Wikipedia vlswiki https://vls.wikipedia.org/wiki/Voorblad MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Specioal Discuusje Gebruker Discuusje gebruker Wikipedia Discuusje Wikipedia Ofbeeldienge Discuusje ofbeeldienge MediaWiki Discuusje MediaWiki Patrôon Discuusje patrôon Ulpe Discuusje ulpe Categorie Discuusje categorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 15585 327131 288400 2026-07-08T18:01:16Z Zeisterre 178 /* Leefgebied en verspreidienge */ links 327131 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |afbeelding= Aquarium de La Rochelle - Asteria rubens 001.jpg |afbeeldingtekst= |rijk=[[Animalia]] (Bêestn) |stam=[[Echinodermata]] (Stekkervelbêestn) |klasse=[[Asteroidea]] (Zêesterrn) |orde=[[Forcipulatida]] |familie=[[Asteriidae]] |geslacht=''[[Asterias]]'' |taxon=[[Sôorte]] |w-naam=''Asterias rubens'' |auteur=[[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] |datum=1758 }} De '''geweune zêesterre''' (''Asterias rubens'') is de mêest gekende [[zêesterre]] van uze streke. == Uutzicht == Den diameter van de geweune zêesterre goat van 10 toet 30 centimeter, soms zelfs toet 50&nbsp;cm. 't Kleur is mêestal oranje toet rôod, soms purper. De boovnkant bestoat uut een hart, ruw vel mè vele klêne stekkerachtige bultjes en tangvormige orgoantjes (pedicellariae). Van oender zyn der vier reekn klêne, styf flexibele zuugvoetjes, ook ambulacroalvoetjes genoemd. De geweune zêesterre hè vuuf oarms die eevn lank zyn en in ieder van die vuuf oarms zit er e gelykige set orgoann. Doarom is 't ook meugelik, os de bêeste één van zyn oarms kwytgerakt, dat er were een oarm angroeit, moa dat er an dien êne lossn oarm, ook were vier nieuwe oarms angroein, woadeure dan de twi dêeln were complit zyn. == Leevnswyze == De zêesterre kan hem verplatsn deur zyn klêne voetjes mè zuugnaptjes vanoender an zyn oarms. === Eetn === De zêesterre it verschillige sôortn zêebêestn lik [[molluuskn]], [[krabbn]] en oas, moa surtout schelpbêestn lik [[mussel]]s. De zêesterre legt zyn oarms roend de musselschelpe en de voetjes mè zuugnappn zuugn under vaste ip de schelpe. Os de schelpe oopngetrokkn is, stuwt de zêesterre zyn moage noa binn, woadeure da zyn prôoie levend wordt verteird en ipgezoogn. Joengere zêesterrn pakkn klindere prôoin lik [[zêepuustn]]. De moenddêeln van de zêesterre zittn an den oenderkant van 't lyf, wat da gemakkelik is omdan z' over de bodem kruupn. Den anus zit an de boovkant, en in 't middn van de centrale schyve lik de moend. === Vôortplantienge === De vôortplantienge gebeurt in 't vôorjoar en 't begun van de zomer. Zêesterrn poarn nie. De vintjes en wuvetjes loatn under eicelln en zoadcelln wegzweevn met de stromienge van 't woater. De bevruchtienge gebeurt os de celln mekoar teegn kommn. Uut d'eitjes kommn larvn die achter twèe moandn verandern in mini-zêesterrn en under vaste zettn ip de bodem. E geweune zêesterre kan 4 toet 5 joar oud kommn. == Leefgebied en verspreidienge == De geweune zêesterre komt vôorn in d' [[Europa|Europeesche]] zêen en zudelik toet [[Senegal]] en de [[Koapverdische Eilandn]]. Ze zyn te viendn ip stêens en rotsn toet 650 m diepe en styf vele ip musselbeddn. {{commonscat|Asterias