keure

Wiccionaire wawiktionary https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje MediaWiki 1.48.0-wmf.1 case-sensitive Media Sipeciås Copene Uzeu Uzeu copene Wiccionaire Wiccionaire copene Imådje Imådje copene MediaWiki MediaWiki copene Modele Modele copene Aidance Aidance copene Categoreye Categoreye copene Rawete Rawete copene Sourdant Sourdant copene Motyince Motyince copene TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Sujet keure 0 10049 438098 434386 2026-10-28T17:37:54Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 438098 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa|1}} === {{Bdj|cupere|sourd=la|djeryî}}. ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (viebe) {{AFE|køːʀ}} {{1pr}} ** {{pzc}} {{AFE|køːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|viebe|wa}} ==== {{-codjow-|troke=5|A=key|B=keu|C=key|PE=keyou}} {{~}} {{vc}} {{repl}} # [[sohaitî]]. #* Dji vs {{~|keu}} tot l' bén do monde. {{s-rif|E1}} #* I n' mi l' åreut måy {{~|keyou}}. {{s-rif|E1}} #* Li doleur k’ il edura, on n’ el {{~|keureut}} nén a ene biesse. {{s-rif|JMin}} #* Simon et s’ fré, ki n’ candjront måy Ni lyi keyèt ni bén ni påye (å mwaisse di scole). {{s-rif|JLev}} # [[dire]]. #* Nos lyi {{~|keurans}} on grand merci. # [[diveur]] (on rmerciymint a ene sakî ki vs a rindou siervice). #* I polèt fé l' robete Et dire tos leus antchous. Dji m' lai côper l' hanete, Si l' gros lot m' {{~|est keyou}} ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XIV, v. 379-382}} #* Li pus drole, c’ est k’ ces troes måtournés la n’ sepèt co lyi {{~}} on pô d’ ricnoxhance. {{s-rif|AXbm|(1905), p.4}} #* I lyi dna ene monte-breslet tot lyi djhant : dji vs el {{~|keu}} bén. {{s-rif|C. Decoeur {{s?}}}} ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|[[dji vzel keu bén]]}} : [[proficiate]]. # {{r|des djins ki n’ si keyèt nén l’ aiwe k’ i bevèt}} ===== {{H|parintaedje}} ===== * [[meskeure]], [[meskeyaedje]] ===== {{H|contråve}} ===== * [[meskeure]] ===== {{H|sipårdaedje}} ===== {{WL}} ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Vi | cueûre = E165 | keure = R10:20891 | keûr = E203 | keûre = E1,E34,E170 | - = E89 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|sohaitî {{Lka-ra|sohaitî}} |fr= {{t+|fr|devoir}}, {{t+|fr|souhaiter}} }} {{ratour|dire |fr= {{t+|fr|dire}} }} {{ratour|diveur on rmerciymint |fr= {{t+|fr|devoir}} }} === {{H|etimolodjeye|wa|2}} === {{Bdj|cura|sourd=la}} (« [[sognaedje]] », « [[médiaedje]] », « [[awaitance]] »). ==== {{H|prononçaedje}} ==== * {{WAFE}} ** {{prcoi}} *** (sustantif) {{AFE|køːʀ|kɔʀ|kaːʀ|kɛʀ|kyʀ|kyːʀ}} ** {{pzc}} {{AFE|køːʀ}} * {{Ric}} ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{-su-}} {{~}} {{f}} # [[accion]], å pus sovint divins les ratourneures {{Lka|boune keure}}, {{Lka|laide keure}}, {{Lka|måle keure}}. #* Monsieur kinåve, vos n’ froz nén ene {{~}} pareye ! {{s-rif|HSbb|1886, p.29}} #* Po k’ ele ni poye pus dire on mot Vla k’ i l’ tchôke e l’ aiwe tiesse et tot [...]. E l' rissaetchant i s' mete a rire, Mins ç' fourit tot djaene k' i riya. Kéne {{~}} fjha t i li djoû k' el maria ! {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} #* Li ci k’ a dné s’ parole et k’ fwait si metchante {{~}} Voerè parexhe on djoû li rmoird pol fé sofri. {{s-rif|LLag}} #* Felisse est l’ oneur di m’ classe et vos l’ vloz rsaetchî di scole ! Nos n’ divoz nén fé ene pareye {{~}} ! {{s-rif|GAle}} # [[pordjet]], [[wadjeure]]. #* BIETMÉ. - Vs n' avoz nén l' hasse di cour po fé ene {{~}} pareye ! TÅTÎ. Alez è, ptit crikion, navea pelé troes feyes ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne VII, v. 125-126}} #* C’ est ddja ene målåjheye {{~}} ki do scrire on live di pinsêyes : i fåt, po çoula, n’ nén tuzer come les ôtes et s’ fé comprinde di tertos. {{s-rif|AXbm|(1905), p.8}} # {{d-rats}} [[awè keure]], [[awè d’ keure]] (di), [[n’ aveur di keure]] (di), [[n’ awè-t a keure]] (di). ===== {{H|ratourneures}} ===== # {{r|fé des belès {{~s}}}} : [[endè fé des beles]]. # {{r|[[end aveur di keure]]}}, [[n' awè d' keure]] ===== {{H|mots d’ aplacaedje}} ===== * [[boune keure]] * [[laide keure]] * [[måle keure]] ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Su | câre = E34 | cueure = E165 | cure = C8,C13 | kèr = C8 | kère = S117 | keûr = E203, O4 | keure = R10:20899,R11,R13 | keûre = E1,E34 | kœr = C8 | korre = E212 }} ===== {{H|ratournaedjes}} ===== {{ratour|accion, sovint laide |fr= ''(avou èn addjectif « laide », « måle »)'' {{t+|fr|chose}}, {{t+|fr|action}}, ''(sins on sfwait addjectif)'' {{t+|fr|bévue}}, {{t+|fr|gaffe}}, {{t+|fr|infamie}}, {{t+|fr|méfait}} }} {{ratour|dins l’ ratourneure «awè d’ keure», envd. |fr= {{t+|fr|cure}}, {{t+|fr|soin}}, {{t+|fr|souci}}, {{t+|fr|préoccupation}} }} ==== {{H|Of}} ==== * [[keur]] (plaece d’ ene eglijhe ; trope di tchanteus) * {{d-rat}} « [[par keur]] » * [[cour]] (''[[keûr]]'') === {{H|etimolodjeye|wa|3}} === ==== {{H|sustantif|wa}} ==== {{~}} {{f}} # lodjisse d' on [[curé]]. # li tchedje, li fonccion d' on curé. ===== {{H|ortografeyes}} ===== {{Orto|croejh=Su | cur′ = FO105 | cure = C1 | curre = E212 | keûr = E203 | keure = R10:25958 }} 1cv799p2kosml6m3zh91kvypcrrpwky plonkî 0 11727 438092 409109 2026-10-28T16:59:46Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 