Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.47.0-wmf.12 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet 0 5101 434675 420597 2026-07-21T15:49:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434675 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.'wus|a.'jus|a.'wœs|a.'wis|a.'us|a.'wut|a.'ut|a.'wu:|a.'wu|a.'u}} {{miers|3|115}}. ** {{pzc}} {{AFE|a.'wus}} * {{Ric|a(.)wousse}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{tsg|wa}} ûtinme moes d’ l’ anêye, k’ a 31 djoûs. #* E moes d’ {{~}} 1856, li « Société philanthropique des vrais Liégeois » si mådjina d’ drovi on concours po tchanter e walon 25 prumirès anêyes del liberté do payis. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.45}} # {{cins|wa}} fåtchaedje et rintraedje des dinrêyes. #* (I s' mete a xhaxhler.) Iy ! Iy ! Iy ! Såbe di bwès !<br>Sint Matî !... Kéne {{~}} e moes d' djulete ! Tolminme,<br>Fåt aveur do bouneur ! Fåt croere ki l' Bon Diu m' inme ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 597-599}} #* Li fenåjhe est so s' frake<br>Et l' {{~}} e-st a fé,<br>Schoûtez ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.33 ''L'awous′'' (1906)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[fé l’ awousse]]}} ==== {{H|notule d’ uzaedje}} ==== Po l’ eployaedje dins des fråzes (sinse do moes), {{Lka}} [[djanvî]]. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[awoustî]], [[awoustresse]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== # {{r|[[dinrêye d’ awousse]]}} # {{r|[[cwénze d’ awousse]]}} : fiesse Sinte Mareye li cwénze d' awousse #* Et come on metou</br>On fiesteye li '''cwénze d' awousse'''</br>{{s-rif|Henriette Brenu}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-moes/wa}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | a.ous’ = G203,S17 | aouss = E177a | aousse = C8,E89 | aout = E34 | a.out’ = G203 | a.out = G203, E2 | awës’ = G203 | awis’ = G203 | awoû = E177a | awous’ = G203,C1,C13,E1,O0,O2,O3,O5,O51,S17 | awouss = E177a | awouss’ = O4 | awousse = R9,R10,R13 | awout’ = G203,O3 | awout = G203,E21,E34,E212 | ayous’ = G203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ûtinme moes d’ l’ anêye |en= {{t+|en|August}} |es= {{t+|es|agosto}} |fr= {{t+|fr|août}} |ja= {{t+|ja|八月|ja-kana=はちがつ|ral=hachigatsu}} |nl= {{t+|nl|oogst}}, {{t+|nl|augustus}} |pl= {{t+|pl|sierpień}} |ro= {{t+|ro|agust}} }} {{ratour|fåtchaedje et rintraedje des dinrêyes |fr= {{t+|fr|moisson}} |en= {{t+|en|harvest}} |nl= {{t+|nl|oogst}} }} {{ratour|cwénze d' awousse |fr= {{t+|fr|assomption}} |nl= {{t+|nl|hemelvaart}} }} === {{H|VE}} === {{wp}} esvua8eo4txw1excr2c1dega23pfc3h 0 5584 434677 401062 2026-07-21T15:55:59Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434677 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Aplti-addj}} « [[boun]] » + « eure » (tchance), on mot do {{vlo}}, lu-minme do {{bdj|auguria|sourd=la|ling=wa}} (aweure) divnou omrin. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|bu.'nøːʀ|bɔ.'nøːʀ}} {{2pr}} {{O/OU}} {{sorw}} ** {{pzc}} {{AFE|bu.'nøːʀ}} * {{Ric|bou·neur}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # parfond plaijhi d' viker. #* Cwand t' as des cwårs, c' est po fé do {{~}}, nén po rfé des cwårs. #*-Dji n’ a d’ keure, ci serè l’ paradis</br>Si dj’ a l’ {{~}} di vs plaire, todi {{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Lu pauve ome èt l’amour"}} #* Li {{~}} brotche pa totes les craeyes di nosse bea paradis. {{s-rif|FBar}} #* C’ est l’ {{~}} ki s’ fwait pressinti<br>Po nosse Prince et po nosse Princesse. {{s-rif|JVvl|(1901), p.51, “Hureux Jous”}} #* A! come ti tchantes, mi ptit ovrî, la ki l' {{~}} reye e t' manaedje Et k' totasteure t' irès po rvey tes efants, li djoye do mariaedje. {{s-rif|LLag}} #* {{lang|wa-fel|Li vèye a dès spènes tot parèy<br>Qui l’pus bèle dès rôses florèyes,<br>Et lès p’tits '''boneûrs''' qui n’gostans<br>Ni s’lèyèt côper qu’tot nos d’son-ntant.}} {{s|EWfc|p.149}} # tchance. #* Dji n' a måy yeu l' {{~}} di vs rescontrer. #*Li {{~}} est dins l' air; i n' voet nén beacôp so ké tiesse i va tchaire {{s-rif|SpO40}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[li bouneur est fwait po les ureus, et l' bezaece po les bribeus]]}} # sohaitî [[totes sôres di bouneurs]] ## {{r|[[boune anêye et totes sôres di bouneurs]]}} # {{r|[[å ptit bouneur]]}} # {{r|[[bouneur di Flamind]]}} # {{r|bouneur di tchvå}} #* Fåt aveur, mafrike,<br>On {{~|bouneur di tchvå}},<br>Di simpe fjheu d' perikes,<br>Po divni ritchåd ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 599-602}} # {{r|[[bagnî e bouneur]]}} # {{r|[[totes sôres di bouneurs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ureus]], [[binawureus]], [[måleur]], [[målureus]] * [[aweure]], [[awureus]], [[målaweure]]; {{Lka-pa|aweure}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[poite-bouneur]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[awureusté]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | boneûr = C1,C8,C9, E1,E21,E34,E165, O2,O3, S117 | bouneur = R9,R10,R13 | bouneûr = O0,O4, S117 |- = S109 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|parfond plaijhi el veye |ar= {{t+|ar|سعاة|ral=sa3âda|ar-fafl=سَعَادَة}} |fr= {{t+|fr|bonheur}} |en= {{t+|en|happiness}} |nl= {{t+|nl|geluk}} |de= {{t+|de|Glück}} |es= {{t+|es|felicidad}} }} {{ratour|tchance {{Lka-ra|tchance}} |fr= {{t+|fr|bonheur}}, {{t+|fr|chance}} |en= {{t+|en|luck}} }} === {{H|VE}} === {{wp|bouneur}} 7ka3glunp8vk8usi83351wjo7acb11i 0 7060 434680 410310 2026-07-21T16:01:26Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434680 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj}} «[[cwårt]]» {{caw|î|s|wa}} {{sorw-cw}}. === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{dal}} # boket d' ene sacwè côpêye e cwate. #* Prindoz co on cwårtî d' dorêye. #* A l' abatwer, on discôpe li biesse e cwate cwårtîs. #* Li pés d' ene vatche a cwate cwårtîs. # pitit boket d' ene ronde sacwè, côpêye del minme manire ki po fé des bokets d' on cwårt. # termene d' a pô près ene samwinne dins l' moes del lune. #* Li lune est e s' prumî cwårtî; e s' dierin cwårtî. # gros boket ki s' dismantche d' ene masse. #* Gn a-st avou on cwårtî d' rotche ki s' a distaetchî. {{s-rif|S0}} # lodjmint avou sacwants plaeces, metou dins ene pus grande måjhon. #* Asteure, les cwårtîs libes sont vormint pus råles ki les bråvès djins. {{s-rif|JDuy}} #* On-z a rnetyî l' cwårtî do vijhén. {{s-rif|S0}} # coulot (boket d' veye). #* Li rlidjon dvins nosse {{~}},<br>Serè todi respectêye ;<br>On n' voerè pus nou bandit,<br>Nou bribeu, ni nole solêye. {{s-rif|HFbl|Li kuré d'sain viçain, 1843}} #* Avou ses ritchesses,<br>Tåtî l' perikî,<br>Po ç' côp la va t esse<br>L' pirou do {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 603-606}} #* Cwand dji vs ô cåzer di vosse vî cwårtî, dji vos sins bén anoyeus. {{s-rif|CMas}} #* Dji vs cåze do cwårtî do Fayi, å Bork. {{s-rif|EPech}} #* I les fåt comprinde, sire …I rawårdèt ki vos lzî dnexhe les çanses k' il ont dandjî, po remantchî tot l' {{~}} d' Amécour k' a stî metou a bokets avou les canons des Prûssyins {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|31}}}} # {{bast|wa}} [[atroclaedje]] di måjhons. #* Ni fwait on måy greve e t' '''cwårtî''' ?<br>Come par egzimpe po les condjîs payîs ?<br>Ni t' ass måy broûlé a ene tchandele<br>K' on t' åreut polou mete sol moutouwele ? {{s-rif|FNyn|''Credo?''}} so cwårtî: pôzucion d' on rond bwès k' on-z a ddja metou deus bokets droets. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|bwès so cwårtî}} plantches di tchinnes u d' sapén. # {{r|mete a cwårtî}} el soyreye, soyî l' åbe so deus costés, å grand ruban. # {{r|finde so cwårtî}} mete li cougnet inte li schoice et l' cour po rfinde les grossès schenes. # {{r| soyî so cwårtî}} (mot d' soyeu): dibiter ene tronce dins ene soyreye, après l' aveur côpé e cwate. # {{r|cwårtî gårni}}: cwårtî avou des meubes #* {{lang|wa-fel|« Dji m’ marèyereû sins fé pus longue intrêye »</br>dihéve-dj’ ine fèye à m’ bèle mére à div’ni </br>« Mins wice volez-v’ qui dj’ vâye avou vosse fèye </br>dji n’ troûve nin minme on p’tit '''qwårtî gårnî''' »}} {{s|JAnd|È grunî di m’ bèle-mére}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[cwåte]] * [[cwåtler]] * [[discåtler]], [[discwåtlaedje]] * {{Lka-pa|cwårt}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cwårtî = E1,R9,R10,R13 | cwârtî = S0 | caurtî = C8 | kârtî = O4, [!d1900] HFor | cårtî = E1 | qwårtî = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|atroclaedje di måjhones |fr= {{t+|fr|quartier}} |nl= {{t+|nl|wijk}} }} {{ratour|basstimint |fr= {{t+|fr|appartement}} |nl= {{t+|nl|kwartier}} }} {{ratour|cwårtî gårni |fr= {{t+|fr|appartement meublé}} }} 5c24xfavecfkituvovmkrfkj34h7kcb 0 7143 434659 373337 2026-07-20T16:27:39Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434659 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V}} «[[aler]]» {{bet|di|v|wa}} ou {{sbtch}} «[[ndaler]]» ([[end aler]]). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|da.le}} {{1pr}} * {{Ric|da·ler}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=dal|B=dî|C=våy |IP1s=va |IP3p.2=vont |PE=stî |come=aler}} {{~}} # {{vsc}} [[aler]]. #* Ça va daler. # {{av}} [[aler]]. #* Dji n' aveu k' ene eure di tåve èt i faleut co stronner in boket divant d' {{~}} bouter {{s-rif|JGof}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # [[ça va daler]] ==== {{H|parintaedje}} ==== [[dalaedje]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WC}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aler {{Lka-ra|aler}}; {{Lka-ra|endaler}} |fr= {{t+|fr|aler}}, {{t+|fr|s’en aller}} }} 54hctsvpbfinbioi146nxgvikhdghtw 0 7344 434705 433374 2026-07-21T17:55:22Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434705 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|domenicum|sourd=la}} (Bon Diu) ; djoû do [[Bon Diu]], po les crustins. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|di.mɛɲ|di.maɲ|diː.mɛɲ|diː.maʧ|di.mɛ̃s|diː.mɛ̃ʧ|djɛ.mɛ̃ʧ|diː.mɛ̃}} ; {{miers|3}}. ** {{pzc}} {{AFE|di.mɛɲ}} {{36pr}} * {{Ric|di·megne}} === {{H|sustantif|wa}} === {{~}} {{o}} # setinme djoû del [[samwinne]], li prumî po les Djwifs, les crustins et ls Arabes. #** Pol {{~}}, èm grand-pere n’ a djamåy yeu d’ tchapea {{s|[[w:Arthur Trigaux|Arthur Trigaux]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|gn a troes ans d’ peurs dimegnes ki}} #* Tén ! Estoz vs raviké ? Dji vs pinse moirt, eteré ;<br>Dji vs a fwait souner ene transe ! {{~|Gn a troes ans d' peurs dimegnes}}<br>K' on vis avaxhe veyou ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{t-djoûs|wa}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dimaign = E177a (1823) | dîmanche = O90 | dîmantche = S33 | dîmatche = S117, LBai | dimegne = E212, R9,R10,R11,R13 | dimegn = E178,E203 | dîmegn = E203:respouné (a ''respouné'') | dimègn = E203:an (a ''an'') | dimègne = C8, O92, EGer | dîmègne = C1,C9,C13, E1,E21, O0,O4,S0 | dimeigne = TBlgr | dimeing = E177b (1839) | dîmin = E34 | dîmince = O3,O4,O90 | dîminche = O4 | - = E89 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour |fr= {{t+|fr|dimanche}} |en= {{t+|en|sunday}} |nl= {{t+|nl|zondag}} |de= {{t+|de|sondag}} |es= {{t+|es|domingo}} |it= {{t+|it|domenica}} {{f}} |pl= {{t+|pl|niedziela}} {{f}} |roa-cha= {{t+|roa-cha|dimotche}} }} eyp4djomu66usrg8cce274gi0ahmv7n 0 7843 434676 413493 2026-07-21T15:50:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434676 wikitext text/x-wiki {{MR|Djulete}} == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|Julius|sourd=la}} (di « Julius mensis », moes d' [[w:Djule Cezår|Djule Cezår]] {{caw|ete|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤy.'lɛt|ʒy.'lɛt|ʒy.'ljɛ}} {{miers|3|114}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤy.'lɛt|odio=Wa djulete.ogg|ling=wa}} * {{Ric|dju.lete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} {{ctsg|wa}} # setinme moes d’ l’ anêye do calindrî grigoryin, k’ a 31 djoûs. #*Li vint-cénkinme, vint-shijh, vint-set<br>K' esteut todi li moes d' {{~}},<br>Il ouxhént prins Viene sins minti<br>Sel bon Diu n' î euxhe nén aidî {{s-rif|[[w:Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Wîne|Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Wîne]](1683)}} #* (I s' mete a xhaxhler.) Iy ! Iy ! Iy ! Såbe di bwès !<br>Sint Matî !... Kéne awousse e moes d' {{~}} ! Tolminme,<br>Fåt aveur do bouneur ! Fåt croere ki l' Bon Diu m' inme ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 597-599}} #* {{~|Djulete}}, plin d' feu, nos prezintrè ses dierins djoûs so ene tere ki rdoxhe di ritchesse et d' ameur {{s-rif|LLpvb|(1937), p. 30}} #* Riprezintez vs li plaece do Martchî, sins tram, ni velos, ni oto, ni moto, on bea dimegne di {{~}} å tins passé. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.19}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djulèt = JMign | djulete = R9,R10,R13 | djulèt′ = E1,O0 | djulète = E21,E34,O3,O4 | julète = O4 | julette = CIW | juliè = C8,O4 }} ==== {{H|MV}} ==== {{t-moes/wa}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|7inme moes grigoryin |fr= {{t+|fr|juillet}} |en= {{t+|en|July}} |nl= {{t+|nl|juli}} |es= {{t+|es|julio}} |pl= {{t+|pl|lipiec}} {{o}} |it= {{t+|it|luglio}} |scn= {{t+|scn|giugnettu}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} poq21iauwq7bdwc5yblhd69f4hxqgl8 0 8016 434691 422333 2026-07-21T16:54:55Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434691 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{dal}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} '''dressî''' ([[Codjowaedje poûssî|codjowaedje]]) [v.c.] (v.v.m.) prezinter (åk a magnî). rl a: [[dresse]]. # {{cato|wa}} apontyî èn åté. #* A l’ intrêye del poite del cazer<br>Des sôdårds {{~|ont dressî}} èn åté. {{s-rif|JVvl|(1901), p.129, “Li Casaire des S’colîs”}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r| dressî l' tåve}} : aprester l' amagnî sol tåve. # {{r| dressî l' sope}} : mete li sope sol tåve. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dressaedje]] * [[dresseu]] * [[dressêye]] * [[ridressî]] * [[ridresmint]] * [[ridressaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dressî = R9 | drèssî = C8,C9,E1,E34,O3 | drèssi = C1,O2 | dèrsî = O }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|apprêter}}, {{t+|fr|garnir}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === === {{H|viebe|wa}} === {{~}} # mete ene sacwè droet. # [[basti]]. #* Si dj' poleu, dvins mes tchansons,<br>{{~|Dressî}} sol tere ki les rafûle,<br>On sårco d' verdeure, on ploråd,<br>Dji tchantreu, croe-dj', di totes mes foices. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Tossaint", p.39}} # aprinde a ene biesse a s' kidure çou k' on ratind d' leye. # {{stin|wa}} tot djåzant d' ene djin. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å siervice, nou chevron.<br>Insi dj' l' åreu tote frisse pol {{~}} a m' manire. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-613}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dressî les orayes}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[dressaedje]] * [[dresseu]] * [[dressêye]] * [[ridressî]] * [[ridresmint]] * [[ridressaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | drècî = E203 | dressi = E89 | dressî = E89 | drèssî = C8,C9,E1,E21,E34,O4 | drèssi = C1,O2 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|dresser}}, {{t+|fr|élever}} }} {{ratour| |fr= {{t+|fr|dresser}}, {{t+|fr|formater}} }} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-î|dress}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # ki s' tént droet. #* L' ome des frankizes foirdja l' ome di l' an trinte</br>Et leus efants, ouy, sol Plaece do Martchî,</br>Come di ç' tins la, polèt co dire sins crinte :</br>Adlé s' Violete nosse Peron dmeure {{~}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.188, ''Vîle Tère Lîdjwèse'' (1938)}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[stampé]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki s' tént droet |fr= {{t+|fr|dressé}}, {{t+|fr|debout}} }} rh2hsds1kraofswzwjuw10pr88gy3wx 0 10700 434667 431661 2026-07-21T15:31:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434667 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} '''minne''' [prono] prono omrin et femrin, metou avou "li" u "les" u "da" padvant, i mostere ene sacwè, ene sakî, kel [[cåzant|cåzant(e)]] end est l' prôpietaire. '''1.''' li minne, les minnes: ''Des båsheles di nosse banket, c' est l' minne li pus djoleye'' ([[N. Bosret]]). ''Dji triyanéve e pressant s' mwin dins l' minne'' ([[Sourdant:JBer|J. Bertrand]]). #* Mins les posses sont råles et si dji cwite li {{~}}, ni va dj’ nén rtoumer d’ on boigne so èn aveule. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, ''après'' p.76}} {{lang|fr|F. le mien &amp; la mienne; les miens &amp; les miennes.}} {{r| les minnes}} : les djins di m' famile. {{r| Dji vs va dire li minne}} : Dji vs va dire çou ki dj' pinse, dji vos va raconter çou k' dj' a viké. '''2.''' da minne: da [[mi#Walon_1|mi]]. <br/> ''a)'' avou l' viebe esse. ''A ç' moumint la, li måjhone esteut da minne.'' Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|"appartenir"}}. ''b)'' après on no: refoircixha di "mi". ''Mi feme, da minne, elle a des hantches d' elefant, ci nute ci, dji m' el va tromper" !'' ([[P. Otjacques]]). ''Wilicom ! Vos estoz li bénvnou(owe) so l' uropeyinne waibe da minne'' (Stéphane Dohet). #* TÅTÎ. - Mi cour n' est nén da {{~}}.<br>MAREYE. - Mi, c' est tot fén parey. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 589}} ''Asteure ki dj' esténs foû del sipexheur, dji raveu m' tuzaedje da minne'' ([[L. Mahin]]). ''Waitîz mi ratayon, da minne: i n' esteut nén ddja nè Toutsi, nè Houtou.'' (L. Mahin). ''Pol moumint, des waibes so l' anea waloncåzant, end a waire: gn a ki les cis ki dj' so waiburlin: li pådje da minne, et ds ôtes'' ([[P. Sarachaga]]). {{lang|fr|F. mon (ma) ... à moi.}} Disfondowes: <span lang=wa-feller>min.ne, mîne, mine mëne, monk, mink, mé<SUP>n</SUP>k, mék, min, mègn, mé<SUP>n</SUP>, mé, mî<SUP>n</SUP>, mî, myin; (femrinnes), mine, mëne, mène, méne, mé<SUP>n</SUP>ke, méke, minke, mègne, miène</span>; miersipepieuzmint el mape [[A.L.W.]] 2.49 ey el notule A.L.W. 2.51. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[si c’ esteut da minne]]}} Etimolodjeye: latén {{lang|la|meum}} (minme sinse). ---- * [[prono|Dipus d' racsegnes so les pronos]]. * [[Dji vs va dire li minne|"Dji vs va dire li minne", c' est on live da Emile Sullon]]. 5rd1e6fur38a5cpadv40bgnqxs2iwps 0 11235 434664 432197 2026-07-21T15:26:01Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434664 wikitext text/x-wiki {{MR|nûte}} == {{L|wa}} == {{-drif-|niût}} === {{H|prononçaedje}} === {{Lka-pr|niût}} * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|nyt|nyːt|nœt|nɛː}}, {{miers|3|136}}. ** {{pzc}} {{AFE|nyt}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[termene]] ki cmince cwand l’ [[solea]] est [[djus]], et [[djoker]] cwand l’ solea [[si lever|s’ leve]]. #* I fwait vite {{~}}, saiss, a ç’ såjhon ci. #* Il ovrèt {{~}} et djoû. # termene inte li moumint k’ on va coûtchî et l’ ci k’ on s’ dispiete. #* Il a bén falou passer ene {{~}} a l’ otel. #* Dj’ a yeu ene mwaijhe {{~}}. # plaece la k' i fwait noer. #*I vént d' etinde li côr ; et l' tchivroû pris d' ene hisse<br>Dåre come ene aloumire e l' {{~}} d' on bwès d' sapéns. {{s-rif|LLbe|(1928), p. 123}} <gallery> Obourg JPG01.jpg|(a [[Ouboû]]) Earth's City Lights by DMSP, 1994-1995 (large).jpg|Daegne par nute </gallery> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[al nute]]}} # {{r|[[del nute]]}}, {{r|[[par nute]]}} # {{r|[[al serêye nute]]}} # {{r|djoû et nute}} #* Si {{~|djoû et nute}}<!