Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.1 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet begnon 0 2250 433543 416827 2026-05-07T14:47:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433543 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|... }} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|be.gnon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # Sôre di [[tchår]] avou 3 rouwes. #* Divant-z-îr, tot rmontant l' basse voye<br>Avou ene grosse tcherêye di fôrxhon,<br>Bayå end aléve loyminoye<br>Et mi dj' shuveu padrî l' {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.19, ''Èl basse vôye'' (1923)}} #* Gn aveut cénk xhames dins l’ {{~}},<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|tombereau}} |}} j2x52sxfdd49jlbs8peqt9jze08s936 acertinaedje 0 4333 433557 366595 2026-05-07T19:51:36Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433557 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|acertiner}} {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'nɛːʧ|a.sɛʀ.ti.'naʧ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'nɛːʧ}} * {{Ric|a(.)cer.ti.naedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # {{Fijh|acertiner}}. #* {{djermon-egzimpe}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acertinaedje = R9,R10,R11:acertiner,R15 | acèrtinadje = C1 | acèrtinèdje = E21,E34 | - = E1,E177,E178,E184,E203,FE1,FO4,G0,O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|certification}}, {{t+|fr|entérinement}} }} mdo2s9zj7oll7095dh2qks7yjbsg4t5 acertinance 0 4334 433556 430977 2026-05-07T19:50:17Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433556 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|acertiner}} {{caw|ance|s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.nãs}} {{1pr}} * {{Ric|a(·)cer·ti·nance}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{f}} # [[estance]] d' ene sacwè k' est acertinêye. #* Dj' a l' {{~}} k' il a dit vraiy. {{s|R10}} #* Dji vs dene l' {{~}} ki vost ovraedje serè fwait po dins ût djoûs. #* Ah, si do moens dj' aveu l' {{~}} di vosse bouneur, dji broyreu m' må sins moti.{{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.30}} # estance d' ene djin k' est seure di leye, di çou k' ele dit. #* Les mwaisses do peupe s' ewaerént e veyant l' {{~}} da Djåke et På. {{s-rif|OAratJML}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|avou l' acertinance do}} : tot-z estant seur ki #* {{lang|wa-fel|Ele passe come l’aloumîre avâ l’sondje des ârtisses</br>Et l’sôdâr, qwand l’clairon fait resdondi l’côp d’feu,</br>Enn’èva fîvreus’mint po mori tot l’minme wice,</br>'''Avou l’açertinance dè''' dwèrmi d’vins ses pleus.}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[assurance]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acèrtinance = C13, E1:acèrtiner,E34 | acertinance = R10,R11:acertiner }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|estance d' ene sacwè k' est acertinêye |fr= {{t+|fr|certitude}}, {{t+|fr|assurance}} |en= {{t+|en|certitude}} }} {{ratour|estance d' ene djin k' est seure çou k' ele dit |fr= {{t+|fr|assurance}} |en= {{t+|en|assurance}} }} iii457cut44gtjinx7qai3vel1k15sw acertiner 0 4335 433561 431390 2026-05-07T19:56:49Z Srtxg 1009 /* {{H|parintaedje}} */ 433561 wikitext text/x-wiki {{MR|acèrtiner}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|certin}} {{be-a-ff}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'ne|a.sɛʀ.ti.'nɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'ne|odio=Lang-wa-fel Lidje acèrtiner.ogg|ling=wa}} * {{Ric|a(·)cer·ti·ner}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vc}} {{codj|wa|come|copiner}} # dire k’ ene sacwè est l’ veur. #* Dji vs {{~|acertene}} k’ i vénrè. {{s|DTW}} #* On m’ a-st {{~|acertiné}} l’ novele. {{s-rif|E203}} #* HOUBERT. - Vola çou k' on wangne a fé avou les macreas !<br>DJERÅD. - I m' '''aveut''' portant bén {{~|acertiné}} ki dji trouvreu li magzô. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.36}} #* Cwand c' est k' dji dis k' Djules vént d' mel {{~}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.158}} #* I l’ {{~|acertene}}, et s’ sint on tot fén droet k’ i n’ mint nén… {{s-rif|AXbg|1912, p.13}} # {{np-vprV}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[acertinaedje]] * [[acertineu]] * [[acertinance]] * [[acertineure]] * [[acertiné]] * [[acertinreye]] * [[racertiner]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[aveuri]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[omologuer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acertiné = E203 | acèrtinè = C1,C13 | acertiner = G0, R10,R11, FR13:vérifier (a « vérifier ») | acèrtiner = E1,E21,E34, FG1, O4 | asertiné = E178 | assertiné = E177a,E184 | assertinez = E212 |- = C8,C9, O0 (mins on trouve les pårticipes erireces « [[acèrtinè]] » et « [[acèrtinéye]] »), R13, S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse do mot k’ est ratourné |fr= {{t+|fr|certifier}}, {{t+|fr|assurer}}, {{t+|fr|affirmer}}, {{t+|fr|attester}}, {{t+|fr|confirmer}}, {{t+|fr|entériner}} |en= to {{t+|en|assure}} |nl= {{t+|nl|verzekeren}} |de= {{t+|de|versichern}} }} 6hhe9atwfmww1ve81a3wh1fclu1jqt5 acertineu 0 4336 433559 366484 2026-05-07T19:54:34Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433559 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Feu|acertiner}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|…}} ** {{pzc}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'nø}} * {{Ric|a(.)cer.ti.neu}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=acertineu|f=acertineuse|f2=acertinresse}} {{~}} {{o}} # ''(criptografeye et lwè)'' djin ou organisse k’ a otorité po fé ene acertineure. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acertineu, acertineuse = R9,R10,R11:acertiner }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|certificateur}} |en= {{t+|en|certifier}} }} s8vhmvml0f0ycawcjsohpx3uyfbg4qh acertineure 0 4337 433560 430979 2026-05-07T19:56:18Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433560 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V}} «[[acertiner]]» {{caw|eure|s|wa}}, {{nm|2000}} === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.nøːʀ}} {{1pr}} * {{Ric|a(·)cer·ti·neure}} === {{H|Su|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{f}} # ''(criptografeye)'' [[papî]] ou [[fitchî]] [[éndjolike]] ki [[permete]] d' [[acertiner]] k' ene sacwè n' a nén stî candjeye et k' ele provént bén do ci (del cene) ki dit k' c' est lu (leye) l' [[oteur]]. #* L' {{~}} di voste adresse éndjolike sol sierveu «walon.org» n' est pus valåbe. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acertineure = R9,R10,R11:acertiner }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|fitchî éndjolike d' acertinaedje |fr= {{t+|fr|certificat}} |en= {{t+|en|certificate}} }} blxbvrubfbn6et4wbjxl2zd2b1qjxfs acertiné 0 4340 433558 430980 2026-05-07T19:53:52Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433558 wikitext text/x-wiki {{MR|acèrtine}} == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'ne|a.sɛʀ.ti.'nɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.'ne|odio=Lang-wa-fel Lidje acèrtiner.ogg|ling=wa}} * {{Ric|a(·)cer·ti·né}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === # {{Per-1}} « [[acertiner]] ». === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=acertiné|f=acertinêye}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # [[assuré]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dimorer acertiné}}: aveur l’ acertinance, l’ assurance d’ ene sacwè. #* Ele {{~|dimeure acertinêye}} ki s’ fi vike co. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acertiné, acertinêye = R10,R11:acertiner | acèrtinè, acèrtinéye  = O0 | assertiné = E177 |- = R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|assuré}}, {{t+|fr|certain}} }} == {{L|wa-vsis}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|acertiner}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|a.sɛʀ.ti.ˈne}} === {{H|pårticipe erirece|wa-vsis}} === {{~}} {{o}} # [[assuré]]. #* On m’a-t-{{~}} l’novel. {{s|E203}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acertiné = E203 | assertiné = E177 }} ex8xmkf0xx9q3bu9n7bm48mvpi9jak0 coixhî 0 6448 433580 406293 2026-05-07T20:28:30Z Lucyin 218 /* {{H|Or}} */ 433580 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla}} {{*|coactiare}} (acmaxhaedje di {{*|quassiare}} ([[spiyî]], [[casser]]) et {{*|coctiare}} ; li rfondaedje avou l’ betchfessî ''oi'', c’ est ene halcrosse rîlêye (pont d’ cogne {{*|cwèhî}}) pa assaetchmint del cogne ''coxh-'', foirt corante e Coûtchant walon. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwa.'hiː|kwa.'ʃiː|kwa.'ʃi|kwa.'ʃe|kwa.'ʃɛ|kɔ.'ʃiː|kɔ.'ʃi|kɔ.'ʃe}} ; {{miers|15|13 (pårticipe erirece)}} {{BS|xh}}, {{BS|oi|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kwa.'ʃiː}} * {{Ric|coi·xhî}} === {{H|Vi|wa}} === {{-cowait-|coixh}} {{~}} # {{vc}} côper avou on taeyant. # {{vc}} côper [[nete]]. #* Èn åbe k’ a stî {{~}} e deus d’ on côp d’ tonire. {{s-rif|E34}} # {{vc}} diner on laid côp, fé do må å coir. #* I m’ a {{~|coixhî}} å fotbale. #* C’ est drole, el guere : a l’ innmi {{~|coixhî}} k’ on-z a fwait prijhnî, on lyi rmete tot l’ sonk k’ on lyi a fwait piede e saetchant dsu. {{s-rif|CQui}} # {{vc}} casser l’ [[schene]], et touwer. #* Il a volou poirter ene grosse satchêye, mins i s’ a fwait {{~|coixhî}}. {{s-rif|S24}} #* Kî çki sait {{~|coixhî}} on lapén ? #* Ni vént nén dé mi ou dji t’ {{~|coixhe}}. {{s-rif|C9}} #* Li torea va {{~|coixhî}} cisse djinixhe la. {{s-rif|S24}} #* Nosse troye a {{~|coixhî}} ses coshets. {{s-rif|S0}} # {{vc}} (imådjreçmint) fé del poenne a (ene sakî). #* I m’ a {{~|coixhî}} e djhant do må di m’ pere. {{s-rif|O3}} #* Djans ene linwe, paret, ki {{~|coixhe}} come on taeyant. {{s-rif|HSim| « Janète » 1911, (eplaidaedje da Jean Haust di 1936), p.119}} # {{vc}} (pa assaetchance) [[croxhî]] dins (ene sacwè). #* Gn a nén ene tchance so dijh ki dji {{~|coixhrè}} des pemes di ç’ pemî la ki dj’ plante enute ! #* Gn a des vijhéns bons a {{~|coixhî}}. {{s-rif|PJD}} # {{vsc}} esse hagnant, côpant, tot djåzant do froed. #* Li bijhe {{~|coixhe}} a vs côper e deus. # {{vsc}} flitchî et casser. #* Vla ene djinixhe ki va {{~|coixhî}} dzo l’ torea. {{s-rif|S24}} # {{vsc}} hagnî, croxhî. #* I l’ faleut vey {{~|coixhî}} dins l’ djambon. {{s-rif|S0}} ==== {{H|Reu}} ==== # {{r|on merci n’ a djamåy coixhî l’ boke da nolu}} : dijhêye po onk ki n’ dit nén voltî merci. #: Loukîz a : [[rimerciyeu]]. # {{r|bon a coixhî}} : télmint bon k’ on lzès [[magnî|magnreut]]. ==== {{H|Pa}} ==== * [[coixhe]], [[coixhaedje]], [[coixheu]], [[coixhant]], [[coixheure]] * [[discoixhî]] * [[scoixhî]] ==== {{H|Si}} ==== * [[kernaxhî]], [[crener]], [[taeyî]], [[etaeyî]]. * [[sketer]] / [[scheter]]. * (sinse 3) [[moudriyî]], [[pokî]], [[atraper]], [[djoster]] * (sinse 4) [[aplati]], [[rasplati]], [[croxhî]], [[croker]] * (sinse 6, 7) [[hagnî]] * (sinse 8) [[draener]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | cocher = G215 p. 42 (coché) | cochî = O0,O4,O90, G215 p. 42 | cochi = O2, G215 p. 42 | coixhî = R9,R10 | cwachè = S117, G215 p. 42 | cwacher = S117, G215 p. 42 | cwachî = C9, O0,O4, S117, G215 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=15&alw_page=42 p. 42] | cwachi = C1, S0, G215 p. 42 | cwahî = E1,E34,E170 | kwâchî = FS110 a « écraser » | cwâchî = S117 | kwachî = S109 | kwacher = S17 | {{=fon|?|kwachè}} = S38 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|côper avou on taeyant |fr= {{t+|fr|couper}}, {{t+|fr|taillader}}, {{t+|fr|sectionner}}, {{t+|fr|trancher}}, {{t+|fr|encocher}}, {{t+|fr|écorcher}}, {{t+|fr|lacérer}} }} {{ratour|côper nete |fr= {{t+|fr|briser}}, {{t+|fr|fracasser}}, {{t+|fr|fracturer}} }} {{ratour|diner on laid côp |fr= {{t+|fr|blesser}}, {{t+|fr|faucher}} }} {{ratour|casser l’ schene |fr= {{t+|fr|écraser}}, {{t+|fr|briser}}, {{t+|fr|aplatir}} }} {{ratour|fé del poenne a ene sakî |fr= {{t+|fr|blesser}}, {{t+|fr|froisser}}, {{t+|fr|peiner}} }} {{ratour|croxhî dins ene sacwè |fr= {{t+|fr|mordre}}, {{t+|fr|croquer}} }} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-î|coixh}} {{~}} {{o}} # {{PE|coixhî}}. #* Èn åbe k’ a stî {{~}} e deus d’ on côp d’ tonire. {{s-rif|E34}} === {{H|Addj|wa}} === {{-addjwa-î|coixh}} {{~}} {{o}} # ki s’ a côpé. #* K’ avoz yeu ? Vs estoz {{~}}. {{s-rif|O2}} n6n27k4j8k77qxhzhk0c395mg17fp4h crapåde 0 6800 433535 428768 2026-05-07T12:52:07Z Lucyin 218 433535 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Fem}} « [[crapåd]] », çou ki rvént a on {{bdj}} « [[crape]] » {{caw|åde|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀa.'poːt}} {{1pr}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀa.'pɔːt}} * {{Ric|cra·påde}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[båshele]] (femrinne djin di 0 a 13, 15 ans). #* Il ont ene nozêye pitite {{~}}. {{s-rif|C106}} #* Potchtîz, gaméns, coroz {{~s}}, sins rloukî les surisses vizaedjes des parints. {{s-rif|LWar}} #* Li {{~}} a disparexhou ; c’ esteut dandjreus faitindje del noere feme å havet. {{s-rif|EGil}} # [[djonne feye]] (femrinne djin di 15 a 25 ans, nén marieye). #* Nosse råpén court sot après les {{~s}}. {{s-rif|C106}} #* Il a todi veyou voltî les {{~s}}. {{s-rif|C106}} #* Nolu n’ pinse måy a mi ; dji n’ so rén mi, c’ est vraiy,<BR>K’ ene pôve pitite {{~}} ki nou galant n’ vôrè ! {{s-rif|HSim|dins [[w:Cour d' agnon (teyåte)|Cour d' agnon]]}} #* Vs estoz ene bele {{~}} di nodidjo. {{s-rif|[[w:Guillaume Appolinaire|Guillaume Appolinaire]]}} #* Ene {{~}} tape ene xhaxhlåde<BR>Et rlouke sor twè sins t’ loukî. {{s-rif|LWar}} #* I vos fårè bén dismefyî<BR>Dispu k’ i lodjèt les Francès,<BR>Beacôp d’ {{~s}} ont des polins. {{s-rif~|[[w:Cwatru-vint-nouv (sitroete plake)|Tchansons del Revolucion lidjwesse]]}} #* Li {{~}} li cbôre di tos ses pus foirt. {{s-rif|CDen}} # [[mayon]] ([[monkeur]]). #* Mareye, c' est l' {{~}} da Djôzef, pu da Bambert. {{s-rif|HSim|dins [[w:Cour d' agnon (teyåte)|Cour d' agnon]]}} #* Dj’ a todi stî bleu après les tchvås, pus assaetchî k’ ene waermaye après l’ loumire, k’ on galant après l’ cote di s’ {{~}}. {{s-rif|JPD}} #* Mareye Dubois, li {{~}} d’ Appolinaire e Ståvleu, li dveut lomer « Gwiyam ». {{s-rif~|FDuy}} #* Ces botons la estént cozous dins l’ dos d’ on ptit fôro d’ vwele da m’ {{~}}. #* Vos nel savîz nén? C' est s' {{~}}, don ! {{s-rif|C106}} # [[maitresse]]. #* Dj' åreu des {{~s}} e catchete,</br>Dji n' ravizreu pus on harin. {{s-rif|JBjr|(1899), "Si j'esteus riche"}} # {{spl}} [[houre]]. #* Dji pinse ki vos dvrîz rôbaler pus sovint divins les cafès ou aler vey les {{~s}}. {{s-rif|PHT|ratournant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.11}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[crapåd]] * [[crapådreye]] ==== {{H|rilomêye do mot}} ==== {{Tit}} * [[w:Les crapådes (binde di tchanteuses)|Les crapådes]]: no d' ene binde di tchanteuse e walon ki tchantnut [[w:emey tchapele|emey tchapele]], oficirmint «''La Crapaude''». