Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 17312 425640 399417 2026-07-07T08:59:06Z Lucyin 16 425640 wikitext text/x-wiki {{po|sipene|spene (discramiaedje)}} {{Taxobox plante |Bwès Sint-Djuråd|Berberis_vulgaris2.jpg|Berberis vulgaris}} {{Taxobox phylum | ''[[Magnoliophyta]]'' }} {{Taxobox classe | ''[[Magnoliopsida]]'' }} {{Taxobox ôre | ''[[Ranunculales]]'' }} {{Taxobox famile | ''[[Berberidaceae]]'' }} {{Taxobox djinre | ''[[Berberis]]'' }} {{Taxobox end placement}} {{Taxobox no latén plante | Berberis vulgaris | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]]}} {{Taxobox fén}} Li '''bwès Sint-Djuråd''' (on dit eto li '''rodje sipene''' u li '''spene vinete''')<ref>Po tos les nos walons rilévés dins les motîs, loukîz [[G100]] a «berbéris commun».</ref>, c' est on [[bouxhon]] avou des spenes. {{sla}} ''[[Berberis vulgaris]]'' {{fam}} [[berberidacêye]]s. == Discrijhaedje == Li bwès est rodje, mins si on l' côpe, i dvént djaene. Ses spenes sont foirt sitocaesses. Ele siervèt a fé ene [[rakete (å brut)|rakete]] avou ene fotche ey on boket di [[pingne-di-macrale]].<ref>[[Joëlle Spierkel]], travôs pratikes so les plantes di si [[åboretom]] avou l' copinreye di Rotchfoirt, 25 d' octôbe 2023.</ref> == El Walonreye == Sapinse a [[Joseph Bastin]], ele ni vénreut nén tote seule dins l' nateure e l' [[Hôte Årdene]]. <center> <gallery> Illustration Berberis vulgaris0.jpg|Dessinaedje di 1885 Berberis-vulgaris-flowers.jpg|fleurs </gallery></center> == Creyances a vey avou l' bwès sint Djuråd == On vout kel corone di spene da [[Djezus-Cri]] åye sitî fwaite avou do bwès Sint-Djuråd. [[sint Djuråd|Did la kécfeye, si no]]. == Sourdants == {{Commonscat|Berberis vulgaris|l'&nbsp;rodje sipene}} [[Categoreye:Bouxhons|Bwes Sint-Djurad]] or62fttn28oapchpnfbk9d60tjsxcew 425642 425640 2026-07-07T09:33:18Z Lucyin 16 /* El Walonreye */ 425642 wikitext text/x-wiki {{po|sipene|spene (discramiaedje)}} {{Taxobox plante |Bwès Sint-Djuråd|Berberis_vulgaris2.jpg|Berberis vulgaris}} {{Taxobox phylum | ''[[Magnoliophyta]]'' }} {{Taxobox classe | ''[[Magnoliopsida]]'' }} {{Taxobox ôre | ''[[Ranunculales]]'' }} {{Taxobox famile | ''[[Berberidaceae]]'' }} {{Taxobox djinre | ''[[Berberis]]'' }} {{Taxobox end placement}} {{Taxobox no latén plante | Berberis vulgaris | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]]}} {{Taxobox fén}} Li '''bwès Sint-Djuråd''' (on dit eto li '''rodje sipene''' u li '''spene vinete''')<ref>Po tos les nos walons rilévés dins les motîs, loukîz [[G100]] a «berbéris commun».</ref>, c' est on [[bouxhon]] avou des spenes. {{sla}} ''[[Berberis vulgaris]]'' {{fam}} [[berberidacêye]]s. == Discrijhaedje == Li bwès est rodje, mins si on l' côpe, i dvént djaene. Ses spenes sont foirt sitocaesses. Ele siervèt a fé ene [[rakete (å brut)|rakete]] avou ene fotche ey on boket di [[pingne-di-macrale]].<ref>[[Joëlle Spierkel]], travôs pratikes so les plantes di si [[åboretom]] avou l' copinreye di Rotchfoirt, 25 d' octôbe 2023.</ref> == El Walonreye == Sapinse a [[Joseph Bastin]], ele ni vénreut nén tote seule dins l' nateure e l' [[Hôte Årdene]]. <center><gallery> Illustration Berberis vulgaris0.jpg|Dessinaedje di 1885 Berberis-vulgaris-flowers.jpg|fleurs Rakete pingne macrale sipene bwès Sint-Djuråd (fritche) dismontêye.jpg|sipene del plante (fritche) po fé ene [[rakete (å brut)|rakete]] </gallery></center> == Creyances a vey avou l' bwès sint Djuråd == On vout kel corone di spene da [[Djezus-Cri]] åye sitî fwaite avou do bwès Sint-Djuråd. [[sint Djuråd|Did la kécfeye, si no]]. == Sourdants == {{Commonscat|Berberis vulgaris|l'&nbsp;rodje sipene}} [[Categoreye:Bouxhons|Bwes Sint-Djurad]] qnmhgez9glno68b9lexq76nj5ys7vhb 0 21385 425633 425370 2026-07-07T00:28:46Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425633 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Katowice_Herb.svg|100px|right|Essegne di Katowice]] '''Katowice''' {{Prononçaedje|Pl-Katowice.ogg|<nowiki>[</nowiki>katɔ'vʲitsɛ<nowiki>]</nowiki>}}, k' on cnoxhe eto dizo l' no di ''Kattowitz'' e l' [[almand]], c' est ene veye do sud del [[Pologne]], dins