Wikipedia xhwiki https://xh.wikipedia.org/wiki/Iphepha_Elingundoqo MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter iMedia Mahluko Ingxoxo Ilungu Ingxoxo nelungu Wikipedia Ingxoxo ngeWikipedia Ngokweenkcukacha Ingxoxo ngokweenkcukacha iMediaWiki Ingxoxo ngeMediaWiki iThemplethi Ingxoxo yethemplethi Uncedo Ingxoxo ngoncedo Uluhlu Ingxoxo ngoluhlu TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Imalariya 0 4684 42350 41608 2026-11-02T00:41:10Z InternetArchiveBot 10408 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 42350 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Imalariya | ICD10 = {{ICD10|B|50||b|50}}-{{ICD10|B|54||b|54}} | ICD9 = {{ICD9|084}} | Image = Malaria.jpg | Caption = ''Iplasmodiyam'' esuka kumathe emazi yengcongconi anqumleza kwiseli yengcongconi. | DiseasesDB = 7728 | MedlinePlus = 000621 | OMIM = 248310 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1385 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|305}} {{eMedicine2|ped|1357}} | MeshName = Malaria | MeshNumber = C03.752.250.552 }} <!-- Inkcazelo neempawu --> '''Imalariya''' [[sisifo esisuka kwiingcongconi esosulelayo]] esiba sebantwini nakwezinye izilwanyana esibangelwa [[zizimfimfithi-gazi]] (uhlobo lweseli enye [[izinambuzane]]) ''[[zePlasmodiyam]]''.<ref name=WHO2014/> Imalariya ibangela iimpawu ezidla ngokuquka [[ifiva]], [[imalaise|ukudinwa]], [[ukugabha]] [[intloko ebuhlungu]].<!-- <ref name=EBMED2014/> --> Kwiimeko ezimandla inokubangela [[ijondisi|ulusu olutyheli]], [[ukugula]], [[ikoma]] okanye [[ukufa]].<ref name=EBMED2014/> Ezi mpawu zidla ngokuqala kwiintsuku ezilishumi okanye ezilishumi elinesihlanu emva kokuba ulunyiwe.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Kwabo bangakhange banyangwe kakuhle isifo sinokuphinda sibuye kwiinyanga kamva.<ref name=WHO2014/> Kwabo basandul' ukusinda kwisifo, ukosuleleka kwakhona kudla ngokubangela iimpawu ezingekho mandla noko.<!-- <ref name=EBMED2014/> --> Oku [[kukhuseleka]] kwexeshana kudla ngokuplhela ngokuhamba kweenyanga ukuya kwiminyaka ukuba akuchanabeki ngokuqhubekayo kwimalariya.<ref name=EBMED2014/> <!--Unobangela nokufunyaniswa-->Ngokuqhelekileyo, esi sifo sidluliselwa kukulunywa yimazi yengcongconi ''[[Anopheles]]'' enesi sifo.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Oku kulunywa kufaka izimfimfithi-gazi ezikumathe engcongconi [[kwigazi]] lomntu lowo.<ref name=WHO2014/> Izimfimfithi-gazi ziya esibindini apho zithi zikhule zize zizale.<!-- <ref name=EBMED2014/> --> Iindidi ezintlanu ''zePlasmodiyam'' zinokosulela zize zisasazwe ngabantu.<ref name=EBMED2014/> Ubukhulu becala ukufa kunokubangelwa yi''[[Plasmodium falciparum|P.&nbsp;falciparum]]'' ene''[[Plasmodium vivax|P.&nbsp;vivax]]'', ''[[Plasmodium ovale|P.&nbsp;ovale]]'',kunye ''[[Plasmodium malariae|P.&nbsp;malariae]]'' ngokuqhelekileyo ibangela uhlobo olungekho mandla lwemalariya.<ref name=WHO2014/><ref name=EBMED2014/> Udidi ''[[iPlasmodium knowlesi|P.&nbsp;knowlesi]]'' alufane lubangele isifo ebantwini.<ref name=WHO2014/> Imalariya idla ngokufunyaniswa ngohlolo lwemayikroskopu lwegazi kusetyenziswa [[iifilimu zegazi]], okanye [[ezine-antigen]] [[Uvavanyo lokufumanisa i-antigen yemalariya|uvavanyo olukhawulezileyo lokufumanisa]].<ref name=EBMED2014/> Iindlela ezisebenzisa [[iziganeko ezilandelelanayo zepolymerase]] zokufumanisa [[iDNA]] yezimfimfithi-gazi ziye zaveliswa, kodwa azisetyenziswa ngokubanzi kwiindawo apho imalariya [[igqugqisileyo]] ngenxa yeendleko zayo nokuntsonkotha kwayo.<ref name="Nadjm 2012">{{Cite journal |author=Nadjm B, Behrens RH |title=Malaria: An update for physicians |url=https://archive.org/details/sim_infectious-disease-clinics-of-north-america_2012-06_26_2/page/243 |journal=Infectious Disease Clinics of North America |year=2012 |volume=26 |issue=2 |pages=243–59 |pmid=22632637 |doi=10.1016/j.idc.2012.03.010}}</ref> <!--Ukuthintelwa nonyango-->Ingozi yezifo inokuncitshiswa ngokuthintela ukulunywa yingcongconi ngokusebenzisa [[inethi yengcongconi]] kunye [[nezinto zokugxotha izinambuzane]], okanye ngeendlela zokulawula iingcongoni njengokutsutsuza [[zinto zokubulala izinambuzane]] nokuvula iidreyini zamanzi amileyo.<ref name=EBMED2014/> Kukho amayeza awahlukeneyo [[okuthintela imalariya]] kubakhenkethi abaya kwiindawo ezigcwele esi sifo.