương người có công tích lớn, gắn kết họ với quan cai trị sở tại. Phàm những ai coi sóc thôn ấp, lấy bốn điều thông đạt (đường sá, thủy lợi, giáo hóa, sản xuất) mà răn đe công việc, chiếu theo đó mà thăng thưởng, giáng phạt, phế bỏ hay cất nhắc vẻ vang.

Huyện chính:
Mỗi người cai quản chính sự, việc thu thuế cùng sổ đinh nơi một Huyện; ban cấp ruộng đất nhà ở, phân định phận sự công việc cho từng thôn trang; nắm quyền phân xử kiện tụng, đốc thúc dân cày cấy làm cỏ đúng thời vụ rồi liệu bề thưởng phạt nghiêm minh. Nếu triều đình cần điều động dân quê đi lính, đi săn, đi sứ dịch trạm hay chuyển đổi chức vụ, đích thân dẫn đầu dân chúng kéo về điểm chỉ, nắm quyền điều hành chính lệnh. Khi mãn hạn công sai trở về, kiểm tra công lao đối chiếu thành quả rồi định việc thưởng phạt phân minh.

Bỉ sư:
Mỗi người cai quản chính sự và việc cúng tế nơi một Bỉ. Phàm khi điều động sức dân làm việc công, nắm giữ việc ban bố giới lệnh. Định kỳ kiểm đếm số lượng thứ dân nhiều ít, quan sát nết ăn ở tốt xấu để thi hành việc thưởng phạt. Cuối năm, họp bàn tổng kết chính sự trong toàn cõi Bỉ rồi nộp sổ sách tâu báo lên cấp trên.

Toán trưởng:
Mỗi người cai quản chính sự nơi một Toán (gồm bốn Lý). Định kỳ kiểm tra kê khai số hộ đinh, so sánh số người nhiều ít, coi sóc việc tế tự thần linh và tang ma cúng giỗ trong chốn xóm làng. Hễ khi triều đình phát lệnh điều động sức dân, gióng trống phất cờ, mang đao binh gươm giáo dẫn đầu đoàn người kéo đến tề tựu. Đến mùa kiểm tra khí giới nông cụ, cùng các quan hữu ty kiểm đếm rạch ròi từng món. Phàm các sắc lệnh răn dạy trong năm đều kính cẩn lắng nghe thi hành, giục giã dân cày bừa làm cỏ đúng tiết mùa, kiểm tra đôn đốc việc dệt tơ thêu thùa của phụ nữ.

Lý tể:
Cai quản việc kiểm tra dân số nhiều ít, sáu loài súc vật cùng binh khí đao mác trong một Lý (khoảng hai mươi lăm nhà), giữ yên kỷ cương chính sự. Hàng năm cứ đến vụ cấy cày, ghép từng cặp đôi người trâu cùng cày chung thửa ruộng (hợp ngẫu vu sô), lo việc đồng áng lúa má, giục giã việc cày sâu cuốc bẫm làm cỏ bón phân, giữ gìn trật tự trên dưới trước sau, sẵn sàng đợi lệnh cấp trên ban bố mà thu gom tài vật thuế khóa nộp về kho.

Lân trưởng:
Cai quản việc năm nhà trong Lân đùm bọc, giám sát lẫn nhau, che chở nâng đỡ nhau. Phàm công việc hành chính nơi thôn ấp, cùng nhau hiệp lực giúp đỡ. Hễ nhà ai dời đổi chuyển sang thôn ấp khác, làm giấy tờ bảo lãnh chuyển giao trao nộp cho ấp mới.

Lữ sư:
Cai quản việc thu gom lúa gạo từ nguồn phạt vạ cày chung trễ nải (sô túc), thóc phạt nhà bỏ hoang ruộng đất (ốc túc), cùng thóc phạt kẻ vô công rồi nghề (gian túc) nơi cõi hoang dã để đem ra chi dùng vào việc công. Dùng khế ước rõ ràng chiêu dụ dân lưu tán về lập nghiệp; ban phát đồng đều tài vật tích trữ cứu giúp lúc ngặt nghèo, gieo rắc ơn mưa móc, phân phát mối lợi cho dân, giữ cho chính lệnh được công bằng phẳng lặng. Phàm việc dùng thóc cứu tế: Mùa xuân đói kém đem ra cho dân vay mượn gieo trồng, mùa thu gặt hái no đủ bèn thu hồi lại nạp kho. Phàm việc an cư của lớp dân ngụ cư mới đến đều tận tình lắng nghe phân xử, miễn trừ sưu dịch thuế má cho họ trong buổi đầu, tùy theo chất đất tốt xấu màu mỡ hay cằn cỗi mà phân định thứ bậc ưu đãi nâng đỡ.

