Wikipedia wawiki https://wa.wikipedia.org/wiki/Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wikipedia Wikipedia copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 2494 425707 417901 2026-07-10T00:27:17Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425707 wikitext text/x-wiki '''El Bourdon''', c' est ene [[gazete e walon|gazete e walon]] ki parexhe tos les moes dispoy setimbe [[1949]]. [[Imådje:bourdon01.jpg|thumb|Tot prumî limero do Bourdon]] [[Imådje:Bourdon 25 09-1951.jpg|thumb|limero 25 (setimbe 51)]] C' est purade des [[scrijhaedje]]s di [[belès-letes]]. Les [[Eplaidreyes do Bourdon]] editnut des lives sicrîts pa les cis ki metnut leus bokets dins ç' gazete la. == Lomaedje== Si no provént do spot del grosse [[clotche]] do [[cloke-poite]] di [[Tchålerwè (veye)|Tchålerwè]]. On dessén di ç' befrwè la avou l' cloke padvant a dmoré dessiné so tote el prumire rîlêye del gazete. == Istwere== El Bourdon fourit metou en alaedje pa [[Félicien Barry]], ecoraedjî pa [[Henri Van Cutsem]], po-z eplaidî des tecses di belès letes e walon di scrijheus d' Tchålerwè et co d' ôte pårt, et eto dner des noveles (e francès) des boutaedjes pol walon dins l' [[Hinnot]], dins l' [[Roman Payis]], et co pus lon. Cwand i parexhe, on dit k' i [[:Wikt:zûner|zûne]] (come li Moxhon d' Ônea et li Viye Sprewe xhuflèt). I vude tos les moes. E [[2004]], i s' a etroclé avou [[El Moxhon d' Ônea|l' Moxhon d' Ônea]], mins tot wårdant tchaeke si tite. E 2007, il a fwait parey avou l' gazete e [[picård]] "No boutique". Mins l' etinte ni tént ki kékes anêyes. E [[2012]], li «Moxhon» ridvént ene gazete a pårt. == Lingaedjes == '''Èl bourdon''' est sicrite e troes lingaedjes : e [[Walon (lingaedje)|walon]], e [[Picård (lingaedje)|picård]] ey e [[Francès (lingaedje)|francès.]]<ref name=":0">Fauconnier, J.-L. ''et al.'' (2021, moes di djun). ''El bourdon'', l° 757.</ref> Tot rwaitant les prumîs lingaedjes, les oteurs scrijhnut avou l' ortografeye k' est l' pus djondant d' wice k' is vicnut. Adon, pol [[Walon (lingaedje)|walon]], les scrijheus uznut voltî li sistinme Feller. Pol [[Picård (lingaedje)|picård]], c' est puvite do Feller-Carton. == Imprimeus do Bourdon == Aprume, c' est Félicien Barry ki l' a-st imprimé divins si imprimreye. C' est ene [[cogne A4]] avou do papî d' gazete. Tchaeke limero a ene coviete diferinne, mins todi so on cåde avou l' [[poite-cloke]] di Tchålerwè (et l' grosse cloke lomêye «El Bourdon») dissu, a hintche. Eyet l' [[malton]] ki s' enûle dins l' coine ådzeu, divant l' tite : «el bourdon», et l' sortite «''d'Châlèrwè èt co d'ayeûr''». <gallery> Gianolla fautcheu.jpg Petrez Bourdon.jpg Bourdon padzo belfleur.jpg </gallery> Adonpwis, il a stî a stî imprimé pa l' Imprimreye Scaillet, di [[Montniye-Tiyoû]]. C' est l' coleccion avou ene coviete di cwårton et do papî d' [[silabusse]]. El dessén del coviete, c' est èn amineu ki tént l' mårtea et fé aler on [[drapea]], avou les cawoûtes des oujhenes padrî. L' [[årtike]] «el» eyet l' mot «bourdon» prindèt des [[grandès letes]] «El Bourdon» Onk des prumîs limeros insi, c' est li 293, di fevrî 1977. Onk des dierins, li 371, do d' decimbe 1984. Il vudive adon a cwénze cints egzimplaires. <gallery> Imådje:Rivowe bourdon1.jpg </gallery> Li novele cogne, pus ptite (c' est d' l' [[cogne A5|A5]]) kimince dandjreus après. Li limero 452 date do moes d' djanvî 1993. Li tite ridvént e ptitès letes, avou èn accint so l' årtike: «èl bourdon». <gallery> Imådje:Rivowe bourdon2.jpg Imådje:Bourdon djanvi2004.jpg Imådje:Bourdon 01 2007.jpg </gallery> == Sacwants bouteus pol Bourdon == * [[Pierre Arcq]] * [[Félicien Barry]] * [[Jean-Luc Fauconnier]] * [[Pierre Faulx]] * [[Fédora]] * [[Jean Hamblenne]]<ref name=":0" /> * [[Émile Lempereur]] * [[Robert Mayence]] * [[Michel Meurée]]<ref name=":0" /> * [[Henri Pétrez]] * [[Danielle Trempont]] * [[Christine Tiercet]] * [[Dominique Vanderstoken]] == {{HDs}} == * [https://web.archive.org/web/20160205103727/http://revues.be/el-bourdon sol waibe "revues.be"] * [http://www.reseau-mirabel.info/revue/3676 sol waibe "Mir@bel"] * [https://alwaccharleroi.blogspot.com/2016/10/nos-zunadjes-el-bourdon.html Co on ptit boket so les tcherbonaedjes] * Egzimpes di vîs limeros {| class="wikitable" |- ! limero !! Anêye!! moes !! Scanaedje do limero |- | '''1''' || 1949 || setimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/001_9-49.pdf limero 1] |- | '''2''' || 1949 || octôbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/002_10-49.pdf limero 2] |- | '''3''' || 1949 || nôvimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/003_11-49.pdf limero 3] |- | '''4''' || 1949 || decimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/004_12-49.pdf limero 4] |- | '''13''' || 1950 || setimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/013_9-50.pdf limero 13] |- | '''14''' || 1950 || octôbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/014_10-50.pdf limero 14] |- | '''15''' || 1950 || nôvimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/015_11-50.pdf limero 15] |- | '''17''' || 1951 || djanvî || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/017_1-51.pdf limero 17] |- | '''18''' || 1951 || fevrî || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/018_2-51.pdf limero 18] |- | '''21''' || 1951 || may || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/021_5-51.pdf limero 21] |- | '''22''' || 1951 || djun || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/022_6-51.pdf limero 22] |- | '''25''' || 1951 || setimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/025_9-51.pdf limero 25] |- | '''26''' || 1951 || octôbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/026_10-51.pdf limero 26] |- | '''27''' || 1951 || nôvimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/027_11-51.pdf limero 27] |- | '''30''' || 1952 || fevrî || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/030_2-52.pdf limero 30] |- | '''32''' || 1952 || avri || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/032_4-52.pdf limero 32] |- | '''34''' || 1952 || djun || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/034_6-52.pdf limero 34] |- | '''37''' || 1952 || setimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/037_9-52.pdf limero 37] |- | '''38''' || 1952 || octôbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/038_10-52.pdf limero 38] |- | '''39''' || 1952 || nôvimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/039_11-52.pdf limero 39] |- | '''40''' || 1952 || decimbe || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/040_12-52.pdf limero 40] |- | '''212''' || 1968 || djanvî &<BR>fevrî || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/212_1&2-68.pdf limero 212] |- | '''216''' || 1968 || djun || [https://lucyin.walon.org/guerni/gw/Bourdon/216_6-68.pdf limero 216] |} == Sourdant == [[Categoreye:Gazetes e walon|Bourdon]] [[Categoreye:Tchålerwè|Bourdon]] 6u7u3b7wknhwy8hq7siljvgtsbcz57e 0 5881 425720 421981 2026-07-10T02:49:50Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425720 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse}} '''Émile Gilliard''' (e walon, on prononçreut purade '''''Mile Jiyârd''''' u '''''Mimile Djiyård'''''), c' esteut on [[sicrijheu e walon|scrijheu]] et on [[rcwereu sol walon]] k' a skepyî a [[Malône]] li [[12 d' avri]] [[1928]]. Il a morou a [[Lidje]] li [[23 d' måss]] [[2023]]<ref>J.No., [https://www.lavenir.net/regions/namur/namur/2023/03/25/namur-jemeppe-le-wallon-pleure-son-ecrivain-emile-gilliard-RSFNRSPB4JF5XHC7Q364OI5NPE/ « Namur - Jemeppe: le wallon pleure son écrivain Emile Gilliard »], dins ''[[L' Avni (gazete)|L' Avni]]'', [[25 di måss]] [[2023]].</ref>. C' est onk des scrijheus k' a l' pus scrît e walon. Il est rprins dins l' grosse [[antolodjeye da Piron]], l' [[antolodjeye Fleurs diyalectåles]], l' [[Antolodjeye Scrire]] ey il a sovint stî publiyî dins l' rivuwe ''[[MicRomania (gazete)|micRomania]]''<ref>{{l°|1/1992}}, pp. 42-43 ; {{l°|3/1994}}, p. 32 ; {{l°|2/1996}}, pp. 46-47 ; {{l°|2/2010}}, pp. 36-41 ; {{l°|1/2012}}, pp. 30-31 ; {{l°|4/2013}}, pp. 30-33 ; {{l°|2/2017}}, pp. 24-27 ; {{l°|3/2019}}, pp. 28-33 ; {{l°|2/2022}}, pp. 32-35 ; {{l°|2/2023}}, pp. 40-45.</ref>. Di s' mestî, il a stî mwintès anêyes [[bibiotekî]] a [[Mont]]. Al pinsion, i s' a rtiré a [[Lidje]]. == Ouve e walon == === Come sicrijheu === [[Imådje:gilliard_emile_1970.jpg|thumb|diviè 1970]] [[Imådje:Emile Gilliard 2002.jpg|thumb|A ene shijhe [[Li Coirneu (soce)|do Coirneu]], a [[Hu (veye)|Hu]], e 2002]] [[Imådje:gilliard_emile_2003.jpg|thumb|e 2003]] [[Imådje:Gilliard Emile 2009.jpg|thumb|e 2009]] I cmince foirt matén a-z eplaidî des ramexhnêyes di [[powezeye|powinmes]], inte di zeles: «''[[Xhimagrawes (arimés)|Chimagrawes]]''» (1955), «Påters po tote ene sôre di djins» (1959), «[[Veas d' måss (arimés)|Veas d' måss]]» (1961), «Roukes di tere» (1966), «Li dierinne såjhon» (1976), «''Silicose valley''» (1989) et «Vicaedje» (1992). Ci n' est k' sol tård k' i s' asprouve al [[prôze]], dins ene airance classike sol vicaedje dins les ptits viyaedjes walons «Rodjimont, paskeyes di todi» (1992). Todi avou des [[ptits romans]], dins «[[On vî fizik eruni (noveles)|On vî fizik eruni]]» (1997), i passe foû payis (e [[Tchekeye]]) u dins on monde des grandès veyes sins no. Po dire li veur, Mile Gilliard aveut ddja fwait ene saye di rmete e walon ene sipoûle ki s' passe foû d' Walonreye (dins l' Nonne di France), cwand i scrijha «[[So les tienes (roman)|So les tienes]]», on ratournaedje di «''Collines''» da [[Jean Giono]]. Sifwaitmint dins «[[Del Ruwane å Bwès Djilèt (noveles)|Del Ruwane å Bwès Djilèt]]» (2000), «Des djins a pårt» (2001) eyet «[[Les djoûs racourtixhnut]]» (2002). E [[2013]], il eplaide on long [[arimé]] so l' [[aviyixhmint]] dins l' [[pitite coleccion del SLLW]], «[[Wayimaedje (arimé)|Wayimaedje]]». E [[2017]], i rvént al prôze avou ene novele istorike, «[[Diviè l' an cwarante (novele)|Diviè l' an cwarante]]». L' an [[2021]] veya replaidî ses arimés [[A schipe (powinmes)|A schipe]]. Sacwants did zels fourît co redités a grand tiraedje e [[2022]] dizo l' tite «[[So les spales do novea djoû (powezeyes)|So les spales do novea djoû]]». E [[2022]], i va rexhe si dierin live, avou tos tecses, del [[prôze-powezeye]], so s' feme ki vént d' mori. Li tite, c' est li [[såvadje no|spot]] s' feme, estant djonne feye, «[[Zouprale (prôze-powezeye)|Zouprale]]». === Come ricwereu et diccionairî === Come ricwereu, Émile Gilliard a vudî on live sol codjowaedje di 5000 viebes e walon do Mitan: «''[[Codjowaedjes da Gilliard|Conjugaison et lexique de 5000 verbes wallons]]''» (2000). Mins li tchîf d' ouve di ses rcwerances, ci fourit li gros spès [[Motî Gilliard|motî walon-francès]] ki vuda e 2008 (rahouca dins l' [[djivêye des motîs do walon]]: '''[[C106]]'''). I serè shuvou pa ene [[rawete do Motî Gilliard|rawete]] e [[2012]] (rahouca '''[[C107]]'''). === Riscompinses === Il a rascodou troes côps li [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele]] : e 1996 po si ramexhnêye di noveles «On vî fizik eruni», e 2005 po s' [[ramexhnêye d' arimés]] «[[Bokets pol dierinne shijhe (arimés)|Bokets pol dierinne shijhe]]» ey e 2008 po s' [[Motî Gilliard|motî walon-francès]]. E 2023, sacwants moes après s' moirt, il est co finalisse do Pris d' powezeye del Federåcion Walonreye-Brussele, po s' live di [[prôze-powezeye]] «[[Zouprale (prôze-powezeye)|Zouprale]]».<ref>''[https://objectifplumes.be/complex/les-finalistes-des-prix-de-la-fwb-2023/ «Les finalistes des Prix littéraires de la Fédération Wallonie-Bruxelles 2023»''], sol waibe ''[[Objectif plumes]]'', li 27 di setimbe 2023.</ref> == Corwaitaedje des scrîts da Émile Gilliard == Émile Gilliard est on scrijheu ttossu bén d' prôze ki d' powezeye, k' a stî primé sacwants côps. Il a stî dispu lontins [[Relîs Namurwès|Relî Namurwès]] eyet mimbe del Societé d' Lidje ([[S.L.L.W.]]), k' il î a stî prezidint etur 1996 et 1998. Sapinse l' [[Union Culturele Walone]], c' esteut onk di nos meyeus powetes et fijheus d' prôze walons.<ref>''« Décès d'Émile Gilliard »'', dins [[Cocorico (gazete)|Cocorico]], {{l°|65}}, måss-avri-may 2023, p. 9.