--joûr* è nutt*--> i tuze a s' grand manaedje,<br>Li cour sol mwin, i n' a wåde do rovyî<br>On målureus ki n' pout pus fé si ovraedje,<br>Ki n' pout pus hay et k' est tot mesbridjî. {{s-rif|HFbl|On pansiona, 1843, p.25}} # {{r|nute et djoû}} #* Mi, {{~|nute et djoû}}, Mareye, e l' tiesse dji n' aveu k' vos,<br>Vos, et vosse pôve matante, k' a motoit rindou l' åme<br>Asteure ! (A pårt) S' i plait-st a Diu !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 584-586}} #* LEYONTINE. - Vos ovrez timpesse, dj' ô bén ?<br>BÅDWIN. - Dji studeye {{~|nute et djoû}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne X, p.12}} #* Li basse tcherå<!--basse-tchèrå--> bagne e s' fouyî,<br>Et dvins ses parfondès oirbires<br>L' aiwe keuve {{~|nute et djoû}} sol broûlî. {{s-rif|JDcoh|1939, p.39, ''Årîre såhon'' (1929)}} # {{r|[[tote nute]]}} # {{r|[[ir al nute]]}} #* A l’ ospitå ? Dji l’ a veyou {{~|ir al nute}} avou ene madrombele … aveut l’ air e fôme ! {{s-rif|PHT|ratournant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.9}} # {{r|[[fé l’ nute]]}} # {{r|[[Cwand il est nute po Pire, il est nute po På]]}} : Fråze k’ on dit po s’ mete cwite di cis ki vnèt amon les djins trop tård al nute. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[nutêye]] / [[nuteye]] * [[s’ anuti]] * [[anuti]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[noere nute]] * [[trô do cou del nute]] * [[enute]] * [[meynute]] * [[bounute]] * [[fé nute]] * [[serêye nute]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[nuteye]] * [[nutêye]] * (plaece la ki fwait sombe) : [[noeristé]], [[spexheur]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[djoû]] * [[djournêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== <section begin="orto"/> (nute) {{Orto | gnût′ = G203 | neut′ = G203 | nut′ = C1,E1,S0 | nût′ = O4 | nute = C9a, E34, R10:18332,R13 | nutt = E203 (a ''Wèzeûr'') }} (niût) {{Orto | niût = O0,R10 | nût = O2 | nut = C8 | nêt = C1,C8,C13,E1 | nét = G203 | nait = LJLL | gnut = G203 | gnût = G203 | neut = G203 | neût = G203 }} <section end="orto"/> ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene inte li coûtchî et l’ lever so solea |fr= {{t+|fr|nuit}} |en= {{t+|en|night}} |nl= {{t+|nl|nacht}} |de= {{t+|de|Nacht}} |es= {{t+|es|noche}} |it= {{t+|it|notte}} |ar= layl {{=ral}} {{t+|ar|ليل}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|لَيل}} |ary= [[lil]] {{=ral}} {{t+|ary|ليل}} {{=dsf-ar}} {{t+|ary|لْيل}} ''nén contåve'', [[lila]] {{=ral}} {{t+|ary|ليلة}} {{=dsf-ar}} {{t+|ary|لْيل}} ''(singulî)'' |zgh= {{t+|ary|ⵉⴹ}} {{=ral}} [[iḍ]] }} {{ratour|plaece la k' i fwait sombe |fr= {{t+|fr|obscurité}} |en= {{t+|en|obscurity}} |nl= {{t+|nl|donkerheid}} }} === {{H|VE}} === {{wp|nute}} f7qat01bjrqcs0vums9ijw12eyj8uq6 0 11347 434712 434354 2026-07-21T19:01:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434712 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|operari|sourd=la}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔ.vʀe|ɔ.vʀɛ|u.vʀe}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔ.vʀe}} * {{Ric|o·vrer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-comost-|ov}} {{~}} # {{vsc}} fé ene sacwè, sovint po-z esse payî. #* Il {{~|overe}} del nute, nos {{~|ovrans}} do djoû. {{s-rif|E1}} #* Ele rimonta les efants dilé l' viye feme då prumî, ridschinda pate a pate, cora sol Dos la ki s' mame {{~|ovréve}}, po lyi dire ki s' popa vneut do vni. {{s-rif|JVpa|(1896), p.49}} #* Gilbert Mottard, ancyin govierneu, pårlumintî et minisse ki scrijheut e walon, ça nd a-st ewaeré pus d’ onk, vos m' poloz croere; mins d’ abôrd, les swessante oteurs vicants k' ont-st {{~|ovré}} avou lu {{s-rif|FNyn}} #*Li ci ki bozéve, k' i n' boze pus, mins k' i s' nåjhixhe tot-z {{~|ovrant}} avou ses mwins, po pleur pårti ene sacwè avou l' ci k' a dandjî {{s-rif|BLou|ratournant li [[w:lete sint På ås djins d' Efeze|lete sint På ås djins d' Efeze]]}} # {{vsc}} bén didjerer. #* Mi stoumak {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} tournaedje di matires organikes sins pouri, come po fé del gote ou lever l' påsse. #* Li bire, li påsse {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} {{fois|wa}} si gåter, si [[bîler]]. #* Do bwès k' {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vsc}} tourner a [[creveure|creveures]]. #* Ene paroeze k' {{~|overe}}. {{s-rif|E1}} # {{vc}} fé avou årt ene sacwè po lyi dner l' cogne k' on vout. #* {{~|Ovrer}} l' manoye. {{s-rif|E203}} #* {{~|Ovrer}} l' fier, l' årdjint. {{s-rif|E1}} #* Djan-Djôzef Dehin, mwaisse tchôdronî, ki divna èn årtisse ossu bén po-z {{~}} l’ keuve batou ki po scrire e walon, et ki fjha camaeråde avou l’ tchansonî d’ France Berenger. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.47}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|li Bon Diu ni rfuze rén å ci k’ overe}} # {{r|ovrer al djournêye}} # {{r|ovrer a martchî}} : ovrer po èn eterprijhe. # {{r|ovrer a mwaisse}} : ovrer po on patron. # {{r|ovrer a pîce}} ou {{r|ovrer a ses pîces}} : esse payî po l' ovraedje prodût et nén a l' eure. # {{r|[[ovrer d’ pîs et d’ mwins]]}} # {{r|ovrer pol coucou}} : fé on måfwait ovraedje. # {{r|ovrer a s’ conte}} : ovrer po lu-minme. # {{r|[[ovrer come on foyon]]}} # {{r|ovrer so ses foices}} #* Po rwangnî l' tins pierdou, nos {{~|ovrans so nos foices}} ;<br>Nos trimans nute et djoû, télmint ki çoula presse ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 625-626}} # {{r|[[s’ ovrer l’ åme foû do coir]]}} # {{r|[[s’ ovrer les bresses foû do coir]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ovraedje]], [[ovreu]], [[ovreuse]], [[overresse]], [[ovrî]], [[ovrire]], [[ovroe]], [[ovrûle]], [[ovrant]], [[ovråve]] * [[ouve]] * [[enovré]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bouter]], [[travayî]] * (avou ene fråze di noyaedje) : [[hossî]] * (ovrer deur) : [[xherbiner]], [[greter]], [[aimyî]], [[trîmer]], [[werker]], [[arbeter]] * (bouter a des ptits ovraedjes, sovint må fwaits et sins grand wangnaedje) : [[tchicter]], [[tchipoter]], [[wachoter]], [[brishôder]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[dimorer a rén]], [[chômer]], [[holer]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ovré = E203 | ovrer = E1,E34, R10,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé ene sacwè po esse payî |fr= {{t+|fr|travailler}}, {{t+|fr|ouvrer}} ''(vî mot)'', {{t+|fr|œuvrer}} |en= to {{t+|en|work}} |nl= {{t+|nl|werken}} |de= {{t+|de|arbeiten}} |es= {{t+|es|trabajar}}, {{t+|es|obrar}} |ca= {{t+|ca|obrar}} |it= {{t+|it|lavorare}} |scn= {{t+|scn|travagghiari}} |ar= 3amala {{=ral}} {{t+|ar|عَمَلَ}} |ary= [[khedem]] {{=ral}} [[خدم]] }} {{ratour|tournaedje di matires organikes sins pouri, come po fé del gote ou lever l' påsse |fr= {{t+|fr|fermenter}} }} {{ratour|bén didjerer |fr= bien {{t+|fr|digérer}} }} {{ratour|si gåter, si bîler (tot djåzant d' bwès) |fr= {{t+|fr|travailler}}, {{t+|fr|se déjeter}} }} {{ratour|tourner a creveures |fr= {{t+|fr|se fissurer}}, {{t+|fr|se lézarder}} }} {{ratour|fé adroetmint ene sacwè po lyi dner l' cogne k' on vout |fr= {{t+|fr|façonner}}, {{t+|fr|ouvrer}}, {{t+|fr|travailler}} }} ga0hbhamcalzi36gwprae5a90f7p6n7 0 11627 434679 341836 2026-07-21T15:59:54Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434679 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Stin}} «[[Pirou]]» (payis la k' on croeyeut k' tot esteut bén) {{?}} ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|pi.'ʀu}} {{1pr}} * {{Ric|pi·rou}} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} # onk u ene k' est pus foirt (foite) k' els ôtes e-n ene sacwè. #* Ci tchvå la, c' est l' {{~}} d' l' atelêye {{s-rif~|E1}} #* Ti t' croes l' {{~}} do cwårtî !? {{s-rif~|E1}} #* Avou ses ritchesses,<br>Tåtî l' perikî,<br>Po ç' côp la va t esse<br>L' {{~}} do cwårtî ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 603-606}} #* C' esteut les {{~s}} des ovrîs walons ki Louwis d' Djer ahaetcha el Suwede {{s-rif|GGhy}} #* C' est leye li {{~}} des costires. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[meyeu]] * [[tchampion#Walon 2|tchampion]] * [[fleur|fene fleur]], [[crinme]] * [[prumî]] ==== {{H|Sp}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | Pirou = E1,E170 | pirou = R10 |- = E203,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk u ene k' est meyeu ki ls ôtes |fr= {{t+|fr|champion}} }} === {{H|sourdants}} === Etimolodjeye: Li {{s|E1|r=0}} vout k’ ça soeye ene cogne di « [[Pierot]] » ; mins prumirmint, li « i » n’ est nén long come dins tos les parints nén francijhîs do ptit no « [[Pire]] ». Avou ça ki l' mot n’ est nén dins l’ {{s|E203|r=0}} ki date di 1866, çou ki pôreut fé tuzer a on noûmot vnou avou les gazetes cåzant do [[Perou]] (ricomprins «[[Pirou]]» a Lidje. dioi62otn9cyyghus66dzky50aktvqr 0 13818 434687 430096 2026-07-21T16:45:51Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434687 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|servitium|sourd=la|esclåvaedje}}, pal voye do {{p|service|fr}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|sjɛʀ.ˈvɪs|ʃɛʀ.ˈvɪs}} ** {{pzc}} {{AFE|sjɛʀ.ˈvis}} * {{Ric|sier·vice}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # aidance k' on rind a ene sakî, {{Lka|rinde siervice}}. #*Ti dirès k' on n' arinne les djins k' å moumint k' on nd a mezåjhe, mins dj' a on ptit {{~}} a ti dmander. {{s-rif|DSal}} #* Si les djins vlèt rconoxhe les {{~|siervices}} k' on tchén a rindou, k' il alaxhénxhe avou des såçusses. {{s-rif|HPet}} #* Mareye a rindou bråmint des siervices, po cmincî come caissire pu come prezidinte. # totes sôres d' ahesses di måjhone (djates, pailons) del minme coleur et del minme cogne. #* I lzî ont atchté on {{~}} po leu mariaedje. # eurêye dinêye a on moumint del djournêye. #* On {{~}} a dijh eures. {{s-rif|E1}} # ovraedje k' ene sakî doet fé po s' mestî. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å {{~}}, nou chevron. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-612}} #* Va-z è, laid verzelin, derit-st on vî marlou,<br>Cwand on est å {{~}}, on doet fé çou k' on pout,<br>Vos savoz bén tertos ki dj' n' a måy fwait barete ;<br>Djel di come a cfession, dji mourrè l' consyince nete. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.36}}<br>[[File:57 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] #* DJENVIRE. (lyi côpant l' parole) - Des pîces a ''{{lang|fr|convulsion}}'' ? N' est ç' nén del hoye ?<br>NAPOLEYON. (bas) Låtchans des fis. (hôt) Del hoye ki vént foû d' l' infier, mins çoula n' vout nén dire tcherete, li comissaire sårè ki l' pompî Napoleyon fwait bén s' {{~}}. (bas a Betcheye) Tén avou mi, t' årès ene sacwè foû del pîce. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne VI, p.16}} # buro, institucion d' on ministere. #* I vs les fåreut pår vey<br>Tchaeke feye k' i fjhèt l' egzercice ;<br>C' est aprume ki vos dirîz<br>K' i cnoxhèt bén leur {{~}} ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.68}} #* Vos n’ m’ alez nén croere, mins (tins k' dj' esteu operé), dji m’ a veyou naivyî so on nouwaedje ådzeu do {{~}}. {{s-rif|JSch}} #* Cabén k’ i n’ soeye pus dins l’ {{~}}, il aveut co on long bresse. {{s|LM}} # {{med|wa}} cwårtî d' èn ospitå. #* I ratindeut s' toû, va, dandjreus, å {{~}} des urdjinces, avou co sacwants ôtes, des inte li veye eyet l' moirt et des ki n' avént nén l' air pus malådes ki ça. {{s-rif|LMen}} # ceremonreye di l' [[etermint]]. #* On-z a fwait l' {{~}} so s' coir. {{s-rif|E203}} #* Priyî å {{~}}. {{s-rif|E1}} # {{mili|wa}} tins d' escolaedje militaire ki les djonnes ome divèt fé sorlon sacwantès lwès. #* Il a cwité l' {{~}}. {{s-rif|E203}} # {{plu}} {{econ|wa}} [[economeye]] ki n' toûne nén åtoû di l' ågricoûteure, des minires ou di l' industreye. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[å siervice di]]}} # {{r|[[a vosse siervice]]}} # {{r|[[couyoner l’ siervice]]}} # {{r|[[di siervice]]}} # {{r|[[esse di siervice]]}} # {{r|[[esse so siervice]]}} # {{r|[[prinde a s’ siervice]]}} # {{r|[[rinde siervice]]}} # {{r|[[si mete å siervice di]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[siervaedje]] * [[siervåjhe]] * [[siervante]] * [[sierveu]] * [[siervi]] * [[siervicire]] * [[sierviteur]] * [[siervou]] * [[siervûle]] * [[serviåve]] * [[assiervi]] * [[dissiervant]] * [[dissiervi]] * [[rissiervi]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[siervice a dinner]] * [[siervice d’ årdjint]] * [[Siervices des Lingaedjes do Payis]] * [[siervice di racsegnmints]] * [[siervice di tåve]] * [[siervice militaire]] * [[siervice privé]] * [[siervice publike]] * [[siervices sicrets]] * [[tites-siervices]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=aidance k' on va rinde a ene sakî| * [[aidance]] * [[côp di spale]] * [[côp d’ mwin]] }} {{Boesse|c=2|tite=totes sôres d' ahesses di måjhone (djates, pailons) del minme coleur et del minme cogne| * [[schielreye]] }} {{Boesse|c=2|tite=tins d' escolaedje militaire ki les djonnes ome divèt fé sorlon sacwantès lwès| * [[siervice militaire]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chèrvice = E1,E34 | serviss = E203 | siervice = R10,R13 | sierviss = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aidance k' on rind a ene sakî |fr= {{t+|fr|service}} |nl= {{t+|nl|dienst}} |ru= {{t+|ru|услуга|ral=ouslouga}} }} {{ratour|totes sôres d' ahesses di måjhone (djates, pailons) del minme coleur et del minme cogne |fr= {{t+|fr|service}} |ru= {{t+|ru|сервис|ral=siérvis}} }} {{ratour|eurêye dinêye a on moumint del djournêye |fr= {{t+|fr|service}} }} {{ratour|ovraedje k' ene sakî doet fé po s' mestî |fr= {{t+|fr|service}}, heures de travail }} {{ratour|buro, institucion d' on ministere, cwårtî d' èn ospitå, evnd |fr= {{t+|fr|service}}, {{t+|fr|département}} }} {{ratour|ceremonreye di l' etermint |fr= {{t+|fr|obsèques}}, {{t+|fr|enterrement}} }} {{ratour|tins d' escolaedje militaire ki les djonnes ome divèt fé sorlon sacwantès lwès |fr= {{t+|fr|service militaire}} |nl= {{t+|nl|militaire dienst}} |ru= {{t+|ru|военная служба|ral=voiénaya sloujba}} }} 0errfex8kemqt1nw4rfkiivk51iuym7 0 15011 434668 430630 2026-07-21T15:34:43Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434668 wikitext text/x-wiki {{MR|Tere}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|terra|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tɛːʀ|teʀ|tɛʀ|tɛ̃ʀ|taːʀ}} {{miers|6|1}}. ** {{pzc}} {{AFE|tɛːʀ}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{djeyo|wa}} sitindowe k' est a nos pîs. #* Nos irans si lon ki l' {{~}} nos pôrè poirter. {{s-rif|E203}} #* A tant plorer, l’ {{~}} divént frexhe,<br>Et bén vite, nos pîs s’ efoncèt. {{s-rif|JCmp|« Quî sét ?», 1909, p.134}} # {{djeyol|wa}} dismantcheyès pires, la k' les plantes efonçnut leus raecinêyes. #* I prinda del {{~}}, li strûler etur ses doets, et l' leyî cori djus sol tchamp. {{s|LM}} (ratournant Albin Georges) # [[årzeye]]. #* C' est ene pupe di {{~}}. #* Elle esteut bén viye li måjhinete do pere Flipete ! Tot cmoudris, ses meurs di {{~}} mancént tofer do waguer ; {{s-rif|JMvl|1922, p.5}}<br>[[File:03 Lang-wa Viè l' loumîre 1922 (J. Mignolet).ogg]] # {{astr|wa}} planete k' on vike dissu. #* Li {{~}} est a 37 miyons et dmey d' eures erî do solea. {{s-rif|E203}} # {{cins|wa}} sitindêye d' on metou payis. #* Nos estans cial so tere d' Almagne. {{s-rif|E203}} #* Dj' inme li Beldjike do fond di mi åme,<br>Paski c' est cial ki dj' a nexhou<br>Et po rén, dji n' vou nén k' on blåme<br>Li {{~}} la wice ki dj' a crexhou. {{s-rif|LWpr|1922, ''Vers sicrîts d’vins l’ lîve d’ôr rimettou à M. Poincaré, prèsident dè l’ République Française'' (1919), p. 132}} # {{cins|wa}} pitite sitindêye d' on cinsî. #* I n' a måy volou vinde si {{~}} do Ban-bwès. # {{plur}} dominne d' on nôbe, d' ene pouxhante djin. #* C’ est don fini dispoy ir di mes {{~s}} et d’ mes bwès, tot est vindou. {{s-rif|LLbwe|1948, p.16}} ==== {{H|ratourneures}} ==== (sitindêye a nos pîs) # {{r|al tere, a tere}} : [[djus]] sol tere, a daegne. #* Tchinne tchôke si gåtche djino a {{~}}. {{s-rif|JCal}} {{lang|fr|F. à terre, sur le sol, à même le sol.}} # {{r|[[al tere|aveur al tere]]}} : [[abate]]. #*I fåt qu’on l’'''åye al tére''' ! C’è-st-å toûr dès cougnêyes :</br>èles l’ataquèt po l’ pîd. Li bwès, deûr come dè fiér,</br>tint bon conte lès-ac’seûres dès hagnantès-ustèyes.</br>Li brès′ dès-omes falih ; mins, so l’ timps qu’onk si r’hape,</br>in-aute riprind l’ovrèdje.</br>{{s|HSim}} # {{r|dimani tere et bon}}. #* C’ est vraiy ki Bâtisse, k’ endè voet co pus, lu – del tcherete, del veye, et d’ zels-minme – {{~|dimane tere et bon}}. {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.19}} # {{r|li tere est basse}} : dijhêye cwand on doet ramasser åk a tere, et k' on a do må. # {{r|dji lyi mosterrè ki l' tere est basse !}} : djel va fote al tere. Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|F. je lui ferai mordre la poussière.}} # {{r|[[fé tere ewale]]}} (dismantcheyès pires po les plantes crexhe) # {{r|[[i fåt semer cwand l' tere est amoureuse]]}} # {{r|boune tere, fele tere}} : ritche tere (d' [[årzeye]]). # {{r|måle tere, mwaijhe tere}} : pôve tere (di såvlon, di fagne). # {{r|cråsse tere}} : tere k' on-z a bén ansiné. # {{r|maigue tere}} : tere nén ansinêye. # {{r|tere årziyeuse, tere cawieuse, tere al tchåsse}} : sôres di teres. (sitindêye d' on cinsî) # {{r|egadjî ene tere}} : (E203) # {{r|[[tant våt l' ome, tant våt s' tere]]}} : (E203) (nosse monde) # {{r|Sol tere, [[li ci ki n' a pont d' måleurs è ratind]]}} #* TÅTÎ. - Ki dj' årè bon {{~|sol tere}}, avou mi ptite Mareye !<br>MAREYE. - Co ene doûce parole, alez ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 590-591}} #* Awè, hin, vî posti, bon vî posti da nosse !<br>Twè k' a cnoxhou {{~|sol tere}} les meyeus d' mes atnants,<br>Twè ki m' pere a sayî do wårder tot s' vicant,<br>Cwand dji t' louke, dji m' fwai må di t' vey divni halcrosse. {{s-rif|JDcoh|1939, p.56, ''Li vî posti'' (1928)}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[terêye]] * [[teri]], [[terisse]], [[tera]] * [[eterer]], [[eteraedje]], [[etermint]] * [[disterer]], [[disteraedje]] * [[reterer]], [[reteraedje]] * [[ridisterer]] {{mse}} * [[terén]] * [[teroe]] * [[terasser]], [[terassaedje]], [[terasmint]], [[terasseuse]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[crope-e-tere]] * [[foite tere]] * [[trô d' tere]] (S165) ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (sitindêye batowe) : [[daegn]] * (planete k' on vike dissu) : [[Daegne]], [[monde]], [[Tere]], [[bole daegnrece]], [[bleuwe bole]] * (pitite sitindêye da ene metowe sakî) : [[tchamp]], [[boket]], [[terén]] ==== {{H|Of}} ==== * /tɛːʀ/ : [[taire]] ([[si taire]]) * /tɛʀ/ : [[tire]] ({{V}} «tirer») * /tɛ̃ʀ/ : [[tinre]] (nén deur) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tair = E203 | tèr = E203 | tère = S117, E165, G206 p. 17 | têre = E1, C1, C13, G206 p. 17 | tére = O0, G206 p. 17 | târe = G206 p. 17 | tinre = EPech | tere = R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sitindowe k' e-st a nos pîs | fr = {{t+|fr|terre}}, {{t+|fr|sol}} }} {{ratour|dismantcheyès pires, la k' les plantes efonçnut leus raecinêyes | fr = {{t+|fr|terre}}, {{t+|fr|sol}}, {{t+|fr|glèbe}} }} {{ratour|planete | fr = {{t+|fr|terre}}, {{t+|fr|monde}}, {{t+|fr|planète}} }} {{ratour|pitite sitindêye d' on cinsî | fr = {{t+|fr|terre}}, {{t+|fr|terrain}}, {{t+|fr|parcelle}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|tere(discramiaedje)}} qi575h57sifqazuqev7ojo7lky403xf 0 15346 434713 401886 2026-07-21T19:02:06Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434713 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} '''télmint''' '''I.''' [adv.] [[tant]]. ''Li cinsî fourit télmint rascråwé di s' aveur spiyî li screne k' on n' el veya måy pus ki dvins ene pitite tcherete ''([[P. Renson]]). {{lang|fr|F. "tellement".