Wikipedia
xhwiki
https://xh.wikipedia.org/wiki/Iphepha_Elingundoqo
MediaWiki 1.48.0-wmf.3
first-letter
iMedia
Mahluko
Ingxoxo
Ilungu
Ingxoxo nelungu
Wikipedia
Ingxoxo ngeWikipedia
Ngokweenkcukacha
Ingxoxo ngokweenkcukacha
iMediaWiki
Ingxoxo ngeMediaWiki
iThemplethi
Ingxoxo yethemplethi
Uncedo
Ingxoxo ngoncedo
Uluhlu
Ingxoxo ngoluhlu
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
UDora Nginza
0
8926
42354
40119
2026-11-06T18:03:11Z
Soxolo
16787
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
42354
wikitext
text/x-wiki
'''UDora Nginza''', owaziwa ngokuba "nguMama waseNew Brighton" wazalwa ngomhla wamashumi anesixhenxe kwinyanga yeDwarha ngonyaka ka 1891 waze wayosweleka ngonyaka ka 1955, wayengumongikazi owayengomnye woovulindlela bokuqala nabanefuthe kakhulu kwinkonzo yezempilo yoluntu kubantu abamnyama eNew Brighton, iGqeberha, eMpuma Koloni, eMzantsi Afrika.
== Ibali lobomi ==
UDora Nginza wazalwa engu Dora Jacob kuMnumzana noNkosikazi Hermanus Nyamezela Jacob ngomhla we 17 eyeDwarha 1891 eCradock, eMpuma Koloni. Abazali bakhe babengazifundanga ngenxa yokwahlulahlula abantu ngokobuhlanga nokuxhaphazwa kwezoqoqosho. Abantakwabo ababini, uFrank noJohn baba ngamapolisa aqeqeshiweyo nangona kwakukho ixesha elinzima. Xa baqonda ukuba amapolisa "abemibala" afumana imali eninzi kunamadoda awo "abamnyama", balungisa igama likayise ukusuka kuJacob ukuya kuJacobs, baza babhalisa njengama "abemibali" kwiiphepha-mali zemali zamapolisa. Utata kaDora wafa xa wayesemncinane. Wafumana imfundo yakhe yokuqala e-Cradock, esebenzisa igama elihlelwe "uJacobs", <ref name="DoraNginza1">{{Cite news|last=Foster|first=D. Merle|year=2007|title=Lahlekile: A Twentieth Century Chronicle of Nursing in South Africa|publisher=Chipmunkapublishing|url=https://books.google.com/books?id=CEgrIpj8RQQC&q=dora+nginza&pg=PA17|access-date=19 October 2017|isbn=9781847474278}}</ref> kwaye kamva wayikhuthaza [[IBhayi|IPort Elizabeth]]. Waqhubeka nokuqeqeshwa njengomongikazi kwiSibhedlele saseVictoria, eLovedale eAlice, eMpuma Koloni ngexesha Imfazwe Yehlabathi I, waba ngomnye wabagqirha abathathu bokuqala baseAfrika abaqeqeshwe phantsi koNel Mac Vicar. Emva koko waphumelela uviwo lwe-SAMDC lokufaneleka ukuba abhaliswe njengomongikazi kwiSibhedlele sasePort Elizabeth ngo-1919. Ngomhla wama-20 kuJanuwari 1920 wafumana isidanga sokuba ngumongikazi ogqibeleleyo.