</ref> === Tinmes === Li [[So les tienes (roman)|ratournaedje di ''Collines'' da Giono]] replaideye ricoridjeye e 2004, fourit ene di ses prumirès mwaissès ouves. C' esteut l' prumî côp k' on veyeut on tchîf-d'-ouve des belès letes eternåcionåles rimetou e walon. Copurade rilevåve, dabôrd ki li sinne si passe dins ene airance ki n' est nén li cene d' on ptit viyaedje del Walonreye (c' est l' campagne do Nonne del France). Mins, après çoula, i n' a pus waire cwité les boirds del [[Basse Sambe]], ey edvinté li [[forveyou viyaedje]] di [[Rodjimont]] po-z î plaecî toplin d' ses romans et noveles ([[Les djoûs racourtixhnut (roman)|Les djoûs racourtixhnut]], [[On vî fizik eruni (noveles)|On vî fizik eruni]], [[Del Ruwane å Bwès Djilèt (noveles)|Ene schandeye po les cis do Rabot]], li Trô Fô Djåke, Noste Arcadeye da nozôtes, [[So les trîs des Goletes (roman)|So les trîs des Goletes]], [[Diviè l' an cwarante (novele)|Diviè l' an cwarante]]). Sapinse [[Julien Noël]], i gn a sovint deus grands tinmes dins l' powezeye da Émile Gilliard : des kestionaedjes sol ome et çki gn a ttåtoû d' lu; et l' haeyeme des spotchants, tot veyant voltî ls ôtes sipotchîs.<ref>[https://le-carnet-et-les-instants.net/2023/10/21/gilliard-bokets-po-l-derene-chije-poemes-pour-lultime-veillee/ Corwaitaedje di «Bokets pol dierinne shijhe» dins Li Cayé et les Courts Tins], li 21 d' octôbe 2023.</ref> === Corwaitaedje do walon === Li lingaedje da Émile Gilliard est foirt ritche et, sapinse [[Tiri Dumont]], i screye e lidjwès avou l' accint d' [[Moustî-so-Sambe|Moustî]], inte [[Nameur]] e [[Tchålerwè]]. == Pôzucion == === Conte li rifondaedje === Dins l' [[fime di racsegnes]] da [[Zavî Istasse]] «[[Li langue åd dibout del linwe (fime)]]», c' est lu ki s' fwait poite-parole del [[SLLW]] po-z ataker l' ovraedje des [[rfondeu]]s. === Divudindje === Po lu, i fådreut acsegnî l' walon a l' escole, tot prindant asteme åzès varyistés coinreces. I l' fådreut fé, å moens, al fén des primaires, mins eto come des luçons k' on pout tchoezi tins des sgondaires, u co dins les scoles po-z adultes.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230122074115/http://www.ucwallon.be/PDF/bxtnblospls.pdf</ref> El manire comifåte sereut di prezinter el lireye ås aprindisses.<ref name=":0" /> == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * {{Wikisourd-sicrijheus}} * [http://rifondou.walon.org/gilliard_emile.html Ès pådje e rfondou] {{abt}} * [https://web.archive.org/web/20060228224315/http://users.skynet.be/sllw/ant_gill.html Antolodjeye di ses scrijhaedjes sol waibe SLLW] (e [[sistinme Feller|Feller]]) * [https://www.youtube.com/watch?v=UaGT88JuM4M Émile Gilliard lét s' powinme « Rawete »] (sol tchinne [[YouTube (waibe)|YouTube]] del [[SLLW]]) * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20040417040341/http://users.skynet.be/sllw/gilliard.html Bibiografeye e francès] (sol waibe di l' [[SLLW]]) * {{fr}} [https://objectifplumes.be/author/emile-gilliard/ Ès pådje « Objectif Plumes »] (ene waibe del [[Federåcion Walonreye-Brussele]]) * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20041223110322/http://users.skynet.be/bs802854/balises.html Tuzaedje da Émile Gilliard so l' avni do walon e troejhinme meynaire] (e francès) * {{fr}} ''[https://web.archive.org/web/20230708084458/https://revues.be/wallonnes/443-wallonnes-trim-2-2023/1166-emile-gilliard-hommage-3 Émile Gilliard, hommage]'' ([[Baptiste Frankinet]] rind bon dvwer a Émile Gilliard dins [[Walones (rivuwe)|Walones]]) == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Gilliard, Emile]] [[Categoreye:Ricwereus sol walon|Gilliard, Emile]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Gilliard, Emile]] [[Categoreye:Émile Gilliard|*]] [[Categoreye:Diccionairîs do walon|Gilliard, Emile]] [[Categoreye:SLLW|Gilliard, Emile]] 7irihirv4iqs2x1tssbp34vfpc99fpn 0 12129 425712 425419 2026-07-10T01:15:56Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425712 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''{{lang|fr|Les Cahiers Wallons}}'' (gazete)}} {{Dizo-tite|Les Cayés walons}} [[Imådje:Cayés walons sacwants cognes coviete.jpg|thumb|Sacwants cognes del coviete]] [[Imådje:Eugène_Gillain.jpg|vignette|[[Eugène Gillain]].]] '''Les Cayés Walons''' (kel tite a todi stî scrît e francès : ''Les Cahiers Wallons'', tite pacô racourti a '''CW'''), c' est ene [[gazete e walon|rivuwe di belès letes pår e walon]] k' a cmincî e [[1937]], askepeye pa [[Eugène Gillain]]. == Istwere et discrijhaedje del gazete == Après les troes prumirès anêyes (1937-1939), li gazete a stî ahotêye pal [[guere 1940-1945]]. Elle a ricmincî e [[1947]], rimetowe e-n erote pås [[Relîs Namurwès]], adon ki [[Joseph Calozet]] esteut prezidint eyet [[Paul Maréchal]], penleu. [[Imådje:Famile_Gillain.jpg|vignette|Famile Gillain, 1933]] Elle a tcheryî disk' å djoû d' ouy, tot-z eplaidant, tos les moes, des [[arimé]]s et del [[prôze]] al leccion, bråmint do [[Payis d' Nameur]], mins eto di des ôtès coines del [[Walonreye]]. Pacô, li limero est pår po on seu scrijheu. Co mo sovint, on va rcweri des tecses di des bons vîs oteurs. Les covietes des limeros des troes prumirès anêyes (1937, 1938, 1939) ont stî dessinêyes på [[binde d' imådjes|spiroutî]] [[Joseph Gillain]] (Jigé), çou k' endè fwait des pîces di coleccion. Dispu li cminçmint, gn a yeu del [[riclame]] po les [[lives e walon]], mins cisse-ciale s' a todi fwait e francès. Les CW ni shuvént waire li [[sistinme Feller|scrijhaedje Feller]], disk' ås [[anêyes 1970]]. A pårti d' adon, il ont eployî on rcandja do scrijhaedje Feller, apontyî pa [[Jean Guillaume]] et [[Lucien Léonard]], k' eploye des viyès dobès letes come ''au'', ''en'' eyet ''aî'', wårdêyes del viye ortografeye namurwesse da [[Léopold Godenne]], ey eto li [[pont sol roye]] (n.n, n.m). [[Imådje:Bois_-Les_Cahiers_Wallons_N°18_(Les_Cayés_walons),_Joseph_Gillain_-_Jijé,1938.jpg|vignette|Bois (Bwès) - Les Cahiers Wallons N°18 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1938]] Tot on tins, l' essegne des CW, c' esteut ene [[passete]], la k' on va scramer les tecses, po n' leyî coler k' les meyeus. Did la li [[spot]] essegnrece del rivuwe : "Waire mins bon".<ref>Did la eto, li no del rivuwe éndjolike "[[Raboulets (gazete éndjolike)|Rabulèts]]", k' eplaidive des [[Wikt:raboulets|raboulets]], dj' ô bén des tecses ki n' årént nén yeu passé al passete des CW. </ref> Les CW ont pacô publiyî des sacwès e francès a vey avu l' walon, come les ''Propos d'un archiviste sur la littérature dialectale à Namur'', udonbén ''Wallonie, connais-toi toi-même''. Dispu les anêyes 2000, gn a eto di tenawete des scrijhaedjes ki polèt esse riwaitîs come del proze nén racontrece, come l' istwere do lingaedje walon pa [[Chantal Denis]] u les studias des viyès dujhances del Hôte Hesbaye da [[Paul Gilles]]. Foirt [[diyalectolodjeye|diyalectolodjikes]] dins leu tuza, les Cayés Walons sicrijhnut di ké viyaedje ki li scrijheu est, et li tecse eplaidî divreut scrire l' accint mostré dins l' [[ALW]] po ç' viyaedje la. Eto, li rvuwe n' a måy rén publiyî e [[rfondou walon]]. Sacwants scrijheus k' ont passé e rfondou, come [[Lucyin Mahin]] et [[Lorint Hendschel]], n' ont pus stî eplaidîs dins li rvuwe après 1998. Tolminme, Lorint Hendschel fourit replaidî e 2025 avou «[[Sacwantès fåviretes di houte did ci]]», mins avou on motlî ki mostere tos les mots ki n' serént nén namurwès. Portant, les scrijhaedjes da Chantal Denis et [[Lucien Somme]] a pårti des anêyes 2000, ni sont pus scrît dins on walon coinrece (li ci d' Florefe po les prumîs tecses da L. Somme), mins e "[[rfondou namurwès]]". Ene [[ricwirrece]] po trover tos les tecses des Cayés walons, pa [[oteur]], ou pa anêye a stî metowe e-n alaedje pa [[Georges Puissant]] et rapontieye e 2014. [[Imådje:Au_Gardin_du_Maïeur,_éd._des_Cahiers_Wallons,_Joseph_Gillain_-_Jijé,_1943.jpg|vignette|Au Gardin du Maïeur, éd. des Cahiers Wallons, Joseph Gillain - [[Jijé]], 1943]] <gallery> Imådje:Les Cahiers wallons (Les Cayés walons), Joseph Gillain (Jijé), 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°1 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1937 Imådje:Les Cahiers Wallons (Les Cayés walons), Joseph Gillain, 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°2 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°3 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°3 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°7 (Les Cayés walons), Joseph Gillain (Jijé), 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°7 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°8 (Les Cayés walons), Joseph Gillain (Jijé), 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°8 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°9 (Les Cayés walons), Joseph Gillain (Jijé), 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°9 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°10 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°10 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°11 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°11 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°12 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1937.jpg|Les Cahiers Wallons N°12 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1937 Imådje:Les Cahiers Wallons N°13 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°13 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°14 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°14 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°15 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°15 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°16 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°16 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°17 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé,1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°17 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°18 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé,1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°18 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°19 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°19 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°20 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°20 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°21 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°21 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°22 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1938.jpg|Les Cahiers Wallons N°22 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1938 Imådje:Les Cahiers Wallons N°24 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1939.jpg|Les Cahiers Wallons N°24 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1939 Imådje:Les Cahiers Wallons N°25 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1939.jpg|Les Cahiers Wallons N°25 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1939 Imådje:Les Cahiers Wallons N°26 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1939.jpg|Les Cahiers Wallons N°26 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1939 Imådje:Les Cahiers Wallons N°27 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1939.jpg|Les Cahiers Wallons N°27 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1939 Imådje:Les Cahiers Wallons N°28 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1939.jpg|Les Cahiers Wallons N°28 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1939 Imådje:Les Cahiers Wallons N°29 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé,1939.jpg|Les Cahiers Wallons N°29 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1939 Imådje:Les Cahiers Wallons N°30 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé,1940.jpg|Les Cahiers Wallons N°30 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1940 Imådje:Les Cahiers Wallons N°31 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1940.jpg|Les Cahiers Wallons N°31 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1940 Imådje:Les Cahiers Wallons N°32 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1940.jpg|Les Cahiers Wallons N°32 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1940 Imådje:Les Cahiers Wallons N°35 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1941.jpg|Les Cahiers Wallons N°35 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1941 Imådje:Les Cahiers Wallons N°36 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé,1941.jpg|Les Cahiers Wallons N°36 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]],1941.jpg Imådje:Les Cahiers Wallons N°38 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1942.jpg|Les Cahiers Wallons N°38 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1942 Imådje:Les Cahiers Wallons N°39 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1942.jpg|Les Cahiers Wallons N°39 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1942 Imådje:Les Cahiers Wallons N°40 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1942.jpg|Les Cahiers Wallons N°40 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1942 Imådje:Les Cahiers Wallons N°41 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1942.jpg|Les Cahiers Wallons N°41 