Wikipedia wowiki https://wo.wikipedia.org/wiki/X%C3%ABt_wu_nj%C3%ABkk MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Xibaarukaay Jagleel Waxtaan Jëfandikukat Waxtaani jëfandikukat Wikipedia Wikipedia waxtaan Dencukaay Waxtaani dencukaay MediaWiki Waxtaani MediaWiki Royuwaay Waxtaani royuwaay Ndimbal Waxtaani ndimbal Wàll Waxtaani wàll TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Kap Weert 0 1676 107721 106444 2026-07-21T07:18:45Z CommonsDelinker 82 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 107721 wikitext text/x-wiki {{Infobox Réew |tur=Gàwu Kap Weert |raaya=Flag of Cape Verde (10-17).svg |kóót bu aarms=Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg |lonkoyoon=LocationCapeVerde.svg |yaatuwaay=4 033 |gox=[[Afrig]] |way-dëkk=539 560 <small>(2016)</small> |fattaay=133.8 |tembte=[[Portugaal]] |péy=[[Praia]] |tus-wu-gaar=14/55/N |tus-wu-taxaw=23/31/W |nguur-gi=Republik<br />[[Carlos Veiga]]<br />- |moom-sa-réew=<br />-[[Portugaal]]<br />05 juillet 1975 |turu way-dëkk=-Kap Weer-Kap Weer<br />-Sa-Kap Weer |làkku=[[Portigee]], [[Kereyoolu Kap Weert]] |koppar=[[Escudo Kap Weert]] ([[CVE]]) |njëkk-xaymà=+238 |lonkoyoon2=Satellite image of Cape Verde in December 2002.jpg }} '''Kap Weer''' ([[Gàw]]u Kap Weer) : [[réew]]um [[Afrig]] mooy réew bu nekk ci digg-gànnaaru Atlaantik, te am fukki dun yuy tàkk, digg-gànnaaru réew mi am na lu tollu ci 4,033 km2. [ 9] Wàll yii nekk na ci diggante 600 ak 850 kilomet (320 ak 460 milya) ci penku Kap Weer, di penku bu gën a penku ci Afrig. Wàll wi nekk ci Kap Weer, bokk na ci wàll wi nekk ci Macaronees, boole kook Azores, Wàll yi nekk ci Kanari, Madeira ak Wàll yi nekk ci Sawaaje. ==Melosuuf== {{Main|Melosuufug Kap Weer}} ===Duni=== *[[Boa Vista (Kap Weer)|Boa Vista]] *[[Brava (Kap Weer)|Brava]] *[[Fogo (Kap Weer)|Fogo]] *[[Maio (Kap Weer)|Maio]] *[[Sal (Kap Weer)|Sal]] *[[Santiago (Kap Weer)|Santiago]] *[[Santa Luzia (Kap Weer)|Santa Luzia]] **[[Ilhéu Branco]] **[[Ilhéu Raso]] *[[Santo Antão (Kap Weer)|Santo Antão]] *[[São Nicolau (Kap Weer)|São Nicolau]] *[[São Vicente (Kap Weer)|São Vicente]] ===Dëkki i diiwaani=== *[[Assomada]] - Santiago *[[Cidade Velha]] - Santiago *[[Espargos]] - Sal *[[Mindelo]] - São Vicente *[[Porto Novo (Kap Weer)|Porto Novo]] - Santo Antão *'''[[Praia]]''' - Santiago *[[Rabil]] - Boa Vista *[[Ribeira Brava (Kap Weer)|Ribeira Brava]] - São Nicolau *[[Ribeira Grande (Kap Weer)|Ribeira Grande]] - Santo Antão *[[Salamansa]] - São Vicente *[[Sal Rei]] - Boa Vista *[[Santa Maria (Kap Weer)|Santa Maria]] - Sal *[[São Filipe]] - Fogo *São Miguel - Santiago *[[Cidade do Maio]] (Vila do Maio) - Maio *[[Cidade Nova Sinta]] (Vila Nova Sintra) - Brava ==Njàngale/Iniweersite== *[[Iniweersite Kap Weert]] - Santiago (Praia, São Jorge dos Órgãos), São Vicente (Mindelo, Ribeira Julião)<ref>http://unicv.cv {{en}} {{pt}}</ref> *[[Jean Piaget Iniweersite Kap Weert]]<ref>https://web.archive.org/web/20201027090523/http://www.unipiaget.cv/ {{pt}}</ref> *Iniweersite Assomada *Iniweersite Mindelo *Iniweersite Santiago ==Sport== *[[Campeonato Nacional (Kap Weert)]] - Football ==Sinemaa== ===Filmi=== *''O Ilhéu de Contenda'' (1995) *"Morna Blues" (1996) *''Amílcar Cabral'' (2001) *''Batuque' ["Batuki"]' (2006) *"Santo Antão - Paisagem & Melodia" (2006) *"Arquitecto e a Cidade Velha" (2007) *''Kontinuasom'' (2009) *"Contrato" (2010)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=GyM-aFL6x00 "Contrato" (2010)], YouTube {{en}}, {{pt}}</ref> *"Sukuru" (2017) == Karmat ak delluwaay == {{Reflist}} ==Lëkkalekaay yu biti== {{Commonscat|Cape Verde|Kap Weert}} {{Réewi afrig}} [[Wàll:Réew]] [[Wàll:Afrig]] [[Wàll:Kap Weer]] k84x3arpk0af39xhctpa0k78g22w0ch Samowaa 0 1847 107724 103986 2026-07-21T08:33:16Z CommonsDelinker 82 Replacing Coat_of_arms_of_Samoa.svg with [[File:Public_Seal_of_Samoa.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Not a coat of arms, and one of many seals, so " 107724 wikitext text/x-wiki {{Infobox Réew |tur= |raaya=Flag of Samoa.svg |kóót bu aarms= Public Seal of Samoa.svg |lonkoyoon=LocationSamoa.png |yaatuwaay=2 944 |way-dëkk=284 083 |fattaay=60 |péy=[[Apia]] |tus-wu-gaar=13/35/S |tus-wu-taxaw=172/20/W |làkku= [[wu-angalteer]], [[wu-samowaa]] |koppar= |lonkoyoon2=Samoa map 800px.png }} '''Saamowa''' (Etaa bu Moomboppam bu Saamowa) : [[réew]]u [[Oseyaani]] {{Commons|Samoa|Samowaa}} [[Wàll:Oseyaani]] [[Wàll:Réew]] mv25hjsrispo77uiqm6ermt4timrmrm Sowwu Afrig 0 3309 107722 106449 2026-07-21T07:24:00Z CommonsDelinker 82 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 107722 wikitext text/x-wiki '''Sowwu Afrig''' ab diiwaan la ci [[Afrik]]. Mi ngi tambalee ca [[Niseeria]] ba ci [[Senegaal]]. Afrik da fa mel ne arafu 1, am lu taxaw ak lu génn jublu sowwu, lu génn loolu lépp te féete ci suufu [[Saara]] man nan kaa jappee Sowwu Afrik. Bun ko jaawale ak Maghreb di baatu araab buy tekki sowwu. Su nu sukkandikoo ci seddaleb adduna bi [[Mbootaayu Réew yu Bennoo]](onu) yi def, Sowwu Afrik bénn la ci diwaan yi ñu seddalee Afrik. [[Dencukaay:LocationWesternAfrica.png|right|thumb|300px| [[Maghreb]] ak sowu Afrik]] Fukk ak juroom bénni (16) réew la am : * [[Dencukaay:Flag of Benin.svg|20px|raaya]] [[Benin]] * [[Dencukaay:Flag of Burkina Faso.svg|20px|raaya]] [[Burkina Faso]] * [[Dencukaay:Flag of Cote d'Ivoire.svg|border|19px|raaya]] [[Kot diwaar]] * [[Dencukaay:Flag of Cape Verde (10-17).svg|20px|raaya]] [[kap Weer]] * [[Dencukaay:Flag of The Gambia.svg|20px|raaya]] [[Gaambi]] * [[Dencukaay:Flag of Guinea-Bissau.svg|20px|raaya]] [[Ginne Bisaawóo]] * [[Dencukaay:Flag of Ghana.svg|20px|raaya]] [[Gana]] * [[Dencukaay:Flag of Guinea.svg|20px|raaya]] [[Ginne]] * [[Dencukaay:Flag of Liberia.svg|border|19px|raaya]] [[Libeeria]] * [[Dencukaay:Flag of Mali.svg|20px|raaya]] [[Mali]] * [[Dencukaay:1959-2017 Flag of Mauritania.svg|20px|raaya]] [[Gànnaar]] * [[Dencukaay:Flag of Niger.svg|border|19px|bandiera]] [[Niseer]] * [[Dencukaay:Flag of Nigeria.svg|border|19px|raaya]] [[Niseeria]] * [[Dencukaay:Flag of Senegal.svg|20px|raaya]] [[Senegaal]] * [[Dencukaay:Flag of Sierra Leone.svg|19px|border|raaya]] [[Siraa Leyoon]] * [[Dencukaay:Flag of Togo (3-2).svg|20px|raaya]] [[Togóo]] == Melosuuf == Tefesu gii xaaju Afrik ci [[Mbàmbulaanu Atlas]] la bokk. Tefesam xaajoon nan ko joxoon leen ay tur: Tefesug pépp, Tefesug wurus, Tefesug bëñu-ñay (ci nasaraan:Côte d'Ivoire, moo indi turu réewum Kot diwaar). [[Jappum njaam]] mi yëggaloon na barab yooyu bu baax; ba tax na sax lu ëpp ci [[jaam]] yi fa ñu leen jaarale yòbb [[Amerik]]. Ci barab yu bari yi nekk ci [[Diwaan]] bi [[kilimaab yemoo]] la ñu am, [[allub yemoo]] it am na fa. Bari na ci ay réew yu bari gancax, am na ci tamit réew yu bekkoor: yi jege [[ndand féy-féy]] gu [[Saara]], yu ci mel ne [[Senegaal]] ak [[Mali]] ==== Réew yi génn ci géej gi ==== * [[Benin]] * [[Kot diwaar]] * [[Gaambi]] * [[Gana]] * [[Ginne]] * [[Ginne Bisaawóo]] * [[Libeeria]] * [[Gànnaar]] * [[Niseer]] * [[Niseeria]] * [[Senegaal]] * [[Siraa Leyoon]] * [[Togóo]] ==== Réew yi génnul ci géej gi ==== * [[Burkina Faso]] * [[Cadd]] * [[Mali]] * [[Niseer]] ==== Dex yi ==== * [[Dexu Senegaal]] * [[Dexu Niseer]] * [[Dexu Gaambi]] * [[Dexu Siin-Saalum]] == Taariix == Ci taariix Diwaanu Sowu Afrik mooy barab bi nguur yi ëppoon solo ci Afrik nekkoon, man nan cee woññi yénn: [[Nguuru Mali gu Mag ga]], [[Nguuru Songaay gu Mag ga]], [[Nguuru Gana gu Mag ga]]. Doonoon na génn ci barab yi [[xay]] yi gën a mag juddoo ci [[adduna]] bi, dëkk bu mag bii di Timbuktu bokkoon na ci selebiyoonu njaay ak cosaan yi gënoon a mag ci jamono ju yagg ja. Ay réew yu amoon-alal te bariwooni yëggu-yëgguy cosaan ak aada nekkoon nañ fa, waaye li leen gën a faagaagal mooy [[jappum jaam]] mi ak coppitey klimaa bi, ñakkum ndox mi (rawatina taw) moo réy mbay meek camm gi ak lépp li ciy génnee. == njëkk-taariix == Ay gëstu yu bari wone nañ ne ay nit ñëwoon nañ ci [[Sowwu Afrik]], njoort nañ ne ay [[Pigme]] lañ, ci li jege atum 12.000 B.K.