Ngowe-1923, watshata neNtloko uHenry Nginza ukusuka kwicandelo laseGcaleka phantsi kwesiduko samaRharhabe.<ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}</ref> Yena nomyeni wakhe uHenry babehlala nabantwana babo eyayingengobabo ngokwegazi koko babeba chongile ukuze babakulise, unyana wabo uVelile nentombi yakhe uChristine eNew Brighton. Xa umyeni wakhe wasweleka ngenyanga EyeThupha 12, ngama-1943, kwafuneka kufunyanwe umongameli omtsha. Inqununu enkulu yamaRharhabe, uArchibald Velile Sandile, wanika uDora ubuntloko beqela I-Gcaleka. Kude kube kusweleka kwakhe, wahlala engummeli we [[IPhondo laseMpuma-Koloni|I-Eastern Cape]] Urban Area, exoxa kwaye exoxa namadoda ngemicimbi yobuzwe. <ref name="DoraNginza1">{{Cite news|last=Foster|first=D. Merle|year=2007|title=Lahlekile: A Twentieth Century Chronicle of Nursing in South Africa|publisher=Chipmunkapublishing|url=https://books.google.com/books?id=CEgrIpj8RQQC&q=dora+nginza&pg=PA17|access-date=19 October 2017|isbn=9781847474278}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFoster2007">Foster, D. Merle (2007). [https://books.google.com/books?id=CEgrIpj8RQQC&q=dora+nginza&pg=PA17 "Lahlekile: A Twentieth Century Chronicle of Nursing in South Africa"]. Chipmunkapublishing. [[ISBN]] [[Special:BookSources/9781847474278|<bdi>9781847474278</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
UDade Nginza wathatha umhlala-phantsi kwizigulana ngonyaka wama-1954 waza wasweleka ngenyanga yeSilimela ngonyaka wama-1966kwisibhedlele saseLivingstone emva kokusuntywa yingulo ixesha elifutshane eneminyaka engama - 75. Wangcwatywa ecaleni komyeni wakhe, kwaye kamva wangcwatywa kwakhona kwindawo yeDora Nginza Hospital kwilokishi yaseZwide, eGqeberha.<ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza "Dora Nginza"]. South African History Online<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
Ngokophando olwenziwe ziingcali ngabasebenzi bezempilo abamnyama eMzantsi Afrika, ngexesha lolawulo localucalulo abantu abaninzi ababa ngabahlengikazi noogqirha baziva betsaleleke kakhulu kunyango. Abanye babecinga ukuba lubizo lonqulo ngelixa abanye babekholelwa ukuba lubizo oluqhelekileyo lokuphilisa abagulayo nokunceda abo babandezelekileyo. Ekugqityweni kwesikolo sakhe noqeqesho, uSister Dora waqala ukusebenza ngomhla woku-1 kweyeNkanga ngo-1919 kwaye wayengumongikazi wokuqala wesithili ukusebenza eNew Brighton, ngaphandle [[IBhayi|kwePort Elizabeth]], [[IPhondo laseMpuma-Koloni|eMpuma Koloni]] . Ngexesha lokuqeshwa kwakhe, iNew Brighton yayinezinga eliphezulu lokufa kwaye yayingafumani nkonzo zonyango. Waqala ukusebenza endlwini elula eyayisebenza njengesibhedlele sokwexeshana esineebhedi ezintandathu kuphela, ezazinikezelwa ngurhulumente. <ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}</ref> Umsebenzi wakhe ekuphuhlisweni kwezempilo kwilokishi wanconywa liSebe leMicimbi yezeNdalo. UNginza wayejoyinwe ngabahlengikazi ababini abaqeqeshwe eLovedale, kwaye iqela latyelela abantu abangama-6,000 eNew Brighton kunye nokuqhuba isibhedlele esincinci. <ref name="DoraNginza3">{{Cite news|last=Digby|first=Anne|year=2006|title=Diversity and Division in Medicine: Health Care in South Africa from the 1800s|page=263|publisher=Peter Lang|publication-place=Bern|url=https://books.google.com/books?id=vI09L8tKAEwC&q=dora+nginza&pg=PA263|isbn=978-3-03910-715-5}}</ref> USister Nginza wayekwasebenza njengombelekisi, umpheki kunye nococeko. Ngo-1923, watshintshelwa kwiSebe lezeMpilo lasePort Elizabeth njengosisi omkhulu wabahlengikazi, kodwa waqhubeka nokubonelela ngeenkonzo zempilo eNew Brighton. USister Nginza wathatha umhlala-phantsi ngo-1954 emva kweminyaka engama-35 yenkonzo yabahlengikazi, [[I-Eshiya|eshiya]] ikliniki yaseNew Brighton enabasebenzi abangama-25 ababhalisiweyo ababonelela ngeenkonzo zempilo kuluntu. Wabizwa ngokuba ngu "Mama waseNew Brighton" ngenxa yokuzinikela kwakhe kwimpilo-ntle apho. <ref name="DoraNginza2" />
== Iindumiso ==
* Ngasese, phakathi kokungaqiniseki kwenkcubeko, ucalulo, ubuhlwempu, ukungazi malunga nemikhuba yezempilo kunye neengxaki eziphazamisayo zabasebenzi ngo-1920, waseka inkonzo yezempilo epheleleyo eNew Brighton, ePort Elizabeth.