Tiảo nhân:
Cai quản việc ban bố chính lệnh điều động xe trận (khâu thừa) nơi đất Tiảo. Hễ triều đình có việc hội kiến chư hầu, hội thề minh ước, xuất chinh đánh trận, mở hội săn bắn lớn hay đi công sai phu dịch, chiếu theo phép của quan Huyện sư mà huy động các nhóm phu dịch, xe đẩy xe kéo (cừ liễn), dẫn dắt đoàn xe kéo về ứng mệnh, nắm quyền cai quản quân lệnh, lắng nghe mệnh lệnh điều động từ quan Tư mã. Gặp đại tang nhà vua, dẫn đầu cỗ xe rùa chở áo quan (thận xa) cùng đám dân phu phục dịch tang lễ kéo về kinh đô, nắm quyền chỉ huy, cúi đầu nhận sự sai phái của quan Tư đồ.

Uỷ nhân:
Cai quản việc thu gom thuế má hoa lợi chốn đồng nội: Gom củi đuốc cỏ khô, các loại tre nứa gỗ lạt dựng nhà, cùng muôn vàn sản vật tích trữ chốn thôn quê. Lấy đồ tích trữ nơi đất Tiảo để đón tiếp sứ thần tân khách; lấy đồ tích trữ nơi đất Điện để chu cấp cho khách bộ hành lữ thứ đường xa. Phần tích trữ dư thừa còn lại đem cất kho đợi lệnh nhà vua ban thưởng công thần. Chiếu theo điển chế luật định cung cấp củi đun thanh sạch và gỗ lạt làm lễ cúng tế thần linh. Khách quý đến, dâng đủ cỏ rơm cho ngựa và củi nấu thức ăn. Triều đình có tang lễ, dâng đủ củi gỗ làm tang ma tẩm liệm. Quân đội hành quân ra trận, dâng đủ các kho lương thảo cỏ rơm, tre nứa đan lát, cung ứng vũ khí đao giáo cất giữ nơi đồng nội cùng tài vật săn bắn nơi lâm viên thú dữ. Phàm tướng lĩnh hay sứ thần đi cùng quân đội, sắp xếp chỗ ăn ở nghỉ ngơi trong các dịch trạm quán xá.

Thổ quân:
Cai quản việc san phẳng chính sự đất đai, điều hòa nghĩa vụ giữ đất cho đồng đều, san sẻ công việc canh tác trên đất, cân bằng mức cống nạp thổ sản; làm cho chính lệnh triều đình, luật pháp hình phạt, điều cấm kỵ cùng các ân huệ tha miễn khắp các bang quốc chư hầu và chốn đô bỉ xa xôi được dung hòa êm thấm. Lễ nghi phong tục, tang ma cúng giỗ, tế tự tổ tiên thần linh, thảy đều căn cứ vào chất đất màu mỡ hay cằn cỗi mà định ra phép tắc nặng nhẹ cho thích hợp rồi thi hành, giữ nghiêm các điều răn cấm không cho ai làm sai lệch.

Thảo nhân:
Nắm giữ phép cải tạo đất đai, xem xét chất đất mà chọn giống gieo trồng cho thích hợp mùa màng. Phàm phép bón phân lót ruộng tùy theo chất đất: Đất thịt đỏ cứng (tinh cương) dùng phân xương cốt trâu bò bón lót; đất đỏ vàng pha cát (xích đề) dùng phân dê cừu bồi bổ; đất xốp ven đồi gò (phần nhưỡng) dùng xương cốt hươu nai đập nhỏ; đất đầm lầy khô cạn (khát trạch) dùng phân hươu bón ruộng; đất mặn phèn chua (hàm tả) dùng phân rái cá (hoan) tẩy rửa; đất bụi tơi bở (bột nhưỡng) dùng phân cáo bón cây; đất sét dẻo quánh (thực lư) dùng phân heo phân lợn làm cho xốp; đất gồ ghề rễ cây chằng chịt (cường hạm) dùng xác hạt gai bón đất; đất cát nhẹ dễ bay theo gió (khinh phiếu) dùng phân chó giữ chặt chân rễ.

