Wikivoyage viwikivoyage https://vi.wikivoyage.org/wiki/Trang_Ch%C3%ADnh MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Phương tiện Đặc biệt Thảo luận Thành viên Thảo luận Thành viên Wikivoyage Thảo luận Wikivoyage Tập tin Thảo luận Tập tin MediaWiki Thảo luận MediaWiki Bản mẫu Thảo luận Bản mẫu Trợ giúp Thảo luận Trợ giúp Thể loại Thảo luận Thể loại TimedText TimedText talk Mô đun Thảo luận Mô đun Event Event talk 0 62966 121482 2026-05-06T05:46:32Z Lcsnes 6521 Trang mới: “{{pagebanner|Royal Naval Division banner.jpg|unesco=yes}} {{seealso|Lịch sử châu Âu}} '''Thế chiến I''' hay '''Chiến tranh thế giới thứ nhất''' (còn đương thời gọi là cuộc '''Đại chiến''') là một trong những cuộc xung đột vũ trang lớn nhất lịch sử. Chiến tranh diễn ra năm 1914-1918, chủ yếu ở [[châu Âu]] và [[châu Phi]], trừ một vài trận hải chiến ở châu Á-Thái Bình Dương. Mặt tr…” 121482 wikitext text/x-wiki {{pagebanner|Royal Naval Division banner.jpg|unesco=yes}} {{seealso|Lịch sử châu Âu}} '''Thế chiến I''' hay '''Chiến tranh thế giới thứ nhất''' (còn đương thời gọi là cuộc '''Đại chiến''') là một trong những cuộc xung đột vũ trang lớn nhất lịch sử. Chiến tranh diễn ra năm 1914-1918, chủ yếu ở [[châu Âu]] và [[châu Phi]], trừ một vài trận hải chiến ở châu Á-Thái Bình Dương. Mặt trận phía Tây trải dài qua [[Bỉ]] và {{ill|Hauts-de-France|lt=Đông Bắc nước Pháp|fr}} đặc biệt tàn khốc. Khi ấy, một số người gọi đây là "cuộc chiến chấm dứt mọi cuộc chiến" nhưng điều đó đã không còn đúng vì chỉ khoảng hai mươi năm sau, [[Thế chiến II]] đã nổ ra và khốc liệt hơn nữa. Vào thập niên 2010, các lễ kỷ niệm trăm năm cũng như những cựu binh cuối cùng qua đời đã khơi dậy sự quan tâm đến cuộc chiến. Các phương tiện truyền thông cũng đề cập đến Thế chiến I nhiều hơn khi thập niên 2010 tập trung vào nhân vật và sự kiện không rõ ràng đúng sai, trái ngược với Thế chiến II thì anh hùng hay tội đồ được phân định rõ nét. Năm 2023, tổng cộng 139 địa điểm chôn cất và tưởng niệm Thế chiến I đã được thêm vào [[Danh sách di sản thế giới được UNESCO công nhận]] - 96 địa điểm ở miền Bắc nước Pháp và 43 ở Bỉ. ==Tổng quan== {{quote|Cuộc chiến này, cũng như cuộc chiến kế tiếp, là cuộc chiến để kết thúc mọi cuộc chiến.|author=[[w:David Lloyd George|David Lloyd George]]}} Năm 1914, thái tử [[Áo]] [[w:Franz Ferdinand của Áo|Franz Ferdinand]] bị những người theo chủ nghĩa dân tộc [[Serbia]] ám sát tại [[Sarajevo]]. Sự kiện này châm ngòi cho căng thẳng giữa {{ill|Đế quốc Áo-Hung|en|Austro-Hungarian Empire}} và Serbia. Khi {{ill|Đế quốc Nga|en|Russian Empire}} ủng hộ Serbia còn Đức đứng về Áo-Hung, các cường quốc khác cũng nhảy vào. Nhiều sử gia cho rằng vụ ám sát chỉ là cái cớ còn xung đột giữa các cường quốc châu Âu gần như không thể tránh khỏi. Sau 100 năm vẫn còn tranh cãi xem nước nào chịu trách nhiệm chính cho cuộc chiến. [[File:Mark II WW1 