Wikipedia vlswiki https://vls.wikipedia.org/wiki/Voorblad MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Specioal Discuusje Gebruker Discuusje gebruker Wikipedia Discuusje Wikipedia Ofbeeldienge Discuusje ofbeeldienge MediaWiki Discuusje MediaWiki Patrôon Discuusje patrôon Ulpe Discuusje ulpe Categorie Discuusje categorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1652 327104 325241 2026-07-04T03:50:26Z InternetArchiveBot 22297 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 327104 wikitext text/x-wiki {{plat|oarlbiks}} {{infobox Belgische gemêente| |naam=Stad Oarlbeke |officieel=Harelbeke |kaart=[[Ofbeeldienge:HarelbekeLocation.png|250px]] |kaartbijschrift=Liggienge binn het arroundissement Kortrik<br/> in de provincie West-Vloandrn <br /> {{Coord|50|51|24|N|3|18|47|E|titelweergave=ja}} |wapen=Blason Harelbeke.svg |vlag=Flag of Harelbeke.svg |gewest=VLA |provincie=WVLA |arroundissement=[[Arroundissement Kortryk|Kortryk]] |opp=29,14 |inw=27.886 |mannen=50,02% |vrouwen=49,98% |dichtheid=956,97 |0-17=19,01 |18-64=62,93 |65=18,06 |buitenlanders=5,33 |werkloos=4,13 |postcode=8530<br />8531<br />8531 |deelgemeente=Oarelbeke<br />[[Boavekove]]<br />[[Ulste (Oarelbeke)|Ulste]] |burgemeester=Michaël Vannieuwenhuyze<br> (Team Harelbeke) |bestuur=Team Harelbeke |partijen=Team Harelbeke<br />[[Vooruit]]-[[Groen!|Groen]]<br />[[Vlaams Belang]]<br />[[N-VA]] |zetels='''29''' (2024-2030)<br />17<br />7<br />3<br />2 |netn=056 |web=[http://www.harelbeke.be/ www.harelbeke.be] |datum1=01/01/2018 |datum2=01/01/2013 |datum3=01/01/2018 |datum4=01/10/2018 |}} '''Oarlbeke''' (officieel [[Nederlands]]: ''Harelbeke'') es 'n stad en gemêente in de provincie [[West-Vloandern]] in [[België]], beken lyk "Oarlbeke, de vurige stede". Der weunn appeprih 27.000 minsn. == Olgemêen == Olverwege peseerde êeuwe wos ter èt in Oarlbeke een grôte concentroatie van arbeiders en mètsneirs, surtoe in de wykn 't ôoste en 't Eilan. 'n êerlik moa ruw voakske, woa dan d'omliggende gemêentn ip nere kykn. tès et doamee dant'r èt vele klappn van "Oarlbeke, guntre woa dan de messetrèkkers weunn". T'was ton ôok êen van de rwu gemêentn in de streke woa dat de sossn, mee Marc Bourry, an de mach woarn. Ol de socialistische bewegiengn woarn de moteur veu 'n bloeiend cultureel leven: meziek- en têkenacademie Peter Benoit, harmonie Vooruit en fotoclub Germinal als mêest bekende. In Oarlbeke eej wok nog 't gehucht [[Stoasegem]] en de parochies Sint Salvator (centrum), Sint Rita en 't Eiland. Oarlbeke es gefusioneerd me twêe dêelgemêenten: [[Ulste]] en [[Boavekove]]. Oarlbeke ee vrji vele van zyn ziele verloorn oanze een grôot dêel van 't centrum ofgebrookn een vwor Oarlbeke radikoal in twêeen te snyen deur de grwute Gentske boane. Moa nu trachtn ze er were t'verkêer dervan te krygn en er een smoal boantje van te moakn. Der es èt 'n [[Statie van Oarelbeke|stoatie in Oarlbeke]]. == Bekende inweuners == * Oarlbeke es ounder andre bekèn van de tôondichter [[Peter Benoit]]. Da vertoalde et zich loatre in êen van de mêest bloeiende meziekakademies van [[Vloandern]] en de harmonie Vooruit die en internationale reputoatie oat. *De bekensten industrieel is [[Pierre Lano|Pierre Lanneau]] die zyne noame è loatn verandern noa Lano. Ie luktige d'erin een schôon tapytfabriekske [[Lano Carpets]] te doen marcheern en om n'endeke [[burgemêester]] en [[CD&V|CVP]] volksvertegenwoordiger te koomn. * [[Jan Bucquoy]], veelzydigen anarchist tot in de kist * [[Leif Hoste]] * [[Dirk Demol]] * [[Stijn Devolder]] (voldre) * [[Nesten]] è ipgekwêekt by de nunnekes in Oarlbeke moa weun nu in [[Kuurne]]. * [[Wim Opbrouck]], kluchtigoard, tonêelspeeldre, acteur, muzzekan ... weunt in [[Boavekove]] * [[Xavier Malisse]] de tennisspeler, tee èt nog 'n tidje in [[Ulste]] geweun * [[Camille Simoens]], polletieker en bouwoendernemer ==Bezienswoardigeedn== :[[Ofbeeldienge:Nuvola single chevron right.svg|15px]] ''Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Hoarelbeke]]'' Nie verre van 't stadeus, eejt ouderlik eusje van Peter Benoit (zyn geboorte-eusje) en zin museum. Nog een bitje vwodre keundjet 'Pupe- en toebaksmuseum' vin'n. In Oarelbeke eej vaneigens wôk [[de Goavers]], een kunstmoatig meer angelei ten tyde van den anleg van d'otoostrade (nu [[E17]], overtyd [[E3]]). Oarelbeke eej gie de start en n'arrivee van de [[E3 Prys Vloandern]], een velokoerse. Wok de moeite voe ne kji noa toe te goan ès 't jeugdeus de Salamander. In 't center stoat de [[neoclassicisme|neoclassicistische]] Sint-Salvatorskerke, gezèt tussn 1769 en 1775. [[Ofbeeldienge:Harelbeke Sint-Salvatorkerk -2.JPG|thumb|left|<center>Sint-Salvatorskerke]] {{clear|left}} == Toale == Het dialect van Oarelbeke ès typies en gemakklik 't erkenn. 't Mêest ipvoallnde è de dubbele ountkennienge lik in 't Afrikoans, bevôorbeeld: "Ge moe nie sloan nie". En de lange klanken moej nog e bitje rekken. Andre typiese utdrukkienge voo t'Oarlbiks te testn zyn : "zeg, pakte kljeinen, minne vèn moe vechtn" of "In oarlbe'e een ze gin moeite nie voe en poar ba'en bier in ulder leise te kappn. Ulder kla'e goat'er nie skêef van stoan." #ze klappen bie olle woorn mee de sk in plekke van sch vb. school skole #de k weir mjistol nie uitgesproken #veel woorn int mjirvoud weirn met ts vb otoots, veloots, fantats, cocats, pistoleets, platoots. #de t en de de weirn niet gezei olachtrn 'n woord vb ne vin, de pos, brwu. #de g weir h uitgesproken de h wier niet uitgesproken #veel woorn mee de w vb. worn, lwupn, grwutr, rwukwule, skwune, #de verkljinnwoordn je in plekke van ke vb. manje, kanje, anje, poelje, smoelje #bie de ontkennige gebruiktj olsan de ne vb ke n'ee kik hin gooste, #de je weir veel gbruukt in woor'n vb jin, tonjil, kestjil, ljirn, mworsjile, kljine, de zji, mjir, ljilek #de 2de a weir e vb. gezètte, cefee, kastjil, meniern == Interne koppelienge == * [[K.R.C. Harelbeke]] == Externe koppelienge == * [https://web.archive.org/web/20201125225047/https://www.harelbeke.be/ de