}} '''II.''' télmint ki [aloyrece] paski, avou on rafoircixha sol fråzlete ki shût. #* Po rwangnî l' tins pierdou, nos ovrans so nos foices ;<br>Nos trimans nute et djoû, {{~|télmint ki}} çoula presse ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 625-626}} #* Et {{~|télmint k’}} ele estént creyåves,<br>Minme les pus sûtis î creyént. {{s-rif|JVvl|(1901), p.130, “Li Casaire des S’colîs”}} #* C' esteut on bråve ome, nosse mwaisse, mins padecô, on n' saveut pus taper filet avou lu, {{~}} k' il divneut rovyisse . {{s-rif|JLF}}. [[si télmint]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|tellement}} }} *{{lang|fr|F. "tellement".}} 67ind5qnonukr04ll7kj9wh5ux8wj51 0 15398 434692 430269 2026-07-21T17:01:36Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434692 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|vas}} (u [[va]] po li cmandeu), {{caw|ss|c|wa}}. ==={{H|prononçaedje}}=== *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|vas}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|codjowas|wa}}=== {{~}} # {{IP2s?|aler}}, dins ene fråze dimandrece. #* Eyu {{~}} inla ? #* {{~|Vass}} clôre ti gueuye !? #* Ti {{~}} taire, al fén !? #* Wice {{~}} ? Ki s' a-t i passé ? Pocwè ess cial ? K' ass fwait ? Ki t' a-t on fwait ? {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 75}} # {{Kim2s|aler}}, sins ôte viebe padrî (pa stindaedje do shuvion « va s’ vey », « va s’ cori »). #* {{~|Vass}} å diåle ! #* C' est a t' toû, vola l' djusse, mi dit-st i, fwai t' tournêye,<br>{{~|Vass}} rimpli les aboeres, end åront po ene hapêye ;<br>Pwis ti vénrès houmer ene gote di frisse peket ;<br>C' est bon pol vier do cour, come les beveus l' dijhèt. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.38}}<br>[[File:75 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes 01.wav]] #* Les {{~}} bodjî ! {{s-rif|JMmiy|(1934), p.5}} # {{Kim2s|aler}}, avou èn ôte kimandeut après. #* Dj' a co dné a t' pere å matén, {{~}} xhufele pus lon. {{s-rif|JVpa|(1896), p.6}} # {{d-rats}} « [[al visse al vasse]] » / « [[d’ alvisse d’ alvasse]] ». ==== {{H|ratourneures}} === # {{r|vass mel ...}} : si dit d' ene sacwè d' målåjhey k' est co a fé. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å siervice, nou chevron.<br>Insi dj' l' åreu tote frisse pol dressî a m' manire.<br>Mins {{~|vass mel}} trouve, paret ! Ç' n' est nén assez del dire. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-614}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[al visse al vasse]] * [[d’ alvi d’ alvass]] / [[d’ alvisse d’ alvasse]] * [[vass-mel-cwir]], [[al vass-mel-cwir]] ==== {{H|omofoneye}} ==== * ''Va s’'' : codjowa do viebe « [[aler]] » å cmandeu, avou èn ôte viebe padrî (''aler'' est [[aidant viebe]]) + [[adjondrece]] « [[si#Adjondrece|si]] ». ''Va s’ ti fé cori araedjî ! Va s’ vey a l’ ouxh si dj’ n’ î so nén ! Va s’ tchire e Mouze, on voerè t’ cou !'' E francès on direut : {{lang|fr|''vas (donc)'' + infinitif}}. ===={{H|ratournaedjes}}==== {{ratour|atôtchî sing.Ind Prez viebe come « aler » e-n ene fråze di dmande |fr = {{t+|fr|vas}}-tu ? |es = ¿{{t+|es|vas}}? }} {{ratour|si dit d' ene sacwè d' målåjhey k' est co a fé |fr= encore faut-il }} fk79wyba4ppnu84kw19s2w6xn83tb2j 0 15729 434715 402280 2026-07-22T09:10:48Z Lucyin 218 434715 wikitext text/x-wiki {{MR|-wesse|wèsse}} =={{L|wa}}== <center><gallery> Wasp on a branch.jpg|(inseke) Celes_tchaur_wesse.jpg|(broke) Wesse et cretes.jpg|c' est l' (2) </gallery></center> === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === Acmaxhaedje do {{bdj|*wapsa|sourd=frk}} et do {{bdj|vespa|sourd=la}} {{m-s}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|wɛs|was|wɛsp|wɛps|wɛːs}} {{miers}} '''8''' ** {{pzc}} {{AFE|wɛs|odio=Wa wesse1.ogg|ling=wa}} u {{AFE|odio=Wa wesse2.ogg|ling=wa}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{inseke|wa}} [[såvadje]] [[moxhe al låme]]. #* Il aveut piké avou l' få dins ene bounète et s' aveut fwait piker pås {{~s}}. {{s-rif|AMas}} #* Les wesses {{~s}} boere a grossès lopêyes les resses di rôzé k' on aveut ståré. {{s-rif|GuiS}} #* N' crindoz nén l' infleure</br>D' ene grosse '''wesse''' ki vs picreut</br>Åjheymint on l' edeure</br>Vs n' avoz k' po nouv moes</br>{{s-rif~|''Li camrade dè l'joie'', Chanchet Barillié, 1852}} #* Dj’ a stî picî d’ ene {{~}} ! {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.27}} # metchante [[comere]]. #* Espece di {{~}}, ki m' fwait dire li conte. {{s-rif|AMas}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[pus fel k’ ene wesse k’ a l’ cou spotchî]]}} # {{r|[[zûner come des wesses]]}} # {{r|[[taye di wesse]]}} # {{r|[[aveur des wesses e cou]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[wespire]], [[wespireye]] * [[wespiyî]], [[wespiyant]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[wesse di tchvå]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== * [[wespire]] * [[wåfire]] ==== {{H|dizotrins mots}} ==== [[awion]], [[fonnet]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | wape = G201 p. 169 | wapse = G201 p. 169, S0 | waspe = G201, S33,S38 | wasse = E203, S0, wasse | wèche = G201 p. 169 | wèpse = G201 p. 169, S0 | wèspe = C1, C8, G201, O2, S0,S109 | wêspe = G201 p. 169 | wéspe = G201 p. 169 | wesse = R10:7291,R13 | wèsse = E1,E34, G201, O4, S0 | wêsse = G201 p. 169, S17 (p. 301 & 306),S117 | wésse = G201 p. 169 | mwèsse = O4 | {{=fon|mwès|mwèsse}} = G201 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|såvadje moxhe al låme |fr= {{t+|fr|guêpe}} |en= {{t+|en|wasp}} |nl= {{t+|nl|wesp}} |de= {{t+|de|Wespe}} |es= {{t+|es|avispa}} |ary= {{t+|ary|رزوزية|ral=zerzoriya}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== * {{wp|wesse (discramiaedje)}} * {{wp|wesse (inseke)}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdjla|helix|[[caracole]]}}; {{FEW|7|262|b}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|wɛs|was|waʃ|œs|œʃ|}} {{Lka-h-or}} {{miers|9|51}}; {{36pr}} ** {{pzc}} {{AFE|wɛs}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{acoird-s}} {{~}} {{f}} # {{vm}} {{tchår|wa}} [[tchiveye]] metowe sol moyoû, ådfoû, po-z espaitchî l' rowe di bwès di [[schiper evoye]]. ===== {{H|parintaedje}} ===== [[wessete]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto | wess = E203 | wèsse = G209 p. 115, E1 | wèce = E1 | wasse = E21, S117, G209 p. 115 | wache = S0, S24, S100, S117, G209 p. 116 | wâche = G209 | yeusse = O4, G209 p. 116 | eusse = G209 | euche = G209 | èsse = G209 | ëche = C65 | usse = G209 | ûsse = G209 | ousse = G209 | oûsse = G209 | ourse = G209 | ouche = G209 | oûche = G209 | wesse = R10:32202 |- = R13 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour| |fr= {{t+|fr|esse}} d'essieu |pcd= {{t+|pcd|wèche}} }} ==== {{H|waitîz eto}} ==== * {{wp|Wesse (di moyoû)}} * {{wp|rowe di bwès}} qucioah2plkusih0f5of93uf1ixnxfp 0 32228 434682 423874 2026-07-21T16:13:38Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434682 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-adv}} « [[a#Etimolodjeye 1|a]] » + « [[prume]] » ; racuzinåve avou l’ {{p|a primes|fr|wa}} ; {{FEW|9|382|b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a'pʀym|a'pʀœm|a'pʀɛm|a'pʀim|a'pʀɔm|a'pʀam|ɔː'pʀœm|ɔː'pʀɛm|u'pʀœm}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'pʀym}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # po cmincî. # djusse, seulmint, on pô. #* Vinoz vs {{~}} ? {{s-rif|E203}} #* C' e-st {{~}} ki nos årans bon. {{s-rif|E203}} #* I n’ fwait nén froed ; i fwait {{~}} frisse. {{s-rif|ELem}} #* I vs les fåreut pår vey<br>Tchaeke feye k' i fjhèt l' egzercice ;<br>C' est {{~}} ki vos dirîz<br>K' i cnoxhèt bén leur siervice ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.68}} #* Dji dmora e m tcheyire, dji doirma påjhûlmint,<br>Po m' dispierter {{~}} a shijh eures å matén. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* K' a t ele co stou vijhner, po-z esse {{~}} rivnowe?<br>K' e-st i seur k' ele a stou co cakter avå l' rowe. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, « Li savtî », 77-143}} #* Hey ! Ki les scrijheus sont lourds ! Vo-m’-la a m’ dierinne pådje et dj’ m’ aporçû {{~}} ki dj’ a dit on pô tocosté li contråve di çou k’ dji pinséve. {{s-rif|AXbm|(1905), p.15}} # [[a schipe]] asteure. #* Il arivèt {{~}}. {{s-rif|C8}} #* C' e-st {{~}} ouy k' i fwait tchir viker. {{s-rif|E1}} #* C’ est {{~}} k’ i l’ va sinti passer. {{s-rif|S0}} #* C' est la k' on djoû dj' remina l' feme<br>K' elzî hapéve ene pårt di m' cour ;<br>Mins cwand l' riçûvént, c' est {{~}}<br>Ki dj' comprinda l' fond d' leu-z amour. {{s-rif|JDcoh|1939, p.100, ''Amoûr di payisan'' (1934)}} # [[adon]] [[vormint]]. #* C' e-st adon k' dj' ava sogne. {{s-rif|E1}} #* Pacyince, si vosse bote aveut magnî l' rat,<br>C' e-st {{~}} èn araedjî miråke. {{s-rif|HFbl|Râskin (traduit du français), 1843, p.31}} #* Bén djel croe bén ! Di cwè ? Avou deus cint meyes francs ?<br>Vola ki c' est {{~}} k' i m' fårè tni on rang !<br>Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 607-610}} # [[al copete di tot]]. #* C' est bén mi {{~}} k' a des prouves. {{s-rif|E1}} # [[a poenne]]. #* Dji so a poenne rimetou d' ene sôre k' i m' arive l' ôte. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[c’ e-st aprume ci-la]]}} # {{r|[[vo-ndè-cial aprume ene]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * po cmincî : [[dabôrd]] * al copete di tot : [[sortot]], [[copurade]] * [[djusse]] : [[fok]], [[a poenne]], [[a schipe]] * a pårti di ç’ moumint la : [[seulmint]], [[asteure]] ==== {{H|NU}} ==== Li sinse di "sortot" est foirt pô rispårdou foû rfondou. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aprame = E34 | apramm = E177a | aprem = E89,E212 | aprème = E21 | apreum = E203 | apreume = E1, G203 p. 260, R1, R10 {{rif?}} | apreumm = E177a | aprime = S0 | aprome = G203 | aprume = C1, C9, C13, S0, S27, S117, R10, R13 | à prume = C1 | aupreume = O0 | au preume = O3 | ôprème = C8 | oupreume = O2 | ou preume = O90 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po cmincî |fr= {{t+|fr|premièrement}}, pour la première fois, pour commencer, {{t+|fr|d’abord}} |en= {{t+|en|firstly}} |nl= {{t+|nl|ten eerst}} }} {{ratour|djusse |fr= {{t+|fr|seulement}} (maintenant, alors), {{t+|fr|à peine}}, alors surtout |en= {{t+|en|just}} |nl= {{t+|nl|juist}}, {{t+|nl|alleen}}, {{t+|nl|maar}} |ar= {{t+|ar|فقط|ral=faqaT}} }} {{ratour|al copete di tot |fr= {{t+|fr|en priorité}}, {{t+|fr|en particulier}}, {{t+|fr|surtout}} }} il8bkgyxocz6oddmrcmor02ab3zhf6i 0 36488 434707 385566 2026-07-21T18:49:11Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434707 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|pinde}}, {{caw|ård|s|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|pɛ̃.'dɔːʀ}} * {{Ric|pin.dård}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # mwais [[valet]] (ki meritreut d' esse pindou). #* Tos les pardjeures sont des {{~s}} ''(Tchanson del Revolucion lidjwesse). #* TÅTÎ. - Tén ! Estoz vs raviké ? Dji vs pinse moirt, eteré ;<br>Dji vs a fwait souner ene transe ! Gn a troes ans d' peurs dimegnes<br>K' on vis avaxhe veyou !<br>NONÅRD (a pårt). - Li vî {{~}}, k' il est straegne ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} #* {{lang|wa-fel|Des autes survinît, Diu sét d’ wice … s’arèstît à nost’ ouhe èt, po z-a’vni à l’ sonète, les rûsés '''pindârts''' fît l’ hâle di voleûr.}} {{s|JVtt|(1924), ''Di m’ finièsse''}} # po cåzer a on ptit gamén, ou po l' atôtchî. #* Vinoz ciddé, pitit {{~}} ! ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | pindanrd = E165 | pindård = R10,R13 | pindârd = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mwais valet |fr= {{t+|fr|pendard}} }} g03i21sv571desqpqfgq7s80vc5g575 0 36525 434714 429152 2026-07-21T19:04:08Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434714 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === Do {{p|iam|la}} (« [[dja]] », asteure, k' on trouve eto dins « [[dedja]] », « [[djawan]] ») + {{p|magis|la}}, adviebe fwait so « {{bdj|magnus|ling=la}} » (gros, grand); come ci « grandmint ddja  » (= ''vormint ç' côp ci, et nén èn ôte'') esteut eployî copurade dins des fråzes di noyaedje (= ''vormint nén ç' côp ci''), ci sinse di « nén ddja on côp » a divnou l' pus corant. Li dschindant do latén ''{{lang|la|iam magis}}'' si trouve dins bråmint d' lingaedjes romans: e {{p|jamais|fr}}, {{p|jamai|ca}}, {{p|jamás|es}}, {{p|già mai|it}}, {{p|jamais|pt}},... === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** {{AFE|ʤam.'ɔːj|ʤa.'maːj|ʒa.'mɔːj|ʒa.'maːj|ʤa.'me}} *** {{frcjh}} {{AFE|ʒa.'me|ʒa.'mɛː|ʒa.'mwe|ʒa.'mwɛː}}; {{miers|3|164}}; {{BS|å}}, {{sorw}}. ** {{pzc}} {{AFE|ʤamɔːj|odio=Wa djamåy.ogg|ling=wa}} * {{Ric|dja.måy}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # on seu [[côp]] (ene seule [[feye]]), tolminme cwand. #* Dji m’ dimande s’ il a {{~}} sitî a scole, po ndè sôrti des sfwaites. # {{d-rats}} « [[ni…djamåy]] », « [[pus djamåy]] », « [[ni…pus djamåy]] », « [[ni…djamåy pus]] ». #* Dji {{~|n’}} irè {{~}} la. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|a t on djamåy veyou}} #* NONÅRD. - Po rwangnî l' tins pierdou, nos ovrans so nos foices ;<br>Nos trimans nute et djoû, télmint ki çoula presse !<br>TÅTÎ. - Vs n' avîz k' a dmorer la ! {{~|A t on djamåy veyou}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 625-627}} # {{r|[[djamåy di m’ veye]]}} # {{r|[[djamåy parey]]}} # {{r|[[gn a djamåy ki]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[måy]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | jamai = E203, E212 (a « kupagni »\, « rafiat ») | jamâïe = E203 | jamâie = JKlc | djamåy = E1, G203, R13 | djamés = G203 | jamåy = E1, G203 | jamây = G203 | jamês = E1 (a « jamåy »), E212b, C106, S0 | jamaîs = C1 | jamé = O4 | jamés = O0 | jamwês = S117 | jamwés = O0, O1 | djamwés = R4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|on seu côp (po ene fråze di noyaedje, {{Lka-ra|ni…djamåy}}) |fr= {{t+|fr|jamais}} |en= {{t+|en|ever}} |nl= {{t+|nl|ooit}} |de= {{t+|de|nie}}, {{t+|de|niemals}} |es= {{t+|es|jamás}} |ary= ''il a djamåy'': [[3emro]] {{=ral}} [[عمرُ]] |lorg= [[djamâs]] }} 5nj6appaa7wxixx5ct8q01ng6zdv8kb 0 38927 434651 429445 2026-07-20T13:19:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434651 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl}} « [[et]] » + « [[si#Adjondrece|s’]] » (spotchaedje di « si », do {{bdj|sic|sourd=la}}). === {{H|adjondrece|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # adjond deus [[fråzletes]] di minme livea. #* Po-z esse pompî, fåt esse fås,<br>{{~|Et s'}} ni fåt i nén l' fé vey. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.69}} #* Les hôts meurs tot coviets di mosseas plorént tos les djoûs d' l' anêye {{~}} veyeut on soude des yebes inte les djonteures des pavés ene feye ki l' bontins rivneut. {{s-rif|JVpa|(1896), p.46}} #* Awè edon, dji l' a veyou {{~}} m' a t i minme fwait d' l' ôte des costés del håye on messaedje ki m' ebarasse mi, asteure. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11}} #* Magne {{~}} ti tais ! {{s-rif|LMbba}} # adjond ene fråzlete do minme livea avou ene nouwance di dalaedje, di shuvaedje dins l' tins. #* Abeye grand-mere, on betch ! {{~|Et s'}} wangnîz vs vosse bedreye. {{s-rif|MLol|p.144, « Bébé rèy ås andjes »}} #* Hape ene båjhe ås crapådes {{~}} danse come ene djonne djin. {{s-rif|JMfo}} #* Tchaeke feye ki c’ est margaye avou m’ feme, ele si va catchî å cabinet tot tchantant {{~}} rivént ele tote reguedêye ! {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.34}} # adjond deus fråzletes, avou l' deujhinme k' est l' shûte u l' consecwince del prumire. #* Moussans dvins, {{~}} nos adjnolans {{s-rif|Noyé walon}} #* {{~|Et s’}} els a-t ele fwait tertos dismoussî {{s-rif|vîs Papîs|1632 {{s?}}}} #* Po les houyires, c' e-st ene grande fiesse<br>{{~|Et s'}} n' overe t on nole pårt. {{s-rif|FrBa|''Li Chant des Houïeux ou l’Joû d’ Saint Lînâ'', divins [[w:Li camaeråde del djoye (arimés)|''Li camarad′ dè l'joie]]'', 1852, p.77}} #*I n’ voet nén lu-minme wice k’ i rote,<br>{{~|Et si}} trebouxhe t i tocosté{{s-rif|JVvl|(1901), p.37, “Sau d’ Jôye”}} #* Atrapez bénrade li trimouye,<BR> {{~|Et s'}} moloz, Bete, a toû d' bresse {{s-rif|CWer}} #*Tot rveyant ses ôrreyes, i t' croerè, {{~}} åress insi fwait ti dvwer {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 63}} # radjoute ene infôrmåcion a l' prumire k' si n' esteut nén assez. #* « Louke don, come ça s' rimowe,<br>{{~|Et s'}} djåze t ele avou<br>Li rossea d' mon l' Betchou ». {{s-rif|JDcoh|1939, p.124, ''Li bêté n’ fait nin rîre…'' (1899)}} ==== {{H|Cr}} ==== * pol deujhinme viebe, on pout wårder l’ minme codjowa ki l’ ci do prumî : ''magne et s’ ti tais !'' * on pout eto mete li deujhinme viebe a môde di [[w:codjowant infinitif|codjowant infinitif]]: ''mindjîz, et s' vos taire !'' * å cmandeu li prono des viebes a prono si rmete padvant l’ deujhinme viebe : ''et s’ '''ti''' tais''; ''et s’ '''nos''' adjnolans !'' #* Bouxhans li martchî djus et s' nos marians todroet ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 579}} * li prono sudjet rispite padrî : ''Et s’ els a-t '''ele''' fwait tertos dismoussî.'' ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[pele-et-s’-magne]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=adjondant deus fråzletes pareyes| * [[et]] * [[eyet]] * [[si#Adjondrece|si]] }} {{Boesse|c=2|tite=adjondant deus fråzletes, li deujhinme shuvant l' prumire| * [[adon]] * [[ey adon]] * [[et dabôrd]] * [[après çoula]] * [[adonpwis]] * [[epwis]] * [[et pu]] * [[et poy]] * [[ça fwait]] * [[ça fwait ki]] * [[et c’ est ki]] }} {{Boesse|c=2|tite=radjoute ene infôrmåcion a l' prumire k' si n' esteut nén assez| * [[al copete do martchî]] * [[pår]] * [[pol rawete]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | et si / et s’ = R10 | èt su / èt s’ = E34 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|adjond deus deus fråzletes di minme livea {{Lka-ra|et}} |fr= {{t+|fr|et}} }} {{ratour|adjond deus fråzletes, avou l' deujhinme k' est l' shûte u l' consecwince del prumire |fr= et va, et ensuite }} {{ratour|adjond deus deus fråzletes ki l' deujhinme dipind del prumire {{Lka-ra|adon}} |fr= {{t+|fr|et ainsi}}, {{t+|fr|et alors}} |en= {{t+|en|and so}}, {{t+|en|then}} |nl= {{t+|nl|en zo}}, {{t+|nl|en dan}} }} {{ratour|radjoute ene infôrmåcion a l' prumire k' si n' esteut nén assez |fr= {{t+|fr|en plus}}, {{t+|fr|de plus}} }} tkpjtook9yjkazitiq3uwkymprf4u65 0 39556 434693 433550 2026-07-21T17:02:55Z Scribus electronicus 3672 434693 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|ad satis|sourd=la}}, dedja e {{vlo}} {{p|asez|fro|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.ˈse|aː.ˈse|ɛ.ˈse|a.ˈsɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.ˈse}} * {{Ric|as·sez}} ==={{H|adviebe|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # (metou dirî on viebe, on sustantif, on prono tonike, èn addjectif u èn adviebe) d’ ene manire ki ça sufixh po. #* Dji vos va leyî ; dji vos a scrandi {{~}} avou tos mes boignes contes. {{s-rif|LSeeo|p. 59}} #* Dj' avans des omes {{~}} {{s-rif|S0}} #* I sont zels {{~}} {{s-rif|S0}} #* A vo-n ådje, vos estoz grand {{~}} po comprinde tot seu. #* Vos estoz studyî {{~}}: i m’ shonne ciete ki vs pôrîz bén esse procureu oudon scabén. {{s-rif~|SScr}} #* Po rtrover les vizaedjes so tos les craboteas di mi ardwesse, arivrè dj’ timpe {{~}} ? {{s-rif|WBal}} #* Dji n’ rote nén vite {{~}} por vos ? # {{frcjh}} (metou divant èn addjectif u èn adviebe) nén si foirt ki ça. #* On-z aveut metou, padrî ene måjhon,<br>Didins on corti bén reclôs, ene vatche. […]<br>L’ ouy vif et ardant, gueuye fene come on betch,<br/>Les coines {{~}} longues, li vinte putoit plat. {{s-rif|oteur=Octave Picard|''[[s:Li vatche d’ Ofagne|Li vatche d’ Ofagne]]''}} #* Il est {{~}} avanci po si ådje. {{s-rif|S0}} ==== {{H|notule d' uzaedje}} ==== Les soces di scrijheus do 21inme sieke dimandnut di tofer mete li mot « assez » padrî (l' addjectif…), çou ki respectêye l' uzaedje do p. L' uzaedje n' esteut nén todi respecté davance (''Vos estoz {{~}} studyî'', fråze di [[Sourdant:SScr]]). Ni dins les cåzaedjes d' asteure, et les tecses espontanés. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[ci n’ est nén assez del dire]]}} # {{r|[[end aveur assez]]}} ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[assez bén]] * [[droldimint assez]] * [[dandjreus assez]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | acé = E203 | assé = C8,C9: (a « apéter »\, « boufe »\, « wargnasse »\, evnd.), E1,E177b, S0 | assè = C13: (a « boufaye »\, « paurti ») | assez = C62, E1,E21,E34, R10,R13 | assèz = C1,FO94,O2,O3 | âssèz = O0 | èssez = E34 | asè = AMas }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|d’ ene manire ki ça sufixh po |fr= {{t+|fr|assez}}, {{t+|fr|suffisamment}} |en= {{t+|en|enough}} }} {{ratour|nén si foirt ki ça |fr= {{t+|fr|assez}}, {{t+|fr|passablement}}, {{t+|fr|plutôt}} }} === {{H|NDP|wa}} === # [[bråmint]]. #* End a {{~}}, alez, ki n’ vôtèt nén. {{s-rif|LBai}} #* Des sudjets a paskiyî, end a {{~}} ; l’ air les atchesse di tos costés. {{s-rif|RBri}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[po fé]] === {{H|mot-fråze|wa}} === # siclameure po dire k’ i fåt-st arester, ki c’ est bon dinsi. #* {{~|Assez}}, pus on mot. Tinoz vosse feye et taijhoz vs… taijhoz vs ou dji n’ respond pus d’ rén !… {{s-rif|[[:s:Oteur:Edmond Etienne|Edmond Etienne]]|Maujonne pierdoue}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{ratour| c’ est bon dinsi ! |fr= {{t+|fr|assez}} !, ça suffit !, {{t+|fr|stop}} ! }} == {{L|fr}} == === {{H|adviebe|fr}} === {{~}} {{n-c|fr}} # {{loyén|assez|wa}}. lacghsw7awkm9docdlq3epoe0obit2p 0 40607 434671 417196 2026-07-21T15:42:49Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434671 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|[[thesaurus|thēsaurus]]|sourd=la}} {{m-s}} {{Ris-R}}, lu-minme {{epr|θησαυρός|sourd=grc}} (thēsaurós, måjhon å trezôr publik). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tʀɛ.'zõʀ|tʀɛ.'zoːʀ|tʀɛ.'zɔ̃ʀ|tʀe.'zoːʀ|tʀe.'zuːʀ}} {{BS|ô}} ** {{pzc}} {{AFE|tʀɛ.'zõʀ}} * {{Ric|tre·zôr}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[cofe]] avou bråmint des [[cwår]]s, ou des [[ôrreye]]s, k’ est sovint muchyî. #* Ci k’ est nén mistere :<br>Tot fougnant e tere,<br>Ti schoupeles di l’ ôr,<br>Ti trouves on {{~}}. {{s-rif|PhLa}} #* Djamåy ene comere n’ a fwait tocter s’ cour, paski l’ bele macrale ni lyi a seu dner l’ fameus {{~}} k’ a fwait s’ måleur. {{s-rif|AMdsh|p. 99}} #* {{lang|wa-fel|I s’rafiyîv bin trope dè cori l’z’avinteûres là, d’vins les tchauds payîs, di s’bate avou les måriônes et d’s’aritchi d’leûs '''trésôrs'''…}} {{s|JMps|1926, p. 33}} # {{im}} sacwè k’ on lyi dene bråmint del valeur. #* Divant {{~}} parey,<br>L' ome est foirci d' ovrer,<br>Schoûtez ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.35, ''L'awous′'' (1906)}} #* Nén dandjî do mete des berikes po s’ aporçure ki l’ plantiveuse rôbe ås fleurs racouve on {{~}} k’ on s’ rafeye do cpôtyî. {{s-rif|JRod}} #* Nos avéns deus {{~s}} a dner come eritaedie a nos ptits-efants. Li prumî : on franc et rude walon avou tote si ritchesse… {{s-rif|FNyn}} # {{arin}} mot doûs d’ atôtchance. #* Dijhoz mu cwè, vos, mi ptite nukete, mi ptit {{~}}. #* TÅTÎ (tot-z abressant Mareye). - Årvey, savoz, {{~}} !<br>MAREYE (tot-z abressant Tåtî). - Ê ! M' binamé cint-meyes ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 594}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[trezorî]], [[trezorreye]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (toplin des cwårs espårgnîs) : [[niyåd]], [[plote]], [[magzåd]] * (toplin des sacwès k’ ont ene valeur po sacwants) : [[niyåd]] * (plaece avou toplin des cwårs, k’ on åreut trové po viker sins bouter) : [[bôme]], [[boûsse]] * (mot doûs d’ atôtchance) : [[cint-meye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | trèzôr = FE1 (a « trésor ») | trézoûr = FO4 (a « trésor ») | trézôr = S0, FE1 (a « trésor »), FO4 (a « trésor ») | trésôr = FC99 (a « trésor ») |- = C13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|muchyi cofe avou bråmint des cwårs |fr= {{t+|fr|trésor}} |en= {{t+|en|treasure}} |nl= {{t+|nl|schat}} |de= {{t+|de|Schatz}} |es= {{t+|es|tesoro}} |ar= {{t+|ar|كنز|ral=kanz|ar-fafl=كَنْز}} |ary= {{t+|ary|كنز|ral=kenz|ar-fafl=كَنْز}} }} jtx602n7zc4uuq3w3yhsakdjywwuqdt 0 41594 434698 434412 2026-07-21T17:12:45Z Scribus electronicus 3672 434698 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|idea|sourd=la}}, lu-minme do {{bdj|ἰδέα|sourd=grc}}, idéa («cogne d' ene sacwè»). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|iː.'dɛːj|iː.'de|i.'dɛːj|i.'dej|i.'de}} ** {{pzc}} {{AFE|iː.'dɛːj}} * {{Ric|i·dêye}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # sacwè k' on pinse. #* Pocwè so ene macsådêye {{~}}<br>Kitoirtchî des vers pitiveus ? {{s-rif|MLej}} #* Kéne drole d’ {{~}} ourit s’ feme Madjene :<br/>Ele tchåfe li gros fier ås bolenes<br>Et po mî rsouwer si mamé<br>Vzel ristind so les cwate costés. {{s-rif|JLev|ratournant [[w:Li vicåreye di Simon et Linåd (live d’ imådjes)|Simon et Linåd]]}} # rizultat k' on pinse î ariver. #* Voste {{~}}, c' est di fé ene ôte pitite gazete po rén, dabôrd ? #* Li monse esteut la: c' esteut ene masse di cråxhe tote plinne d' ouys, di boutches et d' bourlotes, avou des bresses ki sbritchént ene miete shuvant si {{~}}. {{s-rif|JFB}} #* Dj' a po totes les djonnès feyes<br>ki sont sudjetes a pixhî<br>Po s' waeranti d' esse tchavêyes<br>Ene tchandele po ls ecråxhî<br>C' est ene tchandele a l' {{~}}<br>Ki l' cene k' ecråxhe ses pårteyes}<br>Est seur d' atraper l' froyon. {{s-rif|FrBcj|1852}} #* Dimani payizan, c' esteut bén la mi {{~}} ! {{s-rif|LLaginm|(1947), ''Li ponne dè gård di bwès'', p. 147}} #* Avou l' {{~}} d' astamper e walon ene essegne d' emacralaedje, on-z a ramexhné troes paroles k' avént l' cogne et l' oumeur k' i faleut: harlake, marlou eyet macrale, po fé "harloucrale" {{s-rif|AMaq}} # manire di vey li monde k' ont puzieurès djins. #*Sol pî sol tchamp, Djan-Luk va rvanter l’ {{~}} ki l’ kesse do scrijhaedje do walon a trové ene rexhowe « definitive » avou l’ sistinme Feller. {{s|Lucyin Mahin| Ratacaedje, [[Sourdant:Ran|Li Rantoele]], {{l°|88}}, 2019}} # {{plu|wa}} sacwès nén vraiyes, {{Lka|sotès idêyes}}. #* BODSON. Li lieutnant Bernalmont ki lodje cial al Bele Fontinne, et ki hape, po l’ årmêye, ås pôves heres d’ avår cial, les bayås et les vatches k’ i n’ polèt pus fôrer, toûne åtoû d’ vos, båshele, po sayî di vs adawyî.<br>IDÅ. Taijhoz vs, c’ est des {{~s}}. {{s-rif|JMabf|1924, p.7}} #* BÅDWIN. - Alans, dijhoz m' çou k' end est.<br>SIMONE. - {{~|C' est des idêyes}}, ki vôrîz vs ki dj' åreu ?<br>BÅDWIN. - Bén, kî sait on måy avou les femes, leu cour est sovint si tinrûle ! … {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne II, p.41}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a l’ idêye]]}} # {{r|[[a mi idêye]]}} <!-- # {{r|aveur ene dimeye idêye}} #* Dj' a cåzu ene dimeye idêye k' i vénré. {{s-rif|E1}} --> # {{r|[[aveur boune idêye]]}} # {{r|[[aveur des idêyes]]}} # {{r|[[aveur ene idêye ki nel cwite nén]]}} # {{r|[[aveur ene pitite idêye]]}} (po) # {{r|[[aveur l’ idêye]]}} # {{r|aveur les minmès idêyes}}. #* LAFLEUR. - Mi mwaisse m' a tcherdjî di vs abressî, por lu.<br>LEYONTINE. - Est ç' vraiy ? C' est bén po vs dire come nos {{~|avans les minmès idêyes}}. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne II, p.20-21}} # {{r|aveur ses idêyes}}. #* LOUWIS. – Ele si pinséve acsûte del marke. Paski, vos savoz, ele {{~|a ses idêyes}} !<br>KINÅVE. C’ e-st ene sacwè d’ ricnoxhou, endè fåt nén rire. {{s-rif|HSnp|1889, p.91}} # {{r|[[awè l’ idêye]]}} # {{r|[[awè idêye]]}} # {{r|[[awè dins l’ idêye]]}}, {{r|[[aveur dins l’ idêye]]}} # {{r|[[candjî d’ idêye]]}} # {{r|[[candjî d’ idêye come di tchmijhe]]}} # {{r|[[c’ e-st ene idêye]]}} # {{r|[[cwand il a ene idêye e l’ tiesse, i n’ l’ a nén e cou]]}} # {{r|[[cwand il a ene idêye e l' tiesse, i n' l' a nén ôte pårt]]}} # {{r|[[esse di l’ idêye di]]}} # {{r|[[goter a l’ idêye]]}} # {{r|[[hossî inte deus idêyes]]}} # {{r|[[kéne idêye]]}} # {{r|[[ni nén esse des minmès idêyes]]}} # {{r|[[si fé ene idêye]]}} # {{r|[[våt co mî ratni ses idêyes ki d’ esse rifwait di ses djåzreyes]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== *[[idêyå]], [[idêyalisse]], [[idêyalijhî]], [[idêyalijhaedje]] *[[idêyolodjeye]], [[idêyolodjike]], [[idêyoloke]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[ene idêye]] * [[idêye tote fwaite]] * [[sotès idêyes]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[pinsêye]], [[apinse]], [[tuzêye]], [[tuza]], [[tuzaedje]], [[tuze]] * [[avizance]] * [[refleccion]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | idé = E165 | idée = S0 | îdèie = E203 | idèye = S0 | idéye = C8, O4 | idêye = R10,R13, S117 | îdèye = E1,E170 | îdêye = E1,E170 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè k' on pinse |fr= {{t+|fr|idée}} |en= {{t+|en|idea}} |nl= {{t+|nl|idee}} |ary= [[fekra]] {{=ral}} [[فكرة]] }} {{ratour|rizultat a-z avinde |fr= {{t+|fr|but}} |en= to {{t+|en|goal}} }} {{ratour|sacwè nén vraiys |fr= {{t+|fr|sornettes}}, {{t+|fr|rumeurs}}, {{t+|fr|fouttaises}} }} jth2c8tizzhc5wzsddcpc0gueyghikt 0 44134 434648 432572 2026-07-20T13:08:05Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434648 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|matutinum|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ma.tẽ}} {{AFE|ma.tɛ̃|odio=Wa-fel au matin wa å matén.ogg|ling=wa}} (dins « å matén ») {{AFE|ma.tɛɲ|ma.te}} {{AFE|ma.ti|odio=Wa-fel mati wa matén.ogg|ling=wa}} ; {{miers|3|129}} ; {{BS|én}}. ** {{pzc}} {{AFE|ma.tẽ|odio=Wa å matén.ogg|ling=wa}} (dins « å matén ») * {{Ric|ma·tén}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cron|wa}} rålmint metou avou on definixhant årtike, å sinse di ''cominçmint do djoû'' ou ''pårtêye do djoû del pikete a nonne''. #*C' esteut dedja l' {{~}} {{s-rif|DDroi}} # {{9d-rat}} « [[å matén]] » & « [[do matén]] ». ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|då matén disk’ å niût}} #* Djilbert aveut dedja tourné s’ cazake, il aveut corou rtrover tos les Sånîs, les cias ki djouwéve avou zels {{~|då matén disk' å niût}}. {{s-rif|JDsp|2011, [[s:Jèrminne|mwaisse modele so Wikisourd]]}}<br>[[File:Annie Lengelé 05.ogg]] ''(Léjhou pa Annie Lengelé, fevrî 2026)'' # {{r|[[då matén disk’ al nute]]}} # {{r|[[då matén disk’ al nute et dal nute disk’ å matén]]}} # {{r|[[on djoû å matén]]}} # {{r|[[ouy å matén]], [[ådjourdu å matén]], [[enute å matén]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[matinêye]], [[matineus]] * [[matenes]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[åmatén]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (cominçmint do djoû) : [[åmatén]] * (pårteye do djoû del pikete a nonne) : [[matinêye]], [[divant-nonne]], [[divant-l'-dinner]], [[divant-l'-marinde]] ; {{Lka-si|matinêye}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * (cominçmint do djoû) : [[aireur]], [[aireurs]], [[pikete]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | maté = E165,E200, G203 [https://alw.uliege.be/alw/?alw_volume=3&alw_page=221#alw-page-section p. 221] | matègn = G203 p. 221 | matén = C106,R10,R13 | matéⁿ = G203 p. 221 | matène = O4 {{f}} | mati = G203 p. 221 | matin = C1,C8,C9a, E1,E203, G203 p. 221, O4 (dins « [[matin-matard]] »),FO4, S117 |- = S33 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|kiminçmint do djoû |fr= {{t+|fr|matin}} |en= {{t+|en|morning}} |nl= {{t+|nl|morgen}} |de= {{t+|de|Morgen}} }} {{ratour|pårtêye do djoû del pikete a nonne {{Lka-ra|matinêye}} |fr= {{t+|fr|matin}} }} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # [[timpe]]. #* I vos fåt lever pus {{~}} k’ ça, si vos vloz aveur vosse trén tos les djoûs. ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[kî s’ leve matén wangne des skelins ; kî s’ leve tård wangne des patårs]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Lka-si|timpe}}. ==== {{H|contråve}} ==== * [[tård]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|timpe}}. 9hvtm70b9de2rlpnolhgn72b53t7qx7 0 44359 434703 348163 2026-07-21T17:50:41Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434703 wikitext text/x-wiki {{MR|ravike|ravikè}} == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀa.vi.ke|ʀa.vi.kɛ|ʀa.vi.kiː|ʀa.vis.kɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀa.vi.ke}} * {{Ric|ra·vi·ké}} === {{H|PE|wa}} === {{-perwa-é|ravik}} #{{Per-1}} «[[raviker]]». #* Å tchôd astok do pwele, el biesse a {{~}} {{s-rif|O81}} #* Teyolodjicmint, li coir k’ a {{~}} est bråmint pus d’ adrame ki dvant d’ mori {{s|GSgg}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addj-É|ravik}} {{~}} # k' esteut moirt et k' ridivnou vicant. #* Tén ! Estoz vs {{~}} ? Dji vs pinse moirt, eteré ;<br>Dji vs a fwait souner ene transe ! Gn a troes ans d' peurs dimegnes<br>K' on vis avasse veyou ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} == {{L|wa-vsis}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Lka-et|raviker}} === {{H|Pr}} === {{WAFE}} {{AFE|ʀa.vi.ke}} === {{H|Vi|wa-vsis}} === {{~}} #[[raviker]]. ==== {{H|Or}} ==== {{Orto | {{np2}} = E203 }} eympqmjqog9pjpxurartcdcccpe8fqq 0 44704 434647 416615 2026-07-20T13:05:34Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434647 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|parens|sourd=la}} (parints, pere et mere). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|pa.ʀɛ̃}} {{1pr}} * {{Ric|pa·rint}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # djin k' a on cmon tayon avou vos. #* C' est on {{~}} do costé di m' mame. #* Prindoz coraedje, Mareye ! N' avoz vs nén mi amour ?<br>Tinoz, po vs consoler del piete di vosse {{~e}},<br>Dj' so contin di vs maryî. Nos vicrans so nos rintes<br>Et ns årons bon eshonne : on s' candôzrè tot l' tins,<br>Då matén disk' al nute, dal nute disk' å matén. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 572-576}} #* Si l' {{~}} a dtrop d' dorêye, vos nd åroz {{s-rif|LM}} #* {{lang|wa-fel|Mès bons-amis, dji v' deû dîre<br>Qui dj' va fé mi tèstamint<br>Djèl fé po tos-ètrindjîrs<br>pusqu'i dji n'a pu nou {{~}}}} {{s|BFra|Mi tèstamint {{NoBo}} l° 505, p. 25.}} # pere ou mere, onk des deus. #* C' est on {{~}} ki doet siner l' bultén. # {{spl}} [[ratayon]]. #*Et po t’ disfinde, cwand dj’ serè grand,</br>Sins halkiner, dji shurè l’ voye</br>K’ ont shuvou l’ an trinte, nos {{~s}} {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.34, “Walon d’vant tot !”}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[parint al cwatrinme botnire]]}}, {{r|[[parint al troejhinme botnire]]}}, {{r|[[parint al deujhinme botnire]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[parintaedje]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[lon-parint]], [[près-parint]] * [[mot-parint]] * [[grand-parint]] * [[beas-parints]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (djin k' a on cmon tayon avou vos) : [[cuzén]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | parint, parinte = E1,E165, R10, S0 | parin = E212 | parint = C8, O4, O92, R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djin k' a on cmon tayon avou vos |fr= {{t+|fr|parent}} }} gc7086dwag47m3apsjb95yzymfxhnbh 0 45623 434655 431172 2026-07-20T13:25:13Z Scribus electronicus 3672 434655 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj|meyorem|sourd=la}} {{m-s}}, {{caw|eu|a|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|mɛ.'jøː}} {{1pr}} * {{Ric|me·yeu}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=meyeu|f=meyeuse}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # pus [[bon]]. #* Hay djoyeus Fizwès, unixhans nos vwès,<br>Breyans di totes nos foices,<br>Vive nos fotbaleus, gn a nén des {{~s}} [...]. {{s-rif|EStr|''Vivent nos footballeux !'', scrît dvins les anêyes 1920-1940, [[s:Vivent nos footballeux !|lijhåve so Wikisourd]]}} #* Dji so çou ki dji so, ni {{~|meyeuse}}, ni peyeuse ki les ôtes, et nou djudjmint des omes n’ î såreut rén candjî {{s|JBmpb|p. 16}} #* -Mi feme m’ a cwité po-z aler avou l’ {{~}} di mes camas.<br>-Pôve vî, va !<br>- A kî l’ diss ? I n’ meritéve nén çoula. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.12}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[meyeusté]] * [[mî]] ==== {{H|mots d' aplacaedje}} ==== * [[meyeumartchî]] * [[meyeu-tins]] * [[aveur meyeu]] / [[awè meyeu]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[peyeu]], [[pé]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mèieû, mèieû = E203 ({{o&f}}) | mèyeû, mèyeû = E1, O90 | meyeu, meyeuse = R10 | mèyeû, mèyeûse = C9, E1, O4, O90 | mèyeû, mèyeûte = E34, S0, S117 | mèyeûr, mèyeûre = S0 | meeur = E212 | méeur = E212 | meieu = E178 | meïeu = E184 | meyeu = E177 | mèyeu = C8 | mèyeûr = E165,E212b }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pus bon |fr= {{t+|fr|meilleur}} |en= {{t+|en|better}} |nl= {{t+|nl|beter}} |de= {{t+|de|besser}} |es= {{t+|es|mejor}} }} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # pus bén. #* Il a {{~}} doirmi ki d’ travayî {{s-rif|O4}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|daler meyeu}} u {{r|aveur meyeu}} #* Il a stî foirt malåde, mins {{~|i va meyeu}}. #* Dj’ a stî foirt malåde, mins {{~|dj’ a meyeu}} {{s-rif~|E1}} # {{r|fé tot ses pus meyeus}} : fé tout çou k’ on pout. #* I n’ est nén bon e matematikes, mins {{~|i fwait tot ses pus meyeus}}. # {{r|[[li pus vite, c’ est l’ meyeu]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[aveur meyeu]] / [[awè meyeu]] (inmer mî) ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|pus bén {{Lka-ra|mî}} |fr= {{t+|fr|mieux}} }} bmobqitl2aj98srf1cm7mxh5wu378t8 0 45940 434653 431851 2026-07-20T13:23:07Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434653 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|vit}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === ==== {{H|adviebe|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # [[rade]]. # [[timpe]]. #* MAYANE. - Oho ! Si vs avîz intré on cwårt d' eure pus vite, vos l' trovîz cial. (Ele lyi mostere li fåtûle k' est toprès do {{~}}.)<br>GRANDET (assiyant). - Des bråvès djins, madame, les Wilkin, k' ont avou des måleurs.<br>MAYANE. - Edon, zels k' el tinént si hôt, pwis d' on côp s' rtrover tot rwinés. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.17}} ===== {{H|ratourneures}} ===== <!-- # {{r|aveur sitou vite}} #* LI VWÈS. - Vosse matante ? O ! Vos nd alez esse cwite !<br>MAREYE. - Vos badinez, sins fåte ?<br>LI VWÈS. - Nonna, elle {{~|a stou vite}} !<br>Disk' å rpasser ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 557-560}} --> # {{r|[[vite måle]]}} : ki s' måvele raddimint. # {{r|[[ossu vite ki]]}} # {{r|pus d’ si vite}} #* Vola des cis ki n’ rivénront {{~|pus d’ si vite}}. Bén no di tchvå ! {{s-rif|LLcco|1904, p.38}} # {{r|[[pus vite fwait, pus vite cwite]]}} # {{r|[[pus vite ki l’ TGV]]}} # {{r|[[si vite ki]]}} # {{r|[[si vos n’ voloz nén ki l’ leu rintere e bwès, maryîz l’ bén vite]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[vitmint]] [[vitesse]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[vavite]] * [[courvite]] * [[passe-vite]] * [[puvite]] * [[covite]] * [[copuvite]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Lka}} «[[Motyince:avou ene grande vitesse/walon]]» ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|radmint}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # dimande d' aler radmint. #* Bén {{~}} e lét, savoz, la ! {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.5}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[finiesse]]. #* I sont todi ki båkèt pal {{~}}. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== fr= vitre, fenêtre == {{L|fr}} == === {{H|adviebe|fr}} === {{~}} {{n-c|fr}} # [[rade]], [[radmint]], [[raddimint]], {{=wa|fr|mpr}} c24wa8fi12gk17xrm122z23i43z8c6w 434654 434653 2026-07-20T13:24:15Z Scribus electronicus 3672 434654 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|prononçaedje}} === *{{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|vit}} * {{Ric}} === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === ==== {{H|adviebe|wa}} ==== {{~}} {{n-c|wa}} # [[rade]]. # [[timpe]]. #* MAYANE. - Oho ! Si vs avîz intré on cwårt d' eure pus vite, vos l' trovîz cial. (Ele lyi mostere li fåtûle k' est toprès do {{~}}.)