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapaut = G0 | crapaute = ABLdma | crapåde = R9,R13 | crapôde = E1,E212, C1, C106 | crapôd = E177 (1823) | crapôute = C9 (a « gamin »\, tot dijhant ki l’ mot est do lidjwès) | krapôtt = E177 (1843),E203 | krapôdd = E184 | crapaude = [!d1900] HSim 1888 }} <!--[[crapôte]] --> ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|båshele |fr= {{t+|fr|gamine}} }} {{ratour|djonne feye |fr= {{t+|fr|jeune fille}}, {{t+|fr|adolescente}}, {{t+|fr|jouvencelle}} }} {{ratour|mayon {{Lka-ra|mayon}} |fr= {{t+|fr|fiancée}}, {{t+|fr|copine}} |en= {{t+|en|girlfriend}} |ary= {{t+|ary|صحبة|ral=çe7ba|ar-fafl=صحْبة}} |zgh= {{t+|zgh|ⵍⵇⵓⵇ|ral=lqoq}} }} fmlyxhrw3az7wnn7hkrcexf17ggdx2q croere 0 6857 433554 432904 2026-05-07T18:59:02Z Scribus electronicus 3672 433554 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|credere|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀwɛːʀ|kʀøːʀ|kʀyːʀ|kʀwaːʀ|kwaʀ|...}} {{Lka-h-or}}; {{BS|oe}}. ** {{pzc}} {{AFE|kʀwɛːʀ}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=crey|B=croe|C=croey|PE=creu / creyou}} {{~}} # {{vc}} tini come li veur ene sacwè k' on vs dit. #* Dji {{~|croe}} tot çou k' i m' dit. #* Dj' a meyeu l' {{~}} ki d' l' aler vir {{s-rif|O3}} #* C' est cwand minme deur a {{~}}, ene afwaire pareye {{s-rif|O100}} #* On lyi freut {{~}} ki les lives vont ponre so les sås {{s-rif|O3}} # {{vc}} aveur e si idêye (ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè pinser dsu) (shuvou d' ene fråzlete ki cmince pa "ki") #* {{~|Creyoz}} vs k' il åreut oizou aler al dicåce tot seu ? # {{vcnd|a}} accepter sins [[rnigter]] (ene sacwè d' ene metowe rilidjon). #* I n' {{~|croet}} nén dpus å Bon Diu k' a ses sints. #* Et télmint k’ ele estént creyåves,</br>Minme les pus sûtis {{~|î creyént}}. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.130, “Li Casaire des S’colîs”}} # {{np-vprC}} pinser k' on-z est insi. #* Ti t' {{~|croes}} malén ?! #* I s' {{~|croet}} l' cok do viyaedje. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a n’ nén croere]]}} # {{r|bén dj' vou bén {{~}}}} u: {{r|dj' el vou bén {{~}}}} : fråze po mostrer k' on est bén d' acoird so çou k' èn ôte vént d' dire, ki ça n' sibare nén. # {{r|[[contrairmint a çou k’ on pôreut croere]]}} # {{r|[[creyoz m’]]}} # {{r|[[croe dj’]]}} : [[a m’ shonnance]]. #* Si dj' poleu, dvins mes tchansons,</br>Dressî sol tere ki les rafûle,</br>On sårco d' verdeure, on ploråd,</br>Dji tchantreu, {{~|croe-dj'}}, di totes mes foices. {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li Tossaint", p.39}} # {{r|[[did la a croere ki]]}} # {{r|[[èn croere ni a Diè ni a Diåle]]}} # {{r|a ni nén croere}}. #* On m' raconte todi des afwaires {{~|a n' nén croere}}. {{s-rif|BSLLW|oteur=AnDel|Bulletin de 1858, «Li galant de l'siervante», p.5}} # {{r|ni nén esse a croere}}. #* Çou k' dji m' a rpintou d' aveur cwité m' måjhone, çou k' dji m' è rprind co ouy {{~|n' est nén a croere}}. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.21}} # {{r|[[c’ e-st a croere ki]]}}. # {{r|[[est ç’ a croere]]}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[creyance]], [[creyåve]], [[creyåvté]], [[nén creyåve]], [[creyant]], [[creyince]] * [[ricroere]], [[ricreyou]] * [[acroere]] * [[mescroere]], [[mescreyant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[fé croere]] * [[bon a croere]] * [[a n' nén croere]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (aveur e l' idêye ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè dsu) : [[pinser]], [[sondjî]] * (pinser k' on-z est çoula) : si [[prinde]] po ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coère = LBer | crère = C8, S0 | creûre = E1,E165, S0 | creure = E212, O81 | croere = R9,R10,R11,R13 | crûre = JDoc | crware = S0 | crwâre = O81, S117 | crwêre = C1, O0,O81 | crwëre = C106 | crwère = O100, S0 | cware = S0,S117 | cwâre = O3 | cwêre = O0,O4 | cwôre = O0,O101 | kwar = S38 p. 23 | a-kreûr = (a croere) E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tini come li veur ene sacwè k' on vs dit |fr= {{t+|fr|croire}} |en= {{t+|en|believe}} |nl= {{t+|nl|geloven}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= {{t+|ary|تاق|ral=taq}} }} {{ratour|aveur e l' idêye ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè dsu |fr= {{t+|fr|croire}} |en= to {{t+|en|believe}} |nl= {{t+|nl|denken}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= {{t+|ary|دنّ|ral=denn}} }} {{ratour|aveur e l' idêye ene sacwè k' on n' sait nén trop cwè pinser dsu |fr= {{t+|fr|croire}} |en= to {{t+|en|believe}}, to {{t+|en|think}} |nl= {{t+|nl|geloven}}, {{t+|nl|denken}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= [[8enn]] (Denn) {{=ral}} [[ضنّ]] }} {{ratour|accepter sins rnigter ene sacwè d' ene metowe rilidjon |fr= {{t+|fr|croire}} |en= to {{t+|en|believe}} |nl= {{t+|nl|geloven}} |de= {{t+|de|glauben}} |es= {{t+|es|creer}} |ary= {{t+|ary|امن|ral=amen}} }} {{ratour|a ni nén croere |fr= {{t+|fr|invraisemblable}}, {{t+|fr|absurde}} }} brs2vejtapgjqk3nz120rg60uzyvio4 cwatrinme 0 7036 433572 421951 2026-05-07T20:06:47Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433572 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|cwatr-|cwate}} {{caw|inme|a+s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kwa.'tʀɛ̃m|kwa.'tʀiːm|kwɛ.'tʀiːm|ka.'tʀiːm|ka.'tʀɛ̃m|ka.'tjɛm}} ** {{pzc}} {{AFE|kwa.'tʀɛ̃m}} * {{Ric|cwa·trinme}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-}} {{~}} {{o&f}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[cwate]]. #* Ns avans stî {{~}}, mins gn aveut l' les troes prumîs k' avént des pris. #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li {{~}} ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|4|troejhinme|cénkinme}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|quatrième}} }} === {{H|LAddj|wa}} === {{-addjwa-tpdv}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}} # metou (metowe) e l' [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[cwate]]. #* I serè ddja al {{~}} anêye. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|quatrième}} |en= {{t+|en|fourth}} |nl= {{t+|nl|vierde}} |de= {{t+|de|vierte}} |es= {{t+|es|#Espagnol Limerotant addjectif|cuarto|cuarto#Adjetivo_ordinal}} {{o}}; {{t+|es|cuarta}} {{f}} |ar= {{t+|ar|رابع|ral=râbi3|ar-fafl=رَابِع}} {{o}}; {{t+|ar|رابعة|ral=râbi3a|ar-fafl=رَابِع}} {{f}} }} === {{H|ortografeyes}} === {{Orto | cwatrinme = E1, R9,R10,R13 | cwatrime = S0 (a Tniveye) | catrime = S0 | katième = O4 | quatryin.me = JDhs | qwatrinme = E1 |-= C8 }} glbj3c3hnqmeazx69g0gdx1zywjbb4x difåte 0 7297 433552 397939 2026-05-07T18:56:32Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433552 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-DI|fåte}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|fåte}} {{bet|di|s|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|di.ˈfɔːt|dy.ˈfɔːt|dɛ.ˈfoːt}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|di.ˈfɔːt}} * {{Ric|di.fåte}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # mancmint a ene rîle, a on dvwêr, måle keure. #* C’ est Colin Roudin s’ {{~}}. #* Li bèsogne, djè l' a todi vèyu èvi. Nin di m' {{~|difaute}}, s'oz. {{s|CDen|''Quî ç' qu'a touwé J.F.K.?''}} #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ {{~}} »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # fé des {{~|dfåtes}} ou esse è {{~|dfåte}}: ni nén aveur des cwårs assez po fé balance avou les [[dispinse|dispinses]]. #* Ene soce ki finit tot fjhant des {{~|dfåtes}}. #* Dji so-st e {{~|dfåte}} cisse samwinne. ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (mancmint) [[fåte]], [[flotche]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | difaute = C1,C9,C13,C106 | difåte = E1,R10,R13 | dèfaute = O0 | dufåte = E34 | d’fåtes = E34 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|mancmint |fr= {{t+|fr|faute}}, {{t+|fr|responsabilité}} }} {{ratour|manke di cwårs |fr= {{t+|fr|déficit}} }} 1cs6yk2lhaq5hgp7ao107g45u4yx6rd 433584 433552 2026-05-07T20:44:31Z Scribus electronicus 3672 433584 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-DI|fåte}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|fåte}} {{bet|di|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|di.ˈfɔːt|dy.ˈfɔːt|dɛ.ˈfoːt}} {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|di.ˈfɔːt}} * {{Ric|di.fåte}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # mancmint a ene rîle, a on dvwêr, måle keure. #* C’ est Colin Roudin s’ {{~}}. #* Li bèsogne, djè l' a todi vèyu èvi. Nin di m' {{~|difaute}}, s'oz. {{s|CDen|''Quî ç' qu'a touwé J.F.K.?''}} #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ {{~}} »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # fé des {{~|dfåtes}} ou esse è {{~|dfåte}}: ni nén aveur des cwårs assez po fé balance avou les [[dispinse|dispinses]]. #* Ene soce ki finit tot fjhant des {{~|dfåtes}}. #* Dji so-st e {{~|dfåte}} cisse samwinne. ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (mancmint) [[fåte]], [[flotche]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | difaute = C1,C9,C13,C106 | difåte = E1,R10,R13 | dèfaute = O0 | dufåte = E34 | d’fåtes = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mancmint |fr= {{t+|fr|faute}}, {{t+|fr|responsabilité}} }} {{ratour|manke di cwårs |fr= {{t+|fr|déficit}} }} tnkt9617vf4pdsyocgzavgkb44djs7m 0 9466 433540 419225 2026-05-07T14:40:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433540 wikitext text/x-wiki {{MR|fa|Få|fås}} == {{L|wa}} == <gallery> Scythe.jpg|Ene få avou on fåmwin d' fier </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|falcis|sourd=la}} {{m-s}}; {{FEW|3|404}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɔː|faː|foː|fã|fɔ̃}}; {{miers|9|149}}; {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|fɔː}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{usteye|wa}} [[usteye]] po [[fåtchî]], avou on long mantche avou des pougneyes et ene lame. #* Il aveut piké avou l' {{~}} dins ene bonete et s' aveut fwait piker pås wesses. {{s-rif|AMas}} #* Metoz on cougne al {{~}}. {{s-rif|S0}} #* L’ ôte, avou s’ grande {{~}},<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|basse få}} u : {{r|få d' pré}} u : {{r|få d' four}} u : {{r|få d' brouwires}} u : {{r|basse få}} : sôre di fås tote simpe, avou ene coûte lame, et on mantche sins pougneyes. On dit eto [[yerbî]]. {{lang|fr|F. "faux simple".}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[fåmint]], [[fåcoe]] * {{Lka-pa|fåtchî}} ===== {{H|parintaeddje}} ===== # {{r|[[djonne di få]]}} : [[clipe]]. #: On dit eto : [[ritoû d' rin]]. #: {{lang|fr|F. "lumbago".}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | få = E1, S117, G209 p. 330, R10:7672, R11, R13 | fâ = S0, E89,E200,E203,E212, G209 p. 330 | fau = C1, S17 p. 166, C106 | fan = E165 p. 207 | fô = S27,S36 G209 p. 330 | faus = C1, S24, C99 | fôs = S24 | faux = S109 |- = }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| usteye po fåtchî, avou on long mantche |fr= {{t+|fr|faux}} |en= {{t+|en|scythe}} |pcd= {{t+|pcd|fauque}} ({{t+|pcd|fôke}}) }} ===={{H|VE}}==== *{{wp|få}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdjla|fagus}} {{m-s}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{~}} {{o&f}} # {{vvm}} [[faw]] (hesse). #*Ça s' passéve ås Montis; i vnént do Bwès del Setche Få {{s-rif|GLuc}} ===== {{H|Reu}} ===== #{{r|Li / Al Få Mayå|cat=npl}} di Viyance (la-minme: ''La / Al Fau Mayau''). #{{r|Li / Al Setche Få|cat=npl}} di Bive (la-minme:''La / Al Sètche Fau'') ===== {{H|A}} ===== * [[Beafå]] (hamtea d' Sint-Dni, la-minme ''Bia-fau''; F. ''Beaufaux'') ===== {{H|Sp}} ===== {{AN}}, {{WC}} (payis d' Flipvile) (ezès nos d' plaece). ===== {{H|ortografeye}} ===== {{Lka-or|faw}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|åbe {{Lka-ra|faw}} |fr= {{t+|fr|hêtre}} }} ===={{H|VE}}==== *{{wp|faw}} *{{wp|faw (toponimeye)}} === {{H|Of}} === * [[Få]] (viyaedje) * [[Fô]] (viyaedjes) * [[fås]] (addj. ki l' femrin, c' est «fåsse»; nén djusse) * [[fåt]] (viebe «faleur») ==={{H|VE}}=== *{{wp|få (discramiaedje)}} hjws2oebajf8w1eepeiroi3vr1razg8 433541 433540 2026-05-07T14:44:53Z Scribus electronicus 3672 433541 wikitext text/x-wiki {{MR|fa|Få|fås}} == {{L|wa}} == <gallery> Scythe.jpg|Ene få avou on fåmwin d' fier </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|falcis|sourd=la}} {{m-s}}; {{FEW|3|404}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|fɔː|faː|foː|fã|fɔ̃}}; {{miers|9|149}}; {{BS|å}} ** {{pzc}} {{AFE|fɔː}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{usteye|wa}} [[usteye]] po [[fåtchî]], avou on long mantche avou des pougneyes et ene lame. #* Il aveut piké avou l' {{~}} dins ene bonete et s' aveut fwait piker pås wesses. {{s-rif|AMas}} #* Metoz on cougne al {{~}}. {{s-rif|S0}} #* L’ ôte, avou s’ grande {{~}},<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|basse få}} u : {{r|få d' pré}} u : {{r|få d' four}} u : {{r|få d' brouwires}} u : {{r|basse få}} : sôre di fås tote simpe, avou ene coûte lame, et on mantche sins pougneyes. On dit eto [[yerbî]]. {{lang|fr|F. "faux simple".