Offisêeln website] * [http://www.jeugd.harelbeke.be de Offisêeln website van den Oarlbiksn jeugddienst] * [https://web.archive.org/web/20160123215908/http://www.ccharelbeke.com/ de Offisêeln website van culturêel centre Het Spoor ''(Et Spôor)''] * [https://web.archive.org/web/20170518112903/http://brandweerharelbeke.be/ de Offisêeln website van de Oarlbikse pompiers] * [http://www.gavers.be De website van de vzw achter et Provincioal Doming De Gavers ''(De Goavers)''] * [http://www.minivoetbalharelbeke.be de Offisêeln website van de groatste minivoetbalkompetisje in de streeke] * [http://www.mijnwoordenboek.nl/regio/Harelbeeks woordemboek med Oarelbeekse woord'n] {{commonscat|Harelbeke}} {{GemêentnWVL}} [[Categorie:Oarelbeke| ]] [[Categorie:Stad in West-Vloandern]] j54x94j0gqegixe6zvmsmo2hs753wwd 0 3448 327101 316668 2026-07-03T19:57:52Z GeertivpBot 25514 #pwb Copy label Infobox persoon Wikidata 327101 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon Wikidata}} [[Ofbeeldienge:Monseigneur Roger Vangheluwe Brugge.jpg|thumb|Bisschop Roger Vangheluwe in 2007]] '''Roger Joseph Vangheluwe''' ([[Roeseloare]], [[7 november]] [[1936]]) wos den bisschop van het bisdom [[Brugge]] toe den 23sten april 2010. == Levensbeschryvienge == Vangheluwe is geboorn in 1936. J'es als licentioat in de theologie en de bybelsche toalen ofgestudeerd, nen diplom dat ie an de [[KUL: Katholieke Universiteit Leuven|KULeuven]] ghoald heit. J'es paster gewyd in Roeseloare ip den 1sn februoari 1963. Als paster heet ie verschillende ipdrachten in 't ounderwys g'hed, woarounder professer an het grôotseminoarie van Brugge. In 1984 es 't ie bisschop benoemd (in 1985 gewyd). De bisschop stoeng bekend vo ne geestigoard die koste lachen. Zô heet ie als êestn [[België|Belgischen]] bisschop in een tv-quiz meegedoan (Tabel van Mendelejev) en dorachter heet ie nog meegedoan met 't programma ''Zomer-2006'', worin dat ie ook nie stille gebleevn is. Den 23sten van april van 2010 het ie z'n ountslag ingediend by de paus, vor een lange historie van misbruuk met een joentjie uut zn eign familjie, die begost was vo dat ie bisschop was en derachter nog verder gedeurd het. De paus he z'n ountslag direct anveird. Nog den dag vo z'n ountslag, de negentiensten van april, haad ie in [[Leuvn]] vo de studentn geprikt en gezeid hoe schandoalig dat ie ol da misbruuk mè kienders in de katholieke kerke vound. J'het toun ook gezeid da misbruuk mè kienders vil minder voorn komt in de kerke dan elders in de moatschappye. 't Is in de nacht doarachter dat z'n familjie, en een poar eurn loater z'n misbruuktn kozen, nen e-mail no de bisschoppn van [[België]] en no 't Centrum vo Kiendermisbruuk in de katholieke kerke gezoundn hen. 't En is nie geweetn of dat er een verband is tusschn z'n preke in Leuvn en de coleire van zyn familjie. J'is een tiedje oendergedook'n int klooster van [[Westvletern (Vletern)|West-Vleetern]], een plekstjie wo dattie vroeger assan geiren verbleven hêd. Den twolfsten september 2010 istie uut Westvleteren weg moên goan, nor een nog niet bekend plekke verre weg van zijn oud bisdom. Ook zoettie ten minste nog nen twidden kozen misbruukt hên, 't gerecht is dadde on t'oenderzoek'n, want je n'is nie van zien eeste leugen dôgegoan. Den ersbisjchop Léonard hê gezeid da zijn vroegere moat Vangheluwe nie en beseft dat ie eentwadde ergs gedoan hêd. Ol dadde è nie vele g'holpen. In [[2012|twiduusentwolve]] hed de kerke besloten van ''antipedofiele cursussen'' in te richten vo de seminaristen, om ze t'helpen nie t'hervollen in de zoenden van vroeger.<ref>Albert Segura, [http://www.elpuntavui.cat/noticia/article/2-societat/5-societat/571237-cursets-antipedofilia.html «Cursets antipedofília. L'Església catòlica belga demana als futurs mossens que “evitin quedar-se sols amb un menor als lavabos”»], ''[[El Punt Avui]],'' 28 ogustus 2012 (in 't westvlams: Lessen tegen 't kiendermisbruuk. De katolieke kerke van Belgie zegt an de toekomstige pasters dasse nooit met kienders olleene in de weecees meugen bluven.)</ref> Mo desoendanks, bluuft de spannienge groot, zeker achter da den hoofdredacteur van 't ''[[Parochieblad]]'' (in 't Vlams ''Kerk en Leven)'' Vangheluwe gefeliciterd hed me s'n vichtigjoarigen pastersjubilee. Den hoofdredacteur van die gazette hed em g'excuseird en hê gezeid dat'j'ol de verantwordlikheid draagt, mo da's 'em moen versjchoon, omdat je t'ook nie ol kan zien.<ref>[http://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/1639466/2013/05/24/Kerk-en-Leven-huldigt-jubilerende-Vangheluwej.dhtml «Kerk en Leven huldigt jubilerende Vangheluwe»], ''[[Het Laatste Nieuws]],'' 24 van meie 2013</ref> Ip 21 moarte 2024 eet Paus Franciscus zyn titels van priëster en bisschop ofgepakt.<ref>[https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/vlaanderen/paus-ontneemt-roger-vangheluwe-titels-van-priester-en-bisschop/10535007.html?_sp_ses=64bbd4de-53e0-4b2c-8f5d-a00a91df3a52 Paus ontneemt Roger Vangheluwe titels van priester en bisschop] ''De Tijd'' 21 moarte 2024</ref> == Schryfsels == * 1990 Van hart tot hart. Een woord aan mijn broeder-priester (utgeverie Lannoo) * 1992 Wat wij geloven. Een kleine inleiding op het katholieke geloof * 1994 [[Jezus van Nazareth|Jezus]] ontmoeten in Woord en Brood. Een aanreiking bij het gelovig vieren van de eucharistie * 1996 Hoe wij bidden. Suggesties bij het christelijke gebed * 1999 Zo leven wij. Christen zijn in 2000 * 2001 Matteüs aan het woord ==Rifferensjes== <references/> {{commonscat|Roger Vangheluwe}} {{DEFAULTSORT:Vangheluwe, Roger}} [[Categorie:West-Vlamsche gêestelikke]] [[Categorie:Roeseloare]] [[Categorie:Bisschop]] i5q2h2uyv44ueela1ykceuwfa8zgv0z 327102 327101 2026-07-03T20:05:22Z Geertivp 9699 foto in infobox 327102 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon Wikidata}} '''Roger Joseph Vangheluwe''' ([[Roeseloare]], [[7 november]] [[1936]]) wos den bisschop van het bisdom [[Brugge]] toe den 23sten april 2010. == Levensbeschryvienge == Vangheluwe is geboorn in 1936. J'es als licentioat in de theologie en de bybelsche toalen ofgestudeerd, nen diplom dat ie an de [[KUL: Katholieke Universiteit Leuven|KULeuven]] ghoald heit. J'es paster gewyd in Roeseloare ip den 1sn februoari 1963. Als paster heet ie verschillende ipdrachten in 't ounderwys g'hed, woarounder professer an het grôotseminoarie van Brugge. In 1984 es 't ie bisschop benoemd (in 1985 gewyd). De bisschop stoeng bekend vo ne geestigoard die koste lachen. Zô heet ie als êestn [[België|Belgischen]] bisschop in een tv-quiz meegedoan (Tabel van Mendelejev) en dorachter heet ie nog meegedoan met 't programma ''Zomer-2006'', worin dat ie ook nie stille gebleevn is. Den 23sten van april van 2010 het ie z'n ountslag ingediend by de paus, vor een lange historie van misbruuk met een joentjie uut zn eign familjie, die begost was vo dat ie bisschop was en derachter nog verder gedeurd het. De paus he z'n ountslag direct anveird. Nog den dag vo z'n ountslag, de negentiensten van april, haad ie in [[Leuvn]] vo de studentn geprikt en gezeid hoe schandoalig dat ie ol da misbruuk mè kienders in de katholieke kerke vound. J'het toun ook gezeid da misbruuk mè kienders vil minder voorn komt in de kerke dan elders in de moatschappye. 't Is in de nacht doarachter dat z'n familjie, en een poar eurn loater z'n misbruuktn kozen, nen e-mail no de bisschoppn van [[België]] en no 't Centrum vo Kiendermisbruuk in de katholieke kerke gezoundn hen. 't En is nie geweetn of dat er een verband is tusschn z'n preke in Leuvn en de coleire van zyn familjie. J'is een tiedje oendergedook'n int klooster van [[Westvletern (Vletern)|West-Vleetern]], een plekstjie wo dattie vroeger assan geiren verbleven hêd. Den twolfsten september 2010 istie uut Westvleteren weg moên goan, nor een nog niet bekend plekke verre weg van zijn oud bisdom. Ook zoettie ten minste nog nen twidden kozen misbruukt hên, 't gerecht is dadde on t'oenderzoek'n, want je n'is nie van zien eeste leugen dôgegoan. Den ersbisjchop Léonard hê gezeid da zijn vroegere moat Vangheluwe nie en beseft dat ie eentwadde ergs gedoan hêd. Ol dadde è nie vele g'holpen. In [[2012|twiduusentwolve]] hed de kerke besloten van ''antipedofiele cursussen'' in te richten vo de seminaristen, om ze t'helpen nie t'hervollen in de zoenden van vroeger.<ref>Albert Segura, [http://www.elpuntavui.cat/noticia/article/2-societat/5-societat/571237-cursets-antipedofilia.html «Cursets antipedofília. L'Església catòlica belga demana als futurs mossens que “evitin quedar-se sols amb un menor als lavabos”»], ''[[El Punt Avui]],'' 28 ogustus 2012 (in 't westvlams: Lessen tegen 't kiendermisbruuk. De katolieke kerke van Belgie zegt an de toekomstige pasters dasse nooit met kienders olleene in de weecees meugen bluven.)</ref> Mo desoendanks, bluuft de spannienge groot, zeker achter da den hoofdredacteur van 't ''[[Parochieblad]]'' (in 't Vlams ''Kerk en Leven)'' Vangheluwe gefeliciterd hed me s'n vichtigjoarigen pastersjubilee. Den hoofdredacteur van die gazette hed em g'excuseird en hê gezeid dat'j'ol de verantwordlikheid draagt, mo da's 'em moen versjchoon, omdat je t'ook nie ol kan zien.<ref>[https://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/1639466/2013/05/24/Kerk-en-Leven-huldigt-jubilerende-Vangheluwej.dhtml «Kerk en Leven huldigt jubilerende Vangheluwe»], ''[[Het Laatste Nieuws]],'' 24 van meie 2013</ref> Ip 21 moarte 2024 eet Paus Franciscus zyn titels van priëster en bisschop ofgepakt.<ref>[https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/vlaanderen/paus-ontneemt-roger-vangheluwe-titels-van-priester-en-bisschop/10535007.html?_sp_ses=64bbd4de-53e0-4b2c-8f5d-a00a91df3a52 Paus ontneemt Roger Vangheluwe titels van priester en bisschop] ''De Tijd'' 21 moarte 2024</ref> == Schryfsels == * 1990 Van hart tot hart. Een woord aan mijn broeder-priester (utgeverie Lannoo) * 1992 Wat wij geloven. Een kleine inleiding op het katholieke geloof * 1994 [[Jezus van Nazareth|Jezus]] ontmoeten in Woord en Brood. Een aanreiking bij het gelovig vieren van de eucharistie * 1996 Hoe wij bidden. Suggesties bij het christelijke gebed * 1999 Zo leven wij. Christen zijn in 2000 * 2001 Matteüs aan het woord ==Rifferensjes== <references/> {{commonscat|Roger Vangheluwe}} {{DEFAULTSORT:Vangheluwe, Roger}} [[Categorie:West-Vlamsche gêestelikke]] [[Categorie:Roeseloare]] [[Categorie:Bisschop]] 17pocmgh06o19872feisqeaolhn29fe 327108 327102 2026-07-04T11:49:29Z Zeisterre 178 327108 wikitext text/x-wiki {{Infobox persoon Wikidata}} '''Roger Joseph Vangheluwe''' ([[Roeseloare]], [[7 november]] [[1936]] - Solesmes, [[Sarthe]], [[1 juli]] [[2026]]) wos den bisschop van het bisdom [[Brugge]] toe den 23sten april 2010. == Levensbeschryvienge == Vangheluwe is geboorn in 1936. J'es als licentioat in de theologie en de bybelsche toalen ofgestudeerd, nen diplom dat ie an de [[KUL: Katholieke Universiteit Leuven|KULeuven]] ghoald heit. J'es paster gewyd in Roeseloare ip den 1sn februoari 1963. Als paster heet ie verschillende ipdrachten in 't ounderwys g'hed, woarounder professer an het grôotseminoarie van Brugge. In 1984 es 't ie bisschop benoemd (in 1985 gewyd). De bisschop stoeng bekend vo ne geestigoard die koste lachen. Zô heet ie als êestn [[België|Belgischen]] bisschop in een tv-quiz meegedoan (Tabel van Mendelejev) en dorachter heet ie nog meegedoan met 't programma ''Zomer-2006'', worin dat ie ook nie stille gebleevn is. Den 23sten van april van 2010 het ie z'n ountslag ingediend by de paus, vor een lange historie van misbruuk met een joentjie uut zn eign familjie, die begost was vo dat ie bisschop was en derachter nog verder gedeurd het. De paus he z'n ountslag direct anveird. Nog den dag vo z'n ountslag, de negentiensten van april, haad ie in [[Leuvn]] vo de studentn geprikt en gezeid hoe schandoalig dat ie ol da misbruuk mè kienders in de katholieke kerke vound. J'het toun ook gezeid da misbruuk mè kienders vil minder voorn komt in de kerke dan elders in de moatschappye. 