თირი

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="xmf">
  <siteinfo>
    <sitename>ვიკიპედია</sitename>
    <dbname>xmfwiki</dbname>
    <base>https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%93%E1%83%A3%E1%83%93%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%B7%E1%83%9A%E1%83%90</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">მედია</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">სპეციალური</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">განხილვა</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">მომხმარებელი</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">მომხმარებლის განხილვა</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ვიკიპედია</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ვიკიპედია სხუნუა</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ფაილი</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ფაილის განხილვა</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">მედიავიკი</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">მედიავიკის განხილვა</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">თარგი</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">თარგის განხილვა</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">დახმარება</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">დახმარების განხილვა</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">კატეგორია</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">კატეგორიის განხილვა</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">მოდული</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">მოდულის განხილვა</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>თირი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243</id>
    <revision>
      <id>250062</id>
      <parentid>242942</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="1t18ln0i4foh6m2i63v37rsdx6qdliw" xml:space="preserve">[[File:Long Mynd snowdrift.jpeg|thumb|თირი]]
[[ფაილი:Snow crystals.jpg|მინი|მარჯვნივ|თირიშ კრისტალეფი, გინოღალირი მორდილი ელექტრონული მასკანირაფალი მიკროსკოპით]]

'''თირი''' — ატმოსფერული ნოლექიშ ართ-ართი სახე, ნამუსჷთ კრისტალიზაფირი წყარიშ (ჸინიშ) ფორმა უღჷ, ბრელ ფუტქურშე რე აკორცხუაფილი დო მუნაფაშე გითმოცენს. თირს ღილე დო ლიბჷ სტრუქტურა უღჷ, თი შვანეფიშ გალე, მუჟამსჷთ თინა გალენწნევაშე რე დოკუჭოლირინ.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.sciencebits.com/SnowAboveFreezing Snow at above freezing temperatures]
* [http://www.scientificjournals.org/journals2007/articles/1118.pdf Snowpack energy and mass balance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303193217/http://www.scientificjournals.org/journals2007/articles/1118.pdf |date=2016-03-03 }} An article that contains detailed analysis of snowpack energy and mass balance.
* [http://www.unep.org/geo/geo%5Fice/ United Nations Environment Programme: Global Outlook for Ice and Snow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608011925/http://www.unep.org/geo/geo%5Fice/ |date=2007-06-08 }}

[[კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი]]
[[კატეგორია:წყარიშ ფორმეფი]]</text>
      <sha1>1t18ln0i4foh6m2i63v37rsdx6qdliw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აფხაზეთი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3554</id>
    <revision>
      <id>250016</id>
      <parentid>221099</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33425" sha1="b1zthagr8zoppli6n43als696qaqab3" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; width: 300px;&quot;
|+&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;აფხაზეთი&lt;/font&gt;
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #f9f9f9;&quot; | [[ფაილი:Part of historical Abkhazia in modern international borders of Georgia.svg|250px|აფხაზეთიშ ორენი საქორთუოს]]
|-
| ფართობი
| 8 665&amp;nbsp;კმ²
|-
| მახორობა
| 162 400 (2004)
|-
| მეჭედალა
| 29 ად/კმ²
|-
| ბორჯიშ ორტყაფუ
| [[UTC]]+3
|-
| უმაღალაში კონკა
| [[დომბაი-ულგენი]] (4 046 მეტრი)
|-
| უდიდაში ტობა
| [[რიწაშ ტობა]]
|-
| 
| 
|}
[[ფაილი:Ridge view from pitsunda cape.jpg|thumb|left|200px|აფხაზეთი]]
[[ფაილი:Abkhazia map-fr.svg|290px|right|thumb|აფხაზეთიშ გენერალური რუკა]]
'''აფხაზეთი''' ([[აფხაზური ნინა|აფხაზ]]. Аҧсны, აფსნი) — [[საქორთუო|საქორთუოშ]] ისტორიულ-გეოგრაფიული მუხური, ქიანაშ ოორუე-ბჟადალს, [[უჩა ზუღა|უჩა ზუღაშ]] ბჟაეიოლ პიჯის, ამდღა [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|ავტონომიური რესპუბლიკაშ სტატუსით]]. უკებუ 8,7 ვითოში კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია ათე წყარმალუეფს შქას: [[ინგირწყარი|ინგირი]] დო [[ფსოუ]]. ასეშო აფხაზეთი [[რუსეთიშ ფედერაციაშ ოურდუმე აკოანჯარაფილი ნძალეფი]]შით რე [[ოკუპაცია|ოკუპირაფილი]]. თარობათ გეხე მარიონეტული [[დე ფაქტო]] რეჟიმი. ოორუეშ ჸურე ოხურგჷ [[რუსეთიშ ფედერაცია]], ობჟათე-ბჟაეიოლ ჸურე ოოკუპაციე ღოზი გოჸუნს [[სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი|სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ]] ადმინისტრაციული ოხურგეშ მანგას. 
  