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Ukufumana la mayeza ngamaxesha athile [[sulfadoxine/pyrimethamine]] kuyanconyelwa [[kwiintsana]] nasemva [[kwekota yokuqala]] [[yokukhulelwa]] kwiindawo ezinengozi enkulu yemalariya.<!-- <ref name=WHO2014/> --> Nakuba kukho imfuneko, asikho [[isitofu]] esisebenzayo, nakuba kuqhubeka kusenziwa imigudu yokusivelisa.<ref name=WHO2014/> Unyango olunconyelwayo lwemalariya ngumxube [[wamayeza alwa nemalariya]] aquka [[i-artemisinin]].<ref name=WHO2014/><ref name=EBMED2014/> Iyeza lesibini linokuba [[yimefloquine]], [[ilumefantrine]], okanye isulfadoxine/pyrimethamine.<ref name=WHO2010>{{bhekisela kwincwadi|last1=Organization|first1=World Health|title=Guidelines for the treatment of malaria|url=https://archive.org/details/guidelinesfortre0000unse|date=2010|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=9789241547925|page=ix|edition=2nd ed.}}</ref> [[Quinine]] kwakunye [[nedoxycycline]] inokusetyenziswa ukuba i-artemisinin ayifumaneki.<ref name=WHO2010/> Kunconyelwa ukuba kwiindawo apho esi sifo sixhaphakileyo, imalariya iqinisekiswe ukuba kunokwenzeka ngaphambi kokuba iqale ukunyangwa ngenxa yenkxalabo yokwanda [[kokuxhathisa amayeza]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> Amayeza amaninzi alwa nemalariya sele iwaxhathisa; ngokomzekelo, exhathisa [[ichloroquine]] ''P.&nbsp;falciparum'' sele inwenwele kwiindawo ezininzi ezinemalariya, yaye ukuxhathiswa kwe-artemisinin sele kuyingxaki kwezinye iindawo zoMzantsi-mpuma Asia.<ref name=WHO2014/> <!--Ukudluliselwa Nokulawulwa--> Esi sifo sinwenwele [[kwiiTropiki]] kunye [[nemimandla esezantsi kwetropiki]] ekhoyo ngokubanzi engqonge [[i-ikhweyitha]].<ref name=EBMED2014>{{cite journal|last=Caraballo|first=Hector|title=Emergency Department Management Of Mosquito-Borne Illness: Malaria, Dengue, And West Nile Virus|journal=Emergency Medicine Practice|date=May 2014|volume=16|issue=5|url=http://www.ebmedicine.net/topics.php?paction=showTopic&topic_id=405}}</ref> Oku kuquka ummandla omkhulu [weAfrika Esezantsi KweSahara]], [[iAsia]], kunye [ne[Latin America]].<!-- <ref name=WHO2014/> --> [[IWorld Health Organization]] iqikelela ukuba ngo-2012, kwakukho abantu abazizigidi eziyi-207 ababenemalariya.<!-- <ref name=WHO2014/> --> ngaloo nyaka kuqikelelwa ukuba esi sifo sabulala phakathi kwe-473,000 ne-789,000 yabantu, uninzi lwabo ingabantwana baseAfrika.<ref name=WHO2014>{{cite web|title=Malaria Fact sheet N°94|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs094/en/|website=WHO|accessdate=28 August 2014|date=March 2014}}</ref> Imalariya idla ngokunxulunyaniswa nobuhlwempu yaye inefuthe elingelihle kakhulu [[kuhlumo loqoqosho]].<ref name="IftSoL">{{Cite report |author=Gollin D, Zimmermann C |title=Malaria: Disease Impacts and Long-Run Income Differences |date=August 2007 |publisher=[[Institute for the Study of Labor]] |url=http://ftp.iza.org/dp2997.pdf |format=PDF |access-date=2015-09-19 |archive-date=2016-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318151954/http://ftp.iza.org/dp2997.pdf |dead-url=yes}}</ref><ref name="Worrall 2005">{{Cite journal |author=Worrall E, Basu S, Hanson K |title=Is malaria a disease of poverty? A review of the literature |url=https://archive.org/details/sim_tropical-medicine-and-international-health_2005-10_10_10/page/1047 |journal=Tropical Health and Medicine |year=2005 |volume=10 |issue=10 |pages=1047–59 |doi=10.1111/j.1365-3156.2005.01476.x |pmid=16185240}} {{open access}}</ref> EAfrika kuqikelelwa ukuba ibangela ilahleko eyi-$12 bhiliyoni USD ngonyaka ngenxa yeendleko zonyango, ukungakwazi ukusebenza negalelo layo kukhenketho.<ref name="Greenwood 2005">{{Cite journal |author=Greenwood BM, Bojang K, Whitty CJ, Targett GA |title=Malaria |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_april-23-29-2005_365_9469/page/1487 |journal=Lancet |year=2005|volume=365 |issue=9469 |pages=1487–98 |pmid=15850634 |doi=10.1016/S0140-6736(05)66420-3}}</ref> <gallery widths="154px" heights="200px" perrow="5" caption=""> | File:Fighting malaria in Solomon Islands (10695013835).jpg| File:Solução contra a malária na Africa (4106652282).jpg| </gallery> ==Iimbekiselo== {{Reflist}} {{Commonscat|Malaria}} {{DEFAULTSORT:Malariya}} [[Category:Izifo]] mu1ff9ne161lar20742tlsjm3eicoba