438092 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye}} === {{Bdj}} «[[plonk]]», pa l'voye do latén *plumbicare. === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=2|A=plonk|come=loukî}} {{~}} # {{vsc}} zoupler dins l' aiwe, el tiesse el prumire (et dischinde come do plonk dins l' aiwe). #* C’est flots ki dschindèt loyminant,Cwand dji {{~|plonkive}}, mi fjhént mamêye. {{s-rif|JVri|”Vîx Lîge” (1901), p.10, “A l’Mouse”}} #* Adonpwis, s’ i n’ vout nén {{~}} e l’ aiwe, k’ i pregne on cotrea. Avou ene gote d’ adjeyisté, lu k’ e-st ossu spitant k’ on dzi, pôrè prinde li tchesturlinne po ene trûte ! {{s-rif|JMign| « Li tchèsturlinne dèl Bèle Rotche, 1922, p.26}} #* Fé des longuès coûsses so l' broûlant såvlon divant do {{~}} e l' claire et schoumeuse aiwe {{s-rif|JPD}} # {{vsc}} ariver tot toumant e baxheur. #*Li mistere ki {{~|plonke}} et ki mousse,Ki rmowe vosse cour et ki l’ dismousse,Tot vnant cmaxhî tos les ptits scretsKi vs catchîz avou tant d’ agrès ?{{s-rif|BSLLW|oteur=MLej|"Zûvion d’amoûr", tome 43, p. 143}} # {{vsc}} {{fotb|wa}} fé l' minme mouvmint, al tere, po-z apicî l' balon, tot djåzant d' on [[kîpe]] di fotbale, po s' catchî. #* Dji n' åreu ptete nén l' tins d' {{~}} dins on bouxhon {{s-rif|JFB}} # {{vsc}} {{im}} moussî bén lon dins ses sovnances. # {{vc}} herer ene sacwè, ene sakî e l' aiwe tot l' tchôcant dvins. #* Disk’ å vinte i l’ {{~|plonke}} e corant, Mins leye endè brait tot otchtant. Todi pus bas vla k’ i l’ afonce Sins l’ espaitchî do fé s’ response. {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} # {{vc}} fé moussî (si mwin) dizo ene sacwè. #* Ele {{~|plonca}} s' pougn inte les lénçoûs tot mates di s' mwaisse; et l' nierveuse mwin naxhter tos costés {{s-rif|JPD}} # {{vsc}} {{cins|wa}} toumer al tere, po ene dinrêye ou on four divant d' esse fåtchî. #* Li four serè målåjhey a soyî: i {{~|plonke}} {{s-rif|C65}} # {{vc}} {{med|wa}} mete on stopaedje (di plonk ou d' matire sintetike) so on pouri dint, bén rnetyî dvant. #* Li dintisse {{~|plonke}} on dint. <gallery> Sidi Bolxhir coûtchî solea plonkeu.jpg|Onk ki plonke dins l' aiwe Gros flaxhaedje.jpg|frumint k' a plonkî </gallery> ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[ploncaedje]], [[plonkeu]] * [[aplonkî]] * [[eplonkî]], [[displonkî]] * [[riplonkî]] * {{Lka-pa|plonk}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * (aler cweri parfondmint): [[poujhî]] * (ployî djus, po ene dinrêye): [[flaxhî]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|moussî dins l' aiwe li tiesse li prumire |fr= {{t+|fr|plonger}} |en= to {{t+|en|dive}} |nl= {{t+|nl|duiken}} |ar= {{t+|ar|غطس|ral=ghaTsa|ar-fafl=غَطْسَ}} |ary= [[tegh6es]] (teghTes) {{=ral}} [[تغطص]] {{=dsf-ar}} [[تغْطص]] }} {{ratour|ployî djus po ene dinrêye d' awousse, on grand four {{Lka-ra|flaxhî}} |fr= {{t+|fr|verser}} }} {{ratour|mete on plon a on dins |fr= {{t+|fr|plomber}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-|o=plonkî|f=ploncresse}} {{~}} {{o}} # {{mestî|wa}} onk ki rfwait les touweas d' aiwe (k' estént d' plonk, divinltins). #* Pocwè av coûtchî avou l' {{~}}? Vos sepoz bén k’ c’ est a l’ electricyin k’ on doet des çanses! {{s-rif|CThi}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|li ci ki rfwait les touweas d' aiwe, di s' mestî |fr= {{t+|fr|plombier}} }} j5wdfzm0dledtbomz14sngsjtez3vh7 djoû 0 29303 438096 435318 2026-10-28T17:32:40Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 438096 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|diurnus|diŭrnus|sourd=la}} (di djoû, addjectif k’ a divnou sustantif). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ʤuː|ʤu|ʤuːʀ|ʤoːʀ}}, {{miers|3|120}}. ** {{pzc}} {{AFE|ʤuː}} * {{Ric}} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # {{cron|wa}} [[termene]] di 24 eures, ki cmince djusse après [[meynute]], et finixh al [[meynute]] d’ après. #* C’ est dmwin li {{~}} di m’ mariaedje {{s-rif|NBos|dins [[w:Li bea bouket (tchanson)|Li bea bouket]]}} #* On {{~}} vénrè ki n' a pus vnou et ki serè l' dierin por mi Et ci djoû la, ki dmeurrè-t i di tos ls ôtes {{~s}} di m' veye et d' mi ?{{s-rif|CW|oteur=LRem|dins « Fagne »{{l°|9}}, 1969, {{p.|177}}}} # termene ki l’ [[solo]] lût, del [[pikete]] a l’ [[anuti]]. #* Li {{~}} cmincive a ndaler ; ene crowe brouweur amontéve do fond des Vås. #* Les {{~s}} crexhèt disk’ å 21 di djun, pu discrexhèt. # moumint k’ i fwait clair. #* Va-z è foû do {{~}}, ca t’ es-st ene sipesse tchandele {{s-rif|E200}} #* Il a rivnou d’ {{~}} {{s-rif|E200}} # loumire ki vént pa ene craeye, dins ene plaece k’ il î fwait noer. #* Gn aveut on ptit {{~}} inte deus panes, ça fwait k’ dj’ a polou aler naxhî ene miete dins l’ gurnî, et rtrover m’ pope. # stindêye dizeu l' tere {{Lka|då djoû}}. #* Gråces a Diè ! Vo nos ci å {{~}}. {{s-rif|E183|[[w:Paskeye so les lotchets|Paskeye so les lotchets]] (1640)}} #* Po k’ ele ni poye pus dire on mot Vla k’ i l’ tchôke e l’ aiwe tiesse et tot. S’ pinséve î wangnî c’ e-st aprume K’ i veya çou k’ c’ esteut di s’ feme : On voet ses mwins rivnént-st å {{~}} Et fé come s’ el touwéve on piou, [...]