Wiccionaire
wawiktionary
https://wa.wiktionary.org/wiki/Wiccionaire:Mwaisse_p%C3%A5dje
MediaWiki 1.48.0-wmf.4
case-sensitive
Media
Sipeciås
Copene
Uzeu
Uzeu copene
Wiccionaire
Wiccionaire copene
Imådje
Imådje copene
MediaWiki
MediaWiki copene
Modele
Modele copene
Aidance
Aidance copene
Categoreye
Categoreye copene
Rawete
Rawete copene
Sourdant
Sourdant copene
Motyince
Motyince copene
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Sujet
binamé
0
5396
439136
436662
2026-11-11T17:24:43Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439136
wikitext
text/x-wiki
{{MR|Binamé}}
== {{L|wa}} ==
==={{H|etimolodjeye|wa}}===
{{Apl|wa}} «[[bén]]» {{acv}} + «*amé» ([[inmé]]), come dins «[[amresse]]» u «[[plamor]]», {{çdom}} {{caw|é|a+s|wa}}.
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|bi.na.'me|bi.na.'mɛ|bɛː.nɛː.me}}
** {{pzc}} {{AFE|bi.na.'me|odio=Wa binamé.ogg|ling=wa}}
* {{Ric|bi·na·mé}}
=== {{H|addjectif|wa}} ===
{{-addjwa-|o=binamé|f=binamêye}}
{{~}} {{o}} {{a-pdvpdr}}
# k' on inme bén, k' on voet voltî.
# mot d' respet po ls evocåcions des sints, do Bon-Diu.
#* S' i plait-st å {{~}} Bon Diu.
#*{{~|Binamé}} Bon Diu, ça fwait lontins k' vos estoz la? {{s-rif|AMot|dins l' pîce di teyåte [[w:Li creyåcion do monde (teyåte)|Li creyåcion do monde]]}}
{{dal}}
# djonne et ahåyant.
#* Loukîz ci {{~}} efant, i vs ravize come deus gotes d' aiwe. {{s-rif|DEWJLec|(12), 1734}}
# djinti (-eye), vayant(e), bråve.
#* La ene '''binamêye''' båshele.
#* C' est pår des '''binamêyès''' djins.
#* C' est on '''binamé''' valet, ene feme årè bon avou lu.
#* C' est on '''binamé''' gros måye, i reye tofer.
#* Di nosse captinne Deziré,<br>Nos dirans k' c' est l' ome tot fwait pol prumire plaece<br>Gn a nén djoyeus, pus {{~}},<br>Et ki travaye des pîs come del tiesse. {{s-rif|EStr|''Vivent nos footballeux !'', scrît dvins les anêyes 1920-1940, [[s:Vivent nos footballeux !|lijhåve so Wikisourd]]}}
#* Oho ! Come dji voe, i gn a nouk k' åye tuzé a m' wårder ene boune plaece !… Merci ! C' est foû {{~}}, dai !!… {{s-rif|PHTvb|2011}}
#: rl a: [[avnante]], [[amiståve]].
#:
#: {{lang|fr|F. aimable, gentil(le), sympa, adorable.}}
# djinti (-eye), vayant(e), coraedjeus(e).
#* On pus binamé k' lu est eco a fé.
# ki schoûte bén.
#* Bén vs avoz on bén binamé efant.
#* C' est la k' nos profiténs d' ene tchike,<br>Foû del rawete k' on-z aveut dné,<br>Cwand nosse mame rivneut då botike,<br>Si nos avéns stou {{~s}} ! {{s-rif|JDcoh|1939, p.99, ''Amoûr di payisan'' (1934)}}
#: {{lang|fr|F. sage, obéissant(e).}}
# djinti (-eye), ki vént bén a pont (tot djåzant d' ene ahesse).
#* Ene boune sitouve, c' est ene sacwè d' binamé e l' ivier.
#: {{lang|fr|F. agréable, confortable.}}
# {{arin|wa}} ''(avou on no)'' manire d' arinner ene sakî comifåt.
#* {{~|Binamé}} fi, dj' a tant eduré d' mås. {{s-rif|DEWJLec|(12), 1734}}
#* Dji cnoxhe deus medcéns, {{~}} pa, ki vos sognront a môde di djin. {{s|LHsla|1994, p.183}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|binamé gros måye}} : mot po on bon soçon, nén måhonteus.
# [[mes binamêyès djins]]
# {{r|iy! binamé ome; iy! binamêye feme; iy! binamêye djin}} : fråze po-z atôtchî ene sakî, copurade divant ene fråze d' esclamaedje.
#* Iy! binamêye djin, k' i fwait ouy måva!