't Is in de nacht doarachter dat z'n familjie, en een poar eurn loater z'n misbruuktn kozen, nen e-mail no de bisschoppn van [[België]] en no 't Centrum vo Kiendermisbruuk in de katholieke kerke gezoundn hen. 't En is nie geweetn of dat er een verband is tusschn z'n preke in Leuvn en de coleire van zyn familjie. J'is een tiedje oendergedook'n int klooster van [[Westvletern (Vletern)|West-Vleetern]], een plekstjie wo dattie vroeger assan geiren verbleven hêd. Den twolfsten september 2010 istie uut Westvleteren weg moên goan, nor een nog niet bekend plekke verre weg van zijn oud bisdom. Ook zoettie ten minste nog nen twidden kozen misbruukt hên, 't gerecht is dadde on t'oenderzoek'n, want je n'is nie van zien eeste leugen dôgegoan. Den ersbisjchop Léonard hê gezeid da zijn vroegere moat Vangheluwe nie en beseft dat ie eentwadde ergs gedoan hêd. Ol dadde è nie vele g'holpen. In [[2012|twiduusentwolve]] hed de kerke besloten van ''antipedofiele cursussen'' in te richten vo de seminaristen, om ze t'helpen nie t'hervollen in de zoenden van vroeger.<ref>Albert Segura, [http://www.elpuntavui.cat/noticia/article/2-societat/5-societat/571237-cursets-antipedofilia.html «Cursets antipedofília. L'Església catòlica belga demana als futurs mossens que “evitin quedar-se sols amb un menor als lavabos”»], ''[[El Punt Avui]],'' 28 ogustus 2012 (in 't westvlams: Lessen tegen 't kiendermisbruuk. De katolieke kerke van Belgie zegt an de toekomstige pasters dasse nooit met kienders olleene in de weecees meugen bluven.)</ref> Mo desoendanks, bluuft de spannienge groot, zeker achter da den hoofdredacteur van 't ''[[Parochieblad]]'' (in 't Vlams ''Kerk en Leven)'' Vangheluwe gefeliciterd hed me s'n vichtigjoarigen pastersjubilee. Den hoofdredacteur van die gazette hed em g'excuseird en hê gezeid dat'j'ol de verantwordlikheid draagt, mo da's 'em moen versjchoon, omdat je t'ook nie ol kan zien.<ref>[https://www.hln.be/hln/nl/957/Binnenland/article/detail/1639466/2013/05/24/Kerk-en-Leven-huldigt-jubilerende-Vangheluwej.dhtml «Kerk en Leven huldigt jubilerende Vangheluwe»], ''[[Het Laatste Nieuws]],'' 24 van meie 2013</ref> Ip 21 moarte 2024 eet Paus Franciscus zyn titels van priëster en bisschop ofgepakt.<ref>[https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/vlaanderen/paus-ontneemt-roger-vangheluwe-titels-van-priester-en-bisschop/10535007.html?_sp_ses=64bbd4de-53e0-4b2c-8f5d-a00a91df3a52 Paus ontneemt Roger Vangheluwe titels van priester en bisschop] ''De Tijd'' 21 moarte 2024</ref> == Schryfsels == * 1990 Van hart tot hart. Een woord aan mijn broeder-priester (utgeverie Lannoo) * 1992 Wat wij geloven. Een kleine inleiding op het katholieke geloof * 1994 [[Jezus van Nazareth|Jezus]] ontmoeten in Woord en Brood. Een aanreiking bij het gelovig vieren van de eucharistie * 1996 Hoe wij bidden. Suggesties bij het christelijke gebed * 1999 Zo leven wij. Christen zijn in 2000 * 2001 Matteüs aan het woord ==Rifferensjes== <references/> {{commonscat|Roger Vangheluwe}} {{DEFAULTSORT:Vangheluwe, Roger}} [[Categorie:West-Vlamsche gêestelikke]] [[Categorie:Roeseloare]] [[Categorie:Bisschop]] 2kpgn12gfpxjyqubj6iynqccuy8462e 0 6335 327103 324243 2026-07-04T02:53:36Z InternetArchiveBot 22297 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 327103 wikitext text/x-wiki {{Bofartikel_ster}} {{Toalbox| | noame = Frans-Vlams | ploatje = Kaartfransvlaanderen.jpg | fototekst = Toalgrenze van 't Vlams in [[Vrankryk]] | toalgebied = [[Frans-Vloandern]] | sprekers = 40.000 | toalfamilje1 = [[Indo-Europees]] | toalfamilje2 = [[Germoansche toaln|Germoans]] | toalfamilje3 = [[West-Germoans]] | toalfamilje4 = [[Nederfrankisch]] | officieel = (nievers) | toalorganisoatie = [[Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale]] | voorloper = [[Middelnederlands]] (Vlams) | iso639-1 = | iso639-2 = | iso639-3 = vls }} Et '''Frans-Vlams''' (''Fransch Vlaemsch, Vlaemsch van Frankryk'' of ''Westhoek Vlaemsch''; [[Nederlands]]: ''Frans-Vlaams'') es de oorsprounkelikke [[West-Vlams]]che streektoale van de Vloamiengn in den [[Franschn Westoek]] in 't noordn van [[Vrankryk]]. De Fransche Vloamiengn noemn under streektoale ''nuuze Vlaamsche taele'' of et ''Vlamsch''. == Frans-Vloandern == De Franschn Westoek es de streke die begunt round [[Duunkerke]] en langs e wyde boge round [[Oazebroeke]] in oostelikke richtienge deurelopt tout an de schreve. Soms es datte [[Frans-Vloandern]] genoemd, moar deur 'n band es Frans-Vloandern e stik grodder en bestoat et ook uut [[Rysels-Vloandern]]. D'inweuners zyn bewuste Vloamiengn en ze noemn under geirne Vloamienk. == Toestand == Tot an den [[Twiddn Weireldôorloge]] klappnde ze courant West-Vlams in [[Frans-Vloandern]]. Sinsdien es 't styf achteruut gegoane. Ollene nog oudere menschn up de buutn kenn et nog. Volgens en ounderzoek van 1996 deur de [[EU]]<ref>European Commission, Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture, ''[https://web.archive.org/web/20240515123935/https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/2f411e5e-e710-421f-988c-b6d8cf5ce474/language-en Euromosaic – The production and reproduction of the minority language groups in the European Union]'', Publications Office, 1996, p. 41</ref> zyn d'r nog à peu près 20 000 doagelikse sprekers en round de 40 000 occasionele sprekers. De jounge Frans-Vloamiengn spreekn et "Vlams van over de schreve" elegansn nie mè. Ze zyn meer geïnteresseerd in [[Nederlands]] om werk te viendn by nuus. De verwachtiengn vo 't Frans-Vlams zyn rounduut slicht. Tegen de volgende generoasje goat bykan niemand et nog spreekn. D'[[Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale]] probeert 't ty te doen keern deur 't organiseern van cursussn ''Vlaams''. In 2006 woarn d'r meer of 300 studentn, surtout grote mienschn die in 't Frans zyn upgebrocht moa die de toale van under ouders were willn leern kenn. [[Ofbeeldienge:FlamandArrondissementDunkerque.PNG|600px|De evolusje van 't Vlams in 't arroundissement Duunkerke]] == Stoatus == [[Ofbeeldienge:Frans-Vloandern_070.jpg|thumb|Upschrift in et Frans-Vlams up de [[Kasselberg]].]] 