Bon Diu

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.11 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet Bon Diu 0 3193 434569 432732 2026-07-19T15:21:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434569 wikitext text/x-wiki {{MR|bondiu}} [[File:SanVitale20 adjusted.jpg|thumb|Bon Diu rprezinté djusse pa s' mwin (dins l' bouxhon kimandant Abråm di lyi sacrifyî s' fi)]] == {{L|wa}} == {{-drif-|Bon Diè}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|[[bon|Bon]]|Diu}}, lu-minme {{calc|Bon Dieu|fr|wa}} avou des grandès letes, tot mostrant k' c' est on no prôpe. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bɔ̃ː.'djy|bɔ̃ː.'ʤy|bɔ̃ː.'djɛ|bɔ̃ː.'djɛw|bɔ̃ː.'djœ|bɔ̃ː.'ʤœ}} ** {{pzc}} {{AFE|bɔ̃ː.'djy|odio=Bon Diu(Après conversion).wav}} === {{H|NP|wa}} === {{~}} {{o}} # {{rili|wa}} po les crustins, les djwifs, les muzulmans, sakî k' est ådzeu d' tot, k' a askepyî totafwait, et ki decide di tot çou ki s' passe el daegn ey e cir. #* Li {{~}} a fwait l' monde so shijh djoûs, et l' setinme, i s' a rpoizé. # {{crus|wa}} po les [[crustins]], a cåze do doke del [[Trinité]], [[Djezus-Cri]]. #* Påke, c' est l' djoû ki l' {{~}} a raviké. #* C' esteut l' {{~}} ki rotéve so l' aiwe. #* Djezus a stî vindou po trinte mastokes. Vos n' m' alez nén dire ki vos valoz dpus ki l' {{~}} {{s-rif|JDes}} # {{crus|wa}} po les crustins, li coir et l' sonk di Djezus-Cri, dins l' matire do pwin (dinltins l' [[osteye]]) et do vén, copurade cwand on les apoite ås malådes po [[comunyî]]. #* Il est bén bas, li curé lyi a stî poirter l' {{~}}. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[binamé Bon Diu]]}}. # {{r|[[Bon Diu d’ bwès]]}}. # {{r|[[e l’ an … do Bon Diu]]}}. # {{r|[[li Bon Diu si åme]]}}. # {{r|[[ki l’ Bon Diu åye si åme]]}} ; [[li Bon Diu l' mete e s' paradis]]; [[li Bon Diu l' mete dins s' potche]]; [[li Bon Diu l' mete dins l' potche di s' djilet]]; [[ki l' Bon Diu l' mete e s' muzete]]: dijhêye poleye po onk k' est moirt. # {{r|[[li Bon Diu si åme et l’ diåle ses oxheas po fé des ptits mantches di coutea]]}}. #[[li Bon Diu n' avoye måy li fa sins l' sorfa]]. # [[l' ome roye et l' Bon Diu disroye]], [[li Bon Diu rabate li roye]], [[cwand on roye, li Bon Diu disroye]]. # {{r|Ki l' Bon Diu vs etinde}} u : {{r|ki l' Bon Diu l' voye}} : dijhêye po sohaitî a ene sakî çou k' i vout, mins sins î croere ditrop. # {{r|Ki l' Bon Diu nos è waerantixhe !}} : dijhêye po dmander å Bon Diu di nos schouwer foû d' on måleur. {{lang|fr|F. Dieu nous en préserve}}. # {{r|ki l' Bon Diu vos benixhe}}. ## dijhêye po rmerciyî. ## dijhêye cwand ene sakî [[stierni]]; li response po rire est: et ki l' diåle t' apice. # {{r|ki l' Bon Diu vos l' rinde}} : dijhêye po rmerciyî. # {{r|ki l' Bon Diu vs codujhe !}} : dijhêye po sohaitî bon voyaedje. # {{r|ki l' Bon Diu t' kidujhe, les deus djambes å hôt, ti n' piedrès nén tes tchåsses}} : xhinaedje del minme dijhêye. # {{r|a l' wåde do Bon Diu !}} u : {{r|a l' volté do Bon Diu !}} : dijhêye cwand on va cmincî ene sacwè d' riské. {{lang|fr|F. à la grâce de Dieu}}. # {{r|lomer l' Bon Diu "Cadet"}} u : {{r|djurer l' no do Bon Diu}} : cåzer do Bon Diu sins respet. {{lang|fr|F. blasphémer}}. # {{r|ossu seur k' i gn a k' on Bon Diu (e cir)}} : seur et certin. {{lang|fr|F. absolument certain}}. # {{r|[[Bon Diu d’ bwès]]}}. # {{r|Bon Diu d' pitié}} : lomaedje do Bon Diu cwand on lyi dmande pitié dins ses måleurs. #* Priyire å Bon Diu d' Pitié (F. Dewandelaer) # {{r|Il est tiré come on vraiy Bon Diu d' pitié}} : Il edeure ses rascråwes. # {{r|K' avans ns fwait å Bon Diu, don ?}} : dijhêye cwand on-z a ene chîlêye di måleurs. #* Nos estans seur segnîs, dai ! {{~|K’ avans ns bén fwait å Bon Diu}}, paret ! {{s-rif|HSim| « Li bleû-bîhe » 1886, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.28}} # {{r|Fåreut ki l' Bon Diu freut s' miråke}} : on-z åreut dandjî d' on miråke po schaper. # {{r|Bon Diu !}} u : {{r|binamé Bon Diu !}} : siclameure cwand on-z est sbaré u k' on-z est seré. #: rl a: [[mon Diu|mon Diu !]]. {{lang|fr|F. Dieu du ciel !}} # {{r|Cwand on s' poite bén, on n' sondje nén å Bon Diu}} : on nel preye ki cwand ça va må. # {{r|li Bon Diu n' paye måy avou des cwårs}} : cwand on fwait ene boune accion, c' est nén po esse payî. # {{r|Gn a on Bon Diu po les sôlêyes, po ls efants, po les sots}} : les sôlêyes, les efants, les sots n' ont waire d' accidint, mågré k' fijhèt åk di riskeus. # {{r|[[do tins do vî Bon Diu]]}} : ## (rilidjon catolike) dins l' ancyin Testamint. ## do vî vî tins (avou l' idêye ki çou ki s' fijheut adon est foû môde). ##: rl a: [[Hinri]]. {{lang|fr|F. autrefois}}. # {{r|Li Bon Diu djowe ås beyes}} u : {{r|ås gueyes}} u : {{r|c' est l' Bon Diu ki scrote ses pîs}} : dijhêye po cwand k' i tone. # {{r|[[li Bon Diu n’ î a måy passé]]}}. # {{r|Onk (ene) k' a skepyî on djoû ki l' Bon Diu les prindeut tertos}} : onk (ene) ki n' est nén come èn (ene) ôte. #: rl a: [[dimey-doûs]]. {{lang|fr|F. simple d'esprit}}. # {{r|il est waitî come li Bon Diu}} u : {{r|i nd avént fwait leu Bon Diu}} : on croet tot çou k' i dit, on voet voltî tot çou k' i fwait, on lyi dene tot çk' i dmande. {{lang|fr|F. adulé, bien considéré}}. # {{r|ç' a stî on Bon Diu por mi}} : i m' a foirt aidî. {{lang|fr|F. providence, bon secours}}. # {{r|Li gregne do Bon Diu est todi å lådje}} : Li Bon Diu est todi presse a nos rçure et nos schoûter. # {{r|Li Bon Diu pûnixh les djins, i n' dit nén pocwè}} : sipot po fé accepter les måleurs, come on pûnixhmint do Bon Diu, minme a onk ki n' a rén a si rprotchî. # {{r|li Bon Diu a des longuès vedjes}} u : {{r|des grandes vedjes}} : dijhêye po onk k' a fwait ene sacwè d' må, et ki croet k' i serè nén pûni. # {{r|tini l' Bon Diu pås pîs}} : viker binawureuzmint. {{lang|fr|F. comblé}}. #* MAREYE. - Dji vén vs compluminter Tos deus, do fond di m' cour, po vosse gros lot d' cint meyes. Ça m' a fwait on plaijhi ! TÅTÎ. - A, po ç' côp la, Mareye, Nos {{~|tnans l' Bon Diu på pî}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 524-527}} # {{r|On n' direut k' i tént l' Bon Diu pa l' djambe}} : i fwait di s' nez. # {{r|I raetchreut dins l' vizaedje å Bon Diu}} : il est presse a tot, c' est on bon-a-tot. {{lang|fr|F. être immoral}}. # {{r|Bon Diu d' rowes, Diåle di måjhone}} : onk, ene k' est binamé(êye) divant les djins, et haeyåve e s' måjhone. # {{r|diveur å Bon Diu et ås sints}} : diveur des cwårs a tertos. #: rl a: [[Tîxhons]]. # {{r|C' est l' Bon Diu k' el vout, les sints n' è plèt rén}} : gn a pont d' avance di priyî les sints dins l' måleur. # {{r|i våt mia s' adressî å Bon Diu k' a ses sints}} u : {{r|våt mia priyî l' Bon Diu k' les sints}} : våt mî aler trover li mwaisse ki si vårlet. # {{r|On voleu k' è vole èn ôte, li Bon Diu ndè reye}} : dijhêye po balter on hapeu k' on lyi rhape. # {{r|Deus pôves ki s' coplèt, ça fwait rire li Bon Diu}} : dijhêye cwand des ptitès djins s' aidèt. # {{r|i n' fåt nén ctaper l' pwin do Bon Diu}} : dijhêye po fé respecter l' amagnî. # {{r|li loyeure}} u : {{r|voye do Bon Diu}} : [[airdiè]]. # {{r|mete [[sint Pire|sint Pire°]] so l' Bon Diu}}. # {{r|esse dins l' [[cou|cou°]] do Bon Diu}}. # {{r|t' es trop [[malén|malén°]] po l' Bon Diu, li diåle t' årè}}. # {{r|asteure, priyîz l' Bon Diu k' i [[djaler|djale°]] !}} . # {{r|aler poirter l' Bon Diu}} : aler dner l' [[comunion]] a on malåde e s' måjhone. A nén confonde avou l'[[sacramint des malådes]] (k' on loméve [[estreme onccion]]). {{lang|fr|F. viatique}}. # {{r|[[diner l’ Bon Diu sins cfession]]}}. # {{r|cwand deus pôves s’ aidèt, li Bon Diu reye}}. #* Nos avans apris les negues a boere ; i nos aprindèt a danser : {{~|cwand deus pôves s’ aidèt, li Bon Diu reye}} … {{s-rif|AXbm|(1905), p.14}} # {{r|[[ki l’ Bon Diu nos è wåde]]}}. # {{r|[[ki l’ Bon Diu soeye beni]]}}. # {{r|[[ki l’ Bon Diu soeye louwé]]}}. # {{r|[[ki l’ Bon Diu voye ki]]}}. # {{r|[[ki l’ Bon Diu vs benixhe]]}}. # {{r|[[li Bon Diu voye ki]]}}. # {{r|[[si l’ Bon Diu l’ vout bén]]}}. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[bondiu]] * [[bondiusté]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[biesse å Bon Diu]] * [[loyeure do Bon Diu]] * [[magneu d’ Bon Diu]] * [[mindjeu d’ Bon Diu]] * [[pî d’ Bon Diu]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[Diè]], [[Diu]], [[Bon Diè]] * [[Grand Mwaisse]], [[Grand Askepieu]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[Ala]], [[Yavé]] * [[monoteyisse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diè unike des monoteyisses |fr= {{t+|fr|Dieu}} |en= {{t+|en|God}} |nl= {{t+|nl|God}} |de= {{t+|de|Gott}} |es= {{t+|es|Dios}} |ar= {{t+|ar|اللّه|ral=al-llah|ar-fafl=اَللّٰه}} |ary= {{t+|ary|لّه|ral=lleh}}, {{t+|ary|ral=rrbi|رّبي}} |zgh= {{t+|zgh|ⴱⴰⴱⴰ ⵕⴱⴱⵉ|ral=baba ṛebbi}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|Bon Diu}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} {{n-c}} # mostere li sorprijhe, li måvlaedje. #* Li poite est rclôse… {{~}} ! K’ i fwait noer ! {{s-rif|AXbg|1912, p.21}} #* {{~}}, les patatrafs k' i frént Si djamåy i veyént les nosses : Då beur al trimouye, on papî ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.76-77, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[binamé Bon Diu]] * [[mon Diu]] * [[mordiene]] 7wy3hketegyc8i4xirc8gvyd0qs6ci2 avare 0 5037 434635 366402 2026-07-20T11:06:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434635 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{!Rif|avåre}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈvaʀ}} {{1pr}} * {{Ric|a(.)vare}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-|of=avare}} {{~}} {{o&f-a|wa}} # ki n’ dene nén åjheymint ene sacwè. #* Do djouwer on sfwait djeu, dji rboute ; sins esse {{~}}, On a co ptchî ene feme ritche k' ene tchimijhe plinne di tchå. S' ele n' a nén l' eritaedje, ele pout filer s' coton ; Des oujheas come çoula, end a e tote såjhon. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 557-560}} ===={{H|parintaedje}}==== * [[avarice]] * [[avaricieus]] ===={{H|sinonimeye}}==== * [[rapia]] * [[pice-crosse]] ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o&f-a|wa}} # onk (ene) ki n’ dene nén åjheymint ene sacwè. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto | avare = O4,R9,R10 | avâre = C1,E21,E34 | avåre = E1 }} ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour |fr = {{t+|fr|avare}} }} 52fnw0f65cninjxcntj28ucdfpn21zz cofrereye 0 6396 434606 429260 2026-07-19T18:27:29Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434606 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*cofrér|confré}} {{bet|co|s|wa}} ey {{caw|eye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.frɛ.rɛj|kɔ̃.fre.ri:j|kɔ̃.frɛ:.'rɛj}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.frɛ.rɛj}} * {{Ric|co·fre·reye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # soce di djins ki s' riwaitèt come des frés. # grope di rlidjeus ki vikèt avou les minmes dujhances. #* On peye les åtés, les sints leus, Et totes nos {{~s}}, Et putoit ki d' nos fé do bén, On-z evoye a Wîne tot l' butin {{s-rif|[[w:Tchanson namurwesse patriotike tote novele|Tchanson namurwesse patriotike tote novele]]}} # {{foclore|wa}} soce di djins d' ene veye u d' on viyaedje ki rprezintèt leu payis avou on mousmint d' ceremoneye dins ene ôte veye, tot mostrant deus aboeres u amagnîs tipikes. #* Li djoû d' Notru-Dame Foû-Tchestea Divins ene pitite rouwale, Dji pou dire k' il a fwait bea Cwand on meta l' potale ; C' e-st ene {{~}} Djonnes omes et djonnes feyes, Li prumî djoû k' l' ont plaecî, On-z a eluminé. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Pasqueie dediaie à ’n’potalle'', p.57}} # etroclaedje di djins må veyous. #* La todi ene drole di {{~}}, la. #* Vos, les Kossovåds, vos djinnoz kécfeye dissu l' tere; vos n' vos taijhoz nén come onk k' est presse a moussî sins frapyî e l' {{~}} des cis k' on spotche {{s-rif|RVir}} #* Si l' umanité etire si pleut rtrover dins on viyaedje di cint djins, tot wårdant totes les proporcions inte les peupes, ça freut ene rude {{~}} ! {{s-rif|LBai}} # {{im|wa}} eshonna des marieyès djins. #* Mi djonne cuzén k' e-st awoureus, D' esse ouy del {{~}} Il a pris ene feme k' i trouve a s' doet Et ki frudje a merveye. {{s-rif|HFbl|Li marièche di m'kuzin Flip, 1843, p.12}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|li grande cofrereyeye}} : les omes maryîs, eneviè les cis ki n' el sont nén co. #* MAREYE. - Ebén ... dj' a reflechi ... TÅTÎ. - A ! MAREYE. - Dji so d' voste idêye. TÅTÎ. - Kéne idêye ? MAREYE. - Di nos mete divins {{~|l' grande cofrereye}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 541-542}} #* Vo-vs-la foû sogne, divins {{~|l' grande cofrereye}}, Vos troes efants sont come e paradis. {{s-rif|TBowp|''A m'vîx camarâde Donne LIBOTTE, Po l'joû dè Mariège di s'treuzainme bâcelle, li 7 di Novimbe 1885'', 1885, p.20}} #* Cwand nos serans dvins l' grande {{~}}, Mafrike, ci n' est pus la k' on reye. {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} #* Et l' but do djeu (saetchaedje al coide), c' esteut ki l' pus vî des nén maryîs, k' esteut d' on costé, arive di l' ôte des costés del roye k' on-z aveut tracé, po rintrer dins l' {{~}} des omes maryîs ([[P. Dufaux]]) #: {{r|moussî, intrer, si mete el (grande) cofrereyeye}} : si maryî. # {{r|Dji n' so nén di ç' cofrereyeye la}} : fråze k' on dit po n' nén aler avou des djins ki vlèt fé ene sacwè eshonne, u po n' nén accepter on martchî ki n' est nén trop catolike. #: Franwal: ahåyant po: "{{lang|fr|Ce n'est pas mon genre; Je ne mange pas de ce pain là}}". ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cofrereye = R9,R10,R11 | confrairèye = JBur | confrèreie = FrBcj | confrérîye = C1 | confrêrèye = E1 | confraireie = E177 (1823) }} 43u8nuiur9ww98oza0174aeqafqpusi cok 0 6450 434521 418394 2026-07-19T12:09:10Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434521 wikitext text/x-wiki [[File:Cok ABG.jpg|thumb]] == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjMB}} «cok» (criyaedje d' on cok), adon parint avou l' walon «[[coutcouloudjoû]]» eyet l' francès (et l' walon) «[[cotcorico]]». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔk|kɔ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔk}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{oujh|wa}} oujhea d’ cinse, måye del [[poye]] ordinaire, ki dispiete les djins å matén, avou s' tchant. #* Li rodje {{~}} del cinse s' aveut fwait distrure dins ene riclape enocinnmint årmêye å mitan del pavêye {{s-rif|SFon}} # {{vm}} {{cins|wa}} fén d' l’ [[awousse]]. #[[coxhe]] di [[sapén]] k’ on mete sol dierinne tcherêye. ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[cok di sôre]] : cok ki s' bate avou èn ôte, dins des lûtes oficires #: {{lang|fr|F. coq de combat.}} # [[djermon do cok]] : {{Lka}} «[[djermon]]» # {{r|c’ est l’ môde ki l’ cok tchante divant l’ poye}} #* TONTON (a pårt). - Dji croe k' il est petoye. TÅTÎ. - Aprindoz k' {{~|c' est l' môde ki l' cok tchante divant l' poye}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 505-506}} # [[cok do clotchî]], [[cok di clokî]] : [[rabanair]] avou on cok k’ i gn a so cåzu tos les clotchîs el Walonreye. # {{r|Li grand vint dins les Avéns å cok dene des dints}} : {{Lka}} «[[Avéns]]» # [[co pus djalots k' deus coks]] : foirt [[djalot]]s. # [[ossu rodje k' el cresse d' on cok]] : foirt rodje (di s’ måvler, di s’ ahonti). # [[fé betchî l' cok]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cokea]], [[coclet]], [[cokî]], [[coclî]], [[coctî]] * [[cocrê]], [[cocrece]], [[cocrecî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[tchant do cok]] * [[cok d' awousse]] * [[cok di brouwire]], [[cok di faizan]], [[cok-dîne]] ([[cok d' Inne]]) * [[cokeacok]] * [[bwès d' cok]], [[pî-d'-cok]] * [[cok walon]] : essegne del Walonreye. ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[coutcouloudjoû]] * [[tchanter]], [[tchant]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cok = C8,E1,E203,O0,O92,R10,R13,S0,S117 | coq = C1,E1,O0,O4,O92 | coqq = E177a | {{loyén|co|ling=wa-fel|croejh=Sustantif}} = E165,E212b,O0,O4 | cot = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|måye di poye ordinaire, ou d' ôtes glinacés |fr= {{t+|fr|coq}} |en= {{t+|en|cock}}, {{t+|en|rooster}} |nl= {{t+|nl|haan}} |de= {{t+|de|Hahn}} |es= {{t+|es|gallo}} |ar= {{t+|ar|ديك|ral=dîk}} |ary= {{t+|ary|فرّوج|ral=ferroj}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⴼⵓⵍⵍⵓⵙ‎|ral=afollos}}; {{t+|zgh|ⴰⵢⴰⵥⵉⴹ|ral=ayaZiD}} }} === {{H|VE}} === {{wp|cok}} 360mpnzjzrs9tf84u5urfjwpiogzkqy coyî 0 6746 434641 426453 2026-07-20T11:19:11Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434641 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|cochlear|sourd=la}} {{m-s}}, lu-minme do {{bdjla|cochlea}} (caracole) ; do vî vî tins, on beveut des abwessons avou des schafiotes di caracole ; {{çdom}} {{caw|î|s|wa}} ; {{FEW|2|827}} [[File:SpoonCollection.jpg|thumb|200px|sôres di coyîs]] ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.'jiː|ku.'jiː|kɛ.'jiː|kwiː|ki.'liː}} {{Lka-h-or}} {{miers|4|115}} {{O/OU}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'jiː}} * {{Ric|co·yî}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{ah-ma|wa}} usteye po magnî l’ sope, les cwakers, evnd, u po maxhî l’ souke dins l’ cafè. #* Les nûtons ont des ptits {{~s}} et des ptitès fortchetes d’ ôr. # {{cont|wa}} çou k’ gn a dvins. #* Prindoz todi on {{~}} d’ sirop pol tosse troes côps par djoû. #* Ou hoûlèt ele vos orayes, Ki vs oyexhe, mins foirt pô, Avou troes {{~s}} di m' botaye C' est assez po-z esse sourdåd. {{s-rif|FrBcj|''Li charlatan contraire'', 1852, p.9}} #* Di zels, li moirt ni tént dzo ene pire K’ on {{~}} d’ poûssire, Èn anea, Et come on rodje crahea, Leu cour ! {{s-rif|JCmp|« Li Feû qui djômih », 1925, p.57}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[ça n’ si fwait nén e deus côps d’ coyî]]}} # {{r|[[coyans nos poeres, ele sont maweures]]}} # {{r|coyî d’ pot}} : coyî d’ bwès. #* Li cinsresse esteut ki touyive dins l’ casrole avou s’ {{~|coyî d’ pot}}. {{s-rif|S117}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[coyire]] * [[coyirêye]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (ahesse): [[coyire]] * (contnou): [[coyirêye]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coyî = G204,S117,R10 | couyî = C1,E1,G204 | cou.î = G204 | couwî = G204,E170 | cuî = FrBa | cwî = G204, C1, E1, E170, JCla | cwi = G204 | kui = E177 (1823 & 1843) | kwî = E203 | cuyî = G204 | kiyî = G204 | kèyî = G204 | cuèyî = E165 | kiyi = G204 | culî = G204, O92 | kili = E177 (1823) | kilî = E1,E34,E170,E177 (1843),G204,O90,R9 | kiliè = G204 | kèlî = G204 | [[kîy]] {{o}} = G204 | [[kî]] {{o}} = G204,G152,S117 | [[kiye]] {{f}} = S117 | [[kîe]] {{f}} = S117 | [[kîye]] {{f}} = S117 | [[ki.ye]] {{f}} = S109 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|ahesse di manaedje |fr= {{t+|fr|cuillère}} |en= {{t+|en|spoon}} |nl= {{t+|nl|lepel}} |ary= {{t+|ary|معلقة|ral=m3elqa|ar-fafl=مْعلْقة}}; {{t+|ary|عشقة|ral=3echqa|ar-fafl=عشْقة}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵖⵏⵊⴰⵡⵜ}} {{=ral}} [[tarhenjawt]] ''(di bwès)'' }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Lka-et|code}} {{-drif-|code}} ===={{H|viebe|wa}}==== {{~}} {{vc}} {{codj|wa|come=waitî}} # [[code]]. #* Çou k’ i voleut, c’ ît viker tot come on djonne efant djuglant dins les paxhis {{~|coyant}} les fleurs do bos. {{s-rif|FDuv}} #* So cisse bele vegne vinèt les bounès trokesKi dj' va {{~}} cwand dji m' trouve disseulé ; {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'éritèdje» p.72}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje ad’hindou dès lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè '''coyî''' ses law’ris…}}{{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[coyaedje]], [[coyåjhe]] * [[ascoyî]], [[ascoye]] * [[rascoyî]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Vi | coï = E212 | coy = E177a | coyî = E1, R10:20195 }} ===== {{H|ratournaedje}} ===== {{ratour|prinde djus d’ èn åbe {{Lka-ra|code}} |fr= {{t+|fr|cueillir}} }} b7h5cq8w6yknrobz2qj5fc5fm60ecp5 434642 434641 2026-07-20T11:19:57Z Scribus electronicus 3672 434642 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|cochlear|sourd=la}} {{m-s}}, lu-minme do {{bdjla|cochlea}} (caracole) ; do vî vî tins, on beveut des abwessons avou des schafiotes di caracole ; {{çdom}} {{caw|î|s|wa}} ; {{FEW|2|827}} [[File:SpoonCollection.jpg|thumb|200px|sôres di coyîs]] ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ.'jiː|ku.'jiː|kɛ.'jiː|kwiː|ki.'liː}} {{Lka-h-or}} {{miers|4|115}} {{O/OU}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ.'jiː}} * {{Ric|co·yî}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{ah-ma|wa}} usteye po magnî l’ sope, les cwakers, evnd, u po maxhî l’ souke dins l’ cafè. #* Les nûtons ont des ptits {{~s}} et des ptitès fortchetes d’ ôr. # {{cont|wa}} çou k’ gn a dvins. #* Prindoz todi on {{~}} d’ sirop pol tosse troes côps par djoû. #* Ou hoûlèt ele vos orayes, Ki vs oyexhe, mins foirt pô, Avou troes {{~s}} di m' botaye C' est assez po-z esse sourdåd. {{s-rif|FrBcj|''Li charlatan contraire'', 1852, p.9}} #* Di zels, li moirt ni tént dzo ene pire K’ on {{~}} d’ poûssire, Èn anea, Et come on rodje crahea, Leu cour ! {{s-rif|JCmp|« Li Feû qui djômih », 1925, p.57}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[ça n’ si fwait nén e deus côps d’ coyî]]}} # {{r|coyî d’ pot}} : coyî d’ bwès. #* Li cinsresse esteut ki touyive dins l’ casrole avou s’ {{~|coyî d’ pot}}. {{s-rif|S117}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[coyire]] * [[coyirêye]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * (ahesse): [[coyire]] * (contnou): [[coyirêye]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | coyî = G204,S117,R10 | couyî = C1,E1,G204 | cou.î = G204 | couwî = G204,E170 | cuî = FrBa | cwî = G204, C1, E1, E170, JCla | cwi = G204 | kui = E177 (1823 & 1843) | kwî = E203 | cuyî = G204 | kiyî = G204 | kèyî = G204 | cuèyî = E165 | kiyi = G204 | culî = G204, O92 | kili = E177 (1823) | kilî = E1,E34,E170,E177 (1843),G204,O90,R9 | kiliè = G204 | kèlî = G204 | [[kîy]] {{o}} = G204 | [[kî]] {{o}} = G204,G152,S117 | [[kiye]] {{f}} = S117 | [[kîe]] {{f}} = S117 | [[kîye]] {{f}} = S117 | [[ki.ye]] {{f}} = S109 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|ahesse di manaedje |fr= {{t+|fr|cuillère}} |en= {{t+|en|spoon}} |nl= {{t+|nl|lepel}} |ary= {{t+|ary|معلقة|ral=m3elqa|ar-fafl=مْعلْقة}}; {{t+|ary|عشقة|ral=3echqa|ar-fafl=عشْقة}} |zgh= {{t+|zgh|ⵜⴰⵖⵏⵊⴰⵡⵜ}} {{=ral}} [[tarhenjawt]] ''(di bwès)'' }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Lka-et|code}} {{-drif-|code}} ===={{H|viebe|wa}}==== {{~}} {{vc}} {{codj|wa|come=waitî}} # [[code]]. #* Çou k’ i voleut, c’ ît viker tot come on djonne efant djuglant dins les paxhis {{~|coyant}} les fleurs do bos. {{s-rif|FDuv}} #* So cisse bele vegne vinèt les bounès trokesKi dj' va {{~}} cwand dji m' trouve disseulé ; {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L'éritèdje» p.72}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje ad’hindou dès lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè '''coyî''' ses law’ris…}}{{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[coyans nos poeres, ele sont maweures]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[coyaedje]], [[coyåjhe]] * [[ascoyî]], [[ascoye]] * [[rascoyî]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Vi | coï = E212 | coy = E177a | coyî = E1, R10:20195 }} ===== {{H|ratournaedje}} ===== {{ratour|prinde djus d’ èn åbe {{Lka-ra|code}} |fr= {{t+|fr|cueillir}} }} cmm5t5qgq5yrmj1rnv1gqnpyd94yr62 crosse 0 6903 434608 433188 2026-07-19T18:32:21Z Scribus electronicus 3672 434608 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa|1}}=== {{Bdj|crusta|sourd=la|« çou k’ ewalpêye, ki rascove »}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀɔs|kʀus|kʀɛs|kʀœs}}, {{miers|1|25}} ; {{O/OU}} {{c2pr}}. ** {{pzc}} {{AFE|kʀɔs}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[coûtche]] [[difoûtrin]]ne d’ on [[pwin]], d’ ene [[påstedjreye]], et tote sacwè k’ a stî cûte e [[for]]. # [[boket]] d’ pwin. #* Zels d' apoirter les {{~s}}, Et vos, les oûs molets. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Kikempois'', p.46}} #* Ele ni curè måy les mosses, Pask' ele sait k' c' est m' rafiya ; Dji n' magnrè pus tant des {{~s}} Si m' bele-mere n' esteut nén la !... {{s-rif|TBowp|''Si m'belle-mère n'esteut nin là !...'', 1886, p.27}} [[File:11 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Vozôtes ki m' traitîz d' pice-crosse, La k' dji schavéve li boure so m' {{~}} Po-z aveur po payî les djins, Soeyoz påjhûles : nos nos frans gåyes, {{s-rif|JVpr|1897, "Li dieraine atote", p.30}} #* Li gloriole des ôtes djamåy ni m’ temtêye, Tant k’ dj’ a l’ cour binåjhe, ene {{~}} mi gostêye ! {{s-rif|JBjr|(1899), "L’awoureux Colas"}} #* Rén n’ est si bon ki do magnî ses {{~s}}, Cwand ele ont stou trimpêyes e l’ liberté. Djamåy nolu ni m’ fjha rivni so crosse : Libe come l’ oujhea, dji m’ pou rinde tocosté. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Rin n’èst mèyeû !» p.55}} # [[crape]]. ====={{H|ratourneures}}===== # {{r|[[esse a ses crosses]]}}. # {{r|[[wangnî s’ crosse]]}}. # {{r|[[fé magnî del crosse di dorêye]]}} (a èn efant). # {{r|vos blessîz m’ modesteye ; ttaleure vos m’ froz ndaler e {{~s}}}} : dijhêye po ene sakî ki vs vante, djeu d’ mots tot prindant li prumî sinse di "blesseure", ki dene tofer ene crosse (ene crape). # {{r|[[rivni come èn oujhea sol crosse]]}} ====={{H|parintaedje}}===== * {{loyén|crossete|anke=Walon 2}} * [[crostea]], [[croston]] ====={{H|mots d’ aplacaedje}}===== * [[pice-crosse]] * [[cache-ås-crosses]] ====={{H|sinonimeye}}===== * (boket d’ pwin) : [[croxhon]] ====={{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | crèsse = G201 | creusse = G201 | {{=fon|crœ̆̀sse|creusse}} = E145 | cross = E177a | crosse = C1, E1,E212, G201, R9,R10:24039,R11:crosse_1,R13 | crousse = C8, G201, O0,O4, S117 }} ====={{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|coûtche difoûtrinne d’ on pwin |fr= {{t+|fr|croûte}} |en= {{t+|en|crust}} |nl= {{t+|nl|krost}} |de= {{t+|de|Kruste}} |es= {{t+|es|costra}}, {{t+|es|corteza}} |it= {{t+|it|crosta}} |ary= {{t+|ary|قرشة|ral=qercha|ar-fafl=قرْشة}} }} ==={{H|etimolodjeye|wa|2}}=== {{Bdj|krukkja|sourd=frk}} (baston å [[recrolé]] [[dbout]]). ===={{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kʀɔs|kʀɔʃ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|kʀɔs}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[baston]] arondi å dbout. #* Les martchands d’ vatche avnént todi avou leu {{~}}. # {{str}} {{cato|wa}} grand hôt baston d’ [[eveke]] (ossu grand l’ lu), recrolé å dbout. #* On rprezinte todi sint Nicolai avou ene {{~}}. # {{med|wa}} baston (pu ahesse medicåle especiåle) avou èn [[aspoya]] å dzeu, po les [[clepeu]]s awè pus åjhey a [[roter]]. #* Sol tere, on n' vike pus k' e dandjî : On språtche, on {{~|rviesse}} a tot spiyî ; Biesses et djins rotront vite a {{~s}} ; {{s-rif|JDcoh|1939, p.77, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} # mantche di bwès d’ on fizik. ====={{H|parintaedje}}===== * [[crossî]] * {{loyén|crossete|anke=Walon 1}}, [[crostî]], [[crosteu]] ====={{H|mots d’ aplacaedje}}===== [[a crosse]] ([[roter a crosse]]) * [[côp d’ crosse]] ====={{H|ortografeyes}}===== {{Orto | croche = O4 | cross = E177a | crosse = E212, R9,R10:24041,R11:crosse_2,R13 }} ====={{H|ratournaedjes}}===== {{ratour|hôt baston simbolike d’ èn eveke |fr= {{t+|fr|crosse}} |en= {{t+|en|crook}}, {{t+|en|crosier}} }} {{ratour|baston po les clepeus awè pus åjhey a roter |fr= {{t+|fr|béquille}} |en= {{t+|en|crutch}} |nl= {{t+|nl|kruk}} |de= {{t+|de|Krücke}} |es= {{t+|es|muleta}} }} {{ratour|mantche di bwès d’ on fizik |fr= {{t+|fr|crosse}} |en= {{t+|en|butt}} }} 3lcdejpv9exdw9lsiussuvc1pyr5wtm dismetant ki 0 7531 434587 410134 2026-07-19T17:51:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434587 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-'|dismetant k}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dismetant|ki}} === {{H|aloyrece|wa}} === # [[tins ki]]. #* L’ aiwe pout divni si foite k’ ele vout, I n’ voerè djamåy peri s’ båtche ! {{~|Dismetant}} k’ on Pont ds Åtches Est epoirté come on fistou. {{s-rif|JVvl|(1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* L' efant djowe avou l' tere {{~}} l' mame, el coû, bowe les lénçoûs (F. Drapeau) #* Ene sitoele, å minme moumint, Adschind d' å fén fond do tins, {{~|Dismetant k' }}ene ôte rimonte Et s' piede å coron do monde. {{s-rif|VGeo}} #* {{~|Dismetant k'}} les chômeus, sins moti, saetchèt des leupêyes foû d' leus pupes, — et ki l' batchea, sins rla, råye ås hagnas d' årzeye, come ene galavale biesse ki n' sereut nén a rpaxhe. {{s-rif|MFhb|(1937), p. 49}} # {{di-uz|wa}} [[tank ki]]. #* Dji doe t aler ene sawice, i fåt k' dji vs cwite, vijhene ; Dji vs va leyî eshonne taper ene pitite copene {{~|Dismetant k'}} dji rvegne ... Disca torade ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 529-531}} #* {{~|Dismetant ki}} dj' l' a po cpagneye, Dj' a l' dada di tos mes sohaits, Ca dji vs pou dire ki dj' so sogneye Fén pareye ki les ptits oujheas. {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi p’tit bouname"}} ==== {{H|ratourneures}} ==== [[dismetant k’ l’ avoenne crexhe, li tchvå mourt]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[termetant ki]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr = {{t+|fr|pendant que}}, {{t+|fr|tandis que}} }} {{ratour|tant ki |fr= {{t+|fr|tant que}} }} ixbo9l66foiwmc25b5h7ftt1yxkio4d foclore 0 9238 434595 331969 2026-07-19T18:04:00Z Lucyin 218 434595 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{!Rif|foclôre}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Epr|folklore|fr|wa}}, lu-minme di {{bdj|folklore|sourd=en}} (syince do peupe), {{m-s}} {{nm|1997}}; li rfondaedje aconte li [[w:Displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes|displouctaedje des trokes di cossounes divintrinnes]]. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE||fɔ.'klɔʀ}}|fɔ.'kloːʀ|fɔl.'kloːʀ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|fɔ.'klɔʀ}} * {{Ric|fo·clore}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{focl|wa}} mostraedje di djins ki s' moussèt droldimint et roter avå les voyes, po fiesti ene sacwè, u rmimbrer åk. # {{stin}} åk di nén serieus. #* I lzî fåt rsaetchî del tiesse ki l' lingaedje walon, ci n' est fok do {{~}}. #* Les rujhes inte les Flaminds yet les Walons, c' est sovint do {{~}}. {{s-rif|FO105|a « folklore »}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[foclorike]] * [[foclorisse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostraedje di viyès uzances |fr= {{t+|fr|folklore}} |en= {{t+|en|folklore}} }} === {{H|waitîz eto}} === *{{wp}} q3bjrtfi8qvi25svvcqii1xepvufyr7 foclorike 0 9239 434598 80714 2026-07-19T18:05:26Z Lucyin 218 Redjiblaedje disfacé viè [[foclore]] 434598 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{dal}} ''foclorike''' [addj., todi padrî] a vey avou l' foclore. ''C' est on raploû avou tos dansaedjes foclorikes troes djoûs å long.'' ''On lingaedje, ça n' est nén on rite foclorike a-z ebômer; ' est aprume ene usteye, noste usteye, po dire nosse vicaedje''. {{s|LH}} {{lang|fr|F. folclorique.}} 1m6yp1tn8cbf87354f7e7d19vv2o4pz gorea-moxhon 0 9604 434610 434110 2026-07-19T18:47:23Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434610 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Aplti}} no ([[gorea]]) + no ([[moxhon]]); moxhon a gorea. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|pl=goreas-moxhons}} {{~}} {{o}} # sôre di [[soverdea]], avou on blanc colé, come on gorea, ki lyi rmonte sol hanete, {{sla|Passer montanus}}. #* MAREYE. - Ebén ... dj' a reflechi ... TÅTÎ. - A ! MAREYE. - Dji so d' voste idêye. TÅTÎ. - Kéne idêye ? MAREYE. - Di nos mete divins l' grande cofrereye. TÅTÎ. - Aha ! (A pårt) Çou k' c' est des çanses, edon ! Ele rivént dedja sol crosse come on {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 541-544}} #* Pocwè kel {{~}}, evoye al revolete, åreut i rovyî l' tcholeur del niyêye ? {{s-rif|JDB}} #* Des fåbites des råskignoûs et des {{~|goreas-moxhons}} Voltinént glawzinént, gruzinént des tchansons. {{s-rif|FNyn}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|èn nén aveur dipus d' cervea k' on gorea-moxhon}} : esse [[sinonime biesse|biesse]]. #* Les femes n' ont nén pus d' cervea k' on gorea-moxhon. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * oujhea d' [[tchabote]] * [[tchabotî]], [[tchabotroû]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|moxhon å blanc colé |fr= {{t+|fr|moineau friquet}} }} d1e0cu9lhn79ypd118bxn4a9immymqi grandeur 0 9631 434522 428437 2026-07-19T12:11:59Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434522 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|grand}}, {{caw|eur|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|gʀã.'døːʀ|gʀɔ̃.døːʀ|gʀã.døː}} ** {{pzc}} {{AFE|gʀã.'døːʀ}} === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{djeyometreye|wa}} mzuraedje d’ ene sitindêye, d’ on volume. #* Ké {{~}} vloz, po vosse tåve ? #* Li {{~}} d' on payis. {{s-rif|E203}} #* Ces deus beas årmås la sont d' minme {{~}}. {{s-rif|E203}} # cwålité di çou k’ est d' grande taeye. #* Il a ene bele {{~}} po s'-n ådje. {{s-rif|C106}} #* C' est l' {{~}} d' on bea åbe. {{s-rif|C106}} # estance d' esse pouxhant, aconté, rilomé. #* Viye tere di Walonreye, tere beneye di nos tåyes, Twè k' a cnoxhou les bråves di Lidje, di Frantchîmont, So tes bons vîs rinnåds, li cok tchantrè djourmåy Li {{~}} d' on passé degne di nos ratayons. {{s-rif|JDcoh|1939, p.85, ''Nosse tère'' (1928)}} # {{vmp|wa}} håsse di s' mostrer pus ritche ki ls ôtes. #* I s' troubele so les {{~s}}. {{s-rif|E1}} #* Les {{~s}}, c' est totès sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Po fé des {{~s}}, on s’ rimplixh di desses. Mins, mi, l’ djoyeusté di mi åme, c’ est l’ twelete. {{s-rif|JBjr|(1899), "L’awoureux Colas"}} #* Sondje di {{~}} ou five di glwere, Grand-pere shonnéve ehoubioné Tchaeke feye k’ i contéve ses victweres Et les côps d’ palasse k’ aveut dné. {{s-rif|MLol|p.185, « Lu såbe du m’ grand-pêre »}} #* Li sote {{~}} les ebarasse, Ni les sployons, ni les patins, Al djonnesse ni dene pus del djoye. {{s-rif|JVvl|(1901), p.7, “L’Hiviér”}} #* Ah ! mordiene, çoula m’ fwait rire, Cwek’ sovint, dj’ end a des rgrets, Do vey totes les biestreyes, Li {{~}}, minme li foubreye Ki s’ sitårèt so m’ patreye, Dji pleurreu sins nou ratna. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Qui n’èstans-gn’ co di ç’timps-là ! » p.27}} #* Li biestreye et l' {{~}} vinèt sovint d' on manke di cnoxhance. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.10}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[grandeur ådfoû, mizere ådvins]]}} # {{r|[[les mwaisses sont les mwaisses, li grandeur n’ î fwait rén]]}} # {{r|[[fé des grandeurs]]}} # {{r|les grandeurs fjhèt candjî les oumeurs}} : li fortune rind grandiveus. # {{r|[[les grandeurs si payèt]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[foleye des grandeurs]] * [[grandeur d’ åme]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=muzeure| * [[diminsion]] * [[stindêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=hôteur| * [[hôteur]] }} {{Boesse|c=2|tite=rilomêye| * [[rilomêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=dispinse po s' vanter| * [[grandesse]] * [[grandiveusté]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | grandeu = C8 | grandeû, grandeûs = C106 | grandeur = R10 | grandeûr = E1,E203, O4, S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|muzeure d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|grandeur}} }} {{ratour|taeye, hôteur |fr= {{t+|fr|taille}}, {{t+|fr|hauteur}} }} {{ratour|rilomêye |fr= {{t+|fr|grandeur}}, {{t+|fr|renommée}} }} {{ratour|mostraedje di ritchesses (sins soûmint) |fr= {{t+|fr|grandeurs}}, dépense {{t+|fr|ostentatoire}}, {{t+|fr|mégalomanie}} }} == {{L|fr}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|gʁã.'dœ̃ʁ}} === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{f}} #{{djeyometreye|fr}} {{fr=wa-spr}} 2gf04qkp1p0mwo6nykgudathml3wmgl houri 0 9876 434574 430155 2026-07-19T16:30:00Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434574 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[heure]]» (pwels dressîs sol tiesse) {{acv}}, {{caw|i|v|wa}}; {{FEW|4|517a}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-coprus-}} {{~}} {{vsc}} # voleur rivômi. # aveur les tchveas ki s' dressèt sol tiesse (di hisse, di maladeye). #* Come ene biesse malåde avous les poys ki {{~|hourixhèt}} sol coir, Pouyasse rintere tot houreus e s' måjhone {{s-rif|AMaq}} #* Les djins s' rafiyèt do vey des femes a vs fé {{~}}, télmint k' ele sont drole ecaytêyes et cwefêyes {{s-rif|RMou}} # si mete a l' årcoe. #*Cwand i ploût, i fåt {{~}} #* {{lang|wa-fel|Asteûre i pout djaler : vola l’ grin qu'èst foû sogne I va '''houri''', påhûle, tant qui l’ solo d’avri lî dèye tot l’ disfûlant : « Ti pous crèhe à t’ sonlant ! »}} {{s|HSim|Li pan dè Bon Diu, L'iviér}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[a fé houri]] ==== {{H|sinoniemeye}} ==== * (voleur rivômi): [[awè l' cour ki leve]], [[hoper]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | hori = E13, G203 | horî = E203 | houri = E212b, G203, R9,R10,R11, HSpbd | hoûri = G203 | uri = O4 | xhouri = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aveur li cour ki leve |fr= {{t+|fr|avoir la nausée}} }} {{ratour|awè les tchveas ki s' dressèt sol tiesse |fr= {{t+|fr|se dresser}}, avoir les cheveux qui se dressent sur la tête {{wa+|fr}} }} {{ratour|si mete å rcoe |fr= {{t+|fr|se mettre à l’abri}} {{wa+|fr}} }} ro2x1aozt7ta8hk82nanmnc9a664wdo londjinnmint 0 10288 434554 413746 2026-07-19T13:47:10Z Lucyin 218 434554 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|londjnne}} {{caw|mint|adv|wa}} {{çdom}} {{dcaw|innmint|adv|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|||||||}} ɔːøːʀɑɑ̃ʧɛ̃ɛːʤɔ̃õɲeẽːʃʒœəæ {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|lɔ̃.ʤɛ̃n.'mɛ̃}} * {{Ric|lon·djinn·mint}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # d' ene londjinne manire. {{lang|fr|F. lentement.}} #* On dierin côp d’ gorea, les omes è seront mwaisses ! Ossu, vola k’ e l' coeyisté del matinêye, On-z ôt wignî ene sacwè, {{~}}, come ene plinte. {{s-rif|HSim|Li mwért di l’ åbe}} #* Et s’ lait i toumer ossu {{~}} k’ on docteur al pixhote : « Çoula, c’ est des rovioûles ». {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.11}} #* Awè, les bôdårds, {{~}}, Passént, passént, po s' aler bate, Tot xhuflant des airs d' etermint. {{s-rif|JVri|"Racontules et råtchåds" (1920) p.7, "E nosse câve" (1914)}} #* Ene rôbe di soye K’ on haetche {{~}} so s’ pus long ! {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Nôvimbe », 1922-23, p.38}} #* Li måvi radjustêye si noere frake et, sins sogne, I xhufele ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adhind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[londjinniveuzmint]] * [[tuzanmint]], [[belotmint]], [[loyminoymint]]; {{Lka}} «[[Motyince:avou ene grande vitesse/walon#Contråve]]» nkbh3xhk78au78rgptovfgkkq9bgwws manaedje 0 10433 434621 429199 2026-07-20T10:11:41Z Scribus electronicus 3672 434621 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|man-}} {{?}} {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ma.'nɛʧ|mɛ.'naʧ|mwɛ̃.'naʧ|mwɛ̃ʀ.'naʧ|mwɛ̃.'naːʧ}} {{BS|ae}}. ** {{pzc}} {{AFE|ma.'nɛʧ}} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s}} {{~}} {{o}} # Cope di djins marieyes. #* On {{~}} c' est on rashonnaedje di deus djins ki dvèt sopoirter des sitouwåcions k' i n' årént nén viké s' il årént yeu dmoré tchaeke di s' costé {{s-rif|LBai}} # plaece wice k' i dmorèt, måjhon. #* A falou k' i vindaxhe si {{~}} {{s-rif|CE2}} #* Mins come ele aveut des parints, K' estént pôves divins leu {{~}}, Ki s' mame si trovéve sins d' tot rén, Et ki s' pere esteut sins ovraedje, I sondjént : {{s-rif|JBjr|(1899), "Li songe d’à Rôse"}} #* A ! Si dj’ aveu des rintes, ou kéke moyén d’ poleur Viker sins fé l’ bracneu, dji dmeurreus e m’ {{~}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.188, “Li Brac’neu”}} {{dal}} # [[ahesse|ahesses]] del måjhone. #* Il a confondou l' manaedje. #* Vos dirîz k’ nos deus pôves djubets, Vont piede leu {{~}} avå l’ rowe. {{s-rif|JVvl|(1901), p.29, “On Baguège Jus d’la Mouse”}} #: {{lang|fr|F. ménage, vaisselle.}} #: {{r|sipiyî l' manaedje}} : broyî ene sacwè k' on-z a dandjî. #: rl a: [[broye-manaedje]]. # ovraedje po tni ene måjhon nete. #* Eyet s' manaedje, waitîz l' aler; come ele li sait astårer. {{s-rif|OFab}} #: {{r|feme di manaedje}} : [[meskene]]. #* Ti profitéves d' on moumint d' inatincion del feme di manaedje po fé cure so l' ecnêye deus inglitins {{s-rif|GMot}} # famile ki vike dzo l' minme toet. #* Ele fijheut sacwants comissions, pol manaedje, divant di riprinde li wapeur {{s-rif|BLou}} #* Tchaeke manaedje aveut on polî padrî l' måjhone. #* Cwand c' est ki l' samwinne est fineye On s' rafeye d' esse li leddimwin ; Dj' emoenne tot l' {{~}} foû del veye Houmer l' air ki fwait tant do bén. {{s-rif|TBowp|''Ji sos st'hûreux di m'pauvrité'', avri 1888, p.19}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 30.wav]] #* {{lang|wa-fel|Qwand l’ gros cinsî fait fé s’ mèhenèdje, Qwè qu’i ruc’mande a sès ovrîs, On lait dès påtes ås pôves '''manèdjes'''… Et mi, dji prind l’ grain ki d’meûre å drî !}} {{s|MLol|On såye sès éles, 1895}} #* Pus tård, cwand les shijh eures sounît Å bon clokî do viyaedje, Dji m' dixhombra d' aler rvey Mi feme, mes efants, tot m' {{~}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.18, ''Matinêye di prétins'' (1904)}} #* Awè, camaeråde, li lete ki vos m’ dijhoz k’ vos m’ lairoz raveur l’ måjhone po monter l’ {{~}} des efants, ci n’ est nén èn egadjmint, paret, çoula ? {{s-rif|HSjan|1911, p.134}} #* C' esteut la k' nos grands-peres, astaplés come des royes, Divant l' legne ki blaméve, racontént sins façon Å {{~}} rapoûlé, les contes et les råvions Ki fjhént påmer d' rire ou ki dnént l' tchå di poye. {{s-rif|LLmay|(1923), p. 8}} #: {{lang|fr|F. famille.}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé bea manaedje]]}} # {{r|[[fé bon manaedje # {{r|[[fé l’ manaedje]]}} # {{r|manaedje di cénk francs}} u : {{r|manaedje ki n' va pus k' so ene fesse}} u : {{r|on manaedje ki va a schî-fesse}} : cope di djins ki n' s' etindèt pus, la k' on s' margaye tofer. #* Ça våt mî k' on manaedje di cénk francs wice k' on fwait ene foice po l' efant {{s-rif|JLef}} (tchanté pa [[w:Véronique Roba|Véronique Roba]]) # {{r|tchaeconk si manaedje et l' Bon Diu po tertos}} : i n' fåt nén aler stitchî s' narene dins les manaedjes des ôtes. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[manaedjreye]] * [[manaedjî]], [[manaedjeu]], [[manaedjmint]], [[manaedjåve]] * [[dismanaedjî]], [[dismanaedjmint]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[broye-manaedje]], [[gåte-manaedje]], [[tribole-manaedje]] * [[feme di manaedje]] ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * «[[w:On dit k' les manaedjes ni vont pus (teyåte)|On dit k' les manaedjes ni vont pus]]»: pîce di teyåte da [[w:C. Derycke|C. Derycke]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto |manaedje= R9,R13 | mwînnâdje = C8 | minnâdje = O4 | manèdje = E1,G204 | mènadje = G204 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|ménage}}, {{t+|fr|couple}} }} {{ratour|måjhon | {{Lka-ra|måjhon}} }} {{ratour|leu la k' on dmeure | fr = {{t+|fr|habitation}} }} q5t7fesarbn7nrpod9xr8ydocj16m87 pî 0 12158 434560 432987 2026-07-19T13:54:56Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434560 wikitext text/x-wiki {{MR|pi}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|pedem|sourd=la}} {{m-s}}; li D do {{p|pied|fr}}, vént d' ene ôte cogne do mot latén («[[pedis]]»). Cisse lete la ni rexhe måy dins les parints do mot "pî" e walon; c' est on T ki rexhe (epîter, pîtin, pîtaspale, pîtasele, piter). Ça fwait k' on n' a nén ritnou li scrijhaedje «''[[pîd#Wallon-Feller|pîd]]''» <gallery> Newborn-Baby-Feet.jpg|Pîs d' on houlåd Grown man's feet 2.jpg </gallery> === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|piː|pjɛ}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|piː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{antomeye|wa}} boket do coir d' ene djin metou å dbout des djambes, a pårti del tchiveye #* Erwaite a tes longs pîs, el tram les va spotchî ''(viye tchanson). # {{stin|wa}} [[djuzrin|djuzrinne]] pårt d' ene sacwè (tcheyire, tåve, åbe …) #* {{lang|wa-fel|Dji m’a ’ne fèy’ assiou è polî èt dj’ sintév’, hin, qui les '''pîds''' di m’ tchèyîre èfoncît è tére, tot bin doûçmint, come divins dèl sirôpe}} {{s|JVtt|(1924), ''Li Polî da Mignolet''}} #* Cwand l' moirt serè shijh pîs dzo l' daegne Il iront boere, sins minme sondjî Ki leu toû shût, a ene {{~}}. {{s-rif|WFel}} #*Les hourêyes di m' patreye sont-st a poenne d' ene aspagne Inte li blanke cîme et l' {{~}} di leus hôtès montinnes ! {{s-rif|LLaginm|''Po Nameûr'', (1947), p. 139}} # {{muz|wa}} muzeure valant a pô près on pî. #* HINRI. - I n' î manke rén, ele n' est k' on {{~}} trop coûte. DJEDJENE. - Eco èn ovraedje k' est so flote. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XIII, p.31}} # {{be-le|wa}} [[ricepeure]] divins l' powezeye. #* Al wåde di Diu, dji m’ va sayî, Avou traze royes ki n’ ont k’ ût {{~s}}, On ptit rimea sins cou ni tiesse Wice k’ on ôrè les î, les esse Fé ene ariole sins s’ kibouyî. {{s-rif|JCmp|« A l’ wåde di Diu (D’après le Rondeau de Voiture) », 1925, p.99}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a djond-pî]]}} # {{r|[[å pî del lete]]}} # {{r|[[å pî di l’ åté]]}} # {{r|[[a pî-savate]]}} # {{r|[[a pîs dischås]] / [[a pîs dschås]] u [[a dschås pîs]]; [[a pîs tot dschås]]}}. # {{r|[[aveur on pî el fosse]]}} # {{r|a vî pî}} : sorlon les viyès uzances, al viye môde (lit. avou l' vî mzuraedje). # {{r|[[bate des pîs]]}} # {{r|[[biesse come ses pîs]]}} # {{r|[[bon pî, boun ouy]]}} # {{r|[[c’ est todi l’ ci å pî d’ l’ eglijhe k’ arive e rtård a messe]]}} # {{r|[[côper l’ waezon dzo l’ pî]]}} # {{r|[[del tiesse ås pîs]]}} # {{r|[[djouwer avou les pîs]]; djouwer avou les plats pîs d' ene sakî}} : metant, lyi fé fé totes sôres di cayets sins l' payî; lyi conter des mintes po profiter d' lu, l' emantchî, evnd. #* Pa bén u pa må, ça vos va coster tchir et vilin di djouwer avou mes pîs {{s-rif|JSch}} # {{r|[[esse sol minme pî]]}} # {{r|[[fé d’ ses pîs et di s’ tiesse]]}} # {{r|[[fé d’ ses pîs et d’ ses pougns]]}} : eployî tos les moyéns possibes. {{lang|fr|F. faire des pieds et des mains}}. # {{r|[[foler sol pî]]}} # {{r|hertchî ses grands pîs}} : roter loyminoymint, tot trinnant l' savate. #* Come Lorint esteut dvant lu, i s' leya aler et hertcha ses grands pîs bin lon padrî (A. Lenfant). Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"traîner la patte"}}. # {{r|[[les maladeyes arivèt a tchvå ey ervont a pî]]}}, {{r|[[les maladeyes vinèt a tchvå et ndè rvont a pî]]}} # {{r|[[li ci ki louke voltî ås stoeles mete sovint si pî e l’ aveule]]}} # {{r|[[mete å pî do meur]]}} # {{r|[[mete so pî]]}} # {{r|[[ni pus saveur so ké pî danser]]}} # {{r|[[ovrer d’ pîs et d’ mwins]]}}. # {{r|pa pîs}}. #* {{~|Pa pîs}} ou pa mwins, On m' hetche å violon påjhûlmint. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li Sans-çouci Lîgeois ou l’Krenkinî d’Lîge'', p.105}} # {{r|pesteler d' ses grands pîs des novelès pî-sintes}} : trover des novelès voyes. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"tester de nouvelles pistes"}}. # {{r|[[pî foû pî dvins]]}} # {{r|[[pîs come des grognons d’ tchén]]}} # {{r|[[pîs come des muzeas d’ tchén]]}} # {{r|[[rimete so pî]]}} # {{r|[[saveur so ké pî danser]]}} # {{r|[[si leyî côper l’ waezon dizo l’ pî]]}} # {{r|[[si leyî foler sol pî]]}} # {{r|[[sinti les pîs]] (da kéconk)}}: el fé ndaler, rire di lu sins k' i n' s' endè rinde conte; rl a: [[sinteu]] d' pî. {{lang|fr|F. taquiner}}. # {{r|[[si taper ås pîs di]]}} # {{r|[[sol minme pî]]}} # {{r|[[sol pî sol tchamp]]}} d' on côp, sol côp, å moumint minme. {{lang|fr|F. sur le champ}}. # {{r|[[so pî]]}} ## {{r|[[souwer so pî]]}} # {{r|[[so pî so fotche]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * (avou l' bodje «pî», al longue voyale) ** [[pîpî]] ** [[pîton]], [[pîtonrece]] ** [[pîtin]] ** [[epîter]], [[epîtaedje]] ** [[repîter]], [[repîtler]] ** [[spîter]] ** [[dipîtler]] * (avou l' bodje «pi») {{?}} ** [[piter]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=3| * [[å pî di]] * [[côdpî]] ([[côp d' pî]]) * [[cossén d’ pîs]] * [[crotche-pî]] * [[cwate-pîs]] * [[doet d’ pî]] * [[lodje-a-pî]] * [[maladeye di pîs et d’ gueuye]] * [[metaedje so pî]] * [[passe-pî]] * [[pî-bate]] * [[pî d’ Bon Diu]] * [[pî-d’-cok]] * [[pî-d’-fier]] * [[pî-d’-moton]] * [[pî-d’-pourcea]] * [[pî d’ soke]] * [[pî-d’-vea]] * [[pî-pazea]] * [[pîmont]] * [[pî-note]] * [[pî-risse]] * [[pî-rowe]] * [[pî-schaye]] * [[pî-sinte]] * [[pî-spale]] * [[pî-stok]] * [[pî-wå]] * [[pît-a-sele]], [[pît-a-spale]] * [[pît-a-tere]] * [[rivier-pî]] * [[siconte-pî]] * [[trawe-pî]] }} ==== {{H|Of}} ==== * /piː/ : [[pé]] (addj.; pus må) * /pi/ [[pés]] (o.n.; cwate tetes del vatche) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|pee|pî}} (foot) = C74 | pi = C65 | pî = C8,C9,C65, E1,E165,E203, R10,R11,R13, S117 | pîd = C1,C13,C62,C99,C106, E1,E165, O0,O4,O103   | a-vi-pi = (a vî pî) E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dizo del djambe |en= {{t+|en|feet}} |es= {{t+|es|pie}} |fr= {{t+|fr|pied}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|pî (discramiaedje)}} pws6q0zxqii7cejh0uwswv796cdcvxx ricnoxhe 0 12691 434525 429779 2026-07-19T12:14:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434525 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RIC|noxhe}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|recognoscere|sourd=la}} {{m-s}}, ki respond eto å viebe «[[kinoxhe]]» {{bet|ri|v|wa}}, {{çdom}} {{dbet|ric|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀik.'nɔç}} {{AFE|ʀik.'nɔχ|odio=Wa ricnoxhe wa-fel rik'nohye.ogg|ling=wa}} {{AFE|ʀik.'nɔh|ʀik.nɔ.ʃi|ʀyk.ny.ʃi |ʀ(i.)kɔ.'nɛʃ|(ɛ)ʀ.kɔ.'nɛʃ|ʀ(y.)ku.'niʃ|ʀ(y.)ku.'nyʃ|(ɛ)ʀ.kɔ.'nɛt}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀik.'nɔç}} * {{Ric|ric·noxhe}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A = ricnoxh|Y = C|come = mete}} {{~}} # {{vc}} sawè fé l' diferince eter deus sacwès. #* Savoz bén cmint k' on {{~|ricnoxhe}} on måye d' agaesse d' ene frumele ? Li måye est noer et blanc eyet l' frumele blanke et noere. {{s-rif|RVir}} # {{vc}} si rapinser d' ene sakî k' on cnoxhe tot veyant, tot-z oyant ene sakî. #* Cwand tot d' on côp, dji m' sin apougnî pa li spale, Dji m' ritoûne et dj' {{~}} li fi da Båre-Macrale {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.33}} [[File:26 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* Rivnans èn ôte djoû, derit l' poirteu ås saetchs ki s' fjheut må del mere di li ptite Hélène, dji {{~|ricnoxhe}} li feme asteure, pa ça stou mi ki l' a-st abagué cial. {{s-rif|JVpa|(1896), p.64}} #* Mi prindoz vs po ene biesse ? Dabôrd si vos n’ mi creyoz nén, alez vey il est åjhey a {{~}} avou s’ rossete tiesse. {{s-rif|LLcco|1904, p.36}} # {{vc}} [[préjhî]], diner si djusse valeur a ene boune accion. #*Si les djins vlèt {{~|rconoxhe}} les siervices k' on tchén a rindou, k' il elaxhénxhe avou des såcisses ! {{s-rif|HPet}} # {{vc}} dire k' oyi a èn acuzaedje, èn ametaedje. #*I n' {{~|ricnoxhe}} nén ses flotches. #*Si feme, ouy, ki {{~}} ses fåtes, Pîle po k’ Diè et tot s’ paradis, Ramoenne ci-la k’ ele traite d’ ingråte. {{s-rif|JVvl|(1901), p.40, “Qui fait mâ trouve mâ”}} # {{vc}} dire ki c' est l' veur. #*C' esteut l' fi da l' abé Schinon; i l' {{~|aveut ricnoxhou}}. #*Insi l’ bijhe a dvou {{~}} ki li slo esteut l' pus foirt des deus. {{s-rif|[[w:Fåve del bijhe et do solea|Fåve del bijhe et do solea]]}} # {{vc}} bén voleur riwaitî èn efant come li da sénk et l' aclever. #* Et Boule-di-Gôme les {{~|a ricnoxhou}} tot fén droet, les ptits bastås. {{s-rif|AXbg|1912, p.16}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|fé ricnoxhe}} : fé k' on poye saveur kî k' ene sakî est podbon. #* Les grandeurs, c' est totès sotreyes Ki {{~|fjhèt ricnoxhe}} les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #{{r|li boû ricnoxhe si ståve}} : po ene sakî k' est dins ses waibes, et ki s' kidût sorlon. #{{r|on ricnoxhe l' åbe a ses fruts}} : on djudje ene sakî a çou k' i fwait. #{{r|ricnoxhe les måles foû des frumeles}} : bén vey li diferince. F. distinguer. # {{r|ricnoxhe li droet}}. #* Dji n’ vis {{~}} nén '''l’ droet''' do doter di m’ parole, ca çou k’ dj’ a fwait c’ esteut po mî vos catchî. {{s-rif|JMabf|1924, p.44}} #{{r|ni pus esse a ricnoxhe}} : esse målåjhey a ricnoxhe. #* Lidje {{~|n’ est pus a ricnoxhe}} avou tos ces candjmints. {{s-rif|JVvl|(1901), p.141, “Li Trô Bottin”}} #* {{lang|wa-fel|Li meune, qu’èsteût si binamé, '''n’est pus''' oûy’ '''à riknohe’'''}} {{s|JVtt|(1924), ''Li Caquet dès Feum’rèyes''}} #* {{lang|wa-fel|D’on condan-né qu’drènéve dizo l’fårdê di s’creû… Jésus '''n’èsteût pus à rik’nohe'''…}} {{s|JMtdc|1932, p. 98}} #* L' Ônea ki vs veyoz la tot ctoirtchî dvins ses coxhes, Et ki s' clintche padzeu l' rew ki passe tot glawzinant ; S' a si télmint sôlé del friscåde di s' corant K' il est divnou fôkak et '''n' est pus a ricnoxhe'''. {{s-rif|LLaginm|(1947), p. 74}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ricnoxhance]], [[ricnoxhant]], [[ricnoxhåve]] * [[ricnoxhaedje]], [[ricnoxheu]] * (codjowas) : [[ricnoxhou]] * {{Lka-pa|kinoxhe}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ricnoxhe u erconoxhe / rconoxhe = R10  | rècnoshe = E165 | {{=wis|re k'o neh|riconoxhe}} = C74 | ricnochi = [!s20es]temoen Oufalijhe | ric’nohe = E1 | ricnoxhe = R13,R15 | riknoh = E203 | rik’nohe = E1 | rucnuchi = S0  | èrconèche / rconèche = O4 | èrconète / rconète = O4 | èrcounète / rcounète = O4 | èrcounwète / rcounwète = O4 | riconèche / r’conèche = C8 | rucouniche / rcouniche = S117 | rucounuche / rcounuche = S117 | riconèche = C99  }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sawè fé l' diferince eter deus sacwès |ar= {{t+|ar|ral=ta3arafa|تعرف|ar-fafl=تَعَرَفَ}} |ary= {{t+|ary|ral=3rf|عرف|ar-fafl=عْرف}} |de= {{t+|de|erkennen}} |en= to {{t+|en|recognise}} / to {{t+|en|recognize}} |es= {{t+|es|reconocer}} |fr= {{t+|fr|reconnaître}}, {{t+|fr|différencier}}, {{t+|fr|identifier}} |nl= {{t+|nl|herkennen}} }} *F. reconnaître, apprécier. {{ratour|dire k' oyi a èn ametaedje |ar= {{t+|ar|ral=i3atarafa|إعترف|ar-fafl=إِعَتَرَفَ}} |ary= {{t+|ary|ral=3taref|عتارف|ar-fafl=عْتارف}} |de= {{t+|de|erkennen}} |en= to {{t+|en|recognise}} / to {{t+|en|recognize}} |es= {{t+|es|reconocer}} |fr= {{t+|fr|reconnaître}}, {{t+|fr|avouer}} |nl= {{t+|nl|herkennen}} }} {{ratour|ni pus esse a ricnoxhe |fr= être {{t+|fr|méconnaissable}} }} === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP13s|ricnoxhe}}. # {{SP13s|ricnoxhe}}. # {{Kim2s|ricnoxhe}}. 5kyzphaiijzoo5oev9bgknatb3j38x6 ripasser 0 12849 434640 429341 2026-07-20T11:16:42Z Scribus electronicus 3672 434640 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|passer}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|passer}} {{bet|ri|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀi.pa.'se|ʀi.pa.'sɛ|ʀy.pa.'se|ʀœ.pa.'se}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀi.pa.'se}} * {{Ric|ri.pa.sser}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=r(i)pas|come=passer}} {{~}} {{vsc}} # passer on deujhinme côp. #* Elle {{~|ont}} co {{~|rpassé}} al nute. #* L’ oujhea minme ni {{~|rpasse}} pus par la. Et les tindeus, veyant çoula, Vont-st ôte pårt, planter leus hobetes. {{s-rif|JVvl|(1901), p.184, “Les Prés d’ Droèhe”}} #* Et, nåjhi do ratinde, i rprinda l' Porminåde '''Ripassa''' l' Pont des Veas, So les Dos, les Bayås. {{s-rif|LLmay|(1923), p. 23}} #* Les såvadjès åwes {{~|ripassèt}} A grandès volêyes tot fjhant l' îpe ; On stoprè co bénvite si pupe El coulêye do feu, fré Tchantchès ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.38, ''Årîre såhon'' (1929)}} # [[rishinmyî]]. #* Onk {{~|ripasse}} si fåceye, Tot do long di s' grawtea Sol tins k' èn ôte shinmeye Si tchet dvins les djaveas. {{s-rif|JDcoh|1939, p.34 ''L'awous′'' (1906)}} #* Si vs estîz ene mwaijhe pratike do bårbî, i s' sierveut d' on raezoe k' i n' aveut nén {{~|rpassé}} sol curea {{s-rif|PGil}} # (disconsyî) [[ristinde]] (des lokes). ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[disk’ å rpasser]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rapasser]] * [[ripassaedje]], [[ripassé]], [[ripasseu]], [[ripassêye]], [[ripasmint]], [[ripassåjhe]]. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ripasser u erpasser / rpasser = R10 | èrpasser / rpasser = O4 | ripacé / rpacé = E203:ripacé | ripassè / r’passè = C8 | ripasser / rpasser = R13 | rupasser / r’passer = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|passer on deujhinme côp |fr= {{t+|fr|repasser}} }} mamf6mvef4gfl5rbcbb345tdnaam6sn stoelî 0 14437 434528 434518 2026-07-19T12:25:53Z Lucyin 218 434528 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-S|toelî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|stoele}}, {{caw|î|s|wa}}, {{nm|1890}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stwɛ.'liː|støː.'liː|stwɑ.'liː|stwɑː.'jiː}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|stwɛ.'liː}} * {{Ric|stoe.lî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[cir]], riwaitî del nute, avou totes les [[stoele]]s. #* Li {{~}} a rmagnî tos ses clås d' ôr et d' årdjint. {{s-rif|E. Monseur}} #* Ene sikernaxhe di feu a schiré li {{~}} d' on sinzorî a l' ôte. {{s-rif|EGil}} #* Drî les tacons, dins l' {{~|estoelî}}, el lune riyeut a nos rguignî. {{s-rif|RMay}} #* Dire k' i gn a des reves å {{~}} Et sol voye, des bouneurs a code, Et k' on s' tchene po on rustelî, Adon k' l' eure edåmêye est houte. {{s-rif|JMat}} #* Li lune est tote novele Dins li stoelî {{~}} noer Pocwè çki m’ cour zoupele Adon ki l’ sinne est moirt ? {{s-rif|ABac}} #* Mousseye d’ ene rôbe di rodje soye ki lyi strindeut les hantches, ele avizéve ene foû-naturele vuzion, adschindowe do {{~}} po s’ murer e l’ aiwe. {{s-rif|JMps|1926, p. 18}} #* Dins li {{~}}, Des bedots cournut dzo l’ solea, On ptit vint sofele dissu l’ floy, Rayanair passe et rapasse, Il est trop hôt, On n’ l’ etind nén... {{s-rif|JDhs|2025, [[s:Homo sapiens/p.29|Saquants poyes au pouli (lijhåve e Feller vaici)]], p.29}} {{AFE|-|odio=Annie Lengelé lijhant Jacques Desmet Homo sapiens 2025 Saquants poyes p 29 02.ogg|ling=wa}} # cir, do djoû. #* Les avions n' låtchént nén di fé des skerlaxhes dins l' {{~|sitoelî}}, et télcô leyî tchaire des bombes so ls oujhenes. {{s-rif|JLF}} #* Li {{~}} scheut ses blankès lagnes et refaxhe les tchamps, les bwès, les prés {{s-rif|ABod}} # {{be-le|wa}} sitindêye [[hozlé|hozlêye]] di blawtans cayets. #* Tåvlea plin d' ahåyance cwand l' bontins nos rapoite Des {{~s}} d' magriyetes so les prés raverdis ; {{s-rif|LLaginm|''Fètch’reûs'', (1947), p. 160}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[gordene do stoelî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stoeloe]], [[cir]] ==== {{H|RM}} ==== {{Dat}} 1895 : (E. Monseur, dins l’ pîce di teyåte «Li Mestré», 1895)<ref>[[w:Maurice Piron|Maurice Piron]] rilouke li mot come on [[noûmot]] do walon a Lidje ki s’ spårdou a pårti di 1895, mins ricnoxhe k’ il egzistéve do costé d’ [[El Lovire]] dins l' boket d' fråze "des stoeles å stoelî" ([[w:Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois|Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois]], p. 302).</ref>. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stoelî / sitoelî u estoelî = R10 | stwayî / sutwayî = S117 | stwâyî / sutwâyî = S117 | stwèlî / èstwèlî = G203, O4 | steûlî = E1,E34 | stoelî = R13 | stoèli = LBer | stoyî = S25 | stwalî = G203 | stwèlî = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse do mot k' est ratourné |fr= {{t+|fr|firmament}}, {{t+|fr|ciel}} étoilé }} === {{H|S}} === <references/> faxhhqdw4or0563zf6hayeh8naw8mev 434529 434528 2026-07-19T12:28:00Z Lucyin 218 /* {{H|sustantif|wa}} */ 434529 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-S|toelî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|stoele}}, {{caw|î|s|wa}}, {{nm|1890}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stwɛ.'liː|støː.'liː|stwɑ.'liː|stwɑː.'jiː}} {{BS|oe}} ** {{pzc}} {{AFE|stwɛ.'liː}} * {{Ric|stoe.lî}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[cir]], riwaitî del nute, avou totes les [[stoele]]s. #* Li {{~}} a rmagnî tos ses clås d' ôr et d' årdjint. {{s-rif|E. Monseur}} #* Ene sikernaxhe di feu a schiré li {{~}} d' on sinzorî a l' ôte. {{s-rif|EGil}} #* Drî les tacons, dins l' {{~|estoelî}}, el lune riyeut a nos rguignî. {{s-rif|RMay}} #* Dire k' i gn a des reves å {{~}} Et sol voye, des bouneurs a code, Et k' on s' tchene po on rustelî, Adon k' l' eure edåmêye est houte. {{s-rif|JMat}} #* Li lune est tote novele Dins li stoelî {{~}} noer Pocwè çki m’ cour zoupele Adon ki l’ sinne est moirt ? {{s-rif|ABac}} #* Mousseye d’ ene rôbe di rodje soye ki lyi strindeut les hantches, ele avizéve ene foû-naturele vuzion, adschindowe do {{~}} po s’ murer e l’ aiwe. {{s-rif|JMps|1926, p. 18}} #* Dins li {{~}}, Des bedots cournut dzo l’ solea, On ptit vint sofele dissu l’ floy, Rayanair passe et rapasse, Il est trop hôt, On n’ l’ etind nén. {{s-rif|JDhs|2025, [[s:Homo sapiens/p.29|Saquants poyes au pouli (lijhåve e Feller vaici)]], p.29}} {{AFE|-|odio=Annie Lengelé lijhant Jacques Desmet Homo sapiens 2025 Saquants poyes p 29 02.ogg|ling=wa}} # cir, do djoû. #* Les avions n' låtchént nén di fé des skerlaxhes dins l' {{~|sitoelî}}, et télcô leyî tchaire des bombes so ls oujhenes. {{s-rif|JLF}} #* Li {{~}} scheut ses blankès lagnes et refaxhe les tchamps, les bwès, les prés {{s-rif|ABod}} # {{be-le|wa}} sitindêye [[hozlé|hozlêye]] di blawtans cayets. #* Tåvlea plin d' ahåyance cwand l' bontins nos rapoite Des {{~s}} d' magriyetes so les prés raverdis ; {{s-rif|LLaginm|''Fètch’reûs'', (1947), p. 160}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[gordene do stoelî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stoeloe]], [[cir]] ==== {{H|RM}} ==== {{Dat}} 1895 : (E. Monseur, dins l’ pîce di teyåte «Li Mestré», 1895)<ref>[[w:Maurice Piron|Maurice Piron]] rilouke li mot come on [[noûmot]] do walon a Lidje ki s’ spårdou a pårti di 1895, mins ricnoxhe k’ il egzistéve do costé d’ [[El Lovire]] dins l' boket d' fråze "des stoeles å stoelî" ([[w:Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois|Formation de la langue littéraire des écrivains liégeois]], p. 302).</ref>. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | stoelî / sitoelî u estoelî = R10 | stwayî / sutwayî = S117 | stwâyî / sutwâyî = S117 | stwèlî / èstwèlî = G203, O4 | steûlî = E1,E34 | stoelî = R13 | stoèli = LBer | stoyî = S25 | stwalî = G203 | stwèlî = S117 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sinse do mot k' est ratourné |fr= {{t+|fr|firmament}}, {{t+|fr|ciel}} étoilé }} === {{H|S}} === <references/> 6f72zqt40iwes2w994ove3iwqqtmkom vijhene 0 15505 434585 378119 2026-07-19T17:47:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434585 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === * {{Fem}} « [[vijhén]] », {{çdom}} {{caw|ene|s|wa}} (sinse di « djin »). * {{Sv}} « [[vijhner]] » (sinse « aler al vijhene ») === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vi.'ʒɛn|vɛ.'ʒin|vi.'hɛn|...}} {{Lka-h-or}}; {{miers|17|83}} ; {{BS|jh}} {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|vi.'ʒɛn}} * {{Ric|vi.jhene}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=vijhén|f=vijhene}} {{~}} {{f}} # ene ki dmeure djusse [[astok]]. #* Bondjoû {{~}}, doirmoz vs eco ? {{s|NoWa}} #* Dji doe t aler ene sawice, i fåt k' dji vs cwite, {{~}} ; Dji vs va leyî eshonne taper ene pitite copene Dismetant k' dji rvegne ... Disca torade ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 529-531}} #* {{~|Vijhene}}, dji so vnou vos dire Ki dji n’ pou viker sins vos. {{s|AGau}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[aler al vijhene]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{@orto|vijhén}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ene ki dmeure djusse astok {{Lka-ra|vijhén}} |fr= {{t+|fr|voisine}} |nl= {{t+|nl|buurvrouw}} |de= {{t+|de|Nachbarin}} |es= {{t+|es|vecina}} |ar= {{t+|ar|جارة|ral=jâra|ar-fafl=جَارة}} |ary= {{t+|ary|جارة|ral=jara}} }} cr5zmveblvf5agveink3njuoaj5fn1w voye 0 15586 434568 431719 2026-07-19T15:14:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434568 wikitext text/x-wiki {{MR|vôye}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|via|sourd=la}} {{m-s}}. ===={{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|võj|voːj|vɔj|vuːj|vuj|voj|vwɛj|vwaj}} {{BS|oy}} ** {{pzc}} {{AFE|võːj|odio=Wa voye wa-fel vônye.