აფხაზეთის რე მუსხითირენი ისტორიული ოლქი: [[ჯიქეთი|საძენი]] (ვარა [[ჯიქეთი]]), [[ზუფუ]], [[გუმა]], [[შუა სოფელი]] (მარგალურო შქა ოფუტე), [[სამურზაყანო]] დო [[წებელდა (აკანი)|წებელდა]]-[[დალი (აკანი)|დალი]]. აფხაზეთი, მუჭოთ პოლიტიკური ართური, შხვადოშხვა ფარანს შხვადოშხვა ტერიტორიეფს ფორჷნდჷ დო თიში ოხურგეეფი დღას ვა უხვადუდჷ ეთნიკური აფხაზეთიშ, ანუ [[აფხაზეფი|აფხაზური]] ტომეფით დოხორელ დიხეფს. ნანანოღა – [[სოხუმი]].

== ისტორია ==

აფხაზეთიშ ტერიტორიას ადამიერიშ რინაშ ნოქური დოდასურაფილი რე არქეოლოგიურო [[თუდონი პალეოლითი]]შ პერიოდიშე ([[იაშთხვა]]შ ნოხორი).&lt;ref&gt;Бердзенишвили Н. З., Новые данные о палеолите Абхазии, «დ. გულიაშ ჯოხოშ. აფხაზეთიშ ნინაშ, ლიტერატურაშ დო ისტორიაშ ინსტიტუტიშ ნახანდეფი », 1959, ტ. 30&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Замятник Ц. П., Палеолит Абхазии, «Труды Института абхазской культуры», 1937 в. 10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коробков И. И., Итоги патилетних исследований Яштухского палеолитического местонахождения, «Советская археологиа», 1957, № 4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;თუშაბრამიშვილი დ., ქსე, ტ. 5, გვ. 65-66, თბ., 1980&lt;/ref&gt; უკვე ჯვეშ წანაშეკოროცხუაშ IV ვითოშწანურაშე აფხაზეთის გოვითარაფილი რდჷ ხვალე [[დიხაშხანდუა]] დო [[მეორინჯალა]] ვარინ, [[შუალა]], [[კერამიკა|კერამიკაშ]] წარმება, [[ქუა|ქუაშ]], [[ლინჯი]]შ დო [[ბრონზე]]შ დამუშება. ჯვეში წანაშეკოროცხუათ II ვითოშწანურაშე მუკოსქილადირი რე ბრელი [[დოლმენი]]. 