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1942 Imådje:Les Cahiers Wallons N°42 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1942.jpg|Les Cahiers Wallons N°42 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1942 Imådje:Les Cahiers Wallons N°43 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1943.jpg|Les Cahiers Wallons N°43 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1943 Imådje:Les Cahiers Wallons N°44 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1943.jpg|Les Cahiers Wallons N°44 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1943 Imådje:Les Cahiers Wallons N°45 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - Jijé, 1943.jpg|Les Cahiers Wallons N°45 (Les Cayés walons), Joseph Gillain - [[Jijé]], 1943 Imådje:Les Cahiers Wallons N°2 (Les Cayés walons), Nouvele série, Joseph Gillain - Jijé, 1947.jpg|Les Cahiers Wallons N°2 (Les Cayés walons), Nouvelle série, Joseph Gillain - [[Jijé]], 1947 Imådje:Les Cahiers Wallons N°9 (Les Cayés walons), Nouvele série, Joseph Gillain - Jijé, 1947.jpg|Les Cahiers Wallons N°9 (Les Cayés walons), Nouvelle série, Joseph Gillain - [[Jijé]], 1947 Imådje:Cayés walons 12-1953.jpg|Coviete di [[1953]] Imådje:Cayés walons 5 1971.jpg|Coviete di 1971 (avou l' passete et li dvize "waire mins bon") Imådje:Cayés walons 01-2010.jpg|Coviete di 2010 </gallery> == Egzimpes des scrijheus do dijhinme limero (1937) == * Albert Robert * [[Louis Loiseau]] (Nameur) * H. Hanquet ([[Torebåy]]) * J. Gilson (Nameur) * [[Henri Van Cutsem]] ([[Tchålerwè]]) * [[Eugène Gillain]] ([[Li Sårt-Sint-Lorint]]) * [[Jean de Lathuy]] * [[Ernest François]] ([[Li Bwès-d'-Viyé]]) * Georges Tondeur ([[Brinne-li-Conte]]) == Limeros a pårt == Gn a ene djivêye des limeros a pårt dins l' vudaedje d' octôbe 1997 (adon di 1940 a 1996). Sacwants ouves k' ont vudî come limero a pårt des Cayés walons : * [[Léon Antoine]], Ouves (3/1966) * [[Willy Bal]], ''[[Il aveut pôrté l'soya dins s'bèsace (novele)|Il aveut poirté l' solea dins s' bezaece]]'' (4/1951) * [[Gabrielle Bernard]], ''[[Do vète, do nwâr]]'' * [[Victor Binot]], Ouves (5/1967) * [[Alexandre Bodart]], Ouves (3/1977) * [[Joseph Calozet]], (po l' fiesti: 5-6/1963; a s' moirt: 6/1968; 7/1968) * [[Louis-Joseph Courtois]], Ouves (4/1972, [[s:Ravauderîyes|lijhåve so Wikisourd]]) * [[Charly Dodet]], ''[[Dimeûre avou nos-ôtes (redjårbaedje)|Dimeûre avou nos-ôtes]]'' (redjårbaedje d' ene ouve da Henri Guillemin) * [[Eugène Gillain]], ''[[Li fond do tonia (sovnances)|Li fond do tonia]] (1/1987) * [[Émile Gilliard]], ''[[A shijhes trawêyes (noveles)|A shijhes trawêyes]]'' * [[Émile Gilliard]], ''[[Come des gaeyes so on baston ey ôtes powinmes (powinmes)|Come des gaeyes so on baston ey ôtes powinmes]]'' * [[Émile Gilliard]], ''[[Bokets pol dierinne shijhe (arimés)|Crexhinces]]'' * [[Émile Gilliard]], ''[[Del Ruwane å Bwès Djilèt (noveles)|Del Ruwane å Bwès Djilèt]]'' * [[Émile Gilliard]], ''[[N' alez nén dire k' i båre ! (powinmes)|N' alez nén dire k' i båre !]]'' * [[Émile Gilliard]], ''[[Pårt et rvindje (powinme)|Pårt et rvindje]]'' * [[Émile Gilliard]], ''[[Veas d' måss (arimés)|Veas d' måss]]'' * [[Laurent Hendschel]], ''[[Saqwantès fauvirètes di d' Yute di d' ci]]'' (4/2025) * [[Reynolds Hostin]], Powinmes, (4 & 5/2021) * [[Augustin Huaux]], Ouves (7/1975) * [[Pierre Lazard]], ''[[Letes di guere d' on piyote (roman)|Letes di guere d' on piyote]]'' * [[Lambert-Joseph-Louis Lambillion]], ''[[Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere (sovnances)|Åtoû d' l' aistrêye do tins di m' grand-mere]]'' (4-5 & 6-7/1983) * [[Lucien Léonard]], ''un homme, une œuvre, souvenirs'' (4/1990) * [[Simone Leroy]], ''[[Ouves da Simone del Golete (arimés)|Ouves da Simone del Golete]]'' * [[Lucien Mahin]], ''Li r’vindje dès bièsses dès bwès su les brak’nîs'' (9/1983, pp. 141-152) * [[Lucien Mahin]], ''[[s:Imådje:Lucien Mahin, Bruno Picard - Bruno d’Aurvaye tchante Louline Vôye, 1993 (in Les Cahiers Wallons, num. 10, p. 145-163).djvu|Bruno d’Aurvaye tchante Louline Vôye]]'' * [[Lucien Mahin]], ''[[La Tchalète (binde d’ imådjes)|«La Tchalète», «Pâtchoû» et «Niké, li ptit nûton»]] (ratournaedje di troes bokets d' ene [[binde d' imådjes]] da [[Jean-Claude Servais]], 11/1983 et 11/1986) * [[Camille Masson]], Ouves (2/1972) * [[Maurice Neuville]], ouves (4/1973) * [[Henri Pétrez]], ''[[Testamint do Baron d' Fleuru (assaye)|Testamint do Baron d' Fleuru]]'' (4/1962) * [[Désiré Preud'homme]], ''[[So l' astantche (arimés)|So l' astantche]]'' * [[Roger Prigneaux]], Ouves (5/1978) * [[Georges Puissant]], ''[[Li croejhete do ptit Guek (motlî)|Li croejhete do ptit Guek]]'' (9-10-11-12/1981) * [[Albert Rousseau]], ''[[Pris Georges Michaux|Prix «Georges MICHAUX»]] 1975'' (8/1975) * [[Olivier Roynet]], ''[[Livier d' Finfe (sovnances)|Livier d' Finfe]]'' (2-3-4/1968) * [[Georges Smal]], ''[[Vint d' Schoice (arimés)|Vint d' Schoice]]'' * [[Georges Smal]], ''[[Cayôs d'êwe (arimés)|Cayôs d' aiwe]]'' * [[Jean-Pierre Surkol]], Ouves (2/1973) * [[Robert Vanorlé]] (sol coviete, flotchreçmint riscrît «[[Richard Vanorlé]]»), Ouves (5/1977) * [[Félix Vercheval]] ''un auteur famennois peu connu'' (10/1967, pp 240-245) == Hårdêyes difoûtrinnes == * {{Wks|Les Cahiers Wallons}} * [https://web.archive.org/web/20160205092616/http://revues.be/cahiers-wallons-relis-namurwes Sol waibe «''revues.be''»] * [https://web.archive.org/web/20051218081619/http://relis-namurwes.be/cahw.htm Pådje des Cayés Walons] ** [https://web.archive.org/web/20051127115924/http://relis-namurwes.be/cahspef.htm Djivêye des limeros speciås] * [http://www.g-puissant.net/Public_html/Cgi-bin/Bases/Base_Cahiers_Wallons.php Ricwirrece po rtrover des årtikes des Cayés walons] (avou droet di rcweraedje) * [https://neptun.unamur.be/s/neptun/neptun_search?q=&filters%5Bmatch%5D=any&filters%5Bqueries%5D=&limit%5Blanguage%5D%5B0%5D=Wallon Riscanaedjes aberwetåves] == Pî-notes == [[Categoreye:Gazetes e walon|Cayes Walons]] kugfzdootj9keq7bsvnholox6n2h5gt 0 19023 425713 415205 2026-07-10T01:21:03Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425713 wikitext text/x-wiki {{po|Li Rantoele|Li Rantoele}} {{po|Rantoele|Rantoele}} [[Imådje:Cou-coviete Rantoele 74.jpg|vignette|Cou-coviete del Rantoele l° 74]] Li '''Rantoele gazete'''<ref>ki s' a scrît eto «Li Ranteule» (1996-2004)</ref>, c' est ene [[gazete e walon]] eplaideye dispu [[1996]] pal [[SNR]] "[[Li Rantoele (soce)|do minme no]]". Ci fourit ene des prumirès gazetes di [[prôze nén racontrece]] e walon, avou [[Li Chwès]]. Come li gazete eplaide sovint des årtikes so des sudjets måy aboirdés e walon davance, avou les [[noûmot]]s k' i fåt po çoula, elle a rçû on limero (li '''[R22]''') dins l' [[djivêye des motîs do walon]]. == Istwere et covietes del Rantoele-gazete == === Fén 1994 : Enondaedje do pordjet === [[Imådje:Rantoele00.jpg|thumb|left|Prumî limero sayrece evoyî pa [[Laurent Hendschel]] a [[Lucien Mahin]]]] C' est l' [[Lorint Hendschel]] k' a yeu, e moes d' decimbe 1994, l' idêye di fé come ene gazete po s' atôtchî inte des [[rifondeus do walon|prumîs rfondeus]] et ôtes vayants bouteus pol walon. Il a ç' côp la scrît ene dobe pådje, dissu cogne A3, a [[Lucyin Mahin]], tot l' lomant '''''“[[Wikt:Li Rantwèle|Li Rantwèle]]”''''' (li [[Rifondaedje do walon|rfondowe]] d' adon pol mot [[:Wikt:rantoele|rantoele]]). Li "rvuwe" lete kimince pa ene lete : :Binamé soçon Lucyin, :Neni, n' alez nén croere k' ene novele rivuwe walone vént do disclôre. C' est djusse ki dji djowe avou l' idêye d' on fouya ki sievreut d' loyén etur les (r)cåzeus. (…) i fåt '''fé fé''' li pus possibe, nén seulmint paski, vos come mi, nos avans ddja bråmint des afwaires e trexhe, mins aprume po fé ene vraiye rantoele ki si spådrè, pitchote a midjote, so tote li Walonreye. Adonpwis, gn a des noveles del [[tåvlotêye Rifondaedje di l' UCW|tåvlotêye "Normålizåcion" di l' UCW]], so les noûmots eployîs pås scolîs del sicole di walon d' Nameur, so Emile Gilliard, evnd. === 1995 : Prumire anêye di sayes === [[Imådje:Rantoele 03 1995.jpg|thumb|Troejhinme limero sayrece (1996) tot fwait pa [[Lucien Mahin]]]] E 1995, Lucyin Mahin, shuvant les ecoraedjmints da Hendschel, va scrire tos les moes on papî d' gaztî so des sudjets al môde, metans : * les forveyowès imådjes (limero 0-1) * Li margaye inte IBM et Intel åd fwait des prumirès [[tchike (electronike)|tchikes]] å Pentium (limero 0-2) * Del medcene sol [[dopigne]] … tot ratindant èn efant po dopigne (limero 0-3) * Li biytaedje d' on "''golden Boy''" so les [[martchî ås tites|martchîs ås tites]] di [[Singapour]] (limero 0-4) * So l' [[evoyaedje å lon des pinsêyes]] (telepateye) (limero 0-5) Tos ces papîs la estént fwait a môde di [[responda]]. C' esteut onk des prumîs côps ki des årtikes e walon estént fwaits come ça. Adonpwis, e moes d' djulete 1998, [[Stefane Quertinmont]] s' a-st anoncî po-z esse mwaisse-sicrijheu del gazete. Mins, divant çoula, i va voleur mete so pîs ene SNR po-z aspoyî pus stocaesmint li pordjet d' gazete. C' est adon ki l' soce "Li Rantoele" a disclôs. === Prumire rîlêye di limeros (1996-2000) === [[Imådje:Rantoele1.jpg|thumb|Prumî limero]] Li prumî vraiy limero rexhe e l' esté 1996. Ci serè ene gazete ki rexhe tos les troes moes, et nén on [[moetî]], come on-z aveut sayî aprume. Li no a ene miete candjî, a cåze des halinaedje po rfonde çou ki va divni li [[betchfessî oe|betchfessî OE]] : c' est '''''“[[Wikt:Li Ranteule|Li Ranteule]]”'''''. L' adrovaedje est scrît pa Stefane Quertinmont dizo l' tite “Li Rantoele : paski pocwè ?”, la k' il esplike les idêyes ki djårnèt dispu ttaleure troes ans emey ene troclete di djonnes waloneus. Après, gn a des papîs da [[Dominike Heymans]] so li rfondaedje, Lucyin Mahin pol coirnêye eternåcionåle, [[Pierre Otjacques]] so les 100-z ans del [[binde d' imådjes]], [[Louis Baijot]] so les viyès tecnikes, Lorint Hendschel so les copiutreces, Pire Otdjåke, co on côp so li spôrt, et l' Lucyin Mahin, so l' economeye. Come ene vraiye gazete, dabôrd, et tote e walon. Tote ? nén vormint; gn a ene volante foye å mitan k' esplike e francès çou k' est li rvuwe, et eto kimint lére les [[betchfessîs scrijhas]], ca tote li rvuwe est scrîte e [[rfondou walon]]. Li rvuwe fwait adon 8 blankès pådjes di cogne A4, djusse des bounès fotocopeyes. Mins, dispu l' lº 14 (bontins 2000), gn è va aveur 12 pådjes. Li gazete va dmorer inla disk' å limero 16, e l' erire-såjhon 2000. Di tot ç' tins la, l' [[eplaideu responsåve]], c' est Pire Otdjåke, et l' [[epådjnaedje|meteu e pådje]], [[Tiri Dumont]]. L' abounmint costêye 200 [[franc bedje|FB]] po èn an. A cmincî do lº 9 (ivier 1998); gn è va aveur deus pådjes di rawete, å mitan, li '''Rantoele Belès letes'''. C' est des tecses literaires, ci côp cial, sicrîts e rfondou u e Feller, et ki sont relîs pa [[Bernard Louis]]. Li coirnêye a stî renondêye e l° 54 (esté 2010). A pårti do lº 17 (bontins 2001), gn a eto cwate pådjes d' ene BD å mitan, li fiesse do fleurtins, da Luc Bailly. L' uzance di cwate pådje di [[binde d' imådjes]] å mitan deure disk' å djoû d' ouy. Foû des prumîs Rantoelîs, vola sacwants scrijheus k' on rtrouve cobén dins l' gazete: [[Emile Pècheur]], Jean-Claude Somja (lº 5), [[Roger Viroux]] (lº 6), [[Yves Paquet]], [[Jean-Pierre Hiernaux]] (lº 7), [[Joseph Lahaye]]. [[André Gauditiaubois]] (lº 8), [[Joël Thiry]] (lº 9); [[Johan Viroux]] (lº 9, 10 & 13), [[José Schoovaerts]] (lº 12), [[André Lamborelle]] (lº 13 & 14), [[François Nyns]] (lº 15 & 16). Après l' 15, gn a ene [[:Wikt:aberteke|aberteke]], la k' on fwait mete totès sôres d' anonces. <gallery> |Coviete del 8 |2inme rawete "Belès Letes" (e l° 10) |Coviete del 14 </gallery> === Deujhinme rîlêye di limeros (2001-2002) === Li deujhinme rîlêye di limeros a ene cogne di lucse : c' est 5 limeros (17 a 21) avou do glaecî papî. Todi 12 pådjes, avou ene Aberteke sol cou del gazete. L' abounmint a rmonté a 250 FB. On trouve sacwants noveas scrijheus : [[Roger Nicolas]] k' eplaide deus papîs e [[tchampnwès]] (l° 17 & 18), [[Christine Tombeur]] (l° 17, 21), [[Jean-Pierre Dumont]] (l° 20, 21), [[Jean-François Brackman]] (l° 21), [[Pablo Saratxaga]] (l° 21). Li Binde d' imådjes da Luc Bailly s' acheve e lº 17, et c' est ene ôte BD, da Maurice Moray, ratournêye e walon pa R. Viroux, k' atake so les 4 pådjes divintrinnes e lº 18. C' est eto des limeros la k' gn a des bates di dvizes so li rfondaedje (mins po s' endè schouwer evoye). C' est eto di ces trevéns la kel soce "Li Rantoele" si va schetler inte les [[sistinme Feller|Fellerisses]] et les rfondeus. === Li ptite rîlêye (fén 2002) === C' est ene pitite rîlêye di 3 limeros, ki rsont e papî ôrdinaire, avou l' imådjete del Rantoele e grand sol coviete, avou, å dzo, cwate