#: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|ah;! mon cher (ma chère)}}.
==== {{H|sipårdaedje}} ====
{{WL}} (20inme sieke), mins ki s' a spårdou tocosté e 21inme sieke, pacô rfrancijhî a «bin-n-inmé»
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| binamé, binamé = E165,E212:binamé
| binamé, binamêye = E1, R9,R10,R13
<!-- femrin a cweri -->
| binamé = C1,C13, E21,E34
| bin.inmé = C9
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|k' on voet voltî, k' on inme bén
|fr= {{t+|fr|cher}}
|en= {{t+|en|dear}}
|nl= {{t+|nl|best}}
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{~}}
# sakî k' on-z est amoureus d' lu (leye).
#* Tot près do vî pont, i gn a-st on ptit banc Wice ki dj' a sovint miné m' binamêye'' ([http://lucyin.walon.org/livreye/ptit-banc.html E. Wiket]).
#: rl a: [[monkeur]].
#: {{lang|fr|F. bien-aimé, chérubin, amoureux, soupirant.}}
# (pa stindaedje, po s' fote) pôve ome, pôve feme.
#* I va påmer, l' binamé !
#*Loukîz les don, ces {{~s}} :</br>Leus ouys sont co plins d’ esbareure ;{{s-rif|MLej|“ Œuvres lyriques du poète Martin Lejeune” p.127, « Lès-èfants »}}
#: Franwal: ahåyant po: {{lang|fr|le pauvre chéri}}.
# (pa stindaedje) mot po-z atôtchî polimint ene sakî.
#* Oyi don, mi binamé, ki dj' el frè sins tårdjî.
#: {{lang|fr|F. mon cher, ma chère.}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[binamêymint]], [[binamêyisté]]
* [[Binamé]] (no d' famile)
#: chéri(e).
da65xnhkzmfx1r0hmaakq50hobi1eeb
hobete
0
9834
439134
411424
2026-11-11T17:17:33Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439134
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{dal}}
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdjfrk}} "huba" ([[tchapea]]), {{caw|ete|s|wa}}, 1800.
=== {{H|prononçaedje}} ===
hobète, houbète, houbote, aubète
=== {{H|sustantif|wa}} ===
# cahoute (des tindeus ås oujheas, des dwanîs, evnd).
#* Et l' peupe sol rowe breya « vivå »<br>Cwand veya ricdure e s' {{~}}<br>Et avou ça si bén fiesti<br>Li savtî divnou recolete. {{s-rif|BSLLW|oteur=Ep. Martial|Bulletin de 1858, ''Li savtî des recoletes'', 69-73}}
#* L’ oujhea minme ni rpasse pus par la.<br>Et les tindeus, veyant çoula,<br>Vont-st ôte pårt, planter leus {{~s}}. {{s-rif|JVvl|1901, p.184, “Les Prés d’ Droèhe”}}
#* Et vola k' on djoû des ceréjhes lujhèt so ene pitite baguete håynêye a ene {{~}} {{s|L. Lagauche}}. rl a: [[guerite]].
#: {{r|hobete di toele}} toetea po lodjî padzo.
#* Li djoû di dvant, nos avéns monté nosse pitite {{~}} di toele å fond d' ene valêye, tote seule å mitan d' on grand pré {{s|Y. Gendarme}}
#: {{lang|fr|F. tente.}}
# cadje do tchén.
#* Dj' inme mî d' eraler a m' {{~}} {{s|A. Dewelle}}. On dit eto: [[trô]].
#* Racrapoté la dvins s' {{~}},<br>Li tchén n' a vormint pus k' on dzir ;<br>C' est k' on l' laiye påjhûle e s' calbote. {{s-rif|MLol|p.149, « Lu tchin djalos »}}
#: {{lang|fr|F. niche.}}
# pitit botike metou å mitan des voyes.
#* Et vola k' on djoû des ceréjhes lujhèt so ene pitite baguete håynêye a ene {{~}} {{s|L. Lagauche}}
#* Dji n' pou pus sinte les gazetes K' on vind dins les {{~s}} {{s|B. Mirlon}}. Loukîz a: [[livreye]].
#: {{lang|fr|F. kiosque.}}
#: {{r|hobete ås [[tiket|tikets]]}}
#: {{r|hobete ås telefones}} botikea k' on î pout aler telefoner.