't Vlams in [[Vrankryk]] èt gin één wettelikke stoatus bekommn van de Fransche regerienge. Wel èt in [[2006]] et Fransche ministerie van ounderwys gedecideerd vo 't ounderwys van de lokoale Vlamsche toale te steunn. Binn da koader start er in september 2007 in Rysel (in de ''Académie de Lille'') en experiment van drie joar ounderwys van de Vlamsche toale. D'rachter goat de Fransche overeid dat evalueern vo toun e definitieve beslissienge te keunn pakkn. De Vlamsche overeid èt tegen da experiment geprotesteerd<ref>KRANT VAN WEST-VLAANDEREN (W422/5) 22/08/2008 ''[https://web.archive.org/web/20240515155443/https://www.anvt.org/fr/revue-de-presse-mainmenu-9/69-nuus-vlaamsch-leeren-in-de-schole/file Frans-Vlaamse dialectlessen krijgen tegenwind uit Vlaanderen... Nuus Vlaamsch leeren in de schole ?]''</ref> omda ze zy vindt dat er beter [[Nederlands]] zou gegeevn zyn in plekke van e dialect. Moa voe 't ANVT es et Frans-Vlams gin dialect, moar es et Nederlands e zustertoale van under regionoale Vlamsche toale. De toalproblematiek ligt dus dudelik gevoelig langs weerskantn van de schreve. == Verenigiengn == Recentelik zyn der wel nen oop privoate verenigiengn ountstoan die trachtn de Vlamsche toale, cultuur en tradisjes were te doen erleevn: *'''ANVT''': [[Akademie voor Nuuze Vlaamsche Tale]] *'''MDSK''': Vlaanderen in Frankrijk met de [[Michiel de Swaen]]-kring *'''Het Reuzekoor''': cultureel-muzikoale verenigienge *'''Yser Houck''': verenigienge vo de beschermienge van 't istorisch patrimonium van Volckerinckhove en omstreekn *'''De Katjebei''': verenigienge vo d'eruplevienge van de Vlamsche cultuur in Vrankryk *'''Le Comité Flamand de France''': 't [[Vlaemsch Comiteit van Vrankryk]] *'''SOS Blootland''' *'''Menschen lyk wyder''': Volkstoneel vo Frans-Vloandern * [[Flor Barbry's Volkstoneel voor Frans-Vlaanderen]] *'''Association Foirante''' Die verenigiengn zyn dikkers folkloristisch. Sommigste verenigiengn oudn 't nie lange uut, lik et ter ziele gegoane '''Tegaere Toegaen''' da upgericht wos vo Vlams ounderwys te geevn in colleges. Jean-Louis Marteel, nen activist uut Duunkerke, èt ne cursus<ref>"Cours de Flamand, Het Vlaams dan men oudders klappen, Méthode d'apprentissage du dialecte des Flamands de France (Westhoek)", 1992, [[Duunkerke|Dunkerque]], Miroirs Éditions, [[Het Reuzekoor]], ISBN 2-84003-005-5, 447 pp.</ref> over 't Vlams (fonetisch) uutgegeven, geschreevn in 't Frans. Zie de koppeliengn vanoundern vo 'n stikske uut dien boek. Je kut oek ne cd bestelln ip de site van 't ANVT (A je 't in 't Frans zet, ku je doa stikskes van ôorn.) == Hedendoagse literature == [[Jean-Noël Ternynck]] es nen Frans-Vlamschn dichter die in 't Vlams schryft en cultureel styf actief es. == Muzikantn == *'''Maryse Collache''' uut [[Duunkerke]] *'''Raymond Declercq''' (''"Klerktje"'', †2006) uut [[Koukerke]] en zyn verenigienge ''SOS Blootland'' *'''[[Het Reuzekoor]]''', en 35-koppig gezelschap uut [[Duunkerke]] *'''Damien Top''' uut [[Kassel (Vrankryk)|Kassel]] *'''Edmonde Vanhille''' uut [[Duunkerke]] == Radio == '''Radio Uylenspiegel''' zendt 10 % van under tyd uut in 't Vlams. Ze zendn uut vanuut [[Kassel]] up 91.8 FM. == Woordnboek == [[Cyriel Moeyaert]] brocht in [[2005]] nen Frans-Vlamschn woordnboek<ref>''Woordenboek van het Frans-Vlaams'', Uitgeverij Davidsfonds Literair, 2005, ISBN 97 890 6306 5270</ref> uut. == Frans-Vlamsche toale == === Evoluusje t.o.v. Belgisch Vlams === Kort achter da [[Lodewyk XIV]] in de 17ste eeuw [[Artesië]] en 't zuudn van Vloandern geannexeerd a, droung y et [[Frans]] lik enige bestuurlikke toale up. Zo gerochte de regio troage moa zekers verfranst. In de 19ste eeuwe sprak nog 80 à 90 % van de Frans-Vloamiengn Vlams, eind 20ste eeuwe schootn d'r doa nie vele mee van over. Zo kwam de landsgrenze tusschn 't Fransche en de [[Zudelikke Nederlandn]] (loater [[België]]) ook een culturele grenze. En da ad gevolgn vo et Frans-Vlams, surtout vo de schryftoale. In 1864 koozn de Belgische Vloamiengn vo de spellienge van et Nederlands uut [[Olland]]. Doa wos in de loop van de 17e eeuwe e standoardtoale ountstoane. De Frans-Vloamiengn, die under Vlams in 't openboar nie kostn en mochtn gebruukn, woarn nie betrokkn by de Nederlandsche standoardtoale. Zynder èn dus ook de verschillende spelliengservormingn van et [[AN|Olgemeen Nederlands]] nie gekend die de Vloamiengn in België wel mègemakt èn. 't Es doamè da nen Frans-Vlamschn tekst voe nen gemiddelden Vloamienk ouderwets overkomt. * ''Van waer zyt je? Me zyn wydder van Steenvoorde. En myn maet daer, is van Kassel.'' * ' Overtyd gingen de joungens niet naer 't schole. Ze vrochten alzo vele of nuldere oudders.'' * '''t Is vele groensel in 't hof vandejaere. Aal de workels zyn voor de keuns.'' * ''De deze hier in de kleene dooze zyn suukkerbollen maer de die daer in die groote dooze zyn kaffie-tabletten.'' * ''Hen was bezig mit de veinster van de bakkerye an 't kuuschen.'' Voe West-Vloamiengn doarentegen komt zo'n tekst styf leesboar en erkenboar over. Da moet uus nie verwounderen want et Frans-Vlams es e West-Vlamsche streektoale die surtout mè 't West-Vlams uut den Belgischn [[Westoek]] sterke overeenkomstn vertoont. === Verschilln mè SV === Ier volgt e lyste mè enigste verschilln tusschn de spellienge van et Frans-Vlams en et [[Standoardvlams]].<br /> De lyste es nie complit. {| {{prettytable}} ! Spellienge !! Frans-Vlams !! [[Wikipedia:SV]] |- | '''{{IPA|&#596;:}}''' | AE<br /> ''vb. aerme, haeze, maend'' | OA<br /> ''vb. oarme, oaze, moand'' |- | '''Vocaallengte ou,uu,y''' | GESPELD<br /> ''vb. oudders/jounen, kruuppen/huuzen, kykken/schryven'' | NIE GESPELD<br /> ''vb. ouders/jounen, kruupn/uuzn, kykn/schryvn'' |- | '''Finale -en''' | -EN<br /> ''vb. bouwen, kweeken, leven, op heffen'' | -N<br /> ''vb. bouwn, kweekn, leevn, upeffn'' |} == Fragment == Gedicht van [[Jean-Noël Ternynck]], gepubliceerd in ''Van de Leie toet de Zee'', 1998, uutgegeven deur [[Yser Houck]].