payizaedjes des cwate coines del Walonreye. C' est l' prumî côp kel pris vént e-n [[uro]]s. C' est todi 8 uros po l' anêye. Ci côp cial, gn a 12 pådjes divintrinnes, eyet les cwate del coviete, e djaene coleur. === Li rîlêye Schoovaerts (2003-2005) === [[Imådje:Bouteu Rantoele Djozé.jpg|thumb|Djozé a l' ovraedje po l' Rantoele]] [[Imådje:Coviète_76.jpg|vignette|Coviete 76]] [[Imådje:Coviète_78.jpg|vignette|Coviete 78]] Li rîlêye Schoovaerts est lomêye insi paski c' est l' Djozé Schoovaerts k' a fwait les desséns pol coviete (avou, a tot côp bon, ene bele crapåde et on cok), do l° 25 å l° 35. C' est lu eto ki s' a metou a l' epådjnaedje al plaece da Tirî Dumont. Gn a sovint des ptits desséns ådvins, etchessîs dins l' tecse, come dins li rvuwe electronike [[Rabulets (gazete)|Rabulets]]. Åresse, sacwants tecses sont rprins direk foû des Rabulets. Gn a insi pacô des tecses literaires ki si vnèt herer å mitan del prôze nén racontrece. Les cwate pådjes d' å mitan, c' est ene novele binde d' imådjes da J. Schoovaerts lu-minme, ''[[L' Avespré]]'', mins ki si state å lº 32. Li dobe lº 25/26 a 24 pådjes divintrinnes (inte di zeles, 8 pådjes pol BD). Les ôtes lº tournèt a 16 pådjes ådvins, et l' coviete. Sacwants noveas scrijheus : [[Georges Sfasie]], [[Laurent Dabe]], [[Jean-Marie Lecomte]], Joseph Baccus, [[Simon Stasse]], [[Paul-Henri Thomsin]], Guy Denis, [[Jean-Pol Grandmont]], André Demoulin. A cmincî do lº 30, on cmince a vey des tecses riprins di l' [[eciclopedeye Wikipedia]], inte di zels, les corwaitaedjes des [[Romans e walon|lives e walon]] ki vnèt d' rexhe. A pårti do lº 32 l' tite del rivuwe si va scrire come li cmon no e rfondou: '''“Li Rantoele”''', avou on [[betchfessî scrijha]]. Å lº 34, l' abounmint passe a 10&nbsp;€, adonpwis, a 12 [[uro]]s. Li cou-coviete si va eto felmint amidrer, avou li tite des bokets, et des imådjes e coleur, des scrijheus u so les tinmes k' on ndè cåze ådvins. <gallery> |Prumî l° del "Rîlêye Schoovaerts" Imådje:Rant27.jpg|Coviete do limero 27 Imådje:Rant28.jpg|Coviete do limero 28 Imådje:Rantoele 29.jpg|Coviete do limero 29 Imådje:Rant30.jpg|Coviete do limero 30 Imådje:Rant31.jpg|Coviete do limero 31 Imådje:Rant32.jpg|Coviete do limero 32 |Coviete do limero 33 Imådje:Rant34.jpg|Coviete do limero 34 Imådje:Rant35.jpg|Coviete do limero 35 </gallery> === Li rîlêye Mahin tot seu (2005-2007) === [[Imådje:Rantoele 36.jpg|thumb|Coviete do limero 36]] A conter do l° 36, c' est Lucyin Mahin k' a rprins l' bouye d' adjinçner l' Rantoele-gazete. Elle est adjinçnêye tot shuvant èn ôre di sudjets, a pô près todi l' minme : coirnêye eternåcionåle; Walonreye; economeye; spôrts; cinema; syinces, bén-magnî walon, voyaedjes, tuzance djeneråle, lingaedje walon (troes cwate pådjes). Al 16inme pådje, gn a ene coine di kesses des lijheus. Sacwants noveas scrijheus : Maggy Marenne, [[Jean Goffart]], Cécile Van Oorbeek, [[Roland Georges]]. Jean Goffart sicrirè, dins tchaeke limero, ene coirnêye so les [[spôrt]]s, lomêye : les tchafiaedjes da Ptit Louwis, sipoté "Sportman". Cicile Van Oorbeek tént ene coirnêye di rcetes e walon. === Li rîlêye Mahin-Schoovaerts (2007-2017) === [[Imådje:Tite Rantoele-gazete45 Noersipene.jpg|thumb|left]] A cmincî do l° 41 (bontins 2007), après deus cwate limeros avou des tchabåraedje da Djihinne Mahin, José Schoovaerts riprinda l' gorea, come dessineu pol coviete. A staté avou l' limero 84 (ivier 2017-2018) avou li rsaetchaedje da José Schoovaerts. A pårti do l° 42 (esté 2007), les cwate pådjes do mitan estént e coleur. C' esteut des [[bindes d' imådjes]], avou les pinsêyes di filozofes come [[Descartes]], [[Lao-Tseu]], [[Machiavel]], [[Shakbar]] u [[Max Stirner]]. C' est totès creyåcions da [[José Schoovaerts]], kécfeye riprinjhes di ses årtchives di [[bédéyisse]] (Les frés Moståde). A dater do l° 45 (bontins 2008), li coviete et l' cou-coviete fourît e coleurs, todi ene pondeure oridjinåle da José Schoovaerts, d' ene bele comere avou on cok. Sacwants noveas scrijheus : [[Yannick Bauthière]], [[Jean Cayron]], [[Georges Sfasie]], [[Jacques Desmet]], [[Désiré Malet]], [[Joëlle Spierkel]] (l° 66), [[Didier Ocula]] (l° 67). Et on cwiteu, a pårti do l° 54 (esté 2010) : [[Bernard Louis]]. Li plan del gazete est a pô près todi l' minme. On-z atake voltî so èn årtike eternåcionå ([[Amerike nonnrece]], [[Monde arabe]], [[Estats Unis]]). Adonpwis, c' est sol [[Beldjike]], li [[Walonreye]], l' [[economeye]], li [[tourisse]], li [[spôrt]]. Divant l' BD do mitan, gn a sovint on papî so li [[rlidjon]] u l' [[filozofeye]]. Après l' [[binde d' imådjes]] des pådjes do mitan, gn a èn årtike so les viyès usteyes, u les vîs amuzmints. Adonpwis, des pådjes sol [[lingaedje walon]] : novea [[lives e walon|lives]], noveles des [[tchanson e walon|tchanteus]], des [[scrijheu e walon|scrijheus]], evnd. Al dierinne pådje, gn a l' [[corî des lijheus]], et sovint ene [[couyonåde]] u deus. Li pådje des crakes a stî tnowe pa [[Christine Tombeur]], adonpwis pa [[Christian Thirion]]. So les pådjes divintrinnes del coviete, des anonces po les [[copinreye]]s, les [[waibes e walon]], evnd. A comincî do l° 54 (esté 2010), li rawete "[[Belès Letes]]" rataca: 4 pådjes metowes å mitan del gazete, divins li binde d' imådjes. Cisse rîlêye la amina des teribès bates di dvizes inte les disfindeus des desséns erotikes del prumire pådje et les cis k' estént disconte. Li plaece d' ene kimere waire mousseye va baxhî a pårti del Rantoele 80. <gallery> Image:Rant43.jpg|limero 43 (waeyén-tins 2007) Image:Rant44.jpg|limero 44 (ivier 2007-2008) Image:Rant45.jpg|limero 45 (bontins 2008) Image:Rant46.jpg|limero 46 (esté 2008) Image:Rant47.jpg|limero 47 (waeyén-tins 2008) Image:Rant48.jpg|limero 48 (ivier 2008-2009) Image:Rant50.jpg|limero 50 (esté 2009) Image:Coviète51.jpg|limero 51 (erî-såjhon 2009) Image:Coviète52B.jpg|limero 52 (ivier 2009-2010) Coviète53B.jpg|limero 53 (bontins 2010) Coviète54.jpg|limero 54 (esté 2010) Coviete55.jpg|limero 55 (Ahan 2010) Coviete57.jpg|limero 57 (Prétins 2011) Coviète58.jpg|limero 58 (esté 2011) Coviete59.jpg|limero 59 (Ahan 2011) Coviete61.jpg|limero 61 (Prétins 2012) Coviete62.jpg|limero 62 (esté 2012) Coviete63.jpg|limero 63 (Ahan 2012) Coviete64.jpg|limero 64 (Ivier 2012-2013) Coviète 68A.jpg Cul68B.jpg|Cou-coviete 68 Coviète_69.jpg|Coviete 69 Coviète_70.jpg|Coviete 70 Cul70.jpg|Cou-coviete 70 Coviète_71.jpg|Coviete 71 Coviète_72.jpg|Coviete 72 Cu_coviète_72.jpg|Cou-coviete 72 Coviète_73.jpg|Coviete 73 Cu_coviète_73B.jpg|Cou-coviete 73 Coviète_74.jpg|Coviete 74 Coviète_75.jpg|Coviete 75 Cu_coviète_75.jpg|Cou-coviete 75 CU_76.jpg|Cou-coviete 76 Coviète_77.jpg|Coviete 77 Cou-coviete Rantoele 77.jpg|Cou-coviete 77 Coviète_79.jpg|Coviete 79 Cul_79.jpg|Cou-coviete 79 Coviète_80.jpg|Coviete 80 </gallery> === Li rîlêye Mahin-Cayron (2018) === Les covietes da Djozé Schoovaerts avént cåzé ene pitite brete inte les inmeus-bén et les ôtes. E 2018, li mwaisse dessineu dimande a prinde si pinsion come fijheu del coviete et des cwate pådjes divintrinnes ([[binde d' imådjes]]). Li coviete serè adjinçnêye pa [[Jean Cayron]], eyet l' cou-coviete på mwaisse sicrijheu, mins so on fond ki dmeure on dessén da Djozé Schoovaerts, k' a dné s' benediccion po çoula. Les pådjes divintrinnes e coleur sont wårdêyes. Gn a des desséns u fotos ås [[bouyote (di BD)|bouyotes]] po rire, da [[Jean Goffart]] eyet [[Christian Thirion]]. Pu des belès [[foto]]s del Walonreye (da Jean-Pierre Van Overmeire, Jean Cayron, Georges Sfasie, Lucien Mahin et Martine Mahin). Dins les noveas scrijheus, [[André Mottet]] po des tecses di gaztaedje, di belès-letes u des fåves. <gallery> Imådje:Rantoele 85.jpg|Coviete 85 Imådje:Rantoele 85-cou.jpg|Cou-coviete 85 Imådje:Rantoele 86.jpg|Coviete 86 Imådje:Rantoele 86-cou.jpg|Cou-coviete 86 Imådje:Coviete 87.jpg|Coviete 87 Imådje:Cou-coviete 87.jpg|Cou-coviete 87 Imådje:Coviete 88.jpg|Coviete 88 Imådje:Cou-coviete 88.jpg|Cou-coviete 88 Imådje:Coviete 89.jpg|Coviete 89 Imådje:Cou-coviete 89.jpg|Cou-coviete 89 </gallery> == Li walon eployî == Gn a mwints papîs ki sont e [[rfondou walon]], sicrît direk pås scrijheus. End a des ôtes ki sont rmetous e rfondou pås eplaideus, avou l' åjhmince des scrijheus. Gn a sovint ene esplikêye e francès po les lijheus saveur prononcî les [[betchfessîs scrijhas]] tcheke a s' môde. Do l° 1 å limero 16, c' esteut metou come [[pî-note]]. A cmincî do l° 28, c' esteut scrît so ene pådje divintrinne del coviete. Vocial çou k' gn aveut sol l° 43 : :'''''xh''' se prononce généralement '''ch''' et '''jh''' se prononce '''j''' (les 2 se prononcent '''h''' à [[Payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|Liège]]); '''ea''' se prononce '''ia''' ou '''ê''' (fr. '''eau'''); '''én''' se prononce généralement '''in''' ('''én''' ou '''é''' a Charleroi); '''ae''' se prononce '''è''' à Liège, '''a''' à [[Walon do Mitan|Namur]] et en [[Basse Årdene|Sud-Ardenne]], et '''â''' à [[Walon do Coûtchant|Charleroi]] dans le [[cawete -aedje|suffixe -âdje]]), '''oe''' se prononce généralement '''wè''' ('''eû''' à Liège, mais aussi '''è''', '''û''', '''ë''', '''wa''', '''oû''', '''wê''', etc.), '''sch''' se prononce '''sk''' ou '''ch''' (mais '''h''' a Liège); '''oi''' se prononce '''wa''' à Namur, '''wè''' à Liège, '''ôn''' à Charleroi et '''oû''' à Nivelles, '''å''' se prononce '''au''' à Namur, '''â''' en [[Hôte Årdene|Haute-Ardenne]], et variablement '''au''', '''â''', ou '''a''' à Charleroi; '''ô''' se prononce nasalisé en Ardenne et à l’ [[Djodogne|Est du Brabant]] (presque '''on'''), et '''oû''' à Nivelles; '''sh''' se prononce '''ss''' à l’ Est et '''ch''' à l’ Ouest; '''oen''' se prononce souvent '''on''' à l'Est et '''win''' à l'Ouest.'' Kécfeye, on uze d' on [[rfondant walon]]. Sacwants årtikes sont eto scrîts e [[sistinme Feller]]. Gn a padecô ossu sacwantès letes di lijheus ki sont leyeyes e francès. == Enimådjaedje == [[Imådje:Djåcreye 1886.jpg|thumb|Dessinaedje do [[Bardouxha pås ptitès djins]] di 1886, fwait d' après des desséns di ç' trevén la]] Dispu les anêyes 2000, eyet disk' al Rantoele 84, l' enimådjaedje a stî fwait pa [[José Schoovaerts]]. == Saetchaedje == Li Rantoele a stî saetcheye a 150 pu a 100 egzimplaires. Sacwants limeros di rclame ont stî tirés a 500 egzimplaires. == Shuvance == Les tecses eplaidîs dins l' Rantoele l' ont todi stî avou l' åjhmince di poleur esse replaidîs pa tolminme ké lijheu, tot citant l' sourdant. Eto fourît i rmetous sol [[Wikisourd]] dizo l' licince di libe replaidaedje CC BY-SA 4.0. == Avizances di lijheus == [[Imådje:Wa Pirson JP Rantoele.ogg|thumb|responda da Jean-Pol Pirson]] :''- Vs inmez bén « Li Rantoele » ? :''- Away, paski asteure dj’ el lé come si c’ esteut m’ walon. Por mi asteure, drovi « L’ Rantoele » u drovi ene ôte gazete e walon… dji lé « L’ Rantoele » come si c’ esteut mi walon d’ Lidje. :''- Ci n’ est nén si… trop målåjhey ? :''- Ci n’ est nén… å debut ! Mins c’ est tot, ça vént tot seu.<ref>[[Jean-Pol Pirson]] adjåzyî pa [[Lucien Mahin]], Wekene do live a [[Rdû]], 14 d' avri 2022.</ref> == Hårdêyes difoûtrinnes == {{Wikisourd-sicrijheus}} [https://wa.wikisource.org/wiki/Li_Rantoele Lisse des årtikes] * [https://web.archive.org/web/20151101120001/http://revues.be/li-rantoele Sol waibe "revues.be"] * [http://lirantoele.walon.org/rantoele_gaz.html Ene viye waibe del Rantoele-gazete] * [http://lirantoele.walon.org/aurtchives/ Tos les egurniyaedjes (årtchives) del Rantoele gazete] * [http://www.reseau-mirabel.info/revue/3694 Rivuwe sol Mir@bel] *[[:s:Categoreye:Li Rantoele|Scrijhaedjes dedja rmetous so Wikisourd]] == Sourdants == {{Commonscat|Li Rantoele-gazete|sol Rantoele-gazete}} [[Categoreye:Gazetes e walon|Rantoele]] [[Categoreye:Li Rantoele (soce et gazete)]] [[Categoreye:Prôze nén racontrece e walon|Rantoele]] 65bmdexdg17rnk7sm1tsx7chehwnun9 0 19772 425710 409297 2026-07-10T00:59:25Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425710 wikitext text/x-wiki {{infoboesse}} '''Jean Wisimus''' a skepyî e li [[27 di måss]] [[1868]] et mori e [[1953]]. C' esteut eto on [[scrijheu e walon]] et on [[bouteu pol walon]]. Si mwaisse ouve fourit li [[Motî d' Vervî]]. Il a eto scrît e francès dins "[[gazete "Le Jour"|le Jour"]] dizo l' no d' pene ''P. Simiste''. Di s' mestî, li Djhan Wisimus esteut [[industreye del linne|martchand d' linne]] a [[Vervî]], et [[apoirteu-espoirteu]] eternåcionål. == Ovraedjes pol walon == [[Imådje:Oeuvre de Jean Wisimus.jpg|thumb|''Dès rôses èt dès spènes'']] Tot djonne, il askepieye, avou des soçons ene gazete (eplaideye so do vert papî) "[[li Trô]] d' Soteas", pu scrire dins ene [[foye]] ki n' rexheut nén a tinzayeure "li pont d' Poleur". Après l' guere di 1914-1918, i riscrît des bokets e walon dins le Jour, dins ene coirnêye "li ridant ås rahisses". Pol teyåte, il a scrît "Måle Voye" on drame e deus akes (1902). Pu ratourner e walon ene pîce d' Erckmann-Chatrian, "''l' ami Fritz''" so l' tite "l' ami Zidôre", et avou Maurice Noël "Djonnes Maryîs". E 1925, il eplaide, avou [[Jules Feller]], l' [[antolodjeye des powetes e walon d' après Vervî]]. Ses ouves, foû do teyåte, ont stî ramexhnêye en on live "[[Des rôzes et des spenes (tecses)|Des rôzes et des spenes]]" ("Dès rôses èt dès spènes") (1926). Il esteut mimbe do [[Club walon d' Måmdiy]], dizo l' [[no d' pene]] di «Fré Djhan (d' Vervî)».