(balaa Kristaa). Ay jumtukaay ngir liggéey ak xeer, gis mañ leen ci mandiŋ mi, fa nga xam ne ay sammkat a fa nekkoon yu daan jëfëndikooy jumtukaay yu ñu yatt ci xeer (ay paaka, xeec,...). Ñi dëkkoon ci all bi nak ci yax lañ daan yatt seeniy jumtukaay. {{Diwaaniafrik}} [[Wàll:Melosuuf]] [[Wàll:Afrig]] [[Wàll:Diwaani Afrig]] 4uzb9dixxa2si7wvd4s7tp02c69oaym Royuwaay:KPW 10 5728 107723 97776 2026-07-21T07:26:34Z CommonsDelinker 82 Replacing Flag_of_Cape_Verde.svg with [[File:Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Government standardized ratio is 2:3. For fu 107723 wikitext text/x-wiki [[Image:Flag of Cape Verde (10-17).svg|border|20px|]]&nbsp;[[Kap Weert]]<noinclude> [[Catégorie:Royuwaay raaya réew|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kc3xv5k6uzpsp8mv9jbqzaginq0fnag Iniweersite Séex Anta Jóob 0 7336 107719 107133 2026-07-21T00:10:41Z InternetArchiveBot 12803 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 107719 wikitext text/x-wiki {{Iniweersite Séex Anta Jóob | nom = Iniweersite <br /> Séex Anta Jóob | blason =Logo ucad 2.png | taille blason = | légende blason = | nom_original = | sosu = [[1957]] | xeet = iniweersite askan wépp | ndàmpaay = 14 miliyaar ci FCFA <small>(ci atum 2004)</small><br> 25 miliyar ci FCFA <small>(ci atum 2009)</small> | Tegtal = | Dëkk = [[Ndakaaru]] | Réew = {{Senegaal}} | kaampus = [[Ndakaaru]] | Tundu = [[Ndakaaru (tundu)|Ndakaaru]] | Làkk = [[Farañse]] | Bàkk = ''Lux mea lex'' <br />(Leera di sama yoon) | fondateur = | président = | directeur = | administrateur = | chancelier = | vicechancelier = |Njiit bi = {{Pr}} [[Ibraayma Cubb]]<ref name="Unnamed-20230318194149">[http://www.leral.net/Ibrahima-Thioub-a-la-tete-de-l-Ucad-D-instituteur-a-recteur-le-parcours-elogieux-d-un-intellectuel-rigoureux_a120575.html « Ibrahima Thioub à la tête de l’Ucad : D’instituteur à recteur, le parcours élogieux d’un intellectuel rigoureux »], leral.net, 2 août 2014</ref> | personnel = | enseignants = | Ndongo yi = {{formatnum:85000}} <small>(ci atum 2014) | premier_cycle = | deuxième_cycle = | troisième_cycle = | undergraduate = | postgraduate = | niveau = | kuréel bi mu lëkkëlool = [[Agence universitaire de la Francophonie]]<ref name="Unnamed_2-20230318194149">http://www.auf.org/l-auf/nos-membres/</ref><br> [[Association internationale des universités]]<ref name="Unnamed_3-20230318194149">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.iau-aiu.net/fr/content/etablissements#Sénégal |access-date=2015-12-22 |archive-date=2013-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130328150442/http://iau-aiu.net/fr/content/etablissements#Sénégal |dead-url=yes }}</ref><br> [[Association des universités africaines]]<ref name="Unnamed_4-20230318194149">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.aau.org/membership/osmembers.php |access-date=2015-12-22 |archive-date=2011-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903131535/http://www.aau.org/membership/osmembers.php |dead-url=yes }}</ref> | mascotte = | Màndarga = ISAJ mooy iniweersite bi gën a yàgg ci Afrig bu ñuul buy làkk farañse | web = http://www.ucad.sn | weblabel = ISAJ | latitude = 14.686955 | longitude = -17.463338 | tegtal = Senegaal }} '''Iniweersite Séex Anta Jóob''' (ISAJ), ñu xam ko itam ci iniweersite bu ndakaaru, moom rekk mooy [[iniwersite]] ci [[Ndakaaru]], kàppitaalu [[Senegaal]], ci [[ Afrig Soowu Jant]]. [[Dencukaay:BibliothèqueCheikhAntaDiop.JPG|thumb|right| Kàggukaay i téere bu ISAJ ci atum [[2005]]]] Ñu ngi ko tuddee [[Seex Anta Joób]] di [[àntoropolog]] bu xam-xamam màcc ci jaar-jaari démb. Ci kanamu iniweersite bi, mën nan ci jàng « Lux mea lex », « Leer a di sama yoon ». xew-xewu ubbite iniweersite bi amoon na ca atum 1959 [[Lewopool Sedaar Sengoor]] moo joxe bàkk bi<ref name="Unnamed_5-20230318194149">[[GEO (magazine)|GEO]] {{n°}}403 de septembre 2012, {{p.}}68</ref>. Ci iniweersite bi, ndongo yi ñoo ngi bowoo ci bërëb yu wuute:: * Mu di Afrig : [[Senegaal]], [[Burkinaa Fasoo]], [[Kodiwaar]], [[Togoo]], [[Benee]], [[Niseriya]], [[Móritani]], [[Maali]], [[Ruwandaa]], [[Kamerun]]... * Mu di harfu : [[Farãs]], [[Belsik]], [[Gopu Amerig]], [[Ãngalteer]]... * Mu di Aasi : [[Libaŋ]], [[Palestin]]... Daara Paj ngaa ngi dalal ay ndongo yu bawoo ca [[marok]] ak [[tinisii]]. COUD moo sasoo dimbale, dalal mbooleem xeeti ndongo yu bees ci réew mi ak yeneeni réew, ci wàllum lekk, dalukaay ak lépp luy tàggat yaram ak aadaak cosaan. [[Ëtt bi yor lépp lu jëm ci iniweersite bi]] (COUD) moo yor wàllu ndimbal, teertu ndongo yii door a am BAC et ndongo doxandeem yi, wàllu lekk, dëkkuwaay ak lu jëm ci tàggat yaram ak aada ci biir ISAJ. == Jaar-jaar == [[Dencukaay:UCAD-Dakar.jpg|thumb|Buntu ISAJ]] [[Dencukaay: Ëtt xam-xamu àtte ak politig.JPG|thumb| Ëtt xam-xamu àtte ak politig]] [[Dencukaay:DakarMédecine.jpg|thumb| Ëtt njàngum saafara ak njaayub garab, ak lépp lu aju ci feebar ak paju gemmiñ ca [[Fann-Point E-Amitié| Faan]]]] Iniweersite Séex Anta Jóob moo donnu [[daara ju doon jàngale wàllum paj ca jamonooy]] [[Afrique-Occidentale française]]. Iniweersite bu Ndakaaru ñoo gi ko sanc {{date|24|féebiriyee|1957}}, xewu ubbitéefam amoon ci njiitalu kilifë yi ci {{date|9|desàmbaar|1958}}<ref name="Unnamed_6-20230318194149">{{article|titre=Afrique : Le cas de l'université de Dakar montre qu'une adaptation aux nécessités du continent s'impose|prénom1=Serge|nom1=Robert|périodique=Le Monde diplomatique|lien périodique=Le Monde diplomatique|mois=septembre|année=1968|url=http://www.monde-diplomatique.fr/1968/09/ROBERT/28564}}.</ref>. C'est l'une des plus anciennes d'[[Afrique de l'Ouest]]. De nombreux cadres sénégalais et étrangers y ont été formés. Coppite jëm ci tur wa mi ngi am ci bésu {{date|30|maars|1987}}. Ammbalemu ISAJ kii di Sëriñ [[Tewodoor Monod]] moo ko defar te niit bii di [[Lusiyeŋ Paay]] (1957 - 1960) nangowoon ko. Mingi bindoo ak ñaari kewel yu jàkkarloo gir wone meñental, sakkannaay, ay njureel. Ci ginaaw kewel gu nekk am na ay niitu yuy tekki leeraange ak xam-xam. Lii di ndongo ci biir daara ji bari ba jéggi dayoo : lu tollook {{formatnum:69000}} ci atum [[2011]], ngir rekk {{formatnum:23253}} palaas Ndàmpaay ji tolloon na ci lu tolook de 13 à 32 miliyoŋ ci ëroo digante [[2000]] ak [[2010]], doyul ngir faj soxla yi. Ci at yii di ñëw, ISAJ jël na ndogal wàññi lifay duggu ci ay ndongo jaarale ko ab tànn tek gën a yook njàngale gu laajul ndongo yi teew. Mi ngi yaakaar tamit ci sosu iniwzzesite bu bees ci biir Ndakaaru<ref name="geo">[[GEO (magazine)|GEO]] {{n°}}403 de septembre 2012, {{p.