}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[fåmint]], [[fåcoe]] * {{Lka-pa|fåtchî}} ===== {{H|parintaeddje}} ===== # {{r|[[djonne di få]]}} : [[clipe]]. #: On dit eto : [[ritoû d' rin]]. #: {{lang|fr|F. "lumbago".}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | få = E1, S117, G209 p. 330, R10:7672, R11, R13 | fâ = S0, E89,E200,E203,E212, G209 p. 330 | fau = C1, S17 p. 166, C106 | fan = E165 p. 207 | fô = S27,S36 G209 p. 330 | faus = C1, S24, C99 | fôs = S24 | faux = S109 |- = }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| usteye po fåtchî, avou on long mantche |fr= {{t+|fr|faux}} |en= {{t+|en|scythe}} |pcd= {{t+|pcd|fauque}} ({{t+|pcd|fôke}}) }} ===={{H|VE}}==== *{{wp|få}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdjla|fagus}} {{m-s}} ==== {{H|Su|wa}} ==== {{~}} {{o&f}} # {{vvm}} [[faw]] (hesse). #*Ça s' passéve ås Montis; i vnént do Bwès del Setche Få {{s-rif|GLuc}} ===== {{H|Reu}} ===== #{{r|Li / Al Få Mayå|cat=npl}} di Viyance (la-minme: ''La / Al Fau Mayau''). #{{r|Li / Al Setche Få|cat=npl}} di Bive (la-minme:''La / Al Sètche Fau'') ===== {{H|A}} ===== * [[Beafå]] (hamtea d' Sint-Dni, la-minme ''Bia-fau''; F. ''Beaufaux'') ===== {{H|Sp}} ===== {{AN}}, {{WC}} (payis d' Flipvile) (ezès nos d' plaece). ===== {{H|ortografeye}} ===== {{Lka-or|faw}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|åbe {{Lka-ra|faw}} |fr= {{t+|fr|hêtre}} }} ===={{H|VE}}==== *{{wp|faw}} *{{wp|faw (toponimeye)}} === {{H|Of}} === * [[Få]] (viyaedje) * [[Fô]] (viyaedjes) * [[fås]] (addj. ki l' femrin, c' est «fåsse»; nén djusse) * [[fåt]] (viebe «faleur») ==={{H|VE}}=== *{{wp|få (discramiaedje)}} mb6mo9bkxbdxvyzv7u1jgkz0qzcpw8d hanter 0 9741 433547 427497 2026-05-07T14:51:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433547 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|heimta|sourd=non|kidure al måjhone}}, pal voye do {{p|hanter|fro|håbiter}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɑ̃ː.'te|hɔ̃ː.'te|hɑ̃ː.'tiː|ɑ̃ː.'te|ɑ̃ː.'tɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|hɑ̃ː.'te}} * {{Ric|han·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=hant|come=bouter}} {{~}} # {{vsc}} si rescontrer, tot djåzant d' on valet et d' ene crapåde, dins l' idêye di s' maryî. #* Mi, dj' a m' pinsêye, après nosse moirt,<br>K' on boet, k' on {{~|hante}} e paradis. {{s-rif|HFbl|On to p'ti filozof, 1843, p.27}} #* Awè djel sai bén, mi avou dj' inméve vosse mame … cwand nos {{~|hanténs}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.37}} #* Adon k' Gaston l' platchteye, Djåçlene lyi dit Asteure, nos n' polans pus {{~}}. {{s-rif|MDav}} #* Båre n' a måy volou {{~}}…<br>Les omes, por leye, c' e-st ene pufkene !<br>Ele inme mî d' cwefer Sinte Catrene,<br>Ki di s' leyî ene miyete tchoufter. {{s-rif|JVrr|(1920), p.143; "Riscompinse"}} #* Et dvant s' dierin louca<br>L' amour m' a fwait djurer<br>Po respecter s' memwere<br>Di n' djamåy pus {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.63, ''Djônèsse è doû'' (1933)}} #* Rabressans nos po nos cwiter puski c' est ouy li dierinne feye E vosse måjhone ki dj' n' î vén pus {{~}} ([[w:Guillaume Apollinaire|Guillaume Apollinaire]]). # {{vvm}} [[håbiter]]. #* {{lang|wa-vsis|Car le veys, et hantay tant son hosteit que je en saray bin veriteit recordeir.}} # {{vc}} cåzer sovint avou. #* Les novea-vnous, å pus sovint, ni {{~|hantnut}} waire les djins do viyaedje. {{s-rif|MUyt}} # {{vc}} aler vey, po s' maryî avou (si monkeur). #* Vos veyoz k’ i fwait des antchous,<br>Po sayî do {{~}} l’ båshele ;<br>Li djonne kimere est frisse et bele,<br>Et nosse gayård e-st on marlou. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li bâhège di Judas», p.132}} #* Djel vôreu {{~}}<br>Mins dj' so todi rbouté<br>Ca ele hante li boigne macasse<br>On bonasse<br>K' e tot tins<br>Fwait l' martchand d' tchéns ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* I s' meta so les rangs po {{~}} Pôldene. {{s-rif|ESul}} #* I m’ a fwait bele po k’ vos m’ {{~|hantexhe}} … et assez biesse po ki dji m’ laiye adire ! {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.38}} # {{vcnd|avou}} aler vey, po s' maryî avou (si monkeur). #* LÅRGOSSE. - Dji vou dire ki l' crapåde<br>Ki vs fwait ddja tourner l' tiesse …<br>TÅTî. - C' est bon !<br>LÅRGOSSE. - … {{~|hante avou}} èn ôte. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne IV, v. 61-62}} #* Dj' a {{~|hanté}} avou vosse feme. {{s|LM|ramexhnaedje}} # {{vcnd|avou}} cåzer sovint avou. #* Si ti t' metes a {{~}} avou ça, ti serès gåy. # {{vpr}} si vey sovint. #* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon,<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ '''s’ a''' waire {{~|hanté}}. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|[[tins k’ on-z a hanté]]}}: crapådaedje #* {{lang|wa-fel|Li mariêye a mètou si noûve rôbe à fleûrs; so sès spales, elle a mètou on breune châle èt si p'tit vizèdje èst tot fris' dizos l' blanke côrnete qui lî va bin. Insi, vo-l'-la v'nou li grand djoû, vo-l'-la li mariêye. Èt l' djône feume si rapinse di tot l' '''tins qu' èlle a hanté''', èlle louke tot åtoû d' lèy li campagne avou tos les grains qui crèhèt.}} {{s|JFR|dins ''[[s:Li vîye bûse|Li vîye bûse]]''}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[hanteu]], [[hantaedje]] * [[hantijhe]], [[hantreye]] ([[hantreyes]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (aler vey si monkeur) : [[frecanter]], [[cortizer]] (''[[courtiser]]'') * (cåzer sovint avou) : [[håbiter]], [[freyî]] (avou) ==== {{H|FA}} ==== Li francès « hanter » n' a nén l' minme sinse. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hantay = [!vscr] (Jehan Lebel 1290-1370) | hanter = E165,E170,R10, FR13 a "fréquenter" | anter = O0,O3 | antè = C1,C13 | hanté = E203 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|fréquenter}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|avoir des relations}}, {{t+|fr|se voir}} }} {{ratour|tins k' on-z a hanté |fr= {{t+|fr|fiançailles}} }} d7n5sg1xv4iwn4bwa20uyygd96muzlg manoye 0 10462 433578 431152 2026-05-07T20:26:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433578 wikitext text/x-wiki {{djermon}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdjla|monēta}} in ôte nom dal deyesse Djunon, a cåze ki les Romins batin'teu leû manoye e s' timpe. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ma.'nõːːj}} * {{Ric|ma·noye}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{~}} {{f}} {{pseks}} # totes les sôres di pîces ki sont batowes et d' biyets ki sont-st imprimés dins on metou payis, en on metou trevén. #* Li dnî, ça a stî, aprume, ene {{~|manoye}} des Romins. # cwårs di minme valeur k' on pus gros biyet, ene pus grosse pîce. #* Dj' esténs sins {{~|manoye}} al fén del shijhe. #* Dji n' a pont d' {{~|manoye}} po vos payî, a moens k' vos soeyîxhe mi candjî on biyet. {{s-rif|O100}} # cwårs k' on dene u k' on dmande po-z aveur on conte djusse. #* Rindoz m' el {{~|manoye}}. Vos a dju ddja rindou {{~|manoye}} ? ===== {{H|ratourneures}} ===== # ''sinse 1 :'' ## {{r|'''manoye''' di sindje}} : cwårs ki n' valèt nén grand tchoi. {{Lka|cwårs di schaye}}. ## {{r|måle '''manoye'''}} : manoye ki n' våt rén. ## {{r|rissaetchî s' '''manoye'''}} : si rsaetchî d' ene emantcheure. ## {{r|Les djins, c' est come les '''manoyes''', elzès fåt prinde po çou k' i valèt}} : dijhêye po payî des ovrîs, u po n' nén rilver li metchansté di sacwantès djins. ## {{r|C' est rcwerou come del '''manoye''' di Påpe}} : c' est ene sacwè d' råle, ki les djins rcwerèt tertos. {{Lka|manoye do Påpe}}. ## {{r|S' on n' conoxhreut nén l' '''manoye''', on direut k' c' est do blanc}} : (do blanc = di l' årdjint) dijhêye po ene sakî ki fwait l' ritche mins ki n' a pont d' cwårs. ## {{r|esse come li viye '''manoye''': ni pus aler}} : dijhêye po ene sacwè ki n' va pus, ene feme ki n' ahesse pus si ome. ## {{r|dibiter del måle '''manoye'''}} : si siervi di manoye ki n' våt rén, di fåsse manoye. ## {{r|kinoxheu(se) di '''manoyes'''}} : ### onk (ene) ki fwait dins les '''manoyes''' (dins ene banke, al Boûsse, tot ramassant les viyès pîces). ### onk (ene) ki trouve todi l' fén mot d' èn ecramiaedje. ## {{r|bate '''manoye''', bateu d' '''manoye'''}} : {{Lka|bate manoye}}. # ''sinse 2 :'' ## {{r|fé del '''manoye'''}} : candjî on biyet conte des pîces. ## {{r|del pitite '''manoye'''}} : des pîces ki n' valèt waire. ## {{r|elle a del '''manoye''' po candjî s' pîce}} : dijhêye d' ene feme ki n' si leye nén dire, copurade cwand k' on lyi conte des asblouwetes. ## {{r|Dji n' candje nén tant et dj' a del '''manoye'''}} : djeu d' mot candjî (divni diferin; fé del manoye). # ''sinse 3 :'' # {{r|[[raveur li manoye di s’ pîce]]}} # {{r|[[raveur si manoye]]}} # {{r|[[rinde li manoye di s’ pîce]]}} ## {{r|ritrover l’ manoye di s’ pîce}}. ##* I {{~|rtrouve tote li manoye di s' pîce}}<br>Ca, gråce a mi, i n' manke di rén. {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi p’tit bouname"}} # {{r|[[rinde si manoye]]}} #* I m’ a shonné drole d' esse vaila,<br>K’ aveu dj’ a pårtaedjî avou ci-la ?<br>Ni ene, ni deus, dj’ a zouplé sol voye,<br>Sins ratinde k’ on m’ {{~|rinde mi manoye}} ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ## {{r|si mete foû '''manoye'''}} : atchter disk' a s' dierinne mastoke, sins pupont wårder d' cwårs. ## {{r|I n' s' a nén metou foû '''manoye'''}} : i s' a mostré pice-crosse (rapia). ## {{r|esse djus° d' manoye}} : ## {{r|esse come li '''manoye''': passer d' ene mwin a l' ôte}} : dijhêye po les femes ki s' fordinèt. ## {{r|dji lyi rindrè s' '''manoye'''}} : u: {{r|dji lyi rindrè l' '''manoye''' del pîce}} : djel rårè, dji m' rivindjrè d' lu (di leye). ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[manoyî]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | manôïe = C9a, E203 | manoye = E212, R9,R10:7900,R13 | manôye = C8,E1 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|totes les sôres di pîces |fr= {{t+|fr|monnaie}}, {{t+|fr|argent}} }} {{ratour|cwårs di minme valeur k' on pus gros biyet, ene pus grosse pîce |fr= {{t+|fr|mitraille}}, {{t+|fr|ferraille}} }} {{ratour|cwårs k' on dene u k' on dmande po-z aveur on conte djusse |fr= {{t+|fr|pièce}}, (petite) {{t+|fr|monnaie}} }} {{ratour|rissaetchî s' manoye |fr= {{t+|fr|tirer son épingle du jeu}} }} {{ratour|onk (ene) ki fwait dins les manoyes |fr= {{t+|fr|cambiste}}, {{t+|fr|numismate}} }} {{ratour|onk (ene) ki trouve todi l' fén mot d' èn ecramiaedje |fr= fin {{t+|fr|limier}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Etim?}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # sôre di [[rampe]], {{sla|Lysimachia nummularia}}, en almand ''{{lang|de|krautpfennig}}'' (fenich, mastoke di yebe), avou des ptites sipessès fouyes ki ls efants prindèt po fé come des pîces di manoye. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | manoye = R9 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour |fr= {{t+|fr|monnayère}} }} 7i364csg1o33ylc7waj2ifnjwxy9ysf menir 0 10587 433545 394190 2026-05-07T14:48:36Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433545 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Calc|mijneer|nl}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== Disfondowes: mènîr, minîr, mènêr, mèn'hêr, mèn'hîr. === {{H|sustantif}} === {{~}} {{o}} # ritche Flamind u Brusselwès. #* Rotez dins Nameur, ki veyoz ? Des Espagnols, des Almands, des menirs, des plins d' cwårs ki fwaiynut aler l' comiece namurwès {{s-rif|JOss}} # grand [[monsieu]]. #* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon,<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros {{~}}, on makignon,<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' #: On dit eto: grosse [[legume]], gros [[colé]]. # li ci ki s' prind po on [[sfwait]]. #* Li solea plake sol vizaedje Des ptits menirs des ptits viyaedjes''. {{s-rif|LWar}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | menir = R13 | minîr = O4 | mèn’hêr = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{+|fr|personnalité}} }} {{ratour| | fr = {{t+|fr|monsieur}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === === {{H|sustantif}} === {{~}} {{o}} # grosse pire dressêye pås Omes di l' ådje del pire (5000 divant Djezus-Cri). #* Ene grossse biestreye k' a stî cossemêye avou les Asterix, c' est ki les Gålwès fabriként des menirs. #*Poirteu d' {{~s}} di s' mestî, rafåré d' singlés, todi prumî pol margaye{{s-rif|PHT|ratournant ''Astérix amon lès Bèljes'', 2022, {{p.|4}}}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ménhir = {{s|PHT}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{+|fr|ménhir}} }} oolry06iw3131awm8s3x3i5x8hjwkxh pindou 0 11604 433544 429579 2026-05-07T14:47:59Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433544 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjV|A|pind|pinde}}, {{caw|ou|a+p+s|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɛ̃.'du|pɛ̃.'dy|pɛ̃.'dœ}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ̃.'du}} * {{Ric|pin·dou}} ==={{H|pårticipe erirece|wa}}=== {{-perwa-OU|pind}} {{~}} {{o}} #{{Per-5-ou}} «[[pinde]]». #* I s' a {{~}} après l' cawe do tchår. #* Elle a stî {{~|pindowe}} po des cawes di ceréjhes. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|p.er. d' on viebe valant « pinde » |fr= {{t+|fr|pendu}} |en= {{t+|en|hung}} |nl= {{t+|nl|gehangen}} |es= {{t+|es|pendido}} |it= {{t+|it|penduto}}, {{t+|it|appeso}} |scn= {{t+|scn|pinnutu}}, {{t+|scn|pinnuliatu}}, {{t+|scn|mpisu}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=pindou|f=pindowe}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki pind. #* Li loce esteut {{~|pindowe}} a l' ouxh del dresse. #* Li lantiene, {{~|pindowe}} å clå, ratindeut k' on l' vegne dispinde. #* I n' veyeut k' les djambons {{~s}} å plafond. #* Inte deus stoks di tchårnale,<br>I gn a-st on vî posti<br>{{~|Pindou}} so des påmeles,<br>E l' håye di nosse corti. {{s-rif|JDcoh|1939, p.53, ''Côp d’ vint'' (1939)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[nén pindou å clå]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki pind |fr= {{t+|fr|pendu}} |en= {{t+|en|hanged}} |nl= {{t+|nl|gehangen}} |ary= {{t+|ary|معلّق|ral=m3elleq|ar-fafl=مْعلّق}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-OU|pind}} {{~}} {{o}} # ome ki s' a pindou po fé l' fén d' lu. #* C' est ene coide di {{~}} k' t' as la ? #* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon,<br>On {{~}}, èn accidinté,<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== # aveur ene [[tchance di pindou]] # {{r|Bwès do pindou|cat=npl}} : no d' ene plaece di sacwants viyaedjes. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome ki s' a pindou po fé l' fén d' lu. |fr= {{t+|fr|pendu}} |en= {{t+|en|hanged man}} |ary= {{t+|ary|مشنّق|ral=mchenneq}} }} 6nuuniy3b77h9ogo8z8oxxk85mfuoq6 prumî 0 11974 433565 433410 2026-05-07T20:02:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433565 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|prume}} {{caw|î|s+a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː|pʀɛ.'miː|pʀœ.'mi|pʀy.'mi}} *** {{dvV}} radjoutaedje do [[yod]] {{AFE|pʀy.'miːj}} evnd. ; pus rålmint radjoutaedje d’ on ''r'' {{AFE|pʀy.'miːʀ}} evnd. ** {{pzc}} {{dvC}} {{AFE|pʀy.'miː}} {{dvV}} {{AFE|pʀy.'miːj}} * {{Ric|pru.mî}} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # k’ est dvant tos les ôtes. #* Il est {{~}}, mi deujhinme. #* Il a todi stî {{~}} a scole {{s-rif~|C13}} #* Neil Armstrong, c' est l’ {{~}} ome k’ a roté sol lune. #* Valentina Terechkova, c' est l’ {{~|prumire}} kimere k’ a stî dins l’ espåce. #* C' est l' ome ki fwait les {{~s}} pas. {{s-rif|O61|p. 224}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|1|zeroyinme|deujhinme}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prumirmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prumî, prumire = R10,R11:prumî,R13 | prumî, prumîre = E170 | {{loyén|prumî|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvV}}, {{loyén|prumîre|wa-fel}} = E1 | {{loyén|prumî|wa-fel}}, {{loyén|prumîr|wa-fel}} {{dvC}} / {{loyén|prumîre|wa-fel}} {{dvV}} = E34 | promî, primière = O4 | preumi, preumière = O4 | prèmî, prèmîre = S0,S117 | preumî, premiêre = O0,O90 | premî, première = EFran | prëmi, prëmëne = C65 <!-- cogne femrinne ? --> | prumî = C1, C13, C99, E203 | prumi = C8 | prœmî = C8 | pre̊mi = C18, C61 | prèmî = C8 | preumî = O2 | preumén = O0 <!-- cogne omrinne ? --> | {{loyén|prumêre|wa-fel}} {{f}} = C99 | {{loyén|preumère|wa-fel}} {{f}} = O0 | {{loyén|prëmëne|wa-fel}} {{f}} = LSov }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k’ est dvant tos les ôtes |fr= {{t+|fr|premier}} |en= {{t+|en|first}} |nl= {{t+|nl|eerste}} |de= {{t+|de|erster}} |es= {{t+|es|primero}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⵡⴰⵔⵓ|ral=amzwaro}}; {{t+|zgh|ⴰⵎⵣⴳⴰⵔⵓ|ral=amzgaro}}; {{t+|zgh|ⴰⴳⵣⵡⴰⵔ|ral=agzwar}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} {{a-tpdv}} # foirt bon, foirt capåbe. #* Sayîz m' ci vén ci : c' est on {{~}} borgogne. #* Waitîz cisse vatche la : c' est ene {{~|prumire}} laeçrece. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=foirt bon, po do vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|meyeu ki ls ôtes |en= {{t+|en|excellent}} |fr= {{t+|fr|excellent}} |nl= {{t+|nl|uitstekend}} |no= {{t+|no|hyggelig}} ; {{t+|no|ypperlig}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=prumî|f=prumire}} {{~}} {{o}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[onk]]. #* Dji so l’ {{~|prumî}}, et twè l’ deujhinme. #* L’ {{~}} a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # ome foirt capåbe dins on metou dominne. #* Li djudje di Dinant, c’ est on {{~}} po kenter, et avou ça, on tiestou d’ Årdinwès {{s-rif|MPie}} # {{magn|wa}} foirt bon, po èn amagnî, ene abwesson. #* Sayîz m' ci cafè la: c' est do {{~}}. #* Vos n' bevoz nén vosse sope ? Portant c' est del {{~|prumire}}, avou totès verdeures di nosse corti. # prumî astaedje d' ene måjhone. #* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då {{~}}, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame ovréve, po lyi dire ki s' papa vneut do vni. {{s-rif|JVri|« Li pope d'Anvers » (1896), p.49}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=bon vî vén| * [[chnu]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ome foirt capåbe dins on metou dominne |fr= {{t+|fr|champion}}, {{t+|fr|as}} }} {{ratour|bon vî vén |fr= {{t+|fr|chenu}} }} 7d6lm7xjp1xypdcbnxq3y76jc8wq7eh prôte 0 12000 433553 361806 2026-05-07T18:58:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433553 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # sacwè k' on raconte (sovint po fé rire), et ki n' est nén l' veur. #*Les pénsons namurwès sont foirt gaiys; al shijhe, i nos contront leus {{~s}}, et l' leddimwin, nos påtrans eshonne po l' fiesse do Sårt {{s-rif|OMol}} #* « Î croess, hê, twè, a ces {{~s}} la ? » dijha-t i avou si nez ki racroléve; pask' i n' aveut nole fiyate dins totes ces biestreyes la di parassicolodjeye {{s|LMver}} #*Djan nos a conté des {{~s}}, come i dit, mins des afwaires plinnes di ritchesses eto {{s-rif|YPaq}} #*C’ est des prôtes a n’ nén croere,<BR>Mi, dj’ m’ è fote, c’ est nén m’-n afwaire {{s-rif|JDes}} #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene {{~}} »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[coye]], [[fåve]], [[mintreye]], [[prelute]], [[asblawete]]; {{Lka-si|minte}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prôte = O4,R10 | praute = O2,O3,O4 |- = C13,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè k' on raconte et ki n' est nén l' vraiy {{Lka-ra|minte}} |fr= {{t+|fr|boutade}}, {{t+|fr|faribole}}, {{t+|fr|plaisanterie}} }} ilw8yj1y2ciqpx7aiixsqgqjpoduogj putete 0 12041 433582 332608 2026-05-07T20:37:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433582 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-spodiv-|putete|ptete}} {{djermon|wa}} {{giskard}} '''putete''' (a l' atake et après cossoune) / '''ptete''' (pa côps, après voyale) [adv.] motoit. ''I fåreut bén k' les tayans l' hagnrént; come ça, i bizreut putete'' (G. Lucy). {{lang|fr|F. peut-être.}} {{r| Li ci ki dit putete en mintixh jamwais}} : rl a: [[kécfeye]]. {{r| Gn a pont d' putete}} : on n' discute nén on cmandaedje. {{r| Putete et cåzumint ont todi stî cozéns djermwins}} : dijhêye po ene sakî ki n' vos dene nén s' parole, mins dit "c' est cåzumint seur", po lyi dire k' on n' li croet nén dtrop. {{r| putete bén}} : refoircixha di "putete". ''I vénreut co motoit ptete bén.'' Disfondowes: p(u)tète, p(ë)tète, potète. Coinrece Coûtchant walon, Årdene nonnrece. #*On n’ aveut pus veu ene afwaire ki rshonnéve a çou ki nos vicans ådjourdu dispu l’ guere. Les cis k’ ont 80 a leu conteu end ont {{~}} on ptit sovni, eyet co {{s-rif|DHey|{{Ran}} l° 94 (esté 2020) p. 3}} #* Purdoz l’ po çki ça våt,<br>Dj’ a {{~|ptete}} yeu del tchance,<br>Mins dji l’ a yeu pal panse<br>L’ ôte avou s’ grande fås ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|A}} ==== [[putete ki]] tooqvd1vb4cw6xbejcds6x5ao29r07l rivni 0 12934 433534 433528 2026-05-07T12:50:56Z Lucyin 218 /* {{H|viebe|wa}} */ 433534 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-ri|rivni|ervini|rvini}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|vini}}, {{bet|ri|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɪ.ˈvnɪ|ʀɪm.ˈnɪ|ʀyv.ˈnɪ|ʀɪv.ˈny}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀi.ˈvni|odio=Lang-wa-fel Lidje riv'ni.ogg|ling=wa}} * {{Ric|ri·vni}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=rivn|B=rivén|C=rivegn|come=v(i)ni}} {{~}} {{vsc}} # vini a ene plaece k' on-z aveut cwité. #*I {{~|rvént}} d' Afrike. #* I pretind fé {{~}} les moirts. {{s-rif~|C1|p. 614}} #* Å djeu do catchî, on rvént bouxhî troes côps cwand on-z a veyou l' catchî. {{s-rif~|C1|p. 421}} #* Cåzi l’ cwårt po onze ! Endè {{~|rvénrè}} nouk divant onze et dmeye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.11}} #* Del croere insi, valet, i sereut d' ene boune påsse ;<br>Si nos {{~|rivnans}}-st al vole, c' est l' amour k' endè l' cåze :<br>C' est afîsse ki nosse bele rivoeye si Sint Esprit,<br>Ou sins cwè ns evoyréns-st å diåle li mwaisse et l' pris. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.35}}<br>[[File:44 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Nos avéns corou tote li djournêye ;<br>Al dilongue di l’ aiwe, nos {{~|rivnéns}}. {{s-rif|EWfc|p.131}} #* Vos vs mousroz tchôdmint, et s' ni {{~|rvénroz}} vs cial ki dmwin après 8 eures å matén. {{s-rif|JMvm|(1933), p.40}} # {{coujh|wa}} {{td-rat}} «[[fé rivni]]»: cure doûçmint dins do boure, del cråxhe, tot rastrindant, tot djåzant d' èn amagnî. #* I fåt fé {{~}} les ptits kertons dins l' payele. #* Pelez ls agnons, cotaeyîz les e fenès rondeles, et les fé {{~}} a ptit feu avou 50 grames di boure dins ene pitite casrole avou ene coviete. {{s-rif|CMas}} # prinde [[raecinêye]] tot djåzant d' ene plante, èn åbe k' on-z a rpiké. #* Il {{~|ont rivnou}}, les pemîs ? # {{vsdj}} [[obtini]] [[djustumint]] ene sacwè. #* C’ est l' vraiy, dj’ a ene feye riçû on côp d’ pougn d’ ene bele crapåde ki n’ mi {{~|rivneut}} nén. {{s-rif|JVtt|(1924), ''On mâ Sègnî''}} #* MAYANE. - Ebén, ki rawårdez vs ?<br>LAFLEUR. - Li gote ki {{~|m' rivént}} da monparan. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XXIII, p.38}} # {{vsdj}} vini eco ene feye. #* Gn a t on proviebe ki dj' ô dire bén des feyes<br>K' l' ome sins idêyes n' est vraiymin k' on grand sot,<br>Por mi, les minnes ni so nén co fineyes,<br>Fåt esperer k' i m' {{~|endè rvénrè}} co. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Mi dièraine ideie, mitoi'', p.127}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ki rvént tos ls ans]] # [[n’ è poleur rivni]] # [[rivni a lu]] # [[rivni al råjhon]] # [[rivni drî rinne]] # [[rivni sol houpdiguet]] # [[rivnoz-î-co]] # [[rivni so l’ aiwe]] / [[rivni dsu l’ aiwe]] ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[rivnou]] * [[rivnant]] * [[rivnaedje]] * [[rivnance]] * {{Lka-pa|vini}} }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[rariver]] * (viebe sins djins) : [[meriter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rivni = C8, E203, R10,R13 | riv’ni, rim’ni = E1 | riv’nu = C1 | ruvnu, rvunu = S117 | ruveni = E34 | ruv’nu = C1 | r’vèni = C8 | rivni u ervini / rvini = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vini a ene plaece k' on a cwité |fr= {{t+|fr|revenir}} }} {{ratour|rivni a |fr= {{t+|fr|mériter}} }} rn7w2urgzge0omia3md6tpqdzfsjhhx sicroter 0 13791 433563 332041 2026-05-07T20:01:26Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433563 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} '''sicroter''' u '''escroter''' / '''scroter''' ([[Codjowaedje bouter|codjowaedje]]) [v.c.] '''1.''' rissaetchî les [[crote|crotes]] (d' on solé, evnd). ''Sicrotez vos solés divant d' moussî.'' {{lang|fr|F. décrotter.}} '''2.''' [[haper]] al doûce. ''I lyi ont scroté ses kékes pitits sôs.'' ''Ciste usteye la a stî scrotêye dins l' tcheri do cinsî.'' Loukîz al [[sinonimeye#haper al doûce|sinonimeye]]. {{lang|fr|F. chiper, chaparder, subtiliser.}} #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ '''a''' dj’ co {{~|scroté}} ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' '''3.''' magnî raddimint. ''Il ont yeu scroté l' dorêye so èn åvé.'' ''Ele s' a dåré so on boket d' tåte å stofé, et l' sicroter so pont d' tins'' ([[L. Somme]]). {{lang|fr|F. avaler, s'empiffrer de.}} tbe8zjbn5nwydq4i1uo0lr17kuygf5y troejhinme 0 15246 433571 345055 2026-05-07T20:04:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433571 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjB|troejh|troes}} {{caw|inme|s+a|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀøː.'zɛ̃m|...}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀɛ.'ʒɛ̃m}} * {{Ric|troe.jhinme}} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv-E|troejhinm}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}} # metou (metowe) e l’ [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[troes]]. #* C’ esteut do tins k’ gn aveut co des compårtumints d’ {{~}} classe. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|C’ est å troejhinme côp k’ on voet les mwaisses}} : dijhêye cwand on saye di fé åk, k’ on-z a sayî deus côps al vude, divant di rsayî l’ troejhinme côp. # {{r|troejhinme comunion}} : (el rilidjon catolike, dinltins) ricminçaedje del comunion solanele l’ anêye d’ après dins les minmes mousmints u djusse avou l’ vwele po les påcresses k’ on pår crexhou. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[troejhinmmint]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[tîce]] {{t-123-inme|3|deujhinme|cwatrinme}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | treûzinme = E1 | trwèzyin-me = CC1a (p. 21) | trwèsyin.me = CC1b (p. 21) | trwèzyînme = C8 | trwèzînme = C9 | trwèsième = O2 | twèzième = O4 | twâzième = O3 | twâsième = O3 (a « tchèrète ») | troejhinme = R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|troisième}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[troes]]. #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li {{~}} ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' #* Gn aveut troes tribus ; li prumire, i travayént l’ curn li deujhinme, i fjhént bråmint del dinantreye ; et l’ {{~}}, i n’ viként ki d’ rapenes. {{s-rif|YGou}} eylmj0hb1bn865y4ct19ifseyx102kx xhame 0 15794 433542 418421 2026-05-07T14:45:59Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433542 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{dal}} Etimolodjeye: latén {{lang|la|scamnum}} (banc). Disfondowes: chame, hame, hyame, chame (femrin) === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # sitroete tcheyire sins dossire, hôte u basse, di diferinnès sôres: * xhame di bwès des modeus d' vatches: foirt bas, avou troes pates. On dit eto: [[passet]]. {{lang|fr|F. escabeau.