. {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} #* Adon, ki l' gayole enairixhe Disk' å {{~}} les berlinnes tcherdjeyes Di ç' tcherbon la, k' fwait d' nos schaveus Li clé des oujhenes, des ovroes, Et l' pan beni d' tote l' industreye. {{s-rif|JDcoh|1939, p.74, ''Dizos lès molètes'' (1935)}} ==== {{H|ratourneures}} ==== {{Boesse|tite=coûtès tourneures| # {{r|[[då djoû]]}}. # {{r|[[on bea djoû]]}}. # {{r|on djoû}}. #* Vos volîz haper l’ årdjintreye Di sint Lambiet et d’ tote li veye : Nos vs voerans, {{~|on djoû}}, del tonire Froxhîs, ou broûlés d’ l’ aloumire ! {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoûtåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}} #* {{~|On djoû}}, si ti poleus, sins k' i m' costaxhe ene çanse, M' eminer avou twè, dji t' payreu d' ricnoxhance. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.33}} [[File:29 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]] # {{r|[[on djoû ki]]}}. # {{r|[[on djoû vénrè ki]]}} # {{r|[[on djoû u l’ ôte]]}}, {{r|[[on djoû ou l’ ôte]]}}. # {{r|[[tote djoû]]}} / {{r|[[tot d’ djoû]]}}. # {{r|[[l’ ôte djoû]]}}, {{r|[[l’ ôte des djoûs]]}}. # {{r|[[par djoû]]}}. #* Tant k' nos årans des plins toneas, Bevans {{~|par djoû}} cint feyes ; {{s-rif|HFbl|Li paskeie è l'vin, 1843, p.16}} # {{r|[[pol djoû d’ ouy]]}}, {{r|[[å djoû d’ ådjourdu]]}}, {{r|[[å djoû d’ enute]]}}. }} {{Boesse|tite=spots| # {{r|[[i gn a nou si long djoû ki n’ vegne al nute]]}}. # {{r|[[i n’ fåt nén conter sol djoû di dmwin]]}}. # {{r|[[vénrè todi on djoû ki n’ a pus vnou]]}}. # {{r|[[i n a pus d’ djoûs ki d’ samwinnes]]}}. # {{r|[[del nive so des broûs, del djalêye divant troes djoûs]]}}. }} ==== {{H|parintaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[adjourner]] * [[adjournaedje]] * [[adjournumint]] * [[djournêye]] * [[djournå]] * [[Djournå]] (viyaedje) * [[radjoû]] }} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== {{Boesse|c=2| * [[amdjoû]] * [[bondjoû]] * [[bele-di-djoû]] * [[bele-d’-on-djoû]] * [[di djoû]] (F. diurne) * [[Djoû des åmes]] * [[Djoû des moirts]] * [[Djourdidju]] * [[djourmåy]] * [[fiesse-djoû]] * [[ovråve djoû]] }} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|tite=termene k’ i fwait clair| * [[clairté]] * [[djournêye]] * [[loumire]] }} ==== {{H|contråve}} ==== {{Boesse|tite=del termene ki l’ solo lût| * [[nute]] * [[nutêye]] }} ==== {{H|Of}} ==== * {{AFE|ʤuː}} {{AFE|ʤu}} : [[djeu#Walon 2|djeu]] (po-z ateler les boûs) * {{AFE|ʤoːʀ}} : [[Djôr]] (pitit no) ==== {{H|RM}} ==== {{Tit}} * [[w:Li djoû k' i plourè des pupes di tere (roman)|Li djoû k’ i plourè des pupes di tere]] : roman da [[w:Jean-Luc Fauconnier|Jean-Luc Fauconnier]] * [[w:On djoû nûlêye, on djoû solea (roman)|On djoû nûlêye, on djoû solea]] : roman da [[w:Lucien Somme|Lucien Somme]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djô = E200 | djôr = E165 p. 108, E200 | djoû = C1, C8, C9, E1, G203 ({{p.|209}}), O0, O3, O4, R9, S0, R10, R13 | djou = C65, G203 ({{p.|209}}) | djoûr = E21, E212b, G203 ({{p.|209}}), S0, S109, S117 | joû = E203 | jour = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|termene di 24 eures |ca= {{t+|ca|dia}}, {{t+|ca|jorn}} |de= {{t+|de|Tag}} {{o}} |en= {{t+|en|day}} |es= {{t+|es|día}} |fr= {{t+|fr|jour}} |ga= {{t+|ga|lá}} |it= {{t+|it|giorno}} {{o}} |lb= {{t+|lb|Dag}} {{o}} |nl= {{t+|nl|dag}} {{o}} |pcd= {{t+|pcd|jour}} |pl= {{t+|pl|dzień}} {{o}} |ar= {{t+|ar|يوم|ral=yoûm|ar-fafl=يَوْم}} |ary= {{t+|ary|يوم|ral=yom|ar-fafl=يْوم}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵙⵙ|ral=ass}} }} {{ratour|durêye ki l’ solea lût |de= {{t+|de|Tag}} {{o}} |fr= {{t+|fr|jour}} |it= {{t+|it|di}}, {{t+|it|giorno}} {{o}} |en= {{t+|en|day}} |es= {{t+|es|día}} |nl= {{t+|nl|dag}} {{o}} |ary= {{t+|ary|نهار|ral=nhar|ar-fafl=نْهار}} |zgh= {{t+|zgh|ⴰⵣⴰⵍ|ral=azal}} }} {{ratour|stindêye dizeu l' tere |fr= {{t+|fr|surface}} }} ==={{H|VE}}=== {{wp}} === {{H|mot-fråze|wa}} === {{~}} # po dispierter ene sakî. #* « {{~|Djoû}} ! Gôgôme ! N’ avoz vs nén veyou Rogneuse ? {{s-rif|AXhi| « Boule-di-Gôme », 1912, p.20}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po dispierter ene sakî |fr= {{t+|fr|debout}}, {{+|fr|on se réveille}} }} == {{L|wa-fel}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Lka}} «[[djeu#Walon 2|djeu]]» === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|ʤuː}} === {{H|sustantif|wa-fel}} === {{~}} {{o}} #[[djeu#Walon 2|djeu]] (po-z ateler les boûs). ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{HA-Fel}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | djoû = G209 {{p.|245}} }} 40ybgjhslevkgvucm8xqpcf5nfkafai aprume 0 32228 438095 435354 2026-10-28T17:31:19Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 438095 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Apl-adv}} « [[a#Etimolodjeye 1|a]] » + « [[prume]] » ; racuzinåve avou l’ {{p|a primes|fr|wa}} ; {{FEW|9|382|b}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a'pʀym|a'pʀœm|a'pʀɛm|a'pʀim|a'pʀɔm|a'pʀam|ɔː'pʀœm|ɔː'pʀɛm|u'pʀœm}} ** {{pzc}} {{AFE|a.'pʀym}} === {{H|adviebe|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # po cmincî. # djusse, seulmint, on pô. #* Vinoz vs {{~}} ? {{s-rif|E203}} #* C' e-st {{~}} ki nos årans bon. {{s-rif|E203}} #* I n’ fwait nén froed ; i fwait {{~}} frisse. {{s-rif|ELem}} #* I vs les fåreut pår vey Tchaeke feye k' i fjhèt l' egzercice ; C' est {{~}} ki vos dirîz K' i cnoxhèt bén leur siervice ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.68}} #* Dji dmora e m tcheyire, dji doirma påjhûlmint, Po m' dispierter {{~}} a shijh eures å matén. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}} #* K' a t ele co stou vijhner, po-z esse {{~}} rivnowe? K' e-st i seur k' ele a stou co cakter avå l' rowe. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, « Li savtî », 77-143}} #* Hey ! Ki les scrijheus sont lourds ! Vo-m’-la a m’ dierinne pådje et dj’ m’ aporçû {{~}} ki dj’ a dit on pô tocosté li contråve di çou k’ dji pinséve. {{s-rif|AXbm|(1905), p.15}} # [[a schipe]] asteure. #* Il arivèt {{~}}. {{s-rif|C8}} #* C' e-st {{~}} ouy k' i fwait tchir viker. {{s-rif|E1}} #* C’ est {{~}} k’ i l’ va sinti passer. {{s-rif|S0}} #* Po k’ ele ni poye pus dire on mot Vla k’ i l’ tchôke e l’ aiwe tiesse et tot. S’ pinséve î wangnî c’ e-st {{~}} K’ i veya çou k’ c’ esteut di s’ feme : On voet ses mwins rivnént-st å djoû Et fé come s’ el touwéve on piou, [...]. {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} #* C' est la k' on djoû dj' remina l' feme K' elzî hapéve ene pårt di m' cour ; Mins cwand l' riçûvént, c' est {{~}} Ki dj' comprinda l' fond d' leu-z amour. {{s-rif|JDcoh|1939, p.100, ''Amoûr di payisan'' (1934)}} # [[adon]] [[vormint]]. #* C' e-st adon k' dj' ava sogne. {{s-rif|E1}} #* Pacyince, si vosse bote aveut magnî l' rat, C' e-st {{~}} èn araedjî miråke. {{s-rif|HFbl|Râskin (traduit du français), 1843, p.31}} #* Bén djel croe bén ! Di cwè ? Avou deus cint meyes francs ? Vola ki c' est {{~}} k' i m' fårè tni on rang ! Çou ki presse li pus foirt, pol moumint, c' est l' siervante ; I m' fåreut ene bele djonne et k' estaxhe avinante ; {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne IV, v. 607-610}} # [[al copete di tot]]. #* C' est bén mi {{~}} k' a des prouves. {{s-rif|E1}} #* DJETROU (tot riyant). – Waite ås dindons, valet, avou t’ rodje coirsulet ! PENÊYE. – C’ est {{~}} twè, sins fåte, avou tes rodjes flokets ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne I, v. 773-774 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} # [[a poenne]], [[a schipe]]. #* Dji so {{~}} rimetou d' ene sôre k' i m' arive l' ôte. {{s-rif|E1}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[c’ e-st aprume ci-la]]}} # {{r|[[vo-ndè-cial aprume ene]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * po cmincî : [[dabôrd]] * al copete di tot : [[sortot]], [[copurade]] * [[djusse]] : [[fok]], [[a poenne]], [[a schipe]] * a pårti di ç’ moumint la : [[seulmint]], [[asteure]] ==== {{H|NU}} ==== Li sinse di "sortot" est foirt pô rispårdou foû rfondou. ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | aprame = E34 | apramm = E177a | aprem = E89,E212 | aprème = E21 | apreum = E203 | apreume = E1, G203 p. 260, R1, R10 {{rif?}} | apreumm = E177a | aprime = S0 | aprome = G203 | aprume = C1, C9, C13, S0, S27, S117, R10, R13 | à prume = C1 | aupreume = O0 | au preume = O3 | ôprème = C8 | oupreume = O2 | ou preume = O90 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|po cmincî |fr= {{t+|fr|premièrement}}, pour la première fois, pour commencer, {{t+|fr|d’abord}} |en= {{t+|en|firstly}} |nl= {{t+|nl|ten eerst}} }} {{ratour|djusse |fr= {{t+|fr|seulement}} (maintenant, alors), {{t+|fr|à peine}}, alors surtout |en= {{t+|en|just}} |nl= {{t+|nl|juist}}, {{t+|nl|alleen}}, {{t+|nl|maar}} |ar= {{t+|ar|فقط|ral=faqaT}} }} {{ratour|al copete di tot |fr= {{t+|fr|en priorité}}, {{t+|fr|en particulier}}, {{t+|fr|surtout}} }} fxhc0h1x95koknzyuvrziciz465shyw rire 0 37128 438097 428153 2026-10-28T17:35:22Z Scribus electronicus 3672 Sinse et egzimpe 438097 wikitext text/x-wiki {{MR|rirè}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|rīdēre|sourd=la}} {{m-s}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{pzc}} {{AFE|ʀiːʀ}} {{1pr}} * {{Ric}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=5|A=riy|B=rî|C=rey|IP1s= rî / reye|IP3s.2=riynut|PE=rî}} {{~}} # {{vsc}} fé rexhe on son djoyeus di s' boke, les lepes tindowes e-n erî ey ådzeu, tot cåzant d' ene djin. #* C’ est vraiy ki les djonnes {{~|riyèt}} Po çou ki n’ è våt nén les poennes. {{s-rif|JVpr|(1897), «Li r’sinmeu d’suzettes», p.134}} #* Måss va rivni … li bierdjî {{~|reye}} … Et dzeu l' åté do bea prétins, Avri so s' lire frismint floreye Håynêyrè tos ses ptits muzicyins. {{s-rif|JDcoh|1939, p.31 ''Amon lès oûhês'' (1934)}} # {{vcnd|di}} dire ene sacwè ki va fé ki les djins loukèt (ene sakî) come biesse. #* LOUWIS. – Ele si pinséve acsûte del marke. Paski, vos savoz, ele a ses idêyes ! KINÅVE. C’ e-st ene sacwè d’ ricnoxhou, '''endè''' fåt nén {{~}}. {{s-rif|HSnp|1889, p.91}} #* On n’ '''reyreut''' nén må '''d’''' onk k’ åreut des bounès djambes divins on payis d’ xhalés. {{s-rif|AXbm|(1905), p.6}} #* Come po s’ moker di çou ki passe, Di l’ ome k’ endè raléve tot maxhuré d’ poûssire, Nanti, drenant, n’ è polant pus, - Et l’ sote muzike k’ a l’ air do {{~|rire di}} lu… {{s-rif|JCmp|« Li maisse dèl djowe », 1924, p.52-53}} #*Li djonnesse di Lidje, voess, roveye li glwere, Des bleuwès surales et del Djambe di bwès, Et s' {{~|reye-t-ele}} des omes ki scrijhèt l' istwere, E nosse deur patwès{{s-rif|JMign|"[[w:Fleurs di