rubens}} [[Categorie:Zêesterre]] kaa5ncbc2pxf2z94xdw90tkuxqye7ko 0 16762 327132 316305 2026-07-08T18:28:17Z Zeisterre 178 /* Verspreidienge */ 327132 wikitext text/x-wiki {{Streektoale|Westhoeks}} '''Portugees''' is e [[Romoansche toale]] die de moedertoale is van mêer of 200 meljoen menschn. Z'is egroeid uut de Galicisch-Portugeesche toale die egroeid is uut vulgair Latyn in wuk die nu Galicië (in 't nôord-westn van [[Spanje]]) en 't nôordn van [[Portugal]] is. Loater van tyd is die toale overenoomn in hêel Portugal en van doaruut deur 't kolonialisme en deur emigroasje nor aar streekn in hêel de weireld verspreid. == Ountstoan == Juuste lik aar Romoansche toaln is Portugees egroeid uut 't [[Latyn]] van de [[Romeinn]] die in de derde êeuwe vôorn Christus 't [[Iberisch schiereiland]] bezettn. Doavôorn woarn dêels [[Keltische toaln]] die ekout woarn, lik 't Lusitanisch (Lusitania wos de Romeinsche noame voun wuk die nu Portugal is) en 't Keltiberisch en dêels Iberisch (verzeker e toalisoloat, ol zyn der oek weetnschappers die peizn da 't en Italische toale zoudt zyn) en 't Aquitanisch (e vôorloper van 't Baskisch). Ol die toaln, buutn 't Aquitanisch, zyn dôodegoan in de êeste en de twidde êeuwe en e vorme van vulgair Latyn. 't Romeinsche Ryk viel tope met de grôte voolksverhuziengn tusschn 300 en 700 en oek up 't Iberisch schiereiland woarn der involln van barboarsche voolkern, van de Visigoothn en van de Vandoaln. 't Is toune dan de Romoansche toaln van wuk die nu Spanje en Portugal zyn, echt aars ekommn zyn van de toaln van de reste van Europa. 't Is toune dan der êentige Germoansche wôordn in de Galicisch-Portugeesche toale ekroopn zyn, lik ''guerra'' (ôorloge) en ''laverca'' (lêeuwerik). In 711 woarn 't de Môorn die binn vieln en die Arabisch gebruuktn, ol blêevn de geweune menschn nunder Romoansche dialectn koutn. Nu zittn der 900 wôordn in 't Portugees, die ollemoale te moakn hen me teetn, boern en stieln. In 't [[Spaans]] bestoan der oek van die wôordn, mo nie in aar Romoansche toaln. Vôorn 1143 wos Portugal e stik van 't keunienkryk van Galicië (en han ze oek à peu près dezeste toale), toune het de keunienk van Leon van Portugal en apart keunienkryk emakt. 't Wos in 1290 dat keunienk Diniz van Portugal van de ''vulgaire toale'' (dus Portugees) de belangrykste toale makte, boovn Latyn. Loater van tyd zyn der e masse wôordn uut d'originele toaln van de streekn dan de Portugezen veroverd hen, in 't Portugees gebruukt, juuste lik dan der vele Portugeesche wôordn overenoomn zyn in aar toaln. Toet 1516 kut er eklapt zyn van Oud-Portugees, in da joar brochte Garcia de Resende zyn ''Cancioneiro Geral'' (olgemêen liedjesboek) uut, de toale die doarin gebruukt is, is de boasis van 't Modern Portugees. == Verspreidienge == [[Ofbeeldienge:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|thumb|upright=2|<center>Landn en regio's woa da Portugees en officiële toale is.]] * Portugal (officiële toale, 10 meljoen) * [[Brazilië]] (officiële toale, 190 meljoen, mêer of 99%) * [[Mozambique]] (officiële toale, 10 meljoen, dus bykan 'n helft) * [[Angola]] (officiële toale, mo 't is nie zeker hoevele menschn dan der Portugees kunn) * [[Guinee-Bissau]] (officiële toale, 250 000 of 14%, doabuutn koutn