}}65</ref>. == Tëddin wi== ISAJ am na juróom benni [[ëtt (éducation)| ëtt]], ñeent daara ak fukk-ak-ñaari ëtt : === Këyitu ëtt yi=== * Ëttu gëstu ak xarala (FST) * Ëttu ladam ak njangat ci doomu àdama (FLSH) * Ëttu gëstu yoon ak politig (FSJP) * Ëttu gëstu topato koom-koom (FASEG) * Ëttu gëstu ci xarala jëm ci njangale ak taggat (FASTEF) * Ëttu giy jàngale wallum pac, joxe sgarab ak saafara ak lépp lu ajju ci [[gemmiñ]] (FMPOS) === Këyitu daara yi === * [[Ëttu njangale xam-xam, gëstu ak xarala jëm ci xibaaru]] (CESTI) * [[Ëttu politeknig gu ndakaru]] (ESP) * [[Ëttu gi yorol wàllum téere denc ak gëstu]] (EBAD) * [[Ëttu njangale gu kawe gi ci wallu xarala ak xarañ]] (ENSETP) * [[Ëttu njàngale koom-koomug njariñ]] (ESEA ex ENEA) Daaram bi mu jagleel njàng ak njàngaleem mpaj ak daara biy bi ñuy jàngalee xibaaru siiw nañu lool <ref name="geo" />. === Këyitu ëtt yi === * [[Ëttu njàngaleek rataxal làkk yi bu Dakaar]] (CLAD) * Ëttu njàngaleek gëstu ci doole yi ñu mën a yeesalaat (CERER) * Ëttug tàggat ak gëstu ci nit ñi, naataange ak wergi-yaram meññenteel (IPDSR) * Ëttug tàggatug saytu ci sancum njëm (IFACE) * Ëttu farañse bi ñu jagleel ndongo doxandeem (IFEE) * Ëttu askan bi aju ci pajum xale (IPS) * Ëttug gëstu ci njàngale waññi (IREMPT) * Ëttu wergi-yaram ak naataange (ISED) * Ëttu xam-xamu suuf si (IST) * Ëttu xam-xamu dëkkuwaay (ISE) * [[Ëttu Afrig bu ñuul]] (IFAN) * Ëttu xam-xamug njàngale, njàngale yaram ak tàggat yaram (INSEPS) * Ëttu iniweersite bun app ak yar ci ndox (IUPA) === Daaray doktoraal === ISAJ mi ngi diktal juróom-ñaari daara doktoraal<ref name="Unnamed_7-20230318194149">{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.ucad.sn/cdp/index.php?option=com_content&view=article&id=753&Itemid=361 |access-date=2015-12-22 |archive-date=2015-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223160109/https://www.ucad.sn/cdp/index.php?option=com_content&view=article&id=753&Itemid=361 |dead-url=yes }}</ref> : * ndox, Melo ak Jëfandikoom ndox * Xam-xamu dund, wergi-yaram ak dëkkuwaay * Fisik, Simi, Xam-xamu suuf si, jàww ji ak toppat ligéey * Waññi ak Ĩformatik * Taaral, Aada ak caada * Njàngum nit ak mbooloo * Xam-xamug àtte, politig, koom-koom ak toppatoo == Werekaan yi ñu ràññe ci iniweersite bi == * [[Roose Dekottiñis]], njiit bu njëkk ci daara yoon bi.. * [[Maalik Njaay]], sossiyiolok, jàngalekat bu dayo bu njëkk <ref name="Unnamed_8-20230318194149">{{Cite web |title=Malick NDIAYE, sociologue, maître de conférences Université Cheikh Anta Diop de Dakar |url=http://xalimasn.com/guest-editorial-le-senegal-a-la-veille-d%E2%80%99une-revolution-musulmane-par-malick-ndiaye-sociologue-maitre-de-conference-universite-cheikh-anta-diop-de-dakar/ |access-date=2015-12-22 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084759/http://xalimasn.com/guest-editorial-le-senegal-a-la-veille-d%E2%80%99une-revolution-musulmane-par-malick-ndiaye-sociologue-maitre-de-conference-universite-cheikh-anta-diop-de-dakar/ |dead-url=yes }}</ref>. * Saliou N'diaye, sëriñu taarix, nekkonn diktalkatu ëttu àttekaay , nekkoon njiitu daara ladab ak xam-xamu nit, ñu defko njiitu iniweersite bi ci atum 2010. * [[Suleymaan Basiir Jaañ]], nekkoon jàngalekatu filosofi ak njiitu daara ladab ak xamu-xamu nit ci iniweersite bi. * [[Abdulaay Wàdd]], Njiitu paarti liberaal, bokk ci joƞante fal njiitu réew mi ci atum 1978, nekk njiitu réew mi li ko dalee bés bu njëkk ci weeru awril atum 2000 ba ñaareelu bés bu weeru awril atum 2012. === Njiiti iniweersite bu Ndakaaru === {{ Mbind mu leer | këyitu njiiti iniweersite bu Dakaar }} === Ndongo yi fa jàngee === * [[Abdu Juuf]] * [[Màkki Sàll]] * [[Mustafaa Ñas]] * [[Simon Gbagboo]] * [[Ibraayma Buubakar Keyta]] * [[Tomaas Boni Yaayi]] * [[Abdul Mbay]] * [[Suleymaan Ndeene Njaay]] * [[Awa Mari Kol Sekk]] == Leeral yi ak tektal yi == {{Références|colonnes=2}} == Xoolal tamit == === Bindin yi ni mel === * [[Njàngale ci Senegaal]] * [[Iniweersite Gaston-Beersee]] * [[iniweersite bu Cees]] === Téerantu bi === * {{de}} Eckhard Rattunde, « Studentenunruhen in Dakar/Senegal », ''Afrika Heute'', 1968, {{n°}}13-14, {{p.}}193-196. * {{article|langue=en|prénom1=Lydia|nom1=Polgreen|titre=Africa's Storied Colleges, Jammed and Crumbling|périodique=The New York Times|lien périodique=The New York Times|jour=20|mois=mai|année=2007|url=http://www.nytimes.com/2007/05/20/world/africa/20senegal.html}}. La situation à l'UCAD. * {{ouvrage|prénom1=Abdoulaye|nom1=Bathily|lien auteur1=Abdoulaye Bathily|titre=Mai 1968 à Dakar ou la Révolte universitaire et la démocratie|éditeur=Chaka|lieu=Paris|collection=Afrique contemporaine|numéro dans collection=15|année=1992|pages totales=191|isbn=2-907768-19-0}}. * [[Jean Capelle (homme politique)|Jean Capelle]], « L'université de Dakar », ''Revue maritime'', {{n°}}135, juillet 1957, {{p.}}908-913. * Jacques Duprey, ''L'université de Dakar, nouvelle université de la nouvelle Afrique'', Montevideo, El Siglo ilustrado S.A., 1961, 69{{nb p.}} * [[Pierre Fougeyrollas]], ''Notes sur la réforme de l'université de Dakar'', Dakar, 1968, 23{{nb p.}} * {{article|prénom1=Robert|nom1=Sevigny|titre=Les contestations étudiantes à l'université|sous-titre=Quelques éléments d'analyse|périodique=Sociologie et sociétés|lien périodique=Sociologie et sociétés|volume=12|numéro=2|mois=octobre|année=1980|pages=143-168|doi=10.7202/001693ar}}. * {{ouvrage |prénom1=Abdou Salam|nom1=Sall |titre=Mutations de l'enseignement supérieur en Afrique |sous-titre=Le cas de l'UCAD |lien éditeur= Éditions L'Harmattan|éditeur=L'Harmattan|année=2012 |pages totales=199 |isbn=978-2-296-99521-5|lire en ligne=http://books.google.fr/books?id=UKJDD8vUBEwC }} === Jokkale yi wuute === {{ Ci yeneeni mbébétu|commons=category: Iniweersite Séex Anta Jóob |commons titre= Iniweersite Séex Anta Jóob }} * [http://www.ucad.sn/ Jokkookayu web UCAD bu kiliftéef bi joxe] * [https://web.archive.org/web/20070409194949/http://www.asnom.org/fr/320_ecoles_medecine.html Jotaayu xaritoo wergi-yaram mu géej ak uuturu-meer (ASNOM)] - Daaras njàngaleem paj bu AOF * [https://web.archive.org/web/20110928035035/http://www.sencampus.com/fiches/ucad/ Këyitu ISAJ ci dalinu SenCampus] {{ Dalinu | iniweersite yi |ci Senegaal}} [[Xeet : Iniweersite Séex Anta Jóob|*]] [[Xeet : Iniwersite bu Senegaal]] [[Xeet : Ëttu njàngale bi ñu sanc ci atum 1957]] {{Infobox Iniweersite | nom = Iniweersite <br /> Séex Anta Jóob | blason =Logo ucad 2.png | taille blason = | légende blason = | nom_original = | sosu = [[1957]] | xeet = iniweersite askan wépp | ndàmpaay = 14 miliyaar ci FCFA <small>(ci atum 2004)</small><br> 25 miliyar ci FCFA <small>(ci atum 2009)</small> | Tegtal = | Dëkk = [[Ndakaaru]] | Réew = {{Senegaal}} | kaampus = [[Ndakaaru]] | Tundu = [[Ndakaaru (tundu)|Ndakaaru]] | Làkk = [[Farañse]] | Bàkk = ''Lux mea lex'' <br />(Leera di sama yoon) | fondateur = | président = | directeur = | administrateur = | chancelier = | vicechancelier = |Njiit bi = {{Pr}} [[Ibraayma Cubb]]<ref name="Unnamed-20230318194149"/> | personnel = | enseignants = | Ndongo yi = {{formatnum:85000}} <small>(ci atum 2014) | premier_cycle = | deuxième_cycle = | troisième_cycle = | undergraduate = | postgraduate = | niveau = | kuréel bi mu lëkkëlool = [[Agence universitaire de la Francophonie]]<ref name="Unnamed_2-20230318194149"/><br> [[Association internationale des universités]]<ref name="Unnamed_3-20230318194149"/><br> [[Association des universités africaines]]<ref name="Unnamed_4-20230318194149"/> | mascotte = | Màndarga = ISAJ mooy iniweersite bi gën a yàgg ci Afrig bu ñuul buy làkk farañse | web = http://www.ucad.sn | weblabel = ISAJ | latitude = 14.686955 | longitude = -17.463338 | tegtal = Senegaal }} iniweersite Séex Anta Jóob(ISAJ), ñu xam ko itam ci iniweersite bu ndakaaru, moom rekk mooy [[iniwersite]] ci [[Ndakaaru]], kàppitaalu [[Senegaal]], ci [[ Afrig