#* Di flaxhe, c' est ene {{~}} ås telefones {{s|L. Mahin}}
#: {{lang|fr|F. télékiosque.}}
# [[åvrûle]] po ratinde l' otobusse. On dit eto: [[guerite]].
#: {{lang|fr|F. arrêt, abri.}}
# [[dijhea]].
#: {{lang|fr|F. dizeau.}}
==== {{H|parintaedje}} ====
[[hobote]], [[hobet]], [[hobinete]]
==== {{H|dischindance}} ====
* {{frB-d}} [[aubette]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| åbète = E34
| aubète = O0,O4
| hobete = R9,R10,R13
| hobète = G204
| houbète = G204, S0
| houbett = E203
| houbote = G204, MLej
| hubète = S0
| obète = C8,C9a, G204
| ôbète = G204, S0
}}
5ivxogkrpker85bng8co2636738f5rq
peme
0
11495
439139
436999
2026-11-11T21:34:58Z
Lucyin
218
439139
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
{{-drif-|pun}}
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Etim?}}
==={{H|prononçaedje}}===
*{{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pɛm|pœm|pɔm|pum|pym}}
** {{pzc}} {{AFE|pɛm}}
* {{Ric}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{f}}
# {{frut|wa}} rond frut ki meurixh e l’ erî-såjhon el Walonreye, k’ a ene foirt tinre tchå, ene cawe å dzeu, ene moxhe å dzo, et des piretes å mitan.
#* Djivroûle, c’ est l’ paradis teresse ; les iviers estént pus doûs, les estés estént pus frisses ; et les {{~s}} estént pus doûces. {{s-rif|Marguerite Didier}}
<center><gallery>
Red Apple.jpg|Ene rodje peme
Coistrece peme di vindince.jpg|peme di corti et peme di botike
</gallery></center>
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[aveur ene peme a peler]]}}
# {{r|[[li peme ni tome nén lon erî d’ l’ åbe]]}}, {{r|[[el peme ni tome nén lon erî d’ l’ åbe]]}}
# {{r|peme d’ awousse}} : peme foirt timprowe (ki vént ddja å moes d’ awousse).
# {{r|peme di vinaigue}} : sôre di pemes foirt seure. Loukîz a : [[suretî]]s.
# {{r|peme di copete}} : ôte sôre di peme.
# {{r|peme di gros}} : sôre di grosse peme. {{lang|fr|F. belle-fleur.}}
# {{r|[[wårder ene peme pol soe]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[pemî]]
* [[pemlé]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[peme d’ Adam]]
* [[peme d’ amour]]
* [[peme pol soe]]
==== {{H|dizotrins mots}} ====
* [[crakion]], [[burton]], [[ragosse]]
* [[pelete]]
* [[cawe]], [[moxhe]]
* [[pepén]]
* [[råbosse]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| peme = R10, R13
| pème = S117
| pœme = C8
| peume = FG1,O0,O2,O90,S0
| peûme = O92
| pome = C1, C8, E1, FG1
| pomme = E165, Wi1
| poume = E1, S0
| pume = S0
}}
===={{H|ratournaedjes}}====
{{ratour
|fr = {{t+|fr|pomme}}
}}
=== {{H|waitîz eto}} ===
{{wp|peme}}
m8r7s7m5y6vf94xyomsx8t4g0ricr5v
prince
0
11948
439131
410362
2026-11-11T17:11:55Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
439131
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
<gallery>
File:Pitit Prince Pîce Thibeau Walons Willam Warnier.jpg
File:Pitit Prince Pîce Thibeau Walons esprindeu distindou.jpg
</gallery>
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdjla|princeps}} (prumire tiesse).
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|pʀɛ̃s|pʀes|pʀiːs}}
** {{pzc}} {{AFE|pʀɛ̃s|odio=Wa-prince.oga|ling=wa}}
* {{Ric}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{acoird-s|o=prince|f=princesse}}
{{~}} {{o}}
# (el hôte moyinådje) li pus hôt nôbe après l' impreur, å pus sovint al tiesse d' ene principåté.
#* I gn aveut on côp on {{~}} k' aveut on valet; il åreut volou, l' valet, nd aler al tchesse {{s-rif|fåve do vî vî tins ramexhnêye pa [[w:Paul Marchot|Paul Marchot]]}}
# (el basse moyinådje et co asteure) tite di nôblesse k' est dné å pus sovint ås efants do rwè.
#* Ses belès manires, si lokince,<br>L’ anea d’ ôr ki rlujheut e s’ doet,<br>Mi fjhît croere k’ on tél pôvriteus,<br>Diveut esse ossu ritche k’ on {{~}} {{s-rif|JVvl|1901, p.70, “L’Onai d’ôr”}}