Đạo nhân:
Cai quản việc cày cấy ruộng nước trũng thấp. Đắp hồ đầm để trữ nước ngọt; đắp đê ngăn giữ dòng nước lũ; đào mương lớn tháo rửa dòng nước tù; khơi rãnh nhỏ chia đều nước khắp ruộng đồng; chia ô thửa giữ mức nước xâm xấp chân lúa; đào ngòi sâu tháo cạn nước khi ngập úng; lội qua dòng nước vớt sạch cỏ rác dại trôi nổi, khai hoang tạo dựng ruộng đồng màu mỡ. Phàm việc cấy lúa nơi đầm lầy: Mùa hè dẫn nước dâng cao dìm chết cỏ dại rồi vớt sạch rễ cỏ úng mục; nơi nào cỏ đầm tốt tươi rậm rạp thì gieo giống lúa có râu nhọn (mang chủng) chống ngập. Trời hạn hán nứt nẻ, dâng các đồ tế lễ trong đàn tế cầu mưa đảo hạt. Triều đình có tang lễ, dâng lau sậy bện chiếu dệt đồ tẩm liệm.

Thổ huấn:
Cai quản việc thuyết minh giảng giải bản đồ giang sơn, tâu bày tình hình đất đai cương vực cho vua thấu tỏ. Chỉ rõ những chỗ hiểm trở trắc trở, phân biệt các loài sản vật sinh sôi từ lòng đất và tìm tận nguồn gốc phát sinh của muôn loài, tâu lên cho vua biết sản vật từng nơi để thu gom đòi hỏi cho hợp lẽ tự nhiên. Khi nhà vua ngự giá đi tuần thú bốn phương bờ cõi, đứng kèm hai bên bảo giá hộ vệ xe vua.

Tụng huấn:
Cai quản việc đọc tụng ghi nhớ phong thổ địa chí các phương, tâu bày những danh lam thắng cảnh và phong tục cho vua tường lãm. Chỉ rõ những điều xấu xa, tai ương hủ tục từng vùng để tâu vua ban lệnh kiêng cữ tránh né, khiến đấng quân vương hiểu sâu phong tục tập quán của muôn dân. Khi nhà vua ngự giá tuần thú cõi bờ, cũng đứng kèm hai bên bảo giá hộ vệ xe rồng.

Sơn ngu:
Cai quản chính lệnh núi rừng, vạch ranh giới bờ cõi cắm biển nghiêm cấm kẻ xâm phạm, cắt đặt người trông coi bảo vệ. Tháng giữa mùa đông (trọng đông) chặt cây mọc nơi sườn núi ngập tràn ánh nắng (dương mộc) lấy gỗ chắc nịch; tháng giữa mùa hè (trọng hạ) chặt cây mọc nơi khe sâu râm mát ẩm ướt (âm mộc) lấy gỗ dẻo dai. Phàm gỗ dùng làm cán cày bừa xới đất, chặt những cành cây vừa độ bánh tẻ, theo đúng mùa tiết nạp về triều đình. Ban lệnh cho muôn dân biết mùa được phép lên non đốn củi chặt cây, có ấn định ngày tháng rạch ròi. Phàm thợ thuyền nhà nước vào rừng đốn gỗ làm đồ ngự dụng thì không ngăn cấm. Tiết xuân thu cây cối nảy chồi trút lá được phép chặt cành tỉa cây không vướng vào lệnh cấm. Kẻ nào lén lút trộm gỗ gỗ quý ắt bị hình phạt nghiêm trị. Khi triều đình mở lễ tế tự thần núi rừng, đứng ra làm chủ tế, dọn dẹp quét tước đàn tràng sạch sẽ và hô truyền dẹp lối tôn nghiêm. Khi triều đình mở hội săn bắn lớn nơi đồng nội núi rừng, cắt cử người phát quang cỏ rậm dọn đường săn; săn xong xuôi, cắm lá cờ Ngu kỳ giữa bãi cỏ, tập hợp muôn thú săn được rồi cắt tai thú dâng tế tạ ơn thần linh.

Lâm hoành:
Cai quản việc tuần tra các điều cấm kỵ nơi chân núi rừng rậm, giữ cho việc canh phòng được chu đáo phẳng lặng; định kỳ kiểm kê cây cối trong rừng để định mức thưởng phạt phân minh. Nếu có lệnh chặt cây lấy gỗ lớn, nhận phép tắc quy định từ quan Sơn ngu rồi nắm quyền đôn đốc thực thi chính lệnh.