<br /> (Tekst overgenoomn uut [https://web.archive.org/web/20060710221520/http://www.sint-janscollege.be/projecten/dialect/poefra5.htm Vlamsch over de schreve]) {| border="0" cellpadding="5" cellspacing="10" |- <!------- KOLOM 1 -------> | :''''n Uutkom''' :De gelukkige bieen op d'appelboomen in ''bloemen^* :En zyn geen droeve beesjes in 't begun van Mei :Ze vliegen hier en daer om zeem te kun maken :Blyde van te leven zo vare^* van de stee. :Mei is oek 'n maend om Meiklokjes te bellen :Zyder rieken zo goed op 't tafel in een potje :Me sneed oek djeuzemyn^* overtyd^* voor de scholen :Schoone wit of purper voor nuuze scholevrouwtje^*. :Maer een koppel mezen hen^* nulder nest emakt :Daer in nuuze briefbusse en nulder klentjes piepen :Vaeder Moeder vliegen in de zunne die krakt^* :Nuus land die zo goed rook tuschen Paeschen en Sienschen. :In 't begun van 'n zomer veugeltjes gaen uutvliegen :Nulder leven maken in nuus oud Vlanderland :Maer in 'n winter ze kwaam om e bitje vet 't eten :Lyk de schamel menschen die slapen in 't Houtland! <!------- KOLOM 2 -------> | <br> ''bloemen'': bloei<br> ''vare'': verre<br> ''djeuzemyn'': jasmynn, ''overtyd'': vroeger<br> ''scholevrouwtje'': schooljuffrouwe<br> <br> ''hen'': hebben<br> <br> ''krakt'': fel schynt<br> <br> |- |} == Interne koppeliegn == * [[Boeken over 't Vlams]] == Externe koppeliengn == Olgemeen: Video's Frans-Vlaams : https://www.youtube.com/channel/UCdrj4xaIvZ3ekOmmM5dD8uQ * {{fr}} [http://www.lexpress.fr/actualite/politique/langues-regionales-large-majorite-a-l-assemblee-pour-ratifier-la-charte_1318234.html Langues régionales: large majorité à l'Assemblée pour ratifier la charte] * [https://web.archive.org/web/20030301151252/http://www.sint-janscollege.be/projecten/dialect/ Vlams over de schreve] * [http://fvlinhetnederlands.actieforum.com/ fvlinhetnederlands.actieforum.com] Toalkundig: * [https://web.archive.org/web/20110411085450/http://www.anvt.org/ Akademie voor Nuuze Vlaemsche Taele] * [https://web.archive.org/web/20070103182714/http://home.tiscali-business.be/~tpm09245/lang/lg/wv/bray1.htm Cours de Flamand (van Jean-Louis Marteel): Tienste Lesse] * [http://yserhouck.free.fr/Textes/sainte%20anne.html Frans-Vlamsche tekst over Sinte-Anne] * [https://web.archive.org/web/20100521035243/http://fr.wikibooks.org/wiki/Langues_et_dialectes_des_r%C3%A9gions_de_France/Dunkerquois Wikibooks Dunkerquois] Cultureel: * [http://katjebei.free.fr De Katjebei] * [http://www.kfv-fransvlaanderen.org/ Komitee voor Frans-Vlaanderen] * [https://web.archive.org/web/20070103085240/http://www.mdsk.net/lvlaemsch_nl.html Michiel de Swaenkring] * [http://yserhouck.free.fr Yser Houck] Muzikoal: * [https://web.archive.org/web/20211205235513/http://hetreuzekoor.com/ Het Reuzekoor] * [https://web.archive.org/web/20070826065232/http://www.sip.be/dialect/scholen/school9/folk.htm Joël en Klerktje - Traditionele Vlamsche liedjes] * [https://web.archive.org/web/20211127115436/https://sos-blootland.com/ SOS-BLOOTLAND] * [http://katjebei.free.fr/driekeuningen/chantsdriekeuningen.htm Starrelied, e gezoengn Frans-Vlams Kestlied] == Referesjn == <references /> {{commonscat|French Flanders}} {{Streektoale|Werviks}} [[Categorie:Vlamsche toale]] [[Categorie:Toale in Vrankryk]] [[Categorie:Franschn Westoek]] [[Categorie:Wikipedia:Bofartikel]] 5z9bm9hkfio2ri1ujbamdouw6av3mrf 0 21372 327105 313679 2026-07-04T04:56:26Z InternetArchiveBot 22297 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 327105 wikitext text/x-wiki {{streektoale|Noordelik West-Vlams}} {{Taxobox |naam= Venynboom |afbeelding= Taxus baccata MHNT.jpg |afbeeldingtekst=Twyge van geweune venynboom (''Taxus baccata'') <br> mê rype en oenrype keegls |rijk= ''Plantae'' ([[Plantn]]) |onderrijk= ''Embryophyta'' ([[Landplantn]]) |stam= ''Pinophyta'' ([[Konifeern]]) |klasse= ''[[Pinopsida]]'' |orde= ''[[Pinales]]'' |familie= ''Taxaceae'' ([[Venynboomachtign]]) |taxon= [[geslacht (biologie)|geslacht]] |w-naam= ''Taxus'' |auteur= [[Carolus Linnaeus|L.]] |datum= 1753}} De '''venynboom''' (''Taxus'') is e [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van klêene [[Konifeern|konifeere]]-boomn of -[[Struuke|struukn]] uut de [[Familie (biologie)|famielje]] van de [[venynboomachtign]]. Ze gruujn reedlik troage en kunn styf lange leevn. Z' oaln oogtn van 1–40 meetrs, mê deurmeetrs die toe 5 meetrs goan <ref>{{en}} [http://www.academia.edu/5865018/The_exceptional_yew_trees_of_England_Scotland_and_Wales Moir Andy 2013 : The exceptional yew trees of England, Scotland and Wales, Quarterly Journal of Forestry, 2013, p. 187]</ref>. ==Beschryvienge== [[Ofbeeldienge:Taxus globosa foliage.jpg|left|thumb|Noaldn van e Meksikoansche venynboom (''Taxus globosa'').]] [[Ofbeeldienge:Taxus baccata MHNT flowers male.jpg|thumb|left|Mannlikke keegls van de geweune venynboom.]] De venynboom êt e rôo-achtige schusse, langwerpige, platte, doenkrgroene noaldn van 1–4&nbsp;cm lank en 2–3&nbsp;mm brêed, spiroalvormig geschikt ip de twyge, mo mê de bladboazies gevroengn vo de noaldn in twêe platte reekn t ên ip iedre kant van de twyge <ref name="taxol">{{en}} [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=132355 Flora of North America, v 2. Taxus]</ref>. De zoadkeegls zyn sterk angepast, iedre keegle bevat êen ienkl zoad, da 4–7&nbsp;mm lank is en oemriengd deur e gewyzigde schubbe die êm oentwikkelt toe e zochte, êldre- rôo besachtige strukteure, "ariel" gêetn , 8–15&nbsp;mm lank en wyd en oopn ip 't uutende. De ariels zyn rype 6–9 moandn achtre de bestuuvienge, en wordn geetn deur lystrs, [[Meireloare|meirloars]], pestveugls en andre [[Veugel|veugls]], die 't ard zoad oenbeschoadigd verspreidn in undre uutwerpsls; 't rypn van d' ariels deurt 2–3 moandn, woadeure dat de sloagkansn vo 't verspreidn van 't zoad vergroddern. De mannlikke keegls zyn bolvormig, mêt e deurmeetre van 3–6&nbsp;mm; ze geevn 't stuufmeel of in 't vroege vôojoar. Venynboomn zyn mêesta twêeuuzig, mo nu en ton zyndr boomn die êenuuzig of ofwisslnd êenuuzig kunn zyn <ref name="taxol"/>. Al de [[Sôorte|sôortn]] venynboomn zyn dichte verwant mê mekoar, en sommigte plantkundign beschown z' allemalle lik oendresôortn of varjeteitn van allêene mor êen wydverspreide sôorte; mê die ipvattienge bestoatr allêene mo ''Taxus baccata'', d' êeste venynboom die weetnschapplik beschreevn is <ref>[https://web.archive.org/web/20141218014856/http://www.botanicus.org/page/359061 Linnaeus, Carl von. 1753. Species Plantarum 2: 1040.]