l' payis istorike k' on lome li [[Silezeye]], so les aiwes di [[Kłodnica]] et di [[Rawa]]. Elle a stî ricnoxhowe come veye e [[1865]]. Eter [[1954]] et [[1956]], Katowice a stî lomêye Stalinogród - "li veye di [[Stalene]]" - pa les comunisses polonès. Li veye a eneviè 315.123 dimorants. Si [[mayeur]] (e [[2006]]), c' est [[Piotr Uszok]]. Li veye a stî almande foirt lontins, veyanmint k' elle esteut so l' teroe di l' [[Almagne]] disk' a [[1918]]. I gn a vaila on ptit [[areyopoirt]] k' on lome ''Muchowiec''. I gn a des vîs et des noûs bastimints e Katowice. C' esteut li [[Mwaisse veye|mwaisse-veye]] des [[houyire]]s eyet do [[fier]]. == [[Distrik]]s == [[Imådje:DzielniceKatowic.png|thumb|right|250px|Distriks di Katowice]] {| |width="40%" valign="top" | '''I. Li Veye ''' * 1. Śródmieście * 2. Koszutka * 3. Bogucice * 4. Osiedle Paderewskiego - Muchowiec ''' II. Bijhe ''' * 5. Załęże * 6. Osiedle Witosa * 7. Osiedle Tysiąclecia * 8. Dąb * 9. Wełnowiec - Józefowiec ''' III. Coûtchant ''' * 10. Ligota - Panewniki * 11. Brynów - Osiedle Zgrzebnioka * 12. Brynów - Załęska Hałda |width="40%" valign="top" | ''' IV. Levant ''' * 13. Zawodzie * 14. Dąbrówka Mała * 15. Szopienice - Burowiec * 16. Janów - Nikiszowiec * 17. Giszowiec '''V. Nonne ''' * 18. Murcki * 19. Piotrowice - Ochojec * 20. Zarzecze * 21. Kostuchna * 22. Podlesie |} == Djins cnoxhous di Katowice == [[Imådje:At Katowice 2024 240.jpg|thumb|right|Katowice, [[Museum of Silesia]]]] * [[Hans Bellmer]], fotografe sorreyalisse * [[Henryk M. Broder]], gaztî * [[Maria Goeppert-Mayer]] * [[Kurt Goldstein]], neurologue * [[Jerzy Kukuczka]] * [[Kazimierz Kutz]] * [[Franz Leopold Neumann]] * [[Hans Sachs (serolodjisse)|Hans Sachs]] == Adjermelaedjes avou des ôtès veyes == * [[Cologne]] ([[Almagne]]) * [[Groningue (veye)|Groningue]] ([[Bas-Payis]]) * [[Miskolc]] ([[Hongreye]]) * [[Mobile, Alabama]] ([[Estats-Unis]]) * [[Odense]] ([[Daenmåtche]]) * [[Ostrava]] ([[Tchekeye]]) * [[Saint-Etienne]] ([[France]]) == Hårdêyes difoûtrinnes == {{commons|Katowice}} * [https://web.archive.org/web/20050912015837/http://www.um.katowice.pl/eng/index.php Li Consey comunål di Katowice] * [http://www.portal.katowice.pl/ Li site recwårlant di Katowice] * [https://web.archive.org/web/20200423052715/http://www.katowice.zobacz.slask.pl/ Katowice (Silezeye)] * [https://web.archive.org/web/20050829202515/http://www.um.katowice.pl/eng/k-ce/kamera.html Ene båke so Katowice avou ene camera waibe] * [https://web.archive.org/web/20070927020455/http://www.zlotehotele.pl/katowice/eng/ Hotels e Katowice] * [https://web.archive.org/web/20210205114035/http://public-transport.net/bim/Katowice.htm Trams e Katowice] [[Categoreye:Veyes di Pologne]] 13ppjdiakzskg1qp11b76zjy221w3nq 0 32924 425630 270120 2026-07-07T00:27:32Z Xqbot 1544 Correction d’une double redirection depuis [[Motî Gilliard]] vers [[Dictionnaire wallon Niyau d' ratoûrnûres èt d' mots walons d'après Moustî èt avaur la]] 425630 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Dictionnaire wallon Niyau d' ratoûrnûres èt d' mots walons d'après Moustî èt avaur la]] mzsalkyjq520yg36tyd9o0qvvf2v2ld 0 36288 425631 270057 2026-07-07T00:27:37Z Xqbot 1544 Correction d’une double redirection depuis [[Motî Gilliard]] vers [[Dictionnaire wallon Niyau d' ratoûrnûres èt d' mots walons d'après Moustî èt avaur la]] 425631 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Dictionnaire wallon Niyau d' ratoûrnûres èt d' mots walons d'après Moustî èt avaur la]] mzsalkyjq520yg36tyd9o0qvvf2v2ld 0 38389 425628 417173 2026-07-06T19:05:31Z Lucyin 16 425628 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Lexique du parler champenois de Sugny}}''}} {{Dizo-tite|Motî tchampnwès d' Suni}} Li '''motî tchampnwès d' Suni''', ki s' tite, e francès, c' est '''''Lexique du parler champenois de Sugny''''', c' est on [[motî]] [[tchampnwès]]-[[francès]] sicrît pa [[Roger Nicolas]], dizo l' acviernance da [[Jean Lechanteur]]. [[Irène Ister]] a ossu bouté dissu.<ref>[[MicRomania (gazete)|micRomania]], {{l°|19}}, octôbe-nôvimbe-decimbe 1996, p. 6.