Tank.jpg|thumb|Xe tăng là vũ khí mới được đưa vào chiến trường Thế chiến I; trong các thiết kế ban đầu, bánh xích được kéo dài lên đến đỉnh xe]] Thế chiến I được ghi nhớ trong lịch sử khi sử dụng khí độc là vũ khí hủy diệt hàng loạt trên chiến trường. Đây cũng là cuộc chiến lớn đầu tiên áp dụng phát minh máy bay vào chiến đấu. Tất nhiên, đây không phải lần đầu chứng kiến việc ném bom từ trên không, vì nhiều thập niên trước đó, khinh khí cầu và tàu lượn đã được dùng thực thi nhiệm vụ. Hiệp ước {{ill|Versailles|fr}} năm 1919 quy trách nhiệm cho phe Liên minh Trung tâm, đặc biệt là [[Đức]] về Thế chiến I, buộc phải chịu những khoản bồi thường lớn. Khoản bồi thường trong hiệp ước gây nên bất bình, từ đó góp phần vào sự trỗi dậy của [[w:Adolf Hitler|Adolf Hitler]] và dẫn đến Thế chiến II. Tuy nhiên, cả khoản bồi thường lẫn những tổn thất lãnh thổ mà Đức phải gánh chịu đều không khắc nghiệt hơn đáng kể so với những gì chính Đức đã áp đặt lên Nga trong Hiệp ước Brest-Litovsk vài tháng trước đó. Ngược lại, chủ nghĩa phát xít Ý nổi lên từ chiến thắng theo kiểu "vittoria mutilata" hay "chiến thắng què cụt", vì những lợi ích lãnh thổ mà Ý giành được bị coi là không xứng đáng, đồng thời khó khăn kinh tế sau chiến tranh bị đổ lỗi cho phe Đồng minh và thù trong giặc ngoài. Thế chiến I đã làm sụp đổ các đế quốc như Áo-Hung, {{ill|Đế quốc Đức|lt=Đức|en|German Empire}}, Nga và [[Đế quốc Ottoman|Ottoman]] đồng thời mở đường cho sự ra đời của [[Liên Xô]]. Phe Liên minh Trung tâm bại trận buộc phải nhường lại thuộc địa cho phe Đồng minh gồm Pháp, Anh, Bỉ, Nhật Bản, Ý và Hoa Kỳ. Sau chiến tranh, Hội Quốc Liên (tiền thân của Liên Hợp Quốc ngày nay) được thành lập, nhưng không mấy hiệu quả vì Hoa Kỳ thì không tham gia, các nghị quyết thường bị phớt lờ, khiến cho Liên Xô và các nước phe Trục chính như Đức, Ý và Nhật Bản cũng ra khỏi luôn. Căng thẳng ở châu Âu chỉ được giải quyết trong thời gian ngắn; {{ill|Châu Âu trong Thế chiến II|lt=Thế chiến II|en|World War II in Europe}} lặp lại nhiều bi kịch của Thế chiến I cộng với những nỗi kinh hoàng mới. [[File:IM004496.JPG|thumb|Chiến hào phục dựng ở [[Ypres]], miền tây Bỉ; nơi diễn ra ba trận đánh trong Thế chiến I]] Thế chiến I có ảnh hưởng lớn đến văn hóa và văn học, những tác phẩm phản chiến quan trọng như ''[[w:Phía Tây không có gì lạ|Phía Tây không có gì lạ]]'' hay ca ngợi chiến tranh do chính các cựu binh viết ra. Còn tại hậu phương lần đầu tiên xuất hiện công tác tuyên truyền giống như chúng ta biết ngày nay. Tại Đức, ngành công nghiệp điện ảnh non trẻ đã được nhà nước củng cố và hỗ trợ, trở thành thế lực hùng mạnh, mang đến cho thế giới chủ nghĩa biểu hiện Đức và những bộ phim như ''[[w:Metropolis (phim 1927)|Metropolis]]'' vào giữa hai thế chiến. Từ đó, công tác tuyên truyền của các nước, nhất là Liên Xô sau đó trong Thế chiến II dựa rất nhiều vào phim ảnh. Tại