* Waziwa njengomntu obalulekileyo owenza inkqubela enkulu kwezonyango ekuxilongweni komkhuhlane we typhus ngexesha lobhubhane we typhous, efundisa oogqirha.
* Ngowe-1927, wathunyelwa [[ISwitzerland|eSwitzerland]] naseNgilani njengelungu le-Re-Armament Movement.
* Wazingca njengomongikazi ongumzekelo kunye nenkokeli [[AmaXhosa|IsiXhosa]] nakwimimandla ebanzi ngexesha lokuphila kwakhe. Oku kwamenza wafumana isihloko esithi A! INobantu (uMama woLuntu).
* Wanikwa ubuntloko ngo-1945 yintloko ephezulu ye AmaRharhabe emva kokufa komyeni wakhe, intloko uJohn Henry Nginza. Wahlala engummeli wendawo yaseMpuma Koloni de wafa ngo 1966, ngaphandle komfazi ngelo xesha.
* Ngowe-1951, wanikwa iwotshi yegolide yiConsul for African Affairs eseNew York, waba ngumfazi wokuqala waseAfrika ukufumana ibhaso elalinikwa abantu abenza umsebenzi kawonke-wonke owawusinceda abantu baseAfrika.
* Ngowe-1954, uSodolophu wasePort Elizabeth, uLouis Dubb, wamnika isitya sesilivere njengophawu lokuxabisa iPort Elizabeth ngenkonzo yakhe ethembekileyo kubemi baseNew Brighton. <ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}</ref>
Namhlanje, kwidolophu encinci yaseZwide, iSibhedlele iDora Nginza, esibizwa ngegama loovulindlela bezonyango kubantu abamnyama eGqeberha, sikwiindawo ezibalaseleyo nezaziwayo ngenxa yenkonzo yakhe kubantu abamnyama eGqeberha ebhayi nakwindawo ekuhlala kuyo iminyaka engama-35. Inebheedi ezingama-570 ezisebenzayo kwaye inikezela ngeenkonzo zempilo zeNqanaba lesibini neNqanaba lesithathu kuluntu lwaseGqeberha nakwiindawo ezikufutshane. Ngonyaka wama-2001, wafumana isidanga sobugqirha esenziwa ngokuhlonela emva kokufa kwakhe yiDyunivesithi yaseBhayi. Umbutho wabahlobo bakaDora Nginza, iiNGO, wasekwa.
r7px8i8z16xfm5g03xne7nk8khalzjc
42355
42354
2026-11-06T18:15:19Z
Soxolo
16787
/* */
42355
wikitext
text/x-wiki
'''UDora Nginza''', owaziwa ngokuba "nguMama waseNew Brighton" wazalwa ngomhla wamashumi anesixhenxe kwinyanga yeDwarha ngonyaka ka 1891 waze wayosweleka ngonyaka ka 1955. Wayengumongikazi owayengomnye woovulindlela bokuqala nabanefuthe kakhulu kwinkonzo yezempilo yoluntu kubantu abamnyama eNew Brighton, eGqeberha, eMpuma Koloni, eMzantsi Afrika.
== Ibali lobomi ==
UDora Nginza wazalwa engu Dora Jacob kuMnumzana noNkosikazi Hermanus Nyamezela Jacob ngomhla we 17 eyeDwarha 1891 eCradock, eMpuma Koloni. Abazali bakhe babengafundanga ngenxa yokwahlulahlula abantu ngobuhlanga nokuxhatshazwa kwezoqoqosho. Abantakwabo ababini, uFrank noJohn baba ngamapolisa aqeqeshiweyo nangona kwakukho ixesha elinzima. Bafumanisa ukuba amapolisa "ebala" afumana imali eninzi kunamadoda "amnyama", batshintsha igama likayise ukusuka kuJacob ukuya kuJacobs, baza babhalisa njengabebala kwiimpepha-mali zeemali zamapolisa. Utata kaDora wasweleka esemncinci. Wafumana imfundo yakhe yokuqala e-Cradock, esebenzisa igama elihlelwe "uJacobs", <ref name="DoraNginza1">{{Cite news|last=Foster|first=D. Merle|year=2007|title=Lahlekile: A Twentieth Century Chronicle of Nursing in South Africa|publisher=Chipmunkapublishing|url=https://books.google.com/books?id=CEgrIpj8RQQC&q=dora+nginza&pg=PA17|access-date=19 October 2017|isbn=9781847474278}}</ref> kwaye kamva wayikhuthaza [[IBhayi|IPort Elizabeth]]. Waqhubeka nokuqeqeshwa njengomongikazi kwiSibhedlele saseVictoria, eLovedale eAlice, eMpuma Koloni ngexesha lemfazwe Yehlabathi I, waba ngomnye wabagqirha abathathu bokuqala baseAfrika abaqeqeshwe phantsi koNel Mac Vicar. Emva koko waphumelela uviwo lwe-SAMDC lokufaneleka ukuba abhaliswe njengomongikazi kwiSibhedlele sasePort Elizabeth ngo-1919. Ngomhla wama-20 kuJanuwari 1920 wafumana isidanga sokuba ngumongikazi ogqibeleleyo.