prétins (arimés)|Fleûrs di prétins]]", p.11 (1929), "Èl houtche di m’grand-mére"}} [[File:Båshele vere di té.jpeg|thumb|]] ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|rire a låmes}}. #* TONTON. Bén ! Vola on bea djeu ! Bén ! Vos m' alez fé rire ! TÅTÎ. - Vos poloz {{~|rire a låmes}}. Pinsîz vs ki dj' alaxhe co m' sansouwer l' coir et l' åme A-z ovrer come todi ? Bén awè, bondjoû vos ! Avou ene sifwaite fortune ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake I, Sinne XI, v. 246-250}} # {{r|[[rire a sketer ses botnires]], [[rire a s' disfåfiler l' botroûle]], [[peter d' rire]]}}. # {{r|[[rire a xhiyî]]}}. #* I sopèt avou kékès mosses, Pwis {{~|riyèt-st a xhiyî}} ! {{s-rif|JBjr|(1899), "Les artistes"}} # {{r|rire djaene}} #* Po k’ ele ni poye pus dire on mot Vla k’ i l’ tchôke e l’ aiwe tiesse et tot [...]. E l' rissaetchant i s' mete a rire, Mins ç' fourit tot {{~|djaene}} k' i {{~|riya}}. Kéne keure fjha t i li djoû k' el maria ! {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} # {{r|[[våt mî rire ki braire]]}}. # {{r|[[i n' fåt nén rire des må-tchåssîs : i gn a des savates po tertos]]}}. # {{r|[[rire ås andjes]]}}. #*Mins l’ binamé, Ki totasteure {{~|riyeut-st ås andjes}} S’ i s’ dispiete måy a, po discandje, On gros mamé {{s-rif|MLol|p.138, « E corti »}} # {{r|fåt bén k' on reye, dit-st i l' ci k' stronnéve si bele-mere didins ene coine}} : [[sapinsté]]. # {{r|rire si pårt}}. #* Mafwè, dj' {{~|a ri m' pårt}} Avou m' vijhene Båre ; Cwand dji pinse a ç' vî monsieu, K' esteut si amoureus. {{s-rif|FrBcj|''Li botresse'', 1852, p.29}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[riyaedje]], [[riyeu]], [[riyåd]], [[riyant]] * [[riya]], [[riyåjhe]], [[rireye]], [[riyotreye]] * [[rizêye]] * [[sorire]], [[soriyant]] ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[rire do gros des dints]] * [[pice-sins-rire]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[xhaxhler]], [[djiper]], [[ridjiper]], [[rigoler]] (francijhaedje) * (rire di) : [[si moker]] di, [[balter]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | rire = E34,E212, O4, R10:11513,R13 | rîre = C1, E1,E165,E212b, O0, S0 |- = R11 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fé rexhe on son djoyeus di s' boke, les lepes tindowes e-n erî ey ådzeu |ary= {{t+|ary|ral=d7ek|دْحك}} |fr= {{t+|fr|rire}}, {{t+|fr|rigoler}} |en= to {{t+|en|laugh}} |nl= {{t+|nl|lachen}} |de= {{t+|de|lachen}} |es= {{t+|es|reír}} }} === {{H|sustantif|wa}} === {{-su-}} {{~}} {{o}} # [[riyaedje]]. ==== {{H|ratourneures}} ==== #{{r|[[toumer evoye di rire]]}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|riyaedje |fr= {{t+|fr|rire}} |en= to {{t+|en|laugh}} |nl= {{t+|nl|lach}} }} == {{L|fr}} == === {{H|Pr}} === /ʁiʁ/ === {{H|Vi|fr}} === {{~}} #{{fr=wa}} === {{H|sustantif|fr}} === {{-su-|ling=fr}} {{~}} {{o}} # {{fr=wa}} ==={{H|VE}}=== {{wp}} n0o4pz0oduonjxloprydsx3y9t89hb5 tot 0 40862 438094 435855 2026-10-28T17:27:10Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 438094 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Bdj|totus|sourd=la}} (« tot, tchaeke, tot etir »). === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|tɔ|tu}} {{2pr}} {{O/OU}} ** {{pzc}} {{AFE|tɔ}} * {{Ric}} === {{H|adviebe|wa}} === {{-alo2-|tot|tote}} {{~}} # mostere on hôt [[livea]] di l' [[adviebe]] ki shût (nén candjåve). #* Dji lyi dmande {{~}} biesmint : «eyet vosse feme, ça lyi va» ? # mostere on hôt [[livea]] di l' [[addjectif]] ou d' l' [[addjectivire]] (candjåve å femrin, mins nén å pluriyal). #* Il a rivnou {{~}} frexh di tchôd. #* I parexhént {{~}} disbåtchîs. #* Elle esteut {{~e}} binåjhe. #* Elle ont dmoré {{~e}} biesses. #* Si tiesse esteut {{~e}} e croles {{s-rif|CE2}} #* Les beas våzes estént {{~}} a bokets. #* Nole trace di l’ ôte såjhon … Siya ! Des moitès foyes Å pî del håye d’ årdispene {{~e}} floreye. {{s-rif|JCmp|« Dixmude », 1916, p.25}} # divant on prono d' djin, mostere li rshonnance avou çou k' on ratind di cisse djin la (candjåve å femrin, mins nén å pluriyal). #* C' est {{~}} lu, la ça, d' ariver ene eure trop tård. # mostere on hôt [[livea]] do viebe. #* Et cwand l' viye croe ki tome e-n ene blesse Årè {{~}} fini do toumer, I n' dmeurrè pus rén d' çou k' dj' inme, Ki m' rapinsreut çou k' dj' a-st inmé. {{s-rif|JVpr|(1897), "Li Tossaint", p.39}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|aveur di tot}}. #* Ele {{~|aveut d' tot}} e s' botike et les pôvès djins do Gravioûle alént acroere la. {{s-rif|JVpa|(1896), p.63}} # {{r|c’ est lu k’ est tot}} #* PENÊYE. - {{~|C’ est dedja lu k’ est tot}}, et Penêye n’ est pus rén. Puski vos l’ leyîz fé et k’ i vs amiloûrdêye, Dj’ lyi dirè k’ t’ es s’ monkeur, da sinne et da Penêye, Et, cwand k’ Penêye mourrè, k’ ç’ serè da sinne tot seu ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne IX, v. 899-902 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} # {{r|[[c’ est lu k’ est tot, makêye n’ est rén]]}} # {{r|[[c’ est tot]]}} # {{r|[[li tot, c’ est di]]}}. #* Li monde, c’ e-st ene djowe wice k’ on tape a l’ åwe : {{~|li tot, c’ est di}} n’ nén esse l’ åwe. {{s-rif|AXbm|(1905), p.12}} # {{r|[[tot a schipe]]}} : rafoircixhaedje di [[a schipe]]. #* {{~|Tot}} a schipe arivé a l' ospitå d' Calais, on