Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.1 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 4573 433516 430397 2026-05-07T11:00:14Z Lucyin 218 433516 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte.. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}} {{s|R10}} #* I toume di l' {{~}} {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[element|elements]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' '''aiwe''', li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.25}} <gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe djalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe djalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Spitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # {{r|[[èn nén awè ses aiwes tchôdes]]}} # {{r|[[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]]}} # {{r|[[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]]}} # {{r|[[fé vni l’ aiwe al boke]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe el boke]]}} (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. #: On dit eto: so [[flote]]. # {{r|[[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]]}} # {{r|{{~}} vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[fé aiwe]]}} # {{r|[[fé bate l’ aiwe]]}} : [[tromper]]. # {{r|[[naivyî inte deus aiwes]]}} : sayî di dmorer bén avou deus djins ki n' s' etindèt nén. # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # {{r|[[rivni so l’ aiwe]] (basse) # {{r|aler [[a l’ aiwe]]}} # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # {{r|[[c' est todi l' aiwe ki doime ki neye]]}} # {{r|les coetès {{~s}} sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} lay41y40xz0usa62ugj6x5ri5v9thxe 433517 433516 2026-05-07T11:01:24Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433517 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte.. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}} {{s|R10}} #* I toume di l' {{~}} {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[element|elements]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' '''aiwe''', li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.25}} <gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe djalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe djalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Spitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # {{r|[[èn nén awè ses aiwes tchôdes]]}} # {{r|[[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]]}} # {{r|[[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]]}} # {{r|[[fé vni l’ aiwe al boke]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe el boke]]}} (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. #: On dit eto: so [[flote]]. # {{r|[[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]]}} # {{r|{{~}} vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[fé aiwe]]}} # {{r|[[fé bate l’ aiwe]]}} : [[tromper]]. # {{r|[[naivyî inte deus aiwes]]}} : sayî di dmorer bén avou deus djins ki n' s' etindèt nén. # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # {{r|aler [[a l’ aiwe]]}} # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # {{r|[[c' est todi l' aiwe ki doime ki neye]]}} # {{r|les coetès {{~s}} sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} c54gs160nnyqma50fxhxja9wfmoonwr 433518 433517 2026-05-07T11:03:24Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433518 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte.. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}} {{s|R10}} #* I toume di l' {{~}} {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[element|elements]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' '''aiwe''', li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.25}} <gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe djalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe djalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Spitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # {{r|[[èn nén awè ses aiwes tchôdes]]}} # {{r|[[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]]}} # {{r|[[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]]}} # {{r|[[fé vni l’ aiwe al boke]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe el boke]]}} (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. #: On dit eto: so [[flote]]. # {{r|[[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]]}} # {{r|{{~}} vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[fé aiwe]]}} # {{r|[[fé bate l’ aiwe]]}} : [[tromper]]. # {{r|[[naivyî inte deus aiwes]]}} : sayî di dmorer bén avou deus djins ki n' s' etindèt nén. # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # [[a l’ aiwe]] # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # [[c’ est todi l’ aiwe ki doime ki neye]] # {{r|les coetès aiwes sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} kvr3hqwvi2khxp8vc6zh5jgi3kgee4z 433519 433518 2026-05-07T11:09:41Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 433519 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}}. {{s|R10}} #* I tome di l' {{~}}. {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[elemints]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' {{~}}, li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.25}} <center><gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe edjalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe edjalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Sipitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery><center> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # {{r|[[èn nén awè ses aiwes tchôdes]]}} # {{r|[[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]]}} # {{r|[[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]]}} # {{r|[[fé vni l’ aiwe al boke]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe el boke]]}} (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. #: On dit eto: so [[flote]]. # {{r|[[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]]}} # {{r|{{~}} vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[fé aiwe]]}} # {{r|[[fé bate l’ aiwe]]}} : [[tromper]]. # {{r|[[naivyî inte deus aiwes]]}} : sayî di dmorer bén avou deus djins ki n' s' etindèt nén. # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # [[a l’ aiwe]] # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # [[c’ est todi l’ aiwe ki doime ki neye]] # {{r|les coetès aiwes sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} omy08h56gb1633ofdm5rwwf22zznz49 433520 433519 2026-05-07T11:10:16Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 433520 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}}. {{s|R10}} #* I tome di l' {{~}}. {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[elemints]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' {{~}}, li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938) p.25}} <center><gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe edjalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe edjalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Sipitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery></center> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # {{r|[[èn nén awè ses aiwes tchôdes]]}} # {{r|[[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]]}} # {{r|[[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]]}} # {{r|[[fé vni l’ aiwe al boke]]}} # {{r|[[leyî cori l’ aiwe el boke]]}} (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. #: On dit eto: so [[flote]]. # {{r|[[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]]}} # {{r|{{~}} vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[fé aiwe]]}} # {{r|[[fé bate l’ aiwe]]}} : [[tromper]]. # {{r|[[naivyî inte deus aiwes]]}} : sayî di dmorer bén avou deus djins ki n' s' etindèt nén. # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # [[a l’ aiwe]] # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # [[c’ est todi l’ aiwe ki doime ki neye]] # {{r|les coetès aiwes sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} 2mrj2o8p086uaf68aasyvjkgx9i88zg 433521 433520 2026-05-07T11:11:27Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433521 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}}. {{s|R10}} #* I tome di l' {{~}}. {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[elemints]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' {{~}}, li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938) p.25}} <center><gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe edjalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe edjalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Sipitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery></center> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # [[èn nén awè ses aiwes tchôdes]] # [[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]] # [[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]] # [[fé vni l’ aiwe al boke]] # [[leyî cori l’ aiwe el boke]] (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. #: On dit eto: so [[flote]]. # {{r|[[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]]}} # {{r|{{~}} vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[fé aiwe]]}} # {{r|[[fé bate l’ aiwe]]}} : [[tromper]]. # {{r|[[naivyî inte deus aiwes]]}} : sayî di dmorer bén avou deus djins ki n' s' etindèt nén. # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # [[a l’ aiwe]] # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # [[c’ est todi l’ aiwe ki doime ki neye]] # {{r|les coetès aiwes sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} dhknaeip7zozx2sd2s9s2ifrjc7zm1i 433522 433521 2026-05-07T11:14:02Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433522 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}}. {{s|R10}} #* I tome di l' {{~}}. {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[elemints]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' {{~}}, li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938) p.25}} <center><gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe edjalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe edjalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Sipitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery></center> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # [[èn nén awè ses aiwes tchôdes]] # [[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]] # [[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]] # [[fé vni l’ aiwe al boke]] # [[leyî cori l’ aiwe el boke]] (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. On dit eto: so [[flote]]. # [[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]] # {{r|aiwe vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # [[fé aiwe]] # [[fé bate l’ aiwe]] # [[naivyî inte deus aiwes]] # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # [[a l’ aiwe]] # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # [[c’ est todi l’ aiwe ki doime ki neye]] # {{r|les coetès aiwes sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]]}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a {{~}}}} u: {{r|nosse tins tire a {{~}}}} u: {{r|li vint est a l' {{~}}}} : : i va ploure. # {{r|[[rishonner come deus gotes d’ aiwe]]}} : ravizer parey. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} 2pp7vskzt6x2rhwaq0yapzfk91342fe 433523 433522 2026-05-07T11:15:50Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433523 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|aqua|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}, adon, racuzinåve did près avou l’ {{p|egua|fro|wa}} eyet « {{loyén|ewe|ling=fro}} » (XIme sieke) ey avou l’ {{p|aiga|oc|wa}} eyet l’ {{p|aigua|ca|wa}}; {{FEW|25|66|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛːw|ew|øːw|œw|øːj}} {{BS|ai}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛːw}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # {{tchim|wa}} clair likide li pus corant so tere, ki totes les vicantès sacwès ont dandjî, et ki si essegne tchimike est H₂O. #* On vout k' i gn åye di l' {{~}} sol planete Måss. # {{abwe|wa}} abwesson fwaite di ç' likide la, poujhî e-n on peur sourdant. #* Deus bires, ene limonåde et ene {{~}}, si vs plait. # {{djeyo|wa}} plaece ki ci likide la î court a valêye, vinant d' on [[sourdant]]. #* Pou-må a toumé e l' {{~}} et s' a neyî. #* Hapez ene noejhete ås bouxhons et-z arivroz a l' {{~}} d' Oûte. {{s-rif|JMvm|(1933), p.14}} #* On voet rglati so les clairs flots del Mouze<br>L' ôr des campagnes ki l' bele {{~}} bagne e s' coûsse<br>Et l' glwere des veyes come des forfants djowions. {{s-rif|LLaginm|''Dizo s’ bleû cîr'', (1947), p. 123}} # [[basse]] ki ci likide la î dmeure. # [[plouve]]. #* Nos årans co ouy di l' {{~}}. {{s|R10}} #* I tome di l' {{~}}. {{s|R10}} # {{fizi|wa}} {{rili|wa}} onk des [[elemints]] ki fijhèt l' [[matire]]. #* Aristote aveut idêye k' i gn aveut cwate elemints: l' {{~}}, li feu, li tere et l' air. # {{plu}}, {{djeyol|wa}}, {{med|wa}} tchôdès rwerixhantès aiwes. #* Et les côps d' lawe shuvèt les côps d' lawe, tant et si bén k' on reye a s' disfåfiler l' botroûle des docteurs, des savants, des malådes, des {{~s}} et des djins d' Tongues. {{s-rif|JMwpl|(1938) p.25}} <center><gallery> H2O.svg|Molecule tchimike Jonathan's Run Falls.jpg|Aiwe ki court 20131018 Streng en Zwarte Water.jpg|Cropante aiwe d' ene basse Herzogenhornwächte.JPG|Aiwe edjalêye (nive) IceBlockNearJoekullsarlon.jpg|Aiwe edjalêye (glaece) Verre-eau-gazeuse-au-jardin.jpg|Sipitante aiwe Cumulus cloud.jpg|Wapeur d' aiwe (nûlêye) </gallery></center> ==== {{H|ratourneures}} ==== (likide po boere) # {{r|esse tot e-n ene aiwe}} : esse tot e [[souweur]]. #* El fåt vey souwer a grossès gotes – il '''est''' todi '''e-n aiwe''' – po rmete li gadot dadroet (c’ est co l’ meube k’ overe li pus el måjhone après lu), ou po rapîçter l’ tåve avou troes foyes di boesse ås cigåres, ou po ristoper les håres d’ ene trawêye tcheyire. {{s-rif|AXbg|1912, p.4}} #* (a èn ome ki mousse foû d’ ene foidje) Ni vs leyîz nén rafroedi, vos {{~|estoz tot e-n aiwe}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.11}} # [[èn nén awè ses aiwes tchôdes]] # [[on n’ va nén a l’ aiwe avou ene banse]] # [[pont d’ feu, pont d’ bolante aiwe]] # [[fé vni l’ aiwe al boke]] # [[leyî cori l’ aiwe el boke]] (likide ki court) # {{r|leyî cori l’ aiwe a valêye}} : èn nén espaitchî les djins di fé a leu môde. # {{r|ça a tcheyou a l’ aiwe}} : c' est rovyî, abandné. On dit eto: so [[flote]]. # [[ossu seur ki k’ l’ aiwe court a valêye]] # {{r|aiwe vént, aiwe riva}} {{s-rif|E212}} # [[fé aiwe]] # [[fé bate l’ aiwe]] # [[naivyî inte deus aiwes]] # [[clair come di l’ aiwe di rotche]] # [[rivni so l’ aiwe]] (basse) # [[a l’ aiwe]] # {{r|toumer [[e l’ aiwe]]}} # [[c’ est todi l’ aiwe ki doime ki neye]] / [[i n’ a rén d’ pé ki l’ coete aiwe]] / {{r|les coetès aiwes sont todi les pus dandjreuses}} {{s-rif|E212}} # {{r|[[n' a nole si claire aiwe ki n' si brouye]]}} (plouve) # {{r|li tins toûne a aiwe}} u: {{r|nosse tins tire aaiwe}} u: {{r|li vint e-st a l' aiwe}} : : i va ploure. # [[rishonner come deus gotes d’ aiwe]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[aiwer]], [[aiwaedje]], [[aiweu]], [[aiwî]], [[aiwêye]], [[Aiwêye]], [[aiwisse]], [[aiwiasse]], [[aiwixheus]], [[aiwieus]] * [[raiwer]], [[raiweu]], [[raiwaedje]], [[raiwire]] * [[saiwer]], [[saiwe]], [[saiweu]], [[saiwaedje]], [[saiwire]], [[saiwoe]] * [[dizaiwer]], [[dizaiwaedje]], [[dizaiwant]] * [[enaiwer]], [[enaiwaedje]] * [[renaiwer]], [[renaiwaedje]], [[renaiwant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[sonkenaiwe]] * [[aiwdirotchmint]] * (no d' corantès aiwes) : [[Aiwe di Lesse]], [[Aiwe d' Oûte]], [[Aiwe d' Eure]], [[Aiwe di Vesse]], [[Noere Aiwe]], [[Blanke Aiwe]] * [[grande aiwe]], [[mere d' aiwe]], [[corante aiwe]], [[cropante aiwe]] * [[doûce aiwe]], [[salêye aiwe]] * [[plate aiwe]], [[spitante aiwe]] / [[aiwe ki spite]] * [[aiwe di Spå]] * [[voye d’ aiwe]] * [[benoete aiwe]] * [[lune d’ aiwe]] * [[ploketes d’ aiwe]] * (biesses) : [[araegne d’ aiwe]], [[beguinete d’ aiwe]], [[måvi d’ aiwe]], [[madame-d’-aiwe]], [[mårtea d’ aiwe]] * [[passeu d’ aiwe]], [[rwè d’aiwe]] ** [[spitaiweu]] * {{Lka}} [[aiwes]] ([[grossès aiwes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (plaece ki H2O î court a valêye) : [[rivire]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aiw = E177a,E178,E184,E203 | aiwe = C8,C9a, E89,E212, G0,G150, R9,R10:8795,R11,R13 | aîwe = C99, E34 | {{=wis|a weh|aiwe}} = C74 | euw = O81 | eûwe = C62,C106, O0,O4,O100 | êuwe = FO2,O2 | eûye = O0,O4 | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106, E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213, O0,O2, S0,S5,S17,S24,S25 | èwe = G150 | œwe = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|clair likide li pus corant so tere |fr= {{t+|fr|eau}} |ga= {{t+|ga|uisce}} |en= {{t+|en|water}} |nl= {{t+|nl|water}} |de= {{t+|de|Wasser}} |es= {{t+|es|agua}} |ca= {{t+|ca|aigua}} |oc= {{t+|oc|aiga}} |it= {{t+|it|acqua}} |pl= {{t+|pl|woda}} {{f}} |ar= {{t+|ar|مأ|ral=ma'}} |ary= {{t+|ary|ما|ral=ma}} |mt = {{t+|mt|ilma}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⴰⵏ|ral=aman}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] |scn= {{t+|scn|acqua}} |gd= [[uisge]] }} {{ratour|plaece ki ci likide la î court a valêye |fr= {{t+|fr|cours d'eau}}, {{t+|fr|rivière}} |en= {{t+|en|watercourse}}, {{t+|fr|river}} |nl= {{t+|nl|rivier}} |lorg= [[âwe]] |pcd= [[iau]] }} === {{H|S}} === Etimolodjeye : sorlon [[Sourdant:G0|Grandgagnage]] (19inme sieke) li mot pôreut eto vni do {{bdj|aƕa|ral=ahva|sourd=got|ling=wa}}. Ciste idêye la ni shonne nén awè stî ritnowe e 20inme sieke ([[Sourdant:S0|Francard]] revoye viè l' [[Sourdant:G103|FEW]] a « aqua ». === {{H|VE}} === {{wp|aiwe (discramiaedje)}} c8lr8l1r37yftwwj3b0hhduwqnaqucl 0 4816 433495 406784 2026-05-06T18:34:22Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433495 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|rindjî}}, {{bet|a|v|wa}} {{sorw-in}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|a.rɛ̃.'ʤiː|a.rɛ̃.'ʤi|a.rɛ̃.'ʤɛ|a.rɛ̃.'ʤe|a.rã.'ʤiː|a.rã.'ʤe}} *** {{frcjh}} (purade po l' addjectif) {{AFE|a.rã.'ʒe}} ** {{pzc}} {{AFE|a.rɛ̃.'ʤiː}} * {{Ric|a(.)rin.djî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke = 2|A = arindj|come = waitî}} {{~}} {{vc}} # [[rindjî]], mete en ôre, si rmete d' acoird. #* {{~|Arindjî}} les bidons, les sacwès. # [[ahåyî]]. #* Ça n' m' {{~|arindje}} nén di vs vini passer cweri semdi. # {{mauh|wa}} [[cougnî]] avou (ene sakî). #*Adon, l' {{~|ass arindjî}}, li cene d' ayir å niût? # {{np-vprV}} {{Lka}} «[[s' arindjî]]». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | arandjer = S17 | aranjer = E1 | areingi = E177a | arindjî = C9,E1,E21,E34,O0,O3,O4,R9,R10,R13 | arindji = C1,C8 ] arinji = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|rindjî |fr= {{t+|fr|ranger}} }} {{ratour|ahåyî |fr= {{t+|fr|arranger}}, {{t+|fr|convenir}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|arindj}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # metou d' acoird. #* Vos voloz djåzer do scrinî et do pondeu ? C’ est co ene afwaire d’ {{~|arindjeye}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.133}} #* Dji n’ e vou nén fé ene tchanson,<br>Mins dji m’ end a fwait ene råjhon,<br>Mi planete esteut ddja {{~|arindjeye}},<br>Divant d’ aprinde a dire ː « Abeyeǃ ». {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteu, fevrî 2026)'' # plaecî comifåt. #* Li comissaire ala prinde on cårton foû des ôtes k' estént {{~s}} so on perpite et stitcha a s' camaeråde ene lete k' i vneut do prinde foû. {{s-rif|JVpa|1896, p.75-76}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|metou d' acoird |fr= {{t+|fr|arrangé}}, {{t+|fr|conclu}} }} {{ratour|plaecî comifåt |fr= {{t+|fr|placé}}, {{t+|fr|disposé}} }} qklsmraqo6pta44w26jci7dqugtojsy 0 10670 433504 384629 2026-05-06T20:28:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433504 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon|wa}} '''miernou''', '''miernowe''' [addj.] '''1.''' tot nou, tote nowe. #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on moirt ki vént briber si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, {{~}}, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ''On motî wice ki les mots sont miernous, sins ene fråze po mostrer leu-z uzance, c' est come èn ome sins tchår, on coir sins åme, on moteur sins ôle, èn åbe sins seuve'' (L. Hendschel). ''Si coir miernou est tot blanc; on direut k' il a stî stocaesse, et adon abumé raddimint pa dji n' sé cwè'' (L. Hendschel). ''Ostant fé sonner ene pire, pingnî on diåle ki n' a pont di tchveas, u s' taper e l' aiwe miernou po-z e rexhe avou des pexhons tot plin ses potches'' (J.P. Hiernaux). {{lang|fr|F. tout(e) nu(e), à poil.}} '''2.''' miernowe (tipografeye) sins gåliotaedjes, stîle di båze po cåzer d' ene [[fonte]], ene [[lete]], eneviè les stîles di cråssès letes, clintcheyès letes, evnd. {{lang|fr|F. caractères romains.}} Disfondowes: '''mièrnou, owe''', '''miérnu, ûwe''', mérnu, ûe. Etimolodjeye: mot d' acolaedje adviebe ([[mier-|mier]]) + addjectif ([[nou#Walon 2|nou]]). hkc5vvx1muitl4zo7s549oiyqaowdm6 0 10674 433503 430788 2026-05-06T20:27:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433503 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Apl|wa}} «[[mier]]» (adviebe) + «[[seu]]» (addjectif). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mjɛʀ.'søː|mjɛːʀ.'søː|meʀ.'søː}} ** {{pzc}} {{AFE|mjɛʀ.'søː}} * {{Ric|mier·seu}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-|o=mierseu|f=mierseule}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki n' a nolu po viker u djåzer avou lu. #*Inte les cwate meurs, dji vike {{~}}{{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Lu pauve ome èt l’amoûr", tome 43, p. 140}} #* Djåme est ene miete tot seu; ene miete foû des bruts; {{~}} {{s-rif|EGil}} #*A poenne la, rouf, vo l' la ki t' rapice li botaye di Sinzano et ki s' vude on vere ki n' va nén dmorer foirt lontins {{~}} dins s' rondowe botike: Carpe Diem ! {{s-rif|JSch}} #* Dji so tot {{~}} drola sol Tere ås Spenes et dji cache après ene sakî po m' tini cpagneye: deus gades, c' est waire ! {{s-rif|JMat}}. #* Nåjhi, i n' s' a nén rlevé et dmorer so plaece po tchanter, {{~}}, "Li vî blanc tchvå", "Djîle Copiche", "Evoye po l' Amerike"'' {{s-rif|JSch}} #* {{lang|wa-fel|Pèneûs, '''mièrseû''', èt dji n’ètind<br>Qui l’ bîje qui chufèle à l’ûréye.}} {{s|AHen}} #* El brune rimpli l' coujhene; l' estouve saetche et flameye<br>Tins k' l' ome puplote, påjhire, rapetaxhant, {{~}},<br>Ses ans yet des razans, ses espwers, ses freyeus,<br>Les beas, les laids moumints di tote si vicåreye. {{s-rif|HVC|"Clairs di lune" p. 49}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on moirt ki vént briber si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, {{~}} ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== {{r|si mete fén mierseu d' djouweu}} {{fotb|wa}} én nén leyî èn ôte djouweu dilé lu, po k' on vs passe li bale. {{lang|fr|F. se démarquer.}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[mierseulisté]] * [[mierseulreye]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=sins nolu po-z esse avou lu| * [[fén seu]] * [[tot seu]] * [[disseulé]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{WM}}, {{WC}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | mérseu, mérseûle = C8 | mér seû, mér seûle = O4 | mierseu, mierseule = R10 | miérseû, miérseûle = E1,E170 | miér seû, miér seûle = O4 | mièrseû, mièrseûle = E1,E170 | miêrseû, miêrseûle = E1,E170 | mierseu = R13 | mwêrt-seû = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' a nouk a håbiter |fr= {{t+|fr|esseulé}}, {{t+|fr|isolé}} ''(socialement)'', {{t+|fr|solitaire}} }} nso8da2blbpukj3w1qpr434xiyjtlio 0 10778 433509 429911 2026-05-06T20:35:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433509 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mwaːʀ|mwaʀ}} {{AFE|mwɛːʀ|odio=Wa-fel mwêrt wa moirt.ogg|ling=wa}}{{AFE|mwæːʀ|mweʀ|mwɛʀ|moːʀ|mɔ̃ʀ|muːʀ}} {{miers|1|62}}; {{BS|oi}}. ** {{pzc}} {{AFE|mwaːʀ}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|mors|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} # moumint k’ ene vicante sacwè (djin, biesse, plante) [[mourt]]. #* Dj’ a stî tote brouyeye avou l’ {{~}} da Albert. # estance d’ ene djin ki n’ vike pus. #* Dj’ a morou tola, mins dj’ a vnou foû del {{~}} {{s-rif|ALov}} # djin ki n’ vike pus. <gallery> Moirts campagne Marok.jpg|(''sinse 3'') Des moirts. </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[mori di s’ bele moirt]]}} # {{r|[[mori d’ måle moirt]]}} # {{r|[[c’ est sont come les pourceas ki n’ fijhèt do bén k’ après leu moirt]]}} : dijhêye po onk k’ on [[voet evi]]. # {{r|[[bele moirt]]}} : moirt naturele (sins maladeye ni accidint). # {{r|[[moirt subite]]}} : moirt tot d’ on côp, divant l’ ådje. ## {{r|Moirt Subite}} : no d’ ene marke di [[gueuze]]. # {{r|Si l’ moirt mi prind, si l’ moirt mi strind, ki ni curé ni priyesse n’ poye vini a tins, vinoz nosse såveu Djezus-Cri å Sint-Sacramint}} : {{cato|wa}} viye priyire divant d’ mori, ramexhnêye di [[w:J. Calozet|J. Calozet]]. # {{r|conter tot disk’ al moirt do tchet}} : raconter vormint tot, minme çou ki n’ sieve a rén. # {{r|souner a moirt}} : sounaedje especiål des clotches po dire k’ i gn a on moirt e viyaedje. Ode: souner l’ transe. # {{r|hoûler a moirt}} : hoûler come les leus, tot djåzant d’ on tchén, et k’ on creyeut k’ ça anoncive on moirt. # {{r|Triyingue del moirt}} : dins ene batreye militaire, plaece ka k’ i gn a bråmint des touwés. #* Holindje, Lutrubwès, Viyé-l'-Boune-Aiwe : a l’ [[Ofinsive]], c’ esteut l’ triyingue del moirt; on djoû rprind des Amerikins, li londmwin des Almands. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[mori]], [[moraedje]], [[moreu]], [[mora]], [[morant]] * [[ramoirt]] ([[moirt et ramoirt]]) * [[rimori]] * [[amoirti]], [[amoirtixhmint]], [[amoirtixhaedje]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[a moirt]] * [[poenne di moirt]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (moumint del fén del veye) : [[moraedje]] ===== {{H|mots vijhéns}} ===== * (persounifiaedje del moirt) : [[Fåtcheuse]] * (moraedje nén naturel) : [[touwaedje]], [[moude]] ===== {{H|RM}} ===== {{Tit}} *«[[w:Li moirt di l' åbe|Li moirt di l’ åbe]]» long powinme da [[w:Henry Simon|Henry Simon]]. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | moir = C9a | moirt = R10:10724,R13 | mwârt = C1,C13,S117 | mwart = C8,E21,S0 | mwért = E1 | mwèrt = E165 | môrt = O0 | moûrt = O4 | muar = E212 | {{loyén|amuar|wa-vsis}} (''a moirt'') = E212 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|moumint kel veye eva |ar= {{t+|ar|موت|ral=mawt|ar-fafl=مَوْت}}; {{t+|ar|وفاة|ral=wafah|ar-fafl=وَفَاة}} |ary= {{t+|ary|موت|ral=mot|ar-fafl=مْوْت}} |de= {{t+|de|Tod}} |es= {{t+|es|muerte}} |en= {{t+|en|death}} |fr= {{t+|fr|mort}}, {{t+|fr|décès}}, {{t+|fr|trépas}} |nl= {{t+|nl|dood}}, {{t+|nl|overlijden}} |ru= {{t+|ru|смерть}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|mortuus|sourd=la}} (moirt, d’ on mimbe, anixhilé, d’ ene lwè, flåwe). ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-tpdv|o=moirt|f=moite}} {{~}} {{o}} # ki n’ vike pus, po ene djin. #* Il est {{~}} dispu bele ådje. #* Nonår (intere do poice, li colon {{~}} el mwin ; - tot mouwé) – Mwaisse, el fåt i cori ?<br>Matî (sins s’ ritourner) – Cours lu ! {{s-rif|HSbb|1886, p.24}} #* BERNALMONT. […] Mins vola, wice e-st i ?<br>BODSON. – {{~|Moirt}}, lieutnant, creyoz m’. {{s-rif|JMabf|1924, p.14}} #* Dji vou aveur li fén mot so çou k’ on dvénrè après, cwand k’ on serè {{~}} {{s-rif|EGil}} #* On n’ houkive li docteur, torade ki cwand on-z esteut cåzu {{~}} {{s-rif|GGhy}} #* Bråves vîs pere-tåyes, {{~s}} po nosse liberté, coûtchîs dzo l’ pire, doirmoz todi e påye {{JPie}} # ki n’ sait pus bodjî, d’ on mimbe. #* Dispu l’ accidint, mi gåtche djambe est {{~|moite}}. # ki n’ vike pus, d’ on texhou biyolodjike. #* I fåt rsaetchî les {{~|moitès}} tchås. #* Nole trace di l’ ôte såjhon … Siya ! Des {{~|moitès}} foyes<br>Å pî del håye d’ årdispene tote floreye. {{s-rif|JCmp|« Dixmude », 1916, p.25}} # k’ on n’ sint pus, tot djåzant d’ on boket do coir. #* Ça m’ lance des côps dins les doets : ti n’ direus k’ ça est {{~}} # k’ on ndè cåze pus, ki n’ rote pus. #: Loukîz a : [[moite aiwe]], [[Moite-Han]]. #: {{r|kesse moite}} : #: ''a)'' [[kesse]] k’ on nd a bråmint djåzé ki l’ dossî est cloyou, polbon. #: {{lang|fr|F. " affaire classée".}} #: ''b)'' margaye å tribunå k’ on-z a pierdou. #: {{r|moite sititchete, moite cawete, moite betchete}} : (linwince) [[cawete (linwince)|cawete]], [[betchete (linwince)|betchete]], foirt viyes dins l’ lingaedje, et ki n’ plèt pus esse eployeyes po fé des noûmots. ===== {{H|notule d’ uzaedje}} ===== * Po l’ ratournaedje francès walon di fråze come « il est mort », on pout aveur « il a morou » si « mort » est [[pårticipe erirece]] (fråze d’ accion) et « il est moirt » si « mort » est addjectif (fråze di sitouwåcion). {{Lka}} « [[mori]] ». * E walon, a Lidje todi, on dit pus voltî « vo-l'-la moirt » k' « il est moirt » ===== {{H|ratournaedjes}} ===== # {{r|[[fé toumer moirt]]}} # {{r|[[leyî po moirt]]}} #{{r|[[tchaire moirt]]; [[toumer moirt]]}}: mori tot d’ on côp. #{{r|[[moirt et ramoirt]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[ramoirt]] * [[moirtasse]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== {{Boesse|c=2| * [[moirzive]] * [[moirt-né]] * [[moirt-poy]] * [[moite aiwe]]; [[Lamortawe]] * [[moirt di sogne]] * [[Moite-Han]] * ''[[tchôke-moirt]]'' }} ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Boesse|c=2|tite=ki n’ vike pus, d’ ene djin| * [[ralé]] * [[revoye]] * [[ramoirt]] ([[moirt et ramoirt]]) * [[evoye tinde ås fougnants]] }} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | moir, moite = C9a | moirt, moite = R10,R13 | mwért, mwète = E1, G201 | mwêrt, mwète = G201 | mwèrt, mwète = E165, G201 | mwârt, mwate = C1, G201, S117 | mwârt, mwâte = G201 | mwart, mwate = C8,S0 | môrt, môrte = G201,O0 | môrt, môte = G201 | moûrt, moûrte = G201, O4 | moûrt, moûte = G201 | mwârt = C13,C99 | mwart = E21 | môte {{f}} = C8 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|ki n’ vike pus, d’ ene djin |fr= {{t+|fr|mort}} }} * {{lang|fr|F. "mort, décédé, nécrosé".}} * {{lang|fr|F. "mort, insensible".}} ==== {{H|sustantif}} ==== {{acoird-s|o=moirt|f=moite}} {{~}} {{o}} # li ci ki n’ vike pus. #* On stinda l' {{~}} divins et, dvant ses eritîs<br>K' el loukît ene dierinne feye, li covieke rida dsu. {{s-rif|HSpbd|"Li rvindje di l' åbe}} #* C' est d' vozôtes, mes {{~s}} rigretés,<br>Ki ç' djoû cial rimplixh mi pinsêye. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Tossaint", p.38}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on {{~}} ki vént briber si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{cwdj|wa}} ## cwåtes k’ on stî djouwêyes. ## djouweu ki n’ djowe nén, tchaeke a s’ toû, cwand on-z est cénk et k’ i n’ fåt k’ cwate djouweus. #* Nos djouwrans avou on {{~}}. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|ça freut rlever on moirt}} #* MATROGNÅRD (tot hemlant). - Iy ! Iy ! Ké bon peket ! Ci n' est nén po vs vanter,<br>Mins dj' n' a måy beu do sfwait : c' est co do Vî Sistinme<!--vî sistème-->.<br>TONTON. - Endè rvoloz vs co ene ?<br>MOTROGNÅRD (tot tchôcant s' vere). - Dji n' rifuze måy bateme.<br>Del bwesson come çoula, {{~|ça freut rlever on moirt}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 192-193}} # {{r|woeyî on moirt}} : dimorer dins l’ tchambe do moirt, del nute. # {{r|Cwand gn a on moirt sol plantche on dimegne, gn a co onk ki shût dins les shijh samwinnes}} : doûce creyance did dinltins. # {{r|leyîz les moirts e påye}} : dijhêye cwand on [[codjåzer|codjåze]] on moirt. # {{r|Ti freus on bea moirt}} : dijhêye po balter onk (metans, k’ est bén abiyî). # {{r|cwand on est moirt, on n’ vike pus}} u : {{r|cwand on est moirt, c’ est po lontins}} : li moirt, c'est po d’ bon. #[[blanc-moirt]]; [[blanc come on moirt]] # {{r|Li tchmijhe d’ on moirt n’ a pont d’ potches}} : # {{r|Li ci ki ratind après les solés d’ on moirt va co lontins a pîs dischås}} : i n’ fåt nén ratinde les eritaedjes. # {{r| Dou çk’ i gn a des moirts, les ouxhs sont todi å lådje}} u : {{r|On n’ clôt nén l’ ouxh la k’ gn a on moirt}} : dijhêye po rire cwand on vs dit ki vosse brayete est å lådje. # {{r|on n’ rileve nén les moirts}} : {{cwdj|wa}} dijhêye po espaitchî k’ on n’ våye rivey les cwåtes k’ ont toumé. ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[croke-moirt]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (rilidjeuzmint) : [[trepassé]] * (moirt nén naturelmint) : [[touwé]] * (mierdjin ki mourt d’ ene maladeye) : [[moraedje]] ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour | fr = {{t+|fr|mort}}, {{t+|fr|défunt}} }} ==== {{H|adviebe|wa}} ==== {{~}} {{o}} # (divant èn addjectif) [[foirt]]. #* Il est {{~}} sô. #* On s’ plait la dvins come des chamos,<br>Pusk’ on-z î boet tot {{~}} a l’ aiwe,<br>So ene shijhe, dj’ a conté pus d’ trinte côps<br>Mi prezince å batch wice k’ on s’ saiwe. {{s-rif|LLst|(1913-1920), « On drole di tampèrant » p.127}} #* Nos rivnéns, {{~}} nåjhis, åd triviè des tcherwés {{s-rif|JWar}} #* {{lang|wa-fel|'''Mwért''' nanti, tot hictant, i s’trinna st’è s’bôme fî parèye qu’on lîve qu’on a corou djus.}} {{s|JMps|(1926), p.46}} # (dins les vierbires ås pronos) foirt, bråmint. #* Loukîz l' djonnesse, c' est tos omes di stok capåbes do bouxhî {{~}} les cis ki s' metèt so leus voyes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.26}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[si rire moirt]]}}: rire foirt. # {{r|[[si tuzer moirt]]}} # {{r|[[si schiter moirt]]}} ## aveur ene foite schite ## aveur foirt peu. # {{r|[[braire ses iys tot moirt]]}}: bråmint tchoûler. # {{r|[[si priyî tot moirt]]}}: priyî foirt, tot l’ tins. # {{r|[[tot moirt rindou]]}} # {{r|[[cweri moirt]]}}: cweri bråmint. #* Elle aveut pindou s’ paltot sol minne, po {{~|m’ }}fé {{~|cweri}} tot {{~|moirt}} après {{s-rif|CDen}} ===== {{H|mots d’aplacaedje}} ===== * [[moirt nåjhi]]; [[moirt escran]] * [[moizive]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (divant "scran"): [[fén]] * (divant "sô"): [[crevé#Adviebe|crevé]] * {{Lka-si|totafwaitmint}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|foirt, divant èn addjectif {{Lka-ra|totafwait}} |fr= {{t+|fr|très}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} 3rgz0nqg7hotrdhzxym46n8f2kr3rti 0 11679 433494 424589 2026-05-06T18:32:57Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433494 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Calc|planète|fr|wa}} (coir ciryin). === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}}{{f}} # {{astr|wa}} coir ciryin come li Tere, ki toûne åtoû do solea, u d' ene sitoele. #* Dji m' aprotcha do Ptit Prince et lyi dmander di ké {{~}} k' i vneut {{s-rif|Jean-Pol Grandmont, ratournant [[w:Antoine de Saint-Exupéry|Antoine de Saint-Exupéry]]}} # tot çki toûne åtoû del vicåreye d' ene djin. #* Si vos l’ sipozez, edon, vosse {{~}} est tote fwaite davance. {{s-rif|HSnp|1889, (p.86}} #* El {{~}} di ç' viye cope la, cwè çki ça pout bén esse, dijhoz mel ? {{s-rif|LMar}} # {{do-cr|wa}} çou ki vos doet ariver, et k' est kécfeye scrît ene sadju å Cir. #* Mågré syince, mågré lunetes,<br>Vos avoz saetchî vosse {{~}},<br>Vos estoz rclapé dvins l’ rijhea,<br>Come èn oujhea. {{s-rif|MLol|"L’ôrlodje du l’amour"}} #* Dj' a todi oyou dire ki vosse {{~}} esteut scrîte d' avance {{s-rif|LSom}} # advinaedje di l' avni d' ene djin, pal voye di si date di skepiaedje. #* Ou dj' soune li trompete<br>Pol ci k' vind des {{~s}},<br>Ou dj' fwai l' esplicåcion<br>Pol ci k' towe les wandions. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.104}} #* Il atchtît ene foye la k' on lijheut s' {{~}} {{s-rif|HVC}} #* Dji n’ e vou nén fé ene tchanson,<br>Mins dji m’ end a fwait ene råjhon,<br>Mi {{~}} esteut ddja arindjeye,<br>Divant d’ aprinde a dire ː « Abeyeǃ ». {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteu, fevrî 2026)'' # {{cron|wa}} onk des doze senes ki pårtixhèt l' anêye et ki dnèt l' caractere des djins. #* C' est cwè, vosse {{~}} ? :: Mi, c' est l' Gadot. <gallery> Espåce Souzane Mahin.jpg|planetes ås aneas åtoû d' ene fizêye As08-16-2593 crop.png|li planete «Tere» Stoele do Bierdjî tinre lune.jpg|Li «Stoele do bierdjî» (a hintche), c' est ene planete Chantal Denis planete-dessin.jpg|planete = destinêye </gallery> ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=coir ciryin, aprume nosse Tere| * [[bole]] }} {{Boesse|tite=advinaedje di çou ki va ariver a ene djin| * [[destinêye]] }} ==== {{H|dizotrins mots}} ==== {{Boesse|tite=astronomeye| * [[Tere]], [[Daegne]] * [[Stoele do bierdjî]], [[Venusse]] * [[Måss]] * [[Mierkeure]] * [[Djupiter]] * [[Satûne]] * [[Uranusse]] * [[Nûtone]] ([[Neptune]]) * [[anea]] }} {{Boesse|tite=asterlodjeye| * [[Bassî]] * [[Torea]] * [[Djermale]] * [[Crantche]] * [[Liyon]] * [[Pucele]] * [[Balance]] * [[Scoirpion]] * [[Airtchî]] * [[Gadot]] * [[Raiweu]] * [[Pexhons]] }} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | planete = R10,R13 | planète = C8, O4 | planéte = E34 | planett = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|coir ciryin |fr= {{t+|fr|planète}} |en= {{t+|en|planet}} |nl= {{t+|nl|planeet}} |de= {{t+|de|Planet}} |es= {{t+|es|planeta}} |ar= {{t+|ar|كوكب‎|ral=kawkab|ar-fafl=كَوْكَب‎}} }} {{ratour|çou ki vos doet ariver |fr= {{t+|fr|destin}}, {{t+|fr|destinée}}, {{t+|fr|prédestination}} }} {{ratour|advinaedje di l' avni pal date di skepiaedje. |fr= {{t+|fr|horoscope}} }} {{ratour|onk des doze senes ki pårtixhèt l' anêye |fr= {{t+|fr|signe du zodiaque}}, {{t+|fr|zodiaque}} }} === {{H|VE}} === *{{wp|planete (discramiaedje)}} *{{wp|Planete (asterlodjeye)}} *{{wp|Planete (astronomeye)}} km7abif9iy9mewctv5qyyih2vnp20bz 0 11920 433512 406178 2026-05-07T08:58:26Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433512 wikitext text/x-wiki {{MR|Prandjire}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|prandiaria|sourd=la}} (eure do dinner) {{çdom}} {{caw|ire|s|wa}}; li mot esteut ddja la e {{vlo}} (« {{p|prangiere|fro}} ») avou on sinse ene miete diferin. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pʀɑ̃.ˈʤiːʀ|pʀɑ̃.ˈʤɛːʀ|plɑ̃.ˈʤɛːʀ|pʀɔ̃.ˈʤiːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɑ̃.ˈʤiːʀ|odio=Wa-prandjire2.ogg|ling=wa}} u {{AFE|odio=Wa-prandjire.ogg|ling=wa}} * {{Ric|pran·djire}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{f}} # [[doirmaedje]] après aveur [[nonné]] (magnî a nonne), tot djåzant des djins; sovint {{d-rat}} «[[fé prandjire]]» u «[[fé s’ prandjire]]». #* Èm nene fwait s' {{~}} après l' dinner {{s-rif|O3}} #* C’ est seur, alez fé ene pitite {{~}}, edon, Meliye ? Sortot si c’ est on saizixhmint ! {{s-rif|HSnp|1889, p.91}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin {{~}}. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{cins|wa}} ripoizaedje des biesses, a nonne, dizo ene plaece avou d' l' ombrire, et co motoit d' l' aiwe. #* Les ciwagnes continouwént leu {{~}} e nos waitant d' on rwåd si doûs k' on åreut dit k' il esteut cåzu soriyant {{s-rif|LBai}} # plaece ki l' bisteu s' î rmete sol tins d' nonne. # tins d' [[nonne#Walon 1|nonne]]. #* Li londmwin a {{~}},<BR>Ene oto do scoter<BR>Tijhneye on tchåraban {{s-rif|HPet}} #* I n' li fåt djamåy aler trover tins d' {{~}}, målureus, vozôtes ! #* Vinoz e l' {{~}} {{s-rif|O2}} #* Il a vnou del {{~}} {{s-rif|E2}} # {{fizio|wa}} termene ki shût ene boune eurêye. #* C' est normå ki l' coir soeye tot pzant tins del {{~}}. ==== {{H|NU}} ==== Li dvancete po dire « sol tins d' nonne » pout esse: * {{loyén|a|Divancete}} (sins årtike) : '''a prandjire * [[e]] (avou ou sins l' definixhant årtike) : '''e l’''' prandjire; rivni '''e''' prandjire * [[del]] (l' årtike î est etroclé) : '''del''' prandjire ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[fé prandjire]] / [[fé s’ prandjire]]. # [[rivni e prandjire]]: [[raboirder]] (rintrer el måjhone) tins del prandjire, u a on moumint k' on n' s' î atind nén. #: {{lang|fr|F. rentrer à l'improviste.}} # [[souner prandjire]]. #* {{lang|wa-fel|A dj’ ètindu ?<br>Lès ritchitchi-batisse-cowitches,<br>Lès coqs tchanter à mèseure avou l’èclume do mârchau,<br>Lès tchins bawyî après lès tch’faus,<br>L’anjélus qui '''sone prandjêre''' !}} {{s|JDes|''Dêrènes bates'', ''Mélin'', 2014}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prandjirêye]], [[prandjiron]] * [[prandjrece]] * [[prandjler]], [[prandjloe]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[divant-prandjire]] * [[aprandjire]] * [[après-prandjire]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=doirmaedje sol tins d' nonne <small>des côps djusse dins l' ratourneure: «fé ~»</small>| * [[croket]] * [[niket]] * [[cwårt]] * [[midi]] * [[nonnêye]] * [[sokete]] }} {{Boesse|tite=plaece do bisteu sol tins d' nonne| * [[prandjloe]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | plandjêre = C1, O4 | prandgîre = E165 | prandjère = LNam (Les Cahiers Wallons\, 1992\, {{l°|8}}\, {{p.|120}}) | prandjêre = G203 ({{p.|228}}), JDes | prandjëre = C106 | prandjeure = JSel (Les Cahiers Wallons\, 1998\, {{l°|5}}\, {{p.|73}} & {{l°|9}}\, {{p.|136}}) | prandjire = R10,R11,R13 | prandjîre = E1, G203 ({{p.|228}}), S117 | prondjîre = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|doirmaedje sol tins d' nonne |fr= {{t+|fr|sieste}}, {{t+|fr|méridienne}}, {{t+|fr|repos de midi}} |en= {{t+|en|siesta}} |es= {{t+|es|siesta}} }} {{ratour|ripoizaedje tins d' nonne |fr= {{t+|fr|repos de midi}} }} {{ratour|tins d' nonne |fr = {{t+|fr|temps de midi}} }} {{ratour|estat fiziolodjike ki shût ene boune eurêye |fr = période {{t+|fr|post-prandiale}} }} 5im7sl78x78r9cyw73996vd1wfpwm9w 0 12257 433491 414038 2026-05-06T18:18:23Z Scribus electronicus 3672 433491 wikitext text/x-wiki {{MR|râde}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|rapidus|sourd=la}} (foirt, po cåzer di l’ aiwe d’ on rouwåd, k’ epoite les pires), adon racuzinåve avou l' {{p|rade|fro}} ; {{FEW|10|66|a|+}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀat|ʀaːt|ʀɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀat}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # avou ene grande vitesse. #* Si dj’ åreu<!--aveu--> yeu corou pus {{~}} ... {{s-rif~|C8}} #* Il ont {{~}} yeu tchiké tot ça. {{s-rif|C8}} #* C’ est èn ovraedje k’ a stî {{~}} abatou. {{s-rif|C13}} #* Gn a des cis ki vont trop {{~}}, k’ ont todi ene ascoxheye d’ avance so ls ôtes. {{s|YPaq}} #* {{lang|wa-fel|'''Rade''', il ont gripé d’ssus po lî r’cèper sès cohes,</br>èt lès hèpes ataquèt. Li crèstê si påhûle</br>si rimplih d’on grand brut. On ôt crohî lès bwès</br>qui s’frohèt lot toumant so lès bouhons spatés.}} {{s|HSim}} #* Amon nozôtes, les omes vont {{~}},</br>Si {{~}},</br>Si {{~}},</br>Cwand i s’ fåt bate</br>Po disfinde, di leus vilès cités,</br>Les frankizes et les libertés. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.18}} # sins [[tårdjî]]. #* Vinoz {{~}}, savoz. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|esse rade a}}. #* Les doze eures {{~|sont rades a}} souner ;</br>Et s’ n’ est co waire al fabrike. {{s-rif|JVri| « Pâhûles rîmês » (1897), «Li p’tit valet qu’pwète a diner», p.124}} # {{r|[[vite et rade]]}}, {{r|[[bén vite et bén rade]]}} #* Vénress cial {{~|bén vite et bén rade}} ? {{s-rif|E203}} # {{r|[[kî rade dene, deus feyes dene]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[raddisté]], [[radmint]], [[raddimint]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[torade]], [[bénrade]] * [[purade]], [[copurade]] * [[ossurade]], [[ossurade ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[vite]], [[roed]]; {{Lka-si|radmint}} * [[tot d’ shûte]] / [[totshûte]], [[do côp]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * {{AFE|ʀat}} : [[rate]] * {{AFE|ʀaːt}} : [[råde]] (stindêye di mer ki mousse dins les teres po les batea î taper l’ anke) ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rade = C62,C65, E1, R10,R11,R13 | râde = C8, O0, O3, O81 | ratt = E177 (1843),E184,E203 | ratte = E212 | {{=wis|rut|rade}} = C74 | - = E89, S0, S17, S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|avou ene grande vitesse {{Lka-ra|radmint}} |fr= {{t+|fr|vite}}, {{t+|fr|rapidement}}, {{t+|fr|promptement}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-E-tpdv|rad}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}} {{repl}} # ki va [[vite]]. #* Ene {{~}} oto. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fel]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[londjin]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki va vite |fr= {{t+|fr|rapide}} |en= {{t+|fr|rapid}}, {{t+|en|quick}} }} rsbi731bwnoo3u69nam06sngcx7uxe8 0 12934 433528 432103 2026-05-07T11:37:10Z Lucyin 218 /* {{H|ratourneures}} */ 433528 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-ri|rivni|ervini|rvini}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|vini}}, {{bet|ri|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɪ.ˈvnɪ|ʀɪm.ˈnɪ|ʀyv.ˈnɪ|ʀɪv.ˈny}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀi.ˈvni|odio=Lang-wa-fel Lidje riv'ni.ogg|ling=wa}} * {{Ric|ri·vni}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=rivn|B=rivén|C=rivegn|come=v(i)ni}} {{~}} {{vsc}} # vini a ene plaece k' on-z aveut cwité. #*I {{~|rvént}} d' Afrike. #* I pretind fé {{~}} les moirts {{s-rif~|C1|p. 614}} #* Å djeu do catchî, on rvént bouxhî troes côps cwand on-z a veyou l' catchî {{s-rif~|C1|p. 421}} #* Cåzi l’ cwårt po onze ! Endè {{~|rvénrè}} nouk divant onze et dmeye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.11}} #* Del croere insi, valet, i sereut d' ene boune påsse ;<br>Si nos {{~|rivnans}}-st al vole, c' est l' amour k' endè l' cåze :<br>C' est afîsse ki nosse bele rivoeye si Sint Esprit,<br>Ou sins cwè ns evoyréns-st å diåle li mwaisse et l' pris. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.35}}<br>[[File:44 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* {{lang|wa-fel|N’s avîs corou tote li djournêye ;<br>Al dilongue di l’êwe nos '''riv’nîs'''}} {{s|EWfc|p.131}} #* Vos vs mousroz tchôdmint, et s' ni {{~|rvénroz}} vs cial ki dmwin après 8 eures å matén. {{s-rif|JMvm|(1933), p.40}} # {{coujh|wa}} {{td-rat}} «[[fé rivni]]»: cure doûçmint dins do boure, del cråxhe, tot rastindant, tot djåzant d' èn amagnî. #*I fåt fé {{~}} les ptits kertons dins l' payele. #*Pelez ls agnons, cotaeyîz les e fenès rondeles, et les fé {{~}} a ptit feu avou 50 grames di boure dins ene pitite casrole avou ene coviete {{s-rif|CMas}} # prinde [[raecinêye]] tot djåzant d' ene plante, èn åbe k' on-z a rpiké. #*Il {{~|ont rivnou}}, les pemîs ? # {{vsdj}} [[obtini]] [[djustumint]] ene sacwè. #* {{lang|wa-fel|C’est vrêy’, dj’a ’ne fèy’ riçû on côp d’ pogne d’ine bèle crapaute qui n’ mi '''riv’néve''' nin.}} {{s|JVtt|(1924), ''On mâ Sègnî''}} #* MAYANE. - Ebén, ki rawårdez vs ?<br>LAFLEUR. - Li gote ki {{~|m' rivént}} da monparan. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XXIII, p.38}} # {{vsdj}} vini eco ene feye. #* Gn a t on proviebe ki dj' ô dire bén des feyes<br>K' l' ome sins idêyes n' est vraiymin k' on grand sot,<br>Por mi, les minnes ni so nén co fineyes,<br>Fåt esperer k' i m' {{~|endè rvénrè}} co. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Mi dièraine ideie, mitoi'', p.127}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ki rvént tos ls ans]] # [[n’ è poleur rivni]] # [[rivni a lu]] # [[rivni al råjhon]] # [[rivni drî rinne]] # [[rivni sol houpdiguet]] # [[rivnoz-î-co]] # [[rivni so l’ aiwe]] / [[rivni dsu l’ aiwe]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[rivnou]] * [[rivnant]] * [[rivnaedje]] * [[rivnance]] * {{Lka-pa|vini}} }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rariver]] * (viebe sins djins) : [[meriter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rivni = C8, E203, R10,R13 | riv’ni, rim’ni = E1 | riv’nu = C1 | ruvnu, rvunu = S117 | ruveni = E34 | ruv’nu = C1 | r’vèni = C8 | rivni u ervini / rvini = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vini a ene plaece k' on a cwité |fr= {{t+|fr|revenir}} }} {{ratour|rivni a |fr= {{t+|fr|mériter}} }} 6rwquwf1ls2y7a7k7pj8zsqjfg36yp8 0 13251 433492 433452 2026-05-06T18:20:56Z Scribus electronicus 3672 433492 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|ratio|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɔː.'hɔ̃|ʀaː.'jɔ̃|ʀɛː.'jɔ̃|ʀɔː.'jɔ̃|ʀɛː.'jɔ|ʀɛː.'zɔ̃}} {{BS|å|-}} {{BS|jh|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɔː.'jɔ̃}} * {{Ric|rå·jhon}} === {{H|sustantif}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # çou ki permete a ene djin di djudjî sins aconter ses sintimints. #* C' est èn ome ki n' a nole {{~}}. {{s-rif|E203}} # cåze d' ene accion, sorlon li ci ki l' a fwait. #* Vola ene boune {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Et portant, ele rissondje a onk des råles côp k' elle a stî d' acoird avou si ome. Oyi, il alént evoyî Serguey Carim a Kiyev, po les troes dierinnès anêyes d' umanités. Mins leus råjhons n' estént nén les minmes {{s|LMver}} # [[atote]], [[messaedje]] {{Lka|måle råjhon}}. #* On n' såreut aveur ene boune {{~}} foû d' lu. {{s-rif|E1}} #* I sont texhous del minme pîce<br>Avou beacôp del police,<br>S' il oyèt ene {{~}} foû plaece,<br>L' londwmin vs seroz å redjisse. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.69}} # {{plu}} [[argumint]], [[astoca]] {{Lka|diner ses råjhons}}, {{Lka|boigne råjhon}}. #* Ci n' est k' après aveur schoûté totes ses {{~s}},<br>K' dj' a stou, å pus abeye, fé l' comission. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* Dabôrd, dji vou k' vos m' riboutexhe<br>Si vos m' djudjîz d' on måva fond ;<br>Pårlez francmint, djans, po k' dji såye<br>A l' ône ki vs muzurez mes {{~s}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.118, ''Li brave Nanète'' (1910)}} #* Sipårgnîz les {{~s}} popa, dimanez cial et voyîz î Lafleur. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne VIII, p.25}} ==== {{H|ratourneures}} ==== {{Boesse|c=2| # {{r|[[aveur des råjhons]]}} # {{r|[[aveur råjhon]]}} # {{r|[[aveur råjhon di]]}} # {{r|[[aveur ses råjhons]]}} # {{r|[[avou pus d’ råjhon]]}} # {{r|[[come di djusse et d’ råjhon]]}} # {{r|[[come di råjhon]]}} # {{r|[[cweri des råjhons]]}} # {{r|[[diner råjhon]]}} # {{r|[[diner ses råjhons]]}} # {{r|[[fé des råjhons]]}} # {{r|[[fé etinde råjhon]]}} # {{r|[[fé råjhon]]}} # {{r|[[gn a nol esprit wice k’ i gn a nole råjhon]]}} <!