# {{mestî|wa}} tite del djin k' a l' povwer egzecutif dins ene principåté.
# sakî ki ringne so on rweyåme, ene principåté, ou d' on sistinme nén republikin.
#* K' on bråve lidjwès k' e-st a l' årmêye,<br>Deye k' il inme mî do balziner<br>Et do burter tote li djournêye<br>Ki d' aler s' bate pol liberté ;<br>S' i s' moke di s' patreye et di s' {{~}},<br>Et d' ene bele corone di lawris,<br>Creyoz m', i n' dit ni nén çou k' i pinse,<br>Et s' pinse t i nén tot come el dit. {{s-rif|HFbl|(ratourné do francès), 1843, p.10}}
# {{str}} li prince-eveke
#* So ç' tins la arive on djonnea<br>K' intere et oistêye si tchapea<br>Fwait dvant lu ene grande reverince<br>Båjhe si mwin come on l' fjheut pol {{~|Prince}}. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[on est roed divant d’ esse prince]]}}
# {{r|[[båjhîz l’ oujhea do prince]]}}
# {{r|[[viker come on prince]]; [[viker come des ptits princes]]}}
# {{r|[[esse siervou come on prince]]}}
# {{r|[[s’ abiyî come ene princesse]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[principåté]]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[prince-eveke]]
==== {{H|RM}} ====
{{Tit}}
*[[Li ptit prince (roman)|Li ptit prince]]: roman ratourné e walon.
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| préce, précèsse = E34,E165
| prîce, prîcèsse = O4
| prince, princesse = R10, S117
| prince, princèsse = C100, S0
|- = C13,R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|onk al tiesse d' ene principåté
|fr= {{t+|fr|prince}}
|en= {{t+|en|prince}}
|nl= {{t+|nl|prins|}}
|de= {{t+|de|Fürst}}
|es= {{t+|es|príncipe}}, {{t+|es|conde}}
|ar= 'amîr {{=ral}} {{t+|ar|أمير}}
|ary= {{t+|ary|مير|ral=mir}}
}}
{{ratour|sakî ki ringne so on rweyåme, ene principåté, ou d' on sistinme nén republikin
|fr= {{t+|fr|monarche}}, {{t+|fr|souverain}}
}}
=== {{H|waitîz eto}} ===
{{wp|prince}}
== {{L|fr}} ==
=== {{H|sustantif|fr}} ===
{{acoird-s|ling=fr|o=prince|f=princesse}}
{{~}} {{o}}
# {{fr=wa}}
l5v7h86numas73qs1vvhl9s0o9xynjf
vivå
0
15542
439133
434753
2026-11-11T17:15:18Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439133
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Calc|vivat|fr|wa}}.
==={{H|prononçaedje}}===
*{{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|viː.'vɔː|vi.'va|vi.'vat}}
** {{pzc}} {{AFE|vi.'vɔː}}
* {{Ric|vi.vå}}
==== {{H|MC|wa}} ====
{{~}} {{n-c|wa}}
# criyaedje po on rwè, on mwaisse, èn årtisse, des sodårs k’ ont wangnî.
#* Ricmandans nos å bon roy k' e-st al tiesse,<br>Ki n' schoûte ki l' bén et ki passe houte do må ;<br>Ossu, tot s' peupe est contin k' i tént s' plaece ;<br>Tot wice ki passe, on n' ôt k' braire ki : {{~}} ! {{s-rif|FrBcj|1852, ''Li prouve'', p.110}}
#* Nos n' estans nén si biesses,<br>Ki d' nos mete tot e-n ene same et rplonkî sol hapå,<br>Po k' nost enocin mwaisse braiye eco ene feye {{~}}. {{s-rif|TBowp|''Li songe da Babilone'', 1887, p.35}}<br>[[File:43 lang wa Lidje Toussaint Brahy œuvres posthumes.wav]]
#* Et l' peupe sol rowe breya « {{~}} »<br>Cwand veya ricdure e s' hobete<br>Et avou ça si bén fiesti<br>Li savtî divnou recolete. {{s-rif|BSLLW|oteur=Ep. Martial|Bulletin de 1858, ''Li savtî des recoletes'', 69-73}}
#* Si nos volans bén nos (sic) etinde et saetchî tertos al minme coide, nos montrans å Cir sins schåle. {{~|Vivå}} po nosse Republike. {{s-rif|JDprdj|11 di djun 1927, [[s:Proclamâcion dèl République di Djus-d'là Moûse|Tecse oridjinå lijhåjhe cial]]}}<br>[[File:Proclamèdje République Djus-d'la Moûse 06.ogg]]
#* Nosse botikî åreut volou braire {{~}} ! {{s-rif|JVpa|(1896), p.60}}
#* On creye {{~}} ! pa tocosté ; Les patriyotes ont triyonfé {{s-rif|TchBR}}
#* Ki ça dene des idêyes ås ôtes et {{~}} ås Lidjwès po leu-z årdeur ! {{s|JCay}}
#* {{~|Vivå}}, co cint feyes {{~|vivå}} pol Prince Albert di Beldjike ! {{s-rif|NLeq|''[[:s:Discours du Président M. N. Lequarré|Discours du Président M. N. Lequarré]]''}}
#* Li danse finixha dizo ene plouve di {{~s}} ki dura tant k' Zoreyya, frexhe di souweur et hansixhant tote, fourit rivnowe e s' plaece {{s-rif|JMign|dins « [[w:L' amour a l' Alambra|L' amour a l' Alambra]] », p. 16}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-su-}}