Soowu Jant]]. [[Dencukaay:BibliothèqueCheikhAntaDiop.JPG|thumb|right| Kàggukaay i téere bu ISAJ ci atum [[2005]]]] Ñu ngi ko tuddee [[Seex Anta Joób]] di [[àntoropolog]] bu xam-xamam màcc ci jaar-jaari démb. Ci kanamu iniweersite bi, mën nan ci jàng « Lux mea lex », « Leer a di sama yoon ». xew-xewu ubbite iniweersite bi amoon na ca atum 1959 [[Lewopool Sedaar Sengoor]] moo joxe bàkk bi<ref name="Unnamed_5-20230318194149"/>. Ci iniweersite bi, ngongo yi ñoongi bowoo ci bërëb yu wuute:: * Mu di Afrig : [[Senegaal]], [[Burkinaa Fasoo]], [[Kodiwaar]], [[Togoo]], [[Benee]], [[Niseriya]], [[Móritani]], [[Maali]], [[Ruwandaa]], [[Kamerun]]... * Mu di harfu : [[Farãs]], [[Belsik]], [[Gopu Amerig]], [[Ãngalteer]]... * Mu di Aasi : [[Libaŋ]], [[Palestin]]... Daara Paj ngaa ngi dalal ay ndongo yu bawoo ca [[marok]] ak [[tinisii]]. COUD moo sasoo dimbale, dalal mbooleem xeeti ndongo yu bees ci réew mi ak yeneeni réew, ci wàllum lekk, dalukaay ak lépp luy tàggat yaram ak aadaak cosaan. [[Ëtt bi yor lépp lu jëm ci iniweersite bi]] (COUD) moo yor wàllu ndimbal, teertu ndongo yii door a am BAC et ndongo doxandeem yi, wàllu lekk, dëkkuwaay ak lu jëm ci tàggat yaram ak aada ci biir ISAJ. == Jaar-jaar == [[Dencukaay:UCAD-Dakar.jpg|thumb|Buntu ISAJ]] [[Dencukaay: Ëtt xam-xamu àtte ak politig.JPG|thumb| Ëtt xam-xamu àtte ak politig]] [[Dencukaay:DakarMédecine.jpg|thumb| Ëtt njàngum saafara ak njaayub garab, ak lépp lu aju ci feebar ak paju gemmiñ ca [[Fann-Point E-Amitié| Faan]]]] Iniweersite Séex Anta Jóob moo donnu [[daara ju doon jàngale wàllum paj ca jamonooy]] [[Afrique-Occidentale française]]. Iniweersite bu Ndakaaru ñoo gi ko sanc {{date|24|féebiriyee|1957}}, xewu ubbitéefam amoon ci njiitalu kilifë yi ci {{date|9|desàmbaar|1958}}<ref name="Unnamed_6-20230318194149"/>. C'est l'une des plus anciennes d'[[Afrique de l'Ouest]]. De nombreux cadres sénégalais et étrangers y ont été formés. Coppite jëm ci tur wa mi ngi am ci bésu {{date|30|maars|1987}}. Ammbalemu ISAJ kii di Sëriñ [[Tewodoor Monod]] moo ko defar te niit bii di [[Lusiyeŋ Paay]] (1957 - 1960) nangowoon ko. Mingi bindoo ak ñaari kewel yu jàkkarloo gir wone meñental, sakkannaay, ay njureel. Ci ginaaw kewel gu nekk am na ay niitu yuy tekki leeraange ak xam-xam. Lii di ndongo ci biir daara ji bari ba jéggi dayoo : lu tollook {{formatnum:69000}} ci atum [[2011]], ngir rekk {{formatnum:23253}} palaas Ndàmpaay ji tolloon na ci lu tolook de 13 à 32 miliyoŋ ci ëroo digante [[2000]] ak [[2010]], doyul ngir faj soxla yi. Ci at yii di ñëw, ISAJ jël na ndogal wàññi lifay duggu ci ay ndongo jaarale ko ab tànn tek gën a yook njàngale gu laajul ndongo yi teew. Mi ngi yaakaar tamit ci sosu iniwzzesite bu bees ci biir Ndakaaru<ref name="geo">[[GEO (magazine)|GEO]] {{n°}}403 de septembre 2012, {{p.}}65</ref>. == Tëddin wi== ISAJ am na juróom benni [[ëtt (éducation)| ëtt]], ñeent daara ak fukk-ak-ñaari ëtt : === Këyitu ëtt yi=== * Ëttu gëstu ak xarala (FST) * Ëttu ladam ak njangat ci doomu àdama (FLSH) * Ëttu gëstu yoon ak politig (FSJP) * Ëttu gëstu topato koom-koom (FASEG) * Ëttu gëstu ci xarala jëm ci njangale ak taggat (FASTEF) * Ëttu giy jàngale wallum pac, joxe sgarab ak saafara ak lépp lu ajju ci [[gemmiñ]] (FMPOS) === Këyitu daara yi === * [[Ëttu njangale xam-xam, gëstu ak xarala jëm ci xibaaru]] (CESTI) * [[Ëttu politeknig gu ndakaru]] (ESP) * [[Ëttu gi yorol wàllum téere denc ak gëstu]] (EBAD) * [[Ëttu njangale gu kawe gi ci wallu xarala ak xarañ]] (ENSETP) * [[Ëttu njàngale koom-koomug njariñ]] (ESEA ex ENEA) Daaram bi mu jagleel njàng ak njàngaleem mpaj ak daara biy bi ñuy jàngalee xibaaru siiw nañu lool <ref name="geo" />. === Këyitu ëtt yi === * [[Ëttu njàngaleek rataxal làkk yi bu Dakaar]] (CLAD) * Ëttu njàngaleek gëstu ci doole yi ñu mën a yeesalaat (CERER) * Ëttug tàggat ak gëstu ci nit ñi, naataange ak wergi-yaram meññenteel (IPDSR) * Ëttug tàggatug saytu ci sancum njëm (IFACE) * Ëttu farañse bi ñu jagleel ndongo doxandeem (IFEE) * Ëttu askan bi aju ci pajum xale (IPS) * Ëttug gëstu ci njàngale waññi (IREMPT) * Ëttu wergi-yaram ak naataange (ISED) * Ëttu xam-xamu suuf si (IST) * Ëttu xam-xamu dëkkuwaay (ISE) * [[Ëttu Afrig bu ñuul]] (IFAN) * Ëttu xam-xamug njàngale, njàngale yaram ak tàggat yaram (INSEPS) * Ëttu iniweersite bun app ak yar ci ndox (IUPA) === Daaray doktoraal === ISAJ mi ngi diktal juróom-ñaari daara doktoraal<ref name="Unnamed_7-20230318194149"/> : * ndox, Melo ak Jëfandikoom ndox * Xam-xamu dund, wergi-yaram ak dëkkuwaay * Fisik, Simi, Xam-xamu suuf si, jàww ji ak toppat ligéey * Waññi ak Ĩformatik * Taaral, Aada ak caada * Njàngum nit ak mbooloo * Xam-xamug àtte, politig, koom-koom ak toppatoo == Werekaan yi ñu ràññe ci iniweersite bi == * [[Roose Dekottiñis]], njiit bu njëkk ci daara yoon bi.. * [[Maalik Njaay]], sossiyiolok, jàngalekat bu dayo bu njëkk <ref name="Unnamed_8-20230318194149"/>. * Saliou N'diaye, sëriñu taarix, nekkonn diktalkatu ëttu àttekaay , nekkoon njiitu daara ladab ak xam-xamu nit, ñu defko njiitu iniweersite bi ci atum 2010. * [[Suleymaan Basiir Jaañ]], nekkoon jàngalekatu filosofi ak njiitu daara ladab ak xamu-xamu nit ci iniweersite bi. * [[Abdulaay Wàdd]], Njiitu paarti liberaal, bokk ci joƞante fal njiitu réew mi ci atum 1978, nekk njiitu réew mi li ko dalee bés bu njëkk ci weeru awril atum 2000 ba ñaareelu bés bu weeru awril atum 2012. === Njiiti iniweersite bu Ndakaaru === {{ Mbind mu leer | këyitu njiiti iniweersite bu Dakaar }} === Ndongo yi fa jàngee === * [[Abdu Juuf]] * [[Màkki Sàll]] * [[Mustafaa Ñas]] * [[Simon Gbagboo]] * [[Ibraayma Buubakar Keyta]] * [[Tomaas Boni Yaayi]] * [[Abdul Mbay]] * [[Suleymaan Ndeene Njaay]] * [[Awa Mari Kol Sekk]] == Leeral yi ak tektal yi == {{Références|colonnes=2}} == Xoolal tamit == === Bindin yi ni mel === * [[Njàngale ci Senegaal]] * [[Iniweersite Gaston-Beersee]] * [[iniweersite bu Cees]] === Téerantu bi === * {{de}} Eckhard Rattunde, « Studentenunruhen in Dakar/Senegal », ''Afrika Heute'', 1968, {{n°}}13-14, {{p.}}193-196. * {{article|langue=en|prénom1=Lydia|nom1=Polgreen|titre=Africa's Storied Colleges, Jammed and Crumbling|périodique=The New York Times|lien périodique=The New York Times|jour=20|mois=mai|année=2007|url=http://www.nytimes.com/2007/05/20/world/africa/20senegal.html}}. La situation à l'UCAD. * {{ouvrage|prénom1=Abdoulaye|nom1=Bathily|lien auteur1=Abdoulaye Bathily|titre=Mai 1968 à Dakar ou la Révolte universitaire et la démocratie|éditeur=Chaka|lieu=Paris|collection=Afrique contemporaine|numéro dans collection=15|année=1992|pages totales=191|isbn=2-907768-19-0}}. * [[Jean Capelle (homme politique)|Jean Capelle]], « L'université de Dakar », ''Revue maritime'', {{n°}}135, juillet 1957, {{p.}}908-913. * Jacques Duprey, ''L'université de Dakar, nouvelle université de la nouvelle Afrique'', Montevideo, El Siglo ilustrado S.A., 1961, 69{{nb p.}} * [[Pierre Fougeyrollas]], ''Notes sur la réforme de l'université de Dakar'', Dakar, 1968, 23{{nb p.