}} * hôt xhame di cåbaret a cwate pates. * xhame di [[caytresse]]. * xhame a ene pate des tchesseus, des taeyeus ås pires. * xhame des docteurs ki toûne, evnd. {{lang|fr|F. siège.}} #* Prindoz on xhame et si vs ashioz (vî Noyé walon). #* Dj' esteu, come lu, a pîce so on hôt xhame et dj' loukive les candes atåvlêyes e cåbaret. {{s-rif|JMM}} #* Cwand Pilåte oya çoula, il amina Djezus a l' ouxh, et li fjha ashir so on xhame, sol plaece k' on lome "li Plate Pire" {{s-rif|SLratJML}} #* Purdoz l' {{~}} k' on mode. #: {{lang|fr|F. tabouret.}} # plantche do cabinet (des tchiyotes). #: {{r|dimaner sol xhame}} : dimorer lontins å cabinet. # tcheyire, ashida di tolminme kéne sôre. #* Prindoz on xhame et s' vinoz addlé l' feu. #* Elle a metou on xhame di pus al tåve. {{s|LH}} #* Gn aveut cénk {{~s}} dins l’ begnon,<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' #: {{lang|fr|F. chaise, siège.}} # [[ashida]], [[sidje]], plaece dins on pårlumint, ene institucion. #* les Uyessês, li Rûsseye, li Chine, li France et l' Inglutere, djustumint les payis k' ont leus xhames todi tot tchôds e Consey di Såvrité {{s|LM}} #: {{lang|fr|F. siège.}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # dimaner {{r|[[cou so xhame]]}} u : {{r|èn nén bodjî di s' xhame}} : èn nén bodjî po dner on côp d' mwin, esse nawe (feneyant), dimorer ashid. #* Vosse tchet, todi l' cou sol xhame Do djoû, i n' fwait ki do doirmi {{s-rif|JFra}} # {{r|[[ni måy esse cou so xhame]]}} : esse todi a l' ovraedje, n' awè nou rasta. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"être très actif, toujours affairé"}}. # {{r|aler sol xhame}} : divou monter sol xhame po esse pindou å djibet, pa stindaedje: esse codåné a moirt. # {{r|[[mete les cosséns so les xhames]]}} # {{r|n' awè ni banc ni xhame}} : esse pôve come Djob. # {{r|On n' conoxhe les dames ki cwand k' on les tént sol xhame}} : on n' conoxhe ene feme ki cwand k' on vike avou leye. # {{r|taper (ou mete) des xhames e l' voye}} : mete des [[hame|hame el voye]]. #: {{lang|fr|F. mettre des bâtons dans les roues.}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[xhamea]] / [[schamea]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[xhame a cane-e-cou]] ==== {{H|Of}} ==== * [[tchame]] (onk k' enonde ene soce). * [[hame]]. 1pmmolssdpactoievi27hncvg98z2qw deujhinme 0 32442 433567 433364 2026-05-07T20:03:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433567 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|deujh-|deus}} {{caw|inme|a+s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|døː'ʒɛ̃m|døː'ʒim|døː'hɛ̃m|døː'hiːm|døː'zjɛm}} ** {{pzc}} {{AFE|døː'ʒɛ̃m}} * {{Ric|deu·jhinme}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o&f}} # [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[deus]]. #* Dji so l’ prumî, et twè l’ {{~}}. #* Cwefez l’ on pô, Monsheu … vos spågnroz l’ ragognasse<br>D’ on {{~}} côp d’ solo. {{s-rif|JVvl|1901, p.65, “Dihâv’lêye”}} #* L’ prumî a dit ː « dj’ end a-st assez »,<br>Li {{~}} ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|metou après l’ prumî, li prumire |fr= {{t+|fr|deuxième}}; {{t+|fr|second}} {{o}} ''(si c’ est l’ dierin)''; {{t+|fr|seconde}} {{f}} ''(si c’ est l’ dierinne)'' |en= {{t+|en|second}} |nl= {{t+|nl|tweede}} |de= {{t+|de|zweite}} {{o}} {{sg}} ''nominatif avou årtike'' |ar= thânî {{=ral}} {{t+|ar|ثاني}} {{o}}; thânîa {{=ral}} {{t+|ar|ثانية}} {{f}} |es= {{t+|es|segundo}} {{o}} {{t+|es|segunda}} {{f}} |ary= [[tani]] {{=ral}} [[تاني]] {{o}}; [[tania]] {{=ral}} [[تانية]] {{f}} }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-123-inme|2|prumî|troejhinme}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | deujhinme = R10,R13 | deûsième = O3 | deûzême = E34 | deuzêmm = E177a | deûzième = CO4:bwêre p. 49,O4 (a « bwêre »\, « pindant »\,…) | deuzime = E212 | deûzîme = E21 | deuzinme = C9a | deûzinme = C9 E1 | deuzyinme = C8 | deûzyin.me = C1 }} === {{H|limerotant addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv|o=deujhinme|f=deujhinme}} {{~}} {{o&f-a}} {{a-tpdv}} # metou (metowe) e l’ [[ôre]] ki corespond å [[limero]] [[deus]]. #* C’ est l’ {{~}} côp ki dji vos l’ dimande ; gn årè pont d’ troejhinme. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| (djusse po les lingaedjes la k’ c’ est diferin d’ l’ addjectif) |de= {{t+|de|Zweiter}} {{o}} {{sg}} ''nominatif sins årtike'' }} churfciofpmed13uxm6vq4829o7ubx8 panse 0 35357 433583 415257 2026-05-07T20:39:52Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433583 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == <gallery> Pansreye bedot panse bounete limeros.jpg|panse do bedot, d' ådfoû 3a & 3b Pansreye bedot limeros.jpg|item est i, d' ådvins (2) Femme obese.jpg|(måhonteuzmint) grosse panse Overweight biker.jpg|item est i </gallery> === {{H|Etimolodjeye}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɑ̃ːs}} {{AFE|pɔ̃s|odio=Wa-fel ponse wa panse.ogg|ling=wa}} ** {{pzc}} {{AFE|pɑ̃ːs}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{anto-b|wa}} pus grande potche des [[stoumak]]s d' on [[roemiant]]. #*Vosse vatche a on clå e s' {{~}}. # {{mangonreye|wa}} paroe di cisse potche la, li pus grand boket del [[pansreye]]. # {{mauh|wa}} [[vinte]] d' ene djin, d' ene biesse. #* On loméve les tchéns måyes des djårdinîs, pask' il ont-st on plantoe dizo l' {{~}}. #* Et çoula po-z aveur vinou cial tot bounasse</r>Distcherdjî s’ côp d’ fizik e l' {{~}} do live ki passe. {{s-rif|JVvl|1901, p.190, “Li Brac’neu”}} #* I nd a metou plin s' {{~}} {{AFE|odio=Wa-fel i 'nn' a mètu plin s' ponse.ogg|ling=wa}} #* Purdoz l’ po çki ça våt,<br>Dj’ a ptete yeu del tchance,<br>Mins dji l’ a yeu pal {{~}}<br>L’ ôte avou s’ grande fås ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # saetch do [[pipsak]]; li pipsak lu-minme. # {{stin|wa}} houzêye dizotrinne pårt d' ene sacwè. #* Cwand on vs apoite on flacon,</br>Avou ene grosse {{~}} et ene viye cogne ;</br>K’ on voet-st on cmagnî boutchon,</br>Li djoye fwait rlure totes les trognes. {{s-rif|JLam|(1805-1884)}} #* Nos pôves pitits tchiripes, å pus bea k’ il avént bon,</br>Vla l’ nid ki pete so s’ panse ! {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.151, “Pitit Tâv’lai”}} #* Dji mour di soe cwand dj' voe ene muzeure,</br>Ou l' grosse {{~}} d' on croté flacon</br>End a ki houmèt tote l' anêye,</br>Des cwåtrons d' oûs po n' nén cwincser. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'istwére dè vî molin» p.86}} #* Tot tuzant al djoye k' åreut yeu a s' astårdjî la dlé l' rodje {{~}} d' on vî flacon, nosse mestré k' aveut ene narene come ene Sint-Lambert, tronnéve di pawe et d' froed rén k' di vey li grande sitårêye di nivaye ki s' disrôléve disk' å cir. {{s-rif|JMvl|(1922)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[awè må l’ panse]] (après) # [[awè e s’ panse]] # {{r|c' est "ti" et "t'-minme" et "gueuye" et "panse"}} : riprotche a des cis ki cåznut [[grossirmint]]. # {{r|Benedicité del panse / Magnîz bén et s' n' åyoz pont d' transes / Ca si tos les rwès serént d' aloyance, / Gn åreut pupont d' guere avou l' France}} fråze po rire. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[panslêye]] * [[pansåd]], [[Djan Pansåd]] * [[s’ epansner]] * [[pansreye]] * [[spansyî]], [[spansler]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[aspanse]] * [[blanke panse]], [[plate panse]] * [[pele-panse]] * [[må-d’-panse]], [[må-s’-panse]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (radoûcixhant mot, po les djins) : [[vinte]], [[bodene]], [[badou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | panse = O4, R10,R13 | pansse = E165 | ponse = [!20es] tecses di sacwants scrijheus do payis d' Hu | panses {{plu}} = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pus grande des potches des stoumaks d' on roemiant |fr= {{t+|fr|panse}}, {{t+|fr|rumen}} |en= {{t+|en|rumen}} |nl= {{t+|nl|pens}} |ru = {{t+|ru|рубе́ц|roubéts}} }} {{ratour|houzêye dizotrinne pårt d' ene sacwè | fr = partie inférieure bombée }} === {{H|VE}} === {{wp|Panse}} == {{L|fr}} == === {{H|Su|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} # {{anto-b|fr}} {{fr=wa}} t23zi5u7dsqcyl99vwkrnf4oy2brz29 prinde 0 38816 433581 432110 2026-05-07T20:36:05Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433581 wikitext text/x-wiki {{MR|prindé}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|prendĕre|prendere|sourd=la}} {{m-s}}; {{çdom}} {{caw|de|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɛ̃ːt}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=prind|A.2=purd|B=prind|B.2=pud|IP3p.2=pudnut|PE=prindou / prins / pris|come=prinde}} {{~}} #{{vc}} [[mete]] dins ses [[mwin]]s po [[tni]]. #* {{~|Purdoz}} on boket d' tchocolåt ! #* Mins dvins zels end a portant<br>[...]Qui sont ene miete trop spitants,<br>[...]Ås cis ki m' vont {{~}} li taye,<br>Dji lyi dit tot petant so s' mwin :<br>Va rzè, va, ti rvénrès dmwin ! {{s-rif~|JBjr|(1899), "Cantiniére di gârd-civique"}} # {{vc}} rinde da sinne måloniestrumint (çou ki n' esteut nén). #* On lyi {{~|a prins}} s' velo å parkigne do sårma. # {{vc}} [[boere]] (å [[cåbaret]]). #* {{~|Prindroz}} on dmi avou nozôtes ? # {{vc}} [[rimete]], ricnoxhe (ene sakî). #* Dji vs {{~|aveu prins}} po ene ôte. # {{vc}} [[tchoezi]]. #* DJENVIRE. - I n' fåt måy djudjî l' åbe al pelote ; dji cnoxhe bén Tchårlumagne, c' est on bon valet, et cwand vos seroz s' feme, vos seroz å paradis.<br>DEZIRÊYE. - Cwand dji serè s' feme !…<br>DJENVIRE. - Fjhoz è vosse bea et vosse bon, mins i fåt {{~}} ouy vosse pårti ; {{s-rif|JVdfo|1889, sinne I, p.4}} # {{vc}} diner di l' ovraedje a ene sakî. #* C' est må do djåzer insi d' vosse neveuse, et si co minme vos l' {{~|avîz pris}} par tcharité, vos dvrîz esse honteuse del dire … {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.14}} # {{vc}} riçure on côp. #* Di m' cuzén, c' esteut l' mariaedje,<br>On m' dit d' aler tot doûçmint<br>Al marieye, sorlon l' uzaedje,<br>Padzo l' tåve, disfé l' loyén.<br>Mins a poenne esteu dj' al tere,<br>D' on côp d' pî dj' so bouxhî djus :<br>Dj' {{~|aveu pris}} l' djambe d' ene grand-mere<br>Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.17}}<br>[[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 27.wav]] # {{vc}} fé l' amour pol prumî côp avou (ene comere). #* Ayir å niût, dj' aveu vnou dilé vos po ki vos m' {{~|purdîxhe}}, po ki dji fouxhe vo feme {{s-rif|JBant}} # {{vc}} fé di l' efet (tot djåzant d' on mouvmint d' cour). #* Heye ! Kéne foite aloumire<br>Vs dirîz k' l' air si find.<br>Djezus ! Ké côp d' tonire !<br>Kéne froede souweur mi {{~|prind}}… {{s-rif|JJD|"L' orèdje" (1848)}} #* Rén k' do vey totes ces menes recrestêyes,<br>Li djoye vis {{~|prind}} : gn a pus a rescouler. {{s-rif|TBowp|''Hip, hip, hourra !!! …'', 1863, p.4}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 04.wav]] # {{vcnd|po}} traitî ene sakî, aconter ene sacwè po çou k' ele n' est nén. #* I n’ a fwait k’ si dvwer, båshele, mins djel louke tolminme po on fameus pexhåd. {{~|Prinde}} mi pehxon '''po''' ene åblete ! {{s-rif|HSsb|1889, p.43}} #* Mins come li djonne pindårt {{~|prindeut}} l' djoû '''pol''' nute,</br>Nos hosséns toû a toû, sins måy piede ene munute : {{s-rif|JDcoh|1939, p.128, ''Li c’fèchon da Hinri'' (1909)}} #* Coula, c’ est bon po les djonneas<br>K’ ont l’ må d’ l’ amour inte deus clignetes.<br>Dji l’ a yeu po ene djonne haguete<br>Ki {{~|prinda}} m’ pôve cour '''po''' s’ taxhea… {{s-rif|JCmp|« Pauve amoûr », 1912, p.71}} #* DJAN. Cou k' dji so, c' e-st on pô a vos k' djel doe...<br>PAGANINI.-Si pô m' fi … si pô …<br>DJAN. -Si pô?... Voloz vs bén vis taire … Mi {{~|prindoz vs po}} on rovyisse ? {{s-rif|JMvm|(1933), p.}} #* Mi feme mi {{~|prind pol}} Bon Diu. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.23}} # {{vcnd|po}} riwaitî come. #* Tolmonde dit k' dji poite des coines,<br>Dji sai bén k' c' est des djalots ;<br>Dji n' lezî fwai nén måle mene,<br>Ca dji les {{~|prind po}} des sots. {{s-rif|FrBa|''Li cocu volontaire'', divins [[w:Li camaeråde del djoye (arimés)|''Li camarad′ dè l'joie]]'', 1852, p.83}} # {{vsc}} divni solide, po d' l' aiwe. #*Tote l' Ambleve {{~|aveut prins}} et les verts-pexheus ont crevé d' fwin. # divni del makêye, pol laecea. #*Vos n' avoz nén metou l' laecea å frigo, et il a prins so ene nute. # {{vsdj}} {{vcnd|a}} fé èn efet so ene sakî. #* Li magnetisse est ene sacwè ki vs {{~|prind}} tot bea doûçmint ; ki vs cateye, ki vs fwait rire ; ki vs mostere les beas djoûs ki Diè vis wåde, l' avni, li prezint, li feme ki vs åroz, tot çou k' vos voloz vey, djans. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne X, p.27}} #* I vént d' {{~|lyi prinde}} des souweurs k' i m' l' a falou basner al froede aiwe pol raveur. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne XI, p.47}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== {{Boesse|c=2| # {{r|[[al Sinte-Catrene, tot bwès prind raecene]]}} # {{r|endè prinde po}} : esse malåde, coixhî po ene durêye. #* Neni, i n’ a polou vni, i s’ aveut toirtchî l’ pî dimegne tot corant l’ surlet da Kinåve. On dit k’ {{~|end a pris}} po troes samwinnes, mins dj’ a pris li ptit crolé ; c’ e-st ene vraiye bizawe ! {{s-rif|HSbb|1886, p.}} # {{r|gn a nouk a lyi prinde}} : gn a nolu d' meyeu. #* Florent Hannay, dji preye del croere,<br>{{~|Gn a nouk a lyi prinde}} po dribler l' ome di face ;<br>I gn a por lu k' on ptit måleur,<br>C' est k' n' inme nén beacôp do djouwer l' passe. {{s-rif|EStr|''Vivent nos footballeux !'', scrît dvins les anêyes 1920-1940, [[s:Vivent nos footballeux !|lijhåve so Wikisourd]]}} # {{r|[[i fåt prinde li tins come i vént]]}} # {{r|[[i fåt prinde li tins come i vént et les djins come i sont]]}} # {{r|[[l’ amour, ça prind come el schite]]}} # {{r|[[l’ amour, ça prind come li schite ås veas]]}} # {{r|[[nel prindoz nén d’ måle pårt]]}} # {{r|[[prinde avou]]}} # {{r|[[prinde boû po vatche]]}} # {{r|[[prinde come li schite ås veas]]}} # {{r|[[prinde e l’ haeyeme]]}} # {{r|[[prinde l’ air]]}} # {{r|[[prinde li pleu]]}} # {{r|[[prinde djîsse]]}} # {{r|[[prinde li lådje]]}} # {{r|[[prinde raecene]]}} # {{r|[[prinde ses clics et ses clacs]]}} # {{r|[[prinde ses djambes a s’ cou]]}} # {{r|[[prinde si enondêye]]}} # {{r|[[prinde si coûsse]]}} # {{r|[[prinde sogne]]}} <!