Xuyên hoành:
Cai quản việc tuần tra các điều răn cấm nơi sông ngòi đầm trạch, giữ việc canh phòng phẳng lặng nghiêm trang. Theo thời vụ mở cửa sông đầm cho dân đánh bắt tôm cá; kẻ nào dám tự ý vượt rào phạm cấm lúc chưa mở cửa, bắt trói lại xử phạt nghiêm minh. Khi triều đình có đại lễ cúng tế hay thết đãi tân khách, dâng nộp các món thủy sản sông sâu làm đồ cúng tế và đãi tiệc.

Trạch ngu:
Cai quản chính lệnh các đầm lầy ao hồ lớn của đất nước, dựng rào cấm đoán cẩn mật. Sai bảo dân cư vùng đầm hồ gìn giữ sản vật tài nguyên thiên nhiên, định kỳ gom nộp các thứ trân quý về cất giữ trong Ngọc phủ, phần tôm cá rong rêu còn lại ban phát cho muôn dân cùng hưởng. Phàm việc cúng tế trời đất hay đón tiếp quốc khách, dâng nộp sản vật đầm hồ tinh sạch. Triều đình có tang lễ, dâng lau sậy cói lác đan dệt đồ tang chế. Lúc mở hội săn thú lớn, dọn dẹp lau sậy nơi đầm hoang làm lối săn; săn xong, cắm lá cờ Ngu tinh giữa đồng tập hợp muông thú bắt được.

Tích nhân:
Cai quản việc đất đai săn bắn của triều đình, cắm cọc rào nghiêm cấm kẻ tự ý vào săn bắt trộm. Phàm người vào săn bắn phải tuân theo hiệu lệnh nghiêm ngặt. Nghiêm cấm việc săn bắt hươu con nai nhỏ, cấm nhặt phá tổ trứng chim muông, cấm tuyệt đối việc dùng tên tẩm thuốc độc bắn giết bừa bãi muông thú.

Khoáng nhân:
Cai quản các mỏ vàng, bạc, đồng, sắt, chì, thiếc cùng các mỏ đá quý trong lòng đất, cắm biển răn cấm người ngoài xâm phạm. Nếu đến thời kỳ khai thác bèn xem xét thế đất cẩn thận, vẽ bản đồ ranh giới giao cho thợ mỏ vào đào luyện. Thường xuyên đi tuần xét hỏi việc giữ gìn cấm lệnh.

Giác nhân:
Cai quản việc thu gom răng nanh thú, sừng hươu nai cùng các loại xương cốt muông thú từ tay người dân vùng núi non đầm lầy theo đúng thời vụ, dùng cấn trừ vào các khoản thuế cống nộp cho quốc gia. Dùng thước đo cân đếm tiếp nhận đầy đủ để cung cấp nguyên liệu chế tác đồ dùng triều đình.

Vũ nhân:
Cai quản việc thu thuế lông chim lông vũ từ người săn bắt chốn non cao đầm rậm theo đúng mùa vụ, cấn trừ vào phần sưu thuế cống nộp. Phàm việc kiểm nhận lông chim: Mười chiếc lông kết làm một Thẩm; một trăm chiếc lông kết làm một Đoàn; mười đoàn bó lại thành một Phược (ngàn chiếc lông gọn gàng).

Chưởng cát:
Cai quản việc thu sợi sắn dây mịn (si) và sợi sắn dây thô (khích) từ người dân cày cấy vùng rừng núi; phàm việc thu thuế sợi gai sắn, cùng việc thu cống nộp các loài cỏ bện dây từ tay người dân miền đầm nước, dùng cấn trừ vào thuế khóa triều đình. Cân đong đo đếm chính xác từng bó sợi nạp kho.

Chưởng nhiễm thảo:
Cai quản việc thu gom các loài cỏ cây dùng nhuộm sắc màu (như chàm, nghê, hồng hoa) vào hai mùa xuân thu; dùng cân đo kiểm nhận đầy đủ, cất giữ trong kho đợi đúng thời vụ đem ra phân phát cho thợ nhuộm tơ vải.