docteur egzamina l' oficî et Pire Lipaye fourit tcherdjî del sognî tot come i l' aveut fwait diski la {{s-rif|LTil}} # {{r|[[tot…ki…]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== * [[totafwaitmint]] * [[totavå]] * [[atchté tot fwait]] * [[tolu]] * [[tot drole]], [[fé tot drole]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[foirt]], [[pår]], [[mo]], [[mier-]], [[foû]], [[totafwaitmint]], [[completmint]]; {{Lka-si|foirt}} === {{H|NDP}} === {{~}} {{n}} # {{n-c|wa}} mostere l' eshonna des sacwès k' on ndè cåze, sins ndè rovyî ene. #* I fåt tni {{~}} çoula por lu. #* I fåt k' on fwaiye {{~}} lu-minme. # sacwè l' pus impôrtante (todi avou l' definixhant årtike « li »). #*Li {{~}}, c' est nén d' wangnî, mins d' î prinde pårt {{s|LM|ratournant [[w:Pierre de Coubertin|Pierre de Coubertin]]}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tot toûne al ribolete]]}}, {{r|[[gn a tot ki toûne li cou]]}} # {{r|[[c’ est l’ tot di]]}}; {{r|[[ci n’ est nén l’ tot]]}} # {{r|et tot}} #* Po k’ ele ni poye pus dire on mot Vla k’ i l’ tchôke e l’ aiwe tiesse {{~|et tot}}. {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== [[totafwait]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|eshonna des sacwès k' on ndè cåze, sins ndè rovyî ene |fr= {{t+|fr|tout}} |nl= {{t+|nl|alles}} |en= {{t+|en|everything}} |de= {{t+|de|alles}} |es= {{t+|es|todo}} |ary= {{t+|ary|كلشي|ral=kelchi}} |ar= koulli chay' {{=ral}} {{t+|ar|كل شئ}} {{=dsf-ar}} {{t+|ar|كُلِّ شَئ}} }} {{ratour|sacwè l' pus impôrtante |fr= {{t+|fr|important}}, {{t+|fr|essentiel}}, {{t+|fr|tout}} }} === {{H|NDPrz}} === {{-przwa-|[[tot]]|[[tos]]|[[tote]]|[[totes]] / [[totès]]}} # mostere li sacwè e-n etire. #* Ritnoz bén {{~}} çki dji vs a dit. #* {{~|Tote}} ciste ivier, k' il a toumé del nive {{s-rif|CE2}} #* Ç' a stî l' minme ramdam {{~e}} djoû et {{~e}} nute. # {{str|wa}} eployî dvant « [[nozôtes]] » ou « [[vozôtes]] ». #* TÅTÎ. – Vos estoz trop marlou ! Aprindoz on ptit pô ki, mi, dji n’ so nin l’ Veye, Po m’ leyî, d’ {{~|tos}} vozôtes, mete des pouces e l’oraye Et m’ fé croere ki lès poyes ponèt so les bouxhons ! {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne V, v. 628-631, [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake II, Sinne V|lijhåve e Feller vaici]]}} # mostere les sacwès sins ndè rovyî. #* Louke on pô {{~es}} ces tchampinnes {{s-rif|CE2}} # ''(candje sorlon l' djinre mins nén l' nombe)'' overe come [[coplemint direk]] di l' [[atribut]] tot mostrant on hôt livea do viebe. #* S' ele rote, vos tronnez {{~}}, Ca ele peze nonante kilos. {{s-rif|JBjr|(1899), "Po plaire à Nanèsse"}} #* Cwand i m' a loukî, dj' a fruzi {{~}}, i fjheut des ouys ! Co måy dji n' a veyou des pareys. I gn a k' sint Djîle l' ewaeré ki s' pôreut mzurer avou lu di ç' costé la. {{s-rif~|ABbdj|1900, sinne XIII, p.33}} #* Sav bén k’ c’ est plaijhi d’ aveur ene måjhone comme cisse-cial, vos, Janete. Il î fwait si frisse la ! Dji m’ ra dedja {{~}}. {{s-rif|HSjan|1911, p.118}} #* I les vént vey et les deus tchéns el kiletchèt {{~}}. {{s-rif|AXbg|1912, p.16}} #* BÊTRI. (djondant les mwins, spawtêye) – Djezus Maria ! Li tchesturlinne del bele rotche ! WÅTÎ. – Pocwè nén ? Vos fruzixhoz {{~e}}. BÊTRI. – Et les gofes don, ki sont csemêyes e corant ! Î tuzez vs ? Andrî sait a poenne bagnî ; dj’ a sogne k’ i n’ perixhe ! {{s-rif|JMtbr|1922, p.10}} # eployî après ''c' est''. #* C' est {{~ès}} belès åmayes po repleni après l' ivier. #* Les grandeurs, c' est {{~|totès}} sotreyes Ki fjhèt ricnoxhe les parvinous. N' rovians nén, mågré nos cint-meyes, Ki l' mizere nos a porshuvou. {{s-rif|ERtp|1884, Ake II, sinne I, v. 507-510}} #* Ene cwénzinne di djoûs dvant l' mariaedje, C' e-st adon k' i fwait bon hanter : Ci n' est k' {{~|tos}} båjhes, {{~|tos}} doûs messaedjes. Les cours djåzèt, ç' n' est pus tocter. {{s-rif|JDcoh|1939, p.65, ''Vûzion d’ boneûr'' (1902)}} #* C’ est {{~|tos}} rénnvåts k’ on dvreut Marker d’ ene grande noere croes Et les loyî l’ onk a l’ ôte so des strins Adon mete li feu divins. {{s-rif|JAnd|"Dizos leû fèrome", 1919, p.76}} #* Loukîz l' djonnesse, c' est {{~|tos}} omes di stok capåbes do bouxhî moirt les cis ki s' metèt so leus voyes. {{s-rif|JMvm|(1933), p.26}} # totes sôres di. #* Et les belès stoeles ki ns veyans S’ esprinde sol fén d’ ene claire djournêye, Divnèt {{~|totès}} frawiantès fleurs. {{s-rif|JVvl|(1901), p.91, “Vîx Souv’nir”}} #* Dji m’ va fé mete {{~ès}} plantches å meur, ti sais bén, hin ! Come des djivås, la ! {{s-rif|HSjan|1911, p.116}} #* C' est cial k' on voet {{~|tos}} apôtes Ki frént rire li pus trisse fougna ! {{s-rif|LLagan|(1908-1912), p.17}} #* Fåt esse sûti, savoz båshele, po trover les responses a çoula, dismetant k' les promesses di mariaedje ça n' dimande nol ovraedje do cervea … on n' a do raeze a fé la k' a {{~|tos}} simpes d' esprit. {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne II, p.5}} #* Cwand il arive sol plaece, i sont ddja la sacwantes : des femes rafûlêyes dins leus chabrakes; des omes, l' caskete efoncêye so les orayes, l' echerpe å cô, clapant des shabots, {{~|tos}} vizaedjes di pômagne ki ratindnut. {{s-rif|PMca|1932, ''Les cougnous dèl boune cinsrèsse'', lijhåve e Feller [[s:Les cougnous dèl boune cinsrèsse|vaici]]}} #* Come