</ref>. Andre bronn doarenteegn êrkenn 9 sôortn, zie byvôorbeeld : [https://web.archive.org/web/20190331144540/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Taxus Plant List]. De mêest aparte sôorte is de Sumatreesche venynboom (''T. sumatrana''), inêems in Sumatra en Sulawesi, no 't Nôordn toe an 't zuudlikste dêel van [[China]], oendrscheidn deur ze dinne gezoajde, sikklvormige gilwe-groene noaldn. De Meksikoansche venynboom (''T. globosa''), inêems in ôostlik [[Mexico]] no 't Zuudn toe in [[Honduras]]) is ook betrekklik apart mê noaldn die tusschn de Sumatreesche venynboom en die van d' andre sôortn stoan. De Florida-venynboom (''T. floridana''), de Meksikoansche venynboom en de Pacifieke venynboom (''T. brevifolia'') zyn allemalle zeldzoame sôortn die beschowd wordn lik bedreigd. Al de sôortn venynboomn bevattn sterk giftige alkalowiedn gekend lik taksoann, met êenigte varjoasje in de zjuuste formule van 't alkalowiede noagelank de sôorte. Alle dêeln van de boom, met uutzoendrienge van d' ariels bevattn 't alkalowiede. De ariels zyn êetboar en zoete, mo 't zoad is gevoarlik giftig; in teegnstellienge mê veugls ku de menschlikke moage 't zoadomhulsle ofbreekn en de taksoann in 't lyf verspreidn. Da kan fatoale gevolgn ên o de "bessn" geetn wordn zoendr êest de zoadn druut 't oaln. Groazrs, in 't byzoendre runders en peirdn, wordn somtyds dôod gevoenn neffns venynboomn achtr dazze de noaldn geetn ên, oewêl da êrtachtign in stoat zyn vo de giftn of te breekn; ze kunn de noaldn eetn zoendre probleemn. In 't wild, is 't geknabbl ip venynboomn deur êrtachtign zo wydverspreid da wilde venynboomn geweunlik beperkt bluuvn toe klippn en andre steile êlliengn die nie toeganklik zyn vor êrtachtign. De noaldn wordn ook geetn deur de larvn van sommigte [[schubvleuglign]] woaroendre de venynboom-spikklspannr (''Peribatodes rhomboidaria''). ==Gebruuk en tradiesjes== [[Ofbeeldienge:Taxus baccata MHNT seed.jpg|thumb|Zoadn van de geweune venynboom.]] Venynboom-[[Out|oet]] is rood-bruun (mê blêekr spint-oet), en 't bost gemakklik. 't Was tradiesjonêel gebruukt vodr boogn mee te moakn, in 't biezoendre de "langbooge" <ref>Britsche venynboomn zyn geweunlik te noestig, en dus wierd 't oet da gebruukt was vo d' Ienglsche langboogn in de Slag van Azincourt ingevoerd uut [[Spajje]] of Nôord-[[Italië]] : zie {{en}} Eichhorn Markus 2010 : Yew – The Sacred Tree, ''University of Nottingham''</ref>. Ötzi, de Chalkolietiesche mummy gevoenn in 1991 in d' Ietaljoansche Alpn, droeg 'n oenvultôojde booge, gemakt van venynboom-oet. Bygevôg ist nie verwoenderlik da in de Nôorsche mythologie 't verbluuf van de god van de booge, Ullr, de noame Ydalir a (Venynboom-dal). 't Mêeste langbooge-oet gebruukt in nôordlik Europa wierd ingevoerd uut 't Ibeeriesch Schiereiland, woa da de klimoat-omstandigeedn beetre zyn vo 't kwêekn van venynboom-oet zoendre noestn da nôodig is. De venynboom-langbooge was 't bepoalnd woapn da gebruukt was deur d' Ienglsmans vo de Fransche ruutery te versloan by de slag van Azincourt in 1415. 't Wordt gezeid da d' Ienglsche prochjes verplicht woarn vo venynboomn te kwêekn en, omwille van de giftige eignschappn van de boom, mostn ze stoan in d' êenige geweunlik omeinde ruumte van e dorp – 't kerkof <ref>{{en}} [http://www.sacred-texts.com/neu/eng/osc/osc74.htm Yew trees in churchyards.]</ref>. De venynboom ku dikkers gevoenn wordn ip kerkoovn en is e zinnebeeld van verdriet. E zukke vôornstellienge verschynt in de twidde zank uut 't dichtwerk "[[In Memoriam A.H.H.]]" van [[Alfred Tennyson]]. [[Ofbeeldienge:English Yew close 250.jpg|thumb|left|Noaldn van 'n "Iersche venynboom"; merk ip da de noaldn lik in kransn stoan roend de rechte twygn.]] De venynboom ku styf lange leevn. De Fortingall-venynboom uut [[Schotland]] wordt beschowd lik êen van d' oedste boomn in Europa, mêt e leeftyd van mêer of 2 000 joar oed. Vôgns de tradiesje zoe Pontius Pilatus droendre gesloapn ên in 't joar 30 otn ip roende was. De boom zoe nog oovretroofn zyn deur êen ip 't kerkof van e klêen Welsh dorptje genoamd St Cynog. Vôgns de boomkundige Janis Fry zoe die boom 5 000 joar oed zyn <ref>{{en}} [http://www.thetimes.co.uk/tto/environment/article4141477.ece The Times]</ref>. Zukke oede boomn bestoan geweunlik uut e cirklevormige uutgruuj van de venynboom, angezien dat de kern allange weggerot is. De Eihwaz-rune ᛇ is genoamd no de venynboom, en somtyds ook verêenzeivigd mê d' "altydgroene" weirld-boom, Yggdrasil. Venynboomn zyn wyd en zyd gebruukt in landschapsarchitikteure en sier-oovenierderie. Mêer of 400 kultivoars ên e noame gekreegn, de grôote mêerdreid ofgeleid van ''Taxus baccata'' of ''Taxus cuspidata''. De bastoard van die twêe sôortn is ''Taxus x media''. E geirn geziene rechtipgoande seleksje van ''Taxus baccata'' 'Fastigiata' wordt dikkers de "Iersche venynboom" gêetn, oewêl da nateurlik verwarrnd is. E poar kuultievoars mê gilwe bloarn die verminnigvuldigd wordn, zyn kend lik "gilwe venynboomn", tgêen ook gin kloare nomenklateure is. De Pacifieke venynboom, inêems in 't Pacifieke Nôordwestn van [[Nôord-Amerika]], en de Kanadeesche venynboom zyn bronn zyn vo taksol (of paklietaksêl), e scheikundig-teerapeutiesch medikament gebruukt by de beandlienge van bost- en loengkankre en, mêer recent, toegepast in ''stents'' die dienn vo de bloedvoatn te verwydn (''drug eluting stent''). Teveele wegkappn van de Pacifieke venynboomn vo da medicament zoetr kunn vo zorgn dat e bedreigde sôorte wordt. Mo dr zyn intusschn maniern oentwikkld vo 't medikament oaf-syntheetiesch vôort te briengn uut gekwikte venynboomn zoendre dat nôodig is vo de wilde populoasjes in gevoar te briengn, en de Pacifieke venynboom is dus buutn schot <ref>{{en}} Oregon Biodiversity Information Center. 