<br>GRANDET (assiyant). - Des bråvès djins, madame, les Wilkin, k' ont avou des måleurs.<br>MAYANE. - Edon, zels k' el tinént si hôt, pwis d' on côp s' rtrover tot rwinés. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XV, p.17}} ===== {{H|ratourneures}} ===== <!-- # {{r|aveur sitou vite}} #* LI VWÈS. - Vosse matante ? O ! Vos nd alez esse cwite !<br>MAREYE. - Vos badinez, sins fåte ?<br>LI VWÈS. - Nonna, elle {{~|a stou vite}} !<br>Disk' å rpasser ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 557-560}} --> # {{r|[[li pus vite, c’ est l’ meyeu]]}} # {{r|[[vite måle]]}} : ki s' måvele raddimint. # {{r|[[ossu vite ki]]}} # {{r|pus d’ si vite}} #* Vola des cis ki n’ rivénront {{~|pus d’ si vite}}. Bén no di tchvå ! {{s-rif|LLcco|1904, p.38}} # {{r|[[pus vite fwait, pus vite cwite]]}} # {{r|[[pus vite ki l’ TGV]]}} # {{r|[[si vite ki]]}} # {{r|[[si vos n’ voloz nén ki l’ leu rintere e bwès, maryîz l’ bén vite]]}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[vitmint]] [[vitesse]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[vavite]] * [[courvite]] * [[passe-vite]] * [[puvite]] * [[covite]] * [[copuvite]] ===== {{H|sinonimeye}} ===== {{Lka}} «[[Motyince:avou ene grande vitesse/walon]]» ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|radmint}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # dimande d' aler radmint. #* Bén {{~}} e lét, savoz, la ! {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.5}} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[finiesse]]. #* I sont todi ki båkèt pal {{~}}. ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== fr= vitre, fenêtre == {{L|fr}} == === {{H|adviebe|fr}} === {{~}} {{n-c|fr}} # [[rade]], [[radmint]], [[raddimint]], {{=wa|fr|mpr}} alevrr2nyelihknz5qkh94wzx2ue4j1 0 47419 434701 411841 2026-07-21T17:46:39Z Scribus electronicus 3672 434701 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|griper}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|griper}} {{bet|ri|v|wa}}, {{çdom}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=r(i)grip|come=bouter}} {{~}} {{vc}} # griper co on côp. #* I {{~|rgripe}} so s’ passete al volêye,<br>Et nosse djonne gayår, tot djurant,<br>A s’ pôve tchivå dina ene volêye. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li brute dè jou des royes», p.115}} # griper {{ri=0}}. #* Vos n’ estoz nén sins sawè ki les cacheus dins les vîs cayôs, les ranxheus dins les eterés clicoteas d’ l’ umanité ki saynut d’ trover li provnance di l’ ome {{~|ont}} ddja {{~|rgripé}} foirt hôt les schålons del schåle di l’ istwere {{s-rif|JSch}} #* Asteure ki nos avans cåzu l' minme ådje, est ç' vos, pa, est ç' mi, li vî ome pezant ki {{~|rgripe}} co on côp l' tiene ? {{s-rif|WBal}} # [[schåler]], [[monsteler]]. #* {{lang|wa-fel|Li veûyeû dè l’tourète, qui pète po l’pus sûr on some, ni sone nin dè l’cwène, qwand l’sotê potche so l’teût dè l’fôdje po '''r’gripé''' l’fossé.}} {{s|JMps|1926, p. 81}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | - = E1 | rigripé = E203 | rgriper / rigriper = C61 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|griper co on côp |fr= {{t+|fr|regrimper}} }} {{ratour|monsteler |fr= {{t+|fr|escalader}} }} hr9scfop0pa2t1u8inv8qz95cydjb44 0 48359 434669 434455 2026-07-21T15:35:20Z Scribus electronicus 3672 434669 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{dal}} === {{H|addjectif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} #* Lu ki d' åbitude esteut si {{~}}, si inmåve, esta coixhant come on raezoe tot dmandant al båshele di wice k' ele vineut. {{s-rif|JVpa|(1896), p.32}} # {{str|wa}} tot djåzant d' ene vwès. #* I m’ shonne ki s’ vwès, si {{~|doûce}}, si grêye,<br>Po nos vni dire kéke sacwè d’ vraiy,<br>Adschind<!--ad’hinde--> londjinne do paradis,<br>Et l’ oujhea, revolant dviè s’ djîsse,<br>A l’ air ossu di s’ rapinser,<br>[…]Les påters ki les seurs djhént. {{s-rif|JVpr|(1897), « Li clokî dè covint », p.85}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a la doûce]]}} # {{r|[[doûs come do coton]]}}, {{r|[[doûs come do satin]]}}, {{r|[[doûs come del soye]]}}, {{r|[[doûs come del wate]]}}, {{r|[[doûs come do vroûl]]}} : doûs cwand on l' sint avou ses doets # {{r|[[doûs come del crinme]]}}, {{r|[[doûs come do laecea]]}}, {{r|[[doûs come del låme]]}}, {{r|[[doûs come do souke]]}}, {{r|[[pus doûs k’ do souke]]}} : k' a on gosse soucré. # {{r|[[fijhoz tot doûs]]}} # {{r|[[tot doûs]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[doûceur]] * [[doûcetmint]] * [[radoûci]], [[radoûcixhaedje]], [[radoûcixhant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[doûce creyance]] * [[doûce parole]] * [[doûs mot]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doûs, doûce = C1,C13, E1, O0,O3, R10,R13 | doûx, doûce = E34 | (doûs), [[doûce]] = O4,O5 | dou = C8 | doû = E212 }} === {{H|sustantif|wa}} === {{acoird-s|o=doûs|opl=doûs|f=doûce|fpl=doûces}} {{~}} {{o}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[dimey-doûs]] {{noudef}} {{nourat}} aci0j5jprqsl3lgelimq9mdt7a59txg 2 49103 434720 434121 2026-07-23T11:36:29Z Souzanemahin 2138 /* intrêyes 2025 */ 434720 wikitext text/x-wiki [[:s:Oteur:Souzane Mahin|Oteur:Souzane Mahin]] {{Babel|ary-Arab|ar-4|wa-4|fr-3|en-3|zgh-1|es-1}} bondjoû terto(te)s سّالام السلام عليكم ⴰⵣⵓⵍ bonjour hi hola <gallery> Crolêye båshele.JPG Båshele askeutêye.jpg Pondeure montinnes.jpg Dessén Avatår.jpg Espåce Souzane Mahin.jpg Ome paraplu djaene bwès.jpg Pondeure mwin djaene taetche.jpg Pondeure rodje bwès deus cmeres paraplu.jpg Pondeure vizaedje sins ouy.jpg Wa meyeu pa riglatixhaedje.jpg Dessén Souzane clignete.jpg Dessén Suzane fime Yeti.jpg Dessén Suzane sierpint.jpg Ome cron virûsse.jpg Dessén Souzane riwaitant muzêye.jpg Dessén Souzane ouy åbes.jpg Souzane tchet.jpg Souzane tulipes.jpg Souzane bleus tulipeas.jpg Tåvlea coronaedje imperresse.jpg Tåvlea cir viyaedje Van Gogh.jpg </gallery> --- ==intrêyes 2025== *[[padre]] *[[madre]] *[[padres]] *[[by the way]] *[[ahora]] *[[billion]] *[[ognon]] *[[nojète]] *[[brocali]] *[[chalote]] *[[pwère]] *[[cèréje]] *[[fréje]] *[[salâde]] *[[cabuzète]] *[[chicon]] *[[prone]] *[[guèrzèle]] *[[awinner]] *[[à voix haute]] *[[à voix basse]] *[[à haute voix]] *[[معيّق]] *[[introverti]] *[[extraverti]] *[[coger]] *[[vendimia]] *[[جبّوج]] *[[kéctchôze d’ ôte]] *[[åk d’ ôte]] *[[kéke pårt d’ ôte]] *[[kéconk d’ ôte]] *[[bråmint åk]] *[[ôte pårt]] *[[nozôtes deus]] *[[nozôtes bråmint]] *[[nozôtes waire]] *[[zels deus]] *[[zeles deus]] *[[yeusses deus]] *[[grawe-papî]] *[[عڭة]] *[[l’zeû]] *[[محكن]] *[[شاقوف]] *[[شقفة]] *[[ça lyi va lon]] ==intrêyes 2024== *[[مڭلّڭ]] *[[time-consuming]] *[[chronophage]] *[[تزنّڭ]] *[[stove]] *[[ben]] *[[on l’ irè dire a Rome]] *[[قوبع]] *[[بابونج]] *[[surface]] *[[grande surface]] *[[må-astcheyou]] *[[sceryî]] *[[bricteu]] *[[rira bien qui rira le dernier]] *[[من يضحك أولا يبكي آخرا]] *[[open-minded]] *[[deletrear]] *¿[[cómo estás]]? *¿[[cómo está]]? *[[lápiz]] *[[pizarra]] *[[mirar]] *[[atchoufter]] ==intrêyes 2023 == *[[وخا]] *[[كلكازة]] *[[كركاز]] *[[astucieusement]] *[[قولب]] *[[tchaeke payis tchaeke môde]] *[[خردل]] *[[n a co traze]] *[[ⵜⵉⵏⵖⵉⵔ]] *[[vanea]] *[[perpétuer]] *[[بو جليب]] *[[بين لعياد]] *[[naivieu]] (rawetes) *[[عاق]] *[[sotreye]] *[[berlike berloke]] (rawetes) *[[عاقّ]] *[[biesse di boledjî]] *[[c’ est l’ dierin k’ a l’ meyeu herin]] (rawetes) *[[lobe]] *[[فرطاس]] *[[a fé dåner on sint]] *[[tulipe]] *[[ailete]] *[[oh my God]] / [[my God]] *[[ولابدّا]] / [[لابدّا]] *[[لاّه يشويني فيك]] *[[vacances]] *[[raiwete]] *[[bassén]] *[[scranse]] *[[hodêye]] *[[raloumer]] *[[resprinde]] *[[a mwins]] *[[cerne]] *[[بوفا]] *[[proche]] *[[هاكّا]] / [[هاكدا]] *[[حقّا]] *[[هاكداك]] / [[هاكّاك]] *[[خنونة]] *[[توكال]] *[[mes djins]] *[[بروك]] *[[stitcha]] (rawetes) *[[عباية]] *[[further]] *[[re-]] *[[fé ene riskete]] *[[يامس]] *[[stombixhmint]] *[[litière]] *[[عيّار]] *[[هندة]] *[[divant]], [[padvant]] (imådjes) *[[مغنطيس]] *[[cate]] (+ fråze) *[[triyingue]] *[[ⴰⵏⴷⵓⴷⵉ]] *[[hosmint d’ tere]] *[[ⵜⴰⴳⴰⴷⴰ]] *[[ⵜⴰⵖⵏⵊⴰ]] ==ôtes intrêyes 2022 == *[[scoop]] *[[ⵎⵍⵍⵓⵙⴰ]] *[[patatras]] *[[rire sous cape]] *[[avoir fière allure]] *[[ride-cou]] *[[نشنش]] *[[gotiner]] *[[ploviner]] *[[cizler]] *[[cizayî]] *[[rondjî]] *[[حظ]] *[[tchançleus]] *[[محظوظ]] *[[molusse]] *[[avou on tonea on fwait deus couveles]] *[[lévrier]] == intrêyes vacances di djanvî 2022 == *[[مشدّق]] *[[ⴰⵎⵏⴹⵍ]] *[[poirfi]] *[[trop]] (rawete) *[[فين شادها]] *[[blanc doet]] *[[كراج]] *[[gåraedje]] *[[gårer]] *[[gåraedjisse]] *[[-ite]] *[[سبسي]] *[[لّي ما قنع بخبزة يرضى بنصها]] *[[sera]] {| class="wikitable" |+ sacwants pluriyals walons |- ! singulî !! pluriyal |- | [[moenneu]]|| [[moenneus]] |- | [[mol]]|| [[mols]] |- | [[molén]]|| [[moléns]] |- | [[moman]]|| [[momans]] |- | [[mononke]]|| [[mononkes]] |- | [[motchoe]]|| [[motchoes]] |- | [[molon]]|| [[molons]] |- | [[moncea]]|| [[monceas]] |- | [[monumint]]|| [[monumints]] |- | [[motî]]|| [[motîs]] |} *[[traker]] ---- == viyès intrêyes == *[[croyon]] (imådje) *[[gome]] *[[ⴰⵏⴳⴰⵥ]] *[[خلع]] *[[taeye-croyon]] *[[Guadiana]] *[[سائل]] *[[ملحة]] *[[دعسوقة]] *[[بركة ماء]] *[[buenas tardes]] *[[afuteu]] *[[héron]] *[[crantche#Walon 2|crantche]] *[[catåre]] (fråze) *[[سكّت]] *[[froteu]] *[[أبهر]] *[[محينة]] *[[asmetante]] *[[زوينة]] *[[capot]] *[[جاد]] *[[moman]] *[[جوماد]] *[[رجب]] *[[شعبان]] *[[شمش]] *[[ڭرّس]] *[[سرّو]] *[[طاح]] *[[إيغود]] *[[ⴰⵙⴽⴽⴰ]] *[[tchesson]] *[[tchoezi]] *[[تنخصص]] *[[تنهّد]] *[[Stoumont]] *[[نقّز]] *[[poids]] *[[pwès]] *[[left]] *[[right]] *[[عتّوڭة]] *[[فدق]] *[[نقب]] *[[كال]] *[[cactusse]] *[[محّ]] *[[صبّار]] *[[libellule]] *[[جلبة]] *[[مضّاية]] *[[مجبنة]] *[[atterrir]] *[[décoller]] *[[صطع]] *[[شّوفة فلبرڭي واخّا ما يجري]] *[[tinron]] *[[عنقود]] *[[نّضرة فلبرڭي يجري ولّا ڭعلا يجري]] *[[شتنبير]] *[[تبوريشة]] *[[drama queen]] *[[rakin]] 6ophmlmv14p0icwpg2grw3apl6n5ekz 0 49773 434652 427005 2026-07-20T13:21:50Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434652 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|NDP|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # sacwè k' est mostrêye å lon, mins k' on n' sait nén bén cwè. #* {{~|Çoula}} n' va nén. # ''(al fén del fråze)'' po dispréjhî ene sacwè. #* DJENVIRE. - On inmme ossu bén èn ome k' a ene sacwè k' onk ki n' a rén ; li ci k' a stou e for sait bén come on fwait les caetches paret.<br>BIETMÉ. - Awè, cwand on est pôve, on a todi on fier ki clape, {{~}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne III, p.9}} #* DJEDJENE. - Dijhoz don, m' feye, ci n' est pus des camaerådes, savoz, {{~}}.<br>MELIYE. - Il est si binamé, dai mame.<br>DJEDJENE. - Dji n' di nén l' contråve. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.16}} #* DJAN-LOUWIS. - Les prumirès amours å cour vinèt todi rblawter, dit-st on. <br>ANDRÎ. (côpant) Ci n’ est k’ on spot, {{~}}. {{s-rif|JMtbr|1922, p.18}} <!-- # ''(al fén del fråze)'' mostere l' ebalmint, l' impacyince. #* TÅTÎ. - Bouxhans li martchî djus et s' nos marians todroet !<br>MAREYE. - Cwand vos vôroz, {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 579-580}} --> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[awè çoula]]}} # {{r|[[c’ est çouci, c’ est çoula]]}} # {{r|[[c’ est çoula minme]]}} # {{r|[[ci n’ est rén d’ çoula]]}} # {{r|[[çoula a stî]]}} # {{r|[[çoula fwait ki]]}} # {{r|[[çoula fwait…ki]]}} # {{r|[[çoula m’ magne mi åme]]}} # {{r|[[cwè-z est ç’ çoula]]}} # {{r|[[edon çoula]]}} # {{r|[[et pus vite ki çoula]]}} # {{r|[[houte di çoula]]}} # {{r|[[i n’ fåt rén po çoula]]}} # {{r|[[k’ est ç’ çoula po]]}} # {{r|[[k’ est ç’ don çoula]]}} # {{r|[[neni çoula]]}} # {{r|[[so çoula]]}} # {{r|[[va s’ dire çoula a on tchvå d’ bwès, i t’ pitrè]]}} }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[ça]] ==== {{H|contråve}} ==== [[çouci]], [[çoucial]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|nén defineye sacwè d' å lon |fr= {{t+|fr|cela}} |en= {{t+|en|that}} |nl= {{t+|nl|dat}} |de= {{t+|de|das}} |es= {{t+|es|eso}} }} === {{H|mot-fråze}} === {{~}} {{n-c}} # {{Lka|awè çoula}}, {{Lka|edon çoula}}, {{Lka|neni çoula}}. #* C' e-st ene afwaire, dai {{~}} ! {{s-rif|E203|a "afair"}} #*Alez, djans, ni vs enondez nén. Vos avoz tot spiyî, al boneure. Rén ki do bwès et del toele, edon {{~}}. {{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|18}}}} p05tr0b26me36okux7ahc9l4z00yadj 0 50078 434684 419115 2026-07-21T16:16:07Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434684 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Etim?}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pʀɛ.'se|pʀɛ.'siː|pʀɛ.'sɛ}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɛ.'se}} * {{Ric|pres.ser}} === {{H|viebe|wa}} === {{~}} {{codj|wa|come=passer}} # {{vsc}} diveur esse fwait sol moumint. #* Bén djel croe bén ! Di cwè ? Avou deus cint meyes francs ?<br>Vola ki c' est aprume k' i m' fårè tni on rang !<br>Çou ki {{~|presse}} li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 607-610}} #* So pî, totafwait {{~|presse}},<br>Waessén, oidje et frumint,<br>Ca l' frut d' tote cisse ritchesse<br>Fwait farene å molén. {{s-rif|JDcoh|1939, p.35, ''L'awous′'' (1906)}} #* Çoula {{~|presse}} ; el fåt po ouy. {{s|MoTo}} # {{vc}} fé pus radmint. #* {{~|Presser}} l’ pas. {{s-rif|FO4}} # {{vc}} fé ene foice tot aspoyant. #* {{~|Presser}} on citron. {{s-rif|FO4}} # {{vpr}} s’ [[dispaitchî]]. #* {{~|Pressez vos}} ene miete ! #* Divant d' les voleur adegnî,<br>Ni {{~|vs pressez}} djamåy po djudjî,<br>Les omes. {{s-rif|JDcoh|1939, p.122, ''Lès omes, Tchansonète po feume'' (1903)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|sins s’ presser}} : [[londjinnmint]]. #* Les ouys shuvèt l' vweteure ki passe divant les måjhones, s' alontixh {{~}} et lait padrî leye ene hinêye d' iodofôme. {{s-rif|MFhb|(1937), p. 50}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[pressant]] * [[pressaedje]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | presser = S117 | prèsser = E1,E170,E200,FO4 | prèssî = E170 | pressè = S36,S117 | - = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|diveur esse fwait sol moumint |fr= {{t+|fr|presser}}, {{t+|fr|urger}}, {{t+|fr|hâter}}, {{t+|fr|précipiter}}, {{t+|fr|activer}} }} {{ratour|fé ene foice tot aspoyant |fr= {{t+|fr|presser}}, {{t+|fr|écraser}}, {{t+|fr|comprimer}} }} pdadaqnp6la75ov0s0xiaqtjs2i8kxd 0 57743 434678 412061 2026-07-21T15:57:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434678 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== Ricompôzaedje di «[[mafwè]]», kécfeye po n' nén siervi on mot loukî come sacré; {{çdom}} {{apl-ma}}. === {{H|mot-usteye|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # metou al fén d' ene fråze (mins des côps al tiesse u å mitan, inte deus comas), a môde di djhêye oniesse, po mostrer k' on n' pretind nén moirdicusse çou k' on vént d' dire, mins k' on l' croet bén. #* Dispoy ki nos femes l' ont médyî,<br>I s' a, {{~}}, tot ragrawyî ; {{s-rif|HFbl|Po mamzel Ross R... li joû di s'fiess, 1843, p.20}} #* Fåt aveur, {{~}},<br>On bouneur di tchvå,<br>Di simpe fjheu d' perikes,<br>Po divni ritchåd ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 599-602}} #* Asteure, {{~}}, i sont les deus,<br>Po vni taper ene simpe copinete,<br>I shonne ki c' est bén hazårdeus. {{s-rif|MLol|p. 102, "Çou k' ratchaftént les vîs pénssons"}} #* Cwand nos serans dvins l' grande cofrereye,<br>{{~|Mafrike}}, ci n' est pus la k' on reye. {{s-rif|JBjr|(1899), "Mi galant"}} #* Ås djonnes maryîs, creyoz-m', {{~}},<br>Dji dirè d' bon cour, sins muzike,<br>Åyoxhe do bouneur a hopeas ! {{s-rif|JVrr|(1920), p.152; "Sins musique"}} #* Si l' cote ni fwait nén l' priyesse, ebén, {{~}} li sårot fwait co l' Tiesse di Hoye, paret {{s-rif|JDB}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[mafwè]], [[mafitche]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{BA}}, {{WL}}, {{WM}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | mafrike = C9a, R10 | ma frique = {{s|MLej}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{Lka-ra|mafwè}} nf17uv5xrk8n8i6wolvo4yyarwsxogz 0 60034 434695 404922 2026-07-21T17:07:53Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434695 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|proficiat|sourd=la}} (k' il è profite bén!). ==={{H|prononçaedje}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pʀɔ.fi.'sjat|pʀɔ.fœ.'sjat|proː.fe.si.jat|proː.fe.si.jat}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|pʀɔ.fi.'sjat}} * {{Ric|pro·fi·ciate}} ==={{H|MF|wa}}=== {{~}} {{n-c|wa}} # mostere k' on est foirt binåjhe di çou k' ene ôte djin a fwait. #* {{~|Proficiate}} po vosse pitite båshele! {{s-rif|S117}} #* Bondjoû, savoz, mononke ! {{~|Proficiate}}, savoz ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 615}} #* {{~|Proficiate}} savoz, Meliye ! Mins dj' end a co ene pus ôte, savoz, mi, d' novele ! {{s-rif|HSjan|(1911), p.164}} #*- Zenon a on gamén, on bea gros crolé, cobén.<BR>- {{~|Proficiate}}! {{s-rif|FBar}} #*- Li veur, edon, Madame Djilsoul, c' est k' nos avans fwait des acoirds. Nos parints volèt bin. Et nozôtes, nos nos alans maryî. Vola!<BR>- Oho, paret! Abén {{~}}, insi! Et po cwand est ç'? {{s-rif|ASou}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== *[[albouneure]] *[[felicitåcions]] *[[complimints]] ==== {{H|ortografeye}} ==== {{Orto | prôféciyat´ = E1 | proféciyat´ = E1, ERtp | proficiate = S117,R10 | proficiat´ = S117 | poficiât´ = S117 |- = C13,C106,O0,S0,R13 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere k' on est binåjhe di l' ovraedje d' èn ôte |fr= {{t+|fr|félicitations}}, {{t+|fr|proficiat}} ''(vî mot)'' |en= {{t+|en|congratulations}} |nl= {{t+|nl|proficiat}}, {{t+|nl|gefeliciteerd}}, {{t+|nl|van harte}} |de= {{t+|de|Glückwunsch}} |es= {{t+|es|felicidades}} |ary= {{t+|ary|مبارك و مسعود|ral=mbarek o mse3od|ar-fafl=مْبارك و مْسعود}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵙⵙⵔⵖⵓⴷ|ral=asserghod}} }} ==={{H|sustantif|wa}}=== {{-su-}} {{~}} {{o}} {{spl|wa}} # dijhaedje k' on est binåjhe d' onk u d' ene k' a bén adiercî on côp. #*Di deus, s’ i gn aveut ene atake a Målbek dimwin, dj’ aveu tot djusse. Dijh so dijh, et les {{~s}} do djuri {{s|LMtch}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== *[[felicitåcions]] *[[complimints]], [[complimintaedjes]], [[complimintåcions]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dijhaedje di "proficiate" |fr= {{t+|fr|félicitations}} {{plu}} |en= {{t+|en|congratulations}} {{plu}} |es= {{t+|es|felicidades}} {{plu}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵙⵙⵔⵖⵓⴷ|ral=asserghod}} }} lx5t841fbo8lvh7dj8jw6d3l3sr4hd2 0 60882 434700 366761 2026-07-21T17:21:31Z Scribus electronicus 3672 434700 wikitext text/x-wiki {{MR|eteré}} =={{L|wa}}== === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.'tɛːʀ|ɛ̃.'tɛːʀ|...}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.'tɛʀ}} * {{Ric|e(.)tere}} === {{H|codjowas|wa}} === {{~}} # {{IP13s|eterer}}. # {{SP13s|eterer}}. # {{Kim2s|eterer}}. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ètêre = C54 ({{l° |8}}) | intère = CO4 (p. 91\, come « tchanter »),O4 (a « fostî ») }} ==== {{H|omofoneye}} ==== * (possibe) [[intere]] ([[intrer]]) 520g3iaozmkw4iorog5htxq1hipna3c 0 61621 434696 434592 2026-07-21T17:08:30Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434696 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== {{-trif-|sav|sepoz}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{BdjA|sav|sawè}}, {{caw|oz|c|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** ''(plinnès cognes)'' {{AFE|sa.'vɔ|sa.'vu|sa.'vuː|sa.'vɛ|sa.'ve}} *** ''(spotcheyès cognes)'' {{AFE|sav|sɔ}} {{AFE|sõ|odio=Wa-sô sôz fel-sôⁿ sö.ogg|ling=wa-fel}}, {{AFE|sɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|sa.'vɔ}} * {{Ric}} === {{H|Co|wa}} === {{~}} # {{IP2p}} «[[sawè]]» / «[[saveur]]». #* {{~|Savoz}} bén l' dierinne ? === {{H|mot-usteye|wa}} === {{-mawa-|[[savoz]]; [[sav]]|[[saiss]]}} {{~}} # {{arin|wa}} rafoircixh li djhaedje tot arinnant poleymint l’ atôtchî (-eye). #*Ci n' est nén insi k' on maxhe li djote, {{~}} ! # {{arin|wa}} {{str|wa}} metou dvant on prono tonike ou on no al fén d' ene fråze. #* Aprustez m’ mi tchapea et m’ capote di noer drap, {{~}}, m’ feye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.18}} #* BETCHEYE. - Dji n' a nén mezåjhe d' on comissionaire, {{~}} pompî. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne XII, p.32}} #* Dji so d' Bålet, {{~}}, mi! {{s|TDum}} #* C’ e-st èn ome, {{~}}, lu, Titisse ! … En ome totoute … et k’ årè des botes a rôletes ! {{s-rif|AXbg|1912, p.9}} #* LAFLEUR. - C' est etindou, dji lyi frè l' messaedje … mins dijhoz (mostrant l' rôze). Vola ene rôze k' a seur pus d' tchance ki mi, loukîz.<br>LEYONTINE. - Pocwè don ?<br>LAFLEUR. - Ele ni pout må d' mori d' soe, {{~}} leye. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11-12}} # avou l' prono tonike e mitan del fråze. #* Vos estoz ene comike, {{~}} vos, do bouter des paroles insi foû. {{s-rif|JLpml|1928, ake III, sinne VI, p.43}} # dimande di nén rovyî ene sacwè. #* NENELE. – Awè, prindoz vosse violon, {{~}} !<br>DAIRSON. – Et do spégulaire avou, edon ? {{s-rif|HSnp|1889, p.66}} #* Djedjene ! Dj' a rovyî do dire k' i m' faleut des hazins di rodje-keuve, sins tiesse, {{~}}. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IX, p.23}} #* Såcîz l' djigot {{~}} Bertene ki n' hatixhe !... {{s-rif|JMvm|(1933), p.3}} # po aprinde ene novele. #* Mme PÎMÅYE. Mi fi n’ est nén serwî {{~}}, c’ est on docteur dvins les biesses. {{s-rif|LLcco|1904, p.35}} #* Inri serè cial torade {{~}} … {{s-rif|JMvm|(1933), p.38}} # po advierti ene sakî, disfinde ene sacwè. #* Ni m' aduzez nén, {{~}} ! {{s-rif|E1|a "aduzer"}} #* Dji vos dinrè çou k’ i vs fårè e dpus (i va a l’ årmå) vocial li gote ki vs vudroz po n’ nén vs anoyî, mins ni vs n’ alez nén fé sô et fé des biestreyes, {{~}} la. {{s-rif|LLcco|1904, p.20}} #* LAFLEUR. - N' avîz vs nén djåzé di m' siervi ene pitite gote.<br>MAYANE. - Mi, ki vs sincreut on vere ? (Elle avance so Lafleur.) Alez vite foû d' mes ouys {{~}} ou dji vs fwai on masse. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XII, p.30}} #* LIZA. -Ni vnoz nén co avou tos vos flairants sacwès so m' prôpe tåve, {{~}} !<br>DJÅKE. -Flairants sacwès ? C' est des betchêyes, des viers, do froumadje, del påsse, do sonk… {{s-rif|JMmiy|(1934), p.3-4}} # po diner on consey. #* Fjhoz vs gåye, {{~}}, ! Moussîz vs so vosse pus fén filet. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne II, v. 532}} #* HOUBERT (tot bouxhant sol bresse da Djeråd) - La ! Ovrez timpesse et vos ramasroz des cwårs. Adonpwis, vos nd avoz-st onk ki n' dimande nén mî ki di vs aidî.<br>DJEDJENE. - Onk ki frè nén des buzes on pî trop coûtes, {{~}}, lu ! {{s-rif|ABbdj|1900, sinne XV, p.36}} #* BODSON. Vos vs poloz bén moussî dobe so dobe, {{~}}, la. Li bijhe coixhe come ene låme di raezoe. HAMÅL. N’ åye nole sogne, dj’ a-st ene plate e m’ dobleure. {{s-rif|JMabf|1924, p.24}} # {{arin|wa}} ''(metou divant on no)'' sieve a arinner ene djin. #* Bondjoû, {{~}}, les omes {{s-rif|C106}} #* Årvey, {{~}} madame, et poirtez vs todi bén. {{s-rif|JVpa|(1896), p.29}} #* Bondjoû, {{~}} … La ! Ké vizaedje, Djerå, estoz vs malåde ? {{s-rif|ABbdj|1900, sinne IV, p.9}} #* C’ e-st ene sacwè ki m’ a toumé deur, {{~}} Janete ? {{s-rif|HSjan|1911, p.137}} #* Fåt esse sûti, {{~}} båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol ovraedje do cervea … on n' a do raeze<!--duréze--> a fé la k' a tos simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* Ni fjhoz nén atincion, {{~}} mamjhele, totafwait est si ctapé... {{s-rif|JMvm|(1933), p.9}} # rafoircixh li sinse d' èn adviebe, d' on mot-fråze. #* Bondjoû, savoz, mononke ! Proficiate, {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 615}} #* {{lang|wa-fel|Hale {{~|savez}} qu’arive co quî qui s’seûye i n’a qu’à rawâde.}} {{s-rif|LLcco|1904, p.38}} #* SERVÅ (va dlé Cwelin et lyi bouxhe so li spale). - Disca torade, {{~}} ?<br>CWELIN. - Awè, Servå (Servå sôrtixh pal fond). {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne IX, p.9}} <!-- #* A propôs d' croes d' oneur, vola ene idêye ki m' vént :<br>Dj' a stou, trinte ans å long, côper les tchveas, fé l' båbe,<br>Ås moirts come ås vicants, {{~}}, ås Incuråbes<br>Et ås Lolåds... N' a dj' nén l' droet d' aveur ene croes ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XII, v. 310-313}} #* Dji vén do discovri des prouves et des beles, {{~}} d' prouves. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne X, p.27}} --> ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[edon]]? / [[endon]]? * [[dowê]]? / [[dowô]]? * [[nonna]]? * [[hin]]? ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mot-arinnoe |fr= {{t+|fr|n’est-ce pas}}, {{t+|fr|savez-vous}} ''(Walonreye, puvite a Lidje)'', {{t+|fr|vous savez}} ''(Beldjike)'' }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp|arinnoe}} 33l877v53261t8kg2qu3z1i4dio65si 0 62943 434650 324725 2026-07-20T13:18:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434650 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Sh-m|bouxhî djus|l’|martchî}} (avou spitaedje-evoye do spitron «djus»). === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # {{vind|wa}} bouxhî dins les mwins po s' mete d' acoird (so l' pris d' on vindaedje). #* {{~|Bouxhans li martchî djus}} et s' nos marians todroet ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 579}} #* Adon, i tuzèt a sayî, tchaeke a s’ toû, di lyi fé saetchî s’ paltot, et {{~}} ki l’ ci u l’ cene k’ adierceyreut s’ côp sereut relî come li pus foirt {{s|LM|{{BiSo}}}} #* On côp ki {{~|l' martchî aveut yeu stî bouxhî djus}} (inte li cinsî et l' fåtcheu), li fåtcheu ribatéve si få {{s-rif|GMich}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| bouxhî dins les mwins po s' mete d' acoird |fr= {{t+|fr|conclure un marché}} |en= to {{t+|en|conclude a contract}} }} a2wzbitbec38vr0hxb27c5z5ahgpu7o 0 66998 434706 429563 2026-07-21T18:47:42Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434706 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Bdj|extraneus|sourd=la|etrindjir}}, pal voye do {{p|estraigne|fro}}; li sinse « [[severe]] » dandjreus pa assaetchance do {{p|streng|nl}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|stʀɛɲ|stʀaɲ}} {{BS|ae}} ** {{pzc}} {{AFE|stʀɛɲ}} * {{Ric}} ==={{H|addjectif|wa}}=== {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # grigneus, ki n' håbite nén voltî les djins. #* Si vos voloz caressî Tonton,<br>Leye k' est si {{~}} et si rgrigneye ;<br>Fjhoz lyi boere nouv ou dijh goirdjons,<br>Ele si lait fé sins k' on l' haireye. {{s-rif|HFbl|Po beûr on kô al fiess, 1843, p.23}} #* TÅTÎ. - Tén ! Estoz vs raviké ? Dji vs pinse moirt, eteré ;<br>Dji vs a fwait souner ene transe ! {{~|Gn a troes ans d' peurs dimegnes}}<br>K' on vis avaxhe veyou !<br>NONÅRD (a pårt). - Li vî pindård, k' il est {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} #* Fjhoz m’ on plaijhi : mostrez vs moens {{~}},<br>Aha,<br>Mes berbis s’ schôpièt…<br>C’ est vola ene prouve ele ont des megnes ! {{s-rif|LLph|Tchant I, Hanèsse èt Magrite}} #* Gåtêye come ene poureye peme, maltôtêye come on mwairon, {{~}}, ratchemeye… c' esteut ene houprale. {{s-rif|RDed}} # [[drole]], [[curieus]]. #* On {{~}} gosse. {{s-rif|E203}} # {{clb|wa}} si dit d' on colon ki n' est nén del [[colebire]]. #* Gn aveut on {{~}} colon sol hapåd. # ki [[meskeure|meskeut]] ses cwårs ås ôtes. #* Li vî pindård ! k' il est {{~}} ! # [[rexhe]]. #* Li pwin est {{~}}. {{s-rif|O4}} # ki fwait respecter li lwè al lete et dner åjheymint des pûnixhmints. #* Et gn a k’ ene {{~|sitraegne}} politike linwistike ki lzès pout co schaper. {{s|Ran|oteur=LM|Ratacaedje, {{l°|88}}, 2019}} #* Vos årîz stî moens {{~}}, Djulén n' adjireut nén come i l' fwait. {{s-rif|GBer|dins [[w:Flora dal Hoûlote (teyåte)|Flora dal Hoûlote]], p. 70}} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[straegneuzmint]] * [[straegnisté]] * [[straegnmint]] * [[straegnreye]] * [[straegnté]] {{mse}} * [[etrindjir]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[deur]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | sitregn = E203 | straegne = R10,R13 | strègne = E1,E34,E170,O4 | stragne = C1,C60,C106 | èstrègne = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ki n' håbite waire les ôtes |fr= {{t+|fr|bourru}}, {{t+|fr|associable}} }} {{ratour|ki fwait respecter li lwè al lete |fr= {{t+|fr|strict}}, {{t+|fr|sévère}} |nl= {{t+|nl|streng}} }} == {{H|VE}} == Bate di dvize sol rifondaedje : disy3dswcagnkycflo7c3tjc9ohlwlz 0 68321 434685 420294 2026-07-21T16:19:21Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434685 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|avini}} {{caw|ant|a+pp|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|av.'nɑ̃}} * {{Ric|av·nant}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-}} {{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}} # amiståve, ki les djins veyèt voltî. #* Ouy, k' on soeye di Lidje ou d' Xhoutsiplou, on rodjixh di ses ancyinnès acostumances, po prinde des airs di deus airs, ki dvèt fé xhaxhler dvins leu sårco, nos spitants grands-peres et nos {{~|avnantès}} grands-meres. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.18}} #* C’ esteu ene pitite comere mo sûteye, ki riyéve tofer, foirt '''avnante''' avou tertos. {{s-rif|LMver|p.47}} #* Li coibjhî, on ptit rabodrou ki l' mestî aveut co rastroeti, esteut '''avnant''' avou tot l' monde {{RDed}} # bea, djoli, avou ene shonnance comifåt. #* Bén djel croe bén ! Di cwè ? Avou deus cint meyes francs ?<br>Vola ki c' est aprume k' i m' fårè tni on rang !<br>Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe {{~|avinante}} ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 607-610}} #* Dji so co assez vete, parint, po d' ene comere ene miete pus '''avnante''' et pus tchårnêye. {{s-rif|GBer}} #* Por lu l' Bon Diu, c' esteut s' boursete !…<br>Ossu, cwand s' fi djåza d' mayon,<br>I meta-st a l' ouxh si tchesson,<br>Tot dchîfrant l' {{~e}} bierdjirete. {{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.85 (1929), "Li molin dè vî Stiène" (1925)}} #* {{~|Avinante}} façåde si nozêye<br>Avou vos fniesses a ptits cwåreas,<br>Vos estîz gåye come ene maryeye<br>Cwand l' fiesse rekinkéve totafwait! {{s-rif|LLbe|(1928), p. 55}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (amiståve): [[vayant]], [[djinti]], [[avnant]], [[plaijhant]], [[binamé]], ki [[c’ est plaijhi d’ lu]] * (bea, djoli) [[nozé]], [[djoli]], [[gåy]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | et avoit estat de chevaz et maynnyez alle avenant = [!vscr] (Jehan Lebel 1290-1370) | avnant = C9,S0 | av'nant = E1,E21,E145,O3 | avenant = C1,C8,E1 | am'nant = E1 | avinant = E1 | avnan = E177a | av'nante = E1 | avinante = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|amiståve |fr= {{t+|fr|sympatique}}, {{t+|fr|aimable}}, {{t+|fr|gai}} }} {{ratour|bea, djoli |fr= {{t+|fr|avenant}}, {{t+|fr|grâcieux}}, {{t+|fr|superbe}}, {{t+|fr|magnifique}} }} === {{H|sustantif|wa}} === ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|a l’ avnant}} #* Fevrî, e tins passé,</br>D' après çou k' on raconte,<br>Aveut yeu po s' conte,<br>Les trinte djoûs bén pezés.<br>Et nosse pitite crapåde<br>Aveut l' resse '''a l' avnant'''. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li p'tit meûs", p.69}} #* Do broûlî tot avå l' vizaedje,<br>On sårot dåboré di dvant,<br>Des mwins pé k' on martchand d' tchåfaedje,<br>Et ene marone plakêye {{~|a l' avnant}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.142, ''Mon’dêye'' (1926)}} lu02yfakgzjee30wwpzasam7naatsqv 0 69503 434711 408202 2026-07-21T19:00:02Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434711 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == {{-spodiv-RI|wangnî}} === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|wangnî}}, {{bet|ri|v|wa}} === {{H|viebe|wa}} === {{-cowait-|r(i)wangn}} {{~}} {{vc}} # wangnî eco çou k' on-z aveut pierdou. #* {{lang|wa-fel|Amå pô d’timp, a fwèce di corèdje et d’vol’té,</br>Nos '''r’wangn’rans''' l’dreût dè viker lîbe è nosse cité.}}{{s|JMtdt|1935, p. 43}} #*Li prince-eveke vôreut seur bén tourner l'impreur po sayî di {{~|rwangnî}} totes les ahesses k' il a pierdou {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|36}}}} # [[rivni]] viè. #* {{~|Riwangnans}} nosse viyaedje,</br>Ni nos astårdjans nén. {{s-rif|JJD|"L' orèdje" (1848)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|riwangnî l’ tins pierdou}} #* Po {{~|rwangnî l' tins pierdou}}, nos ovrans so nos foices ;<br>Nos trimans nute et djoû, télmint ki çoula presse ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 625-626}} #{{r|riwangnî waidiaedje}} : rivni amon s' måjhone ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (wangnî eco çou k' on-z aveut pierdou) : [[raveur]] * (rivni viè) : [[rivni]], esse [[revoye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | riwangnî = E1 | rigangnî = E1 | rigångnî = E1 | riwångnî = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|wangnî eco çou k' on-z aveut pierdou | fr = {{t+|fr|regagner}}, {{t+|fr|récupérer}}, {{t+|fr|recouvrer}} }} {{ratour|rivni viè | fr = {{t+|fr|revenir}} }} {{ratour|riwangnî waidiaedje | fr = {{t+|fr|regagner ses pénates}} }} n1rlo7tweb59fcs4f2soqu9w7aqmpxc 0 70485 434672 413427 2026-07-21T15:43:33Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434672 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Aplti|cint|meyes}}, ki våt cint meyes francs. === {{H|sustantif}} === {{-su-|cint-meyes|pl=cint-meyes}} {{~}} {{f}} # {{tinr|wa}} efant ki vént d' nexhe. #* Binamé {{~}} !{{s-rif|E1}} #* Leus mots ont wårdé l' deurté et l' doûceur di nos vîs tåyes, adlé l' banse di leu {{~}}, nos mames djåzèt walon. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.9}} #* La k' di m' mame dj' esteu co l' {{~}},<br>C' est dlé vos ki l' djeton di m' veye<br>Si drovia tot vs loucant passer. {{s-rif|LLaginm|''Li tchanson del Mouze'', (1947), p. 101}} #* TÅTÎ (tot-z abressant Mareye). - Årvey, savoz, trezôr !<br>MAREYE (tot-z abressant Tåtî). - Ê ! M' binamé {{~}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 594}} # {{tinr|wa}} [[monkeur]]. ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=efant ki vént d' nexhe| * [[bébé]] * [[gnognot]] * [[påpåd]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | cin-mèie = E203 | cint-mèyes = E1 }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|petit chou}}, {{t+|fr|poussin}}, {{t+|fr|trésor}} }} === {{H|MC|wa}} === {{n-c|wa}} # po mostrer k' on-z est contin. #* {{~|Cint-meyes}} ! Ké plaijhi d' esse tchesseu ! {{s-rif|E1}} ==== {{H|Ra}} ==== {{ratour|po mostrer k' on-z est contin |fr= {{t+|fr|ça par exemple}} }} jqjz8935tsrzpv3k2s3c73ciutq4mlw 0 70710 434666 407971 2026-07-21T15:30:56Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434666 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Sh-m|tot|fén|parey}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} {{vsc}} # pår del minme manire. #* TÅTÎ. - Mi cour n' est nén da minne.<br>MAREYE. - Mi, c' est {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 589}} #* Jupilix et Grandbotix rotèt droet sol plinne del bataye, {{~}} … {{s-rif|PHTaab|2022, {{p.|39}}}} #* Minme ki, å pus sovint, li traweu d' canon et l' fijheu d' bwès d' fizik colebèt {{~}} ! {{s-rif|PHT|"Li vî bleu 2", 1980}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[parey]] * [[parey ki]] * [[fén parey]] * [[fén parey ki]] * [[tot fén parey ki]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | tot fî parèy = {{s|PHT}} }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|pareillement}}, {{t+|fr|de la même manière}} }} === {{H|addjectivire}} === {{~}} {{vsc}} # k' est pår li minme. #* Des fleurs di bwès crexhît, {{~|tot fén pareyes}} ås cenes<br>K' on plante so les sårcos des djins k' on-z a pierdou. {{s-rif|HSpbd|"Li rvindje di l' åbe"}} #* Direut-on måy ki m' feme est co {{~e}} ! {{s-rif|BSLLW|oteur=ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* Li pope k' ele aveut tant sondjî,<br>Esteut vormint {{~e}}. {{s-rif|JBjr|(1899), "Li songe d’à Rôse"}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| | fr = {{t+|fr|pareil}}, exactement le même }} 68y2ypzbm9ypavw03su1g4on0yp3i6a 0 71542 434662 414163 2026-07-21T15:23:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434662 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|rinde|l’|åme}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[mori]]. #* Mi, nute et djoû, Mareye, e l' tiesse dji n' aveu k' vos,<br>Vos, et vosse pôve matante, k' '''a''' motoit {{~|rindou l' åme}}<br>Asteure ! (A pårt) S' i plait-st a Diu !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 584-586}} #* Mins grand-pere on djoû {{~|rinda l’ åme}} :<br>Il aveut trop bén fiesti l’ tchiket. {{s-rif|MLol|p.185, « Lu såbe du m’ grand-pêre »}} #* Ene feme, ene tote viye feme, so s’ payasse essevleye,<br>E fond d’ ene pitite tchambe si pôvrumint meublêye,<br>Ki n’ aveut nén s’ tcheyire seulmint po s’ adjeni<br>Si ripoizéve påjhûle. Ele {{~|aveut rindou l’ åme}}. {{s-rif|JVvl|(1901), p.23-24, “Vîx Souv’nir”}} #* « Tiesse di moirt ! », brait ele, Fefeye, tot l’ veyant divni tot bleu, sins poleur riprinde alinne, et tot-z aporçuvant ses gros gris ouys k’ abrotchèt foû di s’ tiesse come s’ aléve {{~}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.7}} #* Mins cwand on lyi derit des noveles då viyaedje<br>Et k' il aprinda pår ki l' hiedresse n' esteut pus<br>K' ele {{~|aveut rindou l' åme}} cåze … d' èn emacralaedje<br>Et k' ele aveut dmandé co traze feyes après lu<br>Si vizaedje candja tot. {{s-rif|LLph|(1926), p. 151}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2| * [[awè s’ daye]] * [[dihoter]] * [[fé des xhenes ås stoeles]] * [[fé s’ dierin hiket]] * [[leyî ses hozetes]] * [[trepasser]] }} ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|rendre l’âme}} }} 22rq6hqmormduqiev2ujrtrwncf7h5j 0 72185 434704 418529 2026-07-21T17:51:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434704 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|souner|ene|transe}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # souner les clokes pol moirt d' ene sakî. #* {{lang|wa-vscr|Li vèie Crustînn (c’esteû l’feum dè maiss) m’aprinda par keûr li dé-prô-fondiss è latin ; è chak fèie k’on '''sonév ine transs''', ou k’i pacév inn ètermin, el no fév mett a gno dévôttmin, è mi ji rècitév li sôm da David po lè moir è lè moran.}} {{s|HFor|''Notul so lè bazè skol dè vî tin'', 1862}} #* Tén ! Estoz vs raviké ? Dji vs pinse moirt, eteré ;<br>Dji vs a fwait {{~|souner ene transe}} ! Gn a troes ans d' peurs dimegnes<br>K' on vis avasse veyou ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} #* {{lang|wa-fel|Poqwè-ç’ qui dj’ seu si scranse,<br>Là padrî mès deûs-ouy ?<br>Poqwè-ç’ qu’i '''sone li transe'''<br>Dins l’ vint qui rauye lès fouyes ?