Ý, [[w:Benito Mussolini|Benito Mussolini]] mang quan điểm khác biệt về chiến tranh rời bỏ Đảng Xã hội. Còn Adolf Hitler tìm thấy mục đích sống đầu tiên (và một hệ tư tưởng chính trị) trong thời gian phục vụ trong quân đội Bavaria. Thế chiến I được gọi là "thảm họa đầu tiên của thế kỷ 20" và nhiều nỗi kinh hoàng của Thế chiến II và Chiến tranh Lạnh sẽ không thể xảy ra nếu không có chất xúc tác từ cuộc chiến này. [[Úc]] và [[New Zealand]] tham chiến dưới cờ Anh, đáng chú ý nhất là trong [[w:Chiến dịch Gallipoli|Chiến dịch Gallipoli]]. Dù phe Đồng minh thua trận này trước Đế quốc Ottoman, nhưng bản sắc dân tộc cả Úc lẫn New Zealand đã được củng cố, Ngày ANZAC kỷ niệm đổ bộ ở cả hai quốc gia. [[Canada]] cũng ở bên cạnh Anh, với trận thắng nổi tiếng nhất ở {{ill|Lens|lt=Cao điểm Vimy|fr}} trước quân Đức đã khơi dậy lòng tự hào dân tộc của Canada. Pháp và Anh dùng cả quân thuộc địa, nhưng quyền lợi và nỗ lực của các cựu binh thuộc địa trong và sau chiến tranh đều bị phớt lờ. Vụ việc nổi tiếng nhất có lẽ là phái đoàn Việt Nam (trong đó có Hồ Chí Minh) đã bị phớt lờ tại hội nghị hòa bình Paris, gieo mầm cho sự oán giận chống Pháp và chống phương Tây kéo dài cho đến tận {{ill|Chiến tranh Đông Dương|en|Indochina Wars}}. [[Trung Quốc]] tham chiến về phe Đồng minh từ năm 1917-1918 bằng cách tấn công tô giới Đức và Áo-Hung ở {{ill|Thiên Tân|zh|天津}} và {{ill|Vũ Hán/Hán Khẩu|lt=Hán Khẩu|en|Wuhan/Hankou}} dựa trên lời hứa phần lãnh thổ này sẽ được trả lại cho Trung Quốc sau chiến tranh. Một số người Hán đã phục vụ cho lực lượng Pháp và Anh ở châu Âu. Tuy nhiên, Đồng minh phương Tây bội ước, trao tô giới Đức ở [[Sơn Đông]] cho [[Nhật Bản]]. Sự kiện này bị coi là nỗi quốc nhục châm ngòi cho [[w:Phong trào Ngũ Tứ|Phong trào Ngũ Tứ]], dẫn đến cải cách xã hội sâu rộng, và thành lập [[w:Đảng Cộng sản Trung Quốc|Đảng Cộng sản Trung Quốc]]. Hậu quả Thế chiến I ở Trung Quốc được đề cập trong bài ''{{ill|Cách mạng Trung Quốc|en|Chinese Revolutions}}''. Nỗi nhục này khiến Trung Quốc là quốc gia duy nhất từ chối ký các hiệp ước hòa bình. Trong khi hình ảnh phổ biến về Thế chiến I tập trung vào Mặt trận phía Tây nhưng vốn hầu như không thay đổi gì từ khi Đức thất bại trong cuộc tấn công năm 1914 cho đến cuối năm 1917, thì Mặt trận phía Đông luôn tiếp diễn, hai bên đều có những chiến thắng lớn cho đến khi Nga ký Hiệp ước Brest-Litovsk rút khỏi chiến tranh. Mặt trận Ý đáng chú ý với không dưới 12 trận đánh dọc sông Isonzo, tất cả (ngoại trừ trận cuối Áo thành công) đều là những nỗ lực vô ích của bộ chỉ huy tối cao Ý nhằm chọc thủng phòng tuyến Áo-Hung, bị đẩy lùi với thương vong khủng khiếp cho cả hai phe. Dù tàu chiến Đức trải khắp các đại dương trên thế giới đạt được một số thành công ấn tượng giai đoạn đầu cuộc chiến, nhưng việc thiếu căn cứ an toàn và ưu thế về số lượng của Hải quân Hoàng gia Anh đã dẫn đến việc bắt giữ hoặc