2010. [https://web.archive.org/web/20110128214108/http://orbic.pdx.edu/documents/2010-rte-book.pdf Oregon Biodiversity Information Center 2010 : Rare, Threatened and Endangered Species of Oregon. Institute for Natural Resources, ''Portland State University'', Portland, Oregon. 105 pp.]</ref>. De mêer olgemêene Kanadeesche venynboom wordt ook gemakklik gôost in nôordlik Ontario, Kebêk en Niew Brunswick, en is ook e belangryke bronne gewordn vo paklietaksêl. Andre venynboom-sôortn bevattn glykoardige stoffn mêt e glykoardige uutwerkienge. Docetaksêl, 'n analôog van paklietaksêl, wordt hoald uut de Geweune venynboom. De venynboom is e symbool da veele voorkomt in de Kristlikke dichtwerkn van T. S. Eliot, in 't byzoendre in zyn ''Four Quartets''. Ip 18 januoari 2008 stelde de ''Botanic Gardens Conservation International'' (die botanieke ooviengn uut 120 landn vertêegnwôordigt) vaste da "400 medicinoale plantn rieskeern van uut te stervn deur teveele te verzoaml en deur oentbusschienge, woadeure da toekomstige oentdekkienge van geneesmiddels nôojt mê ku gebeurn." Doaroendre was de Pacifieke venynboom<ref>{{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7196702.stm BBC NEWS, Medical plants 'face extinction']</ref>. ==Sôortn en bastoars== [[Ofbeeldienge:PacificYew_7591.jpg|thumb|Noaldn van e Pacifieke venynboom (''Taxus brevifolia'').]] [[Ofbeeldienge:Taxus_brevifolia_Blue_Mts_WA.jpg|thumb|Vruchtn van Pacifieke venynboom.]] [[Ofbeeldienge:Taxus_floridana.jpg|thumb|Florida-venynboom.]] [[Ofbeeldienge:Taxus_canadensis_drawing.png|thumb|Kanadeesche venynboom (''Taxus canadensis'')]] * Sôortn-groep : ''Baccata''-groep ** Verboend : ''Baccata''-verboend *** ''Taxus baccata'' - Geweune venynboom *** ''Taxus contorta'' - Gevroengn venynboom *** ''Taxus fastigiata'' - Iersche venynboom *** ''Taxus recurvata'' Ienglsche venynboom ** Verboend : ''Cuspidata''-verboend *** ''Taxus biternata'' - Dintakkige venynboom *** ''Taxus caespitosa'' - Bustjes-venynboom *** ''Taxus canadensis'' - Kanadeesche venynboom *** ''Taxus cuspidata'' - Japansche venynboom <ref> [[Boreoale busschn van Sakhalien]], [[Gebergte Sikhote-Alin]]</ref> *** ''Taxus umbraculifera'' - Parapluu-venynboom * Sôortn-groep : ''Sumatrana''-groep ** ''Taxus celebica'' - Celebes-venynboom ** ''Taxus kingstonii'' - Kingston-venynboom ** ''Taxus mairei'' - Maire-venynboom ** ''Taxus sumatrana'' - Sumatra-venynboom * Sôortn-groep : ''Wallichiana''-groep ** Oendregroep : ''Chinensis''-oendregroep *** ''Taxus calcicola'' - Koak-venynboom *** ''Taxus chinensis'' - Chineesche venynboom *** ''Taxus obscura'' - Doenkre venynboom *** ''Taxus ocreata'' - Schubbige venynboom *** ''Taxus phytonii'' - Phyton-venynboom *** ''Taxus rehderiana'' - Rehder-venynboom *** ''Taxus scutata'' Schildvormige venynboom ** Oendregroep : ''Wallichiana''-oendregroep *** ''Taxus brevifolia'' - Pacifieke venynboom *** ''Taxus florinii'' - Florin-venynboom *** ''Taxus globosa'' - Meksikoansche venynboom (woaroendre ''Taxus floridana'') *** ''Taxus suffnessii'' - Suffness-venynboom *** ''Taxus wallichiana'' - Wallich-venynboom ==Eksterne koppliengn== *[http://www.arbolesibericos.es/genero/taxus Venynboomn.] - in 't Spoans *{{en}} [http://www.worldbotanical.com/Nomenclature.htm Nomenclature, Keys and Descriptions for Species of Taxus With Discussion and Citation of Specimens Studied.] {{Commonscat|Taxus}} ==Verwyziengn== <references> [[Categorie:Taxaceae]] [[Categorie:Bôom]] s3esp41d3dr8c5vw9so5635tip21q77 0 22169 327106 307334 2026-07-04T09:27:23Z ~2026-38289-03 31318 327106 wikitext text/x-wiki [[Ofbeeldienge:A Meat Mincer.jpg|thumb|Vlêes wordt deur e gekaptmeuln geperst]] '''Gekap''' is gemoaln [[vlêes]]. Mêestal is 't gemakt van [[Runders|rundsvlêes]] of [[zwyn|zwynevlêes]], moar ook [[kiekn|kieknvlêes]] of [[schoap|schoapevlêes]] kan gebruukt wordn. Ook e miengelienge van vlêessôortn is meugelyk. Gekap wordt gemakt deur de stikn vlêes deur e gekaptmeuln te persn. Gekapt wordt gebruukt vo bouletn, vlêesbrôod, wost en hamburgers te moakn. {{Commonscat|Minced meat}} [[Categorie:Vlêes]] ctnbz5aye6lukf223627qjmj28r3rh9 327107 327106 2026-07-04T09:29:06Z ~2026-38289-03 31318 /* */ 327107 wikitext text/x-wiki [[Ofbeeldienge:A Meat Mincer.jpg|thumb|Vlêes wordt deur e gekaptmeuln geperst]] '''Gekapt, volgens een echte West-Vlaming eigenlijk “gekap”''' is gemoaln [[vlêes]]. Mêestal is 't gemakt van [[Runders|rundsvlêes]] of [[zwyn|zwynevlêes]], moar ook [[kiekn|kieknvlêes]] of [[schoap|schoapevlêes]] kan gebruukt wordn. Ook e miengelienge van vlêessôortn is meugelyk. Gekap wordt gemakt deur de stikn vlêes deur e gekaptmeuln te persn. Gekapt wordt gebruukt vo bouletn, vlêesbrôod, wost en hamburgers te moakn. {{Commonscat|Minced meat}} [[Categorie:Vlêes]] 4k2r0futel6hhap6w20j6mt83dxqej0 327109 327107 2026-07-04T11:50:03Z Zeisterre 178 blad ersteld noa de versie van [[Gebruker:Zeisterre|Zeisterre]] deur de bydroage van [[Specioal:Contributions/~2026-38289-03|~2026-38289-03]] were weg te doen 307332 wikitext text/x-wiki [[Ofbeeldienge:A Meat Mincer.jpg|thumb|Vlêes wordt deur e gekaptmeuln geperst]] '''Gekapt''' is gemoaln [[vlêes]]. Mêestal is 't gemakt van [[Runders|rundsvlêes]] of [[zwyn|zwynevlêes]], moar ook [[kiekn|kieknvlêes]] of [[schoap|schoapevlêes]] kan gebruukt wordn. Ook e miengelienge van vlêessôortn is meugelyk. Gekapt wordt gemakt deur de stikn vlêes deur e gekaptmeuln te persn. Gekapt wordt gebruukt vo bouletn, vlêesbrôod, wost en hamburgers te moakn. {{Commonscat|Minced meat}} [[Categorie:Vlêes]] hbjs99ppk8rnhz3j44kiihkiqub9bfv