<ref>[[Li vî Sprawe]], l° 50, p. 12.</ref> == Vicåreye == Do 30 di setimbe 1912 disk' å prumî d' awousse 1914, il amonte, avou ses cwårs, ene rivuwe "''Verviers-Chronique (théâtre, arts, littérature, idées)''". E [[guere di 1914-1918|1914]], il a stî ramassé pås Prûsyins, et passer troes moes al prijhon d' Nameur. Mins i lzî tént tiesse, fén conte fén, ey esse finålmint rlåtchî. Après l' guere, i boute po-z aidî les ancyins combatants. Si va-t i scrire e francès deus corwaitas economikes ki seront cnoxhous lon et lådje. * ''Sind wir barbaren ?'' (estans dj' des Barbåres ?). Il î mostere ki les Almands ont distrût les oujhenes walones, nén po-z aveur do fier, mins po s' fé cwite del concurince. * "''L' anglais, langue auxiliaire internationale'". I dit profeticmint ki c' est l' inglès ki dvreut divni, pitchote a midjote, li lingaedje di l' economeye eternåcionåle. == Sourdants == <references/> == Hårdêyes difoûtrinnes == * Guy Belleflamme, ''[https://web.archive.org/web/20200626073648/http://www.revues.be/wallonnes/179-3e-trimestre-2015/424-redecouverte-jean-wisimus-verviers-1868-verviers-1953 Redécouverte : Jean Wisimus (Verviers 1868 – Verviers 1953)]'', Wallonnes (revue), 3/2015 * {{Wikisourd-sicrijheus}} [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Wisimus]] [[Categoreye:Ricwereus sol walon|Wisimus]] ikef3ymcw5jv5m9ow7stp5uqazfsxmt 0 22738 425706 420304 2026-07-10T00:21:18Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425706 wikitext text/x-wiki {| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" |+{{Wa icon}}<span style="font-size:large;"> '''Djumet'''<br /></span>{{Fr icon}}<span style="font-size:large;"> '''Jumet'''''<br />''</span> | align="center" style="background:#efefef;" colspan="2" | {| class="mw-collapsible" style="text-align:center; width:100%;" border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |+ |[[Imådje:Blason Ville be Jumet.svg|alt=|300x300px|Armwereyes di Tchålerwè]] |- |([[Armwereyes di Tchålerwè|Detays]]) |} |- | align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" colspan="2" |'''Eplaeçmint då pitit ban dins 'l comene'''[[Imådje:Carte Jumet (Charleroi).svg|alt=|300x300px]] |- |[[Lingaedje oficir]] |[[Francès (lingaedje)|Francès]] |- |[[Lingaedje coinrece]] |[[Walon (lingaedje)|Walon]] - [[Walon do Coûtchant]] |- |[[Limero diyalectolodjike]] |Ch 43 |- |[[Limero del posse]] |6040 |- |[[Eplaeçmint]] | - [[Tchålerwè]] - [[Arondixhmint di Tchålerwè]] - [[Province do Hinnot]] - [[Walonreye]] - [[Beldjike]] |- |[[Sitindêye]] |<math>24767 \div 1975 = 12,54</math>km² |- |[[Peuplåcion]] (asteure) | +/- 24.767 dimorants<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20190828194322/http://www.observatoires-locaux-de-charleroi.be/barometre/demographie/</ref> |- |[[Dinsité]] (asteure) |1.975 dimorants/km²<ref name=":0" /> |- |[[Coisse d' eure|Coisse d'&nbsp;eure]] |ECG ([[Eure del Coistrece di Grinwitch|ECG]]+1) / CEST (UTC+2) |- |[[Djivêye des preficses telefonikes eternåcionås|Preficse telefonike]] | (+32) 071 |}'''Djumet''' ([FR] ''Jumet''), c' est èn [[ancyin ptit ban del Walonreye]] rebané avou [[Tchålerwè]], el [[Province do Hinnot]]. * Lomaedje et spotaedje des djins : ** Lomaedje : Djumtî, Djumtresse<ref>[[cawete -î]] ([[noûmot do walon|noûmot do walon, atåvlé e 2008]]).</ref>; (F. ''Jumétois, Jumetois, oise'')<ref> [[Jean Germain]] ''Avis de recherche : Wallons, comment vous appelez-vous'', ''Vers l'Avenir'', 24 d' octôbe 2007.</ref> ** Sipotaedje : les [[:Wikt:bleu|Bleus]].<ref>[[Live da Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]].</ref> ''Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins [[:Wikt:Djumet|l' esplicant motî]].'' == Etimolodjeye == Li mot «&nbsp;'''Djumet&nbsp;'''» vénreut, aprume, d' on [[Lingaedjes celtikes|lingaedje celtike]]. Li fôme d' oridjene, ci sreut «'''&nbsp;'''''Gimiacus'''&nbsp;'''''».<ref>https://www.sudinfo.be/art/833137/article/2021-09-15/special-jumet-gimiacus-lorigine-du-nom-jumet-son-histoire-ses-bourgmestres</ref> Ene ôte teyoreye vént d' èn istoryin tchålerwetî, [[Robert Hug]], k' a bouté k' ci mot ci vénreut do no do tneu del viye cinse mitan rominne eyet mitan celtike. Li no d' cist ome la, ça sreut «'''''&nbsp;''Gimmius''&nbsp;'''''».<ref>Hug, R. (1978). ''Comment s'est constitué le domaine carolingien de Jumet''. Bulletin de la Société Royale de Paléontologie, d'Histoire et d'Archéologie de Charleroi. Vol. 1,. p. 5.</ref> Sapinse a [[Jean-Jacques Jespers]], «'''''&nbsp;''Djumet''&nbsp;'''''» vénreut do no celtike «'''''&nbsp;'''Giamonius'''&nbsp;'''''». Ci-ci vénreut do setinme moes do [[Calindrî celtike|calindrî celtike'''''&nbsp;''''']]: [[Djiyamoniyosse]] («'''''[[Calindrî celtike|&nbsp;]]'''Giamonios'''[[Calindrî celtike|&nbsp;]]'''''»).<ref>Jespers, J.-J. (2011). ''Le nouveau dictionnaire des noms de lieux en Wallonie et à Bruxelles''. Éditions Racine''.''</ref> == Plaeces == {{Lka}}[[Toponimeye do walon]] === Eglijhes eyet tchapeles === * [[Eglijhe Sint-Sulpice]] * [[Eglijhe di l' Imåculeye Concepcion]] * [[Tchapele Notru-Dame des Aflidjîs]] * [[Tchapele Notru-Dame d' Hegne]] === Hamteas === * A l' [[agåjhe (toponimeye)|Agåjhe]] (''a l' aguéche'', Fr. ''Lagasse'') * Ås [[åjhe (toponimeye)|Åjhlîs]] (''aus-éjlîs'' Fr. Zaigelies'') * A l' [[Altrêye]] (F. ''Altrée'') * Al [[Cwerele]] (''al Cwérèle'', Fr. ''Quairelle'') * Al [[Caijhete]] (''al kéjète'', Fr. ''Quaizette'') * Å [[Djarbos]] (''au djârbo'', Fr. ''Diarbois'') *[[Goyîssåt]] (''Goyîssau'', Fr. Gohyssart'') * Ås [[:Wikt:hamindes|Hamindes]] (''aus amindes'', Fr. ''Hamendes'') * [[:Wikt:Hegne|Hegne]] (Fr. ''Heigne'') * [[Hoû (toponimeye)|Houbwès]] (''oubwè'', Fr. ''Houbois'') * Al [[:Wikt:Lorinne|Lorinne]] (''a lôrène'', Fr. ''Lorraine'') * [[:Wikt:Målavêye|Målavêye]] (''Maulavéye'', Fr. ''Mallavée'')<ref>Dandjreus on rcomprindaedje di « [[Schavêye (toponimeye)|Måle schavêye]] ».</ref> * Å [[spene (toponimeye)|Spinoe]] (''au spinwè'', Fr. ''Spinoy'') * Å [[Tchåd-Moncea (Hamtea di Djumet)|Tchôd Moncea]] (''Tchaud Moncha'', Fr. Chaudmonceau'') * Å [[:Wikt:tchîf-leu|Tchîf-leu]] (''Chèfië'', Fr. ''Chef-lieu'') * A [[:Wikt:Tongue|Tongue]] (Fr. ''Tongres'') * [[:Wikt:triyanele|Triyanoe]] (''triyanwè'' Fr. ''Trianois'') * Å [[:Wikt:trô|Trô]] (Fr. ''Trou'')<ref>[[Live da Haust so les nos d' plaeces del Walonreye]].</ref> === Parks === * [[Park Bivort]] * [[Park del Serna]], a costé des zonignes, nén lon di l' areyopôrt di [[Gochliye]]. == Politike == === Pitit ban === Tot-z estant on pitit ban del veye di [[Tchålerwè]], dispoy [[1977]], [[Djumet]] n' a pus d' borguimwaisse. Do côp, c' est l' borguimwaisse d' [[Tchålerwè]] ki manaedje èç pitit ban. === Rilomés politikîs === Vocial ene lisse ki ni dmeure nén complete : <ref>https://web.archive.org/web/20160629030254/http://charleroi.e-monsite.com/pages/jumet/presentation-jumet.html</ref> * [[Françoise Daspremont]] (PS) * [[Olivier Delcourt]] (''ex''-FN) * [[Evelyne Druart]] (PS) * [[Auguste Frison]] (PL) * [[Marceau Remson]] (PS) * [[Maxime Sempo]] (MR) * [[André Tzanetatos]] (MR) * [[Nicolas Tzanetatos]] (MR) * [[Jean-Jacques Viseur]] (''ex''-cdH) == Spôrts == Soce di [[fotbale]] : * Li [[Royå Djumet Spôrt Club]], e deujhinme provinciå. Soce di [[fotbal amerikin]] : * Li [[Charleroi Coal Miners]] ([WA] ''Les houyeus d' Tchålerwè''). == Tuzance == === Waloneus === * [[Robert Arcq]], sicrijheu et rcwereu sol walon î a viké. * [[Andrée Rousseau]] a scrît one teze dissus les noms d' plaeces di Djumet (e l' ULg). C' est leye k' a respondou a l' inkete di l' [[ALW]] po [[Jean Haust]]. * [[Philippe Sclaubas]] î a vnou å monde et-z î viker tote si veye. === Teyåte === C' est drola k' i gn a l' ancyin [[Varia|cinema-teyåte do Varia]]. On l' a lonmint leyî a rén. Asteure, on-z est k' el mwaisse-erfé. == Linwistike walone == Dins l' [[accint walon]] d' '''Djumet''', gn a afeye ene [[divanceye voyale]] «&nbsp;i&nbsp;»&nbsp;: * '''''i'''l guernouye'' (el gurnouye) * ''il guernouye '''i'''s fout dins l' tiesse'' (ès fote dins l' tiesse) * ''Et s' '''i'''squète djusqu'au cu'' (Et s' eskete disk' å cou)<ref>Egzimpes poujhîs dins l’ fåve « El guernouye eyet l’ boû » da [[Philippe Sclaubas]].</ref> Tenawete, tertot ni shût nén ci môde ci. C' est l' cas d' [[Pierre Arcq]] ki, copuvite po les definixhants, shût l' manire do [[Walon do Coûtchant|walon coûtchantrece]].<ref>https://www.areaw.be/robert-arcq-gustin-el-lapin-pecheu-el-bourdon-association-litteraire-wallonne-de-charleroi-boulevard-roullier-1-6000-charleroi/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20240114191546/https://revues.be/el-bourdon/271-bourdon-nov-dec-2017/685-artur-a-chalerwe-arthur-rimbaud-a-charleroi-el-bourdon-n-600</ref> == Adjermelaedje == Ci ptit ban ci est adjermelé avou ene comene francesse'''''[[Calindrî celtike|&nbsp;]]''''': [[Saint-Junien]]. L' adjermelaedje s' a fwait e [[1970]].<ref>https://www.lavenir.net/regions/namur/2013/10/25/bientot-50-ans-de-jumelage-avec-st-junien-IVKDYRSPCZFYHL6LTEA7HMSAZY/</ref> I gn a deus activités raloyeyes a ci loyén ci'''''[[Calindrî celtike|&nbsp;]]''''': des måtches, on wandlaedje par an eyet des comunicaedjes inte les scolîs des deus pårteyes.<ref>https://www.saint-junien.fr/mairie/jumelage/</ref> == Referinces eyet sourdants == <references responsive="" />{{Commons|Category:Jumet}}{{RC/Tchålerwè}} 0phjh2k4lk4qui9k6rab45f6nack5wd 0 23930 425718 425402 2026-07-10T02:28:13Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425718 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Rivowe singuli coviete1.gif|thumb|120px|Prumire coviete (1993-2000)]] [[Imådje:Rivowe singulis coviete2.jpg|thumb|2inme coviete (dispu 2001)]] '''Singulis''', ki s' no e francès, c' est '''''Singuliers''''', c' est ene [[gazete e walon|rivuwe]] di [[belès letes]] del [[Province do Lussimbork]]. == Istwere == Ele fourit metowe en alaedje e [[1993]] pa [[Michel Francard]], [[Raymond Mouzon]] et Christian Robinet, po-z eplaidî des tecses di [[belès letes]] e walon ey e [[gåmès]], di scrijheus del [[Province do Lussimbork]]. Gn aveut eto en coirnêye di noveles, e francès, des [[waloneu|boutaedjes pol walon]] avårla. Les askepieus rmetént inla eshonne deus rvowes k'&nbsp;egzistént ddja: ''[[Li Lussimbork diyalectå (gazete)|Le Luxembourg dialectal]]'' (sicrijhaedjes e walon, eplaidî [[Li Tchestea|å Tchestea]]) eyet [[ké novele ? (gazete)|ké novele ?]]" (noveles e francès avou tecse e walon do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene|Muzêye del Parole å Payis d'&nbsp;Bastogne]]). Elle a stî lontins adjinçnêye pa [[Michel Francard]]. Dispoy 2005, li mwaisse redacteur, c' est [[Pierre Otjacques]]. Diviè l' mitan des anêyes 2010, gn a eto èn [[gazete so les fis|eplaidaedje éndjolike]] (racourti di tchaeke limero) k' on pout rçure po rén dins si [[emilreye]] == Contnou del rivuwe == A tchaeke limero, gn a on ratacaedje, sovint scrît e walon, pa troes mwaisses sicrijheus ki s' ricandjèt. Pu vnèt les tecses literaires, avou on motlî ådzo. Adonpwis, gn a des noveles so les soces del province, mins ele sont scrîtes e francès. Gn a yeu lontins ene coirnêye di prezintaedje des waloneus del province, sicrîte e francès pa Christian Robinet (1994-2004). Cisse-ciale a stî replaeceye pa ene rîlêye di tecses e walon so les [[vîs mestîs]]. E francès eto, gn a yeu ene coine "Situdias". Ladvins, on-z a djåzé do [[linwe-ehåyaedje do walon]] tot dnant l' pene a des avanciveus ([[Lorint Hendschel]], [[Lucyin Mahin]]) et a des wårdiveus (Van Crombrugge, [[Albert Maquet]], Dispu 2000, [[Joël Thiry]] î tént ene coirnêye so les viyès [[tchansons e walon]]. Bråmint des scrijhaedjes (et des scrijheus) di Singulîs ont stî rprins dins l' antolodjeye [[Scrijheus d' Årdene (antolodjeye)|Scrijheus d' Årdene]]. == Sacwants scrijheus d' Singulîs == * [[Joseph Bily]] k' î scrît eto les ratacaedjes. * [[Maurice Georges]] * [[André Lamborelle]] * [[Jean-Marie Lhote]] * [[Willy Leroy]] k' î scrît eto pacô les ratacaedjes. * [[Lucyin Mahin]] î a bråmint publiyî ses [[powezeye|powinmes]] et eto des tecses di [[prôze]]. * [[Pierre Otjacques]] k' î scrît, avou, a s' toû, les ratacaedjes. * [[Emile Pècheur]] * [[Georges Pècheur]] * [[Arthur Schmitz]] * [[Georges Thémelin]] (e gåmès) == Scrijheus k' î sont voltî rpubliyîs == * [[Fernand Bonneau]] (gåmès) * [[Marcel David]] * [[Pire-Djôzef Dozîmont]] * [[Gaston Lucy]] * [[Fernande Weynand]] (gåmès) == {{HDs}} == * [https://www.museedelaparole.be/documents/singuliers Tos les limeros di Singulîs sol waibe do Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20150217214825/http://museedelaparole.be/fr/singuliers/ Des ôtès racsegnes so li rvuwe] (sol waibe so [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]) * [https://web.archive.org/web/20160307053514/http://revues.be/30-singuliers sol waibe "revues.be"] * {{wks|Singuliers}} (pådje del gazete) [[Categoreye:Gazetes e walon]] [[Categoreye:Gåmès]] t9balv8vkl44kfhux6ig5l5l075t3mq 0 24019 425709 416549 2026-07-10T00:46:28Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425709 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Henry Matterne 2009 tiesse.JPG|thumb|(e 2009)]] '''Henry Matterne''' (riscrît ''Henri Matterne'' so sacwants waibes), c' est on [[scrijheu e walon]] sovint eplaidî dins ''[[Les Cayés walons (gazete)|les Cayés walons]]''. Il a skepyî li [[13 di may]] [[1929]]. Il a morou li [[31 di decimbe]] [[2015]]. I fourit relî dins l' [[Antolodjeye Scrire|antolodjeye "Scrire"]], et dins l' [[antolodjeye d' inte Bok et Sanson]]. Di s' mestî, il esteut [[mwaisse di scole]]. Il a stî eto [[mayeur]] di [[Sårt-Biernåd]] eyet l' vice-prezidint des [[Relîs Namurwès]].