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ===={{H|sustantif|wa}}==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{voyr|wa}} passaedje bén assonré et ricnoxhou, po les djins, les tcheretes, les otos, evnd aler d’ ene plaece a l’ ôte. #* Li {{~}} est côpêye, pask’ i rtårmakèt. #* On n' sait wice aler po s' schåyî Avå les rowes, vos piedrîz gosse ; Otos, motos vis efotchrént Come si l' {{~}} n' estaxhe pus da vosse ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.78, ''Lès dj’vås dè fond'' (1938)}} # lådje trawêye po passer houte d’ on bwès, d’ on payis sins tchmin epiré et tarmaké. #* Tchårlumagne vleut fé ene {{~}} ki trevåtchreut l’ Fagne, po-z aler di Hesta a Åxhe, mins tos ses årtchitekes lyi djhént ki ç’ n’ esteut nén possibe. # rowe d’ ene veye, d’ on viyaedje, ki moenne a èn ôte viyaedje, hamtea, u ene plaece bén cnoxhowe. #* El {{~}} do Bos ; li {{~}} di Nzîvå ; pal {{~}} do paxhi. #* Dj’ a dmoré lontins al {{~|Voye}} di Viance a Transene. #* les efants djouwèt e mitan del {{~}}. # plaece k’ î on doet passer po-z ariver ene sadju. #* Dj’ aveu pierdou m’ {{~}}. #* I n’ a sepou rtrover s’ {{~}}. #* I n’ prind nén l’ boune {{~}} ; i s’ va piede. #* La ene åjheye {{~}} ! #* Dji l’ a rmetou sol boune {{~}}. #* C’ est lu ki m’ a acsegnî l’ {{~}}. #* Nos frans l’ {{~}} eshonne. #* Nos frans l’ {{~}} a pî. #* On l’ veyeut l’ åmatén, si maigue briket dzo l’ bresse, Shure li {{~}} del fabrike té k’ èn ome l’ åreut fwait. {{s-rif|JVvl|(1901), p.45, “Agnuss”}} # manire di fé, di s’ codure. #* Ele boute foirt bén a scole, ele est sol boune {{~}}. #* I s’ a co fwait arester pal police, i prind ene mwaijhe {{~}}. # {{plu}} minme sinse. #* Les fis, tot rintrant-st e leu djîsse, Veyant leu mere coutcheye so s’ long, Priyît, dmandît pardon ! Et rprindît les {{~s}} di l’ Eglijhe. {{s-rif|JVvl|(1901), p.86, “Li Vôye di l’Eglise”}} # {{im}} shûte di çou k' on doet co fé. #* Li {{~}} esteut co longue por lu divni prof di fak. # {{cins|wa}} prumî toû d' on tchamp a fåtchî, ki c' est ene lårdjeur di deus metes k' on fåtche al mwin totåtoû do tchamp po leyî passer les fåtcheuses. #* Il a stî fé les {{~s}} do matén. # {{rili|wa}} [[pelrinaedje]]. #* Cwand on dit « il a prometou l' voye a Sint Djan ki hosse (å Rû), u a a Tchivrumont, a Montagu, a Biarin», ça vout dire k' il a prometou d' aler e pelrinaedje a ces tchapeles la, paski l' Bon Diu l' a egzocî dins ene dimande. #* Dji m' va å pus abeye, priyî l' grand sint-z Antône, Po k' i saye di m' saetchî foû d' mes novelès poennes. (Tot s' ravizant) Nonna, i våt co mî k' dji våye a Tchîvrimont... (A Tåtî) Dji m' va-st a Tchîvrimont ... dj' a prometou l' {{~}}... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 517-520}} # voyaedje, tcheriaedje. #* Dj' a co deus troes {{~s}} a fé avou l' begnon. # çou k' on tchereye. #* Aler cweri ene {{~}} di hoye. # lårdjeur di soyaedje. #* Diner del {{~}} a ene soyete. #* Rinde del {{~}} al soye. #* Cwand to soyes dins do vete bwès, i fåt bråmint del {{~}}; dins do setch, i n' è fåt cåzu pont. # [[roye]], [[lene]]. #* Ns avans planter ene {{~}} di crompires. #* Les schayteus: « Fijhans co ene {{~}} di schayes divant d' aler rmareder ». # {{houy|wa}} passaedje dins tere, wice k' on saetche del hoye, do minrai. # {{cost|wa}} plaece d' on fi ki manke. <gallery> Åbes boirdeure voye.jpg|voye avou des åbes di boirdeure Ait Bo olli moulet efants.jpg|voye di montinne Plake voye tchertrece.jpg|voye tchertrece </gallery> ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[avå les voyes]]}} # {{r|[[esse e l’ voye di]]}} # {{r|[[fé l’ voye]]}} (a) ; {{r|[[fé les voyes]]}} # {{r|tcheriåve voye}} : voye ki les tchårs î polént passer. rl a : [[tcheråvoye]]. # {{r|a voye}} : metou dilé ene tcheråvoye, eneviè di çou k’ est å mitan des bwès, des tchamps. #* Les tcherieus ramassént les botes di schoices {{~|a voye}}. #* Il årè åjhey : tot s’ bwès est {{~|a voye}}. # {{r|croejhlåde di voyes}} : plaece ki deus voye si rcôpèt. rl a : [[croejhelmint]]. # {{r|voye di fier}} : tchimin d’ fier. # {{r|Li voye des Almands}} : no d’ plaece di Mitchamp (Lonvli), tchimin pa you k’ ene porcession d’ Almands passèt. # {{r|Li voye des Boûtlîs}} : no d’ plaece di Lutrubwès (Viyè-dlé-Bastogne), pa you k’ les tchårs atelés a des boûs passént. # {{r|Li Voye des tchvås d’ Cope}} : no d’ plaece di Transene (wice ki les tchvås dvént esse acoplés po monter l’ gritchete. # {{r|esse todi so voye, so tchmin}}, u {{r|esse tofer avå les voyes}}, u {{r|esse todi so tchamps so voyes}} : ## aveur on mestî k’ i fåt bråmint bodjî. ## esse todi evoye trinner. rl a : [[dåripete]]. # {{r|esse so s’ voye po rivni}} : esse po rivni e s’ måjhone. # {{r|i m’ freut cori les voyes}} : i m’ fwait eraedjî, télmint ki dj’ a håsse di m’ såver, et trinner avå les voyes. # {{r|aler tchaeke a mitan voye}} : si dner radjoû e-n ene plaece ossu lon do dmoraedje d’ onk ki d’ l’ ôte. # {{r|rexhowe a mitan voye}} : ?. # {{r|passer pazès voyes}} : côper å court, tot prindant les ptits pazeas. # {{r|voye di tere}} : voye nén epirêye, copurade ezès payis avou waire d’ assonraedje do teritwere. # {{r|fåsse voye}} : voye afroyeye på passaedje di djins u d’ tcheroe, mins nén ricnoxhowe. rl a : [[roti]]. # {{r|basse voye}} : schavêye. # {{r|Les Hôtès Voyes, les Bassès Voyes}} : nos d’ plaeces di Bouyon. # {{r|[[so ses voyes]]}} # {{r|viye voye}} : voye did dvins l’ tins, mins ki n’ sieve pus. #* Dj’ a rtrové l’ plaece dins les bwès del {{~|viye voye}} Lidje-Sudan. # {{r|Li Viye Voye|cat=npl}} : di Tniveye (tchåsseye rominne). # {{r|Li voye do Trô d’ såbe|cat=npl}} : di Lutrubwès (Viyé-dlé-Bastogne), ki moenne a ene cårire di såvlon. # {{r|ndaler s’ voye tot droet}}, u {{r|shuve li boune voye}} : fé çou k’ est ricnoxhou come bén. # {{r|ene voye rinouvrece}} : ene novele manire di fé. # {{r|pal voye di}} : tot passant pa. #* Vosse planete, c’ est l’ advinaedje di çou ki va vs ariver {{~|pal voye di}} nosse date di skepiance. # {{r|[[passer s’ voye]]}} # {{r|mete des hames el voye d’ ene sakî}} : l’ espaitchî d’ ariver la wice k’ ene vout avni. # {{r|mete di l' ovraedje foû del voye}} : bén bouter po s' avancî. # [[gn a co cint pîs d’ måle voye]] : vos estoz co lon d' saveur cwè, vos n' estoz nén co arivé. Sin. [[vos n' î estoz nén co al taeye ås fraijhes]] . Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|Vous êtes loin du compte}}. # {{r|[[esse so les voyes po]]}} # {{r|esse so voye po}} : esse presse a. ''Il est so voye po divni minisse.'' {{lang|fr|F. être en passe de.}} #* A schipe {{~|so voye po}} ndè raler, Èn oujhea lyi passe al narene ; C' esteut l' roupeye ki vneut tchîpter Et k' raspitéve divins les spenes, Rihoukî s' djonne kipagnon : {{s-rif|JDcoh|1939, p.157, ''Li roûpèye èt l’ pinson''}} # {{r|[[sol voye di]]}} # {{r|esse foû voye}} ## esse pierdou. ## dins ene bate di dvizes, rexhe foû sudjet. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|digresser}}. # {{r|elle a prometou l' voye insi !}} : dijhêye po rire d' ene djin k' est må ecaytêye, må mousseye. #{{r|miner l' voye}} : ## esse li prumî d' ene porcession. {{lang|fr|F. marcher en tête.}} ## {{im}} mostrer l' egzimpe. # {{r|[[dimander si voye]]}} # {{r|rimete so ene boune voye}} #* K' ont i fwait les vijhéns ? Come il ont sogne do diåle : Il ont stou houkî l' doyén, Po fé rbeni l' rouwale, Afîsse ki Diè voye Les {{~|rmete so ene boune voye}}, Il ont rçû, come di råjhon, Tertos l' benediccion. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Pasqueie dediaie à ’n’potalle'', p.58}} # {{r|[[ritrover s’ voye]]}} # {{r|[[si mete so les voyes di]]}} # {{r|li prumire voye}} : kiminçmint d' èn ovraedje. {{r|li dierinne voye}} : fén d' l' ovraedje. # {{r|ene voye di crås, ene voye di maigue}} # {{r|longue voye}} : voye ki va d' on dbout a l' ôte do texhaedje, s' i manke on fyî d' tchinne. ===== {{H|parintaedje}} ===== {{Boesse|c=3| * [[avoyaedje]] * [[avoyî]] * [[avoyoe]] * [[disvoyaedje]] * [[disvoyî]] * [[disvoymint]] * [[evoyaedje]] * [[evoyåve]] * [[evoye]] * [[evoyeu]] * [[evoyî]] * [[ravoyî]] * [[revoyaedje]] * [[revoye]] * [[revoyî]] * [[rivoyî]] * [[voyaedjåjhe]] * [[voyaedje]] * [[voyaedjeu]] * [[voyaedjî]] * [[voyete]] * [[voyî]] * [[voylete]] * [[voyoe]] }} ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== {{Boesse|c=2| * [[droete voye]] * [[grande voye]] * [[hierdåvoye]] * [[måle voye]] * [[mitan-voye]] * [[mwaisse voye]] * [[otovoye]] * [[tcheråvoye]] * [[voye d’ ahesse]] * [[voye d’ aiwe]] * [[Voye di Djeruzalem]] * [[voye di tere]] * [[Voye Sint-Djåke]] }} ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[rote]], [[tchimin]] ===== {{H|dizotrins mots }} ===== * [[roti]], [[rotoe]], [[pazea]], [[pî-sinte]], [[pî-pazea]] * [[tchåsseye]], [[pavêye]], [[levêye]] <center><gallery> Wa plake å Moncê Rotchète.jpg Wa plake Belfontinne Hans-è-bos.jpg Wa plake Grå-Fayi vôye Cwarnîmont.jpg Wa plake Grå-Fayi vôye Cwarnîmont.jpg Wa plake Graide Vôye du Sclassin.jpg Ôtêye tchessåvoye plake walon.jpg|plake Tchessåvoye a [[Ôtêye]] </gallery></center> ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | vôë = JKlc | {{=wis|voi|voye}} = C74 | voye = O4, S27, S117, O0, R10:12485, R13 | vôye = C8, E1, E34, E165, E170, S25, S36, S41, S117, O0 | vô.ye = S109 | vôïe = E203 | voûye = S117 | vouye = S117 | vwèy' = O4 | vwèye = O0 | vwaye = O3 | vôⁿye = C65] | vōye = C65 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|passaedje bén assonré et ricnoxhou |fr= {{t+|fr|route}} |en= {{t+|en|way}}, {{t+|en|road}} |nl= {{t+|nl|weg}} |de= {{t+|de|Strasse}}, {{t+|de|Weg}} |es= {{t+|es|carretera}} |ar= {{t+|ar|طريق|ral=Tarîq|ar-fafl=طَرِيق}} |ary= {{t+|ary|ral=[[6riq]] (Treq)|طريق|ar-fafl=طْريق}} |mt= {{t+|mt|triq}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵖⴰⵔⴰⵙ|ral=agharas}}; {{t+|zgh|ⴰⴱⵔⵉⴷ|ral=abrid}} }} {{ratour|lådje trawêye po passer houte d’ ene målåjheye plaece |fr= {{t+|fr|route}}, {{t+|fr|piste}} }} {{ratour|plaece k’ î on doet passer |fr= {{t+|fr|route}}, {{t+|fr|trajet}} }} {{ratour|pelrinaedje {{Lka-ra|pelrinaedje}} |fr= {{t+|fr|pèlerinage}} }} {{ratour|voyaedje po tcheryî ene sacwè |fr= {{t+|fr|voyage}}, {{t+|fr|transport}} }} {{ratour|sacwè k' on moenne d' ene plaece a l' ôte |fr= {{t+|fr|chargement}}, {{t+|fr|transport}} }} {{ratour|roye {{Lka-ra|roye}} |fr= {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|passaedje d' ene houyire la k' on saetche å tcherbon. |fr= {{t+|fr|galerie}} }}  {{ratour|tcheriåve voye |fr= voie {{t+|fr|carrossable}} }} {{ratour|esse so s’ voye po rivni |fr= être sur le chemin du {{t+|fr|retour}} }} {{ratour|voye rinouvrece |fr= nouvelle {{t+|fr|piste}} }} {{ratour|pal voye di |fr= {{t+|fr|via}} }} {{ratour|mete di l' ovraedje foû del voye |fr= {{t+|fr|abattre}} du travail }} {{ratour|gn a co cint pîs d' måle voye |fr= vous êtes {{t+|fr|loin du compte}} }} {{ratour|esse so voye po |fr= être {{t+|fr|en passe de}} }} {{ratour|esse foû voye, esse pierdou |fr = être {{t+|fr|égaré}} }} {{ratour|esse foû voye, foû sudjet |fr = {{t+|fr|digresser}} }} ==== {{H|VE}} ==== {{wp}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|vellem|sourd=la}} (codjowa do suddjonctif do {{bdj|volo|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}}==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|võj|voːj}} *** (cognes puvite erireces) {{AFE|vyːʃ|vyʃ}} ** {{pzc}} {{AFE|võj}} {{1pr}} * {{Ric}} ===={{H|codjowa|wa}}==== {{~}} # {{SP13s}} « [[voleur]] ». #* I fåt co k' i {{~}} bén. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[Diè voye ki]]}} # {{r|[[ki l’ Bon Diu voye ki]]}} # {{r|[[li Bon Diu voye ki]]}} # {{r|[[voye non voye]]}} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|Suddj. pr. 1&3 sg d' on viebe valant « voleur » |fr= {{t+|fr|veuille}} }} == {{L|wa-fel}} == ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} {{AFE|vɔj}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[voye]] (tchimin). #* {{lang|wa-fel|Lu {{~}} d' Atrivau.}} #** Li voye d' Atrivå. === {{H|adviebe|wa-fel}} === {{~}} # [[evoye]]. #* {{lang|wa-fel|Il è coru {{~}} avu l' bèle-faye d'onk d'Aurvaye.}} #** Il a corou evoye avou l' bele-feye d' onk d' Årveye. === {{H|addjectif|wa-fel}} === {{~}} # [[evoye]]. #* {{lang|wa-fel|Il èst {{~}} o Bork.}} #** Il est evoye å Bork. swt9r5licp16tqdfmfcj8zzic8p9k2x xhufler 0 15850 434547 426582 2026-07-19T13:32:02Z Lucyin 218 434547 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{bdj|sibilare|sourd=la|ling=wa}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃy.ˈfle|hy.ˈfle|ʃu.ˈfle|ʃu.ˈflɛ|hi.ˈfle}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃy.ˈfle}} * {{Ric|xhuf·ler}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=xhufl|B=xhufel|come=shofler}} {{~}} {{vc}} {{vsc}} # fé rexhe ene muzike d’ ès boke e piçant ses lepes, sins djåzer, tot cåzant d’ ene djin. #* {{~|Xhufler}} èn air di muzike. #* Tchante et {{~|xhufele}} et tarlate, puski Vo t’ la tot seu e cisse carimadjoye ; I n a nou moes si bea ki l’ moes d’ avri. {{s-rif|RGra}} #* Awè, les bôdårds, londjinnmint, Passént, passént, po s' aler bate, Tot {{~|xhuflant}} des airs d' etermint. {{s-rif|JVrr|(1920) p.7, "E nosse câve" (1914)}} #* Tot {{~|xhuflant}}, li Pere Noyé a atelé ses gades et tcherdjî ses djodjowes et ses boubounes so li sclide. {{s-rif|YPaq}} #* Cråne idêye, la, di {{~}} des årguedinnes, tot codant ås fenès ceréjhes. {{s-rif|ALal}} #* Et, cwand l’ måleur mi pind dzeu l’ tiesse, Come on coutea ki n’ tént k’ pa on djvea, E l' plaece di m’ plinde ou d’ fé l’ caegnaesse, Mi, dj' inme bin mî d’ {{~}} m’ coplet. {{s-rif|MLol|On såye sès éles, 1895}} #* Pu l' ovraedje kiminça et l' tchanson do rabot S' enûla-st e l' ovroe. Tot {{~|xhuflant}} ene air di danse, L' ovrî fjheut voler l' cresse et, come po l' caressî, Passéve si mwin so l' bwès tot-z admirant ses fleurs. {{s-rif|HSpbd|"Li rvindje di l' åbe}} # criyî avou des hôtès notes, tot cåzant di sacwants oujheas. #* On sboirgnive les moxhons po k’ i {{~|xhuflénxhe}} mî. #* Li pénson {{~|xhufele}} po-z anoncî do bea tins {{s-rif|MAns}} #* Ashiou sol boird d' ene schårdêye îpe, Kinåve, li pere di nosse hierdî, Hapéve ene moxhe tot foumant s' pupe, Et schoûtéve les måvis k' {{~|xhuflént}}. {{s-rif|LLph|Tchant I, Hanèsse èt Magrite}} # {{vc}} fé rexhe on son [[afilant]] po [[houwer]] ene sakî. #* Asteure, s' on m' {{~|xhufele}}, dji m' escane Ca dj' a ene linwe come on betch-di-cane. {{s-rif|LWpdt|1907, ''Les bèches'', p.97}} # criyî tot djåzant do vint. #* {{lang|wa-fel|Pèneûs, mièrseû, èt dji n’ètind Qui l’ bîje qui '''chufèle''' à l’ûréye.}} {{s|AHen}} # tot djåzant di machenes. #*Les touwires ki fjhént del foumire Passént dvant mi come des navires Firs et hôtins, shoflant, {{~|xhuflant}} ! {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 102}} # {{vcnd|après}} houkî tot xhuflant. #* {{~|Xhufler}} après l’ tchén. # anoncî tot xhuflant #* L’ årbite a {{~|xhuflé}} on penalti. {{s-rif|S0}} # {{vc}} dire tot bas. #* C' est k' vos m' end {{~|avoz xhuflé}} des laides, paret, canari ! {{s-rif|HSim|"Janète" (1911), (eplaidaedje da Jean Haust di 1936), p.158}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[xhufler come on pénson]], [[xhufler come èn oujhea]], [[xhufler come ene mazindje]], [[xhufler on måvi]], [[xhufler come ene siprewe]], [[xhufler come on råskignoû]], [[xhufler come on ritchåd]], [[xhufler come èn ôrimiele]]}} # {{r|xhufler come èn ome}} : sawè xhufler, tot djåzant d’ ene feme (ki n’ ont nén l’ dujhance di xhufler). # {{r|Ça n’ si dit nén, ça s’ xhufele !}} : dijhêye po k’ on n’ djåze nén d’ ene sacwè ki va aminer des margayes. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"laisse tomber !"}} # {{r|[[come les vîs xhuflèt, les djonnes tchantèt]]}}: les djonnes ont les minmès idêyes ki les vîs, il ont rprin leu-z abitudes. # {{r|[[aler xhufler]] u [[aler aprinde a xhufler]]}}: aler al prijhon (wice k’ on n’ a rén d’ ôte a fé ki d’ xhufler). ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[xhufelmint]] * [[xhuflaedje]] * [[xhufelreye]] * [[xhufla]] * [[xhuflåd]] * [[xhuflant]] * [[xhuflåve]] * [[xhuflet]] * [[xhuflete]] * [[xhufleu]] * [[xhufloter]] * [[xhuflotmint]] * [[xhufloteu]] * [[xhuflotåd]] * [[xhuflotea]] * [[xhuflotene]] * [[xhuflot]] ==== {{H|Of}} ==== * [[shofler]] (''[[choufler]]'', ''[[chouflè]]'') ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chifler = O4 | chofler = S0 | chouflè = C8, S24 | choufler = O0,O2, S5,S17,S25,S117 | chuflè = C1,C13, S0 | chufler = O0,O4 (a-z aveuri avou "choufler" po O0) | huflé = E89,E203 | hufler = E1 | xhiflez = E212 | xhufler = R9,R10,R11,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé rexhe ene muzike, di ses lepes, sins djåzer, tot cåzant d’ ene djin |en= {{t+|en|whistle}} |es= {{t+|es|silbar}} |fr= {{t+|fr|siffler}} }} {{ratour|criyî avou des hôtès notes, tot cåzant di sacwants oujheas |fr= {{t+|fr|siffler}}, {{t+|fr|chanter}} }} {{ratour|fé rexhe on son afilant po houwer ene sakî |fr= {{t+|fr|siffler}}, {{t+|fr|huer}} }} f2h9fkshhb40ro7b853glksmxqc5rzy set 0 29777 434581 411298 2026-07-19T17:27:57Z Lucyin 218 /* {{H|Or}} */ 434581 wikitext text/x-wiki {{MR|sét|sèt′}} == {{L|wa}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛt}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{-alo2-|set|setès}} {{~}} # [[chife]] inte [[shijh]] et [[ût]], mostré på sene "7" dins l' sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k' i gn a d' ponts inte les åtchetes ki shuvèt (•••••••). #* {{~|Set}} et {{~}}, catoize. #* Onk, deus troes, cwate, cénk shijh, {{~}}, bele violete, bele violete. {{s-rif|tchanson d' efants}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[setinme]], [[setinmmint]], [[setinne]] * [[septante]], [[septantinne]] * [[setimbe]] ==== {{H|A}} ==== [[di-set]], [[vint-set]]… ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|Of}} ==== [[cede]] (åbe) ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | sèpt = E34 | set = R10,R13 | sèt′ = C1,C8, E1, O0, S0 | sete = [!rif] ratournaedjes Linux {{rif?}} | sett = E203 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|sept}} |en= {{t+|en|seven}} |it= {{t+|it|sette}} |nl= {{t+|nl|zeven}} |pl= {{t+|pl|siedem}} |de= {{t+|de|sieben}} |es= {{t+|es|siete}} |ary= {{t+|ary|اربعة|ral=erbe3a}} }} === {{H|PrNb|wa}} === {{~}} {{o&f-pr}} #[[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç' chife la. #* Nos esténs a {{~}}. #* Il estént leus {{~}} {{s-rif|E203}} #* K' åriz fwait, vos {{~}} conte on cint d' revinteus ? === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje avou ç' chife la. #* Dj' a saetchî on {{~}}. #* Dj' a les cwate {{~s}} e m' djeu {{s-rif|E203}} # ôre ki respond a ç' chife la ## po les djoûs do moes (li «[[di]]» ki shût n' est måy sipotchî divant ene cossoune). ##* Elle a vnou å monde on {{~}} di setimbe. ## po ôte tchoi (cwåtes, limero d' måjhon…). ##* Li moude s' a passé å {{~}} del rowe Lérece. === {{H|Prz-nb|wa}} === {{-alo3-|[[set]]|[[set-z]]|[[setès]]}} {{~}} {{o&f-prz}} #mostere k' i gn a 7 sacwès u 7 sakîs. #* Les {{~}} djoûs del samwinne {{s-rif|E203}} #* Les {{~}} sacramints {{s-rif|E203}} #* Gn aveut {{~}} omes et {{~}} comeres. #* Dj' î a stî {{~}} côps. #* Elle a {{~}} ans. #* Il est {{~}} eures. #* Les {{~}}-z ôtes estént ddja foû {{s-rif|FO4}} ==== {{H|Reu}} ==== #[[vey les set croes]] #[[avou ses setès afwaires]] #[[setès eglijhes]] ## [[djudi des setès eglijhes]], [[djoû des setès eglijhes]] #[[Notru-Dame des set doleurs]] # {{r|Les {{~}} tchimins|cat=npl}} : no di des plaeces di [[Marviye]], [[Wårdin]]. # {{r|Les {{~}} fontinnes|cat=npl}} : no d' ene plaece [[Bolozak]]. ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Li leu et les set gadots (floriconte)|Li leu et les set gadots]] : floriconte des frés Grimm. 8jyk525hxiyyx8tuflqhmc9bb775mnb 434607 434581 2026-07-19T18:30:31Z Lucyin 218 /* {{H|Ra}} */ 434607 wikitext text/x-wiki {{MR|sét|sèt′}} == {{L|wa}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|sɛt}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|nombe|wa}} === {{-alo2-|set|setès}} {{~}} # [[chife]] inte [[shijh]] et [[ût]], mostré på sene "7" dins l' sistinme des chifes arabes. # [[nombe]] come ostant k' i gn a d' ponts inte les åtchetes ki shuvèt (•••••••). #* {{~|Set}} et {{~}}, catoize. #* Onk, deus troes, cwate, cénk shijh, {{~}}, bele violete, bele violete. {{s-rif|tchanson d' efants}} ==== {{H|Pa}} ==== * [[setinme]], [[setinmmint]], [[setinne]] * [[septante]], [[septantinne]] * [[setimbe]] ==== {{H|A}} ==== [[di-set]], [[vint-set]]… ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-nombes}} ==== {{H|Of}} ==== [[cede]] (åbe) ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | sèpt = E34 | set = R10,R13 | sèt′ = C1,C8, E1, O0, S0 | sete = [!rif] ratournaedjes Linux {{rif?}} | sett = E203 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|nombe 7 |fr= {{t+|fr|sept}} |en= {{t+|en|seven}} |it= {{t+|it|sette}} |nl= {{t+|nl|zeven}} |pl= {{t+|pl|siedem}} |de= {{t+|de|sieben}} |es= {{t+|es|siete}} |ar= {{t+|ar|سبعة|ral=sab3a|ar-fafl=سَبْعَة}} |ary= {{t+|ary|سبع|ral=sbe3|ar-fafl=سْبع}} |zgh= {{t+|zgh|ⵙⴰ|ral=sa}} {{o}}, {{t+|zgh|ⵙⴰⵜ|ral=sat}} {{f}} }} === {{H|PrNb|wa}} === {{~}} {{o&f-pr}} #[[nombe]] di djins, di sacwès mostré pa ç' chife la. #* Nos esténs a {{~}}. #* Il estént leus {{~}} {{s-rif|E203}} #* K' åriz fwait, vos {{~}} conte on cint d' revinteus ? === {{H|Su|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # imådje avou ç' chife la. #* Dj' a saetchî on {{~}}. #* Dj' a les cwate {{~s}} e m' djeu {{s-rif|E203}} # ôre ki respond a ç' chife la ## po les djoûs do moes (li «[[di]]» ki shût n' est måy sipotchî divant ene cossoune). ##* Elle a vnou å monde on {{~}} di setimbe. ## po ôte tchoi (cwåtes, limero d' måjhon…). ##* Li moude s' a passé å {{~}} del rowe Lérece. === {{H|Prz-nb|wa}} === {{-alo3-|[[set]]|[[set-z]]|[[setès]]}} {{~}} {{o&f-prz}} #mostere k' i gn a 7 sacwès u 7 sakîs. #* Les {{~}} djoûs del samwinne {{s-rif|E203}} #* Les {{~}} sacramints {{s-rif|E203}} #* Gn aveut {{~}} omes et {{~}} comeres. #* Dj' î a stî {{~}} côps. #* Elle a {{~}} ans. #* Il est {{~}} eures. #* Les {{~}}-z ôtes estént ddja foû {{s-rif|FO4}} ==== {{H|Reu}} ==== #[[vey les set croes]] #[[avou ses setès afwaires]] #[[setès eglijhes]] ## [[djudi des setès eglijhes]], [[djoû des setès eglijhes]] #[[Notru-Dame des set doleurs]] # {{r|Les {{~}} tchimins|cat=npl}} : no di des plaeces di [[Marviye]], [[Wårdin]]. # {{r|Les {{~}} fontinnes|cat=npl}} : no d' ene plaece [[Bolozak]]. ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Li leu et les set gadots (floriconte)|Li leu et les set gadots]] : floriconte des frés Grimm. byl3memhlt0f9svmwog3vmqjozyobtp ene sakî 0 31172 434619 352861 2026-07-20T10:00:21Z Scribus electronicus 3672 434619 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} «[[ene]]» + «[[sakî]]»; adon del minme tcherpinte ki l' {{p|insatgi|rm}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔn.sa.'kiː|in.sa.'kiː|ɛn.sa.'kiː|ɔn.sa.'ki}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛn.sa.'kiː|odio=Wa-ene sakî.ogg|ling=wa}} === {{H|NDP|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # djin k' on n' sait kî k' c' est. #Å restorant, c' est des djins pus ki siervûles: {{~}} po prinde vosse paltot, ene ôte po-z atchôkî ene tcheyire dizo vosse cou, et des carimadjoyes, des mirlifitches et des houptatas {{s-rif|GBel}} #*S' i gn a {{~}} ki vént po m' rapexhî, dji m' neye {{s|LHsla}} #*Vos estoz {{~}} k' est foirt capåbe dins les lingaedjes {{s-rif|YPaq}} {{dal}} II. [definixhant prono] mi, dji (manire di djåzer d' lu-minme, sins aveur l' air di s' vanter). I n' djåze pus avou des sfwaits k' ene sakî (M. Lejoly). Dj' årans des rujhes, mins ene sakî n' a nén vnou å monde d' ouy paret (A. Maquet). Franwal: ahåyant po: "une personne que je connais bien, en l'occurrence moi-même". rl a: [[onk]], [[ome]], [[fô]], [[sot]]. # {{r|[[come ene sakî]]}} {{r|On n' va måy nole pårt, ene sakî}} dji n' va måy nole pårt, don, mi, dji n' rexhe nén foû di m' måjhone. ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[kéconk]], ene [[djin]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djin k' on n' sait kî k' c' est |ar= {{t+|ar|أحد|ral='aHad|ar-fafl=أحَد}} |ary= {{t+|ary|شيواحد|ral=chiwahed}} |de= {{t+|de|jemand}} |en= {{t+|en|somebody}}, {{t+|en|someone}} (fråzes di djhaedje); {{t+|en|anybody}}, {{t+|en|anyone}} (fråzes di dmande) |es= {{t+|es|alguien}} |fr= {{t+|fr|quelqu’un}} |nl= {{t+|nl|iemand}} |rm= {{t+|rm|insatgi}} }} rkug840r3xesc6f0rkwafdn654pfyym moussî 0 31333 434564 432579 2026-07-19T14:26:22Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434564 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|*mukjan|sourd=frk}} (catchî, si catchî), ou {{bdj|*mukyare|sourd=cel}} (catchî), {{caw|î|v|wa}} ; adon, c’ est l’ minme etimolodjeye ki « [[muchî]] » et « [[muchyî]] » ; li mot est racuzinåve avou l’ {{vlo}} « [[muchier]] » k’ egzistêye co ouy dins sacwans accints do walon (payis d’ Libin) ey eto e guernuziès ; li walon « moussî » vént do sinse « si catchî » (ådvins d’ ene plaece, dins des grands abiymints) ; {{FEW|6/3|193|b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|mu.'siː|mu.'si|mu.'sɛ|mu.'se|my.'ʃiː|my.'ʃi}} ** {{pzc}} {{AFE|mu.'siː|odio=Wa moussî.oga|lang=wa}} * {{Ric|mous·sî}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vsc}} {{codj|wa|come=tchessî}} # [[intrer]]. #* Po mî m' acertiner, dji {{~|moussa-st}} e l' ôte plaece : La djel veya stårêye vraiymint come ene cwate-peces… {{s-rif|TBowp|''Li Frût d'ine mâle Kpaneie'', 1886, p.48}} [[File:Toussaint Brahy Frût mâle Kpaneie 21 Po mî.wav]] #* Gustene waite åtoû d’ leye s’ i gn a nolu sol voye èt s’ {{~|mousse}} vitmint e tchapåd d’ mon l’ Frere {{s|JCal}} #*{{~|Moussans}} asteure e cisse bagnole, wice k' on dene èn assôt d' tchant {{s-rif|DSal}} #* Po çou k’ est d’ Sayul, i s’ dismantchive so l’ Eglijhe, et {{~|moussive}} ezès måjhons, po-z î traker les omes et les femes et les taper el prijhon {{s|OAratJML}} #* I veyént seulmint ene craeye. C’ est dvins cisse craeye k’ i sayît d’ fé {{~}} leu batea {{s|OAratJML}} #* Ti {{~|moussives}} tes deus mwins e taes po sinte s’ i n’ tchåféve nén ; oubén, i t’ fårè radmint apicî l’ schoupåd {{s|ALmpv}} #* D' å lon, ele l' a rwaitî {{~}} e scole. {{s-rif|JDsp|2011, [[s:Jèrminne|mwaisse modele so Wikisourd]]}} [[File:Annie Lengelé 07.ogg]] ''(Léjhou pa [[w:Annie Lengelé|Annie Lengelé]], fevrî 2026)'' # intrer sins fé do brut. #* I {{~|mousse}} tocosté. #* Et, cwand l' esté lyi rind li spexheur di ses foyes,On croet, tot {{~|moussant}} dzo, k' on-z inteure a l' eglijheEnairant dzeu nosse tiesse ses hardeyès vôsseures {{s-rif|HSim}} #* I m' shonne co minme ôre li tchansonDi noste aiwe tot {{~|moussant}} dzo l' glaece,La k' des patineus s' balancént{{s-rif|JVvl|1901, p. 4, "Sov’nance d’Hiviér",}} # mete des abiymints a (ene djin, ene biesse di cpagneye). #* Il est tins d’ {{~}} l’ gamene {{s|MoBa}} #* Ses rdjets {{~|moussént}} d' årdjint les cascagnîs del voye. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.23 (1929), "Vèsprêye" (1915)}} #* I {{~|moussèt}} minme leus ptits tchéns. # mete ene mousseure so lu-minme. #* Si vs voloz cnoxhe l' ovrî houyeu, Vozôtes ki n' ont måy veyou ene taeye, Metoz s' barete, {{~|moussîz}} ses bleus, Montez sol trait, si dvalez ene feye So les takes adlé ls acrotcheus ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.73, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} # {{np-vprC}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| (sinse d’ intrer) * [[moussaedje]], [[moussete]], [[mousrote]] * [[amoussî]], [[rimoussî]], [[ramoussî]] * [[camoussî]], [[camoussåd]] * [[calmoussî]], [[calmoussaedje]] (sinse di s’ abiyî) * [[mousmint]], [[mousseure]], [[moussaedje]], [[mousseu]], [[moussåve]] * [[dismoussî]], [[dismoussaedje]] {{mse}} * [[muchî]], [[muchyî]], [[muchete]] * [[ermuchî]] }} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[moussî foû]] * [[mousse-e-stron]], [[mousse-e-flate]], [[mousse-e-four]], [[mousse-oraye]] / [[mousse-e-l’-oraye]], [[mousse-e-cou]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * ([[intrer]]) : [[amoussî]] * (mete des abiymints a) : [[abiyî]] ==== {{H|contråve}} ==== * (intrer) : [[moussî foû]], [[rexhe]], [[vudî]], [[sôrti]] * (mete des abiymints a) : [[dismoussî]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}}, {{BA}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== (moussî & si moussî) {{Orto | {{=fon|?|moussè}} = (su) S38 | moussî = E1,E89,E177,E184, S44,S109,S117, R10,R13 | moucî = E1,E203 | moussi = C8, E212, S0,S117 | mousser = S117 | moussè = S27, S117 | mussè = S105 | - = O0,O4,FO4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|intrer {{Lka-ra|intrer}} |fr= {{t+|fr|entrer}}, {{t+|fr|pénétrer}} |de= {{t+|de|eindringen}} }} {{ratour|intrer sins fé do brut |fr= {{t+|fr|s’introduire}}, {{t+|fr|se glisser}} |de= {{t+|de|hineinschlüpfen}} }} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-î|mouss}} {{PE=}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|mouss}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # intré. #* Cisse cadje la, c’ est ene gayole avou des grands pilés d’ bwès di ttaleure deus metes di hôt, avou ene sitroete intrêye ey èn ouxh ki s’ riclape cwand i gn a on singlé di {{~}} ddins {{s|LMbba|p. 229}} # k’ on lyi a metou des abiymints. #* Elle est bén {{~|mousseye}}, avou ç’ cote la {{s|MoBa}} #* I nos fala doirmi tot {{~s}} {{s|MoBa}} #* I n’ poleut nén comprinde, Li manovrî d’ set ans, douvént k’ les ôtes cårpeas Djouwént so les pavêyes, {{~s}} come des ptits princes, K’ il avént l’ droet do rire, fé zûner leu lokince. {{s-rif|JVvl|(1901), p.46, “Agnuss”}} #* C’ est des omes come des åbes avou ene moustatche d’ ene ône, et l’ coir {{~}} d’ pîçreyes. {{s-rif|JMabf|924, p.42}} #*L' etrindjir k' atome D' esse trop bén {{~}}, I fåt ki l' pôve ome Soeye tot discandjî. {{s-rif|LLaginm|''Les Djîles'', (1947), p. 127}} # ''(avou l' divancete « [[a]] »)''. #* Vos poloz fé d' vos pîs, d' vosse tiesse, Vos n' seroz måy k' on perikî : On mårticot est todi ene biesse, Cwek' '''a''' monsieu i soeye {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 511-514}} #* C’ esteut … e Barbou … il esteut {{~|moussî a}} inglès … {{s-rif|HSsb|1889, p.39}} #* Li vî monsieu ki glete tot veyant les popes {{~|mousseyes a}} frissès danseuses. {{s-rif|JVpa|(1896), p.19}} ==== {{H|ratourneures}} ==== * {{r|[[moussî al chijh cwate deus]]}}, {{r|[[moussî al hasse di pike]]}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[blanc-moussî]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (avou des abiymints må arindjîs) : (må, droldimint) [[ecayté]], [[eheucté]], [[agadlé]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|intré |fr= {{t+|fr|entré}}, {{t+|fr|pénétré}} }} {{ratour|k’ on lyi a metou des abiymints |fr= {{t+|fr|habillé}} }} e60d08j2j0o8j6wp7x7mc0e1rfawok0 verdjale 0 32578 434624 409192 2026-07-20T10:18:27Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434624 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} "verdj" ([[vedje]]), {{caw|ale|s|wa}}, pitite vedje, avou stindaedje di sinse des baguetes di glou al glou, {{FEW|14|502|a}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vɛʀʤal|vɛʀʤaːl}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|vɛʀʤal}} === {{H|sustantif}} === {{~}} {{f}} {{tsg|wa}} # {{tind|wa}} [[cole]] di plante, fwaite avou des schoices di [[hoûssea]], do canistea ou di l' ôle di lin. #* Si badjawe, c’ est del {{~}} ki prind les ptits oujheas k’ endè vont-st a l’ avire sins tuzer ki l’ monde est plin d’ calinreye ! {{s-rif|JMabf|1924, p.7}} #* I m' fåreut rakeuze avou do fi d' araegne et mete del {{~}} dissu. {{s-rif|PHT|ratournant ''Lès schtroumpfs èt lès bèrikes èmacralêyes'', 2021, {{p.