</ref> I n' riprind ki les mots eployîs a [[Suni]], avou leu-z accint noté e [[sistinme Feller]]. Il a rexhou e [[2000]] come tôme 27 del rivuwe di l' [[SLLW]] «[[Les dialectes de Wallonie]]». Il est rprins avou l' rahouca '''[[Tcha1]]''' dins l' [[Wiccionaire]]. == Kitaeyaedje do live == [[Imådje:Nicolas Roger raploû SLLW Suni.jpg|thumb|Prezintaedje på diccionairî (moes d' octôbe 2000)]] * p. 5-6 : Adviertince * p. 9-11 : Divant-z-ouve (Roger Nicolas) * p. 13-24 : Adrovaedje (Jean Lechanteur) * p. 35-166 : motî lu-minme * p. 167 : [[pitits nos]] * p. 169-173 : [[nos d' plaeces]] di [[Suni]] == Istwere do pordjet == Dins les [[anêyes 1990]], [[Roger Nicolas]] rashonna ene djivêye di 2000 mots d' Suni. Si riscrijhaedje (ortografeye espontanêye) fourit evoyî å [[CLRE]] ki dmanda di porshuve les rcweraedjes et d' elzès rmete e [[scrijha Feller]], avou l' aidance da [[Djhan Ltchanteu]], ki s' aveut-st binamêymint anoncî po cisse bouye la. Tot rwaitant les [[inketes da Haust]] po [[Suni]] (pont Ne65 di l' [[ALW]]) et ridmandant cwè ås temoens, Rodjî Nicolai parvina a rashonner ttaleure 5000 mots, po fé l' motlî definitif.<ref>{{fr}} Divant-z ouve do motî, p. 9-10.</ref> == Sourdant == [[Categoreye:Tchampnwès (lingaedje)]] too9xoi302d2wkby30j94uh565d98s1 0 40832 425635 406259 2026-07-07T08:20:28Z Lucyin 16 425635 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[File:DIPSACUS FULLONUM - LLANERA - IB-024 (Cardó).JPG|thumb|tcherdon d' bwès avou l' bwès padrî]] Li '''tcherdon d' bwès''' ou '''fontinne di moxhon''' (ou «fontinne '''ås''' moxhons») u '''pingne-di-macrale''', c' est on fås [[tcherdon]], ki vént dins les [[bwès]]. C' est l' près-parint do [[tcherdon ås folons]] {{?}}. {{sla}} ''[[Dipsacus fullonum]]'' (davance ''[[Dipsacus sylvestris]]'') {{Fam}} ''Dipsacacae'' == Discrijhaedje == Les [[foye]]s miroetreces do tcherdon d' bwès sont sôdêyes a leu dzo, et adon fômnut on ptit batchrê ki pout wårder l' [[rozêye]], ey eto l' [[plouve]]. Ås grossès [[walêye]]s di l' [[esté]], elle è pout rastini on lite. Gn a don bråmint des moxhons ki s' î vegnnut abuvrer, foiravant å [[waernu]]. C' est po ça ki l' no del plante, e [[grek (lingaedje)|grek]], vout dire «li dissoelante». Å [[waeyén-tins]], ses meyes di grinnes assaetchèt les ptits [[oujhea]]s, ca gn a 22 åcint d' [[ôle]] divins.<ref>[[Joëlle Spierkel]], ''Ornithophonie : chant et sons d' oiseaux'', Province di Nameur, 2010.</ref> ==Vicaedje== === Tournante biyolodjike === C' est ene plante [[bissåjhinrece]]. Li prumire anêye, gn è vént k' les foyes. Ene rôzete di longowes foyes avou des picas sol [[côton]] (mîtrinne nierveure). Li deujhinme esté, li montant stitche foû, et va pårti e sacwants coxhetes, avou on flormint so tchaeke dibout. Cwand l' plante va souwer a l' [[erî-såjhon]], ces setchès tijhes la fwaiynut do brut ki pout rshonner å xhuflaedje di sacwants moxhons. === Biyonaxhes === Li tcherdon d' bwès vént purade so l' [[årzeye]], dins les bwès, les [[trî]]s et les [[hourlea]]s (des voyes, des aiwes, des tchmins d' fier). ==Eployaedje== Foirt ahessåve po fè des [[apele]]s. Po çoula, et fåt code e l' [[ahan]] ou e l' [[ivier]]. ==Sourdant== {{Commonscat|Dipsacus fullonum|l' tcherdon d' bwès}} [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] gtab36mnjhyfqotpw38oykid0t7koai 425641 425635 2026-07-07T09:10:48Z Lucyin 16 425641 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Pingne-di-macrale plante etire.jpg|thumb|tiesse]] [[Imådje:Rakete pingne-di-macrale sipene bwès Sint-Djuråd.jpg|thumb|rakete avou ses montants]] Li '''tcherdon d' bwès''' ou '''fontinne di moxhon''', '''fontinne ås moxhons''' u '''pingne-di-macrale''', c' est on fås [[tcherdon]], ki vént dins les [[bwès]]. C' est l' près-parint do [[tcherdon ås folons]] {{?