=== ანტიკური ხანა ===
[[ფაილი:Antike und mittelalterliche Länder in nordwestlichen Georgien.svg|მინიატიურა|350px|[[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანაშ]] დო [[შქა ოშწანურეფი]]შ ჸურეეფი აფხაზეთის:&lt;br /&gt;1. გვალონა [[აფხაზეთი]] (ჯინჯიერი აფხაზეთი)&lt;br /&gt;2. ზუღაპიჯიშ [[აფხაზეთი]] (ჯვ. ობჟათე ჰენიოხეთი)&lt;br /&gt;3. დინოხოლენი [[ჰენიოხეფი|ჰენიოხეთი]] (სანიგეთი)&lt;br /&gt;4. [[ჯიქეთი]] (ჯვ. ოორუე ჰენიოხეთი)&lt;br /&gt;5. [[აფშილეთი|აბსილეთი]] (ჯვ. კორახეთი)&lt;br /&gt;6. [[მისიმიალეფი|მისიმიანეთი]] (ჯვ. კოლაეთი)&lt;br /&gt;7. [[აფხაზეთი]]შ დო [[ეგრისი]]შ ძგა ჸურე „[[შუა სოფელი]], ([[მარგალური ნინა|მარგალურო]] შქა ოფუტე)“]] 
[[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანაშ]] დოჭყაფუშო ბჟადალუ საქორთუოს იფორმირებუ [[კოლხეთიშ ომაფე]], ნამუთ აფხაზეთიშ ტერიტორიეფსჷთ ფორჷნს. ჯვ. წ. VI-V ოშწანურეფს თაქიანი დოხორინიშ ოსხირშა გიჭყჷ ჯვეშბერძენულ ახალკიდანჯეფქ: [[დიოსკურია]], [[გიენოსი]], [[ტრიგლიტი]], [[პიტიუნტი]] დო შხვეფი. ჯვ. წ. I ოშწანურას კოლხეთიშ ომაფექ დედაღარჷ დო აკოციუ. თეშ გეშა აფხაზეთიშ ტერიტორიას აფსილეფიშ, აბაზგეფიშ დო სანიგეფიშ ოთარეეფქ გიჭყჷ, ოდო გვალამი ზონას — მისიმიანეფიშ შონურ გოართამაფაქ. III-IV ოშწანურეფს იფორმირჷ [[ლაზიკა|ლაზეფიშ ომაფექ]], ნამუქჷთ მუში ღარჯილნებაშ თუდო ედომუშამ კოლხეთწკჷმა ართო აკაშქუ აფხაზეთიშ ტერიტორია ხოლო. V-VI ოშწანურეფს აფხაზურ ტომეფქ ბჟადალუშე გინილეს. თე პერიოდის ლაზიკაშ სანძღო თეხანური [[სოჭი|სოჭიშ]] ოორუეშა გიშმეშჷ.

=== შქაოშწანურეფი ===
VIII ოშწანურას იფორმირჷ [[აფხაზეთიშ ოთარე]]ქ, ნამუქჷთ აკაშქუ ედომუშამო ბჟადალუ [[საქორთუო]]. ახალ პოლიტიკურ ართურს „[[აფხაზეთიშ ომაფე]]“ ჯოხოდჷ დო ნანანოღა [[ქუთეში|ქუთეშის]] უღუდჷ. IX-X ოშწანურეფს აფხაზეთი ართიანი ქორთული ომაფეშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ საერისთავოშ სახეთ. [[საქორთუო|საქორთუოშ]] ომაფე-ოთარეეფო აკოცჷმაშ უკული, XVII ოშწანურაშ დოჭყაფუს დირცხუ აფხაზეთიშ ზოხორინელ ოთარექ, ნამუთ XVII–XVIII ოშწანურეფს ფორმალურო [[იმერეთიშ ომაფე|იმერეთიშ ომაფეშა]] მიშმეშჷ.

=== რუსეთიშ იმპერიაშ მართუალა ===

==== სოხუმიშ ოურდუმე ოლქი ====
[[1810]] წანას აფხაზეთიშ თარქ რუსეთიშ ფორილუა გეჭოფუ. [[1864]] წანას რუსეთიშ თარალაქ აფხაზეთიშ ოთარე გაუქვჷ დო ქჷდირსხუ [[სოხუმიშ ოურდუმე გჷნორთი]]ქ.