|37}}}} # {{im|wa}} sacwè ki sieve a-z amoircî les djins. #* MAREYE. - Des djins, come ene sakî, frént on foû bon manaedje, Et dj' croe k' a nos maryî i gn a tot avantaedje. TÅTÎ. - Pinsez vs ? MAREYE. - Dj' fwai pus, djel di. TÅTÎ (a pårt). - Kéne {{~}}, les aidants ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 545-547}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|tinde al verdjale}} : ## tinde ås moxhons avou des baguetes di glou. ## {{im}} sayî d' aveur ene comere (on galant) e mostrant ses beas costés. # {{r|colant}} u : {{r|placant come del {{~}}|cat=rim}} : foirt [[placant]]. #* Leyon aveut roisté ses mitches, rewalpêyes dins do papî a boure, troes taeyes di pwin d' ravitaymint, do pwin cåzu noer et colant come del {{~}} {{s-rif|HMat}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[glou]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | verdjale = R10,R13 | vèrdjale = C99, C106, E1,E34, G208, S0 | vèrdjâle = O0 | vèrdjaye = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka}} [[glou#Ratournaedjes|glou]] ==={{H|VE}}=== {{wp|Verdjale}} decgdkxnik3q7tvr1qrkpkw57ym1td9 tiesse 0 32791 434580 434436 2026-07-19T17:08:36Z Scribus electronicus 3672 434580 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|testa|sourd=la}} ([[pot]], [[brike]], [[pane]]), dandjreus shûte a l' eployaedje di ratourneures come «[[awè ene tiesse come on pot|dj' a ene tiesse come on pot]]»; {{Slat}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tiɛs|ɟɛs|tiɛːs|ʧɛs|ʧɛːs|ʧas|tɛːs}} ** {{pzc}} {{AFE|tiɛs}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{antomeye|wa}} [[boket]] do [[coir]] metou o dzeu (po les djins et les biesses a deus pates) u padvant (po les biesses a cwate pates u dpus), ki li cervea est ddins, et avou les ouys, li boke, les orayes, li nez. #* Dji m’ rileva tot-z apougnant m’ pôve {{~}}, Ki n’ esteut k’ sîrs plåyes et bourseas. {{s-rif|LLst|(1913-1920), p.87}} #* Mi pôve {{~}}: i l' ont rimpli di totes sôres di cayets ki n' vont nén avou n' on l' ôte: c' est on maxhisse. {{s-rif|GCab}} # {{muz|wa}} hôteur d' ene tiesse. #* Ses hantches sont vormint, Come des ptits bastimints, Et les mitchots d' ses bresses Sont bén, djel wadjreu, Come les cis da Lhôneux, K' est pus ptit k' leye d' ene {{~}}. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #vizaedje ki mostere on sintimint. #* Il fwait ene drole di {{~}}. # djin foirt malene. #* Nosse Bietrand, c' esteut ene {{~}}. # onk metou ådzeu des ôtes (dins ene lisse åzès vôtaedjes, dins ene trope di djins). #* C' esteut lu al {{~}} des makizårds di Loyî. #* Cwand dj' boute, c' est mi k' est l' {{~}} di tot l' otel. # dibout d' ene longue sacwè. #* I t' fåt rmonter disk' a l' {{~}} do fi po l' discramyî. #* Li sourd, c' est l' {{~}} d' on richot. # {{fotb|wa}} volou djondaedje del bale pal tiesse do djouweu. #* La on fel po fé des {{~s}}. # {{foidj|wa}} copete d' on clå, d' on [[hazin]]. #* Djedjene ! Dj' a rovyî do dire k' i m' faleut des hazins di rodje-keuve, sins {{~}}, savoz. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.23}} <gallery> Baijot Louis 2004 tiesse.jpg|tiesse di djin Tiesse bedot tocoe.jpeg|tiesse (amagnî) Banasa tiesse di colone.JPG|tiesse di colone Armillaria ostoyae, Årmilire d' Årdene plaké anea.jpg|tiesse di tchampion US Navy 040829-N-9694M-004 U.S. Naval Academy Midshipman Nicole Waggoner, foreground, heads the ball away from George Mason University's Allison Cowan during a regular season soccer match.jpg|tiesse (fotbal) </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a dfûle tiesse]]}} # {{r|[[al tiesse di]]}} # {{r|[[a tiesse difûle]]}} # {{r|[[aveur des åbalowes el tiesse]]}} # {{r|[[aveur e l’ tiesse]]}} # {{r|[[aveur foû del tiesse]]}} # {{r|[[aveur li tiesse avå les cwåres]]}} # {{r|[[aveur li tiesse foû des strins]]}} # {{r|[[aveur li tiesse toprès des tchveas]]}}; {{r|[[aveur les tchveas foirt près del tiesse]]}} # {{r|[[awè l’ tiesse al bizouye]]}} # {{r|[[awè ene tiesse come on blanc doet]]}} # {{r|[[baxhî s’ tiesse]]}} # {{r|[[bouter e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si bouter e l’ tiesse]]}} # {{r|[[del tiesse ås pîs]]}} # {{r|[[diner s’ tiesse å boy]]}} # {{r|[[disk’ åd dizeu del tiesse]]}} # {{r|[[disk’ al copete del tiesse]]}} # {{r|[[di s’ tiesse]]}} # {{r|[[d’ on côp d’ tiesse]]}} # {{r|[[esse al tiesse]]}} # {{r|[[fé a s’ tiesse]]}} # {{r|[[fé ene tiesse]]}} # {{r|[[fé ene tiesse come on saeyea]]}} # {{r|[[fé tourner l’ tiesse]]}} # {{r|[[herer e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si herer e l’ tiesse]]}} # {{r|[[ki n’ a ni cou ni tiesse]]}} # {{r|[[li tiesse hôte]]}} # {{r|[[li tiesse levêye]]}} # {{r|[[mete e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si mete e l’ tiesse]]}} # {{r|[[mete si tiesse sol blok]]}} # {{r|[[monter al tiesse]]}} # {{r|[[monter l’ tiesse]]}} # {{r|[[ni pus aveur si tiesse a lu]]}} # {{r|[[ni pus saveur wice diner tiesse]]}} # {{r|[[so s’ cou so s’ tiesse]]}} # {{r|[[peye ou tiesse]]}} # {{r|[[piede li tiesse]]}} # {{r|Ça s' passe dins s' {{~}} ! }} : C' est on må ki n' est nén la wice k' i shonne (vinte, peumon) mins ki si cåze, c' est sicolodjike. # {{r|[[saetchî l’ tiesse foû do strin]]}} # {{r|[[scheure si tiesse]]}} # {{r|[[si casser l’ tiesse]]}} # {{r|[[si fé des mås d’ tiesse]]}} # {{r|si haper pal {{~}}}} : si prinde li tiesse inte les mwins (po tuzer, d' anoymint). #* Lambiet si hape pal {{~}}, tot tuzant, pu fé on djesse di discoraedjmint et d' anoymint. {{s-rif|MPec}} # {{r|[[sins cou ni tiesse]]}} # {{r|[[stitchî e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si stitchî e l’ tiesse]]}} # {{r|[[si taper al tiesse]]}} # {{r|[[tiesse come on clavea]]}} # {{r|[[tiesse e l’ air]]}} # {{r|[[tini tiesse]]}} # {{r|[[tchôkî e l’ tiesse]]}} ## {{r|[[si tchôkî e l’ tiesse]]}} # {{r|[[wadjî po s’ tiesse]]}} # {{r|aveur ene sacwè drî l' {{~}}}} : tuzer tofer a ene sacwè. # {{r|endè fé k' a s' {{~}}}} u: {{r|aveur ene cwårêye {{~}}}} : èn shuve ki ses idêyes. # {{r|Cwårêye {{~}}}} : {{traitant}} [[Flamind]]. #* On lzî va fé des cwårêyès pîces po leu cwârêyès {{~}}s ''(tchanson po balter les Flaminds cwand vlént bate manoye, divè 1880). (vizaedje ki mostere on sintimint) # {{r|lever l’ tiesse}}. #* Dji n' fwai nén cas d' on priyesse Ki n' dit rén, ki louke e tere, Po ci-cial, i '''leve li tiesse''', Et s' a t i les ouys droviets. {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}} (djin ki cmande, k' est l' prumî) # {{r|{{~}} di lisse}} : ås vôtaedjes, li ci k' est l' prumî so ene lisse. #* Si t' est èn enocin, on t' metrè {{~}} di lisse. {{s-rif|BMir}} (dibout d' ene longue sacwè) # {{r|{{~}} do lét}} : divant d' on lét, do costé del tiesse. # {{r|rewoey di {{~}}}} : rewoey metou sol tiesse do lét. #* Li revey del {{~}} di lét èm tarlateye k' il est tins di s' lever. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tiestou]] * [[tiestire]], [[tieslire]] * [[etiester]], [[etiesté]], [[etiestant]] {{mse}} * [[tiesticule]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[casmint d’ tiesse]] * [[côp d’ tiesse]] * [[må d’ tiesse]] * [[tiesse d’ etermint]] * [[tiesse di hoye]] * [[tiesse di moirt]] * [[tiesse-di-tchén]] ([[tiesse di tchén]]) ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=boket dizeutrin do coir| * [[caboche]] * [[cabu]] * [[cawoûte]] * [[makete]] * [[råbosse]] }} {{Boesse|c=2|tite=boket dizeutrin d' ôte tchoi| * [[betchete]] * [[copete]] }} {{Boesse|c=2|tite=vizaedje ki mostere on sintimint| * [[binete]] * [[djaive]] * [[figueure]] * [[frimousse]] * [[loukeure]] * [[mawe]] * [[viyair]] * [[vizaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=foirt suteye djin| * [[malén]] * [[sincieus]] * [[suti]] * [[tuzeu]] }} ==== {{H|Of}} ==== * [[tchesse]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | têsse = S117 | tchèsse = E1, S0 | tchêsse = S117 | tiess = E203 | tiesse = E212, R10,R13 | tièsse = C1,C8, E1, O0,O4,O92, S0 | tiêsse = S117 | tyèsse = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|boket do coir metou o dzeu u padvant |ar= {{t+|ar|رأس|ral=râ's}} |ary= {{t+|ary|راس|ral=ras}} |fr= {{t+|fr|tête}} |en= {{t+|en|head}} |nl= {{t+|nl|Hoofd}} (djins) {{t+|nl|kop}} (biesse) |de= {{t+|de|Kopf}} |es= {{t+|es|cabeza}} |la= {{t+|la|caput}} |ru= {{t+|ru|голова|ral=golova}} |zgh= {{t+|zgh|ⵉⵅⴼ|ral=ikhf}}, {{t+|zgh|ⴰⴳⴰⵢⵢⵓ|ral=agayyo}}, {{t+|zgh|ⴰⵇⵍⵍⴰⵍ|ral=aqellal}} |lorg= téte, tiéte, [[tîte]] |pcd= tête, (borin) tiète }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} ixjznyeze3voh65kwewfu1cf3n130w4 ⵢⴰⵏ 0 35244 434602 304685 2026-07-19T18:16:24Z Lucyin 218 434602 wikitext text/x-wiki == {{L|zgh}} == === {{H|ralfabetijhaedje}} === * {{=ral}} « [[yan]] » * {{=ral}} « [[يان]] » ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{AFE|jæn|odio=Zgh-shi-ⵢⴰⵏ-yan.ogg|ling=zgh}} ** (ôte prononçaedje) {{AFE|juwn}} === {{H|Nb|zgh}} === {{-nbamz-}} {{~}} {{o}} # [[onk]]. ==={{H|Prz-nb|zgh}}=== {{~}} {{o}} # [[on#Prezintoe-nombe|on]]. #* {{lang|zgh|ⴷⴰⵔⵉ {{~}} ⴰⵢⵢⵉⵙ.}} #** Dj' a on tchvå. ==== {{H|Pa}} ==== * [[ⴰⵢⵏⴰⵙ]] (londi, prumî djoû del samwinne) ==== {{H|A}} ==== [[ⵢⴰⵏ ⴷ ⵎⵔⴰⵡ]] (onze) ==== {{H|Si}} ==== [[ⵉⵊⵊ]] / [[ⵉⴷⵊ]]; [[ⵉⵊⵊⴰⵏ]] ==== {{H|Sp}} ==== {{chleu}} ===={{H|Or}}==== {{Orto|lang=zgh | ⵢⴰⵏ = TFN0 l° 13443 | ⵢⵓⵡⵡⵏ = temoen Goulmima | ⵢⴰⵡⵏ = temoen Bzou (dé Imilchil) | yan = TFN0 l° 13443 | yuwwen = ralfabetijhaedje temoen Goulmima | yawn = ralfabetijhaedje temoen Bzou (dé Imilchil) }} 7egmdx7ml39ee41uvi3nibcgbrts4hv vini 0 37180 434594 424511 2026-07-19T18:03:12Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434594 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-|[[vini]]|[[vni]]}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|venīre|sourd=la}} » {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|vi.ni|vy.ny|vœ.nœ|vi.ny}} ** {{pzc}} {{AFE|vi.ni}} * {{Ric|vi·ni}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=vin|B=vén|C=vegn|come=v(i)ni}} {{~}} # {{vsc}} si [[raprepyî]] do [[cåzant]]. #* Li singlé {{~|vneut}} di m’ costé. #*Mins les vijhéns, zels, ki m' '''vinèt''' tos les djoûs taener avou, mwints côps, totes biestreyes et leus kigne-cagnes {{s-rif|AHen}} # {{vsc}} [[ariver]]. #* Dji n’ sai nén kimint ki ciste idêye la lyi {{~|a vnou}} el tiesse. #* Cwand i dmeure sol pot trop lontins, dji lyi creye « ça {{~|vént}} ? » #* Les Inglès, ki nos avént e leu mantche, vinît dner on côp d' mwin ås Espagnols {{s-rif|DSal}} #* On bea djoû, mi toû '''vna'''; dj' aveu fwai piede pacyince a m' mame, ele mi hapa på pougn, mi mina disk' a l' ouxh del måjhone di penitince, et m' î vola fé intrer forceymint {{s-rif|HFor}} # {{cron|wa}} tot djåzant d' on moumint. #* Do cwiter l' aisse, bråve houyeu, l' eure {{~|est vnowe}}, Prindoz vos tåtes et vosse bidon d' cafè, Coroz sol pas, les toumêyes sont metowes, L' abarin vs houke po saetchî les takets. {{s-rif|JDcoh|1939, p.71, ''On-z-atèle li hèrna'' (1935)}} # (shuvou d' èn infinitif) [[aler]] fé ene sacwè. #* Ene målureuse bixhe si '''vna''' piede avou s’ djonne å mitan del trake. Li pôve rôbaleuse aveut-st avou la ene sote idêye. Ele l’ aléve payî tchir. {{s-rif|JPD}} # crexhe comifåt, tot djåzant d’ ene plante. #* Waite come les agnons {{~|vnèt}} bén, ciste anêye ci. # {{vcnd|a}} fé ene sacwè d' [[atoumance]]. #* On gros loulou k’ {{~|vént-st a}} passer, Leve ene pate, et, d’ èn air ficele, Ramouye påjhûlmint leu diner. {{s-rif|JVpr|(1897), «Les deux djas’resses», p.121}} # {{vcnd|di}} aveur come [[provnance]], come [[tayon]]. #* Did dou {{~|vént}} i, ci-la, avou s’ cabolêye pea ? #* Çou ki {{~|vént}} d’ tchén bawe, çou ki {{~|vént}} d’ poye grete. # {{vcnd|di}} aveur tot djusse fwait ene sacwè. #*Nos '''vnans d'''' rapetassî ene respulêye di sovnances {{s-rif|PMau}} #* Nonna k’ i n’ a pus håsse, portant, l’ vî bribeu : l’ ouxh {{~|vént di}} s’ taper å lådje tot d’ on côp, come po responde… {{s-rif|AXbg|1912, p.30}} #* Mi popa {{~|vént d’}} intrer al gargote da Plantroûle. {{s-rif|JMabf|1924, p.41}} # {{vsdj}} [[aspiter]] el tiesse (d’ ene sakî). #* Li powezeye, ça m’ {{~|vént}} tot seu. # {{vsdj}} avou on coplemint k' est come on sudjet. #* Si vs les voloz on pô lofer {{~|I vs vénrè}} des måssîs poyaedjes Ki vs vénront voler e vizaedje, Oubén e l' boke po vs sitronner, Po vs monter l' cour et fé rnårder. {{s-rif|E183|[[w:Paskeye so les lotchets|Paskeye so les lotchets]] (1640)}} #* Et s' {{~|endè vént}} kécfeye ene foite, Come '''end a''' dedja '''vnou''' bråmint K' i fåt k' on les laiye la po moites, Dvant k' ele ni cedexhe li terén. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li novelle lutte'', p.99}} #* Dji m' va mete cial, loukîz : Di ç' manire la, dj' voerè s' {{~|i n' vént nén}} ene sakî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 535-536}} #* {{~|A t i vnou}} ene sakî ? {{s-rif|LLcco|1904, p.39}} #* Ele trova k' l' idêye esteut boune, Seulmint come '''i''' n' {{~|vineut}} personne, Djel båjha todi po cmincî !… {{s-rif|JDcoh|1939, p.19, ''Èl basse vôye'' (1923)}} #* {{lang|wa-fel|Cwand '''v’néve''' des djins o l’ mâhon, ku ç’ fouhe dès cis do viyèdje ou dès cis d’â-d’foû, ku ç’ fouhe lu mêsse du scole, lu curé, l’ docteûr ou l’ vètèrinêre, lès martchands d’ bièsses, turtos djâzint l’ walon.}} {{s|CGas}} #* {{lang|wa-fel|Après Buffon i n-'''a v’nou''' bråmint dès savants èt dès cwèreûs qu’ont s’crît dès hopês d’ lîves so lès bièsses pitites ou grosses, di chal èt d’ aute på.}} {{s|JMin|"Les oujheas di nosse payis", p. 5}} # {{vsdj}} [[ariver]], [[advini]]. #* Cwand '''i''' m’ '''vént''' do toumer sins exhowe, Dj’ endè va l’ tiesse baxhowe Avou mes screts-mawets, Fé ene tournêye e bwès. {{s-rif|JCmp|« Anôy’mint », 1925, p.40}} # {{av}} {{Lka}} « [[vini di]] ». ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[çou ki vént d’ tchén bawe, çou ki vént d’ poye grete]]}} # {{r|[[vini å monde]]}} : [[rexhe]] do vinte di s' mame ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[vinowe]] * [[rivni]], [[rivnant]], [[rivnou]] * [[divni]], [[divnance]], [[ridivni]] * [[sovni]], [[sovnance]] * [[provni]], [[provnance]] * [[avni]] (v., "ariver") * [[advini]] * [[parvini]], [[riparvini]] * [[prevni]], [[riprevni]] * [[sorvini]], [[sorvinance]], [[rissorvini]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[avni]] (o.n., futeur) / [[a vni]] * [[vini foû]] * [[vini avou]] * [[vini djus]], [[vini al valêye]] * [[vini å monde]] (avou l’ parintaedje) * [[bénvnowe]], [[bénvnou]] * [[måvnou]], [[må-mi-rvént]] * [[alaedjes-et-vnowes]] * [[novea vnou]] ==== {{H|contråve}} ==== [[aler]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|ve neh|vini}} = C74 | vèni / vni = C8, S0 | vèni / v'ni = O4 | vènou / vnou = S0 (Tniveye) | vènu / v'nu = O4 | vni / vni = R10,R13 | vini / v'ni = E1,E34 | vini / m'ni = E1, G215 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si raprotchî do cåzant |fr= {{t+|fr|venir}} |en= to {{t+|en|come}} |nl= {{t+|nl|komen}} |de= {{t+|de|kommen}} |es= {{t+|es|venir}} |ary= [[ja]] {{=ral}} [[جى]] }} 3ubvga75w3d6js6twtxp37hytzj3mmf raetchî 0 37433 434627 414642 2026-07-20T10:29:59Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434627 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hrākijan|sourd=frk}}, racuzinåve avou l' {{p|cracher|fr|wa}} et l' {{rachisōn|goh|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɛ.ʧiː|ʀa.ʧiː|ʀa.ʧi}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɛ.ʧiː}} * {{Ric|rae·tchî}} <gallery> Hinko Smrekar - Avtoportret kot Charlie Chaplin.jpg|Raetchî al tere Bundesarchiv Bild 135-KA-01-019, Tibetexpedition, Melken einer Schlange.jpg|Vipere ki raetche si velin </gallery> === {{H|viebe|wa}} === {{-cowait-|raetch}} {{~}} # {{vsc}} [[pordjeter]] do [[raetchon]] foû del [[boke]]. #* Cwand on-z a soe, li gozî dvént tot setch, I fåt tofer loukî del ramouyî ; On raetche tot blanc cåzu tchaeke feye k’ on {{~|raetche}}, Metans co ene pîce po l’ åté do gozî. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Buvans» p.66}} #*I trosse ses mantches, {{~|raetche}} on bon côp e ses mwins, et hay evoye ! {{s-rif|ADew}} #* I hagne et pite et {{~|raetche}} al gueuye Di nos vîs paltots {{s|LM|[[s:Haycous_po_mes_vîs-cous|lijhoz tot l' tecse so Wikisourd]]}} #* On {{~|raetchive}} sol nûle et on l’ plakéve après l’ ouxh del måjhone po tchessî les mwais sôrs evoye. {{s-rif|ALov}} #* Nos {{~|raetchans}} dins nos mwins, nos atakans a schoupyî {{s-rif|WBal}} #* N a des droles ki {{~|raetchèt}} al tere so les pîs des fakins Et ki n' ont pus sovint d' ôte famile ki leu tchén {{s-rif|MSla}} # {{vc}} [[pordjeter]] [[felmint]] foû del [[boke]]. #* Dj’ a cawarante-deus ans d’ fosse, dji tosse do matén sk' å niût, et dji '''raetche''' les clås di m’ waxhea {{s-rif|BGen}} #* Èn ewaerant dragon, {{~|raetchant}} l’ feu, vî come tere, avou ene blanke caime pé k’ ene macrale. # {{vc}} {{im|wa}} tot djåzant d' on canon. #*Tot ossu vite li bataye egadjeye,Et disk’ å djoû k’ on l’ åye veyou fini,Tes fôrts ont dné … {{~|raetchant}} di stok et d’ taeyeMitraye et feu dvins les rangs d’ innmi. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.38}} # {{vc}} [[fé brotchî foû]] ene sacwè avou [[haeyeme]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{stin|wa}} {{vc}} [[amoussî]] on pwezon. #* Ene biesse ki {{~|raetche}} li velin {{s-rif|E1}} #* Et so çoula, Colasse Tchessa foû di s' coujhene li djalot marlatcha, K' {{~|aveut raetchî}} l' pwezon ki dveut, dai, ç' moumint la Evilmer po lontins l' veye do vî rapace ! {{s-rif|LLamay|(1923), p. 29}} # {{vcnd|so}} dilaidi avou haeyeme. #* Après aveur {{~|raetchî so}} les cis k' ont trayi, K' ont trayi po les çanses leu målureuze patreye Pask' il estént trop pô djintis po maneuvrer ene usteye, Dj' a tuzé bén lontins. {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 115}} ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|[[li ci ki raetche e l' air, ça lyi rtoume cobén so s' narene]]}} #{{r|raetchî tot blanc}} #* MAREYE. - Asteure, ki vs shonne t i don ? TÅTÎ. - Dji n' sonne nén, dji {{~|raetche tot blanc}}. (A pårt) S' elle aveut l' eritaedje ! Mins sins çoula ... ene siervante !... (I fwait passer s' doet dizo s' narene.) MAREYE (a pårt). - Ritoûnreut i cazake ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 548-550}} #* Cwand on-z a soe, li gozî dvént tot setch, I fåt tofer loukî del ramouyî ; On {{~|raetche tot blanc}} cåzu tchaeke feye k’ on raetche, Metans co ene pîce po l’ åté do gozî. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Buvans» p.66}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[raetchaedje]] * [[raetcheu]] * [[raetchote]] * [[raetchon]] * [[raetchoe]] * [[raetchåd]] * [[raetcha]] * [[raetchåjhe]] * [[kiraetchî]] {{mse}} * [[scraetchî]], [[scraetchete]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[scraetchî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|ra chee|raetchî}} = C74 | raetchî = R13 | ratchi = C8,C13 | ratcher = E165 | rètchî = E170,E1 | rèchî = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pordjeter do raetchon foû del boke |fr= {{t+|fr|cracher}} |en= to {{t+|en|spit}}, to {{t+|en|spit up}} |nl= {{t+|nl|spuwen}} |ary= [[dfel]] {{=ral}} [[دْفل]] }} {{ratour|brotchî waeraxhmint foû |fr= {{t+|fr|cracher}}, {{t+|fr|déchaîner}} }} {{ratour|amoussî do pwezon |fr= {{t+|fr|inoculer}}, {{t+|fr|injecter}} }} {{ratour|raetchî so | fr = {{t+|fr|répugner}}, {{t+|fr|exécrer}}, {{t+|fr|abhorrer}} }} fgayb2n4b29m62zqa2xtk34b1i1mknd yan 0 37594 434603 310940 2026-07-19T18:18:48Z Lucyin 218 434603 wikitext text/x-wiki {{MR|yane|yan′|Jan}} == {{L|zgh}} == === {{H|ralfabetijhaedje}} === * {{=ral}} [[ⵢⴰⵏ]] ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} {{AFE|jæn|odio=Zgh-shi-ⵢⴰⵏ-yan.ogg|ling=zgh}} === {{H|Nb|zgh}} === {{-nbamz-}} {{~}} {{o}} # {{Lka}} «[[ⵢⴰⵏ]]». ==== {{H|Si}} ==== [[ⵉⵊⵊⴰⵏ]] ==== {{H|Sp}} ==== {{chleu}} ser5bd8n1gjyx0qd79q9hw8wmkgdmaw çou ki 0 37866 434611 429144 2026-07-19T18:48:27Z Scribus electronicus 3672 434611 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-'|çou k}} {{-spodiv-|[[çou ki]]|[[çki]]}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m}} «[[çou]]» + «[[ki]]» === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|suki|syki|siki|syky|sɛky|sɛkɛ|ɛskɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|suki}} === {{H|pr-r|wa}} === {{-alo2-|çou ki|çki}} {{~}} {{n}} (puvite a l' atake ou après cossoune, mins possibmint eto après voyale) # li [[sacwè]] ki, les [[sacwès]] ki. ## sudjet do viebe del fråzlete rahoucrece. ##* Dji vs dirè ttaleure {{~}} n' va nén dins vosse adjinçna. ##* Mins n' fåt nén fote evoye {{~}} pout vni a pont. {{s-rif|PJD}} ## droet coplemint do viebe del fråzlete rahoucrece. ##* Dji n' voe nén {{~}} dj' divreu dire d' ôte. ##* Dji n' comprind nén '''çou k' '''vos djhoz. # [[come]] (dins ene fråze di sclameure). #* '''Çou k' '''dj' end a veyou, do tins, avou ces djonnes la ! #* {{~|Çou k'}} dji m' a rpintou d' aveur cwité m' måjhone, {{~|çou k'}} dji m' è rprind co ouy n' est nén a croere. {{s-rif|JVpa|(1896), p.21}} #* Si les pôves vîs rampårs djåzént,Mon Diu ! {{~|Çou k'}} endè racontrént ! {{s-rif|LLaginm|''Tournai'', (1947), p. 126}} # coplemint nén direk di çou ki sins l' divancete « [[a]] ». #* Viè les Påkes dji va-st a cfesse A l' eglijhe des Cårmuléns, Sol côp, vola k' on m' ahesse, Mins {{~|çou k'}} dji n' m' atindeu nén : C' est ki l' pere po penitince, M' evoye cwénze djoûs å salut, Mi ki n' a måy inmé l' ecinse, Dji dveu ene desse å Bon Diu. {{s-rif|TBowp|''Ji d'véve ine dette â bon Diu'', 1886, p.16-17}} [[File:Toussaint Brahy œuvres wallonnes posthumes 1892 odio 25.wav]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[çou k’ c’ est di]]}} # {{r|[[çou k’ c’ est d’ nozôtes]]}} # {{r|[[çou ki vént d’ rif erva d’ raf]]}} # {{r|[[çou ki n’ cût nén por vos, leyîz l’ broûler po èn ôte]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[cwè çki]], [[k' est çki]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|li sacwè ki, sudjet do viebe del fråzlete rahoucrece |fr= {{t+|fr|ce qui}} |en= {{t+|en|what}}, {{t+|en|that which}} |nl= {{t+|nl|wat}} |de= {{t+|de|was}} |es= {{t+|es|lo que}}, {{t+|es|cosa que}} |it= {{t+|it|ciò che}} |ary= [[li]] {{=ral}} [[ل]] {{=dsf-ar}} [[لِ]], [[haja li]] {{=ral}} [[هد شي ل]] {{=dsf-ar}} [[هد شي لِ]] (defini), [[chi haja li]] {{=ral}} [[سي حاجة ل]] {{=dsf-ar}} [[سي حاجة لِ]] (nén defini) }} {{ratour|li sacwè ki, droet coplemint do viebe del fråzlete rahoucrece |fr= {{t+|fr|ce que}} }} {{ratour|come, dins ene fråze di sclameure |fr= {{t+|fr|ce que}}, {{t+|fr|combien}} }} {{ratour|coplemint nén direk di çou ki sins l' divancete « a » |fr= ce à quoi }} mw5g6x1ajj0zm9hdj16fnc3rgcgyhh2 maîsse 0 38280 434552 302133 2026-07-19T13:45:22Z Lucyin 218 434552 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|mɛːs|odio=Wa-fel mêsse wa mwaisse.oga|ling=wa-fel}} === {{H|Su|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[mwaisse]]. #* {{lang|wa-fel|On dièrain côp d’ gorê, lès-omes è sèront {{~s}} ! Ossu, vola qu’èl keûhisté dèl matinêye, on-z-ôt wîgnî ’ne saqwè, londjinn’mint, come ine plainte.}} {{s-rif|HSim|Li mwért di l’ åbe}} ==== {{H|PM}} ==== [[mèsse]] ==== {{H|Sp}} ==== {{WM-Fel}}, {{WL-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | maîsse = C1, C13 a "lodjeû", "ployî", evnd., C60, C99 | mêsse = E1, E212, C9, C106, G201 | maisse = C8 }} lp51atuictrji67kolw67v12qesqqt4 434553 434552 2026-07-19T13:46:34Z Lucyin 218 434553 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|mɛːs|odio=Wa-fel mêsse wa mwaisse.oga|ling=wa-fel}} === {{H|Su|wa-fel}} === {{~}} {{o}} # [[mwaisse]]. #* {{lang|wa-fel|On dièrain côp d’ gorê, lès-omes è sèront {{~s}} ! Ossu, vola qu’èl keûhisté dèl matinêye, on-z-ôt wîgnî ’ne saqwè, londjinn’mint, come ine plainte.}} {{s|HSim|Li mwért di l’ åbe}} ==== {{H|PM}} ==== [[mèsse]] ==== {{H|Sp}} ==== {{WM-Fel}}, {{WL-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | maîsse = C1, C13 a "lodjeû", "ployî", evnd., C60, C99 | mêsse = E1, E212, C9, C106, G201 | maisse = C8 }} 76ov5cctb95axsbubhc3wpcv1sk17op disca 0 40308 434639 425303 2026-07-20T11:15:10Z Scribus electronicus 3672 434639 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drifor-|disk’ a}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} «[[disk']]» + «[[a]]» (pol mot-fråze, [[elipe]] di «disk' å côp ki vént»). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|dis.'ca|ʤus.'ca|ʒus.'ca}} ** {{pzc}} {{AFE|dis.'ca}} * {{Ric|dis·ca}} === {{H|divancete|wa}} === {{-alo2-|disca|discar}} {{~}} {{n-c|wa}} # {{Lka}} [[diski]]. #*Dj' avans woeyî {{~}} meynute {{s-rif|S0}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[disca pus tård]] * [[disca tant ki]] * [[disk’ å rpasser]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | {{=wis|jhis ka|disk’ a}} = C74 | {{=wis|jis ka|disk’ a}} = C74 | jusk'a = S0 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|do moumint d' asteure å moumint dit après; del plaece k' on-z est al plaece dijhowe après |fr= {{t+|fr|jusqu’à}} }} === {{H|MF|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # {{cama}} divant d' cwiter ene sakî, tot sohaitant li rvey. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[disca tant]], [[disca dvanzir]], [[disca rpassé]], [[disca onk di ces djoûs]], [[disk’ å rvey]], [[disca ene ôte schoyåjhe]] * [[a bénrade]], [[a torade]], [[ca torade]] / [[catorade]], [[a onk di ces djoûs]], [[al samwinne]], [[disca l’ pitite dicåce]], [[disca torade]] * [[årvey]] / [[å rvey]], [[adiè]] / [[ada]], [[ås troes vîs omes]] / [[åtreuvizom]], [[a èn ôte côp]], [[a ene ôte feye]], [[diewåde]] ([[Diè wåde]]), [[ki ça vos våye bén]], [[salut]], [[å plaijhi]], [[disca puss]] (noûmot) * [[a dmwin]], [[dank et merci]], [[sierviteure]] * [[alez, dabôrd]]! ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}} ==== {{H|ratournaedjes|2}} ==== {{ratour|dijhêye divant d' cwiter on camaeråde |ar= {{t+|ar|ral=bây bây|باي باي}} |ary= {{t+|ary|بيبي|ral=beybey|ar-fafl=بيْب}} |fr= {{t+|fr|à bientôt}}, {{t+|fr|à plus tard}}, {{t+|fr|à plus}}, {{t+|fr|à tantôt}} ''(Beldjike)'', {{t+|fr|salut}}, {{t+|fr|salut en de kost}} ''(Brussele, Flande)'' |en= {{t+|en|bye}}, {{t+|en|bye-bye}}, {{t+|en|see you soon}} |nl= {{t+|nl|doei}}, {{t+|nl|doei doei}}, {{t+|nl|toedeloe}}, {{t+|nl|dag}}, {{t+|nl|doei}} |de= {{t+|de|tschüss}} |lb= {{t+|lb|äddi}} |es= {{t+|es|hasta luego}}, {{t+|es|chau}} / {{t+|es|chao}} |pt= {{t+|pt|até logo}}, {{t+|pt|adeus}} |it= {{t+|it|ciao}} |br= {{t+|br|kenavo}} |oc= {{t+|oc|a leu}}, {{t+|oc|tan leu}} ''(Cevenes)'' |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵔ ⵜⵉⴽⵍⵉⵜ ⵢⴰⴹⵏ|ral=ar tiklit yaḍn}} }} 93njor2y6qz6js4oepc9uzixqx1vcos tot 0 40862 434523 428715 2026-07-19T12:12:39Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434523 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|totus|sourd=la}} (« tot, tchaeke, tot etir »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tɔ|tu}} {{2pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|tɔ}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{-alo2-|tot|tote}} {{~}} # mostere on hôt [[livea]] di l' [[adviebe]] ki shût (nén candjåve). #* Dji lyi dmande {{~}} biesmint : «eyet vosse feme, ça lyi va» ? # mostere on hôt [[livea]] di l' [[addjectif]] ou d' l' [[addjectivire]] (candjåve å femrin, mins nén å pluriyal). #* Il a rivnou {{~}} frexh di tchôd. #* I parexhént {{~}} disbåtchîs. #* Elle esteut {{~e}} binåjhe. #* Elle ont dmoré {{~e}} biesses. #* Si tiesse esteut {{~e}} e croles {{s-rif|CE2}} #* Les beas våzes estént {{~}} a bokets. #* Nole trace di l’ ôte såjhon … Siya ! Des moitès foyes Å pî del håye d’ årdispene {{~e}} floreye. {{s-rif|JCmp|« Dixmude », 1916, p.25}} # divant on prono d' djin, mostere li rshonnance avou çou k' on ratind di cisse djin la (candjåve å femrin, mins nén å pluriyal). #* C' est {{~}} lu, la ça, d' ariver ene eure trop tård. # mostere on hôt [[livea]] do viebe. #* Et cwand l' viye croe ki tome e-n ene blesse Årè {{~}} fini do toumer, I n' dmeurrè pus rén d' çou k' dj' inme, Ki m' rapinsreut çou k' dj' a-st inmé. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Tossaint", p.39}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur di tot}}. #* Ele {{~|aveut d' tot}} e s' botike et les pôvès djins do Gravioûle alént acroere la. {{s-rif|JVpa|(1896), p.63}} # {{r|[[c’ est tot]]}} # {{r|[[li tot, c’ est di]]}} #* Li monde, c’ e-st ene djowe wice k’ on tape a l’ åwe : {{~|li tot, c’ est di}} n’ nén esse l’ åwe. {{s-rif|AXbm|(1905), p.12}} # {{r|[[tot a schipe]]}} : rafoircixhaedje di [[a schipe]] #* {{~|Tot}} a schipe arivé a l' ospitå d' Calais, on docteur egzamina l' oficî et Pire Lipaye fourit tcherdjî del sognî tot come i l' aveut fwait diski la {{s-rif|LTil}} # {{r|[[tot…ki…]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[totafwaitmint]] * [[totavå]] * [[atchté tot fwait]] * [[tolu]] * [[tot drole]], [[fé tot drole]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[foirt]], [[pår]], [[mo]], [[mier-]], [[foû]], [[totafwaitmint]], [[completmint]]; {{Lka-si|foirt}} === {{H|NDP}} === {{~}} {{n}} # {{n-c|wa}} mostere l' eshonna des sacwès k' on ndè cåze, sins ndè rovyî ene. #* I fåt tni {{~}} çoula por lu. #* I fåt k' on fwaiye {{~}} lu-minme. # sacwè l' pus impôrtante (todi avou l' definixhant årtike « li »). #*Li {{~}}, c' est nén d' wangnî, mins d' î prinde pårt {{s|LM|ratournant [[w:Pierre de Coubertin|Pierre de Coubertin]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tot toûne al ribolete]]}}, {{r|[[gn a tot ki toûne li cou]]}} # {{r|[[c’ est l’ tot di]]}}; {{r|[[ci n’ est nén l’ tot]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[totafwait]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eshonna des sacwès k' on ndè cåze, sins ndè rovyî ene |fr= {{t+|fr|tout}} |nl= {{t+|nl|alles}} |en= {{t+|en|everything}} |de= {{t+|de|alles}} |es= {{t+|es|todo}} |ary= {{t+|ary|كلشي|ral=kelchi}} |ar= koulli chay' {{=ral}} {{t+|ar|كل شئ}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|كُلِّ شَئ}} }} {{ratour|sacwè l' pus impôrtante |fr= {{t+|fr|important}}, {{t+|fr|essentiel}}, {{t+|fr|tout}} }} === {{H|NDPrz}} === {{-przwa-|[[tot]]|[[tos]]|[[tote]]|[[totes]] / [[totès]]}} # mostere li sacwè e-n etire. #* Ritnoz bén {{~}} çki dji vs a dit. #* {{~|Tote}} ciste ivier, k' il a toumé del nive {{s-rif|CE2}} #* Ç' a stî l' minme ramdam {{~e}} djoû et {{~e}} nute. # mostere les sacwès sins ndè rovyî. #* Louke on pô {{~es}} ces tchampinnes {{s-rif|CE2}} # ''(candje sorlon l' djinre mins nén l' nombe)'' overe come [[coplemint direk]] di l' [[atribut]] tot mostrant on hôt livea do viebe. #* S' ele rote, vos tronnez {{~}}, Ca ele peze nonante kilos. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Cwand i m' a loukî, dj' a fruzi {{~}}, i fjheut des ouys ! Co måy dji n' a veyou des pareys. I gn a k' sint Djîle l' ewaeré ki s' pôreut mzurer avou lu di ç' costé la. {{s-rif~|ABbdj|1900, sinne XIII, p.33}} #* Sav bén k’ c’ est plaijhi d’ aveur ene måjhone comme cisse-cial, vos, Janete. Il î fwait si frisse la ! Dji m’ ra dedja {{~}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.118}} #* I les vént vey et les deus tchéns el kiletchèt {{~}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.16}} #* BÊTRI. (djondant les mwins, spawtêye) – Djezus Maria ! Li tchesturlinne del bele rotche ! WÅTÎ. – Pocwè nén ? Vos fruzixhoz {{~e}}. BÊTRI. – Et les gofes don, ki sont csemêyes e corant ! Î tuzez vs ? Andrî sait a poenne bagnî ; dj’ a sogne k’ i n’ perixhe ! {{s-rif|JMtbr|1922, p.10}} # eployî après ''c' est''. #* C' est {{~ès}} belès åmayes po repleni après l' ivier. #* Les grandeurs, c' est {{~|totès}} sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Ene cwénzinne di djoûs dvant l' mariaedje, C' e-st adon k' i fwait bon hanter : Ci n' est k' {{~|tos}} båjhes, {{~|tos}} doûs messaedjes. Les cours djåzèt, ç' n' est pus tocter. {{s-rif|JDcoh|1939, p.65, ''Vûzion d’ boneûr'' (1902)}} #* C’ est {{~|tos}} rénnvåts k’ on dvreut Marker d’ ene grande noere croes Et les loyî l’ onk a l’ ôte so des strins Adon mete li feu divins. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.76}} #* Loukîz l' djonnesse, c' est {{~|tos}} omes di stok capåbes do bouxhî moirt les cis ki s' metèt so leus voyes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.26}} # totes sôres di. #* Et les belès stoeles ki ns veyans S’ esprinde sol fén d’ ene claire djournêye, Divnèt {{~|totès}} frawiantès fleurs. {{s-rif|JVvl|(1901), p.91, “Vîx Souv’nir”}} #* Dji m’ va fé mete {{~ès}} plantches å meur, ti sais bén, hin ! Come des djivås, la ! {{s-rif|HSjan|1911, p.116}} #* C' est cial k' on voet {{~|tos}} apôtes Ki frént rire li pus trisse fougna ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.17}} #* Fåt esse sûti, savoz båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol ovraedje do cervea … on n' a do raeze a fé la k' a {{~|tos}} simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* Come vos ndè poloz djudjî, li Societé Walone, contéve {{~ès}} djins d' cwè. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.48}} # {{plur}} [[des]]. #* Cial e nosse bele kipagneye, Wice k' on s' amuze come {{~|tos}} frés, Li plaijhi est sins parey : Ni låtchans nén d' banketer. {{s-rif|JDcoh|1939, p.147, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tote djoû]]}}, {{r|[[tote nute]]}} # {{r|[[tos boignes contes]]}} # {{r|[[tos tchamps tos payis]]}} # {{r|[[di tote foice]]}} # {{r|[[mete a totes les såces]]}} # {{r|[[on n’ a nén tos les pås k’ on hosse]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tertos]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere li sacwè e-n etire |fr= {{t+|fr|tout}} |en= the {{t+|en|whole}} |nl= de {{t+|nl|heel}} |es= {{t+|es|todo}} }} === {{H|divancete|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # divant on [[pårticipe prezintrece]], çou ki fôrmêye li djerondif. #* Kimint av trové cisse machine la, Renkin ? {{~|Tot}} tuzant, sire. # {{vvm|wa}} [[avou]]. #* Nos alans abimer e l' fosseBinamé Diè {{~}} l' beur ki hosse,Ay, ay ay, dji sin l' plantchî,Ki va disfoncer podzo nos pîs. {{s-rif|E183|[[w:Paskeye so les lotchets|Paskeye so les lotchets]] (1640)}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tofjhant ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[e]] (+ pårticipe prezintrece) * [[å]] (+ viebe sustantivé) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | to = E183 (1640) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djerondif |fr= {{t+|fr|en}} |en= {{t+|en|-ing}} |nl= {{t+|nl|-end}}, aan het + -end }} == {{L|nl}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|tɔt}} === {{H|divancete|nl}} === {{~}} # [[diski]], [[disca]]. ==== {{H|A}} ==== * [[tot en met]] f30ljpxl59h2f9quwy6z4087aspzcrk tchimijhe 0 42077 434632 432801 2026-07-20T11:01:36Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434632 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-TCHI|mijhe}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdjti|*hamiþiją|sourd=gem}} (mousmint, tchimijhe), pal voye do {{bdj|camisa|sourd=la|ling=wa}}, « {{loyén|camisia|la}} » (tchimijhe, tchimijhete, tchimijhe di nute). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʧi.ˈmiːh|ʧi.ˈmiːç|ʧi.ˈmiːʃ|ʧy.ˈmiːç|ʧy.ˈmiːʃ|ʧœ.ˈmiːʃ|ʧɛ̃.ˈmiːʃ}} {{BS|jh}} *** {{frcjh}} {{AFE|ʧɛ.ˈmiːs}} *** {{pcdjh}} {{AFE|kɛ.ˈmiːʃ}} ** {{pzc}} {{AFE|(ɛn)‿ʧi.miːç|odio=Wa (ine) tchimijhe.oga|ling=wa}} (après nén definixhant årtike coinrece « [[ine]] ») * {{Ric|tchi·mijhe}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # ledjir mousmint do dzeu do coir, avou des mantches, coûtes ou longues. #* Li nivaye valsant avou l’ bijhe, Fjheut des damabondes di påwions Ki acovrént d’ ene sipesse {{~}} Campagne et prés, håyes et bouxhons. {{s-rif|MLol|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Onk et deus, dj’ a veyou l’ leu ; … cénk et shijh, i meteut si {{~|tchmijhe}}. {{s-rif|contene}} <gallery> Camisade puño doble.jpg|Blanke tchimijhe. </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[souwer ene tchimijhe]]}} # {{r|[[come cou et tchmijhe]]}} # {{r|[[s’ è fote come di s’ prumire tchimijhe]]}} # {{r|[[ça n’ mindje nén l’ dobleure di vosse tchimijhe]]}}  ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[panea]] ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchimijhete]], [[tchimijhî]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[T-tchmijhe]] * [[tchimijhe di nute]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[ticheur]] ==== {{H|DzoM}} ==== * [[a peur]], [[a purete]] * [[mantche]], [[mantchete]], [[col]] ==== {{H|FA}} ==== E francès « [[chemise]] » vout dire eto « [[farde]] ». ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chumixhe / chmixhe = E212:chumixhe\,_chmixhe | tchèmîse / tch’mîse = O4 | tchimîhe / tch’mîhe = E170 | tch(i)mîje = C8 | tchimîje / tch’mîje = C62 | tch(i)mijhe = R10:8852,R13 | tch(u)mîje = S117 | tchumîhe / tch’mîhe = E34 | tch(i)mîhe = E1  | chimîh = E177a | chumîh = E177a | {{=fon|tšümīš|tchumîje}} = S38 (p. 66) | {{=wis|she meese|tchimijhe}} (shirt) = C74 | tchèmîse = O3  | kèmîche = O3 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ledjir mousmint do dzeu do coir |ar= {{t+|ar|قميص|ral=qamîç|ar-fafl=قَميص}} |ary= {{t+|ary|قميجة|ral=qemija}} |ca= {{t+|ca|camisa}} |de= {{t+|de|Hemd}} |en= {{t+|en|shirt}} |es= {{t+|es|camisa}} |fr= {{t+|fr|chemise}} |it= {{t+|it|camicia}} |nl= {{t+|nl|hemd}} |pt= {{t+|pt|camisa}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|tchimijhe}} 7hk5xuaxx9rgz8vl8a4d69okjca6a2e porshuve 0 43404 434536 415353 2026-07-19T13:06:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434536 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|porshure}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|shuve}}, {{be-por}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=porshuv|B=porshû|C=porshuv|PE=porshuvou / porshût|come=shuve}} {{~}} {{vc}} # shuve tant k' a racsure. * Les grandeurs, c' est totès sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos {{~|a porshuvou}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Do pus lon k’ dji m’ rapinse, Li mizere mi {{~|porshût}}, Et dji soufe pus k’ on n’ pinse, Di tot çou k’ dj’ endè rçû. {{s-rif|JVpr|(1897), «A l’richesse», p.137}} #* Puski t' {{~|as porshût}} t' sondje el plinne fleur di t' djonnesse, Puski, cwand il a stî foû, t' as dvou greter, trimer, Asteure des fis d' årdjint fjhèt des taetches so t' noere tiesse. {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A ‘n-ancyin payîsan'', p. 152}} # co fé pus lontins (çou k' on est ki fwait). # {{vpr}} [[continouwer]]. #* Tot m' mariant, vos contîz bén seur ki vosse veye aléve {{~|si porshure}} dizo ene plouve d' aplôdixhmints … {{s-rif|JMvm|(1933), p.42}} # {{vpr}} cori l' onk après l' ôte. #* Mme PîMÅYE. - Vinoz don cial, canaye ! (i {{~|s’ porshuvèt}})PÎMÅYE. - Ki nos vs sipiyanxhe on vanea ! {{s-rif|LLcco|1904, p.42}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (shuve tant k' a racsure) : [[portchessî]], [[kitchessî]] * (co fé pus lontins çou k' on est ki fwait) : [[continouwer]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|shuve tant k' a racsure |fr= {{t+|fr|poursuivre}} }} {{ratour|co fé pus lontins çou k' on est ki fwait |fr= {{t+|fr|poursuivre}}, {{t+|fr|continuer}} }} 8to9lhkjjs5cyez9z9jygnjpwrrlwai 434562 434536 2026-07-19T14:20:09Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434562 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-drif-|porshure}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|shuve}}, {{bet|por|v|wa}}, lu-minme do {{bdj|persequi|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɔʀ.ˈsyːʀ|pɔʀ.ˈsiːʀ|pɔʀ.ˈʃyːʀ|puʀ.ˈsyːʀ|puʀ.ˈʃyːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|pɔʀ.ʃyːf}} eyet {{AFE|pɔʀ.ˈʃyːʀ}} * {{Ric|porshuve}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=porshuv|B=porshû|C=porshuv|PE=porshuvou / porshût|come=shuve}} {{~}} {{vc}} # shuve tant k' a racsure. #* Les grandeurs, c' est totès sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos {{~|a porshuvou}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Do pus lon k’ dji m’ rapinse, Li mizere mi {{~|porshût}}, Et dji soufe pus k’ on n’ pinse, Di tot çou k’ dj’ endè rçû. {{s-rif|JVpr|(1897), «A l’richesse», p.137}} #* Puski t' {{~|as porshût}} t' sondje el plinne fleur di t' djonnesse, Puski, cwand il a stî foû, t' as dvou greter, trimer, Asteure des fis d' årdjint fjhèt des taetches so t' noere tiesse. {{s-rif|LLaginm|(1947), ''A ‘n-ancyin payîsan'', p. 152}} # co fé pus lontins (çou k' on est ki fwait). # {{vpr}} [[continouwer]]. #* Tot m' mariant, vos contîz bén seur ki vosse veye aléve {{~|si porshure}} dizo ene plouve d' aplôdixhmints … {{s-rif|JMvm|(1933), p.42}} # {{vpr}} cori l' onk après l' ôte. #* Mme PîMÅYE. - Vinoz don cial, canaye ! (i {{~|s’ porshuvèt}})PÎMÅYE. - Ki nos vs sipiyanxhe on vanea ! {{s-rif|LLcco|1904, p.42}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[porshûte]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (shuve tant k' a racsure) : [[portchessî]], [[kitchessî]] * (co fé pus lontins çou k' on est ki fwait) : [[continouwer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto  | porchûre = C8,C13 | porshure = R10 | porsîre = C14 | porsûr = E203 | porsûre = E1 | pourchûre = O4 | poursûre = O4  | porshuve = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|shuve tant k' a racsure |fr= {{t+|fr|poursuivre}} }} {{ratour|co fé pus lontins çou k' on est ki fwait |fr= {{t+|fr|poursuivre}}, {{t+|fr|continuer}} }} t0slkkdt6we4weji433fr8n0idmjilr manire 0 45402 434596 425035 2026-07-19T18:04:06Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434596 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|manuarius|sourd=la}} (k' on tént dins s' mwin); {{çdom}} fwait d' on {{bdj}} «man» (mwin) {{caw|ire|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{prcoi}} {{AFE|ma.niːʀ|ma.nɛːʀ|ma.njɛʀ}} *** {{frcjh}} {{AFE|ma.njeʀ|ma.ɲeʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|ma.niːʀ}} * {{Ric|ma·nire}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # façon d' fé ene sacwè. #* Ça a stî fwait d' ene drole di {{~}}. #* Tchaeconk fwait a s' {{~}}. #* On raconte çoula di pluzieurs {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Loukîz di kéne {{~}} ki dj' a shoflé ci cmere la a si ome {{s-rif|AMaq}} # ({{tpl|wa}}) [[kidujhance]]; [[grandiveus]]ès [[djesse]]s. {{Lka}} «[[manires]]» #* Vos avoz des laidès {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Aveur des viyès {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Aveur des sotès {{~s}}. {{s-rif|E1}} #* Ses belès {{~s}}, si lokince, L’ anea d’ ôr ki rlûjhéve e s’ doet, Mi fjhît croere k’ on tél pôvriteus, Diveut esse ossu ritche k’ on prince. {{s-rif|JVvl|(1901), p.70, “L’Onai d’ôr”}} #* Poleut i s' afaiti ås belès {{~s}} di Paris, lu k' i n' e-st a l' åjhe k' avou s' rapîçtêye marone et ene pwaire si shabots  ? {{s-rif|JMwpl|(1938), p.33}} # acostumance. #* Scheure ene {{~}}. {{s-rif|E203}} #* I va fé deus toûs po toumer so l’ hapå, c’ est s’ {{~}}. {{s-rif|HSbb|1886, p.23}} #* I fåt viker avou, po kinoxhe totes leus {{~s}}. {{s-rif|BSLLW|oteur=ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[al manire di]]}} ## {{r|[[a m’ manire]]}} ## {{r|[[esse a s’ manire]]}} ## {{r|[[fé a s’ manire]]}} ## {{r|[[trover a s’ manire]]}} # {{r|[[del manire ki]]}} ## {{r|[[del minme manire ki]]}} # {{r|di ç’ manire la}}. #* Dji m' va mete cial, loukîz : {{~|Di ç' manire la}}, dj' voerè s' i n' vént nén ene sakî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 535-536}} # {{r|[[di manire a]]}} # {{r|[[di manire ki]]}} # {{r|[[d’ ene bele manire]]}} # {{r|[[di tote manire]]}} # {{r|[[fé des manires]]}} # {{r|[[manire di]]}} # {{r|[[sins pus d’ manire]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== [[maniré]], [[manireus]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[manire do viker]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[façon]] * [[môde]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | magnére = C8,C9a | manîr = E203 | manire = R10,R13 | manîre = E1,E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|façon d' fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|manière}} |en= {{t+|en|way}}, {{t+|en|manner}} |nl= {{t+|nl|wijze}}, {{t+|nl|manier}} |de= {{t+|de|Weise}}, {{t+|de|Manier}} |es= {{t+|es|manera}}, {{t+|es|modo}} |ary= [[6eriqa]] (Teriqa) {{=ral}} [[طريقة]] }} {{ratour|sins pus d' manire |fr= {{t+|fr|sans protocole}}, {{t+|fr|brusquement}}, {{t+|fr|brutalement}} }} dnh2kaa7osbnecnhaqouywjcgh4zzzm taper ene copene 0 47561 434586 401843 2026-07-19T17:49:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434586 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|taper|ene|copene}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vcnd|avou}} # djåzer avou (des soçons). #* Dji doe t aler ene sawice, i fåt k' dji vs cwite, vijhene ; Dji vs va leyî eshonne {{~|taper ene pitite copene}} Dismetant k' dji rvegne ... Disca torade ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 529-531}} #* Ca les minteus et les bråcleus, Ces la ki po {{~}}, Metèt des wants, fjhèt des antchous Et trinte shijh sôres di reverinces. {{s-rif|JVvl|(1901), p.122, “Nos Bottresses”}} #* Dj' a sopé avou des sovrins, souwé avou des payizans, {{~|tapé des copenes}} avou des tuzeus. {{s|LHsla}} #* On bråve ome, li curé, ki '''tapéve''' voltî {{~|ene copene}} avou nost ome et afeye djouwer cénk royes avou lu. {{s-rif|JPD}} #* Dj' åreu volou {{~}}Avou tes cleuzes, ti pinte di stin, Tes coûkes a doze ou t' bele djihene ; Mins ki vouss, j' end a nén l' tins ! {{s-rif|LLbe|(1928), p. 56}} #* So ç' tins la, al « sûrté d' Lidje », li comissaire Delvigne {{~|tapéve ene copene}} avou les inspecteurs {{s-rif|PHT|ratournant ''Maigret èt l’danseûse d’å Gai-Moulin'', 1994, {{p.|17}}}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bate copene]] * [[taper ene divize]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djåzer avou des soçons |fr= faire un {{t+|fr|brin de causette}}, {{t+|fr|tailler une bavette}} |en= to {{t+|en|chat}}, to {{t+|en|chit-chat}} }} lmb908gdbs33rpzer5er2mb86dmpdl6 tcherdjî d’ cwårs come on crapåd d’ plomes 0 52493 434628 277381 2026-07-20T10:38:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434628 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|tcherdjî|d’|cwårs|come|[[on#Walon 1|on]]|crapåd||d’|[[plome|plomes]]}} === {{H|addjectivire|wa}} === {{~}} {{o}} {{rim|addj|wa}} # sins årdjint. #* Cwand dj' esteu {{~|tcherdjî d' çanses tot come on crapåd d' plomes}}, Ele n' aléve nén si roed ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 554-555}} ==== {{H|ôtès cognes}} ==== * [[pôve come on rat d’ eglijhe]] q3i0yrcv8l1gssye1dn42hjx25uc61a shabot 0 53561 434605 434146 2026-07-19T18:24:05Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434605 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} « [[savate]] » eyet « [[bote]] ». === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃa.'bɔ|sa.'bɔ}} {{2pr}} {{BS|sh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃa.'bɔ}} * {{Ric|sha·bot}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mous|wa}} [[tchåsseure]] di bwès (savate di [[bos]]). #* C' e-st insi k' e purete, On s' håynêye å solo, L' tchapea d' paye el hanete Et tchåssî d' gros {{~s}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.34 ''L'awous′'' (1906)}} #* Est çki les mamjhuletes si tchåssèt d’ gros {{~s}} ? {{s-rif|JMabf|1924, p.28}} #* Avou des håres, on fjheut des tchaplets d’ traze pwaires di {{~s}}. {{s-rif|RDed}} #* I fåt-st aler tchaeke djoû, tchåssî d' pezants {{~s}}, Woeyî so ene trope d' åmayes å mitan des brouwires ; Aveur les tchifes et l' front hålés des cwate solos, Et télfeye, doirmi ene nute å cour des sapinires. {{s-rif|MLau}} #* {{lang|wa-fel|Lès-aubes ont grèté lès nûléyes, I son.ne sipès dès plomions d’ nîve, Lès '''chabots '''dagnenut su l’ pavéye, Lès lantiènes blamenut dins leûs fîves.}} {{s|JDes}} # {{anto-b|wa}} coine ki rascouve li doet des tchvås (et des ôtes [[tchivalidîs]]). #* Li marixhå clawe li fier dins l' {{~}}. <gallery> Shabots.jpg|shabots d' bwès Klomp (ST652 4AB 02) - Kostuum Accessoire - Schoeisel - MoMu Antwerp.jpg|sifwaitmint TrimmedLeg.jpg|shabot do tchvå </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|shabot d’ Flamind}} : foirt pezant shabot #* Sint Pire, po rplanter les gueyes A metou ses {{~|shabots d’ Flamind}}. {{s-rif|RArc}} # {{r|etinde vini avou ses grands shabots}} #* MAREYE. - Dji vs plai bén, m' avoz vs dit co traze et traze feyes... Ouy eco, vos dmandîz k' dji m' mariaxhe avou vos. TÅTÎ (a pårt, sitåré e s' fôteuy). - Dji l' {{~|etind vni}}, cisse-lale, {{~|avou ses gros shabots}}. MAREYE. - Ebén ... dj' a reflechi ... TÅTÎ. - A ! MAREYE. - Dji so d' voste idêye. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 538-541}} #* HINRI. - I gn a nou risse, alez, dj' inme Meliye et dji vs djeure ki si vos mel dinez, djel rindrè li pus awoureuse des femes. DJEDJENE. - Dji vs croe, Hinri, mins l' popa, vos nel contez nén. HINRI. - Si c' esteut ene bonté d' vosse pårt do djåzer por mi. DJEDJENE. - Awè dai, dji vs {{~|etind vni avou vos grands shabots}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VII, p.19}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[shabotî]] * [[shabotreye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sabot = C8,E1,S117 | chabot = C1,O0,O4 | shabot = R10, R13 |- = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tchåsseure di bwès |fr= {{t+|fr|sabot}} }} === {{H|VE}} === {{wp|shabot}}. h16nu1eg6p6pz1qocof7cuhv5fa0qe3 xhoré 0 55400 434582 432064 2026-07-19T17:40:12Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434582 wikitext text/x-wiki {{MR|xhore}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{V|xhorer}} {{caw|é|p|wa}} ==={{H|prononçaedje}}=== {{Lka-pr|xhorer}} ==={{H|pårticipe erirece|wa}}=== {{-perwa-é|xhor}} # {{Per-1}} «[[xhorer]]». ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|trawé avou ene xhore |fr= {{t+|fr|percé}}, {{t+|fr|drainé}} }} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-é|xhor}} # trawé avou ene xhore. # [[schapé]], saetchî foû di spexheur. #* Avou troes meyes cårlusses, dji sereu {{~}}. {{s-rif|E203}} #* Nos estans {{~s}}. {{s-rif|E1}} #* MAREYE. - Dji vén vs compluminter Tos deus, do fond di m' cour, po vosse gros lot d' cint meyes. Ça m' a fwait on plaijhi ! TÅTÎ. - A, po ç' côp la, Mareye, Nos tnans l' Bon Diu på pî ! TONTON. - On a l' tiesse foû des strins. MAREYE. - Vo vs la {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 524-528}} #* Ebén, puski vo vs la {{~}} dispaitchîz vs do fé vost ovraedje et vo vs arindjroz avou Fonsine. {{s-rif|LLcco|1904, p.32}} #* GRANDET. - Alans, ouy ki vosse divwer est rimpli disk' å bout, ki vosse fré est {{~}}, metoz vosse mwin cial. (I stitche si mwin.) Acceptez, Simone. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XV, p.32}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[rischoyou]] * [[såvé]] * [[schapé]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== [[flåwe]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sins nous cwårs |fr= {{t+|fr|fauché}}, {{t+|fr|sans le sou}}, {{t+|fr|ruiné}} }} === {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[fossé]]. #* Mierseu, pierdou sol voye et tronnant come ene foye,Droviant deus grands ouys lådjes come Saint Djîle l’ ewaeré,Avou l’ åme sofokêye et l’ coir a tchår di poye,Hanesse si leya djus, sol talus d’ on {{~}} ! {{s-rif|LLph| Tchant III, Saint Roch}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[xhorea]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | horé = {{s|LLag}} | - = E1,E203,R10,C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|fossé}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|*schorren|sourd=goh}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-é|xhor}} # ki n' a waire di tchå, po ene djin. #*Il est ossu {{~}} k' ene anweye {{s-rif|E212}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[distchårné]] * [[maigue]] * [[tene#Walon 1|tene]] * [[mwinre]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | xhoré = R12 | horé = E212b | xhoré = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|maigue |fr= {{t+|fr|maigre}}, {{t+|fr|fluet}} }} fxyk421jjxqd80d06pk2ony3hggkl1b filet 0 55448 434590 431834 2026-07-19T17:54:17Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434590 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{djermon|wa}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|fi}} {{caw|et|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|...}} * {{Ric|fi.let}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # fén [[stocaesse]] fi, come li ci po-z aler al pexhe. # {{tchår|wa}} guide a simpe coroye siervant a miner onk ou puzieurs tchivås al cawêye. #* Et l' cour tot rimpli d' djoye,I dogtèt sol {{~}} :Claptant so tchamps so voyes,Tant k' les tchesseutes durèt. {{s-rif|JDcoh|1939, p.109, ''Lès tchèrons d’ mon Dètrîhe'' (1905)}} {{dal}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[côper l’ filet]]}} # {{r|dji n' î vôreu nén taper filet}} : dji nel vôreu nén acertiner, dji n' e vôreu nén fé on vraiy . #: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"Je ne voudrais pas l'affirmer"}}. # {{r|a n' nén saveur taper filet}}; u : {{r|a n' nén saveur taper filet ni coron}}; u : {{r|on n' sait bouter filet}}: a n' s' î nén rtrover, a n' nén comprinde (imådje do pexheu ki tape si fi d' pexhe et ki ramasse des vîs [[trigu|trigus]], u k' i gn a do pexhon et k' i n' [[abetche]] nén). #* Gn a des gueres "prôpes" k' on vs touwe sins vos stroupyî télmint k' les missiles sont bén adjustés, et des gueres "mannetes", avou des menes ki vos stroupièt sins todi vos touwer: ké tremelaedje a n' pus saveur taper filet laddins ([[W. Bal]] <ref>[http://lucyin.walon.org/livreye/wilibal.html#krieg Dins "Warum Kriege"]</ref>). #: {{lang|fr|incompréhensible, inextricable}}. # {{r|[[metou so ses cwate filets]]}} # {{r|si moussî so s’ pus fén filet}} #* Fjhoz vs gåye, savoz, ! {{~|Moussîz vs so vosse pus fén filet}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 532}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | filet = E89,E178:vair (a « vair filet so l'aiw »),E203, R9,R10:23053,R11:fi_2,R13 | filèt = C1, E1 | a-filet = (a filets) E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|filet}} }} {{ratour|guide a simpe coroye siervant a miner onk ou puzieurs tchivås al cawêye |fr= guide à simple courroie (filet) servant à conduire un ou plusieurs chevaux en ligne }} o1kilaj6abw1q4bkgssagi72pvkp2ud houré 0 56910 434575 410807 2026-07-19T16:32:18Z Scribus electronicus 3672 434575 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{!Rif|xhoré}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|heure}} (do singlé), {{caw|é|a|wa|fwaitso=n}}; metou [[a hourixhe]]. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔ.'ʀe}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃu.'ʀe}} {{pzc0}} * {{Ric|hou·ré}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-é|hour}} {{~}} {{o}} {{a-atr}} # foû dandjî, schapé (adon k' on esteut e dandjî). #*Vo l' la {{~}} {{s-rif|E13}} #* Nos n' estans nén co {{~s}}, savoz {{s-rif|PHT|ratournant [[w:Natacha (binde d' imådje)|Natacha]]}} #* Si vos î arivez, nos serans {{~s}} po des anêyes {{s-rif|PHT|ratournant [[w:Natacha (binde d' imådje)|Natacha]]}} #* Avou troes meye cårlusses, dji sereu '''houré'''. {{s-rif|E203}} #* Mareye : Si l’ colon rvént, profitez è, mi pere serèt-st ås andjes ; fjhoz lyi li dmande et nos estans '''hourés''' !Djôzef : C’ est çoula minme !... Çou k’ c’ est des femes ! Dji m’ î piede, wice vont ele cweri tot çoula ? {{s-rif|HSim| « Li bleû-bîhe » 1886, (eplaidaedje da Jean Haust e 1936), p.17}} ===={{H|sinonimeye}}==== [[schapé]], [[foû sogne]], [[foû di spexheur]], [[foû risse]], [[francès]], [[clair]]; {{Lka-si|schapé}} ===={{H|ortografeyes}}==== {{Orto|croejh=Addj | houré, hourêye = R10 | horé, horaie = E203 | horé = E13,E170, G215 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|foû risse {{Lka}} [[schapé#Addjectif|schapé]] |fr= {{t+|fr|sauvé}}, {{t+|fr|à l’abri}}, {{t+|fr|hors de danger}} }} == {{H|VE}} == * {{BRIF|9316}} 6i8zf8pe1q3dufhzr22dxnylyyiw7lp xhore 0 56914 434576 414237 2026-07-19T16:45:45Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434576 wikitext text/x-wiki {{MR|schore|xhoré}} =={{L|wa}}== <gallery> File:ADurerAugerBayonne.jpg </gallery> === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|[xhorer}}; racuzinåve avou {{p|schoor|nl}} (stipe, stançon). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔʀ|ʃɔʀ|çɔʀ}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɔʀ}} * {{Ric}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{munu|wa}} {{usteye|wa}} usteye des mnujhîs, po fé on grand trô dins l' bwès. # corote po saiwer on terén. #* Fé ene {{~}} divins les stapes po saiwer les aiwes. {{s-rif|E1}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[xhoråd]] * [[xhorer]]; {{Lka-pa|xhorer}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[côp d’ xhore]] * [[feré d’ xhore]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (usteye des mnujhîs): [[terere]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chore = O0, E1 | hor = E203 | hore = E1, G206 | hyore = E200, G206 | xhore = R10 |- = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|usteye des mnujhîs |fr= {{t+|fr|tarière}} }} == {{H|VE}} === Divize sol discramiaedje des etimolodjeyes : https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=8774#8774 oqx1bqvshaen2t8lwkhuh1g5mkcp9o6 avoz 0 58431 434548 379256 2026-07-19T13:34:04Z Lucyin 218 434548 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjA|av|awè}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2s-op|awè}} u «[[aveur]]». #* Vos {{~}} fwin, dandjreus. #* {{~|Avoz}} sogne di mi? # {{IP2p|awè}} u «[[aveur]]». #* Vos et vosse fré, vos {{~}} stî ås pemes do vijhén, k' on m' a dit. ==== {{H|Si}} ==== *[[av]] *[[ôz]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | avez = E170,S117 | avèz = O0,O92,S117 | avoz = R11,C106,S117 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|2e singulî, poli |fr= {{t+|fr|avez}} }} {{ratour|2e pluriyal |fr= {{t+|fr|avez}} |es= {{t+|es|habeís}} }} 8eng931aopsjv7ayqal0vq09c0mjupw 434549 434548 2026-07-19T13:38:56Z Lucyin 218 434549 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjA|av|awè}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2s-op|awè}} u «[[aveur]]». #* Vos {{~}} fwin, dandjreus. #* {{~|Avoz}} sogne di mi? # {{IP2p|awè}} u «[[aveur]]». #* Vos et vosse fré, vos {{~}} stî ås pemes do vijhén, k' on m' a dit. ==== {{H|Si}} ==== *[[av]] *[[ôz]] ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | avez = E170,S117 | avèz = O0,O92,S117 | avoz = R11,C106,S117 }} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|viebe valant « aveur », 2e singulî, ordinaire u poli |fr= {{t+|fr|avez}} |es= {{t+|es|habe}} ''(troejinme djin)'' }} {{ratour|viebe valant « aveur », 2e pluriyal |fr= {{t+|fr|avez}} |es= {{t+|es|habeís}} }} ttwvusw43q5smipc441nxbtifmfsa2h si trover 0 59964 434629 431861 2026-07-20T10:41:29Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434629 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv3-|s|trover}} === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl-vprC}} « [[trover]] ». === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{vpr}} # poleur esse veyou et prins, po ene sacwè pierdowe. #* Les cwårs, ça n’ {{~|si trouve}} nèn avå les voyes. # esse metou. #* Ça {{~|s’ trovéve}} e ridant. # parexhe, shonner. #* Avou des si sûteyès djins come zels, on {{~|s’ trouve}} sovint biesse ! # divni. #* MAYANE. - Oho ! Si vs avîz intré on cwårt d' eure pus vite, vos l' trovîz cial. (Ele lyi mostere li fåtûle k' est toprès do calorifere.) GRANDET - Des bråvès djins, madame, les Wilkin, k' ont avou des måleurs. MAYANE. - Edon, zels k' el tinént si hôt, pwis d' on côp {{~|s' trover}} tot rwinés. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.17}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[si trover må di]]}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|se trouver}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|se trouver}}, {{t+|fr|se situer}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|paraître}}, {{t+|fr|sembler}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|devenir}} }} lfhia95lyy4i4homgwmrx9mlf62nukv Wiccionaire:Mwaisse pådje/vudete 4 59998 434614 429250 2026-07-19T20:37:55Z Èl-Gueuye-Noere 2775 Dimande da Lucyin 434614 wikitext text/x-wiki {{mot vudete|stoelî}} f13dp9fgpfd2q9xiim5d1hamudtwjjy Wiccionaire:Pordjet R12/s 4 60721 434613 424192 2026-07-19T20:37:22Z Èl-Gueuye-Noere 2775 Dimande da Lucyin. 434613 wikitext text/x-wiki <section begin="shabot" /> {{R12|shabot}}, {{R12|on}} Tchåsseure di bwès. <section end="shabot" /><section begin="shabotî" /> {{R12|shabotî}}, {{R12|-resse|shabotresse}}, {{R12|o.f.n.}} Onk (ene) ki fwait des shabots, di s’ mestî. <section end="shabotî" /><section begin="siblawter" /> {{R12|s(i)blawter|siblawter}}, {{R12|v.c.}} Espaitchî d’ bén vey, tot djåzant d’ ene foite loumire. Li solo m’ a sblawté. Rinde binåjhe, pa s’ beaté, come di vey ene bele loumire. Li spectåke di Noyé a sblawté ls efants. Si mostrer foirt malén. Il a sblawté les djins cwand il a prezinté si novele edvincion. {{R12|vir|blawter|si-}}. {{R12|alo|(e)sblawter}}. <section end="siblawter" /><section begin="stoelî" /> {{R12|stoelî}} {{R12|on}} Li cir do djoû ubén l' ci del nute avou totes les estoeles. Drî les tacons, dins l' estoelî, el lune riyeut a nos rguignî. <section end="stoelî" /><section begin="stombi" /> {{R12|stombi}} {{R12|v.}} Tronner (''viebe sins coplemint'') ; fé avanci (''viebe å coplemint'') ; fé divni nierveus. Nos avans metou so pås so fotches on concours di mots do walon k' on pôreut ristitchî dins l' francès d' Walonreye. Et motoit '''stombi''' sacwants Walons å raprinde li lingaedje di leus tayons. <section end="stombi" /> fgze455isfxbpts2er24wnq6kk6aljr savoz 0 61621 434592 434316 2026-07-19T17:55:50Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434592 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-trif-|sav|sepoz}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjA|sav|sawè}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** ''(plinnès cognes)'' {{AFE|sa.'vɔ|sa.'vu|sa.'vuː|sa.'vɛ|sa.'ve}} *** ''(spotcheyès cognes)'' {{AFE|sav|sɔ}} {{AFE|sõ|odio=Wa-sô sôz fel-sôⁿ sö.ogg|ling=wa-fel}}, {{AFE|sɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|sa.'vɔ}} * {{Ric}} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2p}} «[[sawè]]» / «[[saveur]]». #* {{~|Savoz}} bén l' dierinne ? === {{H|mot-usteye|wa}} === {{-mawa-|[[savoz]]; [[sav]]|[[saiss]]}} {{~}} # {{arin|wa}} rafoircixh li djhaedje tot arinnant poleymint l’ atôtchî (-eye). #*Ci n' est nén insi k' on maxhe li djote, {{~}} ! # {{arin|wa}} {{str|wa}} metou dvant on prono tonike ou on no al fén d' ene fråze. #* Aprustez m’ mi tchapea et m’ capote di noer drap, {{~}}, m’ feye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.18}} #* BETCHEYE. - Dji n' a nén mezåjhe d' on comissionaire, {{~}} pompî. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XII, p.32}} #* Dji so d' Bålet, {{~}}, mi! {{s|TDum}} #* C’ e-st èn ome, {{~}}, lu, Titisse ! … En ome totoute … et k’ årè des botes a rôletes ! {{s-rif|AXbg|1912, p.9}} #* LAFLEUR. - C' est etindou, dji lyi frè l' messaedje … mins dijhoz (mostrant l' rôze). Vola ene rôze k' a seur pus d' tchance ki mi, loukîz. LEYONTINE. - Pocwè don ? LAFLEUR. - Ele ni pout må d' mori d' soe, {{~}} leye. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11-12}} # avou l' prono tonike e mitan del fråze. #* Vos estoz ene comike, {{~}} vos, do bouter des paroles insi foû. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne VI, p.43}} # dimande di nén rovyî ene sacwè. #* NENELE. – Awè, prindoz vosse violon, {{~}} ! DAIRSON. – Et do spégulaire avou, edon ? {{s-rif|HSnp|1889, p.66}} #* Djedjene ! Dj' a rovyî do dire k' i m' faleut des hazins di rodje-keuve, sins tiesse, {{~}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.23}} #* Såcîz l' djigot {{~}} Bertene ki n' hatixhe !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # po aprinde ene novele. #* Mme PÎMÅYE. Mi fi n’ est nén serwî {{~}}, c’ est on docteur dvins les biesses. {{s-rif|LLcco|1904, p.35}} #* Inri serè cial torade {{~}} … {{s-rif|JMvm|(1933), p.38}} # po advierti ene sakî, disfinde ene sacwè. #* Ni m' aduzez nén, {{~}} ! {{s-rif|E1|a "aduzer"}} #* Dji vos dinrè çou k’ i vs fårè e dpus (i va a l’ årmå) vocial li gote ki vs vudroz po n’ nén vs anoyî, mins ni vs n’ alez nén fé sô et fé des biestreyes, {{~}} la. {{s-rif|LLcco|1904, p.20}} #* LAFLEUR. - N' avîz vs nén djåzé di m' siervi ene pitite gote. MAYANE. - Mi, ki vs sincreut on vere ? (Elle avance so Lafleur.) Alez vite foû d' mes ouys {{~}} ou dji vs fwai on masse. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XII, p.30}} #* LIZA. -Ni vnoz nén co avou tos vos flairants sacwès so m' prôpe tåve, {{~}} ! DJÅKE. -Flairants sacwès ? C' est des betchêyes, des viers, do froumadje, del påsse, do sonk… {{s-rif|JMmiy|(1934), p.3-4}} # po diner on consey. #* Fjhoz vs gåye, {{~}}, ! Moussîz vs so vosse pus fén filet. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 532}} #* HOUBERT (tot bouxhant sol bresse da Djeråd) - La ! Ovrez timpesse et vos ramasroz des cwårs. Adonpwis, vos nd avoz-st onk ki n' dimande nén mî ki di vs aidî. DJEDJENE. - Onk ki frè nén des buzes on pî trop coûtes, {{~}}, lu ! {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.36}} #* BODSON. Vos vs poloz bén moussî dobe so dobe, {{~}}, la. Li bijhe coixhe come ene låme di raezoe. HAMÅL. N’ åye nole sogne, dj’ a-st ene plate e m’ dobleure. {{s-rif|JMabf|1924, p.24}} # {{arin|wa}} ''(metou divant on no)'' sieve a arinner ene djin. #* Bondjoû, {{~}}, les omes {{s-rif|C106}} #* Årvey, {{~}} madame, et poirtez vs todi bén. {{s-rif|JVpa|(1896), p.29}} #* Bondjoû, {{~}} … La ! Ké vizaedje, Djerå, estoz vs malåde ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.9}} #* C’ e-st ene sacwè ki m’ a toumé deur, {{~}} Janete ? {{s-rif|HSjan|1911, p.137}} #* Fåt esse sûti, {{~}} båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol ovraedje do cervea … on n' a do raeze a fé la k' a tos simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* Ni fjhoz nén atincion, {{~}} mamjhele, totafwait est si ctapé... {{s-rif|JMvm|(1933), p.9}} # rafoircixh li sinse d' èn adviebe, d' on mot-fråze. #* {{lang|wa-fel|Hale {{~|savez}} qu’arive co quî qui s’seûye i n’a qu’à rawâde.