đánh chìm hầu hết tàu chiến Đức bên ngoài Biển Bắc và Biển Baltic. Trong khi đó, phần lớn hạm đội ''Hochseeflotte'' của Đức hầu như không rời cảng và ngoài trận đánh bất phân thắng bại gần Jutland đã không đóng vai trò gì khác trong chiến tranh ngoài việc dẫn đến cuộc nổi dậy phản chiến của thủy thủ từ chối tiếp tục chiến đấu, cuối cùng dẫn đến Đế quốc Đức sụp đổ. ==Địa điểm== ===Châu Phi=== Khi chiến tranh bắt đầu, Đức nắm giữ một số thuộc địa. Do hải quân Đức yếu hơn Anh và quy mô lực lượng đồn trú nhỏ, hầu hết thuộc địa Đức rơi vào tay quân Đồng minh cuối năm 1914. Tuy nhiên, lực lượng chủ yếu là "Askari" do sĩ quan Đức chỉ huy binh lính bản địa {{ill|Đông Phi thuộc Đức|en|German East Africa}} (nay là [[Burundi]], [[Rwanda]] và [[Tanzania]]) đã cố gắng chiến đấu, không bị bắt giữ và thậm chí giành được những chiến thắng nhỏ trước quân số kẻ thù áp đảo, chỉ đầu hàng sau khi Hiệp định đình chiến Compiègne được ký kết. {{ill|MV Liemba|de}} ban đầu là tàu chiến Đức, nay dùng làm phà trên {{ill|hồ Tanganyika|en|Lake Tanganyika}} có vai trò như điểm thu hút khách du lịch. ===Châu Á=== Châu Á trừ ra lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ về sau (khi ấy thuộc Ottoman) và Trung Đông thì phần lớn không phải chịu cảnh chiến tranh. Ngoại trừ trận hải chiến {{ill|Penang|en}} giữa hải quân Đức và liên quân Pháp-Nga, tàu tuần dương SMS ''Emden'' của Đức đã đánh chìm tàu ​​tuần dương Zhemchug của Nga và tàu khu trục Mousquet của Pháp, mang lại chiến thắng cho Đức. SMS ''Emden'' về sau bị Hải quân Úc đánh chìm trong trận {{ill|Quần đảo Cocos (Keeling)|lt=Cocos|en|Cocos (Keeling) Islands}}. Thi thể thủy thủ Nga thiệt mạng được chôn cất trên đảo Penang và đảo Jerejak gần đó. Đài tưởng niệm Zhemchug tại Nghĩa trang Đường Tây ở rìa phía tây [[George Town (Malaysia)|George Town]] là dành cho thủy thủ Nga hy sinh, còn Đài tưởng niệm Mousquet dành cho thủy thủ Pháp tử trận nằm trong khuôn viên Nhà thờ Đức Mẹ Lên Trời. Đại sứ Nga tại Malaysia hàng năm đều đến Penang vào ngày kỷ niệm trận Penang để tổ chức nghi lễ tưởng niệm các thủy thủ Nga đã hy sinh. ====Trung Quốc==== * {{listing | name={{ill|Thanh Đảo|zh|青岛}}| alt= | url= | email= | address= | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q706563 | content=Thuộc địa Thanh Đảo của Đức bị quân Anh-Nhật tấn công vào cuối năm 1914 trong Trận bao vây Thanh Đảo. Đây là trận chiến trên bộ quan trọng duy nhất diễn ra ở Đông Á trong Thế chiến I. Du khách đến Thanh Đảo nên ghé thăm Công viên Di tích Thế chiến I trên đồi Thanh Đảo (青岛山一战遗址公园), nơi vẫn còn lưu giữ những công trình phòng thủ của Đức. Bảo tàng trong công viên có triển lãm về trận chiến và tác động của chiến tranh đối với Trung Quốc. }} ====Trung Đông==== [[File:Arab Revolt.jpg|thumb|[[w:Cuộc nổi dậy Ả Rập|Cuộc nổi dậy Ả Rập]]]] Tiểu vương [[w:Faisal I của Iraq|Faisal]] được sĩ quan