{{~}} {{o}}
# criyaedje di c’ mot la.
#* Les {{~s}} et les « k’ i vike tant k’ on l’ towe » resdondixhît a fé sclater les cwåreas. {{s-rif|DSal}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| vîvâ = E203
| vivå = R10,R13
| vivat = E34
| vîvåt = E1
| vivåt′ = NLeq
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
| fr = {{t+|fr|vivat}}
}}
m10nzapns25r11tebgtauu8ywg1joyk
ådfoû
0
16033
439138
439042
2026-11-11T17:28:05Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439138
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-drif-|å dfoû}}
=== {{H|adviebe|wa}} ===
{{djermon|wa}}
# å dfoû, ki n' est nén å dvins.
#* tins k' i ploût, metoz les potêyes {{~}}
#* i fwait pus tchôd å ddins k' {{~}}
#* I louke li beguinete, elle est grosse, elle est cråsse,<br>{{~|Ådfoû}} tot come ådvins, elle est rimpleye di såce. {{s-rif|JKlc|1889, ''Tour à tour'', p.60, mwaisse modele lijhåve [[s:Tour à tour|cial]]}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|d’ ådfoû}}
#* Et pus, comint vouss tuzer a môde di djin cwand t' as l' idêye ki t' coir n' est pus d' a tinne, ki tes pinsêyes sont viernêyes {{~|d' ådfoû}, ki ti lyi a vindou ti åme? {{s|LHsla|1994, p.183}}
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[ådfoû di]]
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|dehors}}
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| ådfoû = R9,R10,R11,R13
| å d’foû = E34
| å-d’foû = E1
| â-d’foû = E203
| au-d’foû = C9
| au-d-foû = C1
}}
=== {{H|sustantif|wa}} ===
{{-suwa-=}}
{{~}} {{o}}
# çou ki gna foû ene måjhon.
#* I rblankixhént l' ådvins et l' {{~}} godronént l' pî des meurs et ptit-z a ptit, on veyeut l' viyaedje tot blanc rglati come on piele dins l' verdeure {{s-rif|EuGi}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|extérieur}}
}}
kcn6aw0vnmy051uevtomx24mz6oqwho
insi
0
39484
439129
435633
2026-11-11T17:06:56Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439129
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
{{-drif-|dinsi}}
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|in sic|sourd=la}} (« dins cisse manire la »).
=== {{H|prononçaedje}} ===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|ɛ̃ː.ˈsɪ|eː.ˈsɪ|ɛː.ˈsɪ}}
** {{pzc}} {{AFE|ɛ̃ː.ˈsɪ|odio=Lang-wa-fel Lidje insi.wav|ling=wa}}
* {{Ric|in·si}}
=== {{H|adviebe|wa}} ===
{{~}} {{n-c|wa}}
# di cisse manire la, di cisse façon la.
#* C' est {{~}} k' on dit, avår ci, todi.
#* Ti n' vas tolminme nén aler ecayté {{~}} avå les voyes !
# {{str|wa}} avou on djesse po mostrer li grandeur d' ene sacwè.
#* Dji tape on côp, tchouk ! I m’ betche, dji saetche, djel lai cori. Gruzale k’ esteut on pô pus lon acourt … […] c’ esteut on bårbea {{~}} ! {{s-rif|HSsb|1889, p.34}}
#* C' est må do djåzer {{~}} d' vosse neveuse, et si co minme vos l' avîz pris par tcharité, vos dvrîz esse honteuse del dire … {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XIII, p.14}}
# {{arin}} el fén del fråze, ou del fråzlete, e môde di rprotche.
#* Dispiete tu, {{~}}; il est ddja 10 eures.
#* Alez, {{~}}, m' valet! S' on-z åreut yeu stî londjin come vozôtes, asteure, on-z ireut dmander.