Chưởng than:
Cai quản việc phát lệnh thu nộp than củi, than đá cùng các loại tro đốt; theo đúng kỳ hạn nạp về triều đình. Cân đo đong đếm rành mạch, cung cấp đầy đủ than tro sưởi ấm, nấu nướng và luyện kim cho các công việc quốc gia đại sự.

Chưởng đồ:
Cai quản việc theo mùa thu hái cỏ trắng đồ (loài cỏ trắng xơ xác như tuyết) cung ứng cho việc tang ma tẩm liệm. Lại thu các loại gỗ tạp, cành cây rào giậu nơi đồng hoang dã tích trữ trong kho, sẵn sàng đợi lệnh dùng vào việc nước.

Chưởng thận:
Cai quản việc thu lượm các loài sò ngao, hến lớn, trai sò vỏ cứng chốn sông biển, lấy vôi sò quét mịn chốn huyệt mộ sâu (nhân khoáng). Khi cúng tế, dâng các đồ đựng làm bằng vỏ sò lớn tinh sạch. Dâng vôi bột vỏ sò trắng xóa (bạch thịnh) dùng quét tường cung cấm và đàn tràng tinh khôi.

Hựu nhân:
Cai quản việc cấm đoán săn bắn trong các ngự uyển lâm viên săn bắn của nhà vua. Chăm nuôi thuần dưỡng trăm loài muông thú quý hiếm. Khi có đại lễ cúng tế, tang ma triều đình hay thết đãi quốc khách, cung ứng đầy đủ thú sống để làm lễ và thú thịt sẵn để làm món ngự thiện.

Tràng nhân:
Cai quản các vườn cây ăn trái, vườn ươm quả ngọt của triều đình; vun trồng các giống cây ăn quả, dưa bầu trân quý lạ lùng; theo mùa thu hái cất giữ cẩn thận trong kho mát. Phàm việc cúng tế tổ tiên thần linh hay tiệc thết tân khách, dâng nộp các món hoa thơm quả ngọt tinh khiết; tiệc yến ẩm thưởng rượu cũng dâng hoa quả tươi tốt như vậy.

Lẫm nhân:
Nắm giữ số lượng chín loại lúa gạo trong kho đụn, sẵn sàng đem ra cấp phát thường nhật, cứu tế ban phát cho người nghèo khó và cấp bổng lộc lương tháng cho muôn quan. Trông theo năm mùa được mùa hay thất bát mà tính toán mức chi dùng của đất nước, biết rõ thừa thiếu để tâu xin định mức gạo thóc, điều hòa việc chi dùng qua năm đói năm no. Phàm định mức ăn của muôn dân thường nhật: Mỗi người ăn bốn phẫu thóc (khoảng tám đấu) là mức sống bậc thượng dồi dào; mỗi người ăn ba phẫu là mức trung bình no đủ; mỗi người ăn hai phẫu là mức hạ đạm bạc cầm hơi. Nhược bằng mức ăn không nổi hai phẫu một người, ắt phải hạ lệnh cho dân dời sang vùng khác tìm thóc gạo độ nhật, lại tâu xin nhà vua cắt giảm tối đa các khoản chi dùng tốn kém của triều đình. Phàm khi đất nước có việc hội kiến chư hầu, dấy binh chinh phạt hay lao dịch công ích, đứng ra lo liệu lương khô và đồ ăn thức uống cho quân sĩ dân phu. Khi mở đại lễ cúng tế trang nghiêm, lo việc tiếp nhận các mâm xôi cúng tế dâng lên thần linh.

Xá nhân:
Cai quản việc giữ gìn trật tự chính sự trong cung cấm, phân chia tài sản kho tàng, chiếu theo phép nước quản lý việc xuất nhập tài vật. Phàm việc tế tự, dâng các đồ đựng bằng tre nứa (phủ) và đồ đựng bằng gỗ (quỹ), đong đầy xôi nếp rồi bày biện trang nghiêm trên bàn thờ. Tiếp đãi tân khách cũng bày biện chu đáo như thế, dâng đủ lễ vật nghênh đón: Gạo chở trên xe (xa mễ), gạo đan trong sọt (cử mễ), gạo nuôi ngựa xe (sô mễ). Việc tang ma cúng giỗ, dâng gạo bỏ vào miệng người chết lúc tẩm liệm (phạn mễ) cùng gạo rang thơm giòn (ngao cốc) rải nơi quan quách. Theo thời vụ treo các giống lúa chín sớm (chủng) và giống lúa chín muộn (lục) nơi cung đình để cung cấp cho Vương hậu làm lễ dâng hạt giống đầu xuân khuyên nông lập nghiệp. Nắm giữ việc xuất nhập thóc gạo trong triều, phân định rành rẽ từng giống hạt. Cuối năm, tính toán sổ sách thu chi báo cáo lên triều đình.