-- # {{r|purdoz l’ po çki ça våt}} #* {{~|Purdoz l’ po çki ça våt}},<br>Dj’ a ptete yeu del tchance,<br>Mins dji l’ a yeu pal panse<br>L’ ôte avou s’ grande fås ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 05.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' --> # {{r|[[va s’ prinde li må d’ araedje]]}} }} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[prindaedje]], [[prijhe]] * [[riprinde]], [[riprindeu]], [[riprijhe]] * [[comprinde]], [[comprindaedje]], [[comprindeure]] ** [[ricomprinde]], [[ricomprindaedje]] * [[aprinde]], [[aprindaedje]], [[aprindeu]], [[aprindåve]], [[aprindisse]] ** [[raprinde]], [[raprindaedje]], [[raprindeu]], [[raprindisse]] * [[esprinde]], [[esprindaedje]], [[esprindeu]] * [[eterprinde]], [[eterprindaedje]] / [[eterpurdaedje]], [[eterprindeu]] / [[eterpurdeu]] * [[sorprinde]], [[sorprijhe]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[prinde asteme]] * [[prinde avou]] * [[prinde foû]] * [[prins laecea]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (rinde da sinne måloniestrumint): [[haper]]; {{Lka-si|haper}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | prinde = C8,O4,S0,S117,R10,R13 | prinre = S25,S33 |- = S5 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mete dins ses mwins po tni |fr= {{t+|fr|prendre}} |en= to {{t+|en|take}} |nl= {{t+|nl|nemen}} |ary= {{t+|ary|قبط|ral=qbe6|ar-fafl=قْبط}}, {{t+|ary|شادّ|ral=chad}} }} {{ratour|rinde da sinne måloniestrumint {{Lka-ra|haper}} |fr= {{t+|fr|prendre}}, {{t+|fr|voler}} |ary= {{t+|ary|سرق|ral=sreq|ar-fafl=سْرق}} }} {{ratour|pinser k' ene sakî est ene sakî k' ele n' est pas | fr = {{t+|fr|prendre pour}} }} }} {{ratour|divni solide, po d' l' aiwe |fr= {{t+|fr|geler}} |ary= {{t+|ary|تّلّج|ral=ttellej}} }} {{ratour|divni makêye, po do laecea |fr= {{t+|fr|cailler}} |en= to {{t+|en|curdle}} |ary= {{t+|ary|فلڭط|ral=felgeT|ar-fafl=فلْڭط}} }} {{ratour|aveur èn efet so ene sakî| |fr= {{t+|fr|affecter}}, {{t+|fr|avoir de l’effet}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|prinde}} #* K' i {{~}} todi asteme ! On n' sait måy a kî çk' on-z a a fé. hrbb0ab27j1396ftgmttj67b80td0vk assez 0 39556 433550 431518 2026-05-07T18:44:59Z Scribus electronicus 3672 433550 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|ad satis|sourd=la}}, dedja e {{vlo}} {{p|asez|fro|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈse|aː.ˈse|ɛ.ˈse|a.ˈsɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈse}} * {{Ric|as·sez}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # (metou dirî on viebe, on sustantif, on prono tonike, èn addjectif u èn adviebe) d’ ene manire ki ça sufixh po. #* Dji vos va leyî ; dji vos a scrandi {{~}} avou tos mes boignes contes. {{s-rif|LSeeo|p. 59}} #* Dj' avans des omes {{~}} {{s-rif|S0}} #* I sont zels {{~}} {{s-rif|S0}} #* A vo-n ådje, vos estoz grand {{~}} po comprinde tot seu. #* Vos estoz studyî {{~}}: i m’ shonne ciete ki vs pôrîz bén esse procureu oudon scabén. {{s-rif~|SScr}} #* Po rtrover les vizaedjes so tos les craboteas di mi ardwesse, arivrè dj’ timpe {{~}} ? {{s-rif|WBal}} #* Dji n’ rote nén vite {{~}} por vos ? # {{frcjh}} (metou divant èn addjectif u èn adviebe) nén si foirt ki ça. #* On-z aveut metou, padrî ene måjhon,<br>Didins on corti bén reclôs, ene vatche. […]<br>L’ ouy vif et ardant, gueuye fene come on betch,<br/>Les coines {{~}} longues, li vinte putoit plat. {{s-rif|oteur=Octave Picard|''[[s:Li vatche d’ Ofagne|Li vatche d’ Ofagne]]''}} #* Il est {{~}} avanci po si ådje. {{s-rif|S0}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Les soces di scrijheus do 21inme sieke dimandnut di tofer mete li mot « assez » padrî (l' addjectif…), çou ki respectêye l' uzaedje do p. L' uzaedje n' esteut nén todi respecté davance (''Vos estoz {{~}} studyî'', fråze di [[Sourdant:SScr]]). Ni dins les cåzaedjes d' asteure, et les tecses espontanés. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[end aveur assez]]}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[assez bén]] * [[droldimint assez]] * [[dandjreus assez]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acé = E203 | assé = C8,C9: (a « apéter »\, « boufe »\, « wargnasse »\, evnd.), E1,E177b, S0 | assè = C13: (a « boufaye »\, « paurti ») | assez = C62, E1,E21,E34, R10,R13 | assèz = C1,FO94,O2,O3 | âssèz = O0 | èssez = E34 | asè = AMas }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|d’ ene manire ki ça sufixh po |fr= {{t+|fr|assez}}, {{t+|fr|suffisamment}} |en= {{t+|en|enough}} }} {{ratour|nén si foirt ki ça |fr= {{t+|fr|assez}}, {{t+|fr|passablement}}, {{t+|fr|plutôt}} }} === {{H|NDP|wa}} === # [[bråmint]]. #* End a {{~}}, alez, ki n’ vôtèt nén. {{s-rif|LBai}} #* Des sudjets a paskiyî, end a {{~}} ; l’ air les atchesse di tos costés. {{s-rif|RBri}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[po fé]] === {{H|mot-fråze|wa}} === # siclameure po dire k’ i fåt-st arester, ki c’ est bon dinsi. #* {{~|Assez}}, pus on mot. Tinoz vosse feye et taijhoz vs… taijhoz vs ou dji n’ respond pus d’ rén !… {{s-rif|[[:s:Oteur:Edmond Etienne|Edmond Etienne]]|Maujonne pierdoue}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{ratour| c’ est bon dinsi ! |fr= {{t+|fr|assez}} !, ça suffit !, {{t+|fr|stop}} ! }} == {{L|fr}} == === {{H|adviebe|fr}} === {{~}} {{n-c|fr}} # {{loyén|assez|wa}}. 0p5cckpfwsk35jen06konqxzihiydec ci-la 0 39650 433574 430515 2026-05-07T20:16:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433574 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|si.'la}} {{1pr}} === {{H|Pr-mos|wa}} === {{acoird-s|o=ci-la|opl=ces-la|f=cisse-lale|fpl=cesses-lale}} {{~}} {{o}} # po mostrer et replaecî èn omrin no singulî (biesse, djin, sacwè) k' est å lon. #*Et {{~}} k’ est nén bén segnî,<br>N’ a d’ keure, di wice ki l’ vint shofele. {{s-rif|JVvl|(1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #*C' est paski l' vicåreye n' est måy k' ene coûsse ås çanses ;<br>Ci-cial saetche so s' molén, {{~}} cwirt a fé s' tchet. {{s-rif|LLaginm|''Å neûr payîs dè l’ hoye'', (1947), p. 130}} #* {{~|Ci-la}}, ci n' esteut nén ene djouwete come li ci k' elle aveut maryî prumî. {{s-rif|CDen}} #* On pout dire k' i l' a-st atrapé eto, {{~}}, li côp d' solea. {{s-rif|AMas}} #* I m’ a shonné drole d' esse vaila,<br>K’ aveu dj’ a pårtaedjî avou {{~}} ?<br>Ni ene, ni deus, dj’ a zouplé sol voye,<br>Sins ratinde k’ on m’ rinde mi manoye ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # ''(al fén d' fråze)'' si dit po [[dimeprijhî]] ene sakî. #* A ! Mins c' esteut on laid djeu, savoz, {{~}}. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.41}}<br>[[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 07 A Mins.wav]] #* C' est on pompî k' a l' maladeye d' amour, surmint {{~}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XII, p.29}} ==== {{H|contråve}} ==== [[ci-ci]] / [[ci-cial]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cila = E34,E177a:cisla (1823\, a ''cisla'') | cilà = E177a (1823) | ci-la = E34,E203:Ci-la\,_Ciss-la, R10:8959, GCH (pronoms démonstratifs), PCH <!-- cit-la --> | cit-la = GCH (pronoms démonstratifs) | cèt’-là = JDhs | çut-la = S117 <!-- eçti-la --> | eçti-la u citi-la / çti-la = R10 | èçtila / çtila = GCH (pronoms démonstratifs) | èç’ti-la / ç’ti-la = O2 | èsti-là / ’sti-là = O4 | ci-vola = E34,E212:ci-voci }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|no omrin singulî å lon |fr= {{t+|fr|celui-là}} |en= {{t+|en|that one}} |nl= {{t+|nl|die}} |de= {{t+|de|jener}} ''(nominatif & acuzatif)'' |es= {{t+|es|éso}}, {{t+|es|aquéllo}}, {{t+|es|eso}}, {{t+|es|aquello}} |ar= {{t+|ar|تلك|ral=tilk|ar-fafl=تِلْك}} |ary= {{t+|ary|ral=heda|هدَ}} }} ==== {{H|S}} ==== {{Lka}} * [https://web.archive.org/web/20050212225921/http://users.skynet.be/lorint/picr/node9.html#SECTION003410000000000000000 Pitite croejhete Hendschel] * [https://web.archive.org/web/20160305082029/http://users.skynet.be/lorint/croejh/node51.html Waibe del croejhete walone] 3rdprnqi6a4w7hifcs38bqfnnw6qku6 ôte 0 40239 433539 431818 2026-05-07T14:39:02Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433539 wikitext text/x-wiki {{MR|-ote}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla|alter}} (ôte, ôte djin, contråve). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|õt|oːt|ɔ̃t|uːt}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|õt}} * {{Ric}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-tpdv-E|ôt}} {{~}} {{o&f-prz}} {{a-tpdv}} #ki n’ est nén come li ci (li cene) k’ on vént d’ cåzer. #* C’ est ene {{~}} sôre di djins. #deujhinme, ou unité d’ rawete. #* Råreu dj’ bén èn {{~}} vere ? ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[a èn ôte côp]], [[a ene ôte feye]] # {{r|[[pus ôte]]}}. #* Po vs diner ene prouve ki l' amour ni våt nén cwate fiers d' on tchén, dji vs va conter ene {{~|pus ôte}} afwaire ki l' cene ki s' pasrè motoit torade cial. {{s-rif|JVpa|(1896), p.11}} # {{r|si sinti tot ôte}}. #* Loukîz, dji so l' ome li pus ureus do monde, dji n' vôreu nén meye francs e m' potche, dji {{~|m' sin tot ôte}}, tot raviguré. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XVIII, p.34}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[ôtmint]] / [[ôtrumint]] / [[ôtdimint]] * [[ôtru]] (vî vî mot) * [[ôtrin]] (noûmot pol noûmot francès d' botanike « {{lang|fr|alterne}} », tot djåzant des foyes) * [[ôtristé]] (noûmot pol noûmot francès al môde « {{lang|fr|altérité}} ») * [[ôterner]], [[ôterné]], [[ôternance]] (noûmots po les mots francès « {{lang|fr|alterner}} », « {{lang|fr|alterne}} » / « {{lang|fr|alterné}} », « {{lang|fr|alternance}} ») }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[åk d’ ôte]] * [[kéconk d’ ôte]] (''[[kékin d’ ôte]]'') * [[kéctchôze d’ ôte]] * [[kéke pårt d’ ôte]] * [[ôte pårt]] * [[ôte tchoi]] / [[ôte tchôze]] * [[Ôte-Gléjhe]] / [[Ôte Gléjhe]] (''[[Ôte-Glîje]]'') * [[ôte-mondialisse]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[minme]], [[parey]], [[sifwait]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * {{AFE|oːt}} : [[hôte]] * {{AFE|ɔ̃t}} : [[onde]], [[hôte]] * {{AFE|uːt}} : [[houte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|autre}} |en= {{t+|en|other}} |nl= {{t+|nl|ander}} {{n}}, {{t+|nl|andere}} |es= {{t+|es|otro}} {{o}}, {{t+|es|otra}} {{f}} |de= {{t+|de|ander}} |ar= {{t+|ar|ral=âkher|آخر|ar-fafl=آخَرْ}} {{o}}, {{t+|ar|ral=oukhra|أُخرة|ar-fafl=أُخْرة}} {{f}} |ary= {{t+|ary|ral=kher|خر}} {{o}}; {{t+|ary|ral=khra|خرة}} {{f}} }} === {{H|nén definixhant prono|wa}} === {{acoird-s|of=ôte|of.anke=Nén definixhant prono}} {{~}} {{o&f-prn}} #deujhinme djin d’ ene cope; djin shuvante d’ ene rîlêye. #* Dj’ a oyou çou k’ ci-cial dijheut, mins dji vôreu bén schoûter l’ {{~}}. #*Onk dijheut blanc et l' {{~}} dijheut noer. #tolminme kéne djin, kéne sacwè a pårt li cene k’ on vént d’ dire. #*Gn aveut ene ki vleut bén, mins ene {{~}} ni vleut nén. #* Èn {{~}} l’ åreut yeu tipé a l’ ouxh. #* Ci sereut ene {{~}} ki leye, dji nel croereu nén. #* Dj’ a atchté on blanc vantrin; dji n’ è vôreu pont d’ {{~}}. #djin ki vént d’ cåzer. #* Schoûte mu l’ {{~}} ki dit ddja l’ sinne, et n’ nén co esse rissouwé padrî les orayes. # sieve a mostrer ene djin k' on n' kinoxhe pus l' no ou k' on n' vout nén lomer. #* L’ {{~}}, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou sorprinde, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|ratourneures}} ==== #[[onk so l’ ôte]] #[[n’ onk l’ ôte]] #[[onk ou l’ ôte]] #[[onk après l’ ôte]] #[[onk d’ on costé et l’ ôte di l’ ôte]] #[[l’ ôte des costés]] #[[d' on costé ou d' l' ôte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|deujhinme djin d’ ene cope; djin shuvante d’ ene rîlêye |fr= {{t+|fr|autre}} |en= {{t+|en|other one}} |nl= {{t+|nl|andere}} |es= {{t+|es|otro}} {{o}}, {{t+|es|otra}} {{f}} |de= {{t+|de|andere}} |ar= {{t+|ar|آخر|ral=âkher}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|آخَرْ}}; {{o}}, {{t+|ar|أُخرة|ral=oukhra|ar-fafl=أُخْرة}} {{f}} |ary= {{t+|ary|اخر|ral=akher}} {{o}}; {{t+|ary|اخرة|ral=akhra}} {{f}} }} {{ratour|tolminme kéne djin, kéne sacwè a pårt li cene k’ on vént d’ dire |fr= {{t+|fr|quelqu’un d’autre}} ''(djin)'', {{t+|fr|quelque chose d’autre}} ''(sacwès)'' |en= {{t+|en|someone else}}, {{t+|en|somebody else}} ''(djin)'', {{t+|en|something else}}, {{t+|en|anything else}} ''(sacwès)'' }} === {{H|ortografeyes}} === {{Orto | aute = O0,O3,O4 | aûte = E34 | ôte = C8, E1, R10,R13, S0 | ôtt = E203 | oûte = O4, S0 }} == {{L|wa-vsis}} == === {{H|codjowa|wa-vsis}} === {{~}} # {{vsis}} [[wåde]]. #* Aï, c'est por vo. Dji vou l'{{~}}. #**Oyi, c’ est por vos. Dji vos l’ wåde. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | waude = ? | wôde = ? }} l2ikv0ptq9hssh4nkhlledt582ky65g atchter 0 40749 433548 416498 2026-05-07T18:33:32Z Scribus electronicus 3672 433548 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|acater}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|accaptare|sourd=la-vul}}, tcherpeté do latén « {{lang|la|[[ad]]}} » + « {{lang|la|[[captare|captāre]]}} » ([[apicî]]), çou ki dene on mot {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === (atchter & acater) * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|aʧ.te|aʃ.te|aʃ.tɛ|at.te|ak.te|ɛʧ.te|a.ka.te}} ** {{pzc}} {{AFE|aʧ.te}} * {{Ric|atch·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vc}} {{codj|wa|come=tchicter}} # aveur d’ ene ôte sakî, po des [[cwårs]]. #* Vos n’ avoz pont d’ sôs po-z {{~}} des souks. #* DJAN-LOUWIS. […] – Li bouneur e-st ene dinrêye k’ on n’ {{~|atchtêye}} nén so ç’ monde.