}} * {{article|prénom1=Robert|nom1=Sevigny|titre=Les contestations étudiantes à l'université|sous-titre=Quelques éléments d'analyse|périodique=Sociologie et sociétés|lien périodique=Sociologie et sociétés|volume=12|numéro=2|mois=octobre|année=1980|pages=143-168|doi=10.7202/001693ar}}. * {{ouvrage |prénom1=Abdou Salam|nom1=Sall |titre=Mutations de l'enseignement supérieur en Afrique |sous-titre=Le cas de l'UCAD |lien éditeur= Éditions L'Harmattan|éditeur=L'Harmattan|année=2012 |pages totales=199 |isbn=978-2-296-99521-5|lire en ligne=http://books.google.fr/books?id=UKJDD8vUBEwC }} === Jokkale yi wuute === {{ Ci yeneeni mbébétu|commons=category: Iniweersite Séex Anta Jóob |commons titre= Iniweersite Séex Anta Jóob }} * [http://www.ucad.sn/ Jokkookayu web UCAD bu kiliftéef bi joxe] * [https://web.archive.org/web/20070409194949/http://www.asnom.org/fr/320_ecoles_medecine.html Jotaayu xaritoo wergi-yaram mu géej ak uuturu-meer (ASNOM)] - Daaras njàngaleem paj bu AOF * [https://web.archive.org/web/20110928035035/http://www.sencampus.com/fiches/ucad/ Këyitu ISAJ ci dalinu SenCampus] {{ Dalinu | iniweersite yi |ci Senegaal}} [[Xeet : Iniweersite Séex Anta Jóob|*]] [[Xeet : Iniwersite bu Senegaal]] [[Xeet : Ëttu njàngale bi ñu sanc ci atum 1957]] {{Iniweersite Séex Anta Jóob | nom = Iniweersite <br /> Séex Anta Jóob | blason =Logo ucad 2.png | taille blason = | légende blason = | nom_original = | sosu = [[1957]] | xeet = iniweersite askan wépp | ndàmpaay = 14 miliyaar ci FCFA <small>(ci atum 2004)</small><br> 25 miliyar ci FCFA <small>(ci atum 2009)</small> | Tegtal = | Dëkk = [[Ndakaaru]] | Réew = {{Senegaal}} | kaampus = [[Ndakaaru]] | Tundu = [[Ndakaaru (tundu)|Ndakaaru]] | Làkk = [[Farañse]] | Bàkk = ''Lux mea lex'' <br />(Leera di sama yoon) | fondateur = | président = | directeur = | administrateur = | chancelier = | vicechancelier = |Njiit bi = {{Pr}} [[Ibraayma Cubb]]<ref name="Unnamed-20230318194149"/> | personnel = | enseignants = | Ndongo yi = {{formatnum:85000}} <small>(ci atum 2014) | premier_cycle = | deuxième_cycle = | troisième_cycle = | undergraduate = | postgraduate = | niveau = | kuréel bi mu lëkkëlool = [[Agence universitaire de la Francophonie]]<ref name="Unnamed_2-20230318194149"/><br> [[Association internationale des universités]]<ref name="Unnamed_3-20230318194149"/><br> [[Association des universités africaines]]<ref name="Unnamed_4-20230318194149"/> | mascotte = | Màndarga = ISAJ mooy iniweersite bi gën a yàgg ci Afrig bu ñuul buy làkk farañse | web = http://www.ucad.sn | weblabel = ISAJ | latitude = 14.686955 | longitude = -17.463338 | tegtal = Senegaal }} iniweersite Séex Anta Jóob(ISAJ), ñu xam ko itam ci iniweersite bu ndakaaru, moom rekk mooy [[iniwersite]] ci [[Ndakaaru]], kàppitaalu [[Senegaal]], ci [[ Afrig Soowu Jant]]. [[Dencukaay:BibliothèqueCheikhAntaDiop.JPG|thumb|right| Kàggukaay i téere bu ISAJ ci atum [[2005]]]] Ñu ngi ko tuddee [[Seex Anta Joób]] di [[àntoropolog]] bu xam-xamam màcc ci jaar-jaari démb. Ci kanamu iniweersite bi, mën nan ci jàng « Lux mea lex », « Leer a di sama yoon ». xew-xewu ubbite iniweersite bi amoon na ca atum 1959 [[Lewopool Sedaar Sengoor]] moo joxe bàkk bi<ref name="Unnamed_5-20230318194149"/>. Ci iniweersite bi, ngongo yi ñoongi bowoo ci bërëb yu wuute:: * Mu di Afrig : [[Senegaal]], [[Burkinaa Fasoo]], [[Kodiwaar]], [[Togoo]], [[Benee]], [[Niseriya]], [[Móritani]], [[Maali]], [[Ruwandaa]], [[Kamerun]]... * Mu di harfu : [[Farãs]], [[Belsik]], [[Gopu Amerig]], [[Ãngalteer]]... * Mu di Aasi : [[Libaŋ]], [[Palestin]]... Daara Paj ngaa ngi dalal ay ndongo yu bawoo ca [[marok]] ak [[tinisii]]. COUD moo sasoo dimbale, dalal mbooleem xeeti ndongo yu bees ci réew mi ak yeneeni réew, ci wàllum lekk, dalukaay ak lépp luy tàggat yaram ak aadaak cosaan. [[Ëtt bi yor lépp lu jëm ci iniweersite bi]] (COUD) moo yor wàllu ndimbal, teertu ndongo yii door a am BAC et ndongo doxandeem yi, wàllu lekk, dëkkuwaay ak lu jëm ci tàggat yaram ak aada ci biir ISAJ. == Jaar-jaar == [[Dencukaay:UCAD-Dakar.jpg|thumb|Buntu ISAJ]] [[Dencukaay: Ëtt xam-xamu àtte ak politig.JPG|thumb| Ëtt xam-xamu àtte ak politig]] [[Dencukaay:DakarMédecine.jpg|thumb| Ëtt njàngum saafara ak njaayub garab, ak lépp lu aju ci feebar ak paju gemmiñ ca [[Fann-Point E-Amitié| Faan]]]] Iniweersite Séex Anta Jóob moo donnu [[daara ju doon jàngale wàllum paj ca jamonooy]] [[Afrique-Occidentale française]]. Iniweersite bu Ndakaaru ñoo gi ko sanc {{date|24|féebiriyee|1957}}, xewu ubbitéefam amoon ci njiitalu kilifë yi ci {{date|9|desàmbaar|1958}}<ref name="Unnamed_6-20230318194149"/>. C'est l'une des plus anciennes d'[[Afrique de l'Ouest]]. De nombreux cadres sénégalais et étrangers y ont été formés. Coppite jëm ci tur wa mi ngi am ci bésu {{date|30|maars|1987}}. Ammbalemu ISAJ kii di Sëriñ [[Tewodoor Monod]] moo ko defar te niit bii di [[Lusiyeŋ Paay]] (1957 - 1960) nangowoon ko. Mingi bindoo ak ñaari kewel yu jàkkarloo gir wone meñental, sakkannaay, ay njureel. Ci ginaaw kewel gu nekk am na ay niitu yuy tekki leeraange ak xam-xam. Lii di ndongo ci biir daara ji bari ba jéggi dayoo : lu tollook {{formatnum:69000}} ci atum [[2011]], ngir rekk {{formatnum:23253}} palaas Ndàmpaay ji tolloon na ci lu tolook de 13 à 32 miliyoŋ ci ëroo digante [[2000]] ak [[2010]], doyul ngir faj soxla yi. Ci at yii di ñëw, ISAJ jël na ndogal wàññi lifay duggu ci ay ndongo jaarale ko ab tànn tek gën a yook njàngale gu laajul ndongo yi teew. Mi ngi yaakaar tamit ci sosu iniwzzesite bu bees ci biir Ndakaaru<ref name="geo">[[GEO (magazine)|GEO]] {{n°}}403 de septembre 2012, {{p.}}65</ref>. == Tëddin wi== ISAJ am na juróom benni [[ëtt (éducation)| ëtt]], ñeent daara ak fukk-ak-ñaari ëtt : === Këyitu ëtt yi=== * Ëttu gëstu ak xarala (FST) * Ëttu ladam ak njangat ci doomu àdama (FLSH) * Ëttu gëstu yoon ak politig (FSJP) * Ëttu gëstu topato koom-koom (FASEG) * Ëttu gëstu ci xarala jëm ci njangale ak taggat (FASTEF) * Ëttu giy jàngale wallum pac, joxe sgarab ak saafara ak lépp lu ajju ci [[gemmiñ]] (FMPOS) === Këyitu daara yi === * [[Ëttu njangale xam-xam, gëstu ak xarala jëm ci xibaaru]] (CESTI) * [[Ëttu politeknig gu ndakaru]] (ESP) * [[Ëttu gi yorol wàllum téere denc ak gëstu]] (EBAD) * [[Ëttu njangale gu kawe gi ci wallu xarala ak xarañ]] (ENSETP) * [[Ëttu njàngale koom-koomug njariñ]] (ESEA ex ENEA) Daaram bi mu jagleel njàng ak njàngaleem mpaj ak daara biy bi ñuy jàngalee xibaaru siiw nañu lool <ref name="geo" />. === Këyitu ëtt yi === * [[Ëttu njàngaleek rataxal làkk yi bu Dakaar]] (CLAD) * Ëttu njàngaleek gëstu ci doole yi ñu mën a yeesalaat (CERER) * Ëttug tàggat ak gëstu ci nit ñi, naataange ak wergi-yaram meññenteel (IPDSR) * Ëttug tàggatug saytu ci sancum njëm (IFACE) * Ëttu farañse bi ñu jagleel ndongo doxandeem (IFEE) * Ëttu askan bi aju ci pajum xale (IPS) * Ëttug gëstu ci njàngale waññi (IREMPT) * Ëttu wergi-yaram ak naataange (ISED) * Ëttu xam-xamu suuf si (IST) * Ëttu xam-xamu dëkkuwaay (ISE) * [[Ëttu Afrig bu ñuul]] (IFAN) * Ëttu xam-xamug njàngale, njàngale yaram ak tàggat yaram (INSEPS) * Ëttu iniweersite bun app ak yar ci ndox (IUPA) === Daaray doktoraal === ISAJ mi ngi diktal juróom-ñaari daara doktoraal<ref name="Unnamed_7-20230318194149"/> : * ndox, Melo ak Jëfandikoom ndox * Xam-xamu dund, wergi-yaram ak dëkkuwaay * Fisik, Simi, Xam-xamu suuf si, jàww ji ak toppat ligéey * Waññi ak Ĩformatik * Taaral, Aada ak caada * Njàngum nit ak mbooloo * Xam-xamug àtte, politig, koom-koom ak toppatoo == Werekaan yi ñu ràññe ci iniweersite bi == * [[Roose Dekottiñis]], njiit bu njëkk ci daara yoon bi.. * [[Maalik Njaay]], sossiyiolok, jàngalekat bu dayo bu njëkk <ref name="Unnamed_8-20230318194149"/>. * Saliou N'diaye, sëriñu taarix, nekkonn diktalkatu ëttu àttekaay , nekkoon njiitu daara ladab ak xam-xamu nit, ñu defko njiitu iniweersite bi ci atum 2010. * [[Suleymaan Basiir Jaañ]], nekkoon jàngalekatu filosofi ak njiitu daara ladab ak xamu-xamu nit ci iniweersite bi. * [[Abdulaay Wàdd]], Njiitu paarti liberaal, bokk ci joƞante fal njiitu réew mi ci atum 1978, nekk njiitu réew mi li ko dalee bés bu njëkk ci weeru awril atum 2000 ba ñaareelu bés bu weeru awril atum 2012. === Njiiti iniweersite bu Ndakaaru === {{ Mbind mu leer | këyitu njiiti iniweersite bu Dakaar }} === Ndongo yi fa jàngee === * [[Abdu Juuf]] * [[Màkki Sàll]] * [[Mustafaa Ñas]] * [[Simon Gbagboo]] * [[Ibraayma Buubakar Keyta]] * [[Tomaas Boni Yaayi]] * [[Abdul Mbay]] * [[Suleymaan Ndeene Njaay]] * [[Awa Mari Kol Sekk]] == Leeral yi ak tektal yi == {{Références|colonnes=2}} == Xoolal tamit == === Bindin yi ni mel === * [[Njàngale ci Senegaal]] * [[Iniweersite Gaston-Beersee]] * [[iniweersite bu Cees]] === Téerantu bi === * {{de}} Eckhard Rattunde, « Studentenunruhen in Dakar/Senegal », ''Afrika Heute'', 1968, {{n°}}13-14, {{p.