Thương nhân:
Cai quản kho đụn chứa thóc lúa thu vào của quốc gia. Phân biệt rõ chín loại hạt lương thực để sẵn sàng phục vụ việc nước. Nếu lúa thóc thiếu hụt thì ngưng các khoản chi tiêu ngoài định mức luật định; nếu thóc lúa dư dả thì niêm phong cất kỹ trong kho sâu đợi năm mất mùa đói kém đem ra phát chẩn cứu dân. Phàm triều đình có việc lớn dấy binh hay dời gót tuần thú, cung cấp đầy đủ các kho lương tích trữ dọc đường cùng chén bát đồ ăn thức uống cho đoàn tùy tùng.

Tư lộc:(Chức này trong bản cổ đã bị thất truyền khuyết mất nội dung).

Tư giá:
Cai quản việc tuần tra đồng áng mùa màng khắp cõi bờ đất nước, phân biệt rành rẽ các giống lúa gieo sớm và cấy muộn, thông tỏ tên gọi cùng chất đất thích hợp cho từng giống lúa sinh sôi; đúc kết thành phép tắc canh nông rồi viết bảng gỗ treo nơi các ngõ xóm thôn ấp cho muôn dân tường lãm. Đi tuần tra ngoài đồng ngắm nghía lúa non lúa chín, trông theo năm được mùa hay mất mùa mà định ra mức thu thuế cống nộp cho vừa sức dân. Cai quản việc san sẻ điều hòa cái ăn cho muôn dân, cứu giúp kịp thời những gia cảnh ngặt nghèo đứt bữa, giữ cho sức sống và ngọn lửa làm ăn của muôn họ luôn được bình hòa ấm no.

Thung nhân:
Cai quản việc cung cấp các loại gạo giã trắng sạch. Lúc cúng tế, dâng gạo nếp giã trắng ngần dùng đồ xôi cúng (tư thịnh); lúc tiếp đãi tân khách quý, dâng gạo trắng làm tiệc lớn (lao lễ); phàm các buổi yến tiệc triều đình, dâng gạo ngon thổi cơm thết đãi. Nắm giữ toàn bộ các việc giã gạo xay thóc trong triều cấm.

Hi nhân:
Cai quản việc nấu nướng cung dâng các mâm cỗ cúng tế thần linh, dâng sáu món ăn thanh tao cho vua và Vương hậu ngự thiện mỗi ngày. Phàm tiếp đón tân khách, dâng đầy thức ăn ngon trong các mâm phủ mâm quỹ; lúc thết tiệc rượu yến ẩm cũng nấu nướng linh đình chu tất như vậy.

Cảo nhân:
Cai quản việc cung cấp cơm nước cho những kẻ ăn rỗi, nha lại dư thừa nơi triều đình trong ngoài chưa có việc làm chính thức. Lúc triều đình mở tiệc thết đãi các bậc bô lão già cả, con trẻ côi cút của liệt sĩ cùng con em hàng thứ dân nhập học, đứng ra lo liệu cơm canh no đủ. Nắm giữ việc nuôi nấng bầy chó tế dùng cho các đại lễ cúng tế trời đất tổ tiên.
----
[[../Thiên quan Trủng tể|Phần trước]]　[[../|Mục lục]]　[[../Xuân quan Tông bá|Phần sau]]

{{PD-old}}
[[Category:Chu Lễ|02]]</text>
      <sha1>to0mus5yucnghn4ubzo6qbesk78p8n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thể loại:Chu Lễ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>72530</id>
    <revision>
      <id>206527</id>
      <timestamp>2026-10-30T11:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mathalala1</username>
        <id>20814</id>
      </contributor>
      <comment>[[w:WP:TTL|←]]Trang mới: “{{PD-old}} [[Thể loại:Thập Tam Kinh]]”</comment>
      <origin>206527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="020ju8djmetuag05ygmi0qrvphectnu" xml:space="preserve">{{PD-old}}
[[Thể loại:Thập Tam Kinh]]</text>
      <sha1>020ju8djmetuag05ygmi0qrvphectnu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>