vos ndè poloz djudjî, li Societé Walone, contéve {{~ès}} djins d' cwè. {{s-rif|JMwpl|(1938), p.48}} # {{plur}} [[des]]. #* Cial e nosse bele kipagneye, Wice k' on s' amuze come {{~|tos}} frés, Li plaijhi est sins parey : Ni låtchans nén d' banketer. {{s-rif|JDcoh|1939, p.147, ''Vîve Saint-Åbin'' (1937)}} # ''(avou on nombe)'' {{vm}} zels ..., leu ... . #* On sohaite ki ces åmes dånêyes, {{~|Totès}} shijhe a tchinne atelêyes, Soeyexhe hertchêyes e nosse martchî Po-z aveur leus oxheas cfroxhîs. {{s-rif|MSApjs|1795, tecse lijhåve e Feller [[s:O ! vos loûrds tchins di pâtriyotes|vocial]] et schoutåve [[w:Paskeye di Djhan Såpire, poirteu ås saetchs|vola]]}}  ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|[[tote djoû]]}}, {{r|[[tote nute]]}} # {{r|[[tos boignes contes]]}} # {{r|[[tos tchamps tos payis]]}} # {{r|[[di tote foice]]}} # {{r|[[mete a totes les såces]]}} # {{r|[[on n’ a nén tos les pås k’ on hosse]]}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tertos]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostere li sacwè e-n etire |fr= {{t+|fr|tout}} |en= the {{t+|en|whole}} |nl= de {{t+|nl|heel}} |es= {{t+|es|todo}} }} === {{H|divancete|wa}} === {{~}} {{n-c|wa}} # divant on [[pårticipe prezintrece]], çou ki fôrmêye li djerondif. #* Kimint av trové cisse machine la, Renkin ? {{~|Tot}} tuzant, sire. # {{vvm|wa}} [[avou]]. #* Nos alans abimer e l' fosseBinamé Diè {{~}} l' beur ki hosse,Ay, ay ay, dji sin l' plantchî,Ki va disfoncer podzo nos pîs. {{s-rif|E183|[[w:Paskeye so les lotchets|Paskeye so les lotchets]] (1640)}} ==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ==== [[tofjhant ki]] ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[e]] (+ pårticipe prezintrece) * [[å]] (+ viebe sustantivé) ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | to = E183 (1640) }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|djerondif |fr= {{t+|fr|en}} |en= {{t+|en|-ing}} |nl= {{t+|nl|-end}}, aan het + -end }} == {{L|nl}} == === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} {{AFE|tɔt}} === {{H|divancete|nl}} === {{~}} # [[diski]], [[disca]]. ==== {{H|A}} ==== * [[tot en met]] 5veff1brkc1w2r94qdx0ik808q3sio1 laide keure 0 69775 438100 415000 2026-10-28T17:39:45Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 438100 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|[[laid|laide]]|keure}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|f=laide keure|fpl=laidès keures}} {{~}} {{f}} # fijhaedje k' est måva morålmint. #* Nel rovyîz måy et vos n' froz rén Ki poye m' fé dire : « Vla co ene {{~}} ! » {{s-rif|MLol|p.161, « Coûr du pére »}} #* Dji vs va l' måle avinteure D' on ptit hierdî do tins passé, Ki, tot djonnea, fjha ene si {{~}} K' i nel pola måy rafacer. {{s-rif|LLph|1926, p. 17}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[calinreye]] * [[faitindje]] * [[måle keure]] ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | laide keure = LLag }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fijhaedje k' est måva morålmint |fr = {{t+|fr|méfait}}, {{t+|fr|mauvaise action}}, {{t+|fr|saloperie}}, {{t+|fr|infamie}}, {{t+|fr|exaction}} }} sy85xah19jykzis0ya4z3d3ny7zc2sn boune accion 0 70415 438101 392750 2026-10-28T17:42:26Z Scribus electronicus 3672 Amidraedjes 438101 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|boune|accion}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=bounès accions}} {{~}} {{f}} # sacwè d’ bén k’ on fwait. #* Va s’ vey ti grand-mame : ti frès ene {{~|boune accion}}. # (tot cåzant å rvier) sacwè d’ må fwait. #* Bén t’ as co fwait ene {{~|boune accion}}, e spiyant l’ rustea. ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bénfwait]] * [[boune keure]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[laide keure]] * [[måle keure]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè d' bén k' on fwait |fr= {{t+|fr|bonne action}}, {{t+|fr|B.A.}}, {{t+|fr|BA}} }} {{ratour|tot cåzant å rvier, laide keure |fr= ''(fameuse)'' {{t+|fr|gaffe}}, {{t+|fr|bévue}} }} jcvz0v6af0yzufmtmtc4dqwni8jlt7y fé vey 0 71601 438090 437459 2026-10-28T16:50:51Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 438090 wikitext text/x-wiki == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|fé|vey}} === {{H|vierbire|wa}} === {{~}} # [[mostrer]]. #* A t i mezåjhe di vs dire li resse ?... Puski vs avoz stou djonne come mi, Vos cnoxhoz l' paradis teresse, Vosse cocote vis l' {{~|a fwait vey}}. {{s-rif|HFbl|On to p'ti filozof, 1843, p.26}} #* Po-z esse pompî, fåt esse fås, Et s' ni fåt i nén l' {{~}}. {{s-rif|FrBcj|1852, ''Les pompiers'', p.69}} # [[håyner]]. #* Asteure k’ i sont bén gåys, dji va, å pus abeye, Les voyî håre ou hote, afîsse di les {{~}}. Les freut on gåy po rén ? {{s-rif|ERtp|1884, Ake III, sinne III, v. 823-825 [[s:Tåtî l’ pèriquî/Ake III, Sinne I|lijhåve e Feller vaici]]}} # [[prover]]. #* Et glwere a tos ces la k' {{~|ont fwait vey}} k' estént d' taye Cwand il ovrént come des foyons ! {{s-rif|LLaginm|''Ås walons'', (1947), p. 120}} # {{np-vprC}} ==== {{H|ratourneures}} ==== # {{r|dji vs va fé vey}} #* — Puyeu, lyi brait s’ feme eco ene feye. — Canaye, dit l’ ome, {{~|dji vs va fé vey}} : {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} # {{r|[[endè