== ახალი დო უხოლაში პერიოდი ==
=== საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა ===
[[1918]] წანაშ [[13 ეკენია|13 ეკენიას]] ეჭოფილი &quot;საქორთუოშ ერუანულ სხუნუს ერუანული უმორჩილაშობაშ
წჷმმარინაფალობაშ გეშა&quot; კანონიშ ნებათ, აფხაზეფს ერუანული უმორჩილეშობაშ წჷმმარინაფალეფშო მერჩქინელი 26 აბანშე უღუდეს 3 აბანი&lt;ref name=&quot;%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%9C%E1%83%A2%E1%83%90%20%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90&quot;&gt;[http://www.parliament.ge/files/617_8236_221191_617_8236_609650_apxazeti.pdf აფხაზეთი – კუნტა ისტორია - Parliament.ge]&lt;/ref&gt;.

[[1918]]-[[1921|21]] წანეფს აფხაზეთიქ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ]] აკოდგინალუაშა მიშელჷ ავტონომიაშ სტატუსით. თექ ესახჷ [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ]] [[საქორთუოშ დჷმარსხუაფალი კათუა|დჷმარსხუაფალი კათუაშ]] ხეშე [[1921]] წანაშ ფურთუთას ეჭოფილ საქორთუოშ კონსტიტუციას, ნამუთ ოწაწჷ ქიანაშ ერუანულ-სახენწჷფობურ მონწყუალას. კერძოთ, კონსტიტუციაშ მავითაართა დუდიშ 107-ა ბირგულს ნარაგადიე: 

''დუდი 11. ავტონომიური მართუალა
ბირგული 107.''

''საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უგმურთჷ ნორთეფს — აფხაზეთის/სოხუმიშ ოლქი/, ომუსლიმანე საქორთუოშ (ბათომიშ აკანი) დო ზაქათალაშ/ზაქათალაშ ოლქის/, ერზიებუნა აბანობურ საქვარეფს ავტონომიური მართუალა.''

''ბირგული 108. ''

''წოხლენი ბირგულს მოშინელი ავტონომიური მართუალეფიშ დვალირაფეფი აკომუშებული იჸი ზოხო კანონით.''&lt;ref&gt;*http://www.200.org.ge/documents/1918docs/21_02_21.pdf|title=საქორთუოშ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212328/http://www.200.org.ge/documents/1918docs/21_02_21.pdf%7Ctitle=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%A3%E1%83%9D%E1%83%A8 |date=2016-03-04 }} კონსტიტუცია - ვარსული ვერსია - სანასქვო ბირგულეფი [http://www.200.org.ge/ ვაოთარობე ორგანიზაცია ”საქორთუოშ დეპუტატეფიშ კლუბი-28 გჷმათუთა”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516184212/http://200.org.ge/ |date=2014-05-16 }}|&lt;/ref&gt; 

[[1921]] წანაშ [[25 ფურთუთა|25 ფურთუთას]] სხუნუეფიშ რუსეთიშ ხეშე საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ანექსიაშ გეშა ავტონომიური რეგიონეფიშ დვალირაფეფიშ აკომუშებაქ ზოხო კანონიშ სახეთ ვაშელებუანო გინირთჷ.

აფხაზეთიქ საქორთუოწკჷმა ართო გინირთჷ სხუნუეფიშ რსხუშ აკმადგინალ ნორთო.&lt;ref&gt;[http://sisauri.tripod.com/politic/ Автандил Ментешашвили, Исторические предпосылки современного сепаратизма в Грузии // Грузино-Абхазские отношения, Тбилиси, 1998 (ტექსტი)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://sisauri.tripod.com/politic/doc1.html Автандил Ментешашвили, Исторические предпосылки современного сепаратизма в Грузии // Грузино-Абхазские отношения, Тбилиси, 1998 (დოკუმენტეფი)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911195522/http://sisauri.tripod.com/politic/doc1.html |date=2014-09-11 }}&lt;/ref&gt;

=== საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა ===
[[ფაილი:Flag of SSR Abkhazia.svg|thumb|140px|აფხაზეთიშ სსრ-იშ შილა ([[1921]]).]]
[[ფაილი:Flag of the Abkhaz ASSR (1978).svg|thumb|140px|აფხაზეთიშ ასსრ-იშ შილა ([[1978]]).]]
[[1921]] წანას [[4 მელახი|4 მელახის]] დირცხუ [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა აფხაზეთი]]; [[16 ქირსეთუთა|16
ქირსეთუთას]] აფხაზეთიშ სსრ-ქ ეჭოფუ თ.გ. აპიჯაფური რესპუბლიკაშ სტატუსი დო, ფაქტობურო, მიშელჷ
საქორთუოშ აკოდგინალუაშა. [[1925]] წანას ეჭოფილქ იჸუ აფხაზეთიშ სსრ კონსტიტუციაქ. თე თ.გ. კონსტიტუციაშ ემოქმედაფა სხუნუეფიშ რეჟიმიშ პიჯალეფსჷთ ხოლო ვა მოხვალამე. აფხაზეთიშ სხუნუეფიშ მასუმა კათუაქ გეგნოჭყვიდჷ, მუთებუდჷკო წჷმორინაფილი კონსტიტუციაშ პროექტი დო ოსქვებურობაშა ქუმუჸნაფუდუკო საქორთუოშ სსრ დო მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფიშ კონსტიტუციეფწკჷმა. კონსტიტუციაშ ტექსტი, ნამუთ სხუნილქ იჸუ აფხაზეთიშ სხუნუეფშა მიშაჸუნაფაშ მასუმა კათუაშ ხეშე, ვა გჷმობჟინაფე. 1925 წანას კონსტიტუციაშ მეჯინათ, აფხაზეთიშ სსრ მახორუ არძა ნაციეფშო უნარღელჸოფილი რდჷ ოდაბადური ნინაშ დუდიშული გოვითარაფაშ დო გჷმორინაფაშ ნება მუჭოთ მუშ ერუანულ-კულტურული, თეშ ოართე-სახენწჷფო დოწესაფილობეფს, ოდო აფხაზეთიშ სსრ სახენწჷფო დოწესაფილობეფიშ ნინათ აღიარებულქ იჸი რუსული ნინაქ.

[[1931]] წანას საქორთუოშ დო აფხაზეთიშ სხუნუეფიშ კათუაშ გინოჭყვადუათ [[აფხაზეთიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა|აფხაზეთიქ გინირთჷ ავტონომიათ]] [[საქორთუოშ სსრ]]-იშ აკოდგინალუას.

აფხაზეთიშ, მუჭოთ ავტონომიური რესპუბლიკაშ სამართალობური დგომარება ფიქსირებულქ იჸი სსრ რსხუშ 1936 წანაშ, საქორთუოშ სსრ 1937 წანაშ დო აფხაზეთიშ ასსრ 1937 წანაშ კონსტიტუციეფს, ოდო უკული სსრ რსხუშ 1977 წანაშ, საქორთუოშ სსრ 1978 წანაშ დო აფხაზეთიშ ასსრ 1978 წანაშ კონსტიტუციეფს.

აფხაზური სეპარატიზმი სხუნუეფიშ წანეფს ეთმოჭოფუნს ორგანიზებულ ხასიათის. ქორთულ-აფხაზური ურთიერთალეფიშ ართ-ართი სერიოზული გამწვავება ომთხვუ [[სსრკ]]-შ ახალი [[1978]] წანაშ კონსტიტუციაშ ეჭოფუაშ პერიოდის დო თიში ბაძაზო გინმირთუ აფხაზეთიშ სტატუსიშ ოკითხირი; [[1985]] წანას დოჭყაფილი &quot;პერესტროიკაშ&quot; უკული საქორთუოქ ქჷდიჭყჷ ღილე ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ყარაფი საქორთუოშ ზოხორინალაშო, მუსჷთ არგამათ ქაწუდირთჷ დიო სხუნუეფიშ რსხუშ ხემანჯვერობაქ. თექ, მუშ ჸურე, აფხაზეფიშ სეპარატისტული ყარაფიშ გააქტიურება გიშეჭანუ.