tình báo Anh [[w:T. E. Lawrence|T.E. Lawrence]] (Lawrence xứ Ả Rập) hỗ trợ đã lãnh đạo cuộc nổi dậy chống lại [[Đế quốc Ottoman]]. Lawrence đột kích bất ngờ chiếm {{ill|Aqaba|en}} rồi tới [[Damascus]] trước khi quân Anh từ [[Ai Cập]] qua [[Palestine]] kịp đến nơi. Anh hứa suông với cả người theo chủ nghĩa dân tộc Ả Rập lẫn người theo chủ nghĩa Phục quốc Do Thái, rồi chia sẻ lãnh địa thuộc địa giữa Anh và Pháp, gây ra nhiều vấn đề cho đến ngày nay. Ngày nay khá phổ biển việc người dân [[Ả Rập Xê Út]] đi ra sa mạc tham quan những địa điểm mà nhóm của Lawrence đã phá hủy tuyến đường sắt Hejaz của người Thổ Nhĩ Kỳ nối liền Damascus và {{ill|Medina|en}}. Người Bedouin thường xuyên di chuyển trong khu vực này bằng xe bán tải Toyota hai bánh nhỏ; còn các dân khác cần một đoàn xe bốn bánh có xích kéo để hỗ trợ nhau khi bị kẹt. ===Áo=== [[File:Karnischer-Hoehenweg Kriegsruine.jpg|thumbnail|Pháo đài Áo-Hung cũ trên núi]] Cuộc chiến giữa Áo-Hung và Ý (1915-1918) nhìn chung không tiến triển về mặt lãnh thổ nhưng lại chứng kiến ​​những trận chiến khốc liệt trong điều kiện gần như không thể vượt qua ở dãy núi cao vẫn còn hoang sơ phần lớn. Trong những năm cuối, mìn và thuốc nổ ngày càng được dùng phổ biến, để lại dấu vết hiện hữu đến nay. ===Belarus=== * {{listing | name={{ill|Brest (Belarus)|lt=Brest|en}} | alt= | url= | email= | address= | lat=52.1333 | long=23.6667 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | wikidata=Q122371| wikipedia=Hòa ước Brest-Litovsk | content=Địa điểm ký kết Hòa ước Brest-Litovsk giữa Nga Xô Viết và Đế quốc Đức tháng 3 năm 1918. Chính phủ Bolshevik mới đã rút Nga khỏi chiến tranh và ký hòa ước riêng, bất chấp những cam kết của chính phủ tiền nhiệm đối với phe đồng minh, nhưng buộc phải nhượng lại lãnh thổ cho Đức để đổi lấy hòa bình. }} ===Bỉ=== * {{listing | name=[[Ypres]] | alt= | url= | email= | address= | lat=50.8500 | long=2.8833 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Trận Ypres (định hướng)| wikidata=Q11156704 | content=Có một số trận đánh lớn diễn ra ở đây; trận đầu tiên vào mùa thu năm 1914 và trận thứ hai vào mùa xuân năm 1915, mỗi trận đều có khoảng 100.000 thương vong. Trận thứ hai chứng kiến ​​lần đầu tiên quân Đức sử dụng khí độc. Trận Ypres thứ ba vào cuối năm 1917, nổi tiếng hơn với tên gọi Trận Passchendaele, có ít nhất 400.000 thương vong. "Sảnh vải" ở trung tâm thị trấn hiện nay là bảo tàng chiến tranh. }} ===Bosna và Hercegovina=== [[Image:Latin Bridge 02 (22757259615).jpg| thumb|right|Cầu Latin, Sarajevo]] * {{listing | name=[[Sarajevo]] | alt= | url= | email= | address= | lat=43.8575 | long=18.428889 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | wikipedia=Vụ ám sát Đại vương công Franz Ferdinand| wikidata=Q1277685 | lastedit=2026-05-03 | content=Thái tử Áo-Hung Franz Ferdinand bị ám sát trên cầu Latin ngày 28 tháng 6 năm 