-- # {{r|muzurer ses råjhons}} #* Cwand vos m' vénroz co dire do {{~|muzrer mes råjhons}}, dji vs aprindrè a mzurer ôte tchoi, savoz, mi. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne XI, p.48}} --> # {{r|[[n’ aveur ni rime, ni råjhon]]}} # {{r|n’ aveur pus nole råjhon foû di}} : ni nén poleur fé candjî d' idêye. #* C' est come vosse sour, vola des djoûs k' on {{~|n' a pus}} po dire {{~|nole råjhon foû d' leye}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne V, p.43}} # {{r|[[pus ki d’ råjhon]]}} # {{r|[[ribouter les råjhons]]}} # {{r|[[ripasser ses råjhons]]}} # {{r|[[rabiyî les råjhons]]}} (da) # {{r|[[rabiyî ses råjhons]]}} # {{r|[[råjhon d’ pus po]]}} # {{r|[[rivni al råjhon]]}} # {{r[[si fé ene råjhon]]}} }} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[råjhonåve]], [[råjhonåvmint]] * [[råjhoner]], [[råjhoneu]] * [[råjhonmint]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[boigne råjhon]] * [[foû råjhon]] * [[måle råjhon]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | råhon = E34 | râhon = E145:d’râhon (a « d’râhon ») | raison = E34 | raizon = E203 | råjhon = R10,R11,R13 | razon = E21 | {{=fon|réjo|réjo}} = G152:raison (a "raison") | {{=fon|réjõ|réjon}} = G152:raison (a "raison") | rêson = E165 | rézo = O4 | rêzon = E1,E34 | {{=fon|rójõ|rojon}} = G152:raison (a "raison") | drâzon = (d’ råjhon) E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|çou ki permete a ene djin di djudjî sins aconter ses sintimints |ar= {{t+|ar|ral=sabab|سبب}} |ca= {{t+|ca|raó}} |en= {{t+|en|reason}} |es= {{t+|es|razón}} |fr= {{t+|fr|raison}}, {{t+|fr|rationnalité}} |nl= {{t+|nl|reden}} }} {{ratour|cåze d' ene accion, sorlon li ci ki l' a fwait |fr= {{t+|fr|cause}}, {{t+|fr|raison}}, {{t+|fr|motif}}, {{t+|fr|motivation}} }} {{ratour|atote, messaedje |fr= {{t+|fr|propos}}, {{t+|fr|pique}}, {{t+|fr|message}} }} {{ratour|årgumint |fr= {{t+|fr|argument}} }} l12as2nvbpvuqnrwieapi2ph93gs8k6 0 13631 433500 429387 2026-05-06T19:55:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433500 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-S|crît}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} *** {{prcoi}} {{AFE|skʀiː|skʀi}} *** {{frcjh}} {{AFE|ɛkʀi}} ** {{pzc}} (pol sustantif, pacô l' addjectif) {{AFE|skʀiː}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-}} {{~}} {{o}} # {{Per-5}} «[[scrire]]». #* Dj' a {{~}} a m' mame. #* Ci sot la m' a {{~}} ene longue missive k' on n' î etind gote {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== [[si no est ddja scrît sol påle do fossî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pårticipe erirece di «[[scrire]]» |fr= {{t+|fr|écrit}} |en= {{t+|en|written}} |nl= {{t+|nl|geschreven}} |de= {{t+|de|geschreiben}} |es= {{t+|es|escrito}} |}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # sacwè scrîte pa ene sakî. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[mete par escrît]]}} : mete so papî (on contrat, èn acoird). # {{r|[[les scrîts sont des måyes, les paroles sont des frumeles]]}} # {{r|[[ene parole d' ome våt on scrît d’ notaire]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[papîscrît]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | scrît = E1, R10 | scrit = E1 | ècrit = E1, S0 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè scrîte so papî |fr= {{t+|fr|écrit}} |}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # k' a stî metou so papî. #* Cwand çki l' walon a divnou on {{~s}} lingaedje ? #* Dji vos l' di tot djusse<be>Tot çk' est la {{~}} ;<br>Dji n’ î a rén savou candjî ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|metou so papî |fr= {{t+|fr|écrit}} |}} === {{H|Co|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{IP3s}} «[[scrire]]». #* On {{~}} so des schayes {{s-rif|E203}} #* C' est lu ki {{~}} totes les letes {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|3inme djin do singulî do prezint di "scrire" |fr= {{t+|fr|écrit}} |en= {{t+|en|writes}} |nl= {{t+|nl|schrijft}} |de= {{t+|de|schreibt}} |es= {{t+|es|escribe}} |}} j222r5wbi37usg40usgiijvwb47w0k5 0 16036 433507 432703 2026-05-06T20:32:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433507 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etr}} « {{loyén|å|etimolodjeye 1}} », « djou » (''[[djoû]]'', ''[[djoûr]]''), « [[d’]] » et « u » ([[ouy]]). ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|oː.ʤuːʀ.ˈdy|oː.ʤuʀ.ˈdy|oː.ʤoːʀ.ˈdy|oː.ʤoʀ.ˈdyː|aː.ʤuːʀ.ˈdy}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔː.ʤuʀ.ˈdy}} * {{Ric|å(.)djour.du}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} # [[enute]]. #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on moirt ki vént briber si intrêye<br>Mins, {{~}}, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM}}, {{WC}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | ådjourdu = R9,R10,R11,R13 | âdjoûrdu = E21, S0 | âjoûrdou = E203 | ajourdu = E212 | audjordû = O3 | audjôrdu = O2 | audjourdu = C8 | audjoûrdu = C1,C9,C62, O0,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|enute}} f8qht4s3sw9vqgzqb0xdjbofed132az 0 31856 433515 433436 2026-05-07T09:08:17Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433515 wikitext text/x-wiki {{MR|dôze}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|duodĕcim|duodecim|sourd=la}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{AFE|dɔs|dus}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz|duz}} {{O/OU}} ** {{pzc}} *** (tot seu et dvant ene divuzlêye cossoune) {{pzc}} {{AFE|dɔs|odio=Wa doze.ogg|ling=wa}} *** (divant voyale et dvant ene vuzlêye cossoune) {{AFE|dɔz}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{~}} # [[nombe]] 12, inte [[onze]] et [[traze]], come ostant k’ i gn a d’ ponts inte les åtchetes ki shuvèt (/••••••••••/••). #* Et, avou ses ptitès manires di femreye di {{~}} ans, avou ses mwins et ses ouys co pus k’ avou ses dvizes, ele conte a si ptit camaeråde ki Rogneuse n’ est nén a trover el måjhone […]. {{s-rif|AXbg|1912, p.20}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ {{~}} eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' <gallery> QuailsEggsBoxOpen.JPG </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== * [[les doze côps d’ meynute]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dozinme]] * [[dozinne]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[doze eures]] (nonne) ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|pwaire minimom}} ==== * [[dôze]] * [[doûce]] ==== {{H|fås amisse}} ==== L' espagnol « [[dos]] » si prononce del minme façon, mins vout dire « [[deus]] ». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dosse = E212 | douse = O0 | dousse = O4 | douze = O0,O92, S117 | doûze = O3 | doze = C1,C9, E1,E21,E34, R9,R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|douze}} |en= {{t+|en|twelve}} |it= {{t+|it|dodici}} |es= {{t+|es|doce}} |nl= {{t+|nl|twaalf}} |pl= {{t+|pl|dwanaście}} }} === {{H|VE}} === {{wp|Chife}} epuqjboky203dxa099zjbcvqycfipyl 0 36035 433506 431280 2026-05-06T20:30:43Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433506 wikitext text/x-wiki {{MR|cô|Co|co-}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|kɔ}} *** {{dV}} {{AFE|kɔʀ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # mostere ki l’ accion deure todi. #* Oyi, taiss, ki dj’ overe {{~}}. #* {{~|Co}} on côp, m’ fé zoupler, popa ! #* Li rote est foirt stroete et fwait {{~}} assez spès a cist eure la. {{s-rif|JMvm|(1933), p.40-41}} # mostere k’ i dmeure d’ ene sacwè nén contåve. #* Gn a-t i {{~}} des crompires el cåve ? # {{noudef}}. #* Les vîs bordôs sont {{~}} bons<br>Mins ça n’ fwait nén rodji l’ trogne,<br>Çoula vs raheye ås peumons,<br>Et li stoumak si cafougne. {{s-rif|JLam|(1805-1884)}} #* On s’ lait {{~}} loumer panea-cou po-z aveur on novea cou-d’-tchåsse. {{s-rif|AXbm|(1905), p.9}} #* Les såvadjès åwes ripassèt<br>A grandès volêyes tot fjhant l' îpe ;<br>On stoprè {{~}} bénvite si pupe<br>El coulêye do feu, fré Tchantchès ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.38, ''Årîre såhon'' (1929)}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on moirt ki vént briber si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè {{~}} l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{vm}} [[ossu]]. #* Dj' end a veyou beacôp<br>Ki djhént {{~}} tot parey ; {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li noû ramon sins quowe'', p.37}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[cwand gn a pupont, gn a co]]}} # {{r|[[et co hay]]}}, {{r|[[et co dpus]]}}, {{r|[[et co avou]]}} # {{r|c’ est co mi}} : vo m’ rila, vo m’ erla, vo mi rla. # {{r|[[co djamåy]]}}, {{r|[[co måy]]}} #* Ti boes tote li djournêye,<br>Ti n' es {{~|co måy}} nåjhi,<br>A muzeure ou a dmeye, c' est l' pus grand k' t' inmes li mî. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Feumm' dè l'sôlaie'', p.50}} #* Mågré tos les plaijhis ki dj' aveu so l' anêye<br>Dji n' åreu nén po gros manké l' fôre di Tcheynêye ;<br>Paski la, {{~|co djamåy}}, on n' si va-st anoyî,<br>Sins s' aveur ene gote veyou, tolmonde si trouve loyî<br>Et l' prouve, c' est k' tot canltant<!--cann'tant--> avou m' nozêye Flaminde,<br>Tot come on vraiy båbô, dji m' a stou leyî prinde. {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.45}}<br>[[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 03 Mågré tos.wav]] #* Ås pôves {{~}} djamåy dji n' dinreu. {{s-rif|JBjr|(1899), "Si j'esteus riche"}} #* Cwand i m' a loukî, dj' a fruzi tot, i fjheut des ouys ! {{~|Co måy}} dji n' a veyou des pareys. I gn a k' sint Djîle l' ewaeré ki s' pôreut mzurer<!--s'mès'rer--> avou lu di ç' costé la. {{s-rif~|ABbdj|1900, sinne XIII, p.33}} #* Nos ptits cårpeas, tot ridant-st el corote,<br>Si dviertixhént sins {{~|co djamåy}} sondjî<br>Ki l’ amuzmint, so cisse limiante erote,<br>Seme åtoû d’ zels li pus grand des dandjîs. {{s-rif|JVpr|(1897), «Loukîz d’vant vos», p.116}} #* Nolu n' djetéve {{~|co måy}}<br>Des loukeures d' eviyeus sol manaedje di s' vijhén ; {{s-rif|JVvl|(1901), p.143, “Li Trô Bottin”}} # {{r|si…co}} : minme si. #* '''Si''' ti fjheus '''co''' ti ovraedje,<br>Ci n' sereut k' on dmey-må ;<br>Mins djamåy po ene ataetche<br>Ti n' tapes ni ponte, ni clå. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Feumm' dè l'sôlaie'', p.50}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[eco]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[nén co]], [[ni...co]], [[co pont di]], [[co nou]] * [[Copas]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[todi]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | co, cor = C1, O4, R10:28467 | co, core = O0 | co = C8, E1,E34, G203, R13 | {{=fon|kǫ|co}} = S38 | ko = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere ki l’ accion deure todi |fr= {{t+|fr|encore}} |en= {{t+|en|still}} |nl= {{t+|nl|nog}} |de= {{t+|de|noch}} |it= {{t+|it|ancora}} |ary= [[beqi]] {{=ral}} [[بقي]], {{t+|ary|باقي|ral=baqi}}, {{t+|ary|مزال|ral=mezal}} |pcd= {{t+|pcd|acore}} }} {{ratour|mostere k’ i dmeure d’ ene sacwè nén contåve |fr= {{t+|fr|encore}} |en= {{t+|en|left}} |nl= {{t+|nl|nog}} |it= {{t+|it|ancora}} |de= {{t+|de|noch}} |ary= [[beqi]] {{=ral}} [[بقي]], {{t+|ary|باقي|ral=baqi}}, {{t+|ary|مزال|ral=mezal}} }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} #[[cok]]. #* Lu {{~}} tchâte â matin. #*: Li cok tchante å matén. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{Mam-Fel}} 7cbaxoc0uhctw5ijdut6yw3ep81k43j 0 37744 433514 341254 2026-05-07T09:07:28Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433514 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-adv}} «"e"» (metou po «[[i]]») + «[[n]]» + «[[a]]» + «[[waire]]» === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛnawɛːʀ|anaweʀ}} {{AFE|anawɛːʀ|odio=Wa-fel anawêre wa enawaire.ogg|ling=wa}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛnawɛːʀ}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # la d' çoula waire di tins, dins on près-passé. #* Mins li rgård ossu franc, les machweres ossu volontaires, el filonomeye ossu enerdjike. Vos n' sårîz rnoyî l' portrait ki dj' a cnoxhou {{~}} {{s-rif|FBlc|p. 168}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou sorprinde, {{~}},<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka-si|lanawaire}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WM}}, {{WC}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | enawaire = R9,R10,R13 | ènawêre = C1,C9,C62, G203, O0,O4 | ènawére = G203 | anawêre = C9, G203 | anawére = G203, O4,O5 | anawère = O0 | anowère = C8 | aunawaîre = JDhs | onawêre = C1 | t’-ènawêre = G203 | tot-anavère = G203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|la nén lontins {{Lka-ra|lanawaire}} |fr= {{t+|fr|récemment}} }} 640zl3vqtoz0mhcr3he4k58akb3uu8l 0 40534 433502 415723 2026-05-06T20:25:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433502 wikitext text/x-wiki {{MR|bribér}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Etim?