<ref>[[Joseph Dewez]], ''« In Memoriam : HENRY MATTERNE, vice-président des Rèlîs Namurwès (1929-2015) »'', dins [[Les Cahiers Wallons]], 79inme anêye, {{l°|1}}, djanvî-fevrî 2016 ([https://web.archive.org/web/20250116025755/https://revues.be/cahiers-wallons-relis-namurwes/171-janvier-fevrier-2016/400-in-memoriam-henry-matterne-vice-president-des-relis-namurwes-1929-2015 lére so Revues.be]).</ref> == Ouves e walon == [[File:Henry Matterne 2003-ric.jpg|thumb|a hintche, come pretcheu a ene shijhe do ''[[Li Coirneu (soce)|Cwèrneu]]'']] I scrît del prôze e walon, des ptitès prôzes, a des rîlêyes a môde di [[fouyton]], disk' a des [[roman]]s. Ses rîlêyes di paskêyes parexhît pa bokets ou come livret a pårt dins les «Cayés walons». * Les cis do rixhot (1985) * Al bricole al verdjale (1990) * Memere d' on poirteu d' depeches (1992) * Sovnances d' èn ovrî do tchmin d' fier (1994) * [[Zande et Twenete (paskeyes)|Zande et Twenete]] (2009), k' a-st metowe so [[CD odio]]. Il eplaida deus [[roman e walon|roman]] lu-minme : * «[[Al fosse al diele (roman)|Al fosse al diele]]», ki raconte li vicåreye d' on djonne [[diele (tere)|dieleu]] ([[2006]]). * «[[Louwis d' emon l' Pitchou (roman)|Louwis d' emon l' Pitchou]]», vuda e 2012. Li minme anêye, li [[SLLW]] edita «[[Djoyes et rascråwes (live)|Djoyes et rascråwes]]», ene ramexhnêye di relîs bokets d' ses scrijhaedjes. =={{HDs}}== * {{Wiccionaire-sicrijheus|r=1}} * <!--{{fr}} [http://users.skynet.be/sllw/matterne.html Djivêye di ses scrijhaedjes] * [http://users.skynet.be/sllw/ant_mat.html Deus d' ses bokets] (e [[scrijha Feller]])--> * [http://walon.1fr1.net/t227-henri-matterne Boket di "Louwis d' emon l' Pitchou"] {{wenz}} * [https://web.archive.org/web/20160304131058/http://relis-namurwes.be/oetexhma.php Boket d' Zande et Twenete] (avou eredjistrumint schoûtåve) == Sourdants == [[Categoreye:Sicrijheus e walon|Matterne]] [[Categoreye:Relîs namurwès|Matterne]] [[Categoreye:SLLW|Matterne]] 7dp581tastlf1vqmfoims4yzjdhsene 0 29456 425719 421996 2026-07-10T02:39:27Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425719 wikitext text/x-wiki {{Po|Vera|Vera}} [[Imådje:Mahin Lucyin Vera.jpg|thumb|coviete]] '''Vera''', c' est on [[roman e walon]], sicrît pa [[Lucyin Mahin]], k' a moussî foû e [[2011]] dins l' [[coleccion «Paroles do Teroe»]] do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]]. Vera, c' est l' no do mwaisse personaedje. Li live a stî saetchî a 400 egzimplaires. ISBN 978-2-9600956-0-9 == Mwaissès dnêyes == Li roman a rexhou so papî e [[2011]], eplaidî do [[Muzêye do Pårlaedje e l' Årdene]] dins l' [[rîlêye di live]] «[[Pårlaedjes do teroe (rîlêye di lives)|Pårlaedjes do teroe]]». Mins les prumîs tchaptrês avént ddja parexhou sol [[waibe (Daegntoele)|waibe]] "[[L' Aberteke (waibe)|L' Aberteke]]" dispu 2001. Li coviete et les rabats sont-st [[dessineu po les lives e walon|enimådjîs]] pa [[José Schoovaerts]]. Li tecse walon est rashiou e francès vizon vizu, ratourné avou l' aidance da [[Thierry Dumont]], Olivier Esnault, [[Jean Cayron]], [[José Schoovaerts]], [[Willy Leroy]], Mady d'Orchymont, [[Georges Sfasie]], [[Louis Baijot]], [[Joseph Docquier]], [[Yannick Bauthière]], [[André Gauditiaubois]], Jeanne-Marie Frédérickx, [[Ernest Benoit]], [[Bernard Louis]], [[Chantal Denis]], [[Jean Goffart]], [[Christine Tombeur]] et [[Serge Fontaine]] (dins l' ôre des tchaptrês). == Plaeçmint dins l' espåce et dins l' tins == Li spoûle si passe el [[Crimêye]], dins les anêyes 1990, mins, pa les viyès matenes k' on ndè cåze dins l' live, on rmonte al [[guere di Crimêye]], ås campagnes di Rûsseye da [[Napoleyon Bonapåre]] pu da [[Hitler]], et ås investixhmints bedjes el Rûsseye des Tsårs å cminçmint do 20inme sieke. Veyes k' on ndè cåze : * [[Baxhtchissaray]] : c' est l' mwaisse veye istorike del Crimêye, metowe e mitan do payis. C' est la k' el Buro Marinov est. * Les [[Montinnes di Crimêye]] : c' est ene [[tchinne di montinnes]] metowe a Nonne del Crimêye, avou des hôts tienes ki vnèt toumer a falijhe sol [[Noere Mer]]. * [[Sebastopol]] : c' est on grand pôrt sol Noere Mer, avou bråmint des militåres, les cis del « 6inme Flote ». C' est la ossu k' gn a yeu li dierinne batreye del guere di Crimêye e 1856. * [[Simferopol]] : c' est li mwaisse veye del Crimêye d' asteure, metowe e mitan des teres, nén lon erî di Baxhtchissaray. Li trén ki vént d' Oucrinne ni va nén pus lon. * [[Yalta]] : c' est l' mwaisse veye touristike del Crimêye, sol Noere Mer. == Racourti == Vera (Aminievna Tchoubarov) vént d' aveur si diplome d' [[infôrmaticresse]]. Ele mousse come estadjaire å Buro Marinov, ene pitite societé d' [[éndjolike]]. Ké binamêye pitite djin, avnante ki l' diåle, et djinteye a l' ovraedje. I l' inmèt bén tertos, al societé. Tertos ? Nén todi Tansou, li feme do patron eyet Natacha, ene pareye a leye. Batisse Tchårlinov, on dintisse, c' est l' grand cama do patron (Zande Marinov). I provént d' [[ebagant]]s walons. C' est lu ki tént l' pot droet cwand Zande n' est nén la. Tini l' pot droet, oyi, mins parvini a wårder l’ eglijhe e mitan do viyaedje ? == Adjinçnaedje do live == [[Imådje:Saye di coviete di Vera.jpg|thumb|Prumî pordjet d' coviete (2009)]] Gn a po cmincî on dvant-z-ouve, la ki li scrijheu s' esplike d' aveur plaecî si roman si "foû payis". Adon, ene adviertance, la k' on aprestêye li lijheu(se) å sbarmint di sacwants ponts k' i (ele) n' est nén adût(e) di trover dins les lives e walon. Adonpwis, les tchaptrês sont limrotés e continou, di 1 a 37. Ladvins gn a des "grands bokets" k' on lome "live", et k' i gn a 7 + l' "epiloke", titré "po vni foû conte". Les "lives" sont come les "samwinnes" d' ene "[[Ene båke so les bwès d' l' Årdene (lives)|Båke so les bwès d' l' Årdene]]". Si ça sereut on [[fouyton]] al tévé, c' est des des emissions k' i fåreut fé passer ene après l' ôte. Mins inte deus lives, on pout, li lijheu(se) rprinde alinne. Li live ni tchereye nén dins l' ôre [[cronolodjike]]. Mins tchaeke tchatrê est daté, et on rapele todi les paskeyes ki s' ont ddja passé inte les côps. Al fén, gn a ene tåve avou les tchaptrês dins l' ôre cronolodjike. == Djinre do roman == C’ est on roman ås sacwants djinres : * roman sicolodjike : cénk mwaisses personaedjes et deus troes personaedjes dilérins cåznut, tuznut, et s' kidure sorlon leus rapoirts et sintimints avou n' onk l' ôte. * roman egzotike : i s' passe el [[Crimêye]] * roman istorike : on djåze d' etrevéns istorikes dispu l' [[guere di Crimêye]], disk' å dishonnaedje di l' [[URSS]] et l' istwere di l' [[Oucrinne]]. == Boket d' agritche == Metou sol cou-coviete et sol papî di rclame :''Vera end a havant. So nén co on moes, ele vént d' piede deus d' ses galants. Esmayel ki l' a margougnî, et bouxhî sor leye. Et Zande, ki lyi a evoyî s' C4. C' est po l' Esmayel k' elle esteut co l' pus araedjeye. Elle aveut stî bråmint trop lon avou lu… E pårteye metou dins "Singulîs" 4/2010 :''Cwand to n' as pont d' tchance, to sereus martchand d' tchapeas ki les efants vénrént å monde sins tiesse. :''Tot cåzant d' tiesse, li Zande Marinov si tneut l' sinne dins ses mwins, les deus keutes so s' buro. :''Les rascråwes avént tcheyou sor lu ene après l' ôte. Come dit li spot : i n' esteut nén co rsouwé d' ene walêye ki l' ôte lyi arivéve so s' dos. == Djudjmint des lijheus == ''Dji so-st ocupé a mete vosse live e pådjes. Dji m' rafeye a tchaeke côp del rilére. Si dji sereu meye djins, dji l' atchtêyreu meye côps. ''([[Joël Thiry]]). :''Dji n' m' a måy "pelé" tot lijhant ci bea roman la; et portant dji l' a dvou lére cénk côps. ''([[Joël Thiry]], [[eplaideu]]). ''Di l' egzotisse, di l' erotisse, des spitants personaedjes, on walon ki croxhe, on ctaeyaedje a hikets, vola li rcete do dierin roman da Lucyin Mahin. ''([[Singulîs (gazete)|Singulîs]] 4/2010, p. 10). :''Ça m' a shonné målåjhey å cminçmint, et tot conte fwait, dj' acheve vosse live sins pont d' må ! ''([[Jacques Desmet]]). ''Gn a ene pitite flotche dins les nos rûsses : dins l' deujhinme no, on n' va måy riprinde li no del mame (Vera '''Arqiye'''vna); si l' mame n' est nén marieye, on prind l' no do grand-popa '' (Mohammed Soleih). :''C' est l' pus bea d' vos romans; mins dj' åreu yeu ptchî ene ôte fén ''([[Georges Sfasie]]). ''Dji creyeu ki dji rmeteu sacwants personaedjes, come Tansou; mins tot conté tot rabatou, ça n' si pout nén ca dji n' a djamåy sitî e l' Oucrinne !'' (Martine Mahin). :''Dj' a lî tot l' live e walon, pu li rcomincî e francès. Wice ki li scrijheu a stî trover tot ça, dabôrd k' i n' a måy sitî el Crimêye. Li pus målåjhey, c' est d' lére les nos prôpes (come Baxhtchissaray)'' (Roger Colin, scolî al [[sicole di walon d' Bive]]). == Shuvance == On a rcåzé di sacwants passaedjes ki djåznut des lingaedjes di l' Oucrinne come corwaitaedje des cåzes del [[guere d' Oucrinne]]. :''Batisse les schoûtéve djåzer. Il aveut todi yeu l’ bosse des langues. I vs saveut dire, å-z ôre les djins, ké lingaedje k’ i sprectént, et pår di ké coine do payis k’ il estént. Gn aveut la, el cawêye, des vraiys Rûsses di Moscou. Des Oucrinnyins do Levant, ki leu djårgon est cåzu do rûsse. Des Oucrinnyins do Coûtchant ki djåznut li « vraiy » oucrinnwès, foirt erî do rûsse, et ki rsaetche purade do polonès.<ref>pp. 275-277. Li passaedje est rprins divins èn årtike del {{Ran}}, l° 106 (esté 2023). Li papî etir est [https://web.archive.org/web/20231106165347/https://revues.be/li-rantoele/450-li-rantoele-106-ete-2023/1184-li-guere-d-oucrinne-veyowe-di-l-ote-bawete lijhåve ci].</ref> =={{HDs}}== * [[Wikt:Sipeciås:Pages_liées/Sourdant:LMver|Mots do Wiccionaire avou des fråzes do live]] * [https://walon.1fr1.net/t168-vera-roman-da-lucyin-mahin Spitch do scrijheu å prumî prezintaedje] (a [[Tcheyou]] et lete di priyaedje e francès) * [http://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=612 Fi so "Berdelaedje"] * [https://rifondou.walon.org/lv/vera/Vera_rawete1.pdf Rawete croejhete] * [https://rifondou.walon.org/lv/vera/Vera_rawete2.pdf Binde d' imådjes sol dierin tchaptrê] (ki s' passe a [[Måmdiy]]) == Sourdants == [[Categoreye:Romans e walon]] [[Categoreye:Lives sicrîts e rfondou walon]] bkkylv9yblnbcv6rngvpak48t9b59mf 0 34985 425708 387934 2026-07-10T00:29:38Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425708 wikitext text/x-wiki {{djermon}} [[File:Tchariguete.jpeg|thumb|350px|Coviete d' on l° d' 1939 d'''E'''l gazete]]'''El Tchariguete''', scrît oridjinålmint : '''El châriguète'''. C' esteut ene gazete eplaidêye do costé di [[Tchålerwè]]. == Rilomêyès djins == * [[Willy Bal]]<ref>https://maisondelapoesie.be/poetes-list/bal-willy/</ref> * [[Félicien Barry]]<ref>https://web.archive.org/web/20220625225139/https://www.revues.be/el-bourdon/271-bourdon-nov-dec-2017/686-il-a-zune-set-cint-cops-n-100-decembre-1957</ref> * [[René Légaux]]<ref>http://hainaut.musee-mariemont.be/Upload_Mariemont/Images_Docs/CDH/ELB-MRM-C836_01.pdf</ref> == Sourdants == <references /> [[Categoreye:Gazetes e walon|Tchariguete]] qkn4zsywjhdl0ipbpaqe68kyxvi1w14 0 35221 425704 401771 2026-07-09T23:54:04Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425704 wikitext text/x-wiki {{djermon}} '''Alexis Scaillet''' a skepyî a [[Assesse]], li [[30 di djun]] e [[1893]]. c' esteut-st on scrijheu d' tchansons e walon. == Cårire == C' esteut on militaire. Ès ran, c' esteut sozoficî.