1914, khởi đầu chuỗi sự kiện dẫn đến Thế chiến I bùng nổ một tháng sau đó. Một tấm bia tưởng niệm được dựng lên để tưởng nhớ sự kiện này. }} ===Pháp=== * {{listing | name={{ill|Verdun|fr}}| alt= | url= | email= | address= | lat=49.162 | long=5.3876 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Trận Verdun| wikidata=Q130847 | content=Một trong những trận đánh đẫm máu nhất Thế chiến I (hay bất kỳ cuộc chiến nào khác) kéo dài gần như suốt năm 1916 và cướp đi sinh mạng khoảng 150.000 người mỗi bên. Hầu như mọi binh sĩ Pháp tham gia chiến tranh đều từng đóng quân ở đây. Tại đây chứng kiến ​​việc sử dụng xe tải quy mô lớn lần đầu tiên trong công tác hậu cần và biến Thống chế [[w:Philippe Pétain|Philippe Pétain]] thành anh hùng dân tộc. }} * {{listing | name=Cao điểm Vimy| alt= | url= | email= | address= | lat=50.379 | long=2.774 | directions=gần {{ill|Lens|fr}} | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Trận cao điểm Vimy| wikidata=Q393299 | content=Trận chiến ác liệt diễn ra đầu năm 1917, trong đó quân Canada đẩy lùi quân Đức khỏi cao điểm, hai bên đều chịu thương vong nặng nề. Hai cuộc tấn công của Pháp và một của Anh trước đó nhằm chiếm giữ cao điểm đã thất bại. Có một công viên chiến trường được bảo tồn rộng 100 ha (250 mẫu Anh) với Đài tưởng niệm Quốc gia Vimy của Canada nằm gần trung tâm. Đây là tượng đài chính dành cho quân Canada đã hy sinh tại châu Âu trong Thế chiến I. }} * {{listing | name=Rừng {{ill|Hauts-de-France|lt=Compiègne|fr}}| alt= | url= | email= | address= | lat=49.427361 | long=2.906419 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | wikidata=Q2302755 | lastedit=2026-05-03 | content=Đây là nơi ký hiệp định đình chiến chấm dứt chiến sự Mặt trận phía Tây ngày 11 tháng 11 năm 1918. Ngày này được nhiều quốc gia công nhận là "Ngày Tưởng niệm", "Ngày Cựu chiến binh" hoặc "Ngày Đình chiến". Sau này, Hitler đã cho mang chính toa tàu nơi này buộc Pháp ký hiệp định đầu hàng năm 1940. Toa tàu nguyên bản đã mất nhưng hiện còn bản sao đặt tại đây. }} * {{listing | name=Mỏ Lochnagar| alt= | url=http://www.lochnagarcrater.org | email= | address= | lat=50.0156 | long=2.69736 | directions= | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikidata=Q24739 | content=Còn lại một hố sâu sót lại sau một trong những vụ nổ lớn nhất Thế chiến I. }} ===Đức=== * {{listing | name={{ill|Kiel|de}} | lat=54.3252 | long=10.1405 | content=Hải quân Đức đóng quân tại đây, và khi bộ chỉ huy tối cao muốn họ ra khơi chiến đấu vào thời điểm mà thất bại dường như không thể tránh khỏi, các thủy thủ đã nổi dậy trong Cách mạng tháng Mười Một năm 1918. Cuối cùng họ đã lật đổ Hoàng đế và thiết lập hội đồng binh lính và công nhân trong thời gian ngắn. }} * {{listing | name=Mộ [[w:Manfred von Richthofen|Manfred von Richthofen]]| alt=Mộ ''Nam tước Đỏ''| url= | email= | address=Südfriedhof | lat=50.0604 | long=8.2681 | directions=[[Wiesbaden]] | phone= | tollfree= | hours= | price= | lastedit=2026-05-03 | content=Một trong những phi công huyền thoại và tiên phong trong không chiến, Manfred von Richthofen được cải táng tại Wiesbaden từ những nơi an nghỉ trước tại nghĩa trang quân đội miền Đông nước Pháp và sau đó là ở Berlin. Việc di dời được thực hiện vào thập niên 1970 vì vị trí cũ quá gần biên giới. }} ===Ý=== [[File:Lagazuoi3.JPG|thumbnail|Đường hầm kiểu Ý tại Lagazuoi]] Cuộc chiến giữa Áo-Hung và Ý năm 1915-1918 diễn ra vô cùng khốc liệt trên địa hình hiểm trở. Hai bên nỗ lập tập trung dùng mìn và phản đòn chống mìn, đôi lúc làm nổ tung (đỉnh) núi. ===Ba Lan=== * {{listing | name=Trận Tannenberg | alt= | url= | email= | address= | lat=53.740 | long=20.439 | directions=gần {{ill|Olsztyn|pl}} | phone= | tollfree= | hours= | price= | wikipedia=Trận Tannenberg | lastedit=2026-05-03 | content=Diễn ra trong tháng đầu tiên của cuộc chiến, đây là chiến thắng đáng chú ý của Đức trước Nga. Trận chiến được đặt tên theo Tannenberg (Grunwald), nơi Ba Lan đánh bại Hiệp sĩ Teuton năm 1410. Trận chiến này đã đưa Tướng Ludendorff và Thống chế Hindenburg nổi tiếng khắp nước Đức, dẫn đến sự nghiệp chính trị của Hindenburg với đỉnh cao là Tổng thống Đức (1925-1934), người đã bổ nhiệm Hitler làm Thủ tướng. }} ===Thổ Nhĩ Kỳ=== * {{listing | name={{ill|Eceabat|lt=Gallipoli|en}}| alt= | url= | email= | address= | lat=40.367222 | long=26.455000 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Cuộc xâm lược lãnh thổ chính Ottoman đầy bất trắc xuất phát từ ý tưởng của Winston Churchill, được cho là đã tạo nên "tinh thần ANZAC" cho Úc và New Zealand khi quân đoàn chung ANZAC chịu tổn thất tương đối cao. }} ==Bảo tàng== * {{see | name=Historial de la Grande Guerre| alt=Lịch sử Thế chiến I Péronne | url=https://www.historial.fr/en/ | email= | address=Péronne, Pháp | lat=49.9291502 | long=2.9325964 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | wikidata=Q1620783 | lastedit=2026-05-03 | content=Gần {{ill|Arras|fr}}, địa điểm lý tưởng để khám phá chiến trường Somme, tái hiện cuộc sống thường nhật của binh lính tiền phương trong thời kỳ khắc nghiệt đó, cũng như đời sống thường dân và những thay đổi xã hội to lớn. }} * {{see | name=Historial de la Grande Guerre Thiepval | alt= Lịch sử Thế chiến I Thiepval| url=https://www.historial.fr/en/ | email= | address=Thiepval, Pháp | lat=50.0545243 | long=2.6883954 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | lastedit=2026-05-03 | content=Gần {{ill|Albert|fr}}, bảo tàng tập trung vào [[w:Trận Somme|Trận Somme]] và phi công ách. }} * {{see | name=Musée des Abris - Somme 1916| alt=Bảo tàng Somme Trench| url=http://www.musee-somme-1916.eu/index.php?lang=en | email= | address={{ill|Albert|fr}}, Pháp | lat= | long= | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | content=Bảo