}}, {{caw|er|v|wa}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bʀi.ˈbe|bʀi.ˈbɛ|bʀy.ˈbe}} ** {{pzc}} {{AFE|bʀi.ˈbe}} * {{Ric|bri.ber}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=brib|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} dimander l’ [[tchårité]] ås djins. #* Si vos n’ vloz nén bouter, vos iroz {{~}} ås ouxhs. #* Si vos n' travayîz nén, i vos fårè nd aler {{~}}. #* Si trover a pwin {{~}}. (= Esse oblidjî do briber s' pwin télmint k' onz est pôve). #* K' il ovère el plaece d' aler {{~}} dins les måjhones ! #* I våt mî siervi k' d'aler {{~}} #* Li ci k' a ene feye kimincî a {{~}} s' plait dvins ç' mestî la. {{s-rif|E203}} #* K' il overe el plaece d' aler {{~}} dvins les måjhones. {{s-rif|E1}} #* Gn a mezåjhe ki d’ taper d’ tinzintins on côp d’ ouy so les gazetes po vey k’ on wangne pus et k’ on-z a moens a ndè rodji do haper francmint ki do {{~}} peneuzmint. {{s-rif|AXhi| « Bwègnes mèssèdjes & pititès gotes » (1905), p.15}} #* I fåt {{~}} l' crossete k' on vs dene come a ene viye biesse,</br>Et cxhiyî s' some a l' ouxh avou ene pire dizo l' tiesse,</br>Hossî des côps d' rahia d' ene volêye di coirbås. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.43 (1929), "Li walon’rèye" (1916)}} #* Tu ravizes on vî moenne ki vna {{~}} l' ôte djoû, tot schoyou, a pîs dschås, mågré k' i vnaxhe di Paris, dijheut i. {{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 114, "L'infifélité d' Catrène"}} # {{vsc}} {{str|wa}} dimander åtoû des cwårs, des siervices po ene boune ouve sins ndè fé s' wangne-pan. # {{vc}} dimander (ene pitite sacwè), cwand li dmande est rsintowe come d’ onk ki dmande li tchårité. #* Dji vén {{~}} ene salåde, les minnes sont totes montêyes. {{s|R10}} #* Dji vén co {{~}} ene pupe di toubak. {{s|R10}} #* Dji vénreu {{~}} vos caresses,<br>{{s-rif|MLej|"Ombåde"}} #* I m’ a co vnou {{~}} ene cigarete. #* Dji vén {{~}} 'ne salåde, les minnes sont totes montêyes #* Dji vén co {{~}} 'ne pupe di toubak. #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on moirt ki vént {{~}} si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|briber s’ crosse}} : briber po viker. #* Mins l' ci k' est la sol fosse</br>Inme co mî do mori ki do dveur {{~|briber s' crosse}} :</br>Ossu k' il a l' air fir, l' ome å vizaedje bårbou !{{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Trop târd", p.59}} # {{r|priyî, briber, mestî d’ curé}} # {{r|si trover a pan briber}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bribeu]], [[bribaedje]], [[bribreye]] * [[bribance]], [[bribaye]] * [[abriber]], [[abribance]], [[abribiveus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[dimander]], [[chiner]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | bribè = C1 | bribé = E177a,E203 | briber = C1,C9, E1,E21,E34, O0,O2,O3,O4, R10,R13 | bribez = E212 | bruber = C9, E1 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|mendier}} |ary= [[6leb]] (Tleb) {{=ral}} [[طلب]] {{=dsf-ar}} [[طْلب]] }} {{ratour|dimander åtoû des cwårs, des siervices po ene boune ouve sins ndè fé s' wangne-pan |fr= {{t+|fr|quémander}}, {{t+|fr|quêter}} }} == {{L|en}} == === {{H|sustantif|en}} === {{-su-|ling=en}} {{~}} # [[abribiveus]], [[ecråxheu d’ pate]]. 8ep0xq1h7wa0blwez7cw9bh72oh10t6 0 41773 433513 429279 2026-05-07T09:01:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433513 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|intrer}} {{bet|ri|v|wa}}, {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ̃ː.tʀe|ʀɛ̃ː.tʀɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ̃ː.'tʀe}} * {{Ric|rin·trer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=rintr|B=rinter|come=mostrer}} {{~}} # {{vsc}} [[intrer]] {{ri=0}}. #* Dji n' åreu savou måy {{~}} e l' houyire :</br>Dj' inme li grand air, dji n' såreu m' [sic] racrampi. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} #* Et l' bute do djeu d' saetchaedje al coide, c' esteut ki l' pus vî des nén maryîs, k' esteut d' on costé, arive di l' ôte des costés del roye k' on-z aveut traecî, po {{~}} dins l' cofrereye des omes maryîs ''(Pierrot Dufaux). #* Nos dvréns rintrer dzo tere et nos muchî avou nos mwins so nos orayes {{s-rif|RArc}} #* {{~|Rintrez}} vosse no d' elodjaedje. #* L' avirete s' a metou a hoûler po les fé {{~}}. {{s-rif|CDen}} # {{vsc}} rivni a l' ovraedje après on condjî. #* On {{~|rintere}} a scole dimwin. # {{vsc}} [[eraler]] s' måjhone, eraler d' eyou çk' on vént. #* Alez ! Nos fåt {{~}}, asteure. #* Cwand nos alans {{~}}, ns årans do tchocolåt et on mirou. #* L' åmatén, après l' basse messe, cwand i {{~|rintra}} po ddjuner, Fonsene tchantéve e s' coujhene {{s-rif|JPD}}}} #* {{~|Rintrer}} å camp sins ses prijhnîs ? po s' fé fuziyî ? {{s-rif|EWET}} #* El måjhone, å côp k' dji {{~|rintra}},<br>Li didjuner sol tåve esteut presse,<br>Et tote li niyêye acora<br>Po m' diner ene grosse båjhe a picetes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} #* Si mere ossu tapa ene atote :<br>— Ê, djupsyin ! Di wice vinoz vs, djans ?<br>Vos savoz bén k' dji fruzixhe tote cwand vos {{~|rintrez}} si tård des tchamps! {{s-rif|LLph|(1926), p. 46}} #* -Nos avans tapé al valêye tos les camps k' on nos a dné. Nos polans {{~}}. {{s-rif|PHTaab| 2022, {{p.|27}}}} # {{vsc}} esse stroet assez, comifåt po moussî ene sawice. #* Li coûsse ås aidants<br>A fwait tot candjî d’ noer a blanc.<br>Mi, dj’ a candjî d’ ene ôte manire,<br>Djel pou dire<br>Sins ndè rire,<br>Dji {{~|rintere}} todi dvins l’ famile des coleurs,<br>Mins dj’ a candjî d’ blanc po divni noer. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.59}} # {{vc}} [[raminer]] ådvins. #* Dji va {{~}} l'&nbsp;bwès, di peu k'&nbsp;i n'&nbsp;plovaxhe dissu {{s-rif|S0}} #* Après {{~|aveur rintré}} l’ tchåfaedje,<br>Rewalpé ses afwaires e s’ bot,<br>Ene botresse rovia ses shabots,<br>La k’ ele aveut stî fé l’ ovraedje. {{s-rif|JVvl|(1901), p.123, “Les Shabots dè l’Bottresse”}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ '''aveu''' djusse {{~|rintré}} les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|rintrer dvins lu-minme}}. #* Cwand may rivént, totafwait s' inme,<br>C' est l' moes des fleurs et des amours ;<br>Adon, {{~|rintrant divins mi-minme}},<br>A grands côps, dji sin bate mi cour. Avou les rôzes et les pinsêyes,<br>Les lîlås blancs et les clawsons,<br>Dj' inmreu do fini m' destinêye,<br>Tot tarlatant li resploe d' ene tchanson. {{s-rif|TBowp|''Tot tarlatant li respleu d'ine chanson'', avri 1888, p.14}}<br>[[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 20.wav]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rintraedje]], [[rintrêye]], [[rintrant]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rintrè = C8 | rintré = E203 | rintrer = E34, O4, R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|intrer {{Lka-ra|intrer}} |fr= {{t+|fr|rentrer}} }} {{ratour|esse stroet assez, comifåt, po moussî ene sawice |fr= {{t+|fr|rentrer}} }} {{ratour|rivni a l' ovraedje après on condjî |fr= {{t+|fr|rentrer}} |en= to {{t+|en|return}}, to {{t+|en|get back}} }} ontt5ptfyxdz6xv36jxj9yjdyabgcv9 0 43966 433532 252460 2026-05-07T11:45:19Z Lucyin 218 433532 wikitext text/x-wiki {{MR|êwe}} == {{L|en}} == === {{H|Su|en}} === {{~}} # {{bies-t|en}} [[berbis]]. puap2bxd6m5y1kcbfhr13okm3h21svq 0 44559 433501 397485 2026-05-06T20:06:41Z Scribus electronicus 3672 433501 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|droviet}} === {{H|etimolodjeye}} === {{V|drovi}}, {{caw|ou|a+p|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dʀɔ.'vu|dʀɔ.'vy|dʀu.'vy|dɔ.'vʀy}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|dʀɔ.'vu}} * {{Ric|dro·vou}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-OU|drov}} {{~}} {{o}} #{{Per-5-ou}} « [[drovi]] ». #* Cwand il ont {{~}} l’ ouxh, li moye di fayots a grôlé å mitan del måjhon. {{s-rif|AMar}} #* Dj’ a {{~}} mi éndjole et m’ mete a tapurer. {{s-rif|LSom}} #* Ådvins, on s’ edoimreut come po rén, n’ esteut li ronron do feu d’ beyôle et l’ ragostante odeur des petêyès crompires. Djustumint Laleye k’ a {{~}} l’ cofe del plate-buze, vos les sint, vos les rtoûne, vos les candje di plaece… avou ses doets k’ s’ î etindèt. {{s-rif|LCha}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[adrovou]] * [[ridrovou]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|ouvert}} |en= {{t+|en|opened}} |nl= {{t+|nl|geopend}} |de= {{t+|de|geöffnet}} |es= {{t+|es|abierto}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-OU|drov}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki leye passer. #* Des cours {{~s}}, toplin d' gaiyté,<br>Ki vs estourdixhèt d' leu babeye,<br>Måy nåjhi do cori, do potchter. {{s-rif|MLol|p. 124, "Come dju comprind l’famile"}} #* Li djin esteut amiåve, mins on pô sbarêye di nos vey ariver. C’ est e rtournant on moncea d’ papîs k’ ele a rtrové li lete, nén {{~|drovowe}}, ki lyi anoncive noste arivêye. {{s-rif|Claire Paulet}} #* Li mwaisse passe divant l’ finiesse {{~|drovowe}}. I salowe Fene d’ on grand côp d’ tchapea et dit d’ en air timide «Bondjoû, Mamjhele». {{s-rif|AMas}} #* Come d’ efet, il a rindou l’ åme, so l’ lét do dispinsaire, ès tiesse dju d’ sonk rtcheute en erî, ès {{~|drovowe}} boke erloyeye a s’ pwetrene pa on rsetchi filet d’ sonk. {{s-rif|FCal}} ==== {{H|ratourneures}} ==== * [[drovowe sillabe]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[å lådje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | drouvu, drouvûwe = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|ouvert}} |en= {{t+|en|open}} |nl= {{t+|nl|open}} |de= {{t+|de|geöffnet}} |es= {{t+|es|abierto}} |ar= {{t+|ar|مفتوح|ral=meftouH|ar-fafl=مَفَتوح}} |ary= {{t+|ary|محلول|ral=me7lol|ar-fafl=محْلول}} }} 1sjpxwg6ei7yqrs378zisckjzgvvkd9 0 48934 433499 432797 2026-05-06T19:54:16Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433499 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === Do francès ''[[juste]]'', timproumint epronté på walon. Li mot francès vént do latén [[iustus|iustu-]] (djusse, ki shût l' djustice u les dujhances). Li mot latén n' a moussî e walon fok po l' no d' djin ''(Sint) Djosse'', avou ''u'' latén ki toûne a ''o'', come dins ''pôsse, gosse'' etch. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ʤys|ʤœs}} {{c1pr}} *** {{frcjh}} {{AFE|ʒys}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤys|odio=Wa djusse.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ==== {{H|adviebe|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # nén dpus ni moens k' i n' fåt, unicmint. #* On a {{~}} yeu l' tins d' boere on dmey. #*Ele n' a pupont d' gosse po rén, ele ni magne cåzu pus, et s' continter do pepyî {{~}} çou k' i fåt po n' nén mori d' fwin {{s-rif|EPech}} # on court tins. #* {{~|Djusse}} divant l’ Tossint, gn a ene algaråde inte les deus roufions, et les deus peres monter so leus grands tchvås {{s|LM}} # simplumint, sins fé des mirlifitches. #* S' i gn a ds ôtes ki volèt ki dji lzî evoye, ni balzinez nén: dimandez mel {{~}} {{s|LHen}} #* Dji vos l' di tot {{~}}<br>Tot çk' est la scrît ;<br>Dji n’ î a rén savou candjî ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' #* Li mwaisse ovrî trove Djeråd edoirmou so li schoupe:<BR>-To doimes, Djeråd ?!<BR>- Neni, dj' esteu djusse eniké. # egzactumint. #*C' est l' agaece k' a s' ni dins l' grosse hesse k' est {{~}} ki rwaite li vite di m' tchambe{{s|LM}} # simplumint, sins poleur fé ôte tchoi. #*Ça s' dit ovrî et c' est {{~}} bon po-z araedjî tot. ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[djustumint]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[djusse ki]] ==== {{H|addjectif|wa}} ==== {{-addjwa-|of=djusse}} {{~}} {{o&f-a}} # k' est dins l' droet do djeu, ki shût li lwè, les uzances. #* {{lang|wa-fel|Ah ! Hoûtez, ç' n' èst nin '''djusse''' : ovrer, lanwi, mori !</br>Et po mète lès restants dè ci qui v's-a noûri,</br>N'aveûr qu'on flåwe wahê, n'aveûr qui dès clicotes !...