der nog 44% Kriol, e creools woa dat er vele Portugees inzit) * [[Ôost-Timor]] (officiële toale, schattiengn tusschn 50 en 250 000) * [[Koapverdische Eilandn]] (officiële toale, mo de menschn koutn surtout Kriolu, e ceools woa dat er vele Portugees inzit) * [[Sao Tomé e Principe]] (officiële toale, 85% van de menschn kunn Portugees, mo 't zyn surtout creoolntoaln die ekout zyn, lik Follo) * Spanje (at Galicisch e Portugees dialect zoudt zyn) * [[China]] (in Macau) * Verschillige landn in [[Afrika]], [[Amerika]], [[Azië]] en [[Europa]] woa dan der vele Portugeesche immigrantn zyn. Oek in [[België]] zyn der wel menschn die Portugees koutn, bevôorbeeld in Sint-Gillis in 't [[Brussel|Brussels Hoofdstedelik Gewest]]. [[Categorie:Romoansche toale]] [[Categorie:Toale in Portugal]] n6qw3pplckyy35vn3rpwcmowmrdsrz1 0 29577 327133 327096 2026-07-09T10:44:12Z Iojhug 13204 Image 327133 wikitext text/x-wiki {{beg}} [[Ofbeeldienge:Kylian Mbappe - France v Senegal - 16 June 2026.jpg|thumb|<center>Kylian Mbappé (2026)]] '''Kylian Mbappé''' ([[Parys]], [[20 december]] [[1998]]) is nen [[Vrankryk|Franschn]] [[voetbol|foetbollist]]. {{commonscat|Kylian Mbappé}} [[Categorie:Fransche voetboller|Mbappé, Kylian]] q2nn1d7w6673a69w2gpppa832fqgwn3 0 29580 327129 2026-07-08T17:57:37Z Zeisterre 178 Koapverdië 327129 wikitext text/x-wiki {{Infobox land |noame='''Republiek Koapverdië'''<br/>''República de Cabo Verde'' |vlagge=Flag of Cape Verde.svg |woapen=Coat of arms of Cape Verde.svg |koarte=[[Ofbeeldienge: Cape Verde (orthographic projection).svg|250px]] |koartebyschrift =Liggienge van Koapverdië vo de westkust van [[Afrika]]<br/> {{Coord|15|55|0|N|24|5|0|W|titelweergave=ja}} |toale=[[Portugees]] |hoofdstad=Praia |stoatsvorm=[[Republiek]] |stoatshoofd=José Maria Neves |ipp= 4.033 |inw= 491.233<small> (2021)</small> |dichtheid=130 |munte=Koapverdische escudo (CVE) |tydzone=UTC-1 |landcode=CV, CPV |tillefong =238 |TLD=.cv |fêestdag=[[5 juli]] }} '''Koapverdië''' ([[Portugees]]: ''Cabo Verde'') of de '''Koapverdische Eilandn''' officieel de '''Republiek Koapverdië''' (''República de Cabo Verde''), is e land bestoande uut een [[eilandngroep]] van vulkanischn ôorsproeng vo de westkust van [[Afrika]] in den [[Atlantischn Oceoan]]. Den hoofdstad Praia ligt ip 't eiland Santiago. D' eilandn liggn tusschn de 600 en 850 kilometer te westn van Koap Verde ([[Senegal]]), 't westelikste punt van 't Afrikoans vasteland, woarachter dan ze vernoemd zyn. Koapverdië was toet 1975 e [[Portugal|Portugeesche]] kolonie. De mêerderheid van de bevolkienge is creools, e miengelienge van Afrikoanschn en Europeeschn ofkomst. [[Portugees]] is d' officiële toale, moa der wordt ook Koapverdisch-Creools (Crioulo) gesprookn, e miengtoale van Portugees en Afrikoansche toaln. [[Ofbeeldienge:Topographic map of Cape Verde-en.svg|thumb|left|Koarte van de Koapverdische Eilandn]] {{Commonscat|Cape Verde}} {{Landn in Afrika}} [[Categorie:Eilandngroep]] [[Categorie:Eilandstoat]] [[Categorie:Land in Afrika]] ac1x3x42q9jwac7nxdefuzch35lgfnq 0 29581 327130 2026-07-08T17:58:47Z Zeisterre 178 deurverwiezienge noa [[Koapverdië]] 327130 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koapverdië]] ekoeyumo0ch9h6um3twfj5p9m5tsbar