#* Baguez foû d' cial, {{~}} ! {{s-rif|BSLLW|oteur=ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}}
#* MATÎ. - Ki metreuss don twè ki vout fé l’ asterloke ?<br>HINRI. (riyant todi) Mi dji n’ metreu rén.<br>MATÎ. – Taiss tu, {{~}} !<br>HINRI. Mins dji rafaçreu « sauvetage » ki vént rén fé la dvins. {{s-rif|LLcco|1904, p.10}}
#* MAYANE. - Ça fwait k' aveut co des ôtes, {{~}} ?<br>HOUBERT. - Dj' end aveu doze al tchuze. {{s-rif|JLpml|1928, ake II, sinne XII, p.28}}
# ''(å coron del fråze)'' moster k' on-z est soyî pal fråze di dvant.
#* Ça fwait k' i m' fårè prinde des catchets e latén, {{~}} mi … a meye bokets, l' ordonance. (El kixheye). {{s-rif|JLpml|1928, ake I, sinne XVII, p.18}}
# [[don]].
#* Baguez foû d’ cial {{~}}. {{s-rif|BSLLW|oteur =ERem|Bulletin de 1858, «[[w:Li savtî]]», 77-143}}
#* MATÎ. Ti t’ trompes … puvite ti n’ ti trompes nén. Si dj’ so måva… <br>HINRI. Dj’ endè va, {{~}}. {{s-rif|LLcco|1904, p.4}}
#* FRANÇWESSE (pal fond, avou on hårkea et deus saeyeas d' aiwe). - Djan est evoye ?<br>MELIYE. - Awè, mame, et il overrè ouy dizo l' tchestea avou l' grand Houbert.<br>FRANÇWESSE (vudant ses seayeas e modoe) - I fårè apontyî l' dinner po leus deus, {{~}} ? {{s-rif|JLdlb|1919, ake I, sinne III, p.3}}
#* BERNALMONT. – Årvey, {{~}}. Dji n’ roveyrè måy l’ akeuy ki vs avoz fwait a l’ ome oblidjî pa si posse do semer so ses voyes les mawes et les grognons. {{s-rif|JMabf|1924, p.52}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[c’ est insi]]}} : [[totafwait]], i va-st insi.
#* COCOSSE. - Dji wadje ki c' est leye ki wangnive li pus.<br>NANESSE. - {{~|C' est insi}}, mins fåt k' tot bwès s' tchereye. {{s-rif|TBowp|''Ine Copenne so Beaufils'', 1887, p.42}}<br>[[File:Toussaint Brahy Ine Copenne so Beaufils 13 Dji wadje ki.wav]]
#{{r|[[gn a k' insi]]}} : gn a k' di cisse façon la k' on pout adiercî s' côp.
#* Ti n' î arivrès nén come t' es la. Mete ti bwès so tchant: i gn a k' insi.
# {{r|[[il est bon insi]]}}
# {{r|[[insi insa]]}}
# {{r|[[end esse insi]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
{{mse}}
* [[si#Adjondrece|si]], [[et s']]
==== {{H|mots d’ aplacaedje}} ====
* [[linsi]]
* [[dinsi]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* (di cisse manire la): [[sifwaitmint]], [[pareymint]], [[linsi]], [[dinsi]]
* (al fén del fråze): [[taiss]], [[don]], [[dabôrd]]
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| ainsi = C8,C9a, E34
| éssi = E165
| êssi = E34
| inci = E203
| insi = C9, E170, R10,R13, S117
|- = O4
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|di cisse manire la
|fr= {{t+|fr|ainsi}}
|en= {{t+|en|so}}
|es= {{t+|es|así}}
|nl= {{t+|nl|zo}}
|de= {{t+|de|so}}
|ar= {{t+|ar|كذلك|ral=kadhâlik|ar-fafl=كَذلِك}}
|ary= {{t+|ary|هكاك|ral=hekak}}
}}
{{ratour|po mostrer l' grandeur d'ene sacwè
|fr= grand comme ça
}}
=== {{H|adjondrece|wa}} ===
{{~}} {{n-c|wa}}
#mostere ki çou k' on va dire est l' consecwince di çou k' on-z a dit dvant, di çou k' on vént d' aprinde.
#* {{~|Insi}}, vosse mame, c' esteut l' feye do martchand d' meubes.