Ngowe-1923, watshata neNtloko uHenry Nginza ukusuka kwicandelo laseGcaleka phantsi kwesiduko samaRharhabe.<ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}</ref> Yena nomyeni wakhe uHenry babehlala nabantwana babo eyayingengobabo ngokwegazi koko babeba chongile ukuze babakulise, unyana wabo uVelile nentombi yakhe uChristine eNew Brighton. Xa umyeni wakhe wasweleka ngenyanga EyeThupha 12, ngama-1943, kwafuneka kufunyanwe umongameli omtsha. Inqununu enkulu yamaRharhabe, uArchibald Velile Sandile, wanika uDora ubuntloko beqela I-Gcaleka. Kude kube kusweleka kwakhe, wahlala engummeli we [[IPhondo laseMpuma-Koloni|I-Eastern Cape]] Urban Area, exoxa kwaye exoxa namadoda ngemicimbi yobuzwe. <ref name="DoraNginza1">{{Cite news|last=Foster|first=D. Merle|year=2007|title=Lahlekile: A Twentieth Century Chronicle of Nursing in South Africa|publisher=Chipmunkapublishing|url=https://books.google.com/books?id=CEgrIpj8RQQC&q=dora+nginza&pg=PA17|access-date=19 October 2017|isbn=9781847474278}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFoster2007">Foster, D. Merle (2007). [https://books.google.com/books?id=CEgrIpj8RQQC&q=dora+nginza&pg=PA17 "Lahlekile: A Twentieth Century Chronicle of Nursing in South Africa"]. Chipmunkapublishing. [[ISBN]] [[Special:BookSources/9781847474278|<bdi>9781847474278</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
UDade Nginza wathatha umhlala-phantsi kwizigulana ngonyaka wama-1954 waza wasweleka ngenyanga yeSilimela ngonyaka wama-1966kwisibhedlele saseLivingstone emva kokusuntywa yingulo ixesha elifutshane eneminyaka engama - 75. Wangcwatywa ecaleni komyeni wakhe, kwaye kamva wangcwatywa kwakhona kwindawo yeDora Nginza Hospital kwilokishi yaseZwide, eGqeberha.<ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza "Dora Nginza"]. South African History Online<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 October</span> 2017</span>.</cite></ref>
Ngokophando olwenziwe ziingcali ngabasebenzi bezempilo abamnyama eMzantsi Afrika, ngexesha lolawulo localucalulo abantu abaninzi ababa ngabahlengikazi noogqirha baziva betsaleleke kakhulu kunyango. Abanye babecinga ukuba lubizo lonqulo ngelixa abanye babekholelwa ukuba lubizo oluqhelekileyo lokuphilisa abagulayo nokunceda abo babandezelekileyo. Ekugqityweni kwesikolo sakhe noqeqesho, uSister Dora waqala ukusebenza ngomhla woku-1 kweyeNkanga ngo-1919 kwaye wayengumongikazi wokuqala wesithili ukusebenza eNew Brighton, ngaphandle [[IBhayi|kwePort Elizabeth]], [[IPhondo laseMpuma-Koloni|eMpuma Koloni]] . Ngexesha lokuqeshwa kwakhe, iNew Brighton yayinezinga eliphezulu lokufa kwaye yayingafumani nkonzo zonyango. Waqala ukusebenza endlwini elula eyayisebenza njengesibhedlele sokwexeshana esineebhedi ezintandathu kuphela, ezazinikezelwa ngurhulumente. <ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}</ref> Umsebenzi wakhe ekuphuhlisweni kwezempilo kwilokishi wanconywa liSebe leMicimbi yezeNdalo. UNginza wayejoyinwe ngabahlengikazi ababini abaqeqeshwe eLovedale, kwaye iqela latyelela abantu abangama-6,000 eNew