=== სსრკ-შ აკოცჷმაშ უკული ===
[[1991]] წანაშ [[31 მელახი]]შ რეფერენდუმიშ მოღალუეფიშ ოსხირშა საქორთუოშ ედომუშამი ტერიტორიას ჩეტარჷ
დუდიშული სხუნეფქ. 1991 წანაშ [[9 პირელი|9 პირელს]] უჟინაშ სხუნუქ [[1918]] წანაშ [[26 მესი]]შ საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტიშ ოსხირშეჭოფუ დეკლარაცია საქორთუოშ სახენწჷფობური ზოხორინალაშ ეკონწყუალაშ გეშა. სხუნუეფიშ რსხუშ ტერიტორიას საქორთუო რდჷ მაართა რესპუბლიკა, ნამუქჷთ გეგმაცხადჷ ზოხორინალა. თექ ხოლო უმოსო გაძალიერუ რუსული აგრესია. თე აგრესიაშ მეტ-ნარკებო გაკებაშ დო გიშაულარიშ შიბაშ ღანკით, ქორთული ჸურექ შანულამ დათმობაშა მიდართჷ: 1991 წანაშ 9 კვირკვეს ეჭოფილქ იჸუ აფხაზეთიშ ახალ ოსხუნუ კანონქ. თე კანონიშ მეჯინათ აფხაზეთიშ ასსრ უმაღალაშ სხუნუს უმენტაშობაქ დეთმუ უმორჩილესობას:
* მახორობაშ 47 % (ქორთუეფი) პარლამენტის წჷმორინაფილქ იჸუ 26 დეპუტატით;
* 17 % (აფხაზეფი) – 28 დეპუტატით;
* დოსქილადირი (შხვადასხვა ეთნიკური მახორობა) – 11 დეპუტატით;
თე კანონით ხოლო გიხურგუ, ნამდა აფხაზეთიშ უმაღალაში ხუნუშ დუდგიმახვენჯი ოკო ჸოფედჷკო აფხაზი, ნამუსჷთ აჸვენუაფუდ ჟირი გაამა-კოჩი – ართი ქორთუ დო ართი შხვა ერუანობაშე; ოდო მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდგიმახვენჯო ქჷდირინუაფუდჷ ქორთუ. თე დათმობეფიშ უმკუჯინუო, აფხაზეთიშ ასსრ ხემანჯღვერობა მიარე ვაკანონიერ ქმედებას ახორციელენდჷ, იღენდჷ ანტიკონსტიტუციურ სამართალობურ აქტეფს. გჷშაკერძაფილო ღოზგასუმალარიე აფხაზეთიშ ასსრ უმაღალაში სხუნუშ პრეზიდიუმიშ დოდგინალუა, ნამუშ ალებათ, აფხაზეთიშ ტერიტორიას იურიდიული ნძალაშ უღვენჯო დო გოუქვაფილო გეგმიცხადჷ საქორთუოშ კანონეფქ. სეპარატისტული &quot;კანონმოქიმინჯალაშ&quot; საქვარუაშ ეკონია გჷმოლინა რდჷ 1992 წანაშ 23 კვირკვეს აფხაზეთიშ ასსრ უმაღალაში სხუნუშ გინოჭყვადუა, მუშ ნებათ მეჭყორდჷ აფხაზეთიშ ასსრ 1978 წანაშ კონსტიტუციაშ მოქმენდალაქ დო ეკონწყილქ იჸუ აფხაზეთიშ სსრ 1925 წანაშ კონსტიტუციაქ.

== სტატუსი ==

აფხაზეთის, [[ცხინვალიშ რეგიონი|ცხინვალიშ რეგიონწკჷმა]] ართო, საქორთუოშ კანონდვალათ, მინიჭებული აფუ ოკუპირაფილი ტერიტორიაშ სტატუსი.