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20230901214230/https://www.revues.be/cahiers-wallons-relis-namurwes/45-special-14-18/48-li-bague-d-aluminiom</ref> == Tuzance == Ses tecses ont stî eplaidî dins les gazetes «&nbsp;[[L' Arsouye (gazete)|L' Arsouye]]&nbsp;» eyet «&nbsp;[[L'Avenir]]&nbsp;».<ref name=":0" /><ref>https://www.tiges-chavees.be/wp-content/uploads/2019/08/livre.pdf</ref> [[Les Relîs Namurwès|Lès Rèlîs Namurwès]] ont metou on d' ses tecses dins l' cénkinme limero des [[Cahiers wallons]].<ref>https://objectifplumes.be/doc/cahiers-wallons-relis-namurwes-n-5-octobre-2014-special-1418/</ref> == Referinces eyet sourdants == <references /> s6om39k8n8c8qp62rnm4uwlfjug9tre 0 43324 425703 423821 2026-07-09T14:19:01Z Solwève 8941 /* {{HDs}} */ 425703 wikitext text/x-wiki [[Imådje:Coviete DVD fime d' imådjes Noersipene.jpg|thumb|coviete del plake otoprodûte]] [[Imådje:Wa DVD Schoovaerts Noersipene cou-coviete.jpg|thumb|cou-coviete]] '''Noersipene'''<ref>Aplacaedje di [[noere sipene]]</ref>, c' est on personaedje di [[binde d' imådjes]] askepyî pa [[José Schoovaerts]] dins les [[anêyes 1990]]. Come [[fime d' imådjes]], il est loukî come li prumî del sôre, fwait pår e [[walon]]. == Eplaidaedje et spårdaedje éndjolike == Il a stî rprins dins l' [[gazete éndjolike Raboulets]], et eto sol [[waibe]] «scoles da Djihinne» so l' [[Aberteke]]. Dins les anêyes 2000, il a stî monté pa si askepieu a môde di [[fime d' imådjes]] (30 munutes) avou tos cåzaedjes e walon. L' ouve a stî veyåve on tins sol waibe «blip.tv». E [[2018]], il a stî rmetou so [[Youtube (waibe)|Youtube]]. == Discrijhaedje == C' est ene sôre d' ome-[[nierson]], avou des tchveas ki brikèt foû del tiesse come les niersons. == Rissiervaedje == [[Imådje:Tite Rantoele-gazete45 Noersipene.jpg|thumb|Rissiervaedje come intiesse del Rantoele-gazete]] Li personaedje a eto stî rsiervou come [[intiesse]] del [[Rantoele-gazete]] == Alére == === Årtikes === * [[Julien Noël]], ''« Revoir Noersipène, le dessin animé foutraque de José Schoovaerts »'', dins ''[[Wallonnes (rivuwe)|Wallonnes]]'', {{l°|2/2026}}, pp. 19-26. === {{HDs}} === {{Abt}} * [http://rifondou.walon.org/schoovaerts_rif_efants.html#noersipene Kiminçmint del sipoûle] * [http://rifondou.walon.org/sicole/02.html Prumî siervaedje so ene sicole di walon] (les ôtes shuvnut) * [https://www.youtube.com/watch?v=A-yIIGj8WUk riwaitåve cial so VoBuze] == Sourdant == [[Categoreye:Fimes d' imådjes]] [[Categoreye:Forveyowès djins]] [[Categoreye:Djåzantès biesses]] 9u67nbq3fa8enctkfblggckm6jgwed4 0 49916 425711 391621 2026-07-10T01:06:38Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425711 wikitext text/x-wiki {{Infoboesse}} '''Joseph Zabeau''', c' esteut on [[pondeu]] k' aveut nexhou a [[Lidje]], li [[3 d' djulete]] [[1901]]. Il est revoye e [[1978]], todi a [[Lidje]]. Il esteut [[dintisse]] di s' mestî. == Biyografeye == Il aveut comincî a ponde po s' plaijhi a môde di «pondeu do dimegne»; sapinse a lu.<ref name=":4">Goijen, J. (2004). ''Le maître de céans''. L’École Liégeoise du Paysage.</ref> Mins ç' côp la, il ala a ene [[sicole di shijhe]] a l' [[Academeye des Beas Årts]] di Lidje.<ref name=":3">https://web.archive.org/web/20210929182047/http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=6087</ref> Avou ça k' i s' ala amidrer å libe ovroe da [[Paul Daxhelet]], ene miete divant l' [[Deujhinme guere daegnrece]]. Il aveut eto rescontré [[Marcel Caron]] ey [[Edgar Scauflaire]]. Ces deus omes la, foiravant [[Edgar Scauflaire]], ont bråmint fwait po lyi fé amidrer ses ovraedjes.<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20210929182047/http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=6087</ref> Joseph Zabeau a sovint håyné ses ovraedjes e [[Lidje]], ey dins l' restant del [[Walonreye]]. Mins eto, e [[Rweyåme-Uni]] u co e-n [[Almagne]] e 1945 ey après.<ref name=":3" /> C' esteut ossu onk des askepieus del troke d' årtisses «10 Pointes et Brosses»", e [[1949]].<ref>Les ôtes askepieus, c' estént : [[Georges Comhaire]], [[Jean Debattice]], [[José Delhaye]], [[Jean Donnay]], [[Marceau Gillard]], [[Albert Lemaître]], [[Robert Liard]], [[Flory Roland]] eyet [[Edgar Scauflaire]] (Depouhon, G., Depouhon, M.-C., & Somville, P. (1992). Le Cercle royal des Beaux-Arts de Liège 1892-1992, ''Crédit Communal'', 128).</ref> Il a rprezinté l' Beldjike pol pondeure a l' espôzucion eternåcionåle di [[São Paulo]] ([[Braezi]]), deus ans après.<ref>La k' gn aveut ds ôtes pondeus bedjes come : [[Paul Delvaux]], [[René Magritte]] u core [[Constant Permeke]] (https://www.artist-info.com/users/artsitpublicpagewithoutportfoilo/295484)</ref> L' anêye shuvante, il a distelé. Mins il a rçû el ''Prix de la consécration de la ville de Liège''. E [[1972]], i dmoreut sovint do costé del [[Provance]], mins i daleut eto voltî ôte pårt e l' [[France]], u co el [[Sipagne]].<ref>Goijen, J. (2004). ''Le maître de céans''. L’École Liégeoise du Paysage.</ref> I fjha s' dierinne båye sacwants djoûs dvant l' drovaedje d' ene espôzucion erirece (rétrospective) metowe so pî på Rweyå Cerke des Beas-Årts di Lidje. == Ovraedjes == I gn a pus d' 600 ovraedjes da lu, k' on kinoxhe. I gn a sacwants å Muzêye di l' årt walon ey å Palå des espôzucions di Lidje. Il a todi pondou po lu-minme eyet bråmint d' ses pondeures èn sont nén sinêyes. Ses ovraedjes ont-st ene avuzion vraiymint optimisse tot rwaitant leus sudjets. Ses ouves sont rindjeyes etur l' ideyalisse ey el reyalisse. I bouteut avou on coutea, sovint so des deurs soûmints. == Ricnoxhance == === Bistocaedje === * [[1962]] : ''Prix de la consécration de la Province de Liège''. === Corwaitaedjes === Des corwaitaedjes di ses ouves ont stî scrîts e francès pa Edgar Scauflaire eyet Jacques Hendrick. == Sourdants == [[Categoreye:Pondeus walons|Zabeau]] 78rwofl44nfutl9tf14f4v7i8azgvgj 0 51358 425705 398887 2026-07-09T23:58:44Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425705 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Bergen''}} {{po|Bergen|Bergen (discramiaedje)}}{{Djermon Urope}} {| id="toc" style="border-collapse:collapse;margin:0 0 1em 1.5em; float:right; width:280px;" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" |+<span style="font-size:large;">{{wa icon}} '''Berguene'''<br />{{no icon}} '''Bergen'''</span> | colspan="2" align="center" style="background:#efefef;" | {| class="mw-collapsible" style="text-align:center; width:100%;" border="0" cellspacing="0" cellpadding="2" |+ |[[Imådje:Flag of Bergen, Norway.svg|alt=|124x124px|Drapea di Berguene]] |[[Imådje:Amsterdam wapen.svg|alt=|124x124px|Armwereyes di Berguene]] |- |([[Drapea di Berguene (Norvedje)|Detays]]) |([[Armwereyes di Berguene (Norvedje)|Detays]]) |} |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" |'''Eplaeçmint del comene dins l' province'''[[Imådje:NO 4601 Bergen.svg|alt=|300x300px]] |- |[[Lingaedje oficir]] |[[Norvedjin]] |- |[[Diyaleke coinrece]] |[[Sørvestlandsk]] |- |[[Borguimwaisse]] |[[Linn Kristin Engø]] |- |[[Eplaeçmint]] | - [[Vestland]] - [[Norvedje]] |- |[[Sitindêye]] |464,71 km²<ref>https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/</ref> |- |[[Peuplåcion]] (2022) | +/- 286.930 dimorants<ref>https://web.archive.org/web/20221006023552/https://www.bergen.kommune.no/omkommunen/fakta-om-bergen/befolkning/folketall-per-1-januar-2022</ref> |- |[[Dinsité]] (asteure) |617,44 dimorants/km² |- |[[Coisse d' eure|Coisse d'&nbsp;eure]] |ECG ([[Eure del Coistrece di Grinwitch|ECG]]+1) / CEST (UTC+2) |- |[[Djivêye des preficses telefonikes eternåcionås|Preficse telefonike]] |(+47) ? |} '''Berguene''' (/bɛʀ.'gɛn/)<ref>[[Riwalnijhaedje]] tot-z replaeçant li shuvion «-ge-» ki n' egzistêye nén e walon. Coron a môde del [[cawete -ene]]. On pôreut eto scrire '''Berguen''' avou on coron «-en» ki s' lét /ɛn/ e walon (come [[liken]], [[polen]], [[Yemen]]).</ref> ([NO] '''''Bergen'''''), c' est ene veye di [[Norvedje]]. == Referinces eyet sourdants == [[Categoreye:Veyes et viyaedjes di Norvedje]] [[Categoreye:Norvedje]] mg6hqg9uxmzsdkxdtldpw5v951paipz 0 51755 425715 410359 2026-07-10T01:52:06Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425715 wikitext text/x-wiki {{Dizo-tite|''Lingua franca nova (elefen)''}} [[Imådje:Flag of Lingua Franca Nova.svg|vignette|Drapea k' erprezinte l' '''elefene'''.]] Li '''''lingua franca nova''''' ('''noû franc lingaedje'''), c' est on [[lingaedje årtificiel]]. On-z el lome kécfeye «&nbsp;'''''elefen'''''&nbsp;» ('''elefene'''). C' est askepyî avou l' aidance do [[Catalan (lingaedje)|catalan]], do [[Francès (lingaedje)|francès]], di l' [[Itålyin (lingaedje)|itålyin]], do [[Portuguès (lingaedje)|portuguès]] eyet do [[Espagnol (lingaedje)|spagnol]].<ref>https://omniglot.com/writing/lfn.htm</ref> Il est parpinsé po siervi åzès rlåcions eternåcionåles.<ref name=":0">https://webspace.ship.edu/cgboer/lfn.html</ref> == Istwere == L' '''elefene''' a stî askepyî e [[1965]], pa [[George Boeree]].<ref name=":1">https://web.archive.org/web/20221128155701/http://langue-internationale.org/linguafrancanova.htm</ref> Cist ome la esteut professeur di [[sicolodjeye]] a l' [[univiersité di Pensilvaneye]].<ref name=":2" /> Des ôtès djins ont eto bouté dzeu.<ref name=":3">http://www.panix.com/~bartlett/ial.html</ref> L' adierça d' èç lingaedje la, c' est d' esse simpe po-z esse mo comprindåve dins les berdelaedjes eternåcionås.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Li lingaedje a stî askepyî po cbate el dominance daegnrece di l' [[inglès]]. Elle s' opôze voltî å lingaedje da Shakespeare å livea tuzançrece.<ref>https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/38243730/2015.2_US-China_Foreign_Language.pdf?1437449555=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DIssue_2_of_US_China_Foreign_Language.pdf&Expires=1692805127&Signature=Q62IbBjSYAGcOfxqZOEopTKpCJE6YyRDt4VaTawa1P~AXWX7qsbN-7EYBLr3IlzKeYoRc8c5-WAPLsN5eCuvV68X2yXl~a3BU-oFkm7PEWPVUw8Zzcv6CVSmB7~JYSECF8KEb5Btset-S0qtFBVOhwlTZ2-sQRxF4sckX2q40PYhRC20g1g4fW4uQCzNsovTvSOpkuu6ezNPoQs5-OCTkKrpYwTtocy~zBdFzXsMnaobj1Uin6NDbZInco3Ge-MvuPtnc9y7du8S~0KNVkmKNaQknjaHUJqVQ6GSQnrbzBlPJSt9HD31hOuNUUjRvcQ-FlvT63aMVHcSq0jrL~61tA__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA#page=6</ref> [[George Boeree]] aveut prindou come egzimpe çk' i s' fijheut voltî dins les [[Creyole|creyoles]] d' oridjene romane. Ki ci soeye tot rwaitant l' motlî k' el croejhete.<ref name=":4" /> == Linwistike == === Alfabet === L' '''elefene''' a èn alfabet d' 21 ubén 22 letes.<ref name=":0" /><ref>https://www.europalingua.eu/ideopedia/index.php5?title=Lingua_Franca_Nova</ref> Les sourdants ni s' metnut nén d' acoird. Ci lingaedje la est puvite cåzé e-n [[Urope]] ey åzès [[Uyessês]].<ref name=":1" /> === Fonolodjeye === L' '''elefene''' a cénk voyales eyet 19 cossounes. === Motlî === Li '''noû franc lingaedje''' est fwait d' ene môde k' on poye askepyî des noûmots d' oridjene [[Latén|latene]] eyet [[Grek (lingaedje)|greke]].<ref name=":2"><nowiki>http://esmsj.upit.ro/ESMSJ</nowiki> vol 6(1) pentru Denis pe site/PAPER 4.pdf</ref> L' ene des piceures di l' '''elefene''', c' est ki, contråvmint å walon k' end a ene triclêye, ci lingaedje edvinté la n' åreut nou radoûcixhmint po cåzer del moirt.<ref>Capone, A., & Parvaresh, V. (eds.), ''et al.'' (2017). On Death in Artificial Languages, In. ''The Pragmeme of Accomodation: The Case of Interaction around the Event of Death''. SpringerLink.</ref> === Djonne === L' '''elefene''' a on lingaedje fi, k' est lomé «&nbsp;''elefanto''&nbsp;».<ref name=":4" /> == Tuzance == Des lives ont ddja stî ratourné dins ç' lingaedje la&nbsp;: metans, [[Les aviretes d' Alice e payis des marvoyes (roman)|Les aviretes d' Alice e payis des marvoyes]].<ref>https://www.lewiscarroll.org/2012/05/06/alice-in-hawaiian-and-six-more-languages-besides/</ref> La eto k' [[Li Ptit Prince (roman)|Li Ptit Prince]] a stî ratourné e-n '''elefene'''.