}}193-196. * {{article|langue=en|prénom1=Lydia|nom1=Polgreen|titre=Africa's Storied Colleges, Jammed and Crumbling|périodique=The New York Times|lien périodique=The New York Times|jour=20|mois=mai|année=2007|url=http://www.nytimes.com/2007/05/20/world/africa/20senegal.html}}. La situation à l'UCAD. * {{ouvrage|prénom1=Abdoulaye|nom1=Bathily|lien auteur1=Abdoulaye Bathily|titre=Mai 1968 à Dakar ou la Révolte universitaire et la démocratie|éditeur=Chaka|lieu=Paris|collection=Afrique contemporaine|numéro dans collection=15|année=1992|pages totales=191|isbn=2-907768-19-0}}. * [[Jean Capelle (homme politique)|Jean Capelle]], « L'université de Dakar », ''Revue maritime'', {{n°}}135, juillet 1957, {{p.}}908-913. * Jacques Duprey, ''L'université de Dakar, nouvelle université de la nouvelle Afrique'', Montevideo, El Siglo ilustrado S.A., 1961, 69{{nb p.}} * [[Pierre Fougeyrollas]], ''Notes sur la réforme de l'université de Dakar'', Dakar, 1968, 23{{nb p.}} * {{article|prénom1=Robert|nom1=Sevigny|titre=Les contestations étudiantes à l'université|sous-titre=Quelques éléments d'analyse|périodique=Sociologie et sociétés|lien périodique=Sociologie et sociétés|volume=12|numéro=2|mois=octobre|année=1980|pages=143-168|doi=10.7202/001693ar}}. * {{ouvrage |prénom1=Abdou Salam|nom1=Sall |titre=Mutations de l'enseignement supérieur en Afrique |sous-titre=Le cas de l'UCAD |lien éditeur= Éditions L'Harmattan|éditeur=L'Harmattan|année=2012 |pages totales=199 |isbn=978-2-296-99521-5|lire en ligne=http://books.google.fr/books?id=UKJDD8vUBEwC }} === Jokkale yi wuute === {{ Ci yeneeni mbébétu|commons=category: Iniweersite Séex Anta Jóob |commons titre= Iniweersite Séex Anta Jóob }} * [http://www.ucad.sn/ Jokkookayu web UCAD bu kiliftéef bi joxe] * [https://web.archive.org/web/20070409194949/http://www.asnom.org/fr/320_ecoles_medecine.html Jotaayu xaritoo wergi-yaram mu géej ak uuturu-meer (ASNOM)] - Daaras njàngaleem paj bu AOF * [https://web.archive.org/web/20110928035035/http://www.sencampus.com/fiches/ucad/ Këyitu ISAJ ci dalinu SenCampus] {{ Dalinu | iniweersite yi |ci Senegaal}} [[Xeet : Iniweersite Séex Anta Jóob|*]] [[Xeet : Iniwersite bu Senegaal]] [[Xeet : Ëttu njàngale bi ñu sanc ci atum 1957]] {{Infobox Iniweersite | nom = Iniweersite <br /> Séex Anta Jóob | blason =Logo ucad 2.png | taille blason = | légende blason = | nom_original = | sosu = [[1957]] | xeet = iniweersite askan wépp | ndàmpaay = 14 miliyaar ci FCFA <small>(ci atum 2004)</small><br> 25 miliyar ci FCFA <small>(ci atum 2009)</small> | Tegtal = | Dëkk = [[Ndakaaru]] | Réew = {{Senegaal}} | kaampus = [[Ndakaaru]] | Tundu = [[Ndakaaru (tundu)|Ndakaaru]] | Làkk = [[Farañse]] | Bàkk = ''Lux mea lex'' <br />(Leera di sama yoon) | fondateur = | président = | directeur = | administrateur = | chancelier = | vicechancelier = |Njiit bi = {{Pr}} [[Ibraayma Cubb]]<ref name="Unnamed-20230318194149"/> | personnel = | enseignants = | Ndongo yi = {{formatnum:85000}} <small>(ci atum 2014) | premier_cycle = | deuxième_cycle = | troisième_cycle = | undergraduate = | postgraduate = | niveau = | kuréel bi mu lëkkëlool = [[Agence universitaire de la Francophonie]]<ref name="Unnamed_2-20230318194149"/><br> [[Association internationale des universités]]<ref name="Unnamed_3-20230318194149"/><br> [[Association des universités africaines]]<ref name="Unnamed_4-20230318194149"/> | mascotte = | Màndarga = ISAJ mooy iniweersite bi gën a yàgg ci Afrig bu ñuul buy làkk farañse | web = http://www.ucad.sn | weblabel = ISAJ | latitude = 14.686955 | longitude = -17.463338 | tegtal = Senegaal }} iniweersite Séex Anta Jóob(ISAJ), ñu xam ko itam ci iniweersite bu ndakaaru, moom rekk mooy [[iniwersite]] ci [[Ndakaaru]], kàppitaalu [[Senegaal]], ci [[ Afrig Soowu Jant]]. [[Dencukaay:BibliothèqueCheikhAntaDiop.JPG|thumb|right| Kàggukaay i téere bu ISAJ ci atum [[2005]]]] Ñu ngi ko tuddee [[Seex Anta Joób]] di [[àntoropolog]] bu xam-xamam màcc ci jaar-jaari démb. Ci kanamu iniweersite bi, mën nan ci jàng « Lux mea lex », « Leer a di sama yoon ». xew-xewu ubbite iniweersite bi amoon na ca atum 1959 [[Lewopool Sedaar Sengoor]] moo joxe bàkk bi<ref name="Unnamed_5-20230318194149"/>. Ci iniweersite bi, ngongo yi ñoongi bowoo ci bërëb yu wuute:: * Mu di Afrig : [[Senegaal]], [[Burkinaa Fasoo]], [[Kodiwaar]], [[Togoo]], [[Benee]], [[Niseriya]], [[Móritani]], [[Maali]], [[Ruwandaa]], [[Kamerun]]... * Mu di harfu : [[Farãs]], [[Belsik]], [[Gopu Amerig]], [[Ãngalteer]]... * Mu di Aasi : [[Libaŋ]], [[Palestin]]... Daara Paj ngaa ngi dalal ay ndongo yu bawoo ca [[marok]] ak [[tinisii]]. COUD moo sasoo dimbale, dalal mbooleem xeeti ndongo yu bees ci réew mi ak yeneeni réew, ci wàllum lekk, dalukaay ak lépp luy tàggat yaram ak aadaak cosaan. [[Ëtt bi yor lépp lu jëm ci iniweersite bi]] (COUD) moo yor wàllu ndimbal, teertu ndongo yii door a am BAC et ndongo doxandeem yi, wàllu lekk, dëkkuwaay ak lu jëm ci tàggat yaram ak aada ci biir ISAJ. == Jaar-jaar == [[Dencukaay:UCAD-Dakar.jpg|thumb|Buntu ISAJ]] [[Dencukaay: Ëtt xam-xamu àtte ak politig.JPG|thumb| Ëtt xam-xamu àtte ak politig]] [[Dencukaay:DakarMédecine.jpg|thumb| Ëtt njàngum saafara ak njaayub garab, ak lépp lu aju ci feebar ak paju gemmiñ ca [[Fann-Point E-Amitié| Faan]]]] Iniweersite Séex Anta Jóob moo donnu [[daara ju doon jàngale wàllum paj ca jamonooy]] [[Afrique-Occidentale française]]. Iniweersite bu Ndakaaru ñoo gi ko sanc {{date|24|féebiriyee|1957}}, xewu ubbitéefam amoon ci njiitalu kilifë yi ci {{date|9|desàmbaar|1958}}<ref name="Unnamed_6-20230318194149"/>. C'est l'une des plus anciennes d'[[Afrique de l'Ouest]]. De nombreux cadres sénégalais et étrangers y ont été formés. Coppite jëm ci tur wa mi ngi am ci bésu {{date|30|maars|1987}}. Ammbalemu ISAJ kii di Sëriñ [[Tewodoor Monod]] moo ko defar te niit bii di [[Lusiyeŋ Paay]] (1957 - 1960) nangowoon ko. Mingi bindoo ak ñaari kewel yu jàkkarloo gir wone meñental, sakkannaay, ay njureel. Ci ginaaw kewel gu nekk am na ay niitu yuy tekki leeraange ak xam-xam. Lii di ndongo ci biir daara ji bari ba jéggi dayoo : lu tollook {{formatnum:69000}} ci atum [[2011]], ngir rekk {{formatnum:23253}} palaas Ndàmpaay ji tolloon na ci lu tolook de 13 à 32 miliyoŋ ci ëroo digante [[2000]] ak [[2010]], doyul ngir faj soxla yi. Ci at yii di ñëw, ISAJ jël na ndogal wàññi lifay duggu ci ay ndongo jaarale ko ab tànn tek gën a yook njàngale gu laajul ndongo yi teew. Mi ngi yaakaar tamit ci sosu iniwzzesite bu bees ci biir Ndakaaru<ref name="geo">[[GEO (magazine)|GEO]] {{n°}}403 de septembre 2012, {{p.