}} {{s-rif|LLcco|1904, p.38}} #* SERVÅ (va dlé Cwelin et lyi bouxhe so li spale). - Disca torade, {{~}} ? CWELIN. - Awè, Servå (Servå sôrtixh pal fond). {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne IX, p.9}}  ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[edon]]? / [[endon]]? * [[dowê]]? / [[dowô]]? * [[nonna]]? * [[hin]]? ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mot-arinnoe |fr= {{t+|fr|n’est-ce pas}}, {{t+|fr|savez-vous}} ''(Walonreye, puvite a Lidje)'', {{t+|fr|vous savez}} ''(Beldjike)'' }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|arinnoe}} kayn3b0exwdo5zg6ep45er6rzepderj ene sawice 0 62081 434589 320738 2026-07-19T17:52:35Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434589 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== Aplacaedje d’ ene fråzlete « on n’ sait wice ». {{Sh-m|ene|sawice}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|...}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛn.sa.'wis}} (après cossoune) ; {{AFE|nsa.'wis}} (après voyale) ==={{H|nén definixhant prono|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # [[ene sadju]] (plaece k’ on n’ sait dou). #* Dji doe t aler {{~}}, i fåt k' dji vs cwite, vijhene ; Dji vs va leyî eshonne taper ene pitite copene Dismetant k' dji rvegne ... Disk' a torade ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 529-531}} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== (après cossoune) {{Orto | inn-sawiss = E203 | ine sawice = E1 }} (après voyale) {{Orto |n’sawisse = JBur |n’sawiss = E203 |’ne sawice = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|ene sadju}} 0z11di5zgdkrfkypmew3nb4sngbn047 ronfèle 0 65222 434537 430235 2026-07-19T13:09:06Z Lucyin 218 434537 wikitext text/x-wiki {{MR|ronfele}} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|ronfele|Etimolodjeye}} {{çdom}} {{caw|èle|c|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|ʀɔ̃.'fɛl}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # [[ronfele]] ; {{IP13s|ronfler|ling=wa-fel}} u « {{loyén|ronflér|ling=wa-fel}} ». #* {{lang|wa-fel|Les îs pièrdus au lon, timps qui l’ moteûr {{~}}, Is sont stampès tènant d’ ène mwain seûre èl vèrnia. Is min’nu leû Nârcisse ou bén leû n’Anna-Belle Qu’i nîve, qu’i plouve, qu’i djèle ou bén qu’i fèye solia.}} {{s|Bour|{{l°|329}}, 1989, « Les Bat’lîs »|oteur=Georges Fay}} # [[ronfele]] ; {{SP13s|ronfler|ling=wa-fel}} u « {{loyén|ronflér|ling=wa-fel}} ». # [[ronfele]] ; {{Kim2s|ronfler|ling=wa-fel}} u « {{loyén|ronflér|ling=wa-fel}} ». c12be7alqgnsibu22gywknw1wg9ck6u adschinde 0 68029 434544 418958 2026-07-19T13:24:23Z Lucyin 218 434544 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt|}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjusteye si noere frake et, sins sogne, I xhufèle ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adhind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} hf92vjkwpgmpqcl22zbc2icwp62m7gi 434545 434544 2026-07-19T13:24:46Z Lucyin 218 434545 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjusteye si noere frake et, sins sogne, I xhufèle ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adhind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} e2v5zqo7gilpopmf80e331jcrewnofv 434551 434545 2026-07-19T13:41:30Z Lucyin 218 /* {{H|viebe|wa}} */ 434551 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjusteye si noere frake et, sins sogne, I xhufèle ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adhind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} h9ixyeoouz2w8pas8pg736uedp0ooc4 434555 434551 2026-07-19T13:47:23Z Lucyin 218 434555 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjustêye si noere frake et, sins sogne, I xhufele ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adhind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} 1lc6ydej96oai9sih1qk2iljyhbh1fw 434556 434555 2026-07-19T13:48:43Z Lucyin 218 434556 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjustêye si noere frake et, sins sogne, I xhufele ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adschind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} pb0bkgl05hgubn35auge7ccpuootlyo 434558 434556 2026-07-19T13:52:00Z Lucyin 218 434558 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} #* {{~|Ont-st adschindou}} on saetch di rgon djus do gurnî. {{s-rif~|E200|a « ad'hyinde »}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjustêye si noere frake et, sins sogne, I xhufele ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adschind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} hkgzycckib3wurse4a8a8ul9cf7bvqw 434559 434558 2026-07-19T13:54:07Z Lucyin 218 434559 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|dischinde}} {{bet|a|v|wa|d=aprepiaedje}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃ːt|ɑt.'çɛ̃ːt|ɑt.'hɛ̃ːt}} {{BS|sch|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ɑt.'ʃɛ̃t}} {{assim|dsch/tch}} * {{Ric|ad·schinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=5|A=adschind|B=adschind|come=ratinde}} # {{vc}} fé dschinde eviè l' cåzeu. #* {{~|Adschindoz}} m' paraplu, i va ploure. {{s-rif|E1}} #* {{~|Ont-st adschindou}} on saetch di rgon djus do gurnî. {{s-rif~|E200|a « ad'hyinde »}} # {{vsc}} dischinde d' ene hôte plaece, eviè ene pus basse wice ki l' cåzeu s' î trouve. #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} #* I gn aveut ene binde k' {{~|adschindént}} l' fagne. {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} #* Adon, sol pindant d’ ene hourêye, I m’ shonna vey {{~}} doûçmint, On poyou bounet so ls orayes, Ene pelisse catchant bresses et mwins, Des solés doblés po tchåsseure Grand, maigue et setch. {{s-rif|MLej|"L’iviêr èt l’amour"}} #* Ci n’ est nén nos hôtès montinnes, Ki frént rmonter l’ Mouze d’ ene aspagne, S’ ele {{~|adschindént}} s’ mete åd divant. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.12, “Li Bonne Chance fait tot”}} #* Cwand vos sintoz {{~}} e vosse cour li dzir do bouneur do Paradis. {{s-rif|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} #* El nuteye k' {{~|adschind}} so nosse Mouze, ene pitite naeçale porshût s' coûsse. {{s-rif|JMign|Fleurs d'esté|p.16-17}} #* Et come i vneut foû d' l' aiwe, i veya l' cir si drovi, et l' Sint-Esprit {{~|adschinda}} come ene toûtrale, et s' ripoiza sor lu. {{s-rif|JMign|Evandjile sorlon sint Mår|tchap I, X}} #* Cwand vént l' vesprêye, dj' el voe k' {{~|adschind}} Sol tuza ki dj' saye di rashir. {{s-rif|AXhi}} #* I pinse foirt sovint ås deus tchivroûs k’ {{~|adschindèt}} les shijhes e Pré al Rogne po s’ fôrer d’ blanc coucou, di djaene coirvesse, di pates-di-tchet ou d’ raigra. {{s-rif|SFon}} #* Li doûce nateure si dispiete po tertos,Li djoye {{~|adschind}} d’ la hôt et tot do long? {{s-rif|CGas| « Lès simpès djins »}} # {{vsc}} [[atoumer]], [[aponde]]. #* Dji rvoe nosse viye aite å grand djoû d' Tossint, Avou ses boukets dvins l' påjhûle blamtaedje Di co cint tchandeles e l' nuteye k' {{~|adschind}}. {{s-rif|JDcoh|1939, p.84, ''Mi Viyèdje'' (1927)}} # {{vc}} {{str|wa}} dschinde on mouze. #* Nos peres s’ ont sovint cassé l’ tiesse, Po sayî do rtrover l’ ritchesse, Ki dveut aveur sitî l’ trezôr d’ on rwè, K’ {{~|adschindént}} dvins l’ tins so nosse Mouze Avou ene årmêye po distrure li payis. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.177, “Es Châte”}} #* Li måvi radjustêye si noere frake et, sins sogne, I xhufele ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ {{~|adschind}} londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # {{str|wa}} tot djåzant d' on tolu, d' on diu, d' ene vuzion. #* Vos passez, sampreuse et mamêye,Tot ruslant l' tere si ledjirmint,Divins li dmey-djoû del ramêye,K' on direut ene blanke dame k' {{~|adschind}}{{s-rif|MLej|"Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune" p. 101, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, '''ad’hindowe''' dè s’teûlî po s’murer è l’êwe {{s|JMign|"Li Payîs des Sotês", 1926, p. 18}} #* {{lang|wa-fel|Ele là d’zeûr… â cir… riglatihante et bèleCome ine andje '''ad’hindou dès''' lûhants tchamps floris…Ele sorèye, et s’ sorîre parèye qui l’vin, troubèleLi djônê qui djêrèye dè coyî ses law’ris…}} {{s|JMign|"Les håyes sont rfloreyes", "Li Glwere", 1921, p. 79}} #* Ça fwait ki vos eto, vos '''adschindoz''' do cir! Di kéne planete estoz ? {{s|LHpp}} # {{stin|wa}} [[toumer]], [[scheure]]. #* A droete, on grand meur sere li waide djondant.Al hintche, des wåmires ont l’ air di s’ sitrindeCome s’ ele avént sogne ki l’ rouflåde des ansNi råye leus toets d’ wå ki mancèt d’ {{~}}. {{s-rif|JCla| « Airs di flûte et autres poèmes wallons », édition critique de Maurice Piron, 1956, « Riv’nou », 1911, p.84}} #* Les flotches di nivayes {{~|adschindént}}, londjinnes,Et covrént les tombes d' on drap d' essevli. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs d' esté (arimés)|Fleûrs d’osté]]", "Lès treûs rèscontes"}} # divni rilomé. #* Adonpwis, n' est ç' nén '''foû''' des mansådes ki bråmint des grands omes {{~|sont-st adschindous}} ? {{s-rif|JMign|"Li vôye qui monte" (1933), p.9}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|adschinde foû}}. #* Adon, l’ ome n’ esteut nén djinnéD’ {{~|adschinde foû}} di s’ manaedjeTél k’ i cwitéve l’ ovraedje,Do prinde ses djonnes et s’ porminer. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.89-90, “Vîx Souv’nir”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[radschinde]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=divni rilomé| * [[adiercî s’ côp]] * [[fé kine]] * [[fé s’ trawêye]] * [[prinde si evolêye]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2| * [[aler djus]] * [[disvaler]] * [[avaler]] * [[vini djus]] * [[vini al valêye]] }} ==== {{H|contråve}} ==== * [[amonter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | adhinde = E34 | ad’hinde = E1 | adhyinde = E34 | adschinde = R10 | - = E89,E203, C60 }} ==== {{H|Of}} ==== [[aschinte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |en= to {{t+|en|go down}} |fr= {{t+|fr|descendre}} (près de celui qui parle) |la= {{t+|la|descendere}} |nl= {{t+|nl|naar beneden gaan}} }} {{ratour|divni rilomé |fr= {{t+|fr|faire carrière}}, {{t+|fr|réussir}}, {{t+|fr|prendre son envol}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|{{PAGENAME}}}} d4nef422u6scnad8r453m5l73jwlfg6 Uzeu copene:Scribus electronicus 3 68194 434530 433915 2026-07-19T12:30:50Z Lucyin 218 /* odio å cou des fråzes */ novele seccion 434530 wikitext text/x-wiki == Wilicom amon nozôtes ! == {{Bénvnowe}} [[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 3 d' avri 2023 a 23:37 (UTC) == [[viyoler]] => [[violer]] == Proficiate po vos årtikes (dji vén fok di discovri l' prumî). "violer" shût li rîle des rîlêyes come "violon", "violete", rais "ultraviolés". https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=7860#7860 Si vos avoz les "dialogues de paysans" et ki Haust a rortografyî avou -iyo-, vos ploz rcopyî li scrijha Feller so [[viyoler]] Si vos vloz ki dji "rpasse" des noveas årtikes, metoz m' on messaedje so m' pådje di copene. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 18 di djulete 2023 a 12:33 (UTC) == kékes amidraedjes == so [[valet manké]]n vos vieroz kékes amidraedjes ki vos ploz fé: * tåvlea des pluriyals * rimete ki definixha (pus court, kécfeye avou des ôtes mots), dins "ratournaedjes". * pont d' pont (.) divant <nowiki>{{s-rif}}</nowiki> Dji vén fok di discovri totes vos novelès pådjes. Proficiate co on côp !!! ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 23 d' djulete 2023 a 19:43 (UTC) == Fråzes da Jean-François Renkin == Dji vos a fwait on modele; si vos vloz, vos ploz revoyî so Wikisourd po lére tot l' tecse. Loukîz a [[plake]]. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 30 di djulete 2023 a 11:27 (UTC) == Barillié + 4 payizans == po fé des modeles sourdants, [[Sujet:Xmvjsyjr82otpmlo|loukîz so m' pådje]] Ci sereut clapant ki vos metrîz les nouvès pådjes ki vos fjhoz, et les cis ki vos rboutez dsu so vosse pådje d' uzeu, come [[Uzeu:Souzanemahin|mi feye el fwait]]. Ci sereut pus åjhey por mi d' î aler taper èn ouy. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 2 d' awousse 2023 a 20:37 (UTC) :Dj a fwait l' modele po Tchantchet Bariyî: c' est "FrBa" (ca "FBar" esteut ddja prins pa Félicien Barry). Loukîz a [[schite]]. :Come vos l' veyoz, deus d' ses ouves sont ddja scanêyes so Wikisourd. Fåt djusse aveuri li scanaedje. Dj' a fwait l' pådje di coviete: [[s:Pådje:Chanchet (François) Barillié - Li Camarad’ dè l’joie, 1852.djvu/1|Pådje:Chanchet (François) Barillié - Li Camarad’ dè l’joie]]. :--[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 3 d' awousse 2023 a 11:19 (UTC) == Modele des rahoucas (referinces) == Gråces d' awè metou tos vos ovraedje so vosse pådje d' uzeu. Dj' a rpassé [[souwé come ene hatchrote]] Pol [[modele:Sh-m]] vos ploz mete tos les mots ådvins des crolêyès åtchetes ({{}}) [[Modele:s|Pol rahouca]], si vos avoz des ôtes fråze di l' "imitåcion", metoz l' come dji l' a rmetou lavola. Dins èn årtike e rfondou, les fråzes divèt esse e rfondou. Vos ploz mete li fråze téle ké si vos scrijhoz li minme årtike e Feller. Metans: [[souwé come ine hatcherote]]. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 14 d' awousse 2023 a 14:25 (UTC) == Kékès idêyes == Dj' a rbouté so deus d' vos novelès intrêyes: [[kifession]] & [[fé faccion]]. Loukîz les piceures k' ont stî candjeyes. Dji vos a fwait èn egzimpe po mete li mot et l' fråze dins ene pådje tote seule (po les vîs scrijhaedjes): [[qu’feſſion]]. Co gråces po tot vost ovraedje ! [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 23 d' awousse 2023 a 21:17 (UTC) == Candjmint d' voyale "copene" => "copiner" == Come [[ansene]] => [[ansinî]] Foirt corant. Vost årtike a don stî rcandjî a [[ansenî]] (rifondaedje nén standård) eyet [[ancènî]] (scrijha Feller, ou puvite did divant Feller, ki n' est nén dins les motîs, mins ki rshonne å ci da Forir: ancènî). [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 13 di setimbe 2023 a 11:39 (UTC) == Pititès bouyes come manaedjeu == Proficiate po vosse "montaedje e gråde". Pôrîz ramidrer les pådjes avou l' modele <nowiki>{{caw-ete}}</nowiki> et mete e l' plaece <nowiki>{{caw|ete|s|wa}}</nowiki> ? [[Sipeciås:Pages_liées/Modele:caw-ete]] Cwand vos åroz tot fwait, disfacer li pådje [[Modele:caw-ete]]. Gråces. ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 10 di nôvimbe 2023 a 18:59 (UTC) Djel fijhreus voltî, mins dji n' sé waire co cmint m' î prinde. Sårîz vs m' escoler? ---- [[Uzeu:Scribus electronicus|Scribus electronicus]] 11 di nôvimbe 2023 a 11:13 (UTC) : Lucyin dmande di candjî (a l' mwin) dins totes [[Sipeciås:Pages_liées/Modele:caw-ete|les pådjes cial]] li wikicôde <code><nowiki>{{caw-ete}}</nowiki></code> pa l' wikicôde <code><nowiki>{{caw|ete|s|wa}}</nowiki></code>, come dj' a fwait [[Special:diff/387914|la]] ; paski l' modele {{modele|caw-ete}} c' est on vî ki n' fåt plus eployî. Si vos n' î arivoz nén djel pou otomatijhî. [[Uzeu:Reptilien.19831209BE1|Reptilien.19831209BE1]] ([[Uzeu copene:Reptilien.19831209BE1|copene]]) 11 di nôvimbe 2023 a 20:04 (UTC) Mins cmint lzès trover? Si dji tape "{{caw-ete}} sol ricwirrece, dji n' trouve rén. ---- [[Uzeu:Scribus electronicus|Scribus electronicus]] 12 di nôvimbe 2023 a 16:56 (UTC) : Cwand vos clitchîz so [[Sipeciås:Pages_liées/Modele:caw-ete|ci loyén ci]], vos av ene djivêye (ene lisse) di pådjes. C' est totes les pådjes ki loynut aviè l' modele, la k' el modele si trove (divins l' wikicôde). Avou vosse manire di fé ça n' pout roter k' si vos tapez : [https://wa.wiktionary.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%5C%7B%5C%7Bcaw-ete%5C%7D%5C%7D%2F&title=Sipeci%C3%A5s%3ACweri&ns0=1 <code>insource:/\{\{caw-ete\}\}/</code>]. [[Uzeu:Reptilien.19831209BE1|Reptilien.19831209BE1]] ([[Uzeu copene:Reptilien.19831209BE1|copene]]) 12 di nôvimbe 2023 a 16:03 (UTC) == Modele caw-ea == Come l' ôte parey. Les pådjes sont cial: [[Sipeciås:Pages_liées/Modele:caw-ea]] <nowiki>{{caw-ea}} => {{caw|ea|s|wa}}</nowiki> Gråces co 13 côps [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 2 d' decimbe 2023 a 19:23 (UTC) == [[haetche]] & [[hetche]] == Merci po vos årtikes ki dj' discovere a l' astcheyance. Po ene trinnêye al tere, on corwaite pus voltî l' mot come vinant di [[hertchî]] (trinner al tere) ki di [[haetchî]] (saetchî, metans a ene coide). Ri-boune anêye ! [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 28 di decimbe 2023 a 19:53 (UTC) == Av co ene miete di tins ? == Ké novele ? Av trové d' l' ovraedje ? Si vos av co on pô d' tins, i fåreut ricandjî, divins les mots rahoukî so: [[Categoreye:Mots_do_walon_d'_etimolodjeye_tîxhone]] li modele <nowiki>{{Bdjti}} / {{bdjti}}</nowiki> pa <nowiki>{{Bdj|*mot tîxhon|sourd=gem}}</nowiki>. Gråces co 13 côps ! [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 17 di djanvî 2024 a 17:42 (UTC) == Spameu a bloker == Bondjoû Scribus, Dj' a veyou ki @[[Uzeu:Srtxg|Pablo]] a disfacé on candjmint d' on spameu. Pôrîz bloker l' [https://wa.wiktionary.org/w/index.php?title=Categoreye%3AMots_do_franc%C3%A8s&diff=391415&oldid=391410 ipé rwaitêye] ? Ki ça vos våye bén, [[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 8 di fevrî 2024 a 18:47 (UTC) == Bondjoû Scribus == Dji n' comprind rén å wiccionaire, ni comint ç' k' on fwait po-z aidî (åjheymint). Dji n' voe nén ddja cmint ç' ki dji doe fé po responde å messaedje ki vos m' avoz leyî å dfait di "èn aveur après". Ça fwait ki dji respond vaici. Dins tos les egzimpes ki vos dnez ("èn pus awè ki l’ pea so les oxhs", "èn pont awè d’ ouxh padrî", "èn nén esse a ene barbôjhe près" et tchik et tchak), "èn" e-st l' adviebe di niyaedje do walon d' Tchålerwè (francès: "ne... pas", "ne... plus"...). Dins m' walon, ou a Lidje, on dîreut: "NI pus awè ki l’ pea so les oxhs", "NI pont awè d’ ouxh padrî", "NI nén esse a ene barbôjhe près"...). Mins dins "èn aveur après", li "èn" doet esse li cogne sipotcheye di l' adviebe/prono "ENDE". Dins m' walon (ou a Lidje) on direut: "dj' end a après lu", "elle ènd a après lu", "i nd a après lu..." (Feller: dj' ènn' a après lu, èlle ènn' a après lu, i 'nn' a après lu..."; francès: "en", come dins "en vouloir à"). Mâria k' c' est målåjhey di s' î rtrover po dner on côp d' mwin sol wiccionnaire! I fåreut d' abôrd awè on doctorå e wiccionairaedje. Dj' espere ki vos vieroz ci messaedje ci, et dj' endè (eco on côp "ENDÈ" :-) ) profite po v' dire on grand proféciyate po l' fel ovraedje ki vos fjhoz, c' e-st a n' nén croere come vos estoz on vayant et come vos boutez bén! A onk di ces djoûs! Li Bioutî [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 16 di måss 2024 a 17:56 (UTC) ---- [[Uzeu:Scribus electronicus|Scribus electronicus]] 16 di måss 2024 a 19:55 (UTC) Meya coulpa [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ! * [[endè låtchî ene]] * [[endè prinde po s’ catåre]] * [[endè raler]] * [[endè…dipus]] * [[endè…pont]] * [[endè…pus]] Vos avoz pår råjhon! Dj' a stî forovoyî cåze do walon di Lidje "ènnè"/"ènn’"/‘nnè/‘nn’. Houte di çoula "èn" n' î egzistêye nén ossu. Po candjî, dji vis va mostrer: A vosse droete, i gn a ene colone Outils masquer Actions Displaecî Général Pådjes ki loynut cial evnd. Aspoyî so "Displaecî" Metoz l' boune ortografeye tot-z acsegnant "titre mal orthographié". '''Mins asteme ! Po les tites des pådjes, i fåt nén di côpyî-plaker li sene « ’ » ki n' est nén l' minme ki « ' »''' si ene voyale est spotcheye. Dji voerè cwè mi-minme po vos candjmints et respondrè voltî a vos kesses. N' åyîz nole sogne : mi ossu i gn a co toplin d' sacwès tecnikes ki dji n' sai co nén fé ! Et cwand dji lé mes prumîs, årtikes, i m' avizèt seur nén teribes. Mins c' est tot foirdjant k' on dvént foirdjeu … == Arondêye == Sereut motoit bén a rfonde avou « enondêye », pus corant. Tchålerwè a- done e- ôte påt. [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 20 d' måss 2024 a 16:52 (UTC) == awè idêye == Dins l' egzimpe da Paul-Henri Thomsin "... dj' a-st idêye ki Cadoudal ni taprè nén djus", "awè idêye" ni vout nén dire "voleur sayî di (fé ene novele sacwè)" come dins l' definicion, mins simplumint: pinser, supôzer, wadjî, croere. Dj' a l' idêye, todi! [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 21 di måss 2024 a 07:46 (UTC) == Des kesses == Bondjoû Scribus Electronicus, et gråces poz awè ramîdré sacwantes di mes årtikes, metans "djowea" enute. Dji voe k' vos avoz metou des longous tites come: H|ratournaedjes estô des courts tites come: H|Ra et des ôtes candjmints d' tites del minme cogne. Les longous tites sont bråmint pus clair, dji doe dire. Est ç' k' i gn a ene pådje/ene plaece eyu ç' ki ces afwaires la sont-st esplikêyes, por mi comprinde on pô mî kimint fé ? [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 3 d' avri 2024 a 19:31 (UTC) == Dji fwai des biestreyes == 'mande escuze, dj' a stî fé des candjmints dins troes årtikes sins vey ki c' esteut des årtikes "Feller". Come dji voeyeu bén k' ça åreut dvou esse rifondou mins k' i gn aveut nén "tchivålî", "schayete" et "arpéje", dj' a fwait des candjmints trop rade. Dji waitrè do fé atincion a ça, a l' avni. [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 4 d' avri 2024 a 20:24 (UTC) == Prononçaedje zero-cnoxheu do betchfessî ô == Asteme ! Li prononçaedje zero-cnoxheu [[w:Betchfessî_ô|Betchfessî_ô]], ci n' est nén /ɔː/ (çoula, c' est l' betchfessî å). C' est õ, on long O naziålijhî, li prononçaedje di toplin des plaeces, lomé ossu [[w:rastrindou long O|rastrindou long O]] (''O long entravé''). Les prononçaedjes coinreces foirt rilomés c' est /oː/ (Nameur, ...). Mins lavola, il est omofone do betchfessî å (les 2 estént scrîts "au" divinltins). Loukîz a: [[w:Scrijha_au|Scrijha_au]]. ----[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 13 d' avri 2024 a 17:54 (UTC) == Sacwants/sacwantes == Dj' a l' idêye ki ça n' est nén ene dobe rifondowe: "sacwants/sacwantès" e-st on determinant ("dj' a veyou sacwants gaméns, sacwantès crapôdes") et "sacwants/sacwantes" (sins li -ès) e-st on prono ("des vatches, li cinsî end a sacwantes; des pourceas i nd a sacwants"). Infin dji croe. [[Sipeciås:Contributions/170.255.255.185|170.255.255.185]] 23 d' avri 2024 a 09:08 (UTC) == mousse == Divins l' fråze: "Mins d'one sôte, i vint à l'ôte. Come s'i causeut li tot seû. Mi, ça m' '''mousse''' ci qu'i dit. I gn'a rin qui s' pièd, di nos djôyes, s'apinse li, si wêre qui ç' seûye ; co mwins′ di nos pwin.nes {{s|ALal|Li ptit Bert}}", "mousse" mi shonne esse li codjowaedje do Coûtchant walon di "[[moustrer]]" => e rfondou: [[mostere]]. Dji rmete li fråze a [[https://wa.wiktionary.org/wiki/mousse#Codjowa]]. Froz on papî pol Rantoele 110 (i n' dimeure ki 5 djoûs) ? [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 26 di may 2024 a 11:20 (UTC) == biscoirnaedje (etimolodjeye) == Merci po l' årtike. Po l' etimolodjeye, on n' sait mete ene cawete -aedje so èn addjectif. C' est 95 å cint so on viebe. Kékes cas so on no : Categoreye:Sustantifs do walon avou l' cawete -aedje acawêye a on no (https://wa.wiktionary.org/wiki/Categoreye:Sustantifs_do_walon_avou_l%27_cawete_-aedje_acaw%C3%AAye_a_on_no) Cial, come gn a l' viebe "biscoirner" (https://dtw.walon.org/index.php?id=6386), c' est s' no d' fijhaedje. ----[[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 6 di djun 2024 a 19:53 (UTC) == Fråzes e Feller dins èn årtike e rfondou == Shuvant ene bat di dvizes avou Lorint Hendschel https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?t=2981 ki si sbare di trover des fråzes e Feller dins les årtikes e rfondou, dj' a-st atåvlé ki, si on n' a waire li tins di rfé èn årtike Feller po les î rmete, di stitchî l' fråze divins l' modele shuvant : {{lang|wa-fel|.... fråze e Feller}}. Si vos avoz l' tins, pitchote a midjote... Mins l' mî, ci sereut di les rfonde tot wårdant li mwaisse ortogrefeye so ene pådje e Feller. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 7 di djulete 2024 a 11:09 (UTC) == Referinces == Dj' a respondou a vosse messaedje "Referinces" so l' ôte pådje mins - diåle m' arawe - dji n' a co måy compris cmint ç' k' on fwait po taper ene divize/responde a ene sakî so Wikipedia. Ktvvb [[Uzeu:Li Bioutî|Li Bioutî]] ([[Uzeu copene:Li Bioutî|copene]]) 8 di djulete 2024 a 16:03 (UTC) == Po les kesses so li rfondaedje... == ... våt mî fé on seu sudjet pa kesse po poleur wårder des egurniyaedjes del bate di dvizes åjheys a lére (et revoyî so on mier sudjet do Wiccionaire). *twezer : https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=8360 *moustî: https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=8361 Po les ponts al fén del fråze, c' est l' Bioutî k' est dins l' bon. Dji n' voe nén wice k' i fåt responde. Eyet: wårder on deujhinme pont après l' sourdant u nén ? Pol novea modele so les cmeres, oyi, vos l' ploz ahiver. ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 12 di djulete 2024 a 09:59 (UTC) == hazi == so [[hazi]], dj' a assez bén rcandjî les definixhas et les ratournaedjes, pus près des dnêyes des motîs et do prumî sinse do tayon-bodje (tchåfer, broûler). Li mwaisse sinse, c' est broûler & souwer, çou ki sait espliker les fråzes "hazi inte cwate plantche" (coir d' on moirt ki sowe e waxhea), l' amour ki restchåfe li cour; les grands sintimints ki "tchåfèt" (si diswalpèt) emey ene ureuse famile. Sol DTW, dj' a wårdé deus intrêyes diferinnes po les 2 sinses ki E1 schåye (hazi 1, hazi 2), mins ki E212b shonne revoyî å minme bodje (francike haitjan =~ almand heizen di E1). ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 14 di setimbe 2024 a 12:26 (UTC) == rifondaedje mar(i)xhå, pir(i)xheus, magn(i)jhon, tinr(i)jhon, bat(i)jhî == On a ptchî di wårder li "i" dins tote li rîlêye. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 24 di setimbe 2024 a 21:54 (UTC) == kékès tchitchêyes == Ké novele ? Bén passé les egzamins d' djanvî ? cwand gn a l' francès "en" si l' mot est femrin, våt mî mete "e l'" (u "el", mins asteure, dji wåde "el" djusse po l' årtike eyet l' prono. => [[viker come on cok e l’ påsse]]. les fotos, on aveut decidé d' elzès mete dizo l' mwaisse hagnon (sustantif...) a môde di galreye. Insi, on è pout mete sacwantes, ey ele ni disrindjèt nén li tåvlea croejhetrece. A bénrade. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 23 d' måss 2025 a 17:41 (UTC) == Modele:Epr == Loukîz a [[Uzeu_copene:Srtxg]] ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 20 d' djulete 2025 a 21:06 (UTC) == L' ortografe d' oridjene == Bondjoû Dåvide, Pôrîz-mi dner l' ortografe d' oridjene di cisse fråze ci : « Cwand c' est k' ourit fwait cisse pertinne. ». C' est dvins ''Ine cohe so l'aute'' di Jean Dessard, al pådje 141 ? Dedja gråces eyet ki ça vos våye bén, [[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 7 di måss 2026 a 12:53 (UTC) == Ratourneures walones avou les minmes mots k' e francès == I m' shonne ki, po les ratourneures dedja bén eployeyes - k' on rtrouve dins les motîs, les scrijhaedjes et les cåzaedjes do 20inme sieke -, i n' les fåt nén corwaitî come des calcaedjes do francès (<nowiki>{{calc|...[fr|wa}}</nowiki>. C' est motoit l' francès k' a calké l' walon (comme [[prendre ses jambes à son cou]], [[ne pas valoir tripette]]). Metans: [[î mete li mwin]]. Dj' a ptchî di scrire - cwand vos avoz ddja metou l' cogne francesse -: "li minme k' e (<nowiki>{{p|y mettre la main|fr}}"</nowiki>). Dji metreu motoit cisse fôrmule la po des ratourneures clairmint copieyes do francès al fén do 20inme sieke u å 21inme, et djusse siervowes pa onk u deus scrijheus, come: * [[prinde si pî]] (Jean Goffart, Jacques Lefèvre) * [[riprinde do poyaedje del biesse]] ([[w:tchansons d' Måmdiy|tchansons d' Måmdiy]]) * [[n’ î nén aler avou l’ dos del coyire]] (Jean Goffart, [[w:Èl famîye Walmère (live di sinnetes)|Èl famîye Walmère]]). Si ç' sereut d' mi, li ratourneure francesse, dj' el rimetreu djusse dins les ratournaedjes (come po: "[[î piede si latén]]"). Parey po des mots ki l' passaedje do latén å walon ni dmande nén d' awè passé på francès come : "[[latén]]". [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 17 di djun 2026 a 10:46 (UTC) == odio å cou des fråzes == pus vite come [[stoelî|cial]]. Ki ça vos våye bén ! [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 19 di djulete 2026 a 12:30 (UTC) 0nqvwlr5yy9141qwox4rzj9cq7pyh6a sotreye 0 68434 434534 419088 2026-07-19T13:04:27Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434534 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|sot}}, {{caw|reye|s|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{p|sotterie|fro}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sɔt.ˈʀɛj|sɔt.ˈʀɛːj|sɔt.ˈʀɪ|sɔt.ˈʀiːj}} ** {{pzc}} {{AFE|sɔt.ˈʀɛj}} * {{Ric|sot·reye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{med|wa}} [[faitindje]] d' on sot u d' ene sote. #* Fé des {{~s}}. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} #* Patchouli dmana sins moti, rissaetcha so ses serantès blankès tchåsses et rota berlike berloke viè l' fontinne ås {{~s}} {{s-rif|DHen}} (Dany Henkinet) #* El rowe, voz veyoz leus {{~s}} Ki rglatixhèt ås rdjets do solo ! {{s-rif|JVvl|(1901), p.49, “Ji vous, ji n’pous”}} #* Si vs avoz minme on bråve galant, I n' fåt k' ene munute di {{~}}, Po vs trover come on ndè voet tant, Li tiesse plinne di miråcoleye. {{s-rif|JDcoh|1939, p.121, ''Lès omes, Tchansonète po feume'' (1903)}} # estance d' esse sot. #* Il est rivnou d' ses {{~s}}. {{s-rif|E1}} #* Por mi, i gn a ene five di {{~}} avå l’ måjhone ! {{s-rif|AXbg|1912, p.29}} #* Vigreus Djîles, abeye ! Puski l' carnaval Ki vout del {{~}} Est racorou cial. {{s-rif|LLaginm|''Les Djîles'', (1947), p. 127}} # sote idêye. #* I n' drouve li boke ki po dire des {{~s}}. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1} # {{str|wa}} sote idêye di grandeur. #* Les grandeurs, c' est totès {{~s}} Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Di cwè don m' pôreu dj' glôrifyî et pocwè vôreu dj' esse aconté ? Ci sreut la ene fameuse {{~}}. {{s|JBos|ratournant [[w:L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)|L' imitåcion d' Djezus-Cri]]}} {{s-rif|JBidj}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur li sotreye e l’ tiesse}} : esse roed bleu sot. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[sot]] * [[sossote]] * [[sotijhe]] * [[sotinaesse]] * [[sotinet]] * [[sotmint]] * [[assoti]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[live di sotreyes]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=faitindje d' on sot| * [[biestreye]] * [[boignreye]] }} {{Boesse|c=2|tite=estance d' esse sot| * [[five]] * [[foleye]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | soterèye = E1 | soterêye = E34 | sotrèie = E203 | sotreye = R10,R13 | sotri = E165 | sotrîye = O4  | sotin'ri = E165 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|faitindje d' on sot |fr= {{t+|fr|bêtise}}, {{t+|fr|pitrerie}} }} {{ratour|estance d' esse sot |fr= {{t+|fr|folie}}, {{t+|fr|démence}} }} {{ratour|sote idêye |fr= {{t+|fr|stupidité}}, {{t+|fr|sottise}} }} {{ratour|sote idêye di grandeur |fr= {{t+|fr|vanité}}, {{t+|fr|orgueil}}, {{t+|fr|démesure}} }} d87lerh6j36y9v6heuv9kolzc9qv56a paradis 0 69056 434524 427729 2026-07-19T12:13:15Z Lucyin 218 434524 wikitext text/x-wiki {{MR|Paradis}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{calc|paradis|fr|wa}} {{m-s}} {{Bdjae|paiṛidaēza}} ''(corti)'' lu-minme åyant dné e [[vî grek]]« παράδεισος » (paradeisos), lu minme åyant dné « paradīsus » e latén === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pa.ʀa.'di|pa.ʀa.'dɪ}}  ** {{pzc}} {{AFE|pa.