==== {{H|sinonimeye}} ====
[[insidon]], [[dj' ô bén]], [[ça fwait ki]]; {{Lka-si|ça fwait ki}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour
|fr= {{t+|fr|donc}}
|ar= {{t+|ar|يعني|ral=î3anî}}
|ary= {{t+|ary|زاما|ral=zama}}
}}
4lxl8v7ep8xfiqaxnjyvfg12d867nug
so ç’ tins la
0
46055
439130
438636
2026-11-11T17:10:17Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439130
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|so|ç’|tins|la}}
=== {{H|advierbire|wa}} ===
{{~}} {{n-c}}
# {{cron|wa}} sol termene di ç' minme moumint.
#* {{~|So ç' tins la}} arive on djonnea<br>K' intere et oistêye si tchapea<br>Fwait dvant lu ene grande reverince<br>Båjhe si mwin come on l' fjheut pol Prince. {{s-rif|BSLLW|oteur=Ep. Martial|Bulletin de 1858, ''Li savtî des recoletes'', 69-73}}
#* Les djins end irént bén a pîs dschås po waeranti leus solés. {{~|So ç' tins la}}, li pôve savtî lanwixh. {{s-rif|ABbdj|1900, sinne V, p.13}}
#* {{~|So ç' tins}} la les côps d' pates<br>Si croejhlèt, sins låtchî ;<br>Et tos les omes del bate<br>Breyèt : « Li gris s' a dismonté ! » {{s-rif|JDcoh|1939, p.152, ''Al bate di coqs'' (1923)}}
#* Et {{~}}, ki fjhèt i les priyesses ? {{s-rif|PHT|ratournant e walon ''Walon’rèye, tére di lédjindes'', 1998, {{p.|7}}}}
#* {{~|So ç' tins la}}, li Nenesse {{~|reucyive}} les veres avou l' Zande {{s-rif|GLuc}}
#* {{~|So ç’ tins la}}, li feme aléve foyî et såcler les mwaijhès yebes etur les êreyes di salådes divins l’ corti. Mins nén po lontins : ele rintréve po fé ene djate di cafè, siervou avou ene pitite gote di blanc peket, deus nicnacs et ene tchike ås efants po rinde do bon coraedje pol deuzinme tcherêye {{s|Fernand Barvaux|''Li fènâ mwès do bon vî tins'', [[Sourdant:Sing|Singuliers]], 1-2009}}
#*Å dbout d' èn an, on-z årè dessiner li figueure ki l' ombrire a fwait {{~}} {{s-rif|LBai}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|
* [[termetant]]
* [[dismetant]]
* [[so ç' trevén la]]
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|
| fr = {{t+|fr|entretemps}}, {{t+|fr|pendant ce temps}}
}}
by9m964lrllz7lngqevzx332mx2ztbi
a môde di djin
0
48292
439135
298367
2026-11-11T17:22:09Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439135
wikitext
text/x-wiki
== {{L|wa}} ==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Sh-m|[[a#Walon 1|a]]|môde|di|djin}}
=== {{H|advierbire|wa}} ===
{{~}} {{n-c|wa}}
# [[comifåt]].
#* Çou ki conte, c' est k' ça toûne {{~}}.
#* Dji cnoxhe deus medcéns, binamé pa, ki vos sognront {{~}}. {{s|LHsla|1994, p.183}}
==== {{H|sinonimeye}} ====
[[a djin]]; {{Lka-si|comifåt}}
==== {{H|Of}} ====
[[a djén]]
==== {{H|ratournaedjes}} ====
*{{lang|fr|F. correctement.}}
*{{lang|es|Esp. como la gente.}}
nfz9xfo0x8derq6lfnmzy56xplislu3
vierner
0
59702
439137
419882
2026-11-11T17:26:56Z
Scribus electronicus
3672
Egzimpe
439137
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
==={{H|etimolodjeye}}===
{{Bdj|viern-|viene}} {{caw|er|v|wa}}.
==={{H|prononçaedje}}===
* {{WAFE}}
** {{prcoi}} {{AFE|vjɛʀ.'ne|vjɛʀ.'nɛ}} {{c1pr}}
** {{pzc}} {{AFE|vjɛʀ.'ne}}
* {{Ric|vier·ner}}
==={{H|viebe|wa}}===
{{~}} {{vc}}
{{-codjow-|troke=1|A=viern|B=viernêy|come=tchicter}}
# {{vc}} {{batl|wa}} miner (on batea) tot fjhant tourner l' vierna.
#*C' est todi lu ki {{~|viernêye}} li batea dins les cwéns les pus målåjheys {{s-rif|C106}}
#* Vola ddja èn an k' Djôzef Lemaire {{~|viernêye}} li naeçale di del societé {{s-rif|N. Valkenborgh, [[Li Walone (gazete)|Li Walone]], 1936}}
# {{vc}} miner (ene soce, des djins).
#*C' est lu k' {{~|a vierné}} nosse soce dijh ans å long.