}} {{s|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "A l'pwète dès incurâbes" (avri 1878), p.55}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[esse tot djusse]]}} #* Si c’ esteut ddja tot djusse po l’ amindjî, po l’ bagaedje c’ esteut co bén pire {{s-rif|JDes}} # {{r|[[nén tot djusse]]}} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== # {{r|[[comiece å djusse pris]]}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| ki shût l' droet del djustice |fr= {{t+|fr|juste}} |en= {{t+|en|right}} }} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # djin ki s' a todi cdût dins l' djustice. #*Il avént catchî des djwifs tins del guere, ey esse lomé on «djusse emey les nåcions». # {{o}} {{tsg|wa}} sacwè ki shût li djustice. ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[å djusse]]}} #*on n' sèt nén cwè å djusse. # {{r|[[come di djusse]]; [[come di djusse et d’ råjhon]]}} ====={{H|ortografeyes}}===== {{Orto | djusse = C9,C13, E1,E21,E34, O0,O2,O3,O4,O5, R10:8880 (adv.), R10:22054 (addj.),R13 | jës′ = JDes | jusse = C8, S0,S117 }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === Stindaedje do prumî sinse: hena ki mzeure djusse ene contnance. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ʤys|ʤœs}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤys}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} [[hena]] k' on pout î mete do likide assez po porter d' ene plaece a l' ôte. #* C' est a t' toû, vola l' {{~}}, mi dit-st i, fwai t' tournêye,<br>Vass rimpli les aboeres, end åront po ene hapêye ;<br>Pwis ti vénrès houmer ene gote di frisse peket ;<br>C' est bon pol vier do cour, come les beveus l' dijhèt. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}}<br>[[File:75 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes 01.wav]] #*Les {{~s}} å laecea et les soucrîs estént d' vere taeyî {{s-rif|ASch}} #*Si tchén mi cnoxhe come si mwaisse;<BR>I n’ a wåde di hawer sor mi.<BR>Ca c’ est mi ki ramoenne les {{~s}}<BR>Da m’ pitite martchande di laecea {{s-rif|viye tchanson}} # {{cont|wa}} çou k' gn a dvins. #* Aler cweri ene {{~}} d' aiwe {{s-rif|S0}} <gallery> Ståve des boûs djusse et coloe.jpg|djusse å laecea Djusses a l'ôle d' olive Novele Castile.jpg|grossès djusses a l' ôle Asfi djusses.jpg|Adjeyantès djusses (decorreces) Djusses al manike.jpg|Pititès djusses a l' aiwe </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[djusse come ene djusse et rond come on posson]]}} # {{r|[[onk fwait djusse et l’ ôte fwait posson]]}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | djusse = C1,C8,C9,C13, E1,E21,E34, O0, R10:4359, S0 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| hena po mete assez bén d' likide |fr= {{t+|fr|cruche}}, {{t+|fr|jarre}}, {{t+|fr|bidon}}, {{t+|fr|carafe}} |en= {{t+|en|jug}}, {{t+|en|jar}} |es= {{t+|es|jarra}} |ary= {{t+|ary|ڭربة|ral=gerba|ar-fafl=ڭرْبة}}, {{t+|ary|خابية|ral=khabiaa|ar-fafl=خابْية}}, {{t+|ary|سانسة|ral=sansa|ar-fafl=سانْسة}} ''(grand bidon d' aluminiom)'' |zgh= {{t+|zgh|ⴰⴳⴷⵓⵔ|ral=agdor}}, {{t+|zgh|ⵜⴰⴳⴷⵓⵔⵜ|ral=tagdort}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== {{wp|djusse (hena)}} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|djusse (discramiaedje)}} pb7x81lk0mkun394iv15mb57iioyiar 0 56728 433505 426232 2026-05-06T20:29:28Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433505 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|intrer}}, {{caw|êye|p+s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ̃ː.'tʀɛːj|ɛ̃.'tʀɛj|ɛ̃.'tʀej|ɛ̃.'tʀe}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ̃.'tʀɛːj}} * {{Ric|in·trêye}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-é|intr}} {{~}} {{f}} # {{Fpe}} «[[intrer]]». #*Elle est {{~}}, asteure, nosse viye dresse, mins on a veyou do tins dins les montêyes. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|entrée}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # plaece pawou çk' on intere. #*A l’ ôte dibout do tcheri, dilé l’ poite d’ {{~}}, gn aveut ene moye di boteas di strin k’ avént co l’ air novea fåtchîs {{s|LMtch}} # fijhaedje d' intrer ene sawice, di cmincî ene sacwè. #*Cwand ls efants d’ loumire esblawtés,<br>Kimincèt leu-z {{~}} el veye,<br>D’ on côp les vla tot estchantés !<br>On cawiea lzî shonne ene merveye. {{s-rif|MLol|p.126, « Lès-èfants »}} # åjhmince po-z intrer ene sawice. #*Il a ses {{~s}} a l' ambassade. #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del babeye,<br>Po on moirt ki vént briber si {{~}}<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{str}} åjhmince di hanter avou ene djonne feye. #*Si l' båshele vos plait, sayîz di dmander l' {{~}} a ses parints. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[dimander l' intrêye]]}} # {{r|[[rifuzer l' intrêye]]}} # {{r|[[fé si intrêye]]}} # {{r|[[a l’ intrêye di]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[d’ intrêye di djeu]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=intrêye d' ene måjhone| * [[soû]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== (tchambe d' intrêye d' on bastimint): [[poice]], [[tchapå]], [[colidôr]] ==== {{H|contråve}} ==== [[rexhowe]] <gallery> File:Es entrada.jpg|3 ratournaedjes d' «intrêye» </gallery> ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Po djåzer di l' intrêye d' ene måjhone, li mot « intrêye » pout esse veyou come on rfrancijhaedje. E l' plaece, on-z eploye li mot « [[soû]] » come divins les ratourneures « sol soû » ou « sol soû d' l' ouxh ». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | intraie = E203 | intrêye = E1,R10,R13 | êtrêye = E34 | intréye = C8,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece pa wice k' on-z intere |fr= {{t+|fr|entrée}} |en= {{t+|en|entry}}, {{t+|en|entrance}} |nl= {{t+|nl|ingang}} |de= {{t+|de|Eingang}} |es= {{t+|es|entrada}} |ary= [[dekhla]] {{=ral}} {{t+|ary|دخْلة}} {{=dsf-ar}} {{t+|ary|دخلة}} }} s2sabw9ie10x3dabnm0kmmxqbzzha0u 0 66570 433496 394914 2026-05-06T18:35:59Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433496 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|cantionem|sourd=la}} {{çdom}} {{caw|on|s|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ʧɑ̃.'sɔ̃|ʧɑ̃.'sɑ̃}} *** {{pcdjh}} {{AFE|kɑ̃.'sɔ̃}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʧɑ̃.'sɔ̃}} * {{Ric|tchan·son}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{muzike|wa}} tecse dit so ene air di muzike. #* A ! ki n' ô dj' co cisse viye {{~}} ! {{s-rif|LLag}} #* Ele tchante e m' cour et divins mes orayes<BR>Li walone {{~}} di m' payis {{s-rif|HBra}} #* Li {{~}} walone tot racontant tote ene longue viye,<BR>Ele dene todi li ptit frumjhon {{s-rif|HLer}} #* Des fåbites, des råskignoûs et des goreas-moxhons<BR>Voltinént glawzinént, gruzinént des {{~s}} {{s-rif|FNyn}} #* Djel avowe sins beacôp d' façons :<br>Po dire l' amour ki m' broûle e l' åme<br>Mi ptit xhuflet n' a k' ene {{~}}{{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Eco todis", tome 34, p. 131}} #* Dji n’ e vou nén fé ene {{~}},<br>Mins dji m’ end a fwait ene råjhon,<br>Mi planete esteut ddja arindjeye,<br>Divant d’ aprinde a dire ː « Abeyeǃ ». {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteu, fevrî 2026)'' <gallery> Bragard Walone tchanson1.jpg|pårticion « Li walone tchanson di m' payis » No pôve gade est crevêye (afitche).jpg|foyou avou l' cåzaedje et l' muzike (a vinde) Wa bonswer Mareye Clape-shabot.webm|videyo « Mareye Clape-shabot » Wa å grand feu.ogg|odio « å grand feu, les shijhes å feu » </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|[[bén cnoxhe li tchanson]]}} sawè çou k' ene sakî va dire po s' disfinde #{{r|[[c’ est todi l' minme tchanson]]}} : vos dmandez todi l' minme sacwè; vos vs disfindoz todi del minme façon. #{{r|[[c’ est ene ôte tchanson]]}} : ça candje li manire di waitî l' sudjet #{{r|[[el ci ki vike do bon n’ è doet nén fé ene tchanson]]}} #{{r|[[c’ est l’ ton ki fwait l’ tchanson]]}} : si on s' prezinte bén, on est bén ascoyî. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchansonete]] * [[tchansonî]] (ki fwait des tchansons) * [[tchansnî]] (live di tchansons) {{mse}} * [[tchant]] * [[tchanter]], [[tchanteu]], [[tchantaedje]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[måhonteuse tchanson]] * [[cråsse tchanson]] * [[tchanson d’ Noyé]] * [[tchansons e walon]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[tchant]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[tchansonete]] * [[ranguinne]] * [[årgudinne]] * [[melodeye]] * [[tchantreye]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | canson = O3 | chanson = E203 | tchansån = S33 | tchanson = C8,E1,E165,O3,O4,R10,R13,S0,S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tecse dit so ene muzike |fr= {{t+|fr|chanson}} |en= {{t+|en|song}} |nl= {{t+|nl|lied}} |de= {{t+|de|Lied}}, {{t+|de|Gesang}}, {{t+|de|Song}} |es= {{t+|es|canción}} |ar= {{t+|ar|أغنية‎|ral=ourhniya|ar-fafl=أُغْنِيَة‎}} |pcd= {{t+|pcd|canson}} |ru= {{t+|ru|песня}} }} === {{H|waitîz eto}} === *{{wp|tchanson}} *{{wp|tchanson e walon}} *{{wp|Djivêye di tchansons e walon}} es87f0qf3lw6iqsbgc7ue6jom6au90n 0 70307 433511 425234 2026-05-07T08:55:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433511 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == {{-spodiv-'|sol côp d}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sol|côp|di}}, lu-minme {{calc|sur le coup de|fr|wa}}. === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # mostere ene metowe eure. #* {{~|Sol côp d'}} ene eure. {{s-rif|E1}} #* {{~|Sol côp d'}} doze eures, li convwè fwait ene ahote a Tcherate… l' åberdjisse et s' feme racorèt tot sofokés i n' ont co måy yeu nole sifwaite vizite. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|19}}}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>{{~|Sol côp d’}} doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[sol côp d’ meynute]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[a]] * [[diviè]] * [[viè]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | so l’côp di = PHT }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|à}}, {{t+|fr|vers}}, {{t+|fr|sur le coup de}} telle heure }} 86lcg488lg2o08ey9tyi9p7qk7s0t3k 0 71399 433498 404444 2026-05-06T19:49:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433498 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-vprwa-|brouyî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-vprC}} «[[brouyî]]». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} # {{vprmur}} èn nén fé djusse, fé ene flotche, si mari. #* Dji m' {{~|a brouyî}} dins les zeros. #* Waitîz dins vosse redjisse<br>So vos papîs d’ minisse<br>Vos n’ avoz waire di tchance di {{~|vs brouyî}} ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' #* {{~|Si brouyî}} d' voye. # {{vprmur}} divni nén clair, po on likide. #* I n' a pont d' si bele aiwe ki n' {{~|si brouye}}. # {{vprnon}} [[si margayî]]. #* I {{~|s' a brouyî}} avou s' vijhén. ==== {{H|ratournaedje}} ==== {{ratour|fé ene flotche |fr= {{t+|fr|se tromper}} }} {{ratour|divni nén clér; si margayî |fr= {{t+|fr|se brouiller}} }} bkdkx58hhjfirc3rtoebg6rrqf0rpji 0 72021 433508 419562 2026-05-06T20:34:37Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433508 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|bén|des}}, lu-minme {{calc|bien des}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} {{n-c}} # bråmint des. #* Asteure, dj' end a {{~}} ôtes :<br>Dj' a abits, paltots, manteas,<br>Et cwand vént ene novele môde,<br>C' est por mi çou k' est d' pus bea. {{s-rif|FrBcj|''Li cocu volontaire'', 1852, p.82}} #* Li plaece Sinte Båre, e cisse peneuse anêye,<br>Årè veyou {{~}} meres difinêyes. {{s-rif|JVvl|1901, p.117, “Li Cholèrâ”}} #* Twè ki n' a måy fwait do toird a personne,</br>T' as stou khustinêye di {{~}} djalots. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Çou qu’t’ènn’a vèyou» p.80}} #* Dj’ a bråmint corou l’ monde, dj’ a cnoxhou {{~}} femes, mins nole n’ a måy valou li nozêye payizante ki dmeure al Bele Fontinne. {{s-rif|JMabf|1924, p.19}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a {{~|bén del}} babeye,<br>Po on moirt ki vént briber si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[po bén des cåzes]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bråmint]] des * [[toplin]] des ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|bien des}}, {{t+|fr|beaucoup}} de }} hdor19tc9xj7n2pnmmt5c0xpfn1qnsi 0 74070 433490 415996 2026-05-06T18:07:06Z Scribus electronicus 3672 433490 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Calc|mutsaard|nl|wa}} ([[faxhene]]). Adon nén racuzinåve avou l' famile di « [[moussî]] ». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mu.ˈsɔ̞ːt|mu.ˈsaːt}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|mu.