</br>ANDRÎ. – Ki sepoz vs ? {{s-rif|JMtbr|1922, p.19}} #* Et kî {{~|åreut-st atchté}} l’ bastimint sins l’ restant ? Adon, ki fwaiss del måjhone di mes tåyes ? {{s-rif|LLbwe|1948, p.16}} #* Li Xhalé aveut stî {{~}} li tchvå po n’ nén k’ Emile si våye fé rloyî pa on makignon ou l’ ôte, ki n’ årént nén fafloté po lyi fote ene rosse sol dos. {{s|MVSeb}} # fé taire tot l’ payant (ene djin ki vos pôreut racuzer). #* Ella a dvou {{~}} l’ kimandant almand ; oudon-bén, on broûléve li viyaedje. # {{mo-ef|wa}} aveur (èn efant). #* Vloz k’ moman vos {{~|atchtêye}} on ptit fré ? #* Insi, ça fwait k’ Louwiza a {{~|atchté}} on gamén ? {{s|FBar}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[atchter on tchet dvin on saetch]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[atchete]] * [[atchtaedje]], [[atchta]], [[atchteu]] * [[ratchter]], [[ratchtaedje]], [[ratchta]], [[ratchteu]] * [[atchté]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[atchté-tot-fwait]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[vinde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | [[achetè]] (/aʃtɛ/) = C1:achetè | [[acheter]] (/aʃte/) = C62:acheter, O0:acheter | [[achté]] (/aʧte/) = E203:achté | achtè = C8 | achter = C9, S117 | ach’ter = C9a, O90 | achtez = E212 | acter = E165,E200 | adg’té = E89: (dins « [[adg’té on chet d’vin on seg]] ») | ak’ter = FE1 (a « acheter ») | atchter = R10,R13 | atch’ter = E1,E200 | at’ter = E21, FE1:acheter (a « acheter ») | atschté = E184 | egté = E177 (mins «  {{loyén|ragté|croejh=Vi|ling=wa-vsis}} »), E178 | èk’ter = E1 | ètch’ter = E1 |- = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur d’ ene ôte sakî, po des cwårs |fr= {{t+|fr|acheter}} |en= to {{t+|en|buy}} |nl= {{t+|nl|kopen}} |de= {{t+|de|kaufen}} |es= {{t+|es|comprar}} |ar= {{t+|ar|اشترى|ral=ichtara|ar-fafl=اِشْتَرى}} |ary= {{t+|ary|شرى|ral=chra|ar-fafl=شْرى}} |pcd= {{t+|pcd|acater}} }} lhlq430hoe8gba475wikumaag2lbydp zoupler 0 41365 433579 431126 2026-05-07T20:27:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433579 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|hopler}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjB|oup|hop}} (atroclaedje d' on z-, d' on måscôpaedje di shuvions come «''pou-z oupler''» => ''pou zoupler''), {{dcaw|ler|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|zu.'ple|zu.'plɛ}} {{AFE|zu.ble|odio=Wa-fel zoubler wa zoupler.ogg|ling=wa}} ** {{pzc}} {{AFE|zu.'ple}} * {{Ric|zou·pler}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=zoupl|B=zoupel|come=shofler}} {{~}} {{vsc}} # [[potchî]]. #* Li lune est tote novele</br>Dins li stoelî tot noer</br>Pocwè çki m’ cour {{~|zoupele}}</br>Adon ki l’ sinne est moirt ? {{s-rif|ABac}} #* {{~|Zouplant}} so les cayôs, muzlinant leu tchanson,</br>Des cints di ptits rixhots s’ evont bresse dizeu bresse dizo,</br>Po vni rabressî Mouze dins on dierin stoubion,</br>Et trevåtchî, eshonne, li Waloneye å ptit trot. {{s-rif|{{NoBo}}|Jean-Paul Daussain (Amon nos-ôtes lès walons) l° 505, p. 28.}} #* I m’ a shonné drole d' esse vaila,<br>K’ aveu dj’ a pårtaedjî avou ci-la ?<br>Ni ene, ni deus, dj’ {{~|a zouplé}} sol voye,<br>Sins ratinde k’ on m’ rinde mi manoye ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[zouplaedje]], [[zoupleu]], [[zoupelreye]] * [[rizoupler]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[zouptata]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[hopler]], [[potchî]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}}, {{WM}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | zoupler = S0, S117, O4, R10, R13 | {{=wis|zoup lee|zoupler}} (jump) = C74 | zoubler = C5, C9, S24, S109, S117 | zoublér = O0 | zoublè = C1 |- = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|sauter}} | }} 70t5i1nkfy1t0weykdeq5ufjetdqth9 drole 0 42652 433573 431573 2026-05-07T20:15:58Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433573 wikitext text/x-wiki {{MR|drôle}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|drolle|sourd=nl}} (nûton, pu pitit ome ki fwait rire), adon racuzinåve avou l' {{p|troll|sv}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|dʀɔl}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-ike}} {{~}} {{of-a}} {{a-atr}} # nén come les ôtes. #* Il est {{~}}, cist areyoplane å solea la. #* Å cmince minme, dji pinséve ki c’ esteut zeles ; et dji m’ meteu a hawter, et l’ houlot a s’ dispierter, et a m’ loukî d’ on si {{~}} d’ ouy !... {{s-rif|AXbg|1912, p.29}} #* Djel sai madame, paski po vzel dire, dji m' interesse a lu … mins c' est {{~}} k' i n' m' aveut nén dit ki s' sour esteut å siervice. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.17}} #* I m’ a shonné {{~}} d' esse vaila,<br>K’ aveu dj’ a pårtaedjî avou ci-la ?<br>Ni ene, ni deus, dj’ a zouplé sol voye,<br>Sins ratinde k’ on m’ rinde mi manoye ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # ki fwait rire. #* C' est on clône foirt {{~}}. ===={{H|ratourneures}}==== # [[totsu drole k' on stron ki vole]] ==== {{H|parintaedje}} ==== [[drolté]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== # [[on pô drole]] # [[tot drole]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (nén come les ôtes): [[diferin]] * (ki fwait rire): [[burlesse]] ==== {{H|contråve}} ==== * (do sinse: nén come les ôtes): [[ordinaire]], [[classike]] * (do sinse: ki fwait rire): [[serieus]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nén come èn ôte |fr= {{t+|fr|drôle}}, {{t+|fr|bizarre}} }} {{ratour|ki fwait rire |fr= {{t+|fr|drôle}}, {{t+|fr|amusant}} {{o}} / {{t+|fr|amusante}} {{f}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-|o=drole|f=drole}} {{~}} {{o&f}} # onk, ene ki n' fwait nén come les ôtes. #* C' est ene {{~}}, saiss, cisse-lale; ni va nén hanter avou ça! # {{d-rat}} «[[di drole]]» : foirt sipeciål, sbarant. #* C' est ddja todi åk di {{~}}, çou ki vs mi djhoz la. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djin ki n' fwait nén come les ôtes |fr= {{t+|fr|original}} {{o}} / {{t+|fr|originale}} {{e}}, {{t+|fr|énergumène}}, {{t+|fr|hurluberlu}} }} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} {{addj-adv|wa}} # d' ene manire [[a pårt]]. #* Gn a s' cour ki toke {{~}}. ===={{H|mots d’ aplacaedje}}==== [[fé tot drole]], [[shonner drole]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|d' ene manire a pårt |fr= {{t+|fr|bizarrement}} |en= {{t+|en|strangely}} |ary= {{t+|ary|فشيشكل|ral=fchichkel»|ar-fafl=فْشيشْكل}} }} 4yweixuj2oihtwzmnev9cro9jw2mokw assîte 0 47337 433564 422428 2026-05-07T20:01:34Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433564 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|assiete}} <gallery> File:Assite keuve mots arabes.jpg|assîte di keuve avou on scrijhaedje arabe «mi, dji djåze walon» </gallery> === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla}} «[[assidere|assidēre]]» (ashir); {{sorw}} (do payis d' Hôte Seure, pa forcoridjaedje sol tchestrolès vijhén k' a «''piè''», «''viè''» po «pî», «vî»; li pus lådje oyowe est «[[assiete]]» === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'siːt|a.'sjɛt|a.'ʃɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'siːt}} *{{Ric|as·sîte}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} plat taexhon po magnî dvins. # minme sacwè k' on pind e meur po gårni. ==== {{H|Pa}} ==== [[assîtêye]] / [[assietlêye]] ==== {{H|MV}} ==== *[[schiele]] (pus hôt et pus vî) *[[plat]] (pus grand, po prezinter l' amagnî) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | assîte = LPir, R10, R13 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|plat taexhon po magnî dvins |ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|6ebsil}} (Tebsil)|طبسيل|ar-fafl=طبْسيل}} |fr= {{t+|fr|assiette}} |en= {{t+|en|plate}} |nl= {{t+|nl|bord}} |de= {{t+|de|Teller}} |es= {{t+|es|plato}} }} === {{H|VE}} === {{wp|assîte}} s5v2z49aa73huxhhlg1bsf117ajjihr 433568 433564 2026-05-07T20:03:42Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433568 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|assiete}} <gallery> File:Assite keuve mots arabes.jpg|assîte di keuve avou on scrijhaedje arabe «mi, dji djåze walon» </gallery> === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla}} «[[assidere|assidēre]]» (ashir); {{sorw}} (do payis d' Hôte Seure, pa forcoridjaedje sol tchestrolès vijhén k' a «''piè''», «''viè''» po «pî», «vî»; li pus lådje oyowe est «[[assiete]]» === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'siːt|a.'sjɛt|a.'ʃɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'siːt}} *{{Ric|as·sîte}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} plat taexhon po magnî dvins. # minme sacwè k' on pind e meur po gårni. ==== {{H|Pa}} ==== [[assîtêye]] / [[assietlêye]] ==== {{H|MV}} ==== *[[schiele]] (pus hôt et pus vî) *[[plat]] (pus grand, po prezinter l' amagnî) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | assîte = R13, LPir }} {{Lka-or|assiete}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|plat taexhon po magnî dvins |ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|6ebsil}} (Tebsil)|طبسيل|ar-fafl=طبْسيل}} |fr= {{t+|fr|assiette}} |en= {{t+|en|plate}} |nl= {{t+|nl|bord}} |de= {{t+|de|Teller}} |es= {{t+|es|plato}} }} === {{H|VE}} === {{wp|assîte}} q37h9gi53edj32l7daks76vmrq3gdcv 433569 433568 2026-05-07T20:04:06Z Srtxg 1009 /* {{H|Pr}} */ 433569 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|assiete}} <gallery> File:Assite keuve mots arabes.jpg|assîte di keuve avou on scrijhaedje arabe «mi, dji djåze walon» </gallery> === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdjla}} «[[assidere|assidēre]]» (ashir); {{sorw}} (do payis d' Hôte Seure, pa forcoridjaedje sol tchestrolès vijhén k' a «''piè''», «''viè''» po «pî», «vî»; li pus lådje oyowe est «[[assiete]]» === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'siːt}} *{{Ric|as·sîte}} === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{ah-ma|wa}} plat taexhon po magnî dvins. # minme sacwè k' on pind e meur po gårni. ==== {{H|Pa}} ==== [[assîtêye]] / [[assietlêye]] ==== {{H|MV}} ==== *[[schiele]] (pus hôt et pus vî) *[[plat]] (pus grand, po prezinter l' amagnî) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | assîte = R13, LPir }} {{Lka-or|assiete}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|plat taexhon po magnî dvins |ary= {{t+|ary|ral={{loyén|ling=ary|6ebsil}} (Tebsil)|طبسيل|ar-fafl=طبْسيل}} |fr= {{t+|fr|assiette}} |en= {{t+|en|plate}} |nl= {{t+|nl|bord}} |de= {{t+|de|Teller}} |es= {{t+|es|plato}} }} === {{H|VE}} === {{wp|assîte}} tc9mf8ni9l704y19gxs4aj18mopixpb assiete 0 47338 433566 429157 2026-05-07T20:03:30Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433566 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|assîte}} === {{H|prononçaedje}} === {{Lka-pr|assîte}} * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'siːt|a.'sjɛt|a.'ʃɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'ʃɛt}} *{{Ric|as·siete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{Lka}} «[[assîte]]» #* Dj' aveu dit k' djamåy di m' veye<br>On n' mi freut magnî do tchet ;<br>A gaster ene robete, l' ôte feye,<br>Des camarådes m' invitèt.<br>Å dessert on m' passe l' {{~}}<br>Avou les pates d' on tchet dsu :<br>Dji rmeta cåzu m' djerdjete<br>Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.17}}<br>[[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 26.wav]] {{Orto | assiete = R10 | assiète = C1, E1,E21,E34, O0,O5,O92, S0 | achète = E1,E34 }} {{Lka-or|assîte}} s9bltve4hf4hw0ynjp3rjcs90d95vkd 433570 433566 2026-05-07T20:04:21Z Srtxg 1009 /* {{H|prononçaedje}} */ 433570 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|assîte}} === {{H|prononçaedje}} === {{Lka-pr|assîte}} * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'sjɛt|a.'ʃɛt}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'ʃɛt}} *{{Ric|as·siete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{Lka}} «[[assîte]]» #* Dj' aveu dit k' djamåy di m' veye<br>On n' mi freut magnî do tchet ;<br>A gaster ene robete, l' ôte feye,<br>Des camarådes m' invitèt.<br>Å dessert on m' passe l' {{~}}<br>Avou les pates d' on tchet dsu :<br>Dji rmeta cåzu m' djerdjete<br>Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.17}}<br>[[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 26.wav]] {{Orto | assiete = R10 | assiète = C1, E1,E21,E34, O0,O5,O92, S0 | achète = E1,E34 }} {{Lka-or|assîte}} kyhz8d56gs589y35ldbbdjvost1pdyt sorprinde 0 56648 433538 431625 2026-05-07T14:36:41Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433538 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{V|prinde}}, {{bet|sor|v|wa}}. {{djermon}} {{-codjow-|troke=5|A=sorprind|A.2=sorpurd|B=sorprind|B.2=sorpud|IP3p.2=sorpudnut|PE=sorprindou / sorprins / sorpris|come=prinde}} #* Simone {{~|sorprind}} Leyontine ki catchtêye ene lete et ki fwait mene del catchî tot veyant intrer ene sakî. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne I, p.20}} #* L’ ôte, avou s’ grande fås,<br>M’ a vlou {{~}}, enawaire,<br>Dj’ aveu djusse rintré les tchvås,<br>Sol côp d’ doze eures, e plin prandjire. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.57|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 01.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' dgqhk6d4711e26aszj32z1onwr6c9zr achever 0 69909 433585 429097 2026-05-08T10:48:10Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ +E1 433585 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-|achever|achver}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{etim?}} === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|a.che.ver}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=achev|come=bouter}} {{~}} {{vc}} # [[fini]]. #* I n' {{~|acheve}} måy ses ovraedjes. #* {{~|Achevez}} vos dvwers divant d' aler djouwer. #* C' est po l' {{~}}, savoz, ça! #* S' on n' est nén seur do-z {{~}}, i n' fåt nén eterprinde. #* S' i fjhèt tant k' do-z {{~}}, ça irè. #* C' est ene rosse {{~|achevêye}}, i ls a totes. ==== {{H|Pa}} ==== * [[achevaedje]] * [[achevmint]] ==== {{H|ortogrzfeyes}} ==== {{Orto | achèvé = E203 | achèvè = C1,C8 | achever = R10 | achèver = C9a, E1,E21,E34, O4, S17 | atchver = R13 {{rif?}} }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|achever}} }} sec0hhcyppzwq44xo3nh3csaos9otnd 433586 433585 2026-05-08T10:48:34Z Srtxg 1009 /* {{H|ortografeyes}} */ 433586 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-|achever|achver}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{etim?}} === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|a.che.ver}} === {{H|Vi|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=achev|come=bouter}} {{~}} {{vc}} # [[fini]]. #* I n' {{~|acheve}} måy ses ovraedjes. #* {{~|Achevez}} vos dvwers divant d' aler djouwer. #* C' est po l' {{~}}, savoz, ça! #* S' on n' est nén seur do-z {{~}}, i n' fåt nén eterprinde. #* S' i fjhèt tant k' do-z {{~}}, ça irè. #* C' est ene rosse {{~|achevêye}}, i ls a totes. ==== {{H|Pa}} ==== * [[achevaedje]] * [[achevmint]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | achèvé = E203 | achèvè = C1,C8 | achever = R10 | achèver = C9a, E1,E21,E34, O4, S17 | atchver = R13 {{rif?}} }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|achever}} }} 6nwfcmc1srbtlq7oaf92qyyrzrc85ye accidinté 0 70776 433546 433313 2026-05-07T14:49:50Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433546 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|PE|wa}} === {{~}} #{{V|accidinter}} #: {{djermon-egzimpe|wa}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=accidinté|f=accidintêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # {{med|wa}} k' est pris d' on må. #*Dji so {{~}} d' roumatisses {{s|R10}} #*Mi mere e-st {{~|acsidintêye}} {{s|R10}} # k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes. #* Il est {{~}} di s' bresse {{s|R10}} # {{djeyol|wa}} nén plat avou toplin des [[groubiote|groubiotes]]. #*On terén foirt {{~}} {{s-rif|R10}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[accidinter]], * [[accidint]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=k' est pris d' on må| * [[acsût]] * [[atnou]] }} {{Boesse|c=2|tite=k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes| * [[halcrosse]] * [[stroupyî]] }} {{Boesse|c=2|tite=nén plat avou toplin des groubiotes| * [[cabossî]] * [[groubieus]] * [[hadrineus]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accidinté, accidintêye = E1:accidint, R10 | acsidinté, acsidintéye = C62, O4 | acsidinté, acsidintêye = E1:accidint | akcidinté, akcidintaie = E203 | accidènté = E34 | accidinté = C9a | acsidanté = S0 | acsidennté = E177a | acsidintè = C1,C8, O0 | acsidinté = C9 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|acsût d' on må | fr = {{t+|fr|atteint}} de, {{t+|fr|souffrant}} de }} {{ratour|k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes | fr = {{t+|fr|estropié}}, {{t+|fr|infirme}}, {{t+|fr|mutilé}} }} {{ratour|nén plat avou toplin des groubiotes | fr = {{t+|fr|inégal}}, {{t+|fr|raboteux}}, {{t+|fr|cahoteux}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=accidinté|f=accidintêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # onk k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes. #*Les {{~s}} del guere {{s-rif|R10}} #* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon,<br>On pindou, èn {{~}},<br>On gros menir, on makignon,<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[halcrosse]] * [[invalide]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | accidinté, accidintêye = E1:accidint, R10 | acsidinté, acsidintéye = O4 | acsidinté, acsidintêye = E1:accidint | accidènté = E34 | accidinté = C9a | acsidanté = S0 | acsidennté = E177a | acsidintè = C1,C8, O0 | acsidinté = C9 | aksëdinté = JDhs }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk k' a pierdou l' uzaedje d' onk di ses mimbes | fr = {{t+|fr|invalide}}, {{t+|fr|infirme}}, {{t+|fr|mutilé}} }} grb349jdygygf2zmh7k8fwygphi3yr3 a n’ nén fini 0 71555 433555 418339 2026-05-07T19:01:14Z Scribus electronicus 3672 433555 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|a|n’|nén|fini}} ==== {{H|addjectivire|wa}} ==== {{~}} {{o&f}} # ki n' finixh måy. #* C’ est on bouneur {{~}},<br>Ene djoye ki fwait spiter des låmes. {{s-rif|JVvl|1901, p.26, “Vîle air”}} <!-- #* On cariyon s' ebale...<br>On tère* a n' nén fini. {{s-rif|JDcoh|1939, p.80, ''Al Sainte Båre'' (1936)}} --> ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[duråve]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | a nnin fini = JDess }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|interminable}}, {{t+|fr|permanant}}, {{t+|fr|durable}} }} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # sins s' arester. #* Inte on xhuflaedje, on tireli,<br>Li tins d' haper ene moxhe po s' nouri,<br>I s' passèt leu ptit betch sol tiesse<br>Et çoula deure {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.23, ''So l' crèstê d' ôr'' (1939)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[sins djoke]] * [[sins låtchî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sins s' arester |fr= {{t+|fr|sans s’arrêter}} }} hczyiswjxeoosmjhtbvlxrw1blda1a2 sins fé ni ene ni deus 0 72467 433576 405454 2026-05-07T20:21:18Z Scribus electronicus 3672 433576 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sins|fé|ni|ene|ni|deus}}, {{calc|ni une ni deux|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # sins prevni, tot d' on côp. #* {{~|Sins fé ni ene ni deus}}, dji monta pate a pate e gurnî pol ratinde. I gn a nén cénk munutes ki djel voe-st aplonkî. I fwait deus toûs, crac, i rintere ; dji potche dissus et dj’ dogue ! {{s-rif|HSbb|1886, p.32}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[ni ene ni deus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[al tchame]] * [[sins criyî hay]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[d’ on plin côp]] * [[tot d’ on côp]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|sans crier gare}} }} 6a0rfulzfkdee5awdmcowr68m63ydx8 pårtaedjî 0 72858 433575 407498 2026-05-07T20:18:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 433575 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|pars|sourd=la|pårt}}, did la li {{p|part|fr}} avou li {{caw|age|s|fr}}, did la li viebe {{p|partager}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔːʀ.tɛ.ˈʤiː|pɔːʀ.ta.ˈʤiː|paʀ.ta.ˈʤiː}} {{BS|å|-}}, {{BS|ae|-}} *** {{frcjh}} {{AFE|paʁ.ta.ˈʒe}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔːʀ.tɛ.ˈʤiː}} * {{Ric|pår·tae·djî}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=pårtaedj|come=waitî}} {{~}} # {{vc}} diner a tchaeke ene pårt, on boket. #* On {{~|pårtaedje}} les pårts. {{s-rif|E1}} #* {{~|Pårtaedjî}} les cwårs. {{s-rif|O4}} #* Li ci k' overe ni sondje waire nén a djuner,<br>Pår ki, sins rprotche, dj' {{~|a pårtaedjî}} m' cwatre-eures,<br>Avou m' planket... Båre, croe m', dji mour di fwin. {{s-rif|JVpr|1897, "Bon cour ni pout minti", p.74}} # {{vc}} fé cnoxhe ene sacwè. #* C' est pocwè dj' a asprové, avou les mexhons ramassés patocosté, di vos fé {{~}} l' admiråcion ki dj' a po ciste ome la {{s-rif|MVSeb}} # {{vc}} viker ene sacwè eshonne. #* Li ptit Sint Djan ni {{~|pårtaedjive}} nén l' djoye,</br>Ni da Djôzef, ni do cinsî ; {{s-rif|JVri|« Pâhûles rîmês » (1897), "Li mâx d'dints", p.75}} #* A pårti d’ ådjourdu, Magrite divrè {{~}} s’ destinêye avou totes ces rascråwêyès djins la. {{s-rif|PBos}} #* Li gade, ele {{~|pårtaedje}} li vicaedje des pôvès djins, et elle est sogneye, {{~|miloutêye}}, ureuse avou zels. {{s-rif|EGil}} #* I m’ a shonné drole d' esse vaila,<br>K’ aveu dj’ a {{~}} avou ci-la ?<br>Ni ene, ni deus, dj’ a zouplé sol voye,<br>Sins ratinde k’ on m’ rinde mi manoye ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pårtaedje]] {{mse}} * {{Lka-pa|pårt}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=diner a tchaeke ene pårt| * [[dispårti]] * [[kifråler]] * [[kitaeyî]] {{WL}} * [[pårti]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | partadjî = O4 | pårtaedjî = R10,R12 | pârtagî = JVri (1897) | pârtajé = E203 | partajer = E1 | pårtèdjî = E1 | paurtadjî = JDhs }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diner a tchaeke ene pårt |fr= {{t+|fr|partager}} |nl= {{t+|nl|meedelen}} }} {{ratour|fé cnoxhe |fr= {{t+|fr|partager}}, {{t+|fr|promouvoir}} }} {{ratour|viker ene sacwè eshonne |fr= {{t+|fr|partager}} }} g93eldyhbmk1zi78nvw7dfiz0haippg crapaute 0 76881 433536 2026-05-07T12:53:02Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-vsis}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|crapåde|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|aute|s|wa-vsis}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|kʀɑ.poːt|kʀɑ.põt}} {{pr-vsis}} === {{H|sustantif|wa-vsis}} === {{~}} {{f}} # [[crapåde]]. {{lang|wa-fel|C’est vrêy’, dj’a ’ne fèy’ riçû on côp d’ pogne d’ine bèle {{~}} qui n’ mi riv’néve nin.}} {{s|JVtt|(1924), ''On mâ Sègnî''}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapa...» 433536 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-vsis}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|crapåde|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|aute|s|wa-vsis}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|kʀɑ.poːt|kʀɑ.põt}} {{pr-vsis}} === {{H|sustantif|wa-vsis}} === {{~}} {{f}} # [[crapåde]]. {{lang|wa-fel|C’est vrêy’, dj’a ’ne fèy’ riçû on côp d’ pogne d’ine bèle {{~}} qui n’ mi riv’néve nin.}} {{s|JVtt|(1924), ''On mâ Sègnî''}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapaute = ABLdma }} olp0uc6hotzv1r3uw8og9356utusi80 433537 433536 2026-05-07T12:53:26Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa-vsis}} */ 433537 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-vsis}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|crapåde|Etimolodjeye}} ({{çdom}} {{caw|aute|s|wa-vsis}}). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|kʀɑ.poːt|kʀɑ.põt}} {{pr-vsis}} === {{H|sustantif|wa-vsis}} === {{~}} {{f}} # [[crapåde]]. #* {{lang|wa-fel|C’est vrêy’, dj’a ’ne fèy’ riçû on côp d’ pogne d’ine bèle {{~}} qui n’ mi riv’néve nin.}} {{s|JVtt|(1924), ''On mâ Sègnî''}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | crapaute = ABLdma }} rlheedcj8tj643xa922qpaxaagncvk4 makignon 0 76882 433549 2026-05-07T18:42:29Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 433549 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|makelen|sourd=nl|frawtiner}}, pal voye do {{p|maquignon|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ma.kɪ.ɲɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ma.ki.ɲɔ̃}} * {{Ric|ma·ki·gnon}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{tchivå|wa}} martchand di tchvås. #* Li Xhalé aveut stî atchter li tchvå po n’ nén k’ Emile si våye fé rloyî pa on {{~}} ou l’ ôte, ki n’ årént nén fafloté po lyi fote ene rosse sol dos. {{s|MVSeb}} #* Gn aveut cénk xhames dins l’ begnon,<br>On pindou, èn accidinté,<br>On gros menir, on {{~}},<br>Mins on n’ s’ a waire hanté. {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 02.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' # {{stin|wa}} djin ki s' maxhe di totès laidès afwaires. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[makigneu]] * [[makignî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=martchand di tchvås| * [[makigneu]] }} {{Boesse|c=2|tite=djin ki s' maxhe di totès laidès afwaires| * [[makigneu]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | makignon = E203, R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|martchand di tchvås |fr= {{t+|fr|maquignon}}, marchand de chevaux }} {{ratour|djin ki s' maxhe di totès laidès afwaires |fr= {{t+|fr|entremetteur}}, intrigant qui fait toutes sortes d'affaires }} afnzj47kncthosrz7ub5u6a5vep5rtj end aveur assez 0 76883 433551 2026-05-07T18:55:34Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 433551 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|end|aveur|assez}}, lu-minme {{calc|en avoir assez|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # esse [[nåjhi]] do sopoirter ene sacwè. #* L’ prumî a dit ː « dj’ {{~|end a-st assez}} »,<br>Li deujhinme ː « c’ est nén di m’ difåte »,<br>Li troejhinme ː « c’ est seur ene prôte »,<br>Li cwatrinme ː « k’ a dj’ co scroté ? ». {{s-rif|JDhs|2011, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 03.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[end aveur plin l’ cou]] * [[end aveur si sô]] * [[end awè s’ conte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse nåjhi do sopoirter ene sacwè |fr= {{t+|fr|en avoir assez}}, {{t+|fr|en avoir marre}} }} n7kpj1h8b1c5q5msmii7vwfzwj9jgyh a n’ nén croere 0 76884 433562 2026-05-07T20:00:01Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 433562 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|a|n’|nén|croere}} ==== {{H|addjectivire|wa}} ==== {{~}} # målåjhey a croere, k' on n' pout croere, nén possibe. #* C’ est des prôtes {{~}},<BR>Mi, dj’ m’ è fote, c’ est nén m’-n afwaire {{s-rif|JDes}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[foû del bounete]] * [[foû råjhon]] * [[impossibe]] * [[sins cou ni tiesse]] * [[sins rime ni rame]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|målåjhey a croere, k' on n' pout croere, nén possibe |fr= {{t+|fr|absurde}}, {{t+|fr|invraisemblable}}, {{t+|fr|irréaliste}}, {{t+|fr|faux}} }} qqcybae0066a0pv2mn1kqjkms4xofou ni ene ni deus 0 76885 433577 2026-05-07T20:24:08Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 433577 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ni|ene|ni|deus}}, {{calc|ni une ni deux|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # sins prevni, tot d' on côp. #* I m’ a shonné drole d' esse vaila,<br>K’ aveu dj’ a pårtaedjî avou ci-la ?<br>{{~|Ni ene, ni deus}}, dj’ a zouplé sol voye,<br>Sins ratinde k’ on m’ rinde mi manoye ǃ {{s-rif|JDhs|2025, p.55, ''L’ôte, avou s’ grande faus'', [[s:Homo sapiens/p.55|mwaisse modele so Wikisourd vaici]]}}<br>[[File:Jacques Desmet Homo sapiens 2025 p 55 04.ogg]] ''(Léjhou pa l' oteur, fevrî 2026)'' ==== {{H|variantes}} ==== * [[sins fé ni ene ni deus]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[al tchame]] * [[sins criyî hay]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[d’ on plin côp]] * [[tot d’ on côp]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sins prevni, tot d' on côp |fr= {{t+|fr|sans crier gare}}, {{t+|fr|ni une ni deux}} }} s5mfjkm9vg16jic72eebgfxr4t0miaq