Brighton kunye nokuqhuba isibhedlele esincinci. <ref name="DoraNginza3">{{Cite news|last=Digby|first=Anne|year=2006|title=Diversity and Division in Medicine: Health Care in South Africa from the 1800s|page=263|publisher=Peter Lang|publication-place=Bern|url=https://books.google.com/books?id=vI09L8tKAEwC&q=dora+nginza&pg=PA263|isbn=978-3-03910-715-5}}</ref> USister Nginza wayekwasebenza njengombelekisi, umpheki kunye nococeko. Ngo-1923, watshintshelwa kwiSebe lezeMpilo lasePort Elizabeth njengosisi omkhulu wabahlengikazi, kodwa waqhubeka nokubonelela ngeenkonzo zempilo eNew Brighton. USister Nginza wathatha umhlala-phantsi ngo-1954 emva kweminyaka engama-35 yenkonzo yabahlengikazi, [[I-Eshiya|eshiya]] ikliniki yaseNew Brighton enabasebenzi abangama-25 ababhalisiweyo ababonelela ngeenkonzo zempilo kuluntu. Wabizwa ngokuba ngu "Mama waseNew Brighton" ngenxa yokuzinikela kwakhe kwimpilo-ntle apho. <ref name="DoraNginza2" />
== Iindumiso ==
* Ngasese, phakathi kokungaqiniseki kwenkcubeko, ucalulo, ubuhlwempu, ukungazi malunga nemikhuba yezempilo kunye neengxaki eziphazamisayo zabasebenzi ngo-1920, waseka inkonzo yezempilo epheleleyo eNew Brighton, ePort Elizabeth.
* Waziwa njengomntu obalulekileyo owenza inkqubela enkulu kwezonyango ekuxilongweni komkhuhlane we typhus ngexesha lobhubhane we typhous, efundisa oogqirha.
* Ngowe-1927, wathunyelwa [[ISwitzerland|eSwitzerland]] naseNgilani njengelungu le-Re-Armament Movement.
* Wazingca njengomongikazi ongumzekelo kunye nenkokeli [[AmaXhosa|IsiXhosa]] nakwimimandla ebanzi ngexesha lokuphila kwakhe. Oku kwamenza wafumana isihloko esithi A! INobantu (uMama woLuntu).
* Wanikwa ubuntloko ngo-1945 yintloko ephezulu ye AmaRharhabe emva kokufa komyeni wakhe, intloko uJohn Henry Nginza. Wahlala engummeli wendawo yaseMpuma Koloni de wafa ngo 1966, ngaphandle komfazi ngelo xesha.
* Ngowe-1951, wanikwa iwotshi yegolide yiConsul for African Affairs eseNew York, waba ngumfazi wokuqala waseAfrika ukufumana ibhaso elalinikwa abantu abenza umsebenzi kawonke-wonke owawusinceda abantu baseAfrika.
* Ngowe-1954, uSodolophu wasePort Elizabeth, uLouis Dubb, wamnika isitya sesilivere njengophawu lokuxabisa iPort Elizabeth ngenkonzo yakhe ethembekileyo kubemi baseNew Brighton. <ref name="DoraNginza2">{{Cite news|title=Dora Nginza|publisher=South African History Online|url=http://www.sahistory.org.za/people/dora-nginza|access-date=19 October 2017}}</ref>
Namhlanje, kwidolophu encinci yaseZwide, iSibhedlele iDora Nginza, esibizwa ngegama loovulindlela bezonyango kubantu abamnyama eGqeberha, sikwiindawo ezibalaseleyo nezaziwayo ngenxa yenkonzo yakhe kubantu abamnyama eGqeberha ebhayi nakwindawo ekuhlala kuyo iminyaka engama-35. Inebheedi ezingama-570 ezisebenzayo kwaye inikezela ngeenkonzo zempilo zeNqanaba lesibini neNqanaba lesithathu kuluntu lwaseGqeberha nakwiindawo ezikufutshane. Ngonyaka wama-2001, wafumana isidanga sobugqirha esenziwa ngokuhlonela emva kokufa kwakhe yiDyunivesithi yaseBhayi. Umbutho wabahlobo bakaDora Nginza, iiNGO, wasekwa.
pzcq75eme4x4n06189n6jf2j0zjj19q