<ref name=":4">https://web.archive.org/web/20230814221449/https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/3394/piechnik_la_vivacite_de_parole_dans.pdf?sequence=1&isAllowed=y</ref> == Hårdêyes difoûtrinnes == [https://elefen.org/ Waibe oficir des askepieus d' èç lingaedje la.] [https://www.masteranylanguage.com/c/p/o/Elefen Waibe po-z aprinde l' elefene pitchote a midjote.] == Referinces eyet sourdants == <references /> [[Categoreye:Lingaedjes]] [[Categoreye:Lingaedjes årtificiels]] bv45bcbzxayhicbe8ah2o0qjvujywcn 0 51991 425714 407545 2026-07-10T01:34:10Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425714 wikitext text/x-wiki '''micRomania''', c' est l' gazete eplaideye tos les troes moes pal [[CROMBEL (soce)|CROMBEL]] dispu 1992. Si no provént do grek ''micro'' (pitit) et do latén ''romania''. Dabôrd, c' est ene gazete ki cåze des [[ptits lingaedjes]] vinous do latén, dj' ô bén les [[lingaedjes romans]]. Elle est drovowe ås oteurs di tote l' Urope, et minme ås oteurs creyoles. Dins ç' gazete la les bokets sont todi eplaidîs dins l' lingaedje di l' oteur et rmetous vizon vizu dins l' lingaedje oficir del redjon d' l' oteur. Par egzimpe, on boket e walon rexhe avou s' tradujhaedje e francès, et on boket e [[galicyin]] rexhe avou s' tradujhaedje e-n espagnol. A l' atake di tchaeke limero, adlé l' tåve, i gn a ene mape po mostrer d' ewou vegnnut les oteurs des bokets. C' est [[Jean-Luc Fauconnier]] k' est l' mwaisse sicrijheu di ç' gazete la, et [[Jacques Lardinois]] k' est l' penleu. Les oteurs del gazete sont sovint eplaidîs eto dins l' coleccion [[MicRomania (coleccion)|micRomania]]. == Sacwants scrijheus k' on stî eplaidîs dins micRomania == * [[David André]] * [[Willy Bal]] * [[Daniel Barbez]] * [[Bruno Delmotte]] * [[Roger Foulon]] * [[Rose-Marie François]] * [[Émile Gilliard]] * [[Dominique Heymans]] * [[Jean-Marie Kajdanski]] * [[Jeannine Lemaître]] * [[Émile Lempereur]] * [[Albert Maquet]] * [[Françoise Marcelle]] * [[Louis Marcelle]] * [[Léopold Massinon]] * [[Éric Monaux]] * [[Christian Quinet]] * [[Annie Rak]] * [[Michel Robert]] * [[Roland Thibeau]] * [[Christian Thonet]] * [[Danielle Trempont]] * [[Jacques Warnier]] == {{HD}} == * {{fr}} [https://crombel.eu/presentation-revue/ Prezintåcion del gazete] * {{fr}} [https://crombel.eu/index/ Indecse des scrijheus rprindous dins l' gazete] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20231005000355/https://revues.be/micromania Sacwants limeros del gazete sol waibe Revues.be] [[Categoreye:Gazetes]] 2a6ihvqoojer11f0plywnjqvenvu0ln 0 52092 425716 420946 2026-07-10T02:00:01Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425716 wikitext text/x-wiki '''On scrijheu, on djheu''' (e francès, ''Un auteur, une voix''), c' est l' no d' ene bate di scrijhaedje et [[Bate di recitaedje|d' recitaedje]] metowe so pî tos ls ans pal soce ''La Roulotte théâtrale'' avou l' aidance do [[CROMBEL (soce)|CROMBEL]] et del [[Federåcion Walonreye-Brussele]] (c' est zels deus ki paynut les pris). C' est èn etrevén ki s' passe å pus sovint å moes d' decimbe. E 2020, i gn a yeu k' on pris d' scrijhaedje et pont d' pris d' recitaedje a cåze do [[Covite 19]].<ref>Annie Rak & Roland Thibeau, [https://web.archive.org/web/20231202195111/https://revues.be/micromania/354-micromania-4-2020/930-concours-2020-un-auteur-une-voix ''« Concours 2020 "Un auteur, une voix" »''], dins [[MicRomania (gazete)|MicRomania]], {{l°|115}}, octôbe-nôvimbe-decimbe 2020.</ref> == Djuris == E 2020, i gn aveut cwate djins dins l' djuri d' sicrijhaedje : [[Annie Rak]], [[Nadine Vanwelkenhuyzen]], [[Jean-Luc Fauconnier]] et [[Roland Thibeau]].<ref>Annie Rak & Roland Thibeau, [https://web.archive.org/web/20231202195111/https://revues.be/micromania/354-micromania-4-2020/930-concours-2020-un-auteur-une-voix ''« Concours 2020 "Un auteur, une voix" »''], dins [[MicRomania (gazete)|MicRomania]], {{l°|115}}, octôbe-nôvimbe-decimbe 2020.</ref> E 2023, les djurés estént, pol pris d' sicrijhaedje, [[Jean-Marie Kajdanski]], [[Michèle Herlin]], [[Jean-Luc Fauconnier]] et [[Julien Noël]] et, pol pris d' recitaedje, [[Roland Thibeau]], [[Gwenaëlle Cappellin]], [[Christine Mordant]] et [[Michel Robert]]. == Djivêye des djins k' ont ddja wangnî on pris == * 2020 ** Prumî pris d' sicrijhaedje : [[Gérard Platevoet]] po ''L’ortour des caracoles'' ** Deujhinme pris d' sicrijhaedje : [[Michelle Fourez]] po ''Habille!'' ** Troejhinme pris d' sicrijhaedje : mitan mitan po [[Pascal Winberg]] (po ''Queop d’ volant'') et [[Christian Quinet]] (po ''Chèrîje'') * 2022 ** Pris d' sicrijhaedje : [[Daniel Barbez]] po ''El bonheur du jour'' ** Prumî pris d' recitaedje : [[Jacques Dupuich]] ** Deujhinme pris d' recitaedje : [[Christine Beugin]] ** Troejhinme pris d' recitaedje : [[André Leleux]] * 2023 ** Pris d' sicrijhaedje : mitan mitan po [[Anne Blampain]] (po ''Lès djins dès tiènes'') et [[Régis Hespel]] (po ''Raminvrance d'voisinache'') ** Pris d' recitaedje : mitan mitan po [[Jacques Sartiaux]] et [[Sebastien Mancinelli]] (et des mincions po [[Véronique Dubois]], [[Nathalie Risselin]] et [[Sophie Vroomen]]) * 2024 ** Prumî pris d' sicrijhaedje : [[Pierre Noël]] po ''Em rue à mi'' ** Deujhinme pris d' sicrijhaedje : [[Danièle Henkinet]] po ''Li pî-sinte ou bin l' pî-pazé, liké prinde èt po wice aler'' ** Pris d' recitaedje : mitan mitan po [[Florent Triaille]] et [[Christine Beugin]] ** Mincions po [[Fernande Vangor]] (sicrijhaedje) et po [[Nicole Roosen]] (recitaedje) * 2025 ** Pris d' sicrijhaedje : [[Jean-Luc Vigneux]] po ''No scret'' ** Pris d' recitaedje : mitan mitan po [[Jacques Dupuich]], [[Florent Hodeige]] et [[Noé Trillet]] ** Mincions d' recitaedje : [[René Mairy]], [[Xavier Nys]] et [[Delphine Wiernicki-Vigneux]] ** Pris d' l' oridjinålté (pol sicrijhaedje) : [[Annick Fréson]] == Lives == Deus lives ont stî eplaidîs avou des bokets del bate : * ''Un auteur… une voix'', ed. Audace, 2011 * ''Un auteur… une voix'', ed. Audace, 2012, ISBN 978-2-917453-36-0 == Hårdêyes difoûtrinnes == * [https://www.youtube.com/watch?v=bixEiPrHmZc&list=PL7uGj0_GRYlwFc7-MprBk2Qr4sZM9ssdU Videyos del edicion 2022 del bate] * [https://www.youtube.com/watch?v=pREiBae5N7Y Videyo del edicion 2023 del bate] * [https://www.youtube.com/watch?v=gfXeNfuUEHo Videyo del edicion 2025 del bate] == Sourdants == [[Categoreye:Pris et bates e lingaedje walon]] qbukq39h131cmo9o1k991memrfeu2e5 0 53305 425717 419886 2026-07-10T02:13:57Z InternetArchiveBot 20154 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 425717 wikitext text/x-wiki '''Pierre Sanfourche-Laporte''', c' esteut èn [[avocåt]]. Il a bouté a [[Brussele (veye)|Brussele]] di [[1836]] a [[1852]].<ref>https://web.archive.org/web/20241127042503/https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/AUTHORITY/14291079</ref><ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9642258w/f13.item</ref> I skepia li [[24 di måss]] [[1774]] et mora li [[30 di djun]] [[1856]].<ref>https://www.academieroyale.be/academie/documents/FichierPDFBiographieNationaleTome2069.pdf</ref> == Sourdants == [[Categoreye:Pårlîs]] 3vudmjvodfgx6cs1rrfykwuhk6l8i5u 0 54669 425702 425407 2026-07-09T14:14:48Z Solwève 8941 /* Lives e walon */ +1 425702 wikitext text/x-wiki {{Info calindrî grigoryin}} {{Naiviaedje anêye}} == Ça s' a passé ciste anêye la == === Etrevéns a vey avou l' walon === * Li [[Fiesse ås lingaedjes walons]] si ténrè a [[Lidje]] li 30 di may. ==== Lives e walon ==== [[Imådje:Coviete Cwate paskeyes d' asteure.png|thumb]] * ''[[Contes èt paskéyes au payis dès Mougneûs d'a èt avaur-là]]'' ([[Jean Colot]]) * ''[[Lès-avirètes da Pinocchio]]'' (ratourné pa [[Jean-Luc Fauconnier]] ey enimådjî pa [[Jacques Raes]]) * [[Cwate paskeyes d' asteure (noveles)|Cwate paskeyes d' asteure]] ([[Lucien Mahin]]) * ''[[Jèlique èyèt Cîcîle (novele)|Jèlique èyèt Cîcîle]]'' ([[Michel Philippart]]) * ''Mwaîjès rèscontes '' ([[Jean Hamblenne]]) * ''Li coûsse dèl Royinne-Bihe'' ([[Jacques Warnier]]) ([[Littérature dialectale d'aujourd'hui (coleccion d' lives)|LDA]] {{l°|49}}) * ''Césâr à Djibloû'' ([[Jacques Desmet]]) * ''Lès sints è leûs viladjes : Dèl minme sôte'' ([[Bernard Louis]]) ([[Littérature dialectale d'aujourd'hui (coleccion d' lives)|LDA]] {{l°|50}}) Live e francès kissemé d' walon: * Françoise Lambert et [[Joël Thiry]], ''Le poirier qui ne voulait pas grandir'' ==== Lives et studias sol walon ==== * ''La Revanche de l’Arbre'' ([[Henri Simon]] et [[Patrick Leterme]]) (live di l' operå k' a stî fwait e 2025 a pårti do powinme «[[Li moirt di l' åbe]]»)<ref>https://labelcypres.com/2026/01/15/la-revanche-de-larbre-patrick-leterme-cyp4670/</ref> * ''Impressions d’automne 2025'' come sicoleu d’ walon ([[Lucien Mahin]])<ref>https://lucyin.walon.org/guerni/Conte-rindou%20waeyin-tins.pdf</ref> * [[So les spales do novea djoû (powezeyes)|So les spales do novea djoû]] : cayé d' esplicaedjes ([[Julien Noël]])<ref>https://objectifplumes.be/dossiers-pedagogiques/su-les-spales-do-novia-djou-sur-les-epaules-du-jour-nouveau</ref> * ''Hommage à [[André Henin]]'' (coleccion [[Memwere walone (coleccion)|Memwere walone]]) * [https://lucyin.walon.org/guerni/doclinw/Gattermayer_sarde_walon.pdf De sa cittadí de Casteddu djiusk'à vile di Sint-Houbert - ''Du sarde aux langues de Wallonie, d’une minorité linguistique à une autre : La sauvegarde linguistique doit-elle, peut elle empêcher la disparition d’une langue ?''] (Rossana Gattermayer) * ''[https://statistiques.cfwb.be/fileadmin/sites/ccfwb/uploads/documents/Zoom_Langues_endogenes_vdef.pdf Langues régionales endogènes de Wallonie : représentations, pratiques et évaluation d’un dispositif déployé en Fédération Wallonie-Bruxelles]'' (Laura De Guissmé) ==== Pris ==== * [[Pris Émile Lempereur]] : [[Annie Rak]] po ''« Busiâjes ô long d’ène vîe »'' (finalisse : [[Julien Noël]])<ref>''[https://le-carnet-et-les-instants.net/2026/05/12/prix-emile-lempereur-2026-laureate/ « Prix Émile Lempereur 2026 : la lauréate »]'', dins [[Li Cayé et les Courts Tins]], 12 di may 2026.</ref><ref>[https://www.facebook.com/watch/?v=1556230545926239 Videyo do rmetaedje do pris å fiestival walon di Tcheslet, li 10 di may 2026] (so Fesse-bok).</ref> * [[Pris del Federåcion Walonreye-Brussele|Pris do Rcweraedje filolodjike del Federåcion Walonreye-Brussele]] : [[Charles Botos]] po ''Édition critique d’''Èl roûze dè sinte Èrnèle ''de Georges Willame''<ref>''[https://livre.cfwb.be/actualites/actualite/prix-de-loeuvre-philologique-consacree-aux-langues-regionales-2025-le-laureat Prix de l’œuvre philologique consacrée aux langues régionales 2025 : le lauréat]'', sol waibe do Mwaisse Siervice des Belès-letes et do Live, 30 di may 2026.</ref> ==== Tchanson e walon ==== ''Li rawète dès soçons po d' bon'' : deujhinme [[sitroete plake]] da [[Willy Marchal]] et Léon Jacot (Les soçons podbon) ==== Propôzicions di politike linwistike ==== * [https://www.culture.be/index.php?eID=tx_nawsecuredl&u=0&g=0&hash=b878609baa24e4e947977ee9c54c5108be3a0437&file=fileadmin/sites/culture/upload/culture_super_editor/culture_editor/documents/Gouvernance_culturelle/Conseil_LF/CLPL-avis_init11_20260512.pdf Advize {{l°|11}} (12 di may 2026)] do [[Consey do Lingaedje francès, des Lingaedjes do Payis et des Politikes linwistikes]] sol transmetaedje des lingaedjes do payis === Etrevéns a vey avou l' Walonreye === === Etrevéns a vey avou l' Beldjike === === Ôtes etrevéns === * 3 d' djanvî : [[Disdjocaedje di Nicolás Maduro påzès Uyessês|Kidnapigne]] di [[Nicolás Maduro]], li prezidint do [[Venezwela]] pås [[Estats Unis|Amerikins]], a môde d' måle keure d' èn [[estat-vweyou]] å rgård do [[droet eternåcionå]]. * [[Guere disconte l' Iran]] == Ont morou ciste anêye la == === Rilomés Walons et waloneus === * [[7 di djanvî]]: [[Nicole Goffart]] eyet [[Jeannine Hansenne]] * [[16 di djanvî]]: [[José Schoovaerts]] * [[26 di fevrî]]: [[Guy Fontaine]] * [[5 di may]]: [[Willy Leroy]] === Ôtès djins === * [[14 di måss]]: [[Jürgen Habermas]] == Sourdants == [[Categoreye:Date]] 30n4ahbagrb2oxt9jfwn1znxjsx6xlf 0 55143 425699 425698 2026-07-09T12:00:45Z Lucyin 16 425699 wikitext text/x-wiki Li '''ri d' Cohan''', c' est on [[rixhea]] ki prind sourd a [[Råtchamp]] pu cori so [[Cohan]] et l' [[Visroûle]] po tchaire dins l' [[Oûte bijhrece]] e-n amont d' [[Oufalijhe (veye)|Oufalijhe]]. == Ôtès dnêyes == I fwait 8 kilometes. Les [[rafiants d' oujheas]] î vont po-z î vey des [[plonkeu (oujhea)|plonkeus]], des [[verts-pexheus]] et des [[hosse-cou d' aiwe]]. [[Categoreye:Aiwes del Walonreye|Cohan]] cen34qkxxsoygohetqhstcl4ur95qpc 425701 425699 2026-07-09T12:05:20Z Lucyin 16 425701 wikitext text/x-wiki Li '''ri d' Cohan''', c' est on [[rixhea]] ki prind sourd a [[Ratchamp]], pu cori so [[Cohan]] et l' [[Visroûle]] po tchaire dins l' [[Oûte bijhrece]] e-n amont d' [[Oufalijhe (veye)|Oufalijhe]]. == Ôtès dnêyes == I fwait 8 kilometes. Les [[rafiants d' oujheas]] î vont po-z î vey des [[plonkeu (oujhea)|plonkeus]], des [[verts-pexheus]] et des [[hosse-cou d' aiwe]]. [[Categoreye:Aiwes del Walonreye|Cohan]] fe75n7rebd02vpvf0lppdq27roaqi1x 0 55144 425700 2026-07-09T12:01:21Z Lucyin 16 Pådje ahivêye avou «REDIRECT [[Vert-pexheu]]» 425700 wikitext text/x-wiki REDIRECT [[Vert-pexheu]] 6m3c9esizr1acm4ejouy1tcr317eclt