#* Et pus, comint vouss tuzer a môde di djin cwand t' as l' idêye ki t' coir n' est pus d' a tinne, ki tes pinsêyes {{~|sont viernêyes}} d' ådfoû, ki ti lyi a vindou ti åme? {{s|LHsla|1994, p.183}}
# {{vsc}} miner on batea.
#*Bodjîz vs, vos n' sårîz {{~}} {{s-rif|E203}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[viernaedje]], [[vierna]], [[vierneu]], [[viernea]]
* [[acvierner]], [[acvierneu]]
* {{loyén|r(i)vierner|anke=Walon 1}}
* [[ravierner]]
* [[viene]]; {{Lka-pa|viene}}
* [[govierner]], [[govierneu]], [[govienmint]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
* [[miner]], [[kidure]]
* tini l' [[vierna]]
==== {{H|mots vijhéns}} ====
* [[govierner]]
* [[acvierner]]
==== {{H|ortografeye}} ====
{{Orto
| vièrner = E1,C106,O0
| vièrnè = C8
| vierné = E203
| vierner = R10, R13
|- = C13,R13
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|miner (on batea)
|fr= {{t+|fr|gouverner}}, {{t+|fr|diriger}}
}}
{{ratour|miner (ene soce)
|fr= {{t+|fr|diriger}}, {{t+|fr|conduire}}
}}
{{ratour|miner on batea (v. sins coplemint)
|fr= {{t+|fr|conduire}}, {{t+|fr|gouverner}}
}}
sd6n6qeos8dng9uaz9us9rnu51u93zr
reverince
0
74217
439132
427677
2026-11-11T17:13:40Z
Scribus electronicus
3672
Amidraedjes
439132
wikitext
text/x-wiki
=={{L|wa}}==
=== {{H|etimolodjeye|wa}} ===
{{Bdj|reverentia|sourd=la}}, pal voye do {{p|révérence|fr}} {{m-s}}.
<gallery>
William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Curtsey (1898).jpg|Reverince di båshele
</gallery>
=== {{H|vierbire|wa}} ===
{{~}}
# {{du-so|wa}} môde di salouwaedje tot s' baxhant ou tot bodjant s' tchapea.
#* Fé ene {{~}} al viye môde. {{s-rif|E1}}
#* Fjhoz ene bele {{~}} a monsieu l' curé. {{s-rif|E34}}
#* So ç' tins la arive on djonnea<br>K' intere et oisteye si tchapea<br>Fwait dvant lu ene grande {{~}}<br>Båjhe si mwin come on l' fjheut pol Prince. {{s-rif|BSLLW|oteur= Ep. Martial|Bulletin de 1858, ‘’Li savtî des recoletes’’, 69-73}}
#* Ca les minteus et les bråcleus,<br>Ces la ki po taper ene copene,<br>{{~|Metèt des wants}}, fjhèt des antchous<br>Et trinte shijh sôres di {{~s}}. {{s-rif|JVvl|1901, p.122, “Nos Bottresses”}}
#* On doûs vint, påjhûlmint, fjheut rôler come des flots<br>Ene mer di påtes a frågnes al clairté do solo,<br>Si baxhant, si rdressant, tertotes al minme cadince,<br>Come s' ele fjhént po m' riçure, eshonne, ene {{~}},<br>Tot csemant l' fene poûslete ki nos dene li bon grin. {{s-rif|JDcoh|1939, p.28, ''Porminåde d'osté'' (1937)}}
# fôme di respet, d' admiråcion.
#: {{djermon-egzimpe|wa}}
==== {{H|ratourneures}} ====
# {{r|[[kimander l’ reverince]]}}
# {{r|[[tirer s’ reverince]]}}
==== {{H|parintaedje}} ====
* [[reverind]]
==== {{H|sinonimeye}} ====
{{Boesse|c=2|tite=fôme di respet, d' admiråcion|
* [[adegnaedje]]
* [[respet]]
}}
==== {{H|ortografeyes}} ====
{{Orto
| rèvèrance = E1
| reverince = R10
| rèvèrince = E1,E34
| révèrince = JDess
| révèrinss = E203
}}
==== {{H|ratournaedjes}} ====
{{ratour|môde di salouwaedje tot s' baxhant ou tot bodjant s' tchapea
|fr= {{t+|fr|révérence}}, {{t+|fr|courbette}}
}}
{{ratour|fôme di respet, d' admiråcion
|fr= {{t+|fr|révérence}}, {{t+|fr|respect}}, {{t+|fr|admiration}}
}}
k8ktegcmebjuj5b9ujr4v5b1a9kplws