== ხეშულობა დო ადმინისტრაციული დორთუალა ==
=== აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ თარალა ===

ამდღანერი აფხაზეთი [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა|ავტონომიური რესპუბლიკა]] რე [[საქორთუო|საქორთუოშ]] აკოდგინალუას, ნამუთ ფორჷნს [[გაგრაშ მუნიციპალიტეტი|გაგრაშ]], [[გალიშ მუნიციპალიტეტი|გალიშ]], [[გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტი|გუდაუთაშ]], [[გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტი|გულრიფშიშ]], [[ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტი|ოჩამჩირეშ]] დო [[სოხუმიშ მუნიციპალიტეტი|სოხუმიშ]] მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიას. [[1993]] წანაშ აფხაზეთიშ ედომუშამი ტერიტორია ([[2008]] წანაშახ [[კოდორიშ ლეხერი|კოდორიშ ლეხერიშ]] გჷმორკებათ) სეპარატისტული რეჟიმიშ კონტროლთუდო რე.

=== მარიონეტული დე ფაქტო თარალა ===

=== სეპარატისტეფიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი ===

== გეოგრაფია და კლიმატი ==

== დემოგრაფია ==
=== ეთნიკური აკოდგინალუა ===

=== რელიგია ===
&lt;ref&gt; [http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=fresh&amp;id=188 Александр Крылов. ЕДИНАЯ ВЕРА АБХАЗСКИХ &quot;ХРИСТИАН&quot; И &quot;МУСУЛЬМАН&quot;. Особенности религиозного сознания в современной Абхазии, Credo.Ru 17-03-2004] &lt;/ref&gt;

== ეკონომიკა ==
== კულტურა ==

== ოქინაფუეფი ==
აფხაზეთიშ ისტორიული ძეგლეფი

ნოღა სოხუმი:
* [[ბესლეთიშ ხინჯი]]
* [[დიოსკურიაშ ჯიხა]]
* [[კელასურიშ კიდალა]]
ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტი:
* [[ბედიაშ მონასტერი]]
* [[ილორიშ ოხვამე|ილორიშ წმ. გერგიშ ოხვამე]]
* [[მოქვიშ ოხვამე|მოქვიშ მონასტერი]]
გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტი:
* [[ახალი ათონიშ მონასტერი|ახალი ათონიშ სვიმონ კანანელიშ ოხვამე]]
* ახალი ათონიშ (ივერიაშ გვალაშ) მონასტერი
* [[დოლმენი|დოლმენეფი]]
* [[ზუფუ]]შ ჯიხა
* [[ლიხნი]]შ კომპლექსი
* ლიხნიშ ოხვამე აბა-ათა
* ამბარაშ სუმოხვამეამი ბაზილიკა 
გაგრაშ მუნიციპალიტეტი:
* აბაათა
* გაგრაშ ოხვამე ბაზილიკური
* [[ბიჭვინთაშ კათედრალი|ბიჭვინთაშ მონასტერი]]
* [[განთიადიშ ტაძარი|განთიადიშ ბაზილიკა]]
გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტი:
* [[დრანდაშ ოხვამე|დრანდაშ ჸორშამი ოხვამე]]

== ქოძირით თაშნეშე ==
* [[აფხაზეფი]]
* [[აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა]]
* [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1992-93)]]
* [[აფხაზეთიშ კავკაციონი]]
* [[აფხაზეთიშ ოთარე]]
* [[აფხაზეთიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა]]
* [[აფხაზეთიშ ომაფე]]
* [[აფხაზეთიშ ოკათალიკოსე]]
* [[აფხაზეთიშ ლჷმა (1998)]]
* [[სოხუმიშ ოურდუმე გჷნორთი]]