}}. {{sla}} ''[[Dipsacus fullonum]]'' (davance ''[[Dipsacus sylvestris]]'') {{Fam}} ''Dipsacacae'' <gallery> DIPSACUS FULLONUM - LLANERA - IB-024 (Cardó).JPG|avou l' bwès padrî Pingne-di-macrale plante etire.jpg|plante etire ([[åborete]] [[Joëlle Spierkel]]) </gallery> == Discrijhaedje == Les [[foye]]s miroetreces do tcherdon d' bwès sont sôdêyes a leu dzo, et adon fômnut on ptit batchrê ki pout wårder l' [[rozêye]], ey eto l' [[plouve]]. Ås grossès [[walêye]]s di l' [[esté]], elle è pout rastini on lite. Gn a don bråmint des moxhons ki s' î vegnnut abuvrer, foiravant å [[waernu]]. C' est po ça ki l' no del plante, e [[grek (lingaedje)|grek]], vout dire «li dissoelante». Å [[waeyén-tins]], ses meyes di grinnes assaetchèt les ptits [[oujhea]]s, ca gn a 22 åcint d' [[ôle]] divins.<ref>[[Joëlle Spierkel]], ''Ornithophonie : chant et sons d' oiseaux'', Province di Nameur, 2010.</ref> ==Vicaedje== === Tournante biyolodjike === C' est ene plante [[bissåjhinrece]]. Li prumire anêye, gn è vént k' les foyes. Ene rôzete di longowes foyes avou des picas sol [[côton]] (mîtrinne nierveure). Li deujhinme esté, li montant stitche foû, et va pårti e sacwants coxhetes, avou on flormint so tchaeke dibout. Cwand l' plante va souwer a l' [[erî-såjhon]], ces setchès tijhes la fwaiynut do brut ki pout rshonner å xhuflaedje di sacwants moxhons. === Biyonaxhes === Li tcherdon d' bwès vént purade so l' [[årzeye]], dins les bwès, les [[trî]]s et les [[hourlea]]s (des voyes, des aiwes, des tchmins d' fier). ==Eployaedje== Foirt ahessåve po fè des [[apele]]s. Po çoula, et fåt code e l' [[ahan]] ou e l' [[ivier]]. ==Sourdant== {{Commonscat|Dipsacus fullonum|l' tcherdon d' bwès}} [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] 56cuq3h3z413mqrsjq4g354uscsskx5 425643 425641 2026-07-07T09:35:46Z Lucyin 16 /* Eployaedje */ 425643 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Pingne-di-macrale plante etire.jpg|thumb|tiesse]] [[Imådje:Rakete pingne-di-macrale sipene bwès Sint-Djuråd.jpg|thumb|rakete avou ses montants]] Li '''tcherdon d' bwès''' ou '''fontinne di moxhon''', '''fontinne ås moxhons''' u '''pingne-di-macrale''', c' est on fås [[tcherdon]], ki vént dins les [[bwès]]. C' est l' près-parint do [[tcherdon ås folons]] {{?}}. {{sla}} ''[[Dipsacus fullonum]]'' (davance ''[[Dipsacus sylvestris]]'') {{Fam}} ''Dipsacacae'' <gallery> DIPSACUS FULLONUM - LLANERA - IB-024 (Cardó).JPG|avou l' bwès padrî Pingne-di-macrale plante etire.jpg|plante etire ([[åborete]] [[Joëlle Spierkel]]) </gallery> == Discrijhaedje == Les [[foye]]s miroetreces do tcherdon d' bwès sont sôdêyes a leu dzo, et adon fômnut on ptit batchrê ki pout wårder l' [[rozêye]], ey eto l' [[plouve]]. Ås grossès [[walêye]]s di l' [[esté]], elle è pout rastini on lite. Gn a don bråmint des moxhons ki s' î vegnnut abuvrer, foiravant å [[waernu]]. C' est po ça ki l' no del plante, e [[grek (lingaedje)|grek]], vout dire «li dissoelante». Å [[waeyén-tins]], ses meyes di grinnes assaetchèt les ptits [[oujhea]]s, ca gn a 22 åcint d' [[ôle]] divins.<ref>[[Joëlle Spierkel]], ''Ornithophonie : chant et sons d' oiseaux'', Province di Nameur, 2010.</ref> ==Vicaedje== === Tournante biyolodjike === C' est ene plante [[bissåjhinrece]]. Li prumire anêye, gn è vént k' les foyes. Ene rôzete di longowes foyes avou des picas sol [[côton]] (mîtrinne nierveure). Li deujhinme esté, li montant stitche foû, et va pårti e sacwants coxhetes, avou on flormint so tchaeke dibout. Cwand l' plante va souwer a l' [[erî-såjhon]], ces setchès tijhes la fwaiynut do brut ki pout rshonner å xhuflaedje di sacwants moxhons. === Biyonaxhes === Li tcherdon d' bwès vént purade so l' [[årzeye]], dins les bwès, les [[trî]]s et les [[hourlea]]s (des voyes, des aiwes, des tchmins d' fier). ==Eployaedje== Foirt ahessåve po fé des [[apele]]s, come ene [[rakete (å brut)|rakete]] fwaite avou ses montants ey ene sipene di [[bwès Sint-Djuråd]] Po çoula, et fåt code e l' [[ahan]] ou e l' [[ivier]]. ==Sourdant== {{Commonscat|Dipsacus fullonum|l' tcherdon d' bwès}} [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] hrq7xmcstbb12usk7jka1oltnt771i1 425644 425643 2026-07-07T09:38:32Z Lucyin 16 425644 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Pingne-di-macrale plante etire.jpg|thumb|tiesse]] [[Imådje:Rakete pingne macrale sipene bwès Sint-Djuråd (fritche).jpg|thumb|rakete avou ses montants; li fritche mostere li spene do bwès Sint-Djuråd]] Li '''tcherdon d' bwès''' ou '''fontinne di moxhon''', '''fontinne ås moxhons''' u '''pingne-di-macrale''', c' est on fås [[tcherdon]], ki vént dins les [[bwès]]. C' est l' près-parint do [[tcherdon ås folons]] {{?