tàng nằm bên trong đường hầm từ thế kỷ 13, được cải tạo thành hầm trú ẩn chống bom năm 1938. Nằm sâu 10 mét dưới lòng đất, bảo tàng tái hiện cuộc sống binh lính trong chiến hào giữa cuộc tấn công ngày 1 tháng 7 năm 1916. }} * {{see | name=Musee de la grande guerre Pays de Meaux | alt=Bảo tàng Đại chiến Pays de Meaux| url=https://www.museedelagrandeguerre.eu/en.html | email= | address={{ill|Meaux|fr}}, Pháp | lat=48.971432 | long=2.904724 | directions= | wikipedia= | wikidata= | lastedit=2026-05-03 | content=Bộ sưu tập này khám phá cuộc xung đột từ góc độ con người và xã hội. Bao gồm đầy đủ quân phục hầu hết các quốc gia tham chiến, vũ khí và pháo binh, đồ vật sinh hoạt hàng ngày ở tiền tuyến và hậu phương, nhiều tài liệu và một loạt tác phẩm nghệ thuật. }} * {{see | name=Bảo tàng và đài tưởng niệm Thế chiến I Quốc gia Hoa Kỳ| alt= | url=http://www.theworldwar.org | email= | address={{ill|Kansas City|en}}, Missouri, Hoa Kỳ | lat=39.080278 | long=-94.586111 | directions= | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | image=National World War I Museum and Memorial aerial.jpg | wikidata=Q6303624 | lastedit=2026-05-03 | content=Tổ chức hàng đầu Hoa Kỳ chuyên về tưởng nhớ, diễn giải và tìm hiểu Thế chiến I và tác động lâu dài của nó đối với cộng đồng toàn cầu. }} * {{see | name=Pháo đài Wohlgemuth và Bảo tàng Thế chiến I| alt= | url=http://www.museowalterrama.it | email=info@museowalterrama.it | address=Rivoli Veronese, [Ý]] | lat=45.575 | long=10.818611 | directions=gần [[Verona]] | phone= | tollfree= | fax= | hours= | price= | image=ForteDiRivoli1.jpg | wikidata=Q1438923 | lastedit=2026-05-03 | content=Pháo đài được xây dựng năm 1850-1851 trên đỉnh Castle (cao 227 m), phía tây bắc Rivoli. Hiện là nơi đặt bảo tàng về Thế chiến I cùng các loại radio cổ. }} * {{see | name=Đài tưởng niệm lao động người Hoa trong Thế chiến I| alt=一战华工纪念馆 | url=http://www.whmuseum.net/ | email= | address={{ill|Uy Hải|zh|威海}}, Sơn Đông, Trung Quốc | lat=37.52015504360189 | long=122.15134348155607 | directions= | phone= | tollfree= | hours=| price= | lastedit=2026-05-03 | content=Khánh thành tháng 7 năm 2020, đài tưởng niệm mới này dành riêng cho hàng chục nghìn nhân công Trung Quốc phục dịch Mặt trận phía Tây. }} ==Xem thêm== *{{ill|Tưởng niệm nạn diệt chủng Armenia|en|Armenian Genocide remembrance}} *{{ill|Bảo tàng và địa điểm quân sự ở Úc|en|Military museums and sites in Australia}} — Thế chiến I (cụ thể là trận Gallipoli) có lẽ là cuộc chiến nổi tiếng nhất liên quan đến quân đội Úc. *{{ill|Châu Âu trong Thế chiến II|en|World War II in Europe}} *{{ill|Đế quốc thực dân Nhật Bản|en|Japanese colonial empire}} *{{ill|Cách mạng Trung Quốc|en|Chinese Revolutions}} {{PartOfTopic|Du lịch quân sự|Châu Âu}} {{Wikipedia|Chiến tranh thế giới thứ nhất}} {{outlinetopic}} 0981j6c1he8h9iumwyobl8m2yhxktwf