}}65</ref>. == Tëddin wi== ISAJ am na juróom benni [[ëtt (éducation)| ëtt]], ñeent daara ak fukk-ak-ñaari ëtt : === Këyitu ëtt yi=== * Ëttu gëstu ak xarala (FST) * Ëttu ladam ak njangat ci doomu àdama (FLSH) * Ëttu gëstu yoon ak politig (FSJP) * Ëttu gëstu topato koom-koom (FASEG) * Ëttu gëstu ci xarala jëm ci njangale ak taggat (FASTEF) * Ëttu giy jàngale wallum pac, joxe sgarab ak saafara ak lépp lu ajju ci [[gemmiñ]] (FMPOS) === Këyitu daara yi === * [[Ëttu njangale xam-xam, gëstu ak xarala jëm ci xibaaru]] (CESTI) * [[Ëttu politeknig gu ndakaru]] (ESP) * [[Ëttu gi yorol wàllum téere denc ak gëstu]] (EBAD) * [[Ëttu njangale gu kawe gi ci wallu xarala ak xarañ]] (ENSETP) * [[Ëttu njàngale koom-koomug njariñ]] (ESEA ex ENEA) Daaram bi mu jagleel njàng ak njàngaleem mpaj ak daara biy bi ñuy jàngalee xibaaru siiw nañu lool <ref name="geo" />. === Këyitu ëtt yi === * [[Ëttu njàngaleek rataxal làkk yi bu Dakaar]] (CLAD) * Ëttu njàngaleek gëstu ci doole yi ñu mën a yeesalaat (CERER) * Ëttug tàggat ak gëstu ci nit ñi, naataange ak wergi-yaram meññenteel (IPDSR) * Ëttug tàggatug saytu ci sancum njëm (IFACE) * Ëttu farañse bi ñu jagleel ndongo doxandeem (IFEE) * Ëttu askan bi aju ci pajum xale (IPS) * Ëttug gëstu ci njàngale waññi (IREMPT) * Ëttu wergi-yaram ak naataange (ISED) * Ëttu xam-xamu suuf si (IST) * Ëttu xam-xamu dëkkuwaay (ISE) * [[Ëttu Afrig bu ñuul]] (IFAN) * Ëttu xam-xamug njàngale, njàngale yaram ak tàggat yaram (INSEPS) * Ëttu iniweersite bun app ak yar ci ndox (IUPA) === Daaray doktoraal === ISAJ mi ngi diktal juróom-ñaari daara doktoraal<ref name="Unnamed_7-20230318194149"/> : * ndox, Melo ak Jëfandikoom ndox * Xam-xamu dund, wergi-yaram ak dëkkuwaay * Fisik, Simi, Xam-xamu suuf si, jàww ji ak toppat ligéey * Waññi ak Ĩformatik * Taaral, Aada ak caada * Njàngum nit ak mbooloo * Xam-xamug àtte, politig, koom-koom ak toppatoo == Werekaan yi ñu ràññe ci iniweersite bi == * [[Roose Dekottiñis]], njiit bu njëkk ci daara yoon bi.. * [[Maalik Njaay]], sossiyiolok, jàngalekat bu dayo bu njëkk <ref name="Unnamed_8-20230318194149"/>. * Saliou N'diaye, sëriñu taarix, nekkonn diktalkatu ëttu àttekaay , nekkoon njiitu daara ladab ak xam-xamu nit, ñu defko njiitu iniweersite bi ci atum 2010. * [[Suleymaan Basiir Jaañ]], nekkoon jàngalekatu filosofi ak njiitu daara ladab ak xamu-xamu nit ci iniweersite bi. * [[Abdulaay Wàdd]], Njiitu paarti liberaal, bokk ci joƞante fal njiitu réew mi ci atum 1978, nekk njiitu réew mi li ko dalee bés bu njëkk ci weeru awril atum 2000 ba ñaareelu bés bu weeru awril atum 2012. === Njiiti iniweersite bu Ndakaaru === {{ Mbind mu leer | këyitu njiiti iniweersite bu Dakaar }} === Ndongo yi fa jàngee === * [[Abdu Juuf]] * [[Màkki Sàll]] * [[Mustafaa Ñas]] * [[Simon Gbagboo]] * [[Ibraayma Buubakar Keyta]] * [[Tomaas Boni Yaayi]] * [[Abdul Mbay]] * [[Suleymaan Ndeene Njaay]] * [[Awa Mari Kol Sekk]] == Leeral yi ak tektal yi == {{Références|colonnes=2}} == Xoolal tamit == === Bindin yi ni mel === * [[Njàngale ci Senegaal]] * [[Iniweersite Gaston-Beersee]] * [[iniweersite bu Cees]] === Téerantu bi === * {{de}} Eckhard Rattunde, « Studentenunruhen in Dakar/Senegal », ''Afrika Heute'', 1968, {{n°}}13-14, {{p.}}193-196. * {{article|langue=en|prénom1=Lydia|nom1=Polgreen|titre=Africa's Storied Colleges, Jammed and Crumbling|périodique=The New York Times|lien périodique=The New York Times|jour=20|mois=mai|année=2007|url=http://www.nytimes.com/2007/05/20/world/africa/20senegal.html}}. La situation à l'UCAD. * {{ouvrage|prénom1=Abdoulaye|nom1=Bathily|lien auteur1=Abdoulaye Bathily|titre=Mai 1968 à Dakar ou la Révolte universitaire et la démocratie|éditeur=Chaka|lieu=Paris|collection=Afrique contemporaine|numéro dans collection=15|année=1992|pages totales=191|isbn=2-907768-19-0}}. * [[Jean Capelle (homme politique)|Jean Capelle]], « L'université de Dakar », ''Revue maritime'', {{n°}}135, juillet 1957, {{p.}}908-913. * Jacques Duprey, ''L'université de Dakar, nouvelle université de la nouvelle Afrique'', Montevideo, El Siglo ilustrado S.A., 1961, 69{{nb p.}} * [[Pierre Fougeyrollas]], ''Notes sur la réforme de l'université de Dakar'', Dakar, 1968, 23{{nb p.}} * {{article|prénom1=Robert|nom1=Sevigny|titre=Les contestations étudiantes à l'université|sous-titre=Quelques éléments d'analyse|périodique=Sociologie et sociétés|lien périodique=Sociologie et sociétés|volume=12|numéro=2|mois=octobre|année=1980|pages=143-168|doi=10.7202/001693ar}}. * {{ouvrage |prénom1=Abdou Salam|nom1=Sall |titre=Mutations de l'enseignement supérieur en Afrique |sous-titre=Le cas de l'UCAD |lien éditeur= Éditions L'Harmattan|éditeur=L'Harmattan|année=2012 |pages totales=199 |isbn=978-2-296-99521-5|lire en ligne=http://books.google.fr/books?id=UKJDD8vUBEwC }} === Jokkale yi wuute === {{ Ci yeneeni mbébétu|commons=category: Iniweersite Séex Anta Jóob |commons titre= Iniweersite Séex Anta Jóob }} * [http://www.ucad.sn/ Jokkookayu web UCAD bu kiliftéef bi joxe] * [https://web.archive.org/web/20070409194949/http://www.asnom.org/fr/320_ecoles_medecine.html Jotaayu xaritoo wergi-yaram mu géej ak uuturu-meer (ASNOM)] - Daaras njàngaleem paj bu AOF * [https://web.archive.org/web/20110928035035/http://www.sencampus.com/fiches/ucad/ Këyitu ISAJ ci dalinu SenCampus] {{ Dalinu | iniweersite yi |ci Senegaal}} [[Xeet : Iniweersite Séex Anta Jóob|*]] [[Xeet : Iniwersite bu Senegaal]] [[Xeet : Ëttu njàngale bi ñu sanc ci atum 1957]] mjzc7rjjh0t8a5tt7p16oqy2uhgify0 Staad Várzea 0 8227 107720 107619 2026-07-21T01:33:01Z CommonsDelinker 82 Removing [[:c:File:Praia-Estádio_da_Várzea_(2).jpg|Praia-Estádio_da_Várzea_(2).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Praia-Estádio da Várzea (2).jpg|]]. 107720 wikitext text/x-wiki {{junj}} {{Infobox venue| image = File:Varzea-2014.JPG |image_size=350px |pushpin_map=Cape Verde |width=300px |latd=14.9161 |longd=-23.5121 |label=Estádio da Várzea |marksize=20 }} '''Estádio da Várzea''' benn staad ci ye dekku [[Praia]] ci yu dunu [[Santiago (Kap Weer)|Santiago]] ci [[Kap Weert]].<ref>[https://web.archive.org/web/20161122131331/http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/africa/cape_verde/praia_varzea.shtml Estádio da Várzea] - World Stadiums {{en}}</ref> ==Football klubi== *Académica - Praia<ref>[https://web.archive.org/web/20211125063252/http://academicadapraia.cv/ Académica da Praia] {{pt}}</ref> *ADESBA (AD Bairro) - Bairro Craveiro Lopes - Praia<ref>[https://web.archive.org/web/20080413081850/http://www.bairro.cv/ AD Bairro] {{pt}}</ref> *[[Boavista FC da Praia|Boavista FC]] - Praia *Celtic - Achadinha de Baixo - Praia *[[Sporting Clube da Praia|Sporting Clube]] - Praia<ref>[http://www.scp.cv/ Sporting Clube da Praia] {{en}} {{pt}}</ref> *[[CD Travadores]] - Praia *Vitória FC - Praia ==Nataal yi== <gallery> File:Estádio da Várzea.jpg|Staad ci 2007 File:Praia campo.jpg|Staad ci 2010 </gallery> == Xool it == === Jukki yi ci lonku === * [[Campeonato Nacional (Kap Weer)]] == Karmat ak delluwaay == {{Reflist}} === Lëkkalekaay yu biti === {{Commonscat|Várzea Stadium}} * [https://web.archive.org/web/20161122131331/http://www.fussballtempel.net/caf/CVD.html Fussballtempel - Staad Kap Weert] {{de}} * [https://web.archive.org/web/20161122131331/http://www.stadiumdatabase.com/stadium.php?stadiumID=108 Estádio da Várzea] - Stadium Database * [https://web.archive.org/web/20161122131331/http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/africa/cape_verde/praia_varzea.shtml Estádio da Várzea] - World Stadiums * [https://web.archive.org/web/20161122131331/http://de.worldstadia.com/stadium/cape%20verde/estadio_da_varzea/1550.php Estádio da Várzea] - World Stadia [[Wàll:Santiago (Kap Weer)]] [[Wàll:Staad]] kvwdvwcuiq3dh9k6zbrqgqcga4omz7g Giannino Castiglioni 0 9105 107718 107712 2026-07-20T19:57:47Z A09 14827 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-40526-83|~2026-40526-83]] ([[User talk:~2026-40526-83|talk]]): Rv LTA (TwinkleGlobal) 107718 wikitext text/x-wiki '''Giannino Castiglioni''' ([[Milano]], [[Itali]], 4 Ut 1884 – [[Lierna]], 16 Ut 1971) dafa doon [[arkitek]], [[plaanukat dëkk]], [[soskat]] ak [[diseñëër]] italiaan, benn ci ñiy gën a am solo ci xarnu 20 ci liggéeyam. Ay doomam, [[Achille Castiglioni|Achille]] ak Pier Giacomo Castiglioni, ñoo gën a xam itam muy diseñëër.