}}. {{sla}} ''[[Dipsacus fullonum]]'' (davance ''[[Dipsacus sylvestris]]'') {{Fam}} ''Dipsacacae'' <gallery> DIPSACUS FULLONUM - LLANERA - IB-024 (Cardó).JPG|avou l' bwès padrî Pingne-di-macrale plante etire.jpg|plante etire ([[åborete]] [[Joëlle Spierkel]]) </gallery> == Discrijhaedje == Les [[foye]]s miroetreces do tcherdon d' bwès sont sôdêyes a leu dzo, et adon fômnut on ptit batchrê ki pout wårder l' [[rozêye]], ey eto l' [[plouve]]. Ås grossès [[walêye]]s di l' [[esté]], elle è pout rastini on lite. Gn a don bråmint des moxhons ki s' î vegnnut abuvrer, foiravant å [[waernu]]. C' est po ça ki l' no del plante, e [[grek (lingaedje)|grek]], vout dire «li dissoelante». Å [[waeyén-tins]], ses meyes di grinnes assaetchèt les ptits [[oujhea]]s, ca gn a 22 åcint d' [[ôle]] divins.<ref>[[Joëlle Spierkel]], ''Ornithophonie : chant et sons d' oiseaux'', Province di Nameur, 2010.</ref> ==Vicaedje== === Tournante biyolodjike === C' est ene plante [[bissåjhinrece]]. Li prumire anêye, gn è vént k' les foyes. Ene rôzete di longowes foyes avou des picas sol [[côton]] (mîtrinne nierveure). Li deujhinme esté, li montant stitche foû, et va pårti e sacwants coxhetes, avou on flormint so tchaeke dibout. Cwand l' plante va souwer a l' [[erî-såjhon]], ces setchès tijhes la fwaiynut do brut ki pout rshonner å xhuflaedje di sacwants moxhons. === Biyonaxhes === Li tcherdon d' bwès vént purade so l' [[årzeye]], dins les bwès, les [[trî]]s et les [[hourlea]]s (des voyes, des aiwes, des tchmins d' fier). ==Eployaedje== Foirt ahessåve po fé des [[apele]]s, come ene [[rakete (å brut)|rakete]] fwaite avou ses montants ey ene sipene di [[bwès Sint-Djuråd]] Po çoula, et fåt code e l' [[ahan]] ou e l' [[ivier]]. ==Sourdant== {{Commonscat|Dipsacus fullonum|l' tcherdon d' bwès}} [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] 7mt8bzsfan7giny4d1w6syb1cfqjnmc 425645 425644 2026-07-07T09:39:32Z Lucyin 16 425645 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Pingne-di-macrale plante etire.jpg|thumb|tiesse]] [[Imådje:Rakete pingne macrale sipene bwès Sint-Djuråd (fritche).jpg|thumb|[[rakete (å brut)|rakete]] fwaite avou ses montants; li fritche mostere li spene do bwès Sint-Djuråd]] Li '''tcherdon d' bwès''' ou '''fontinne di moxhon''', '''fontinne ås moxhons''' u '''pingne-di-macrale''', c' est on fås [[tcherdon]], ki vént dins les [[bwès]]. C' est l' près-parint do [[tcherdon ås folons]] {{?}}. {{sla}} ''[[Dipsacus fullonum]]'' (davance ''[[Dipsacus sylvestris]]'') {{Fam}} ''Dipsacacae'' <gallery> DIPSACUS FULLONUM - LLANERA - IB-024 (Cardó).JPG|avou l' bwès padrî Pingne-di-macrale plante etire.jpg|plante etire ([[åborete]] [[Joëlle Spierkel]]) </gallery> == Discrijhaedje == Les [[foye]]s miroetreces do tcherdon d' bwès sont sôdêyes a leu dzo, et adon fômnut on ptit batchrê ki pout wårder l' [[rozêye]], ey eto l' [[plouve]]. Ås grossès [[walêye]]s di l' [[esté]], elle è pout rastini on lite. Gn a don bråmint des moxhons ki s' î vegnnut abuvrer, foiravant å [[waernu]]. C' est po ça ki l' no del plante, e [[grek (lingaedje)|grek]], vout dire «li dissoelante». Å [[waeyén-tins]], ses meyes di grinnes assaetchèt les ptits [[oujhea]]s, ca gn a 22 åcint d' [[ôle]] divins.<ref>[[Joëlle Spierkel]], ''Ornithophonie : chant et sons d' oiseaux'', Province di Nameur, 2010.