fé vey]]}} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|mostrer |fr= {{t+|fr|faire voir}}, {{t+|fr|montrer}} }} {{ratour|håyner |fr= {{t+|fr|faire voir}}, {{t+|fr|exhiber}}, {{t+|fr|étaler}} }} {{ratour|prover |fr= {{t+|fr|faire voir}}, {{t+|fr|démontrer}}, {{t+|fr|prouver}} }} naeh4jl7kp9pzmcp9y7v6pzcdwlmgxz måle keure 0 73925 438099 415001 2026-10-28T17:38:56Z Scribus electronicus 3672 Egzimpe 438099 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{Sh-m|måle|[[keure#Walon 2|keure]]}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|f=måle keure|fpl=målès keures}} {{~}} {{f}} # fijhaedje k' est måva morålmint. #* Et tot Lidje, disgosté des {{~|målès keures}} des boches di ç' tins la, ritrova s' walon po les tchanter, ca come li tchet ki rtome todi so ses pates, nos Lidjwès rtoumént so leu patwès po blåmer l' årmêye d' ocupåcion. {{s-rif|JMwpl|1938, p.34}} #* C' esteut ene {{~}} k' arivéve la. Adofe esteut cåzu a pont et i n aveut dijh djins a nouri. Li cinsî l' vola bén ahorer {{s-rif|GGhy}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[calinreye]] * [[faitindje]] * [[laide keure]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | måle keûre = LLag }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|fijhaedje k' est måva morålmint |fr = {{t+|fr|méfait}}, {{t+|fr|mauvaise action}}, {{t+|fr|saloperie}}, {{t+|fr|infamie}}, {{t+|fr|exaction}}, {{t+|fr|excès}} }} fc7j9a00sk4wepry4rcqtx7pjs6t502 otchter 0 77603 438091 2026-10-28T16:58:06Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 438091 wikitext text/x-wiki {{MR|hotchter}} =={{L|wa}}== ==={{H|etimolodjeye|wa}}=== {{Etim?}} {{caw|er|v|wa}}. === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|ɔʧ.ˈte}} ** {{pzc}} {{AFE|ɔʧ.ˈte}} * {{Ric|otch·ter}} ==={{H|viebe|wa}}=== {{-codjow-|troke=1|A=otcht|B=otchtêy|come=tchicter}} {{~}} # {{vsc}} [[hicter]], [[babouyî]] {{?}}. #* Disk’ å vinte i l’ plonke e corant, Mins leye endè brait tot {{~|otchtant}}. Todi pus bas vla k’ i l’ afonce Sins l’ espaitchî do fé s’ response. {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} ==== {{H|omofoneye possibe}} ==== * [[hotchter]] ==== {{H|sipårdaedje}} ==== {{WL}} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | ochter = JKlc | - = E1,E203 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|hicter, babouyî |fr= avoir le hoquet, {{t+|fr|bafouiller}}, parler de manière saccadée {{?}} }} bnrlbgblttkz4cd0yq2km232nczo6jb afoncer 0 77604 438093 2026-10-28T17:24:49Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 438093 wikitext text/x-wiki {{MR|efoncer}} == {{L|wa}} == === {{H|etimolodjeye|wa}} === {{V|foncer}}, {{bet|a|v|wa}} === {{H|prononçaedje}} === * {{WAFE}} ** {{prcoi}} {{AFE|a.fɔ̃ː.ˈse|a.fɔ̃ː.ˈsɛ|a.fɔ̃ː.ˈsɪ}} ** {{pzc}} {{AFE|a.fɔ̃ː.ˈse}} * {{Ric|a·fon·cer}} === {{H|viebe|wa}} === {{-codjow-|troke=1|A=afonç}} {{~}} # {{vc}} [[stitchî]] ene sacwè ene sawice tot-z aspoyant, tot bouxhant dsu. #* {{~|Afoncer}} on clå. {{s|R10}} #* {{~|Afoncer}} on tchapea disk' a ses ouys. {{s|R10}} # {{vc}} tchôkî e l' aiwe, divins les broûs. #* {{~|Afoncer}} dvins les broûlîs. {{s-rif|E203}} #* Disk’ å vinte i l’ plonke e corant, Mins leye endè brait tot otchtant. Todi pus bas vla k’ i l’ {{~|afonce}} Sins l’ espaitchî do fé s’ response. {{s-rif|JKlc|1889, ''On pau tiestowe !'', p.45, lijhåve e Feller [[s:On pau tiestowe !|cial]]}} # {{vsc}} s' astoker divins les broûs (tot djåzant d' on batea). #* Li batea {{~|a t afoncé}}. {{s-rif|E203}} # {{vsc}} foncer viè l' ci ki cåze. #* Li singlé {{~|afonce}} sor zels. {{s-rif|E1}} # {{np-vprC}} ==== {{H|parintaedje}} ==== * [[afonçaedje]] * [[afoncé]] * [[afonceure]] * [[afonçmint]] * [[afonçoe]] * [[rafoncer]] * {{Lka-pa|foncer}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== {{Boesse|c=2|tite=stitchî ene sacwè ene sawice tot-z aspoyant, tot bouxhant dsu| * [[efoncer]] }} {{Boesse|c=2|tite=foncer viè l' ci ki cåze| * [[abroker]] * [[adårer]] * [[acori]] * [[avoler]] }} ==== {{H|ortografeyes}} ==== {{Orto | afoncé = E89,E177a | afoncè = C8 | afoncer = C9, E1,E34, O0 | afonci = C1 | afonsé = E203 | afonsez = E212 }} ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|stitchî ene sacwè ene sawice tot-z aspoyant, tot bouxhant dsu |fr= {{t+|fr|enfoncer}} }} {{ratour|tchôkî e l' aiwe, divins les broûs |fr= {{t+|fr|enfoncer}}, {{t+|fr|embourber}} }} {{ratour|s' astoker dvins les broûs (tot djåzant d' on batea) |fr= {{t+|fr|chavirer}}, {{t+|fr|s’échouer}} }} {{ratour|adårer, abroker |fr= {{t+|fr|foncer}} vers celui qui parle }} 7tr1ew65bbg1crrqxvuc0mnsm40lucq boune keure 0 77605 438102 2026-10-28T17:43:37Z Scribus electronicus 3672 Ahivaedje 438102 wikitext text/x-wiki =={{L|wa|bl}}== === {{H|etimolodjeye}} === {{Apl|boune|keure}} === {{H|sustantivire|wa}} === {{-su-|pl=bounès keures}} {{~}} {{f}} # sacwè d’ bén k’ on fwait. #* End arivéve a dire ki Djermwinne aveut fwait ene {{~}} tot vlant k’ on lome li ptit fi come mi. {{s-rif|ESul}} ==== {{H|sinonimeye}} ==== * [[bénfwait]] * [[boune accion]] ==== {{H|contråve}} ==== * [[laide keure]] * [[måle keure]] ==== {{H|ratournaedjes}} ==== {{ratour|sacwè d' bén k' on fwait |fr= {{t+|fr|bonne action}}, {{t+|fr|bienfait}} }} mzq4o2jtg4bbqns4ybc9pzueut1vpt6