}} {{s|ABac}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[souner si transe]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | soné n’transe = E203 | soner ‘ne transe = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr = {{t+|fr|sonner le glas}} }} rrdzlqyfeoonktyelhr8emgrzi7siiw 0 72486 434658 405545 2026-07-20T15:51:30Z Scribus electronicus 3672 434658 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-loy}} «[[ourson]]» + «[[laveu]]», calcaedje del tcherpinte di l' esperanto «lav-urso» u d' l' almand « Waschbär »; {{nm|2023}}. ==={{H|prononçaedje}}=== * {{AFEW}} ** {{pzc}} {{AFE|uːʀ.sɔ̃.la.'vø}} {{1pr}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|pl=oursons-laveus}} {{~}} {{o}} # biesse magneuse did tot, vinant d' Amerike, et ki s' a spårdou e l' Walonreye dins les anêyes 2010, {{sla|Procyon lotor}}. #* Veyoz, mon cisse comere la, les tchvås, li gade di cier ki vént do ptit bwès polyi dire bondjoû, et Wili, l' {{~}}. {{s-rif|JMos|divins [[w:Les cis do corti|Les cis do corti]] p. 13}} <center><gallery> Wasberen ardennen Belgie (28051638684).jpg|vicant Ourson laveu spotchî.jpg|spotchî </gallery></center> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[coune]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|''Procyon lotor'' |fr= {{t+|fr|raton-laveur}} |en= {{t+|en|raccoon}} |nl= {{t+|nl|wasbeer}} |de= {{t+|de|Waschbär}} |eo= {{t+|eo|lav-urso}} |es= {{t+|es|mapache boreal}} }} === {{H|waitîz eto}} === {{wp}} jepwagyshgq0qhxia4cl1dpp4q36763 0 72607 434681 431502 2026-07-21T16:04:27Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434681 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|di|cwè}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # mostere e response li sorprijhe, li måvlaedje ou l' mocreye. #* Bén djel croe bén ! {{~|Di cwè}} ? Avou deus cint meyes francs ?<br>Vola ki c' est aprume k' i m' fårè tni on rang !<br>Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 607-610}} #* {{~|Di cwè}} ? Mi ? Roed sot d’ Meliye ? (i s’ tape a rire). Vo-ndè-cial aprume ene ! {{s-rif|HSjan|1911, p.108}} #* MAYANE. - Ni m' avoz nén co dit totasteure ki vs avîz on må d' tiesse a toumer la ?<br>HOUBERT. - {{~|Di cwè}} ! Vos voloz rire, edon, surmint ? {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.15}} #* {{~|Di cwè}} ? Si dj ' aveu l' miyon, dji n' prindreu pus les poennes do taper m' fén bleu el flairante aiwe di Mouze, edon surmint. Tos les pexhons î sont condånés a moirt. {{s-rif|JMmiy|(1934), p.}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | di qwè = JMign }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|quoi}} ?, {{t+|fr|pardon}} ?, {{t+|fr|sérieusement}} ?, {{t+|fr|je vous demande pardon}} }} cgmiy4ses47vxanam66jpteln00o4nt 0 72808 434663 434220 2026-07-21T15:24:45Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434663 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|s’|i|plait|-st|a|Diu}}, {{calc|s’il plait à Dieu|fr|wa}}. === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # po sohêtî avou l' guinåde do Bon Diu. #* Mi, nute et djoû, Mareye, e l' tiesse dji n' aveu k' vos,<br>Vos, et vosse pôve matante, k' a motoit rindou l' åme<br>Asteure ! (A pårt) {{~|S' i plait-st a Diu}} !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 584-586}} # rawete otomatike a ene fråze å futeur {{Lka-ra|dijhans todi kécfeye}}. #* Djel frè, dai, {{~|s' plait-st a Diu}} ! Dji frè bén come les ôtes.,<br>Alez, ci n' est nén mi, po èn oû ki gåtrè l' vôte. {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 267-268}} #* Ô haetche ! Ô haetche !<br>Bwejhlîs, coraedje,<br>Tot råyant dsus.<br> Ô haetche ! Ô haetche !<br>Nos l’ årans djus, {{~}} ! {{s-rif|LLbwe|1948, p.2}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[plait-st a Diu]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po sohêtî avou l' guinåde do Bon Diu |fr= {{t+|fr|si Dieu le permet}} |nl= {{t+|nl|als God blieft}} |ar= {{t+|ar|إن شاء اللّه‎|ral=in cha' al-lah|ar-fafl=إِن شَاءَ اللّٰه}} }} {{ratour|rawete otomatike a ene fråze å futeur {{Lka-ra|dijhans todi kécfeye}} |ar= {{t+|ar|إن شاء اللّه‎|ral=in cha' al-lah|ar-fafl=إِن شَاءَ اللّٰه}} }} eeuddqi5fodiju2rra70j4tlqkhhroe 0 73114 434674 409218 2026-07-21T15:49:08Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434674 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|såbe|di|bwès}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # mostere li coraedje, li sorprijhe. #* (I s' mete a xhaxhler.) Iy ! Iy ! Iy ! {{~|Såbe di bwès}} !<br>Sint Matî !... Kéne awousse e moes d' djulete ! Tolminme,<br>Fåt aveur do bouneur ! Fåt croere ki l' Bon Diu m' inme ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 597-599}} #* BODSON. -Il a trossî ses guetes po rtourner so Paris. On va co bén seur fé ene levêye !</br>HAMÅL. – Ene levêye ? {{~|Såbe di bwès}} ! {{s-rif|JMabf|1924, p.12}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[binamé Bon Diu]] * [[Maria deyi]] * [[mon Diu]] * [[mordiene]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | såbe di bwès = ERtp, JMign | - = E1,E203, R10 ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|sapristi}}, {{t+|fr|bon sang}}, {{t+|fr|diantre}} }} newciig8sp31bkdcv9iyrx6a1d57jan 0 73352 434697 434374 2026-07-21T17:11:37Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 434697 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|dji|vzel|keu|bén}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # {{vm|wa}} dijhêye po [[bravourer]] ene sakî. #* C' est d' bon.<br>Et ene sakî, on s' neyreut, k' dj' arawe, dvins on raetchon !<br>Mins {{~|dji tel keu}}, saiss, fré ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 365-367}} <!-- #* Cwand c' est k' dj' a-st apriski vs avîz les cint meyes,<br>Dj' a stou si binåjhe, dai ! Vos n' vs è frîz nole idêye !<br>Dji vs les keu mî k' a mi. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} --> ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bravo]] * [[proficiate]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | dji v’s-èl keû bin = E1 | ji v’s-è l’keû bin = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour| |fr= {{t+|fr|félicitations}}, {{t+|fr|bravo}} |nl= {{t+|nl|proficiat}} }} 4vzbxx96xi3zzugp3u904cw0bgf88vu 0 75411 434710 423744 2026-07-21T18:57:48Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434710 wikitext text/x-wiki {{!Rif|canål}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|canal|fr|wa}}, {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ka.ˈnɔːl|ka.ˈnaːl}} {{BS|å|-}} ** {{pzc}} {{AFE|ka.ˈnɔː}} * {{Ric|ca·nå}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[ecdût]] d' aiwe schavé po voyî des [[martchandeye|martchandeyes]]. #* Li {{~}} di<!--del--> Mouze. {{s-rif~|E203}} #* Li {{~}} di Lidje a Måstrek. {{s-rif|E1}} # ecdût dzo l' tere po fé cori les måssîtès aiwes. #* Netyî on {{~}}. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E203}} #* Vudî on {{~}}. {{s-rif|E203}} {{s-rif|E1}} #* Vola k' on m' aboute ene schåle<br>Ki n' aveut k' cénk, shijh schayons<br>Po dschinde dvins on {{~}}<br>Po netyî disk' å coron. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li hoveu d’veie'', p.55}} #* Si dj' n' a nén vnou, mononke, schoûtez, dji n' è pou rén :<br>Tos les {{~s}} del Veye, come vos l' savoz, sont plins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 623-625}} # voye po transmete ene sacwè. #* Les sacramints, c' est des {{~s}} ki corèt då cir sol tere. {{s-rif|E203}} # buze po-z enairi. ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[canalizer]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[netieu d’ canå]] ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[ecdût]] * [[saiwe]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | canå = R10,R13 | canâl = C1,C8, E34, O0 | canål = E1 | canâr = O0 | kanâl = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|edcût d' aiwe schavé po voyî des martchandeyes |fr= {{t+|fr|canal}} }} {{ratour|ecdût dzo l' tere po fé cori les måssîtès aiwes |fr= {{t+|fr|canalisation d'égout}}, {{t+|fr|égout}} }} {{ratour|voye po transmete ene sacwè |fr= canal de transmision, voie de communication }} {{ratour|buze po-z enairi |fr= tuyau d'aérage }} ahgx31btozljd6r12ljym5yrl6p4i6m 0 75418 434689 423790 2026-07-21T16:48:08Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 434689 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|a|m’|môde}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # sorlon çou ki dût a ene sakî. #* Dji djåze {{~|a m' môde}},<br>Come beacôp d' ôtes.<br>L' ci k' nos vént vey<br>Est co pus sot k' nozôtes. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li pus bell’ baraqu’ di so l’fôre'', p.61}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[a s’ manire]] * [[a m’ shonnance|a s’ shonnance]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sorlon çou ki dût a ene sakî |fr= {{t+|fr|à sa manière}}, {{t+|fr|à sa guise}}, {{t+|fr|à son goût}} }} 1zu3bmxmnkjyjtcy7k43xrle6ejxr5c 0 75538 434644 425360 2026-07-20T12:11:11Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434644 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|prinde|coraedje}}, lu-minme {{calc|prendre courage|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # fé ene foice so s' [[nawisté]], prinde on risse. #* {{~|Prindoz coraedje}}, Mareye ! N' avoz vs nén mi amour ?<br>Tinoz, po vs consoler del piete di vosse parinte,<br>Dj' so contin di vs maryî. Nos vicrans so nos rintes<br>Et ns årons bon eshonne : on s' candôzrè tot l' tins,<br>Då matén disk' al nute, dal nute disk' å matén. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 572-576}} #* Dezirêye, li gåre di nute est cial, {{~|prindoz coraedje}}. {{s-rif|JVdfo|1889, sinne VI, p.13}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== # {{r|prinde bon coraedje}} #* Dji promete on voyaedje<br>(Et djel frè a pîs dschås<br>Po k' ti {{~|pregnes bon coraedje}})<br>A Notru-Dame di Hå. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Mi galant Gèra'', p.94}} # {{r|[[prinde si coraedje a deus mwins]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[fé ene foice so lu-minme]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé ene foice so s' nawisté, prinde on risse |fr= {{t+|fr|prendre courage}} |grc= {{t+|grc|θαρσέω|ral=tharséô}} }} kpuyyyd7o9bjqw7t9dj4sg4eq82vws6 0 75685 434688 425037 2026-07-21T16:46:56Z Scribus electronicus 3672 434688 wikitext text/x-wiki {{-spodiv-'|al manire d}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|al|môde|di}}. === {{H|divancetire|wa}} === {{~}} # fwait sorlon ene metowe manire. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # sorlon li [[gosse]] d' ene sakî. #* A, dji m' atind ki ns avans co des måyes<br>Ki vont co dire ː « Va-z è, c' est des boignes contes. »<br>Çoula, dj' sai bén, mafwè, k' on n' såreut måy<br>Fé des rimaedjes {{~}} tolmonde. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Mi dièraine ideie, mitoi'', p.126}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a m’ manire]]}} # {{r|[[a s’ manire]]}} # {{r|[[esse a s’ manire]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[al môde di]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | à l’manir’ di = FrBcj }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fwait sorlon ene metowe manire |fr= {{t+|fr|à la manière de}}, {{t+|fr|comme}} }} {{ratour|sorlon li gosse d' ene sakî |fr= {{t+|fr|au goût de}} }} tsliif9bsaiffrj12bx354oek78u22s 0 75835 434661 425547 2026-07-21T15:21:43Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434661 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|aveur|e|l’|tiesse}}, lu-minme {{calc|avoir en tête|fr|wa}}. === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # todi pinser a ene sacwè. #* Mi, nute et djoû, Mareye, {{~|e l' tiesse}} dji n' {{~|aveu}} k' vos,<br>Vos, et vosse pôve matante, k' a motoit rindou l' åme<br>Asteure ! (A pårt) S' i plait-st a Diu !... {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 584-586}} #* Mi fi, t’ '''as''' l’ tchesturlinne del bele rotche '''el tiesse''' ! Waite a ti ! Waite a ti ! {{s-rif|JMtbr|1922, p.6}} ==== {{H|contråve}} ==== * [[aveur foû del tiesse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|todi pinser a ene sacwè |fr= {{t+|fr|avoir en tête}}, être obsédé par, penser constamment à, ne plus quitter les pensées }} 9gdpy9tnht9lez719nllauhsimdvwk0 0 75961 434673 427037 2026-07-21T15:48:09Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434673 wikitext text/x-wiki == {{L|wa|bl}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|sint|Matî}} <gallery> Grandes Heures Anne de Bretagne Saint Matthieu.jpg </gallery> === {{H|no prôpe|wa}} === {{~}} # {{rili|wa}} onk des doze [[apoisse|apoisses]] da Djezus, oteur do prumî des Evandjiles. #* {{~|Sint Matî}} est l' patron des uzurîs. {{s-rif|E203}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== {{Boesse|c=2|tite=les ôtes evandjelisses| * [[sint Djan]] * [[sint Luk]] * [[sint Mår]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|onk des doze apoisses da Djezus, oteur do prumî des Evandjiles |fr= {{t+|fr|saint Matthieu}} }} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # mostere l' ewaeråcion, li måvlaedje d' ene manire ene miete adoûceye. #* (I s' mete a xhaxhler.) Iy ! Iy ! Iy ! Såbe di bwès !<br>{{~|Sint Matî}} !... Kéne awousse e moes d' djulete ! Tolminme,<br>Fåt aveur do bouneur ! Fåt croere ki l' Bon Diu m' inme ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 597-599}} #* HINRI (tot binåjhe). - Po ç' côp cial, mere Djedjene, i fåt k' dji vs rabresse (Hinri va do costé d' Djedjene, Djeråd intere pal droete). Ouf {{~}} ! Li grosse cloke. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne VII, p.19}} ==== {{H|variantes}} ==== * [[sint Matî d’ Årdene]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * {{Lka|[[Motyince:djuraedje/walon]]}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | îy ! sint Matî ! = E1 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere l' ewaeråcion, li måvlaedje d' ene manire ene miete adoûceye |fr= {{t+|fr|mon Dieu}}, {{t+|fr|sapristi}}, {{t+|fr|juste ciel}}, {{t+|fr|bonté divine}}, {{t+|fr|par tous les saints}} }} 07ykrdhp9rw4scvdwuf2k91jxm5bhkh 0 76270 434665 428471 2026-07-21T15:27:24Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434665 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|awè|bon|cour}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} {{vsc}} # aidî voltî ls ôtes, esse djenereus. #* Vos {{~|avoz on bon cour}}, vos l' mostrez tot plorant. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 588}} #* LAFLEUR. - Ele ni freut nén del poenne a on liyon di sogne di s' fé hagnî edon ?<br>LEYONTINE. - Nonna, Lafleur, nonna, elle {{~|a si bon cour}}, dai.<br>LAFLEUR. - Djel croe, ene sote tiesse, mins l' cour sol mwin (i saetche ene bele rôze foû di dzo s' vantrin a gletoe). Dirîz vs bén çou k' c' est po ene rôze ? {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne IX, p.11}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[awè l’ cour sol mwin]] * [[esse d’ ene boune påsse]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|aidî voltî ls ôtes, esse djenereus |fr= {{t+|fr|être généreux}} }} pyd11f7borw0w0nr5yxd57rinqull8b 0 76426 434709 430215 2026-07-21T18:57:05Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434709 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|n’|è|poleur|rén}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # ni nén s' poleur espaitchî do fé ene sacwè. #* A ! Divins mi, totafwait candje,<br>Kéne djoye, ké bouneur ki dji rsin.<br>Tote mi veye, dji serè-st ås andjes<br>Dji vs inme, Nanete, dji {{~|n' è pou rén}}. {{s-rif|TBowp|''Ji v's aime, Nannette, ji n'è pous rin'', måss 1888, p.23}}<br>[[File:02 A divins mi.wav]] # ni nén s' mostrer capåve do candjî ene sacwè. #* Si dj' n' a nén vnou, mononke, schoûtez, dji {{~|n' è pou rén}} :<br>Tos les canås del Veye, come vos l' savoz, sont plins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 623-625}} #* Asteure ki vs savoz tot, creyoz m', dji {{~|n' è pou rén}}<br>Si dj' a fwait såver l' djoye k' esteut co cial torade.<br>Et pusk' endè-st insi, dji vou ki l' boy m' abate ! {{s-rif|LLmay|(1923), p. 44}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|ni nén s' poleur espaitchî do fé ene sacwè |fr= {{t+|fr|ne rien y pouvoir faire}}, être plus fort que soi }} {{ratour|ni nén s' mostrer capåve do candjî ene sacwè |fr= {{t+|fr|ne rien y pouvoir faire}}, être impuissant }} eh9u8of1wg3c0dxj9nxbmrazm3r47gi 0 77032 434683 434488 2026-07-21T16:14:37Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 434683 wikitext text/x-wiki {{MR|ran}} =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|*hring|sourd=frk|anea, ceke}}, pal voye do {{p|renc|fro}}, adon racuzinåve avou l' {{p|ring|nl}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʀɑ̃|ʀɑ̃ŋ|ʀɛ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀɑ̃}} * {{Ric|rang}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{mili|wa}} roye di sôdårds dressîs erîlêymint. #* Les {{~s}} d' ene årmêye. {{s-rif|E203}} & {{s-rif|E1}} #* Tot ossu vite li bataye egadjeye,<br>Et disk’ å djoû k’ on l’ åye veyou fini,<br>Tes fôrts ont dné … raetchant di stok et d’ taeye<br>Mitraye et feu dvins les {{~s}} d’ innmi. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.38}} #* Sol plaece d’ apel, dj’ estans metous e {{~}}, après aveur sitî cpoûssîs et ramassé des côps d’ pî et des côps di djno dins l’ dos po les cis ki n’ si tnèt nén bén droets. {{s-rif|ASafp|t. 1, p. 71}} # {{scol|wa}} scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes. # [[roye]] di cayets metous [[erîlêymint]]. #* On {{~}} d' tiyoûs, di cascagnîs. {{s-rif|E203}} # roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd. #* Les efants å tot prumî {{~}}<BR>Avou des tchips et des Coca-Cola {{s-rif|JLef}} # plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé. #* Ci n' est nén des djins d' vosse {{~}}. {{s-rif|E1}}, ripris di {{s-rif|E203}} #* Et ouy al nute, nos avans ene tåve avou des « gros bounets » di l' Eglijhe ki vnèt d' Almagne … des djins do prince-eveke di Lidje k' ont pierdou leu {{~}} cåze des Francès {{s-rif|PHTdac|2009, {{p.|36}}}} <!-- #* Dvins pô d’ tins, on t’ vierè, après ene kimaxhreye,<br>Rilure å prumi rang dol France tote sibarêye. {{s-rif|AJA|1855}} --> ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|shure si rang}} : fé çou k' on ratind d' nozôtes po on posse, ene plaece. #* I fåt {{~|shure si rang}}. {{s-rif|E1}} #* TÅTÎ. - C' est k' dji vs va dire, dji n' doe nén cover so mes oûs :<br>Dji m' va t esse decoré di cial a deus troes djoûs,<br>Et l' ci k' est decoré, vos comprindoz, båshele,<br>I fåt k' i {{~|shuve si rang}}.<br>TONTON (a pårt). - Dj' a les pinses k' i s' troubele. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 479-482}} # {{r|[[si mete e rang d’ onions]]}} # {{r|mete å prumî rang}} #* Nos estans firs di nosse pitite patreye<br>(…) {{~|Å prumî rang on l' mete}} po l' industreye<br>Et dvins les årts ele riglatixh ostant. {{s-rif|TchW}} # {{r|[[si mete so les rangs]]}} # {{r|tini si rang}} #* Bén djel croe bén ! Di cwè ? Avou deus cint meyes francs ?<br>Vola ki c' est aprume k' i m' fårè {{~|tni on rang}} !<br>Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 607-610}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[rindjî]] * [[rindjmint]] * [[arindjî]] * [[arindjmint]] * [[disrindjî]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=roye di cayets metous erîlêymint| * [[djén]] }} {{Boesse|c=2|tite=roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd| * [[rindjêye]] }} {{Boesse|c=2|tite=plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé| * [[condicion]] * [[plaece]] * [[posse]] }} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[ran]] * [[rén]] * [[rin]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ran = E203 | rang = E1, R10 | rin = O4 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|roye di sôdårds dressîs erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|scolîs rindjîs onk divant l' ôte so ene ou å pus sovint deus royes |fr= {{t+|fr|rang}} |nl= {{t+|nl|rij}} }} {{ratour|roye di cayets metous erîlêymint |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}}, {{t+|fr|ligne}} }} {{ratour|roye di tcheyires divins on teyåte, on cinema, ene eglijhe evnd |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|rangée}} }} {{ratour|plaece, sovint hôte, k' on tént dvins l' årmêye, li societé |fr= {{t+|fr|rang}}, {{t+|fr|grade}}, {{t+|fr|position}}, {{t+|fr|condition}} }} 6m7rn8jw405vvh2qyipst551oxqa7jt 0 77037 434718 434516 2026-07-23T11:18:12Z Lucyin 218 434718 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|Djive}} {{acv}} {{caw|oûle|npl|wa}}, {{çdom}} {{caw|oûle|np|wa}}. ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl|ʤi.'vʀuːl}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl}} * {{Ric|Dje·vroûle}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{f}}) # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Flamidje]], asteure on viyaedje do grand [[Bertogne]]. #* Dj' esteu todi tchôkeye amon Mareye di {{~}}. #* {{~}}, c' est l' paradis teresse; les iviers estént pus doûs, les estés estént pus frisses; et les pemes estént pus doûces (Marguerite Didier) <center><gallery> Plake Djivroûle.jpg Djivroûle egljhe.jpg </gallery></center> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[Djive]] * [[Djevri]] ===={{H|RM}}==== {{Tit}} * [[w:Matante di Djevroûle|Matante di Djevroûle]]: no d' pene di [[w:Marguerite Didier|Marguerite Didier]] ===={{H|Or}}==== {{Orto | Djèvroûle = S0, TG1 (djèvroûle) p. 41 | Djivroûle = S0 }} ===={{H|Ra}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Givroulle}}, {{t+|fr|Givroule}} ''(plake d' intrêye)'' }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} cd7la53op8s1c85jtfwqbixlaubafn6 434719 434718 2026-07-23T11:20:49Z Lucyin 218 434719 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Bdj|Djive}} {{acv}} {{caw|oûle|npl|wa}}, {{çdom}} {{caw|oûle|np|wa}}. ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl|ʤi.'vʀuːl}} {{c1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤɛ.'vʀuːl}} * {{Ric|Dje·vroûle}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} {{f}}) # {{hamt|wa}} ancyin hamtea d' [[Flamidje]], asteure on viyaedje do grand [[Biertogne]]. #* Dj' esteu todi tchôkeye amon Mareye di {{~}}. #* {{~}}, c' est l' paradis teresse; les iviers estént pus doûs, les estés estént pus frisses; et les pemes estént pus doûces (Marguerite Didier) <center><gallery> Plake Djivroûle.jpg Djivroûle egljhe.jpg </gallery></center> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[Djive]] * [[Djevri]] ===={{H|RM}}==== {{Tit}} * [[w:Matante di Djevroûle|Matante di Djevroûle]]: no d' pene di [[w:Marguerite Didier|Marguerite Didier]] ===={{H|Or}}==== {{Orto | Djèvroûle = S0, TG1 (djèvroûle) p. 41 | Djivroûle = S0 }} ===={{H|Ra}} ==== {{ratour|viyaedje |fr= {{t+|fr|Givroulle}}, {{t+|fr|Givroule}} ''(plake d' intrêye)'' }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} evihis83wuy9km2ukrz4h9w5cuttecp 0 77065 434643 2026-07-20T12:06:16Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434643 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|[[coyî#viebe|coyans]]|nos|[[poere|poeres]]|ele|sont|[[maweur|maweures]]}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # si dit po-z adji cwand il atome ene boune ocåzion. #* MAREYE. - C' est m' matante !...<br>TÅTÎ. - L' cene k' est ritche ?...<br>MAREYE (tot plorant). - Awè, ele va mori !<br>TÅTÎ (ewaeré). - Mori !<br>(A pårt) - {{~|Coyans nos poeres, ele sont maweures}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 568-569}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit po-z adji cwand il atome ene boune ocåzion |fr= c’est le moment allons-y }} bd08vzr0r39gs292mfdp4iv87ttpkv5 0 77066 434645 2026-07-20T12:31:03Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434645 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|piete|di|sonk}}, dandjreus {{calc|perte de sang|fr|wa}}. === {{H|sustantivire|wa}} === {{~}} # {{med|wa}} abondant coraedje di sonk. # {{str|wa}} tot djåzant des regues d' ene kimere. #* Et vla k' ene feme, k' aveut ene piete di sonk dispoy doze ans, avança pa {{~}} et apiça l' boird di s' mousmint. {{s-rif|SLratJML}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=abondant coraedje di sonk| * [[emoradjeye]] * [[forsonnaedje]] * [[pixhaedje]] di sonk }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | piète di song′ = E1 | piett di sonk = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|abondant coraedje di sonk |fr= {{t+|fr|perte de sang}}, {{t+|fr|hémorragie}} }} {{ratour|tot djåzant des regues d' ene kimere |fr= règles abondantes, douloureuses }} iagjs8gffju48hf8zc3rg59dufwo8oa 0 77067 434646 2026-07-20T13:04:16Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434646 wikitext text/x-wiki {{MR|piede}} =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|perdĭta|sourd=la}} {{m-s}}, lu-minme do viebe {{p|perdere|la}} (piede). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|pjɛt}} *** {{frcjh}} {{AFE|pjɛʀt}} ** {{pzc}} {{AFE|pjɛt}} * {{Ric|piete}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # fijhaedje do leyî padrî ene sacwè k' on n' ritrouve pus. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # fijhaedje d' ene sacwè ki s' arestêye d' esse, d' ovrer comifåt. #* Li {{~}} del vuwe, del parole. {{s-rif|E203}} # fijhaedje d' on bén ki s' arestêye d' esse da nosse. #* Mins, d' après l' cri d' Peron, avou l' {{~}} d' on payis a l' ôte, ele ni valént djusse cial ki cwate cårlusses et dijh-nouv patårs, et on n' mankéve nén d' disconter l' patår cwand c' est ki l' paymint ndè valeut les poennes. {{s-rif|NLeq}} {{s?}} # {{econ|wa}} estat la k' on piede pus d' çanses k' on ndè wangne {{Lka|a piete}}. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # {{rad|wa}} [[moirt]]. #* Prindoz coraedje, Mareye ! N' avoz vs nén mi amour ?<br>Tinoz, po vs consoler del {{~}} di vosse parinte,<br>Dj' so contin di vs maryî. Nos vicrans so nos rintes<br>Et ns årons bon eshonne : on s' candôzrè tot l' tins,<br>Då matén disk' al nute, dal nute disk' å matén. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 572-576}} # {{rili|wa}} fijhaedje d' esse miné foû del droete voye viè l' dånåcion, l' dicwelixhaedje. #* Li {{~}} di l' åme. {{s-rif|E203}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[a piete]]}} # {{r|[[piete et wangne, c’ est fré et sour]]}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[piede]] * [[pierdant]] * [[pierdou]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[piete di sonk]] * [[piete di tins]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=fijhaedje d' ene sacwè ki s' arestêye d' esse, d' ovrer comifåt| * [[djocaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=fijhaedje d' on bén ki s' arestêye d' esse da nosse| * [[cedaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=estat la k' on piede pus d' çanses k' on ndè wangne| * [[deficit]] * [[furlaedje]] }} {{Boesse|c=2|tite=moirt| * [[long soumey]] * [[trepas]] }} {{Boesse|c=2|tite=fijhaedje d' esse miné foû del droete voye viè l' danåcion, l' dicwelixhaedje| * [[perdicion]] * [[perixhmint]] }} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[piede]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | piete = R10,R13 | piète = C62, E1 | piède = C8 | pièrte = O4 | piett = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fijhaedje do leyî padrî ene sacwè k' on n' ritrouve pus |fr= {{t+|fr|perte}}, {{t+|fr|disparition}} }} {{ratour|fijhaedje d' ene sacwè ki s' arestêye d' esse, d' ovrer comifåt |fr= {{t+|fr|perte}}, {{t+|fr|cessation}}, {{t+|fr|arrêt}} }} {{ratour|fijhaedje d' on bén ki s' arestêye d' esse da nosse |fr= {{t+|fr|perte}}, {{t+|fr|dépossession}}, {{t+|fr|cession}} }} {{ratour|estat la k' on piede pus d' çanses k' on ndè wangne |fr= {{t+|fr|perte}}, {{t+|fr|déficit}} }} {{ratour|moirt |fr= {{t+|fr|perte}}, {{t+|fr|départ}}, {{t+|fr|trépas}} }} {{ratour|fijhaedje d' esse miné foû del droete voye viè l' danåcion, l' dicwelixhaedje |fr= {{t+|fr|perte}}, {{t+|fr|perdition}} }} 26ujmrorvloaegooszz2ekpgnz2he3s 0 77068 434649 2026-07-20T13:15:39Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434649 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|då|matén|disk’|al|nute|et|dal|nute|disk’|å|matén}} === {{H|advierbire|wa}} === {{~}} # tote li djournêye å long. #* Prindoz coraedje, Mareye ! N' avoz vs nén mi amour ?<br>Tinoz, po vs consoler del piete di vosse parinte,<br>Dj' so contin di vs maryî. Nos vicrans so nos rintes<br>Et ns årons bon eshonne : on s' candôzrè tot l' tins,<br>{{~|Då matén disk' al nute, dal nute disk' å matén}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 572-576}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[då matén disk’ al nute]] / [[då matén disk’ å niût]] * [[di l’ aireur al vesprêye]] * [[timpe et tård]] * [[tote ene sinte djournêye]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | d’å matin disqu’al nut′, d’al nut′ disqu’å matin = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tote li djournêye å long |fr= {{t+|fr|du matin au soir}}, {{t+|fr|toute la sinte journée}} }} 7gpgvjyw9039d8fdi8vxmw8l9222uxd 0 77069 434656 2026-07-20T13:32:32Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434656 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|li|pus|vite|c’|est|l’|meyeu}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # dit k' on sohaite ki l' afwaire soeye foû å pus abeye. #* TÅTÎ. - Bouxhans li martchî djus et s' nos marians todroet !<br>MAREYE. - Cwand vos vôroz, çoula !<br>TÅTÎ. - {{~|Li pus vite, c' est l' meyeu}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 579-580}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | li pus vite, c’èst l’ mèyeû = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|dit k' on sohaite ki l' afwaire soeye foû å pus abeye |fr= {{t+|fr|au plus vite au mieux}} }} e2tmfvcwop3sksq0s4jbym9qwlids3q 0 77070 434657 2026-07-20T15:47:09Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434657 wikitext text/x-wiki =={{L|wa}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sbtch}} l' {{p|raccoon|en}} {{m-s}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|kun}} ** {{pzc}} {{AFE|kun}} * {{Ric|coune}} <gallery> Raccoon (Procyon lotor) 2.jpg </gallery> === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{biesse|wa}} biesse ås tetes dås Estats Unis ravizant on taesson. S' no sincieus est ''Procyon lotor''. #: {{djermon-egzimpe|wa}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[ourson-laveu]] ''(noûmot)'' ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WWis}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | coune (fonetike) = Wi2 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|Procyon lotor |fr= {{t+|fr|raton laveur}} }} e4kx32zt2sm5repuzhy5bgvxf8vwbz1 0 77071 434660 2026-07-21T15:18:09Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434660 wikitext text/x-wiki {{MR|linwe}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sv|lanwi}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|lɑ̃ːw}} ** {{pzc}} {{AFE|lɑ̃ːw}} * {{Ric|lanwe}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{f}} # {{med|wa}} [[lanweur]], [[etizeye]], [[pitizeye]]. #* Si vos m' avîz rbouté, dji n' rodjixh nén del dire,<br>Dj' åreu seur fwait ene {{~}} ... Awè, ç' n' est nén po rire,<br>Dji n' sondjive pus k' a vos ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 581-583}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[lanwi]] * [[lanweur]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | lanwe = E170, R10 | - = E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|lanweur, etizeye, petizeye |fr= {{t+|fr|langueur}}, {{t+|fr|phtisie}}, {{t+|fr|tuberculose}} }} j00sevkr02ilgmldfpjo0tl4m6th23h 0 77072 434670 2026-07-21T15:39:37Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434670 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl|[[doûs|doûce]]|parole}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|doûcès paroles}} {{~}} {{f}} # tinrûle parole po-z adawyî, mostrer si amour a ene sakî. #* TÅTÎ. - Ki dj' årè bon sol tere, avou mi ptite Mareye !<br>MAREYE. - Co ene {{~}}, alez ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne III, v. 590-591}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[doûs mot]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | doûce parole = ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|tinrûle parole po-z adawyî, mostrer si amour a ene sakî |fr= {{t+|fr|mot doux}} }} h5m65iautasymhsi1brktyzx7yr5op3 0 77073 434686 2026-07-21T16:44:43Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434686 wikitext text/x-wiki {{MR|linwe}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Epr|chevron|fr|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʃɛ.'vʀɔ̃}} ** {{pzc}} {{AFE|ʃɛ.'vʀɔ̃}} * {{Ric|che·vron}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{texheu|wa}} texhaedje e cogne di V cou dzeu cou dzo. # {{mili|wa}} galon e cogne di V cou dzeu cou dzo. # {{im|wa}} sene veyåve ki mostere k' on-z a di l' aprindisse. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å siervice, nou {{~}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-612}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[tchiviron]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | chevron = R10 | chèvron = E34, ERtp }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|texhaedje e cogne di V cou dzeu cou dzo |fr= {{t+|fr|chevron}}, motif de tissage de héraldi, en forme de V inversé }} {{ratour|galon e cogne di V cou dzeu cou dzo |fr= {{t+|fr|chevron}}, galon militaire en forme de V renversé }} o41vqqj7axraqu1czoa9n46i2x5xhz7 0 77074 434690 2026-07-21T16:50:41Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434690 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|a|s’|manire}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # sorlon çou ki dût a ene sakî. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å siervice, nou chevron.<br>Insi dj' l' åreu tote frisse pol dressî {{~|a m' manire}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-613}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[a s’ môde]] * [[a m’ shonnance|a s’ shonnance]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sorlon çou ki dût a ene sakî |fr= {{t+|fr|à sa manière}}, {{t+|fr|à sa guise}}, {{t+|fr|à son goût}} }} hre38ed7fln9ufqpxkapygf536d1pvs 0 77075 434694 2026-07-21T17:05:25Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434694 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|ci|n’|est|nén|assez|del|dire}} === {{H|dijhêye|wa}} === {{~}} # si dit d' ene sacwè k' on pout pus åjheymint dire ki do mete a pont. #* Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ;<br>I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ;<br>Mins ki vnaxhe dal campagne, d' on viyaedje assez lon,<br>Po k' ele n' avaxhe wangnî, å siervice, nou chevron.<br>Insi dj' l' åreu tote frisse pol dressî a m' manire.<br>Mins vass mel trouve, paret ! {{~|Ç' n' est nén assez del dire}}. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 609-614}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si dit d' ene sacwè k' on pout pus åjheymint dire ki do mete a pont |fr= {{t+|fr|plus facile à dire qu’à faire}} }} j02l8xnk2wsxd1s6unyhil6qsx048hx 0 77076 434699 2026-07-21T17:19:46Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434699 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|si|fé|ene|idêye}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # si fé e s' tiesse ene imådje del grandeur d' ene sacwè. #: {{djermon-egzimpe|wa}} # si fé e s' tiesse ene imådje del reyalité. #* Cwand c' est k' dj' a-st apris ki vs avîz les cint meyes,<br>Dj' a stou si binåjhe, dai ! Vos {{~|n' vs è frîz nole idêye}} !<br>Dji vs les keu mî k' a mi. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=si fé e s' tiesse ene imådje del grandeur d' ene sacwè| * [[avirer]] * [[pezer]] }} {{Boesse|c=2|tite=si fé e s' tiesse ene imådje del reyalité| * [[si mådjiner]] }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|si fé e s' tiesse ene imådje del grandeur d' ene sacwè |fr= {{t+|fr|estimer}}, {{t+|fr|évaluer}} }} {{ratour|si fé e s' tiesse ene imådje del reyalité |fr= {{t+|fr|imaginer}}, {{t+|fr|se représenter}} }} 6aj8j2kvp19borh489emoj2w6vxd8e3 0 77077 434702 2026-07-21T17:49:03Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434702 wikitext text/x-wiki {{MR|etere}} =={{L|wa}}== === {{H|pårticipe erirece|wa}} === {{~}} #{{V|eterer}} #* I tneut cantea e l’ måjhon da Dofe Lirivire k’ on-z aveut {{~}} cénk djoûs dvant et k’ ses efants estént lodjîs tertos. {{s-rif|ALsoç}} #* Hé, Taiss tu, saiss.. Dj’ a-st {{~}} mi bele-mere li samwinne passêye. {{s-rif|PHT|ratourtnant ''Tchantchès, c'èst po rîre'', 2023, p.7}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɛ.tɛ.'ʀe|ɛ.tɛ.'ʀɛ|a.tɛ.'ʀe|a.tɛ.'ʀɛ|ɛ̃.tɛ.'ʀe}} ** {{pzc}} {{AFE|ɛ.tɛ.'ʀe}} * {{Ric|e·te·ré}} === {{H|addjectif|wa}} === {{-addjwa-|o=eteré|f=eterêye}} {{~}} {{o}}; {{a-pdvpdr}} # metou e tere. #* Les tchamps mådis, c' est pask' i gn aveut des spôres di tcherbon {{~|eterêyes}} la dispu lontins. # tot djåzant d' on moirt. #* Tén ! Estoz vs raviké ? Dji vs pinse moirt, {{~}} ;<br>Dji vs a fwait souner ene transe ! Gn a troes ans d' peurs dimegnes<br>K' on vis avasse veyou ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 617-619}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[essevli]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|metou e tere |fr= {{t+|fr|enterré}} }} {{ratour|tot djåzant d' on moirt |fr= {{t+|fr|enterré}}, {{t+|fr|inhumé}}, {{t+|fr|enseveli}} }} 5u75hq8r5d9a8gy6cg17eud5ttptgjs 0 77078 434708 2026-07-21T18:56:27Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 434708 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|schoûter}} {{caw|ez|c|wa}} === {{H|codjowa|wa}} === {{~}} : {{V}} «[[schoûter]]» # {{IP2s-op}} # {{IP2p}} # {{Kim2s-op}} # {{Kim2p}} === {{H|mot-usteye|wa}} === {{~}} # sieve a-z aspoyî ene esplikêye. #* Si dj' n' a nén vnou, mononke, {{~}}, dji n' è pou rén :<br>Tos les canås del Veye, come vos l' savoz, sont plins. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 623-625}} ==== {{H|mots vijhéns}} ==== * [[oyoz vs]] * [[veyoz vs]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sieve a-z aspoyî ene esplikêye |fr= {{t+|fr|écoutez}}, {{t+|fr|comprenez}} }} 02sp9c75tqcblq2ad30oqxcwaneczpn 0 77079 434716 2026-07-22T18:40:37Z Lucyin 218 Pådje ahivêye avou «{{MR|djive}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤiːf}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{hamt|wa}} no d' deus hamteas e l' Walonreye (a [[Ben-Ahin]] et [[Flamidje]]). # {{topo|wa}} no d' ene plaece di [[Tavni]], d' [[Årveye]], di [[Yåle]]. ===={{H|Or}}==== {{Orto | Djîve = S0, TG1 p. 29 (djîve) (a Ben-Ahin)\, p. 41 (a Flamierges)\, p. 55 (a Arville) et p. 81 (a Alle) }} ===={{H|Ra}} ====...» 434716 wikitext text/x-wiki {{MR|djive}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤiːf}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{hamt|wa}} no d' deus hamteas e l' Walonreye (a [[Ben-Ahin]] et [[Flamidje]]). # {{topo|wa}} no d' ene plaece di [[Tavni]], d' [[Årveye]], di [[Yåle]]. ===={{H|Or}}==== {{Orto | Djîve = S0, TG1 p. 29 (djîve) (a Ben-Ahin)\, p. 41 (a Flamierges)\, p. 55 (a Arville) et p. 81 (a Alle) }} ===={{H|Ra}} ==== {{ratour|hamteas d' Ben-Ahin et d' Flamidje |fr= {{t+|fr|Gives}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|Djive (discramiaedje)}} pbvoid830d6gilqwqkyd1tmrdid3028 434717 434716 2026-07-22T18:41:21Z Lucyin 218 434717 wikitext text/x-wiki {{MR|djive}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye}}=== {{Etim?}} ==={{H|Pr}}=== * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʤiːf}} {{1pr}} * {{Ric}} ==={{H|NP|wa}}=== {{~}} # {{hamt|wa}} no d' deus hamteas e l' Walonreye (a [[Ben-Ahin]] et [[Flamidje]]). # {{topo|wa}} no d' metowès plaeces di [[Tavni]], d' [[Årveye]], di [[Yåle]]. ===={{H|Or}}==== {{Orto | Djîve = S0, TG1 p. 29 (djîve) (a Ben-Ahin)\, p. 41 (a Flamierges)\, p. 55 (a Arville) et p. 81 (a Alle) }} ===={{H|Ra}} ==== {{ratour|hamteas d' Ben-Ahin et d' Flamidje |fr= {{t+|fr|Gives}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp|Djive (discramiaedje)}} irfi8b5zs2yia6tcr8sjo73ux7foi1o