</ref> ==Vicaedje== === Tournante biyolodjike === C' est ene plante [[bissåjhinrece]]. Li prumire anêye, gn è vént k' les foyes. Ene rôzete di longowes foyes avou des picas sol [[côton]] (mîtrinne nierveure). Li deujhinme esté, li montant stitche foû, et va pårti e sacwants coxhetes, avou on flormint so tchaeke dibout. Cwand l' plante va souwer a l' [[erî-såjhon]], ces setchès tijhes la fwaiynut do brut ki pout rshonner å xhuflaedje di sacwants moxhons. === Biyonaxhes === Li tcherdon d' bwès vént purade so l' [[årzeye]], dins les bwès, les [[trî]]s et les [[hourlea]]s (des voyes, des aiwes, des tchmins d' fier). ==Eployaedje== Foirt ahessåve po fé des [[apele]]s, come ene [[rakete (å brut)|rakete]] fwaite avou ses montants ey ene sipene di [[bwès Sint-Djuråd]] Po çoula, et fåt code e l' [[ahan]] ou e l' [[ivier]]. ==Sourdant== {{Commonscat|Dipsacus fullonum|l' tcherdon d' bwès}} [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] awrrafilhl7g07ft97uomo7ok837nin 425646 425645 2026-07-07T09:40:55Z Lucyin 16 425646 wikitext text/x-wiki {{Wiccionaire}} [[Imådje:Pingne-di-macrale plante etire.jpg|thumb|tiesse]] [[Imådje:Rakete pingne macrale sipene bwès Sint-Djuråd (fritche).jpg|thumb|[[rakete (å brut)|rakete]] fwaite avou ses montants; li fritche mostere li spene do bwès Sint-Djuråd]] Li '''tcherdon d' bwès''' ou '''fontinne di moxhon''', '''fontinne ås moxhons''' u '''pingne-di-macrale''', c' est on fås [[tcherdon]], ki vént dins les [[bwès]]. C' est l' près-parint do [[tcherdon ås folons]] {{?}}. {{sla}} ''[[Dipsacus fullonum]]'' (davance ''[[Dipsacus sylvestris]]'') {{Fam}} ''Dipsacacae'' <gallery> Pingne-di-macrale plante etire.jpg|plante etire ([[åborete]] [[Joëlle Spierkel]]) DIPSACUS FULLONUM - LLANERA - IB-024 (Cardó).JPG|tiesse, avou l' bwès padrî </gallery> == Discrijhaedje == Les [[foye]]s miroetreces do tcherdon d' bwès sont sôdêyes a leu dzo, et adon fômnut on ptit batchrê ki pout wårder l' [[rozêye]], ey eto l' [[plouve]]. Ås grossès [[walêye]]s di l' [[esté]], elle è pout rastini on lite. Gn a don bråmint des moxhons ki s' î vegnnut abuvrer, foiravant å [[waernu]]. C' est po ça ki l' no del plante, e [[grek (lingaedje)|grek]], vout dire «li dissoelante». Å [[waeyén-tins]], ses meyes di grinnes assaetchèt les ptits [[oujhea]]s, ca gn a 22 åcint d' [[ôle]] divins.<ref>[[Joëlle Spierkel]], ''Ornithophonie : chant et sons d' oiseaux'', Province di Nameur, 2010.</ref> ==Vicaedje== === Tournante biyolodjike === C' est ene plante [[bissåjhinrece]]. Li prumire anêye, gn è vént k' les foyes. Ene rôzete di longowes foyes avou des picas sol [[côton]] (mîtrinne nierveure). Li deujhinme esté, li montant stitche foû, et va pårti e sacwants coxhetes, avou on flormint so tchaeke dibout. Cwand l' plante va souwer a l' [[erî-såjhon]], ces setchès tijhes la fwaiynut do brut ki pout rshonner å xhuflaedje di sacwants moxhons. === Biyonaxhes === Li tcherdon d' bwès vént purade so l' [[årzeye]], dins les bwès, les [[trî]]s et les [[hourlea]]s (des voyes, des aiwes, des tchmins d' fier). ==Eployaedje== Foirt ahessåve po fé des [[apele]]s, come ene [[rakete (å brut)|rakete]] fwaite avou ses montants ey ene sipene di [[bwès Sint-Djuråd]] Po çoula, et fåt code e l' [[ahan]] ou e l' [[ivier]]. ==Sourdant== {{Commonscat|Dipsacus fullonum|l' tcherdon d' bwès}} [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] cq8us42edctotz5l47l0h5eaq51s5w7 0 44544 425632 344185 2026-07-07T00:27:42Z Xqbot 1544 Correction d’une double redirection depuis [[Motî Gilliard]] vers [[Dictionnaire wallon Niyau d' ratoûrnûres èt d' mots walons d'après Moustî èt avaur la]] 425632 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Dictionnaire wallon Niyau d' ratoûrnûres èt d' mots walons d'après Moustî èt avaur la]] mzsalkyjq520yg36tyd9o0qvvf2v2ld 0 55128 425629 2026-07-06T19:13:44Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «'''Do doudou å rmodou''' ('''''Du Du doudou au remoudou'''''), c' est on live sol [[foclôre]] et les viyès dujhances del Walonreye, sicrît pa [[Françoise Lempereur]] ey eplaidî e [[1999]]. {{dal}}» 425629 wikitext text/x-wiki '''Do doudou å rmodou''' ('''''Du Du doudou au remoudou'''''), c' est on live sol [[foclôre]] et les viyès dujhances del Walonreye, sicrît pa [[Françoise Lempereur]] ey eplaidî e [[1999]]. {{dal}} e62dxwjaqvr3sntv1ftv3urhzz8j348 0 55129 425634 2026-07-07T08:18:46Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Tcherdon d' bwès]] 425634 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Tcherdon d' bwès]] 6wyl0c08bm7b7o47jhri2s5j0jyahft 0 55130 425636 2026-07-07T08:46:13Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «Li '''tcherdon ås folons''', c' est ene plante k' esteut eployeye po [[plouzer l' linne]]. {{sla}} ''[[Dipsacus sativus]]'' C' est l' près-parint do [[tcherdon d' bwès]]. == Istwere == E 19inme sieke, les [[Vervî|Vervîtwès]] avént edvinté ene machene po plouzer l' linne avou des batchs plins d' tcherdon ås folons. [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]]» 425636 wikitext text/x-wiki Li '''tcherdon ås folons''', c' est ene plante k' esteut eployeye po [[plouzer l' linne]]. {{sla}} ''[[Dipsacus sativus]]'' C' est l' près-parint do [[tcherdon d' bwès]]. == Istwere == E 19inme sieke, les [[Vervî|Vervîtwès]] avént edvinté ene machene po plouzer l' linne avou des batchs plins d' tcherdon ås folons. [[Categoreye:Plantes]] [[Categoreye:Tcherdons]] 8e4m6qoo7h20tw2hsc70msn6zsmzqs1 0 55131 425637 2026-07-07T08:46:46Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Tcherdon ås folons]] 425637 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[tcherdon ås folons]] k1nmq9cdlp4ebivnbjpr4j2ooun0lyz 0 55132 425638 2026-07-07T08:48:54Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Plouzaedje (linne)]] 425638 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[plouzaedje (linne)]] gpcqkvbnbpf0p54y98mj615yqh36758 0 55133 425639 2026-07-07T08:54:53Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «Li '''plouzaedje del linne''', c' est l' operåcion di stinde les fi del [[linne]]. Ele shût l' [[folaedje]]. == Istwere == Dinltins, ele si fjheut avou l' tiesse do [[tcherdon ås folons]] u des picas d' [[lurson]]. E 19inme sieke, les [[Vervî|Vervîtwès]] avént edvinté ene machene po plouzer l' linne avou des batchs plins d' tcherdon ås folons. Après, ça s' a fwait avou des plantchetes di bwès ås ptitès pikes di fier. [[Categoreye:Linne]]» 425639 wikitext text/x-wiki Li '''plouzaedje del linne''', c' est l' operåcion di stinde les fi del [[linne]]. Ele shût l' [[folaedje]]. == Istwere == Dinltins, ele si fjheut avou l' tiesse do [[tcherdon ås folons]] u des picas d' [[lurson]]. E 19inme sieke, les [[Vervî|Vervîtwès]] avént edvinté ene machene po plouzer l' linne avou des batchs plins d' tcherdon ås folons. Après, ça s' a fwait avou des plantchetes di bwès ås ptitès pikes di fier. [[Categoreye:Linne]] d31uctfer5duuz4shoav0h8se069m1u 0 55134 425647 2026-07-07T10:55:12Z Samiha 267 Pådje ahivêye avou «Li '''sôdêye''' u li '''sôdêye''', e' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]. C'esteut l' [[djonnesse(uzance sociale)/djonnesse]] ki crijeve des fas bans d'mariaedje, inte on valet etene bashele do [[vigaedje]]. <ref> {{Fldr}} p. 96, et 134</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]]» 425647 wikitext text/x-wiki Li '''sôdêye''' u li '''sôdêye''', e' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]. C'esteut l' [[djonnesse(uzance sociale)/djonnesse]] ki crijeve des fas bans d'mariaedje, inte on valet etene bashele do [[vigaedje]]. <ref> {{Fldr}} p. 96, et 134</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] eii662meqj1kdct840706en2g2zk8ad 425648 425647 2026-07-07T11:13:21Z Samiha 267 425648 wikitext text/x-wiki Li '''sôdêye''' u li '''sôdêye''', c' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]]. C' esteut l' [[djonnesse(uzance sociale)|djonnesse]] ki criyive des fås bans d' mariaedje, inte on valet et ene bashele do [[viyaedje]].<ref> {{Fldr}} p. 96 et 134.</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] kz5952jne0v5j070pt78swijyoyjjtc 425649 425648 2026-07-07T11:23:53Z Lucyin 16 425649 wikitext text/x-wiki Li '''sôdêye''' u li '''sôdêye''', c' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]]. C' esteut l' [[djonnesse (uzance sociåle)|djonnesse]] ki criyive des fås [[bans d' mariaedje]], inte on valet et ene båshele do [[viyaedje]].<ref> {{Fldr}} p. 96 (''pour '''saûder''' les jeunes gens'') et 134 (''saudée'').</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] [[Categoreye:Mariaedje]] ksyled5dfbjz90gy7as6k0ezf53c2k8 425650 425649 2026-07-07T11:24:19Z Lucyin 16 425650 wikitext text/x-wiki Li '''sôdêye''' u li '''sôdaedje''', c' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]]. C' esteut l' [[djonnesse (uzance sociåle)|djonnesse]] ki criyive des fås [[bans d' mariaedje]], inte on valet et ene båshele do [[viyaedje]].