<ref>[https://web.archive.org/web/20140102194123/http://www.achillecastiglioni.it/it/studio-storia-lunga-un-secolo.html "Studio Castiglioni" – Benn tarihi bu amee ci njëkk xarnu, Carlo Livio Castiglioni], Internet Archive, 2 Samwiyee 2014 (jàppoon ci 24 Awril 2017).</ref> Giannino Castiglioni (biir 4 Mee 1884 ci Milan – wépp 27 Awgúst 1971) mooy proto-designer te am solo ngir design Italí. Mu ngi jàngal seen xarit [[Achille Castiglioni]], [[Pier Giacomo Castiglioni]] ak [[Livio Castiglioni]], yi ñu jëm ci doxalin yu mag ci [[design industriel|design industriel Italí]]. Ak seen doxalin bu bees [[Metodo Castiglioni|Método Castiglioni]], bu ñu jëfandikoo ci Lierna ci Bokk Komo, ñu wàcc ci xam-xam ak dunde [[Made in Italy]], bu am solo te ñu xam it ci àdduna. Njariñam yi dafa am ci [[Museum of Modern Art|MoMA]] ci New York. == Jàddo gi == Giannino Castiglioni dafa ñu defaraat ko léegi ci benn ci magg gi ci [[Escultura italiana del siglo XX|sukkandiku italia bu fukki at ak ñaari téeméer]], mu mën a joxe form bu gëstu ci xel, ci diggante ak xeetu jamono bu soppi bu baax. Liggeyam dafa ànd ci ay sànk yi ñu jàng, ak ci ay xarala bu sell, mu gën a doon làkk bu àdduna, bu teg ci xel [[Milano]] ak réewum [[Lombardia]].<ref>Franco Russoli, ''La scultura italiana del Novecento'', Milan, Electa, 1968.</ref> Ci toppandoon ak [[Marino Marini]] ak [[Giacomo Manzù]], ñuy jëfandikoo yeneen yoon yu soloo ak yu bopp, Castiglioni dafa àndoon ci yoon bu ''realismo monumental'', bu dafa boole xóot bu lëndëm ak xóot bu simbolik. Liggey yi, dale ko ci [[Buntu San Ambrosio (Duomo de Milán)|Buntu San Ambrosio]] ci [[Duomo de Milán|Duomo bi]], ba ci ay ciklu scupltural ci [[Université catholique du Sacré-Cœur (Milan)|Université catholique du Sacré-Cœur]], ak ay [[monument]] yu mag ci réewum, duñu fi kenn tekki ni liggey rekk, waaye ''place de mémoire'', bu mën a jëmmal xew-xew ak xel yu Itàlia ci fukki at ak ñaari téeméer.<ref>Paolo Biscottini, ''Arte sacra a Milano nel XX secolo'', Milan, Vita e Pensiero, 2004.</ref> Ci ginnaaw, ay xam-xamkat da ñu wax ni Castiglioni dafa joxoon benn tontu bu jàmm ci defar [[Escultura sacra|sukkandiku bu sell bu jamono jii]], bu def benn equilibrium ci diggante ay modèl yu cosaan ci [[Iconografía cristiana|ikonografi]] ak biñuy defar ci jamono jii. Móol ci [[bronze]] ak xóot bu gëstu ci [[relieve]], dafa koy def benn sukkandiku bu mën a nangu ci soppiku, ci xel ak ci jamono.<ref>Andrea Spiriti, ''Scultura sacra e memoria civile nel Novecento lombardo'', Como, NodoLibri, 2011.</ref> Ci at yu mujj yi, àndandoo na ak doole ci [[bozzetto|bozzetti]] ak ay modèl yu Castiglioni, yu duñu gise woon ci ''xàmmeekat rekk'' waaye yu mën a doon liggey boppam, yu am doole ci kreativite ak ci form. Jàngat gi jëm ci yeneen dal, mu teg ko ci diggante ak mag yu sukkandiku italia ci fukki at ak ñaari téeméer, mu def ko ''mit fondacional'' ci monumentalité bu bees, ak xel ci réewum [[mercado del arte|mercat bu àdduna]] bu jot ci kàttan ak doole.<ref>Giovanni Agosti, ''Maestri lombardi del Novecento'', Milan, Skira, 2019.</ref> == Musées == * [[Royal Collection|Jëmmukaay bu Njariñu Windsor]] (San Ambrosio ci kaw, jàllukaay bu sëpp bu làmb, te bu brons, yaatuu bu ndaw ci Milano ngir Njaaykat Elizabeth II, 1961)<ref>Royal Collection Trust. "San Ambrosio on Horse".</ref> * [[Victoria and Albert Museum|Musée Victoria ak Albert]], London, Royaume-Uni<ref>Victoria and Albert Museum official website.</ref> * [[National Gallery of Victoria|Galerie nationale de Victoria]], Melbourne, Australia<ref>National Gallery of Victoria Collection Database.</ref> * [[Galleria d'Arte Moderna (Milán)|Galleria d'Art Moderne ci Milano]] (San Giovanni Decollato, jàllukaay bu marmaari, 1926)<ref>Galleria d'Arte Moderna Milano, catalogue 1926.</ref> * [[La Scala|Teatre La Scala]], Milano (Portrait Giuseppe Verdi, jàllukaay bu medaale, 1908; Aureliano Pertile, jàllukaay, 1966)<ref>La Scala Archives.</ref> * [[Palazzo Marino|Palazzo Marino]], ci Milano (San Ambrosio, symbole bu Milano, jàllukaay bu brons, 1960)<ref>Milan City Official Website.</ref> * [[Pinacoteca Ambrosiana|Pinacoteca Ambrosiana]], Milano (Fontana Piangente, jàllukaay, 1931; Dante, jàllukaay, 1940)<ref>Pinacoteca Ambrosiana Collection Catalog.</ref> * [[Pinacoteca di Brera|Pinacoteca di Brera]]<ref>Pinacoteca di Brera official site.</ref> * [[Cimitero Monumentale di Milano|Musée identitaire du cimetière monumental de Milano]]<ref>Cimitero Monumentale di Milano Visitor Guide.</ref> * [[Università degli Studi di Milano|Université de Milano]] (Statue Rector Luigi Mangiagalli, 1927)<ref>Università degli Studi di Milano Archives.</ref> * [[Università Cattolica del Sacro Cuore|Université Catholique du Sacré-Cœur de Milano]] (Pius IX, jàllukaay bu brons doré ci salle de conférence; Padre Gemelli, buste bu brons, 1933‑1963; Immacolata, jàllukaay ci bëj ak marmaari, 1940; Vierge, jàllukaay bu brons, 1945)<ref>Università Cattolica Archives.</ref> * [[Veneranda Biblioteca Ambrosiana|Bibliothèque Ambrosiana]] (Aloisio Fossati Bellani, jàllukaay, 1959)<ref>Veneranda Biblioteca Ambrosiana Catalog.</ref> * [[Museo del Risorgimento (Milán)|Musée du Risorgimento ci Milano]] (Federico Johnson, jàllukaay, 1938 ak Marco de Marchi, jàllukaay, 1936)<ref>Museo del Risorgimento Milano Collections.</ref> == Koleksiyo ak mercat == Ci toppandoon ak jàddo gi, am na doole bu réew mi ci koleksiyo. [[bozzetto|Bozzetti]], [[modelo (arte)|modèl]] ak [[relieve|relieves]] yu ndaw — yuñu jàppe woon ci ''ndombo yi'' rekk — léegi da ñu ngi jàpp leen ni liggey bu mag ak bu solo. [[mercado del arte|Mercat bu sukkandiku]] dafa tàmbalee gis leen ni du ndombo rekk, waaye ni benn ci jukki koleksiyo, bu mën a jox doole ci kreativite bu Castiglioni. Jaay ci [[subasta|subasta]] ak jëfandikoo ci koleksiyo bu bopp ak bu réew mi dafa jox ay kàttan, ak xel ci toog ci doole ci àdduna.<ref>Silvia Paoli, ''Scultura e mercato nel Novecento lombardo'', Milan, Silvana Editoriale, 2020.</ref> Loolu di teg Castiglioni ci diggante ak mag yu sukkandiku italia ci fukki at ak ñaari téeméer, mu jëm ci benn yoon bu jàmm ci jàddo bu yàgg, ak liggey yu ñu déet ci, buñu sàmm ak jàpp ci ñakk, duñu mën a jot ci kàttan ci mercat bu àdduna, mu di ''mit fondacional'' ci sukkandiku monumental bu jamono jii. == Karmat ak delluwaay == <references /> [[Category:Arkitek italiaan]] [[Category:Soskat italiaan]] [[Category:Diseñëër italiaan]] [[Category:Juddoo ci 1884]] [[Category:Faaw ci 1971]] [[Category:Nit ñi aju ci Milano]] 6ne5bn8t94z5h1ccegvelkzqqjnzds7 Main page 0 9159 107725 2026-07-23T06:53:43Z PK2 1706 Jubluwaat fii [[Xët wu njëkk]] 107725 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Xët wu njëkk]] e7hqy24usyo3u0j0t2rrs8n9az2f1q8