ʀa.'di}}  * {{Ric|pa·ra·dis}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{rili|wa}} [[plaece]] wice ki les bounès åmes s' enairixhèt po viker djourmåy avou les andjes et l' Bon Diu. #* Houkî tos les sints do {{~}} a s' secours. {{s-rif|E1}} #* I n’ fåt k’ ene sitoele å {{~}} Po drovi l’ ouxh do {{~}}. {{s-rif|AHen}} #* Cwand l' Bon Diu djowe al bolwere Dins l' gurnî do {{~}}, Les boles rôlnut sol plantchî, Ey on etind l' tonoere. {{s-rif|RArc}} #* I lzî aveut dné « l’ paradis so tere » et i l’ avént si télmint pourceaté k’ Il aveut stou oblidjî d’ elzès piter a l’ ouxh. {{s-rif|JPD}} #* I fwait segne d' aler disterer l' coir d' ene bele djonne mårtire ki dj' n' åye pus k' a l' enairi po radjonni l' {{~}}. {{s-rif|JMou|Deus tchansons walonnes sol hertchaedje des erlikes da sinte Alénie a Lîdje (1843)}} #* Dj' a les pinses ki vos n' volez nén candjî on mouze di låmes disconte li låme do {{~}}. {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|42}}}} # {{stin|wa}} plaece k' i fwait bon d' î esse come on ptit paradis. #* Esse come e {{~}}. {{s-rif|E1}} #* I n' fåt måy djudjî l' åbe al pelote ; dji cnoxhe bén Tchårlumagne, c' est on bon valet, et cwand vos seroz s' feme, vos seroz å {{~}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne I, p.4}} #* Li Grand Mwaisse louca tot d’ èn air contin et derit : « Coronans nost ovraedje pa on ptit {{~}} Å monde i fåt ene rinne, a l’ åme ene kipagnêye. Dji m’ lyi va fordiner totes les gråces a pougnêyes ». {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"L’crèyåcion d’Eve", tome 43, p. 140}} # cwårés e fôme di croes ki ls efants dessinèt avou ene croye et roter dzeu. #* Les marayes djouwèt å {{~}}. # {{ist|wa}} {{rili|wa}} parfond cåde stitchî e cåvea ou e gårdurôbe avou des persounaedjes di cére di sints et sintes del bibe k' on-z î fjeut les priyires di l' åmatén et del vesprêye. #: {{djermon-egzimpe|wa}} <gallery> Michelangelo - Fresco of the Last Judgement.jpg|paradis et infier des crustin Mohammed´s Paradise.jpg|paradis di Mawoumet Hopscotch_escargot.jpg|djeu d' efant </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|èn avant-gosse di paradis}} #{{r|djouwer å paradis}} #{{r|t’ irès å paradis des åwes}} : t' es roed sot. #{{r|i n’ el poitrè nén e paradis}} : i va mel payî #{{r|il irè å paradis des tchvås}} : i n' irè nén å paradis des crustins # {{r|Diè et tot s’ paradis}} : li Bon Diu et tos ses sints. #* Si feme, ouy, ki ricnoxhe ses fåtes, Pîle po k’ {{~|Diè et tot s’ paradis}}, Ramoenne ci-la k’ ele traite d’ ingråte. {{s-rif|JVvl|(1901), p.40, “Qui fait mâ trouve mâ”}} # {{r|[[tos les sints do paradis]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[clé d’ paradis]] * [[pemî d’ paradis]] * [[paradis finançrece]] * [[paradis teresse]] * [[oujhea d’ paradis]] * [[Paradis des tchvås]] : plaece k' on-z î eteréve les curêyes di tchvås djudla Mouze, ouy li ''Quai Sainte Barbe'' * [[al tchapele do paradis]] : vî no d' plaece a Lidje ki s' loméve divant ''rouwale des houres'' ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (rlidjon) : [[Paradis]], [[cir]], [[rwèyåme di Diu]], [[li bår a pupes do Bon Diu]], [[la dzeu]], [[tchamps floris]] {{be-le|wa}} * (djeu) : [[caracole]], [[djeu d' cwåré]], [[taxhea]] ==== {{H|contråve}} ==== *[[infier]], [[zivercôfs]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | paradis = C61,S0,G100 (a « Orchis maculé »,R10,R13 | paradi = C8 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |ar = {{t+|ar|جنة}} |fr = {{t+|fr|paradis}} |it = {{t+|it|paradisio}} |la = {{t+|la|paradisium}} |nl = {{t+|nl|paradijs}} |ru = {{t+|ru|рай}} }} {{ratour|plaece k' i fwait foû bon d' î esse |fr = {{t+|fr|paradis}}, {{t+|fr|nirvana}} }} {{ratour|djeu |fr = {{t+|fr|marelle}}, {{t+|fr|paradis}} }} cdsj3njzow1nekczzzxfimpw4x9wpdr saetchî l’ tiesse foû do strin 0 69280 434573 425902 2026-07-19T16:07:16Z Scribus electronicus 3672 434573 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|saetchî|l’|tiesse|foû|do|strin}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vsc}} saetchî ene sakî foû d' ene målåjheye sitouwåcion. #* {{lang|wa-fel|Li bon coûr qui sét aswådjî sès frés èt lès {{~|sètchî l'tièsse foû dès strins}}…}} {{s|JLatb}} # si saetchî ene foû d' ene målåjheye sitouwåcion. #* Por mi, çou k' est bén seur, c' est ki ci n' serè nén Tot-z ovrant k' on s' såreut saetchî l' tiesse foû des strins. {{s-rif~|ERtp|1884, Ake I, Sinne I, v. 7-8}} ==== {{H|sinonimeye}}==== * (saetchî l’ tiesse foû do strin) : [[bouxhe|rissaetchî ene bele bouxhe foû d’ l’ ouy]], [[saetchî foû di spexheur]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[aveur li tiesse foû des strins]] ==== {{H|ortografeyes}}==== {{Orto | si sètchî l’ tièsse foû dè strin = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|saetchî l’ tiesse foû do strin |fr= {{t+|fr|tirer d'embarras}}, {{t+|fr|tirer d'un mauvais pas}} }} {{ratour|si saetchî l’ tiesse foû do strin |fr= {{t+|fr|se tirer d'embarras}}, {{t+|fr|s'en sortir}}, {{t+|fr|tirer son épingle du jeu}} }} jkyomeu960yswpdkoqyir4r4qo22sjt co traze feyes 0 69315 434600 407382 2026-07-19T18:11:43Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434600 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|co|traze|[[feye|feyes]]}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # on foirt grand nombe di côps dins l' tins. #* {{lang|wa-fel|Lès-iviérs l’ont strindou, lès-ostés l’ont broûlé, èt l’ timpèsse èt l’ tonîre l’ont djondou '''co traze fèyes''', sins måy lî fé ’ne ac’seûre.}} {{s|HSim|Li mwért di l'åbe}} #* Li feye s' a vnou mete {{~}} so ses voyes, al vesprêye, k' i rivneut del campagne, mins i lyi breyeut "Bounute", et passéve sins l' aconter. {{s|MHic}} #* Mins cwand on lyi derit des noveles då viyaedje Et k' il aprinda pår ki l' hiedresse n' esteut pus K' ele aveut rindou l' åme cåze … d' èn emacralaedje Et k' ele aveut dmandé {{~}} après lu Si vizaedje candja tot. {{s-rif|LLph|[[(1926), p. 151}} # [[bråmint]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[co traze et traze feyes]]}} # {{r|[[merci co traze feyes]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[co traze côps]] * [[mwints côps]] * [[traze et traze feyes]] ==== {{H|variantes}} ==== * [[co traze côps]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on foirt grand nombe di côps dins l' tins |fr= {{t+|fr|plein de fois}}, {{t+|fr|très souvent}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|beaucoup}}, {{t+|fr|énormément}} }} 25nba6kq7e0xo0knuitks4603rh6zi5 esse sol minme pî 0 70599 434561 394167 2026-07-19T13:56:53Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434561 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|esse|so|li|minme|pî}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{rim|v|wa}} # esse rascoyî del minme manire. #* -Neni, monsieu ! Al ledjon, nos {{~|estans tertos sol minme pî}} ! Escuzez vs asteure ! {s-rif|PHTaab|2022, {{p.|12}}}} # valeur li minme sacwè. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[sol minme pî]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse rascoyî del minme manire | fr = être {{t+|fr|égaux}}, {{t+|fr|être traités sur le même pied}} }} {{ratour|valeur li minme sacwè | fr = {{t+|fr|équivaloir}}, {{t+|fr|se valoir}} }} g4ueolpvv487ei63hvv5zulxhcxhpej prinde li lådje 0 71661 434637 420683 2026-07-20T11:10:45Z Scribus electronicus 3672 434637 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|prinde|li|lådje}}, lu-minme {{calc|prendre le large|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{batlî|wa}} ndaler lon erî do rivadje. #* Mins dji vén di m' aporçure ki m' djonnesse a {{~|pris l' lådje}} So les mådits cretleas k' epoirtéve vosse corant. {{s-rif|LLaginm|''A mi p’tit rèw’'', (1947), p. 137-138}} # {{im|wa}} [[cori evoye]]. #* Sol tchôd fwait dvins l' afwaire, Les djindåres arouflètEt tolmonde vinte a tere, {{~|Prind l' lådje}} … såf l' ome di bwès ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.152, ''Al bate di coqs'' (1923)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka}} « [[Motyince:cori evoye/walon]] » ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ndaler lon erî do rivadje |fr = {{t+|fr|prendre le large}} }} {{ratour|cori evoye |fr = {{t+|fr|prendre la fuite}}, {{t+|fr|filer}}, {{t+|fr|dégager}} }} g3s5j3wrhumtdlxokj7vw4xvk139u4o riprinde si coûsse 0 71838 434570 401601 2026-07-19T15:25:24Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434570 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|riprinde|si|coûsse}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # riprinde si voye après s' aveur aresté. #* Tote li shijhe, onk et l’ ôte vina l’ compluminter So si oniesse kidujhance … Et l’ påye {{~|riprinda s’ coûsse}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.103, “Pâhûlisté”}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|riprinde si voye après s' aveur aresté |fr= {{t+|fr|repoursuivre son cours}}, {{t+|fr|reprendre ses droits}}, {{t+|fr|être rétabli}} }} g561z9t5o8h6bwi0iu8f6heqifpp2i9 piede li tiesse 0 72180 434565 431930 2026-07-19T14:44:12Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434565 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|piede|li|tiesse}}, lu-minme {{calc|perdre la tête|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # divni sot. #* TÅTÎ (a pårt). - Dji croe k' ele {{~|piede li tiesse}} ... TONTON (a pårt). - Dj' a sogne k' i n' divegne sot ... Ci sereut ene ôte tridinne ki d' atraper l' gros lot. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 515-516}} #* Mi feme ratele d' aboird li ptitKi, tot foû d' lu, {{~}}. {{s-rif|MLol|p.147, « Nos ‘nn’ alans »}} #* Mes bounès djins, cial so cisse tere, On n' a pus ouy nou reglumint, Et s' on {{~|n' piede nén l' tiesse}} avou l' glwere, I fåt k' i vegne on grand candjmint. {{s-rif|JDcoh|1939, p.114, ''Contint di s’ sôrt'' (1894)}} #* MAYANE. - {{~|Pierdoz vs li tiesse}}, vos … li docteur. LAFLEUR. - Dji {{~|n' piede nén l' tiesse}}, mins dji piedreu bén l' raetchon. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XII, p.30}} #* Kéne afwaire a Lidje, cwè ! Dji {{~}}, dai, oh ! Awè ki dji {{~}} !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|fé piede li tiesse}} ## fé divni sot. ##* Pus tård, li Revolucion Francesse ki {{~|fjha piede li tiesse}} å pus sûti, råya l' bindea ki l' Oficiå aveut loyî so les bokes, ca c' e-st a trûlêye k' on conte les paskeyes di ç' tins la. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.27}} ## rinde amoureus. ##* Rén n’ est peur come ses ouys ki m’ {{~|ont fwait piede li tiesse}} C’ est come deus nozés pieles e-n on bleu cir d’ esté ; {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «L’inmêye» p.57}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[assoti]] * [[piede ses djaeyes]] * [[piede ses tåtes]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|divni sot |fr = {{t+|fr|perdre la tête}} }} {{ratour|fé divni sot |fr = {{t+|fr|faire perdre la tête}}, {{t+|fr|rendre fou}} }} jrs7vp713af662xbggsba94mmc6gr5o si fé gåy 0 72400 434591 408755 2026-07-19T17:55:21Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434591 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|si|fé|gåy}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # mete des belès mousseures. #* {{~|Fjhoz vs gåye}}, savoz, ! Moussîz vs so vosse pus fén filet. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 532}} #* Vozôtes ki m' traitîz d' pice-crosse, La k' dji schavéve li boure so m' crosse Po-z aveur po payî les djins, Soeyîz påjhûles : nos {{~|nos frans gåys}}, {{s-rif|JVpr|(1897), "Li dieraine atote", p.30}} #* Les femet riyèt todi et d’ tot, såf cwand ele {{~|si fjhèt gåyes}} ou k’ ele ndè djåzèt. {{s-rif|AXbm|(1905), p.3}} #* Alez {{~|vis fé gåye}} : i va vni d' on moumint a l' ôte. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.33}} #* {{lang|wa-fel|« Po {{~|m' fé gây}} bon martchî, Dj'a co djustumint l'bûse Èt l' neûre frake so l'gurnî !»}} {{s|CGas}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[si fé bea]] * [[si flotchter]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== * [[gåy-moussî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|se faire beau}}, {{t+|fr|s’endimancher}} }} 9xje78ujhe1po7cgp6dllk2q4ep2aj4 disk’ a torade 0 72406 434588 427000 2026-07-19T17:52:05Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434588 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|disk’|a|torade}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # si dit a ene sakî å moumint do dire årvey po dire k' on s' rivoerè [[må pô]]. #* Dji doe t aler ene sawice, i fåt k' dji vs cwite, vijhene ; Dji vs va leyî eshonne taper ene pitite copene Dismetant k' dji rvegne ... {{~|Disk' a torade}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 529-531}} #* Vos-vs-la prevnou. {{~|Disk’ a torade}}. {{s-rif|HSbb|1886, p.16}} #* BIETMÉ. - Baguez, cial vos metoz l' pîce a costé do trô. DJENVIRE. - Il est trop tård, asteure. BIETMÉ. - Djans don, insi, {{~}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne III, p.10}} #* DJEDJENE. - Ni boeroz vs nén l' cafè avou nozôtes ? HOUBERT. - Dji va rivni, d' abîme i n' est troes eures et dmeye, {{~}}. (I sôrtixh pal fond). {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.15}} # [[årvey]]. #* Mins ouy, dji n' vå nén co ene savate ! On rén do monde mi fwait blemi, Pwis, sav bén cwè ? {{~|Diska torade}} ! C' est k' dji n' a pus cwénze ans, dai, mi ! {{s-rif|LWpr|1922, ''Ji n'a pus 15 ans'' (monologue créé par Mme Heusy), p.66}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[catorade]] * [[disca pus tård]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | disqu’a torate = LWpr | disqua toratte = ABbdj | jusqu’à torate = JVdfo }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit a ene sakî å moumint do dire årvey po dire k' on s' rivoerè må pô |fr= {{t+|fr|à tout à l’heure}}, {{t+|fr|à tantôt}} ''(Beldjike)'' }} 6riduoy3hanwan4qvx03o8khld7mwvy 434636 434588 2026-07-20T11:07:57Z Scribus electronicus 3672 434636 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|disk’|a|torade}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # si dit a ene sakî å moumint do dire årvey po dire k' on s' rivoerè [[må pô]]. #* Dji doe t aler ene sawice, i fåt k' dji vs cwite, vijhene ; Dji vs va leyî eshonne taper ene pitite copene Dismetant k' dji rvegne ... {{~|Disk' a torade}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 529-531}} #* Vos-vs-la prevnou. {{~|Disk’ a torade}}. {{s-rif|HSbb|1886, p.16}} #* BIETMÉ. - Baguez, cial vos metoz l' pîce a costé do trô. DJENVIRE. - Il est trop tård, asteure. BIETMÉ. - Djans don, insi, {{~}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne III, p.10}} #* DJEDJENE. - Ni boeroz vs nén l' cafè avou nozôtes ? HOUBERT. - Dji va rivni, d' abîme i n' est troes eures et dmeye, {{~}}. (I sôrtixh pal fond). {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.15}} # [[årvey]]. #* Mins ouy, dji n' vå nén co ene savate ! On rén do monde mi fwait blemi, Pwis, sav bén cwè ? {{~|Diska torade}} ! C' est k' dji n' a pus cwénze ans, dai, mi ! {{s-rif|LWpr|1922, ''Ji n'a pus 15 ans'' (monologue créé par Mme Heusy), p.66}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[catorade]] * [[disca pus tård]] * [[disk’ å rpasser]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | disqu’a torate = LWpr | disqua toratte = ABbdj | jusqu’à torate = JVdfo }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit a ene sakî å moumint do dire årvey po dire k' on s' rivoerè må pô |fr= {{t+|fr|à tout à l’heure}}, {{t+|fr|à tantôt}} ''(Beldjike)'' }} iiqbcnxe0gnx0khs6p3m4sehhmi0wgd çou k’ c’ est di 0 72409 434612 405197 2026-07-19T18:49:37Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434612 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|çou|k’|c’|est|di}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # si dit cwand on vout mostrer k' ene sacwè rime totafwait avou l' idêye k' on s' fwait d' ene sakî. #* MAREYE. - Ebén ... dj' a reflechi ... TÅTÎ. - A ! MAREYE. - Dji so d' voste idêye. TÅTÎ. - Kéne idêye ? MAREYE. - Di nos mete divins l' grande cofrereye. TÅTÎ. - Aha ! (A pårt) {{~|Çou k' c' est des}} çanses, edon ! Ele rivént dedja sol crosse come on gorea-moxhon. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 541-544}} #* Mareye : Si l’ colon rvént, profitez è, mi pere serèt-st ås andjes ; fjhoz lyi li dmande et nos estans xhorés !Djôzef : C’ est çoula minme !... {{~|Çou k’ c’ est des}} femes ! Dji m’ î piede, wice vont ele cweri tot çoula ? {{s-rif|HSbb|1886, p.17}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|c’est lui tout craché}}, {{t+|fr|c’est lui tout craché}}, {{t+|fr|ça ne m’étonne pas de lui}} }} btb4es66l1azj5jpl1fdrf3klmtwa2n po ç’ côp la 0 72615 434572 425085 2026-07-19T16:04:10Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434572 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|po|ç’|côp|la}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # divins cisse sitouwåcion. #* O ! {{~|Po ç' côp la}}, nos estans dvins des beas draps. {{s-rif|E203}} #* Vén cial å pus abeye Ki dji poye dire {{~}}, Ki vo-m'-la, po ene boune feye, a... ...hesseye. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li noû ramon sins quowe'', p.37}} #* MAREYE. - Dji vén vs compluminter Tos deus, do fond di m' cour, po vosse gros lot d' cint meyes. Ça m' a fwait on plaijhi ! TÅTÎ. - A, {{~}}, Mareye, Nos tnans l' Bon Diu på pî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 524-527}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[di ç’ côp cial]] * [[po ç’ côp cial]] * [[so ç’ côp la]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[asteure]] * [[insi]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|divins cisse sitouwåcion |fr= {{t+|fr|pour ce coup là}}, {{t+|fr|dans ce cas}}, {{t+|fr|cette fois-ci}}, {{t+|fr|là où nous en sommes}}, {{t+|fr|en l’occurence}} }} jxkckq4ddj4owetg2dtjsq8aw11sx8m porveu ki 0 72795 434583 429669 2026-07-19T17:41:55Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434583 wikitext text/x-wiki {{!Rif|porvu ki}} =={{L|wa|bl}}== {{-spodiv-'|porveu k}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|porveu|ki}}, lu-minme {{calc|pourvu que|fr|wa}}. === {{H|aloyire|wa}} === {{~}} # adrouve on sohait. #* Dj' årè sogne di vos, {{~|porveu k'}} vos soeyoxhe bråve ! {{s-rif|E203}} #* {{~|Porveu ç' ki}} ça n' toûne nén a tchén. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 528}} #* Elle a bon cwand s' tchet m' tourmete Tot fjhant l' guere a m' pôve oujhea ; {{~|Porveu k'}} i stronne mi robete, Il årè seur tot l' laecea. Ossu, i fåt k' dji l' ahesse ; Cint feyes il åreut fwait l' couroubet pal finiesse … Si m' bele-mere n' esteut nén la !… {{s-rif|TBowp|''Si m'belle-mère n'esteut nin là !...'', 1886, p.25}} [[File:03 Elle a bon cwand.wav]] #* {{~|Porveu k'}} vos m' payîxhe bén, fjha nosse nawea, dji so d' acoird. {{s-rif|JVpa|(1896), p.27}} #* {{~|Porveu k’}} l’ afwaire toûne bén et ki l’ mwaisse n’ apregne rén tant k’ dji so cial, paski dji sereu gåy. {{s-rif|LLcco|1904, p.38}} # adrouve ene condicion. #* So totes ces femreyes ki n' ont d' keureKi leu måjhone ravize on stå, {{~|Porveu k'}} on rimplixh leu spågne-må. {{s-rif|HFor|''L' awoureus manaedje''}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[bon ki]] * [[Diè voye ki]] * [[taiss ki]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | porveû ki = E203 | porveû qui = E1 | porveû-ce qui = ERtp | porvu qui = E1, JVri }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|pourvu que}} }} sy926en9e3sh4q8t6k31idsbvri97zp co traze et traze 0 72984 434599 424030 2026-07-19T18:07:51Z Scribus electronicus 3672 434599 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|co|traze|et|traze}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # rafoircixhaedje di [[bråmint]] di. #* Et nos avéns dvins {{~}} plaeces, Nosse pantalon, nos pantalons trawés. {{s-rif|CDuv|"Li pantalon trawé" (1849)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[co traze et traze feyes]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[co traze]] * {{Lka|[[Motyince:grande cwantité/walon]]}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[co traze côps]] * [[co traze feyes]] * [[traze et traze feyes]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ===== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|énormément}} de }} dy5bisxuxqxbv6q28qigaf0ooci1zs5 Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere 3 73220 434531 417480 2026-07-19T12:32:09Z Lucyin 218 /* Mot del samwinne */ novele seccion 434531 wikitext text/x-wiki * [[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere/Flow]] == tot toumant dsu [[Gent en Brugge zijn niet op één dag gebouwd]] == loukîz ene miete çou k' dj' a rcandjî. Gråces pol foto dilé l' tchapele. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 11 di may 2025 a 09:24 (UTC) :Dj' a stî vir. C' est bon por mi. :Gn a rén avou ça, :--[[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 11 di may 2025 a 18:46 (UTC) == Mot del samwinne == i m' shonne k' ele sont bén longues, les sawminnes do Wiccionaire. Pocwè nén "[[stoelî]]" [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 19 di djulete 2026 a 12:32 (UTC) 3dnbd15m2d2ouwgs21bjmzequar44xs 434532 434531 2026-07-19T12:32:29Z Lucyin 218 /* Mot del samwinne */ 434532 wikitext text/x-wiki * [[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere/Flow]] == tot toumant dsu [[Gent en Brugge zijn niet op één dag gebouwd]] == loukîz ene miete çou k' dj' a rcandjî. Gråces pol foto dilé l' tchapele. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 11 di may 2025 a 09:24 (UTC) :Dj' a stî vir. C' est bon por mi. :Gn a rén avou ça, :--[[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 11 di may 2025 a 18:46 (UTC) == Mot del samwinne == i m' shonne k' ele sont bén longues, les sawminnes do Wiccionaire. Pocwè nén "[[stoelî]]" ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 19 di djulete 2026 a 12:32 (UTC) i0hzx4zqiu6acpz7cn5qzh1q69iarf0 434615 434532 2026-07-19T20:38:41Z Èl-Gueuye-Noere 2775 /* Mot del samwinne */ 434615 wikitext text/x-wiki * [[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere/Flow]] == tot toumant dsu [[Gent en Brugge zijn niet op één dag gebouwd]] == loukîz ene miete çou k' dj' a rcandjî. Gråces pol foto dilé l' tchapele. [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 11 di may 2025 a 09:24 (UTC) :Dj' a stî vir. C' est bon por mi. :Gn a rén avou ça, :--[[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 11 di may 2025 a 18:46 (UTC) == Mot del samwinne == i m' shonne k' ele sont bén longues, les sawminnes do Wiccionaire. Pocwè nén "[[stoelî]]" ---- [[Uzeu:Lucyin|Lucyin]] ([[Uzeu copene:Lucyin|copene]]) 19 di djulete 2026 a 12:32 (UTC) ::{{fwait}} ::--[[Uzeu:Èl-Gueuye-Noere|Èl-Gueuye-Noere]] ([[Uzeu copene:Èl-Gueuye-Noere|Ene sacwè ? => Dijhoz-m' el !]]) 19 di djulete 2026 a 20:38 (UTC) 0v8ohjeknqumynxmw2w3bwgsv3caslm rivinde 0 73233 434631 410000 2026-07-20T10:48:35Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434631 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|vinde}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|vinde}}, {{bet|ri|v|wa}}, {{çdom}} {{caw|de|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɪ.ˈvɛ̃ːt|ʀy.ˈvɛ̃ːt|ʀœ.ˈvɛ̃ːt|ɛʀ.ˈvɛ̃ːt}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀi.ˈvɛ̃ːt}} * {{Ric|ri·vinde}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=r(i)vind|B=r(i)vind|PE=r(i)vindou|come=prinde}} {{~}} # {{vc}} vinde eco ene feye. #* Atchter on gros pot po {{~|rvinde}} el kitaeye. {{s-rif|E203|a "rivintt"}} # {{vc}} vinde radmint ene sacwè k' on-z a pus mezåjhe. #* Ene feme, ç' n' est nén come on tchvå : On nel såreut nén {{~|rvinde}} cwand on s' endè trouve må. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 555-556}} #* Dj' end irè sins tchåsses, Dji {{~|rvindreu}} m' cou-d'-tchåsses, Minme a Sint-Tibå, Dji freu l' voyaedje a pîs tot dschås. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* {{~|Rivinde}} mi pupe ? Mi ki m’ a rindou troes djoûs malåde po l’ abwesner ? {{s-rif|HSjan|1911, p.133}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|rivinte al kitaeye}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rivinde / r’vinde = C8, E1 | ruvinde / r’vinde = E34 | rivintt / rvintt = E203 | rivinde ou ervinde / rvinde = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vinde eco ene feye |fr= {{t+|fr|revendre}} }} {{ratour|vinde radmint ene sacwè k' on-z a pus mezåjhe |fr= {{t+|fr|revendre}}, {{t+|fr|refiler}} }} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{SP13s|rivinde}} jza9mstsjc2lxqzcrviusisozczc64p tourner a tchén 0 74553 434584 425761 2026-07-19T17:45:02Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434584 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|tourner|a|tchén}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vsc}} # divni sot come ene biesse. # [[må tourner]]. #* Porveu ç' ki ça {{~|n' toûne nén a tchén}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 528}} #* Dji dinreu voltî ene sacwè d' bon po k' vos metaxhîz vosse doet dsu ; ca, veyoz vs, l' afwaire {{~|toûne a tchén}} et dj' a pawou po m' locataire. Vola vint ans k' ele dimeure cial et ci sereut m' moirt del vey baguer. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XII, p.31}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=ça va tourner a tchén| * [[s’ abiesti]] * [[tourner a biesse]] }} {{Boesse|c=2|tite=må tourner| * [[tourner a bråwe]] * [[tourner a cou d’ poyon]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | toûrner a tchin = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|divni sot come ene biesse |fr= {{t+|fr|tourner casaque}}, {{t+|fr|tourner sa veste}} }} {{ratour|må tourner |fr= {{t+|fr|mal tourner}}, {{t+|fr|partir en sucette}}, {{t+|fr|aller de mal en pis}} }} e5105nozf0xgo1d6rycc72t1p9e6mek tarlatêye 0 74871 434543 421016 2026-07-19T13:22:31Z Lucyin 218 434543 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|taʀ.la.'tɛːj|taʀ.la.'tɛj|taʀ.la.'tej}} ** {{pzc}} {{AFE|taʀ.la.'tɛːj}} * {{Ric|tar.la.têye}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-é|tarlat}} {{~}} {{f}} # {{Fpe|tarlater}}. #* Elle a stî {{~}} mwints côps do bea-pere. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|rossée}} }} == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{BdjV|A|tarlat|tarlater}} {{caw|êye|c|wa-fel}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|taʀ.la.'tɛːj}} * {{Ric|tar.la.têye}} === {{H|codjowas|wa-fel}} === {{~}} # [[tarlate]] ; {{IP13s|tarlater|ling=wa-fel}}. #* {{lang|wa-fel|C’ es-st å tour del djonesse, ki l’ egzimpe a dlahî :Dispôy vola ene hapêye, èle sint ses djambes frumhîEt, sins wêster, s’ ènonde so l’ êr k’ on {{~}}.}} {{s|HSim}} #* {{lang|wa-fel|I {{~}}, d'å matin al nute, i n' sét qwè lu même.}} {{s|E34}} # [[tarlate]] ; {{Kim2s|tarlater|ling=wa-fel}}. #* {{lang|wa-fel|Tchante èt hufèle èt {{~}}, pusqui Vo t’ la tot seû è cisse carimadjôye ; I-n-a nou meûs si bê qui l’ meûs d’avri.}} {{s|RGra}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tarlatêye = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|tarlate}}. 6big7sfs04g7xqd63sl1lyrhrzos8se hufler 0 74872 434533 421019 2026-07-19T13:00:36Z Lucyin 218 434533 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|xhufler|Etimolodjeye}}, {{çdom}} {{caw|er|v|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|hy.'fle}} === {{H|Vi|wa-fel}} === {{~}} # [[xhufler]]. #* {{lang|wa-fel|Et, qwand l’ måleûr mu pind d’zeû l’ tièsse,Come on coûtê qui n’ tint qu’ p'on dj’vè,El plèce du m’ plainde ou d’ fé l’ kègnèsse,Mi, dj'inme bin mîs d’ {{~}} m’ couplet.}} {{s|MLej|On såye sès éles, 1895}} #* Li måvi radjustèye si neûre fraque èt, sins sogne,I {{~|hufèle}} ine ombåde so lès håyes dès cot’hês,Tot loukant lès p’tits andjes qui rawårdèt l’ batêQu’adhind londjin-n’mint Moûse avou ‘ne tchèdje di cocognes. {{s|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} ==== {{H|Sp}} ==== {{WL-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | hufler = E1 }} gskws07eirtcxb7wa2g7dnldqwcdjph filez vosse coton 0 75818 434633 425503 2026-07-20T11:02:38Z Scribus electronicus 3672 434633 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|[[filer|filez]]|vosse|coton}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # dimander do [[peter evoye]]. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[filer s’ coton]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[erî d’ cial]] * [[foû d’ mes ouys]] * [[va rzè]] * [[va-z è]] * [[va-z è pus lon]] * [[rawse]] * {{Lka|[[Motyince:cori evoye/walon]]}} }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | filez vosse coton = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse foirt malåde, presse a mori |fr= {{t+|fr|houste}}, {{t+|fr|du balais}}, {{t+|fr|hors de ma vue}}, {{t+|fr|allez-vous-en}} }} e4zoin7jrp219b9s5stk41fdxxmsnqx parvinou 0 76469 434526 430144 2026-07-19T12:15:25Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434526 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|paʀ.vɪ.ˈnu|paʀ.vɛ.ˈny}} ** {{pzc}} {{AFE|paʀ.vi.ˈnu}} * {{Ric|par·vi·nou}} === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{-perwa-OU|parvin}} {{~}} {{o}} #{{Per-5}} «[[parvini]]». #* Nos î avans {{~}}. {{s-rif|E1}} #* Les eleccions amon nos vijhéns francès lêynut on mwais gosse el boke, avou on Le Pen a l' aschate a droete, k' a {{~}} a-z assaetchî dabôrd 20 åcint des vôteus. {{s-rif|CMas}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-OU|parvin}} {{~}} {{o}} # arivé disca ene sawice. # k' a reyussi ene sacwè. ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|arivé disca ene sawice |fr= {{t+|fr|parvenu}}, {{t+|fr|arrivé}} }} {{ratour|k' a reyussi ene sacwè |fr= {{t+|fr|parvenu}}, {{t+|fr|réussi}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-suwa-OU|parvin}} {{~}} {{o}} # {{raba|wa}}, {{cama|wa}} sakî k' a divnou ritche. #* Si ome est afronté come tos les noveas {{~s}}. {{s-rif|E203}} #* Les grandeurs, c' est totès sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les {{~s}}. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Tot håssant les deus spales a ndè divni croufieus, On bleu mayté dijheut ås cis k' fjhént l' londjin feu : "Acoroz, vinoz vite, dixhombrez vs, vinoz vey Di totes les colebires li pus grande des merveyes, Ci rwè decoré, cisse crinme des {{~s}}… {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.37}} [[File:62 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | parvinou = E1, R12 | parvènu = C8 | parvènu, parvènuwe = O4 | parvinou, parvinow = E203 | parvinou, parvinowe = R10 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sakî k' a divnou ritche |fr= {{t+|fr|parvenu}} }} 33ahqgbe4crctmmyztfixh1x1st4nu8 ronfele 0 76486 434535 430237 2026-07-19T13:05:29Z Lucyin 218 434535 wikitext text/x-wiki {{MR|ronfèle}} == {{L|wa-fel}} == {{-drif-|ronfeye}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|ronfler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|ʀɔ̃.fɛl}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|ronfler}}. #* Les iys pierdous å lon, tins k' el moteur {{~}}, I sont stampés tinant d’ ene mwin seure el vierna. {{s-rif|Bour|{{l°|329}}, 1989, « Les Bat’lîs »|oteur=Georges Fay}} # {{SP13s|ronfler}}. #* I fåt k' i {{~}} totes les nutes ! # {{Kim2s|ronfler}}. #* {{~|Ronfele}}, minousse, so l' schô di t' memere ! 66q746bpt1wr2xffxupmk9mm0zma4nc 434538 434535 2026-07-19T13:09:38Z Lucyin 218 434538 wikitext text/x-wiki {{MR|ronfèle}} == {{L|wa-fel}} == {{-drif-|ronfeye}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|ronfler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|ʀɔ̃.fɛl}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|ronfler}}. #* Les iys pierdous å lon, tins k' el moteur {{~}}, I sont stampés tinant d’ ene mwin seure el vierna. {{s-rif|Bour|{{l°|329}}, 1989, « Les Bat’lîs »|oteur=Georges Fay}} # {{SP13s|ronfler}}. #* I fåt k' i {{~}} totes les nutes ! # {{Kim2s|ronfler}}. #* {{~|Ronfele}}, minousse, so l' schô di t' memere ! {{nourat}} nreoot017kb2jshyvz2lvgp3kefetol 434539 434538 2026-07-19T13:12:06Z Lucyin 218 434539 wikitext text/x-wiki {{MR|ronfèle}} == {{L|wa-fel}} == {{-drif-|ronfeye}} ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|ronfler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɔ̃.fɛl|ʀɔ̃.fyl|ʀɔ̃.fœl}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɔ̃.fɛl}} * {{Ric|ron·fele}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|ronfler}}. #* Les iys pierdous å lon, tins k' el moteur {{~}}, I sont stampés tinant d’ ene mwin seure el vierna. {{s-rif|Bour|{{l°|329}}, 1989, « Les Bat’lîs »|oteur=Georges Fay}} # {{SP13s|ronfler}}. #* I fåt k' i {{~}} totes les nutes ! # {{Kim2s|ronfler}}. #* {{~|Ronfele}}, minousse, so l' schô di t' memere ! {{nourat}} 9bsenfqedzk41jnzk6gn69etvarsjsh Tchîvrimont 0 76535 434567 430589 2026-07-19T15:13:20Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434567 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|no prôpe|wa}} === {{~}} {{n-c}} # plaece dilé [[Tchôdfontinne]]. #* Dji m' va å pus abeye, priyî l' grand sint-z Antône, Po k' i saye di m' saetchî foû d' mes novelès poennes. (Tot s' ravizant) Nonna, i våt co mî k' dji våye a {{~}}... (A Tåtî) Dji m' va-st a {{~}} ... dj' a prometou l' voye... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 517-520}} #* E l' an meye troes cint do Bon Diu, adjinçnêye å pî do tier do {{~}}, li måjhinete do pere Flipete si muréve e l' clairisté del Vesse, ene binamêye rivlete ki s' saiwéve adon dizo les plopes et les ploråds. {{s-rif|JMvl|1922, p.5}} [[File:01 Lang-wa Viè l' loumîre 1922 (J. Mignolet).ogg]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | Tchîvrimont = JMvl, ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|plaece dilé Tchôdfontinne |fr= {{t+|fr|Chèvremont}} }} d5rousltrbaaz3sxfou3ccba1rf5fo0 ritourner s’ cazake 0 76806 434625 432570 2026-07-20T10:20:34Z Scribus electronicus 3672 434625 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ritourner|s’|cazake}}, respond å francès {{p|retourner sa veste|fr}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[endè raler]], si ritourner. #* Djilbert '''aveut''' dedja {{~|tourné s’ cazake}}, il aveut corou rtrover tos les Sånîs, les cias ki djouwéve avou zels då matén disk' å niût. {{s-rif|JDsp|2011, [[s:Jèrminne|mwaisse modele so Wikisourd]]}} [[File:Annie Lengelé 05.ogg]] ''(Léjhou pa Annie Lengelé, fevrî 2026)'' # candjî d' idêye, di compûrtumint. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=endè raler, si ritourner| * [[tourner l’ cou]] * [[tourner l’ dos]] * [[tourner les rins]] }} {{Boesse|c=2|tite=candjî d' idêye, di compûrtumint| * [[ritourner s’ frake]] }} ==== {{H|variantes}} ==== * [[ritourner cazake]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|endè raler, si ritourner |fr= {{t+|fr|se retourner}}, {{t+|fr|revenir}}, {{t+|fr|repartir}} }} {{ratour|candjî d' idêye, di compûrtumint |fr= {{t+|fr|changer d’avis}}, {{t+|fr|changer d’idée}} }} 4lmf7w2b13ew31og9lcvvw019e7ry97 fé petoye 0 77039 434519 2026-07-19T12:00:59Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434519 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|petoye}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vpr}} [[si fé sô]]. # {{vcnd|di}} magnî [[golafmint]]. #* Li coucou {{~|fwait petoye des}} fraijhes des bwès ; mins a foice d’ endè magnî, i n’ sait pus tchanter. {{s-rif|LLag}} # {{vsdj}} [[fé stof]]. #* I {{~|fwait petoye}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=si fé sô| * [[fé ribote]] * [[s’ essôler]] * [[si forsôler]] * [[si mete e ribote]] * [[si sôler]] }} {{Boesse|c=2|tite=magnî golafmint| * [[boufer]] * [[golafer]] * [[lofter]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | si fé pètoye = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si fé sô |fr= {{t+|fr|se saoûler}}, {{t+|fr|s’enivrer}} }} {{ratour|magnî golafmint |fr= {{t+|fr|se goinfrer}} de, {{t+|fr|dévorer}}, {{t+|fr|bouffer}} }} {{ratour|fé stof |fr= {{t+|fr|faire une chaleur étouffante}} }} iawmsqftcimoaikxluuz8r4653xgofz petoye 0 77040 434520 2026-07-19T12:06:10Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434520 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|peter}}, {{caw|oye|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pɛ.'tɔj}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ.'tɔj}} * {{Ric|pe·toye}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{a-pdvpdr}} # k' a bevou trop d' gote. #* TÅTÎ. - Schoûtez on tot ptit pô : Vos froz çou k' dji vs frè fé, et çoula l' pôce å hôt, Tot come les croes d' Vervî ! TONTON (a pårt). - Dji croe k' il est {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 503-505}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # on {{r|Djîle petoye}} : on [[loigne]]. # {{r|[[fé petoye]]}} # on {{r|xhalé petoye}} : on [[xhalé]]. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[abwesné]] * [[peté]] * [[plin]] * [[sô]] * [[ive]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pètoye = E1,E170 | pètoïe = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|k' a bevou trop d' gote |fr= {{t+|fr|ivre}}, {{t+|fr|saoûl}} }} 6cdbots4nsgiz8kimuh6as7gvcaq7jy ad’hinde 0 77041 434527 2026-07-19T12:23:00Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|adschinde|Etimolodjeye}} {{çdom}} {{bet|a|v|wa-fel|d=aprepiaedje}} ey {{caw|de|v|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɑt.'hɛ̃t}} === {{H|Vi|wa-fel}} === {{~}} {{vsc}} # [[adschinde]]. #* {{lang|wa-fel|Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, {{~|ad’hindowe}} dè s’teûlî po s’murer è l’êwe.}} {{s|JMps|1926, p. 18}} ===...» 434527 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|adschinde|Etimolodjeye}} {{çdom}} {{bet|a|v|wa-fel|d=aprepiaedje}} ey {{caw|de|v|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|ɑt.'hɛ̃t}} === {{H|Vi|wa-fel}} === {{~}} {{vsc}} # [[adschinde]]. #* {{lang|wa-fel|Moussêye d’ine robe di rodje sôye qui lî strindév les hantches, èle avisév ine foû-naturèle vûzion, {{~|ad’hindowe}} dè s’teûlî po s’murer è l’êwe.}} {{s|JMps|1926, p. 18}} ==== {{H|Sp}} ==== {{WL-Fel}} ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | ad’hinde = E1 }} goeo9zv9lw4w3mclnqaw556jkqofwqs xhufele 0 77042 434540 2026-07-19T13:14:46Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|xhufler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃy.'fɛl|hu.'fɛl|ʃu.'fyl}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃy.'fɛl}} * {{Ric|xhu·fele}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|xhufler}}. # {{SP13s|xhfler}}. # {{Kim2s|xhufler}}. {{nourat}}» 434540 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|xhufler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃy.'fɛl|hu.'fɛl|ʃu.'fyl}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃy.'fɛl}} * {{Ric|xhu·fele}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|xhufler}}. # {{SP13s|xhfler}}. # {{Kim2s|xhufler}}. {{nourat}} qcdoudgfomrrq2a572bgxhjwm4iqcui 434541 434540 2026-07-19T13:16:23Z Lucyin 218 434541 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|xhufler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃy.'fɛl|hu.'fɛl|ʃu.'fyl}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃy.'fɛl}} * {{Ric|xhu·fele}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|xhufler}}. # {{SP13s|xhfler}}. # {{Kim2s|xhufler}}. * Tchante et {{~}} et tarlate, puski Vo t’ la tot seu e cisse carimadjoye ; I n a nou moes si bea ki l’ moes d’ avri. {{s-rif|RGra}} {{nourat}} sc49tn0tlu7pwrsf8n5e3uuu2w11wpi 434542 434541 2026-07-19T13:16:39Z Lucyin 218 434542 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|xhufler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃy.'fɛl|hu.'fɛl|ʃu.'fyl}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃy.'fɛl}} * {{Ric|xhu·fele}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|xhufler}}. # {{SP13s|xhfler}}. # {{Kim2s|xhufler}}. #* Tchante et {{~}} et tarlate, puski Vo t’ la tot seu e cisse carimadjoye ; I n a nou moes si bea ki l’ moes d’ avri. {{s-rif|RGra}} {{nourat}} qoewn9engqrnhsuwi4hi56p5bnk4tgo 434557 434542 2026-07-19T13:48:55Z Lucyin 218 434557 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Sv|xhufler}} {{Ris-E}} {{çdom}} {{caw|ele|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃy.'fɛl|hu.'fɛl|ʃu.'fyl}} {{BS|xh}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃy.'fɛl}} * {{Ric|xhu·fele}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # {{IP13s|xhufler}}. # {{SP13s|xhfler}}. # {{Kim2s|xhufler}}. #* Tchante et {{~}} et tarlate, puski Vo t’ la tot seu e cisse carimadjoye ; I n a nou moes si bea ki l’ moes d’ avri. {{s-rif|RGra}} #* #* Li måvi radjustêye si noere frake et, sins sogne, I {{~}} ene ombåde so les håyes des cotjheas, Tot loucant les ptits andjes ki rawårdèt l’ batea K’ adschind londjinnmint Mouze avou ene tchedje di cocognes. {{s-rif|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} {{nourat}} 5oy5ocmy4o4hakocg5c51djmfivja3k hufèle 0 77043 434546 2026-07-19T13:30:20Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|xhufele|Etimolodjeye}} {{çdom}} {{caw|èle|c|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|hy.'fɛl}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # [[xhufele]] ; {{IP13s|hufler|ling=wa-fel}}. #* {{lang|wa-fel|Li måvi radjustèye si neûre fraque èt, sins sogne, I {{~}} ine ombåde so lès håyes dès cot’hês, Tot loukant lès p’tits andjes qui rawårdèt l’ batê Qu’adhind londjin-n’mint Moûse avou...» 434546 wikitext text/x-wiki == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka|xhufele|Etimolodjeye}} {{çdom}} {{caw|èle|c|wa-fel}}. === {{H|Pr}} === * {{WAFE}} {{AFE|hy.'fɛl}} === {{H|Cos|wa-fel}} === {{~}} # [[xhufele]] ; {{IP13s|hufler|ling=wa-fel}}. #* {{lang|wa-fel|Li måvi radjustèye si neûre fraque èt, sins sogne, I {{~}} ine ombåde so lès håyes dès cot’hês, Tot loukant lès p’tits andjes qui rawårdèt l’ batê Qu’adhind londjin-n’mint Moûse avou ‘ne tchèdje di cocognes.}} {{s|JMign|Li sondje dè mèstré, 1925}} # [[xhufele]] ; {{SP13s|hufler|ling=wa-fel}}. # [[xhufele]] ; {{Kim2s|hufler|ling=wa-fel}}. 4w1uwc3urzo2wnq9qy5m6al3fnn0pyh adschindoz 0 77044 434550 2026-07-19T13:40:49Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «=={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjA|adschind|adschinde}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2s-op|adschinde}} #* Vos {{~}} dé mi, et vos vieroz bén cwè. #* {{~|Adschindoz}} vs u nén ? # {{IP2p|adschinde}} #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|viebe valant « adschinde », 2e singulî, ordinaire u poli |fr= {{t+|fr|descendez}} ''(poli)'' }} {{ratour|viebe valant...» 434550 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{BdjA|adschind|adschinde}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2s-op|adschinde}} #* Vos {{~}} dé mi, et vos vieroz bén cwè. #* {{~|Adschindoz}} vs u nén ? # {{IP2p|adschinde}} #* {{~|Adschindoz}} djus do plantchî ! {{s-rif|E200|a « ad'hyinde »}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|viebe valant « adschinde », 2e singulî, ordinaire u poli |fr= {{t+|fr|descendez}} ''(poli)'' }} {{ratour|viebe valant « adschinde », 2e pluriyal |fr= {{t+|fr|descendez}} }} owgjgpow092873tehmwj2yvze6vi3m8 fé d’ ses pîs et di s’ tiesse 0 77045 434563 2026-07-19T14:23:40Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434563 wikitext text/x-wiki = {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|d’|ses|[[pî|pîs]]|di|s’|tiesse}}, respond a « [[fé d’ ses pîs et d’ ses pougns]] ». === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # eployî tos les moyéns possibes po fé ene sacwè. #* Vos poloz {{~|fé d' vos pîs, d' vosse tiesse}}, Vos n' seroz måy k' on perikî : On mårticot est todi ene biesse, Cwek' a monsieu i soeye moussî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 511-514}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fé d’ ses pîs et d’ ses pougns]] * [[fé l’ pus bén k’ on pout]] * [[si côper e cwate]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eployî tos les moyéns possibes po fé ene sacwè | fr = {{t+|fr|remuer ciel et terre}}, {{t+|fr|faire des pieds et des mains}} }} jbhp931zhk5y5c7a3teh1i7k403ch9x tridinne 0 77046 434566 2026-07-19T15:08:43Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434566 wikitext text/x-wiki {{MR|trintinne}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|triduana|sourd=la}} (djune ou fiesse di troes djoûs, dit-st i Haust), {{e?}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀɪ.ˈdɛ̃ːn}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀi.ˈdɛ̃ːn}} * {{Ric|tri·dinne}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # afwaire ki toûne a cou d' poyon. #* TÅTÎ (a pårt). - Dji croe k' ele piede li tiesse ... TONTON (a pårt). - Dj' a sogne k' i n' divegne sot ... Ci sereut ene ôte {{~}} ki d' atraper l' gros lot. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 515-516}}, ripris dvins l' {{s-rif|E1}} # {{med|wa}} [[schite]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tridon]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=afwaire ki toûne a cou d' poyon| * [[bazår]] }} {{Boesse|c=2|tite=schite| * [[corante]] * [[corince]] * [[diyarêye]] * [[schitreye]] * [[varade]] * [[vavite]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tridinne = E1,E170, R10 | tridaînn = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|afwaire ki toûne a cou d' poyon |fr= {{t+|fr|bazar}}, affaire sensationnelle }} {{ratour|schite |fr= {{t+|fr|diarrhée}}, {{t+|fr|dysentrie}} }} 0fph9jtz4s3tj6hwpolpku66ivt5zkw compluminter 0 77047 434571 2026-07-19T15:53:30Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434571 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|complumint}}, {{caw|er|v|wa}} ; lu-minme {{epr|complimenter|fr|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kɔ̃ː.plɪ.mɛ̃ː.ˈte|kɔ̃ː.ply.mɛ̃ː.ˈte|kɔ̃ː.plɪ.mɛ̃ː.ˈtɛ|kɔ̃ː.ply.mɛ̃ː.ˈtɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|kɔ̃ː.pli.mɛ̃ː.ˈte}} * {{Ric|com·plu·min·ter}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{-codjow-|troke=1|A=complumint|come=bouter}} # {{vc}} diner des complumints a ene sakî, el [[bravourer]] po ene sacwè. #* MAREYE. - Dji vén vs {{~}} Tos deus, do fond di m' cour, po vosse gros lot d' cint meyes. Ça m' a fwait on plaijhi ! TÅTÎ. - A, po ç' côp la, Mareye, Nos tnans l' Bon Diu på pî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 524-527}} #* Tote li shijhe, onk et l’ ôte vina l’ {{~}} So si oniesse kidujhance … Et l’ påye {{~|riprinda s’ coûsse}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.103, “Pâhûlisté”}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[complumint]] * [[compluminteu]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[feliciter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | compluminter = E1, R10 | complumintè = C1 | conplumintè = C8 | complimintè = C1 | conplimennté = E177 | konplumennté = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diner des complumints a ene sakî, el bravourer po ene sacwè |fr= {{t+|fr|complimenter}}, {{t+|fr|féliciter}} }} b4ummrnj8oho47ule1c7ih4tgiq8s0j schore 0 77048 434577 2026-07-19T16:52:31Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434577 wikitext text/x-wiki {{MR|xhore|xhoré}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|schoor|nl|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{p|écore|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔʀ|ʃɔʀ}} {{BS|sch}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɔʀ}} * {{Ric|schore}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # vedje di batlî po vierner l' batea åd divant. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schorer]] * [[schoreu]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[côp d’ schore]] * [[feré d’ schore]] * [[trô d’ schore]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[feré]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[xhore]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chor = C8 | chore = E1 (Huy, Namur) | hor = E203 | hore = E1 | schore = R10 | xhore = vR9 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vedje di batlî po vierner l' batea åd divant |fr= {{t+|fr|écore}}, perche de batelier à l'avant d'un bateau servant à diriger le navire }} == {{H|VE}} == * {{BRIF|3098}} & {{BRIF|9316}} 3u74mfpxv53s9q3sc4mu8nqkgt48mfj 434578 434577 2026-07-19T16:53:47Z Scribus electronicus 3672 434578 wikitext text/x-wiki {{MR|xhore|xhoré}} {{!Rif|schore}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|schoor|nl|wa}}, adon racuzinåve avou l' {{p|écore|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|hɔʀ|ʃɔʀ}} {{BS|sch}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɔʀ}} * {{Ric|schore}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # vedje di batlî po vierner l' batea åd divant. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[schorer]] * [[schoreu]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[côp d’ schore]] * [[feré d’ schore]] * [[trô d’ schore]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[feré]] ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[xhore]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chor = C8 | chore = E1 (Huy, Namur) | hor = E203 | hore = E1 | schore = R10 | xhore = vR9 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|vedje di batlî po vierner l' batea åd divant |fr= {{t+|fr|écore}}, perche de batelier à l'avant d'un bateau servant à diriger le navire }} == {{H|VE}} == * {{BRIF|3098}} & {{BRIF|9316}} nep8vehqsfulpxqvnqvgxnqtiozfucy aveur li tiesse foû des strins 0 77049 434579 2026-07-19T17:08:09Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434579 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|li|tiesse|foû|des|[[strin|strins]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # esse moussî foû d' ene måle afwaire. #* MAREYE. - Dji vén vs compluminter Tos deus, do fond di m' cour, po vosse gros lot d' cint meyes. Ça m' a fwait on plaijhi ! TÅTÎ. - A, po ç' côp la, Mareye, Nos tnans l' Bon Diu på pî ! TONTON. - On {{~|a l' tiesse foû des strins}}. MAREYE. - Vo vs la xhoré. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 524-528}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * esse [[foû sogne]] * esse [[foû dandjî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse moussî foû d' ene måle afwaire |fr= être {{t+|fr|sauvé}}, être tiré d'embarras }} 24yjghgp5j4u9kgkj19upkoimojj1jf loukîz 0 77050 434593 2026-07-19T18:02:09Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434593 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{V|rovyî}} {{caw|îz|c|wa}}. === {{H|Cos|wa}} === {{~}} # {{IP2s-op}} # {{IP2p}}. # {{Kim2s-op}} # {{Kim2p}}. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} === {{H|mot-usteye|wa}} === {{~}} # si dit tot-z acsegnant cmint fé ene sacwè. #* Dji m' va mete cial, {{~}} : Di ç' manire la, dj' voerè s' i n' vént nén ene sakî. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 535-536}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit tot-z acsegnant cmint fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|voilà}}, {{t+|fr|comme ceci}}, {{t+|fr|de cette manière}} }} alr2xl3t9k2msd9fsv4e9nxy45gk4cs foclôre 0 77051 434597 2026-07-19T18:04:29Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «== {{L|wa}} == {{!Rif|foclore}}» 434597 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{!Rif|foclore}} pzihezwyzqjpcyafkufmpqzhxlmqa2o co traze et traze feyes 0 77052 434601 2026-07-19T18:13:56Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434601 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|co|traze|et|traze|[[feye|feyes]]}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # on foirt grand nombe di côps dins l' tins. #* Louke on pô djusk' ås viyès djins ki m' ont veyou {{~}}, et pol djoû d' ouy ki m' vinèt co rvey. {{s-rif|FrBcj|1852, ''L’antermagique'', p.71-72}} #* Dji vs plai bén, m' avoz vs dit {{~}}... Ouy eco, vos dmandîz k' dji m' mariaxhe avou vos. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 538-539}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[co traze côps]] * [[mwints côps]] * [[traze et traze feyes]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on foirt grand nombe di côps dins l' tins |fr= {{t+|fr|plein de fois}}, {{t+|fr|très souvent}}, {{t+|fr|à de multiples reprises}}, très régulièrement }} 5y5nn3pvtzzcaougw7yyemkvybo3386 esse di l’ idêye di 0 77053 434604 2026-07-19T18:22:32Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434604 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|esse|di|l’|idêye|di}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # pinser tot fén parey ki l' ôte. #* Dji {{~|so d' voste idêye}}. {{s-rif|E1}} #* MAREYE. - Dji vs plai bén, m' avoz vs dit co traze et traze feyes... Ouy eco, vos dmandîz k' dji m' mariaxhe avou vos. TÅTÎ (a pårt, sitåré e s' fôteuy). - Dji l' etind vni, cisse-lale, avou ses gros shabots. MAREYE. - Ebén ... dj' a reflechi ... TÅTÎ. - A ! MAREYE. - Dji {{~|so d' voste idêye}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 538-541}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[dire k’ awè]] * [[endè convni]] * [[pinser do minme]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pinser tot fén parey ki l' ôte |fr= {{t+|fr|être d’accord}}, donner son consentement }} 2tx7zk2y7e36lcogs97h93ucbgpfner rivni come èn oujhea sol crosse 0 77054 434609 2026-07-19T18:45:53Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434609 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|rivni|come|èn|oujhea|sol|[[crosse#walon1|crosse]]}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # candjî d' idêye ene feye k' on voet çou k' on pout wangnî. #* MAREYE. - Ebén ... dj' a reflechi ... TÅTÎ. - A ! MAREYE. - Dji so d' voste idêye. TÅTÎ. - Kéne idêye ? MAREYE. - Di nos mete divins l' grande cofrereye. TÅTÎ. - Aha ! (A pårt) Çou k' c' est des çanses, edon ! Ele '''rivént''' dedja {{~|sol crosse come on gorea-moxhon}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 541-544}} #* - Dj’ etind tot åtoû d’ mi k’ on hemlêye et k’ on tosse - Vos vos djhoz dvintrinnmint : I {{~|rvénront co so crosses}} ! {{s-rif|JCmp|« Pasquèye », 1922, p.108}} #* {{lang|wa-fel|— I frît tot l’ minme ine saqwè tot mètant on cay’wê è leû boke po djâser l’ wastate; mins, n’âyîz nou risse, les Djanèsses èt les Von Bissing tinèt à gogne nos fîrs Walons d’âs tchambes, qui s’ ont lèyî mète ine brâye èt, dèm-dè-dèm, '''riv’vnèt''' so l’deûgt dè flamingant '''come in’ oûhê so l’ crosse'''!}} {{s|JVtt|(1924), ''Ine sicole flaminde po nos Députés walons'', p.50}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|fé rivni come èn oujhea sol crosse}} : fé candjî d' idêye, fé rivni tot complaijhant l' djin. #* HINRI. - Vos n' estoz portant nén macrea. HOUBERT. - Neni, dji n' so ki l' vî galant da Belzebute. Atincion,. (I va do costé del poite di l' ovroe) Djel va {{~|fé vni come èn oujhea sol crosse}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XIV, p.35}} #* Rén n’ est si bon ki do magnî ses crosses, Cwand ele ont stou trimpêyes e l’ liberté. Djamåy nolu ni m’ {{~|fjha rivni so crosse}} : Libe come l’ oujhea, dji m’ pou rinde tocosté. {{s-rif|LLagan|(1908-1912), «Rin n’èst mèyeû !» p.55}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[ritourner s’ cazake]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | fé rim’ni l’oûhê so l’ crosse = E1 | fé rivni l’oûhai so l’kross = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|candjî d' idêye ene feye k' on voet çou k' on pout wangnî |fr= changer d'avis par opportunisme }} {{ratour|fé candjî d' idêye, fé rivni tot complaijhant l' djin |fr= faire changer d'avis, faire revenir en amadouant la personne }} 3z6h03cea8wf40m3h2vstcv1hvxb7qo a l’ avantaedje di 0 77055 434616 2026-07-20T09:39:47Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434616 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|a|l’|avantaedje|di}}, lu-minme {{calc|à l’avantage de|fr|wa}}. === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # tot-z estant wangnant, avantaedjeus po ene sakî. #* On s' a mari {{~|a vost avantaedje}}. {{s-rif|E203}} #* Cwand i s' trompe, c' est todi {{~|a si avantaedje}}. {{s-rif|E1}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[po l’ amou di]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[conte]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tot-z estant wangnant, avantaedjeus po ene sakî |fr= {{t+|fr|à l’avantage de}}, {{t+|fr|au profit de}} |nl= {{t+|nl|ten bate van}} }} 7yeo9934q70768uf27nfho376tfiscl aveur l’ avantaedje so 0 77056 434617 2026-07-20T09:46:28Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434617 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|l’|avantaedje|so}}, lu-minme {{calc|avoir l’avantage sur|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si trover dvins en pôzucion pus eviyåve, foite ki les ôtes. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[mwaistri]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | avu l’avantech so n’sakî = E203 | avu l’avantèdje so ‘ne sakî = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si trover dvins en pôzucion pus eviyåve, foite ki les ôtes |fr= {{t+|fr|avoir l’avantage}}, {{t+|fr|l’emporter}}, {{t+|fr|dominer}}, {{t+|fr|avoir le dessus}} }} s7ukmp7nlr7r02tm4wvbso0nmoobgyc avantaedje 0 77057 434618 2026-07-20T09:58:34Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434618 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|avantage|fr|wa}}, {{caw|aedje|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.vɑ̃ː.ˈtɛʧ|a.vɑ̃ː.ˈtaʧ|a.vɑ̃ː.ˈtaːʧ|a.vɛ̃ː.ˈtɛʧ}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|a.vɑ̃ː.ˈtɛʧ}} * {{Ric|a·van·taedje}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[piceure]], [[cwålité]] ki rind ene sacwè, ene idêye, assaetchante. #* MAREYE. - Des djins, come ene sakî, frént on foû bon manaedje, Et dj' croe k' a nos maryî i gn a tot {{~}}. TÅTÎ. - Pinsez vs ? MAREYE. - Dj' fwai pus, djel di. TÅTÎ (a pårt). - Kéne verdjale, les aidants ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 545-547}} #* Si pa saya di lyi fé comprinde ki les boûs ont des {{~s}}, k' i wårdèt todi a moens leu valeur, k' i vs aidèt et k' i fjhèt todi des kilos d' boune tchå, ådvier ki les tchvås, zels, ni fjhèt k' di vs aidî et k' divnous vîs, i les fåt vinde pol coutea et çoula, po pîce di pwin. {{s-rif|ALen}} # {{econ|wa}} sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte. #* Ritirer beacôp d' {{~s}} d' on martchî. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a l’ avantaedje di]]}} # {{r|[[aveur l’ avantaedje so]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[avantaedjeus]] * [[avantaedjî]] * [[davantaedje]] * [[dizavantaedje]] * [[dizavantaedjeus]] * [[dizavantaedjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=piceure, cwålité ki rind ene sacwè assaetchante| * [[bon costé]] * [[cwålité]] }} {{Boesse|c=2|tite=sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte| * [[rapoirt]] * [[wangne]] }} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[wangne]] ==== {{H|contråve}} ==== {{Boesse|c=2|tite=piceure, cwålité ki rind ene sacwè assaetchante| * [[difåt]] * [[dizavantaedje]] * [[måcule]] * [[måva costé]] / [[mwais costé]] }} {{Boesse|c=2|tite=sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte| * [[piete]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | avantadje = C9 | avantâdje = C8, O3,O4 | avantaedje = R10 | avantèdje = E1,E21,E34 | avantech = E203 | avanteg = E177a }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|piceure, cwålité ki rind ene sacwè assaetchante |en= {{t+|en|advantage}} |fr= {{t+|fr|avantage}} |nl= {{t+|nl|voordeel}} |ru= {{t+|ru|преимущество|ral=preimuchtchestvo}}, {{t+|fr|плюс|ral=plyous}} }} {{ratour|sacwè d' bén, ritchesse k' on pout wangnî so nosse conte |fr= {{t+|fr|avantage}}, {{t+|fr|gain}}, {{t+|fr|bénéfice}} }} cat05u24mzxetjoyk2yipe8jc71ws4e come ene sakî 0 77058 434620 2026-07-20T10:03:39Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434620 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|come|ene|sakî}} === {{H|addjectivire|wa}} === {{~}} # {{råle|wa}} [[comifåt]]. # {{str|wa}} divins l' ratourneures « djin come ene sakî ». #* Des djins {{~}}, on ndè va bordjoezmint. {{s-rif|E203|a "borjeûzmin}} #* MAREYE. - Des djins, {{~}}, frént on foû bon manaedje, Et dj' croe k' a nos maryî i gn a tot avantaedje. TÅTÎ. - Pinsez vs ? MAREYE. - Dj' fwai pus, djel di. TÅTÎ (a pårt). - Kéne verdjale, les aidants ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 545-547}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|comifåt |fr= {{t+|fr|convenable}}, {{t+|fr|comme il faut}} }} abjqawq8zkfu6e4uz4i9esxpllh9mu6 fé bea manaedje 0 77059 434622 2026-07-20T10:15:01Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434622 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|bea|manaedje}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # esse on bon cope, viker sins rujhes dizo l' minme toet. #* Awè, k’ endè vonxhe po ene cope, i {{~|frént bea manaedje}}. {{s-rif|LLbwe|1948, p.15}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fé bon manaedje]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse on bon cope, viker sins rujhes dizo l' minme toet |fr= {{t+|fr|faire bon ménage}} }} 19n53ug9qhtigx5vasp9x5d5zw9pm4q fé bon manaedje 0 77060 434623 2026-07-20T10:17:20Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434623 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|bon|manaedje}}, lu-minme {{calc|faire bon ménage|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # esse on bon cope, viker sins rujhes dizo l' minme toet. #* MAREYE. - Des djins, come ene sakî, {{~|frént}} on foû {{~|bon manaedje}}, Et dj' croe k' a nos maryî i gn a tot avantaedje. TÅTÎ. - Pinsez vs ? MAREYE. - Dj' fwai pus, djel di. TÅTÎ (a pårt). - Kéne verdjale, les aidants ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 545-547}} # si håbiter sins rujhes. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=esse on bon cope, viker sins rujhes dizo l' minme toet| * [[fé bea manaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=si håbiter sins rujhes| * [[s’ acoirdrer]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|esse on bon cope, viker sins rujhes dizo l' minme toet |fr= {{t+|fr|faire bon ménage}} }} {{ratour|si håbiter sins rujhes |fr= {{t+|fr|faire bon ménage}}, bien s’accorder, vivre en harmonie }} p3hlwtte330irjh6mqdjxv63fl4dzpp ritourner cazake 0 77061 434626 2026-07-20T10:26:38Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434626 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ritourner|cazake}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[ritourner s’ cazake]]. #* MAREYE. - Asteure, ki vs shonne t i don ? TÅTÎ. - Dji n' sonne nén, dji raetche tot blanc. (A pårt) S' elle aveut l' eritaedje ! Mins sins çoula ... ene siervante !... (I fwait passer s' doet dizo s' narene.) MAREYE (a pårt). - {{~|Ritoûnreut i cazake}} ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 548-550}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|ritourner s’ cazake}} 3a79bxjc509buw3tb39wvq42c0duukj si trover må di 0 77062 434630 2026-07-20T10:47:29Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434630 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|si|trover|må|di}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # ni pus inmer, ni pus poleur edurer. #* Ene feme, ç' n' est nén come on tchvå : On nel såreut nén rvinde cwand on {{~|s' endè trouve må}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 555-556}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[tressinti|ni poleur tressinti]] * [[si nåjhi]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ni pus inmer, ni pus poleur edurer |fr= {{t+|fr|se lasser}}, ne plus pouvoir supporter }} 104gy4bd6ijkqsjuq7p3vxfipf5ultb filer s’ coton 0 77063 434634 2026-07-20T11:05:03Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434634 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|prinde|li|lådje}}, lu-minme {{calc|prendre le large|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{cama|wa}} [[endaler]]. #* Do djouwer on sfwait djeu, dji rboute ; sins esse avåre, On a co ptchî ene feme ritche k' ene tchimijhe plinne di tchå. S' ele n' a nén l' eritaedje, ele pout {{~}} ; Des oujheas come çoula, end a e tote såjhon. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 557-560}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[filez vosse coton]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka}} « [[Motyince:cori evoye/walon]] » ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|endaler |fr = {{t+|fr|s’en aller}}, {{t+|fr|filer}}, {{t+|fr|partir}} }} 4nj195mr9tsnmwxcegonivw9ypyyrzf disk’ å rpasser 0 77064 434638 2026-07-20T11:14:41Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434638 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|disk’|å|[[ripasser|rpasser]]}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # si dit a ene sakî å moumint do dire årvey po dire k' on s' rivoerè èn ôte côp. #* LI VWÈS. - Vosse matante ? O ! Vos nd alez esse cwite ! MAREYE. - Vos badinez, sins fåte ? LI VWÈS. - Nonna, elle a stou vite ! {{~|Disk' å rpasser}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 557-560}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[a torade]] * [[catorade]] * [[disca pus tård]] * [[disk’ a torade]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | disqu’å r’passer = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit a ene sakî å moumint do dire årvey po dire k' on s' rivoerè èn ôte côp |fr= {{t+|fr|à la prochaine}}, {{t+|fr|à une prochaine fois}} }} 5h3jyhqh6c7adncdo67gphaf7ftr7cr