<ref> {{Fldr}} p. 96 (''pour '''saûder''' les jeunes gens'') et 134 (''saudée'').</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] [[Categoreye:Mariaedje]] jdr31bnz7tdjlpr00mmix5hjnpc7pxy 425651 425650 2026-07-07T11:24:42Z Lucyin 16 425651 wikitext text/x-wiki Li '''sôdêye''' u li '''sôdaedje''', c' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]]. C' esteut l' [[djonnesse (uzance sociåle)|djonnesse]] ki criyive des fås [[bans d' mariaedje]], inte on valet et ene båshele do [[viyaedje]].<ref> {{Fldr}} p. 96 (''pour '''saûder''' les jeunes gens'') et 134 ('''''saudée''''').</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] [[Categoreye:Mariaedje]] rmdbjiv9s71o6mrys0xlalseybh7l11 425654 425651 2026-07-07T11:53:38Z Lucyin 16 425654 wikitext text/x-wiki Li '''sôdêye''' u li '''sôdaedje''', c' esteut ene uzance a vey avou l' [[grand feu]]. C' esteut l' [[djonnesse (uzance sociåle)|djonnesse]] ki criyive des fås [[bans d' mariaedje]], inte on valet et ene båshele do [[viyaedje]].<ref> {{Fldr}} p. 96 (''pour '''saûder''' les jeunes gens'') et 134 ('''''saudée''''').</ref> L' uzance est documintêye aprume dins les viyaedjes [[tchampnwès]]-cåzants. == Ôte uzance == A [[Bôhan]], li minme ceremoneye si fjheut so ene grosse pire, li pire a sôder. A [[Suni]], on '''sôdéve''' ossu pol shijhe del [[novelan]].<ref>[[Tcha1]] a «sôder».</ref> ==Sourdant== [[Categoreye:Foclore del Walonreye]] [[Categoreye:Mariaedje]] qmc1eziromq4brj5woq6pvikvhquuib 0 55135 425652 2026-07-07T11:25:08Z Lucyin 16 Redjiblaedje viè [[Mariaedje]] 425652 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[mariaedje]] 0ok18ndgf5n7wp8sjhc6i5ez1hrfx4a 0 55136 425653 2026-07-07T11:48:08Z Samiha 267 Pådje ahivêye avou «L' '''àrange ki tôune''' c' est ene posteure di fier ki rprezinte ene orange et ki tént d' asgur soene hote, tot tournant avou l'air. C' est on monimint d' [[Brussele(veye)|Brussete minme]] ==Istwere== Elle a stî seultéye pa en edjnieur [[Estats Unis) amerbin]], [[AlexanderCalder]]. Elle astî sinkêye pås estats Unis al Beldjike po l' espôzuion d' 1958. Après l'espo, elle a stî roistéye dins ene Cåve do Mazéye des beas Årts ((Brussele)| Muzêye des...» 425653 wikitext text/x-wiki L' '''àrange ki tôune''' c' est ene posteure di fier ki rprezinte ene orange et ki tént d' asgur soene hote, tot tournant avou l'air. C' est on monimint d' [[Brussele(veye)|Brussete minme]] ==Istwere== Elle a stî seultéye pa en edjnieur [[Estats Unis) amerbin]], [[AlexanderCalder]]. Elle astî sinkêye pås estats Unis al Beldjike po l' espôzuion d' 1958. Après l'espo, elle a stî roistéye dins ene Cåve do [[Mazéye des beas Årts ((Brussele)| Muzêye des beas Årts]]. Apres békes anêjes les Usa, mwais k'ele n' esteutnén motowe a l' aneurs, l' ont vlou ratchter c' est adon k' on l' a metou so ene plaece djus do palå do rwé,la k'n voet l' [[catidråle Siurt -Mitchî Sint_Gudule]] eto disca l' bizlike di [[oukebiedji]]. [[Categoreye:Brussele]] [[Categoreye:Monumints del beldjike]] eltha4ocb32cvgzhp04ex05zsqsz5nr 425655 425653 2026-07-07T11:55:13Z Lucyin 16 Lucyin a displaecî l’ pådje [[Orange ki toûne (monumint)]] viè [[Oraye ki toûne (monumint)]] 425653 wikitext text/x-wiki L' '''àrange ki tôune''' c' est ene posteure di fier ki rprezinte ene orange et ki tént d' asgur soene hote, tot tournant avou l'air. C' est on monimint d' [[Brussele(veye)|Brussete minme]] ==Istwere== Elle a stî seultéye pa en edjnieur [[Estats Unis) amerbin]], [[AlexanderCalder]]. Elle astî sinkêye pås estats Unis al Beldjike po l' espôzuion d' 1958. Après l'espo, elle a stî roistéye dins ene Cåve do [[Mazéye des beas Årts ((Brussele)| Muzêye des beas Årts]]. Apres békes anêjes les Usa, mwais k'ele n' esteutnén motowe a l' aneurs, l' ont vlou ratchter c' est adon k' on l' a metou so ene plaece djus do palå do rwé,la k'n voet l' [[catidråle Siurt -Mitchî Sint_Gudule]] eto disca l' bizlike di [[oukebiedji]]. [[Categoreye:Brussele]] [[Categoreye:Monumints del beldjike]] eltha4ocb32cvgzhp04ex05zsqsz5nr