ˈsɔːt}} * {{Ric|mou·ssåde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{fois|wa}} [[faxhene]] di rondins loyeye avou deus nålîs. # faxhene pol boledjî. #* Des {{~s}} po tchåfer l' for. {{s-rif|E1}} # {{coujh|wa}} tolminme kéne faxhene po-z [[acoujhner]]. #* DJENVIRE. – Oyi monsieur l’ baron, i vneut di m’ aidî a poirter …</br>BIERDTRAN. – Di l’ aiwe et des {{~s}} po fé l’ magnxhon des omes … {{s-rif|LLbwe|1948, p.12}} # digue di coxhetes po stoper ene [[rivlete]]. #* Fé ene {{~}} po distourner l' aiwe. {{s-rif|E203}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[moussårdeu]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[fagot]] * [[faxhene]] * [[mirliton]] * [[tramaye]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | moussâde = E34 | moussåde = E1, LLag, R10 | mouçâtt = E203 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|faxhene di rondins loyeye avou deus nålîs |fr= fagot de rondins à deus ligatures {{wa+fr}} }} {{ratour|faxhene pol boledjî |fr= sorte de {{t+|fr|bourrée}}, fagot de boulanger }} {{ratour|tolminme kéne faxhene po-z acoujhner |fr= sorte de fagot destiné à alimenter un feu de cuisson {{wa+fr}} }} {{ratour|digue di coxhetes po stoper ene rivlete |fr= digue de branchages pour détourner l'eau {{wa+fr}} }} == {{H|VE}} == * Videyo la ki des vindeuses di cûtès poeres djåzèt d' moussådes : https://m.youtube.com/watch?v=nQjy92U5YSw&pp=0gcJCd4KAYcqIYzvey r6b4wy1nuiduyspx9a7668siddaaci2 0 75772 433529 425346 2026-05-07T11:38:19Z Lucyin 218 /* {{H|ortografeyes}} */ 433529 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|rivni|a|lu}}, lu-minme {{calc|revenir à soi|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{med|wa}} ridivni conscyin après aveur [[toumer flåwe|toumé flåwe]]. #* Dezirêye [k' a toumé flåwe], mes amours, {{~|rivnoz a vos}}, c' est mi Bietmé li ci ki vs inme, li ci ki dinreut s' veye por vos. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne V, p.11}} ==== {{H|contråve}} ==== {{Boesse|c=2| * [[flåwi]] * [[påmer]] * [[toumer flåwe]] * [[toumer påmé]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rivni a lu = E203 | ruv’nu à li = C1 p. 80 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ridivni consyin |fr= {{t+|fr|reprendre connaissance}}, {{t+|fr|reprendre ses esprits}}, {{t+|fr|revenir à soi}} }} horjmkj0pg9x810o49rritss12iuy62 433530 433529 2026-05-07T11:40:00Z Lucyin 218 433530 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|rivni|a|lu}}, di minme tcherpinte ki l' {{p|revenir à soi|fr}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{med|wa}} ridivni conscyin après aveur [[toumer flåwe|toumé flåwe]]. #* Dezirêye [k' a toumé flåwe], mes amours, {{~|rivnoz a vos}}, c' est mi Bietmé li ci ki vs inme, li ci ki dinreut s' veye por vos. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne V, p.11}} ==== {{H|contråve}} ==== {{Boesse|c=2| * [[flåwi]] * [[påmer]] * [[toumer flåwe]] * [[toumer påmé]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rivni a lu = E203 | ruv’nu à li = C1 p. 80 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ridivni consyin |fr= {{t+|fr|reprendre connaissance}}, {{t+|fr|reprendre ses esprits}}, {{t+|fr|revenir à soi}} }} g2f3obng4ij11ovco20nmbsq70lkhuh 0 76571 433497 431053 2026-05-06T19:48:36Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433497 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Epr|registre|fr|wa}} {{m-s}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.ʤis|ʀe.ʒis|ʀœ.ʒis}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.ʤis}} * {{Ric|re.djisse}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{admi|wa}} gros live po scrire des sacwès ki doeynut esse wårdêyes lontins. #* I tént l' {{~}} des biesses, et c' e-st adlé lu ki les cinsîs et les coûtiveus vinèt fé leus declaråcions. {{s-rif|JHvgC}} #* Waitîz dins vosse {{~}}<br>So vos papîs d’ minisse<br>Vos n’ avoz waire di tchance di vs brouyî ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{linw|wa}} livea sociolinwistike d' on mot. #* Po k' on noûmot poye esse eployî et s' sipåde, i doet responde a sacwantès condicions; inte di zeles, i doet apårtini a on {{~}} fôrmel d' ene brantche dinêye del sepiance. {{s~|PSar|[[s:Guere do Paragway et lingaedje gwarani|lijhåve so Wikisourd]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rèjës′ = JDes }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|gros live po scrire |fr= {{t+|fr|registre}} }} {{ratour|livea d' on mot |fr= {{t+|fr|registre}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|livea sociolinwistike d' on mot}} 0ia35ywp545ldmp611qj8xv9za24e24 0 76876 433493 2026-05-06T18:31:49Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 433493 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|si|fé|ene|råjhon}}, lu-minme {{calc|se faire une raison|fr|wa}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # accepter ene sacwè d' må k' on n' pout candjî. #* Dji n’ e vou nén fé ene tchanson,<br>Mins dji {{~|m’ end a fwait ene råjhon}},<br>Mi planete esteut ddja arindjeye,<br>Divant d’ aprinde a dire ː « Abeyeǃ ». {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteu, fevrî 2026)'' ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[s’ î fé]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|accepter ene sacwè d' må k' on n' pout candjî |fr= {{t+|fr|se faire une raison}} }} tnudpkeub6u4g1eeby61p56ozrlhv6w 0 76877 433510 2026-05-06T20:50:21Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 433510 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|babyî}}, {{caw|eye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ba.ˈbɛj|ba.ˈbɪl}} ** {{pzc}} {{AFE|ba.ˈbɛj}} * {{Ric|ba·beye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # tindince a tchafter pus ki d' råjhon. #* Aveur ene boune {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Si {{~}} nos estourdixh. {{s-rif|E203}} #* Des cours drovous, toplin d' gaiyté,<br>Ki vs estourdixhèt d' leu {{~}},<br>Måy nåjhi do cori, do potchter. {{s-rif|MLol|p. 124, "Come dju comprind l’famile"}} #* Avou s’ grandeur, ès rondeur di vinte ey ès grande {{~}} di mwaisse berdelåd, i t’ ireus vinde do såvlon å mitan do Sahel. {{s-rif|JSch}} #* Vos m’ diroz k’ dj’ a bén del {{~}},<br>Po on moirt ki vént briber si intrêye<br>Mins, ådjourdou, vo m’ la, miernou, mierseu ǃ<br>C’ est seur adlé vos qui dj’ serè co l’ meyeu ǃ {{s-rif|JDhs|2011, p.57, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 57 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|parintaedje}} ==== * {{Lka-pa|babiyî}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[badjawe]] * [[bagou]] * [[clapete]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | babeye = R10 | babèye = C1,C13, O0,O4 | babaye = O5 | babile = E1,E34,E200 | babil = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tindince a tchafter pus ki d' råjhon |fr= {{t+|fr|babil}}, {{t+|fr|caquet}}, abondance excessive de paroles }} 9iovtll8idb5n56hyd1sca9i7f4uepo 0 76878 433524 2026-05-07T11:22:17Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|so|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # ricåzer d' ene sacwè k' on-z a ddja dit cint côps. #* On n' î cåze cåzu ki d' dicåces, et ki d' boere des gotes, mi diroz. Dacoird avou vos. Mins ça sievreut a cwè do {{~}} avou les demonêyès djournêyes d' ovrî di doze et d' catoize, cwénze eures po wangnî on franc et dmey ? {{s-rif|CW|oteur=LLeo|l° 2-3-4, 1968, p. 18}} ==== {{H|ratournaedjes}}...» 433524 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|so|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # ricåzer d' ene sacwè k' on-z a ddja dit cint côps. #* On n' î cåze cåzu ki d' dicåces, et ki d' boere des gotes, mi diroz. Dacoird avou vos. Mins ça sievreut a cwè do {{~}} avou les demonêyès djournêyes d' ovrî di doze et d' catoize, cwénze eures po wangnî on franc et dmey ? {{s-rif|CW|oteur=LLeo|l° 2-3-4, 1968, p. 18}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ridjåzer d' on minme cayet pol cintinme côp |fr= {{t+|fr|en remettre une couche}} }} 9gqt6sagba3leqc6ln0039ynjxzzz3z 433525 433524 2026-05-07T11:25:16Z Lucyin 218 433525 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|so|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # ricåzer d' ene sacwè k' on-z a ddja dit cint côps. #* On n' î cåze cåzu ki d' dicåces, et ki d' boere des gotes, mi diroz. Dacoird avou vos. Mins ça sievreut a cwè do {{~}} avou les demonêyès djournêyes d' ovrî di doze et d' catoize, cwénze eures po wangnî on franc et dmey ? {{s-rif|CW|oteur=LLeo|l° 2-3-4, 1968, p. 18}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ridjåzer d' on minme cayet pol cintinme côp |fr= {{t+|fr|en remettre une couche}}, {{t+|fr|enfoncer le clou}}, {{t+|fr|surenchérir}} }} 40yq45w1zuyuezy2nwrexp4nrs3pvei 433526 433525 2026-05-07T11:34:28Z Lucyin 218 433526 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|so|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{mpm}} rivni sol toele di l' aiwe, tot djåzant do coir d' on neyî k' esteut e fond et k' on n' veyeut don pus. # {{stin}} si rmostrer po ene sakî k' on n' veyeut pus. # ricåzer d' ene sacwè k' on-z a ddja dit cint côps. #* On n' î cåze cåzu ki d' dicåces, et ki d' boere des gotes, mi diroz. Dacoird avou vos. Mins ça sievreut a cwè do {{~}} avou les demonêyès djournêyes d' ovrî di doze et d' catoize, cwénze eures po wangnî on franc et dmey ? {{s-rif|CW|oteur=LLeo|l° 2-3-4, 1968, p. 18}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[rivni dsu l’ aiwe]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | ruv’nu d’ssus l’êwe = C1 p. 51 | ruv’nu su l’êwe = CW l° 2-3-4 (1968) p. 18 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si rmostrer po ene sakî k' on n' veyeut pus |fr= {{t+|fr|revenir au jour}}, {{t+|fr|réapparaître}} }} {{ratour|ridjåzer d' on minme cayet pol cintinme côp |fr= {{t+|fr|en remettre une couche}}, {{t+|fr|enfoncer le clou}}, {{t+|fr|surenchérir}} }} hpwpldge8y3gcjrnlwvoq9k0rob6034 433531 433526 2026-05-07T11:43:13Z Lucyin 218 433531 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|so|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{mpm}} rivni sol toele di l' aiwe, tot djåzant do coir d' on neyî k' esteut e fond et k' on n' veyeut don pus. # {{stin}} si rmostrer po ene sakî k' on n' veyeut pus. # ricåzer d' ene sacwè k' on-z a ddja dit cint côps. #* On n' î cåze cåzu ki d' dicåces, et ki d' boere des gotes, mi diroz. Dacoird avou vos. Mins ça sievreut a cwè do {{~}} avou les demonêyès djournêyes d' ovrî di doze et d' catoize, cwénze eures po wangnî on franc et dmey ? {{s-rif|CW|oteur=LLeo|l° 2-3-4, 1968, p. 18}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== [[fé rivni so l’ aiwe]] : rivoleur cåzer d' ene sacwè k' a ddja stî decidêye ==== {{H|variantes}} ==== * [[rivni dsu l’ aiwe]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | ruv’nu d’ssus l’êwe = C1 p. 51 | ruv’nu su l’êwe = CW l° 2-3-4 (1968) p. 18 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si rmostrer po ene sakî k' on n' veyeut pus |fr= {{t+|fr|revenir au jour}}, {{t+|fr|réapparaître}} }} {{ratour|ridjåzer d' on minme cayet pol cintinme côp |fr= {{t+|fr|en remettre une couche}}, {{t+|fr|enfoncer le clou}}, {{t+|fr|surenchérir}} }} nak297odqncq4s4tvtg22mg3j44o7qj 0 76879 433527 2026-05-07T11:35:37Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|dsu|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{Lka}} « [[rivni so l’ aiwe]] ».» 433527 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|rivni|dsu|l’|aiwe}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{Lka}} « [[rivni so l’ aiwe]] ». 5l0omxe0he5jjlvu5yrqdws9jqzy0pj 0 76880 433533 2026-05-07T11:48:51Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «{{MR|ewe}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|aiwe|Etimolodjeye}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɛːw|æːw}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[aiwe]]. #* {{lang|wa-fel|N’s avîs corou tote li djournêye ;<br>Al dilongue di l’{{~}} nos riv’nîs.}} {{s|EWfc|p.131}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL-Fel}}, {{WM-Fel}}, {{BA-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106,E1,E2,E21,E34,E1...» 433533 wikitext text/x-wiki {{MR|ewe}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|aiwe|Etimolodjeye}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɛːw|æːw}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{f}} # [[aiwe]]. #* {{lang|wa-fel|N’s avîs corou tote li djournêye ;<br>Al dilongue di l’{{~}} nos riv’nîs.}} {{s|EWfc|p.131}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL-Fel}}, {{WM-Fel}}, {{BA-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | êwe = C1,C8,C9,C13,C100,C106,E1,E2,E21,E34,E167,E212b,E213,O0,O2,S0,S5,S17,S24,S25 }} a8nacj4ticjqr0lph4l6v78yybprh87