== სქოლიო ==
{{reflist}}

== ლიტერატურა ==

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://javakhishviliinstitute.files.wordpress.com/2009/04/lortkipanize.pdf მარიამ ლორთქიფანიძე, აფხაზები და აფხაზეთი, გჷშმაშკუმალარობა «განათლება», ქართი, 1990]
* [http://www.abkhazia.gov.ge აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ თარალაშ ოფიციალური ვებ–ხასჷლა]
* [http://abkhazeti.info აფხაზეთი ისტორია უნიკალური ოარქივე მოღეეფი, ახალი ამბეფი, ისტორია, კონფლიქტიშ ისტორია]
* [http://www.apsny.ge/notes/UN/UN.php აფხაზეთიშ კონფლიქტიშ მუკი-მუკი მეღებული ოერეფოშქაშე დოკუმენტეფიშ ერკებული]
* [http://www.apsny.com/ აფხაზეთის ისტორია]
* [http://www.apkhazeti.com/ აფხაზეთი]
* [http://iberiana.wordpress.com/afxazeti/papaskiri-recenzia/ ზურაბ პაპასქირი, რცუ ისტორია (რეცენზია ოლეგ ბღაჟბაშ დო სტანისლავ ლაკობაშ “აფხაზეთიშ ისტორიაშ” ოხემანჯღვერეს)]

{{მერკე}}

{{საქორთუოშ ისტორიული მუხურეფი}}
{{საქორთუოშ ნოღეფი}}

[[კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული მუხურეფი]]
[[კატეგორია:აფხაზეთი| ]]</text>
      <sha1>b1zthagr8zoppli6n43als696qaqab3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skype</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4223</id>
    <revision>
      <id>250013</id>
      <parentid>210250</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T22:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14373" sha1="baqjit6xh1jt40vm4yckxybfoo2ue1r" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პროგრამა
| ჯოხო = Skype
| ლოგო = 
| სურათი = [[ფაილი:Skype logo (2019–present).svg|150პქ]]
| სურათიშ ეჭარუა = 
| სურათი2 = 
| სურათიშ ეჭარუა = 
| ავტორი = ნიკლას ზენსტრემი დო იანუს ფრიისი
| მაწარმე = {{s|[[Microsoft]] (კინოხ [[Skype Limited]])}}
| გიშაშქუმალაშ თარიღი = [[2003]] წანაშ მარაშიუნათუთა
| ბოლო გიშაშქუმალაშ ვერსია = [[Windows]]: 8.92.0.401 (2023 წანაშ 5 ღურთუთა)&lt;br&gt;[[Microsoft Store]]: 15.85.409.0 (2022 წანაშ 21 მანგი)&lt;br&gt;[[macOS]]: 8.85.0.409 (2022 წანაშ 21 მანგი)&lt;br&gt;[[Linux]]: 8.85.0.409 (2022 წანაშ 21 მანგი)&lt;br&gt;[[Android]]: 8.86.0.407 (2022 წანაშ 12 კვირკვე)&lt;br&gt;[[iOS]]: 8.83.2 (2022 წანაშ 17 მანგი)
| ბოლო გიშაშქუმალაშ თარიღი = 
| ბოლო ოცადებელი ვერსია = 
| ბოლო ოცადებელი ვერსიაშ თარიღი = 
| პროგრამირაფაშ ნინა = [[C++]], [[JavaScript]], [[TypeScript]]
| ოპერაციული სისტემა = [[Microsoft Windows]], [[macOS]], [[Android]], [[iOS]], [[Symbian OS]], [[Windows Phone]], [[Linux]], [[BlackBerry OS]] დო [[webOS]]
| პლატფორმა = iOS, Android
| რეპო = 
| ნინა = ანდანინამი
| სტატუსი = აქტიური, ჯვეში ვერსიეფი (7.41-შე დო უმოს გვიანშე დოჭყაფილი) გოთიშილი რე მაიკროსოფტიშ მუნაჩემეფიშ ბაზაშე
| ჟანრი = 
| ლიცენზია = [[პროპრიეტარული პროგრამული უნარღელჸუა|პროპრიეტარული]]
| alexa =
| ვებ-ხასჷლა =https://www.skype.com/
| სტანდარტი =
| თარიღი = 
}}
'''Skype''' ('''სკაიპი''') — რე უფასო (კერზო) პროგრამა, ნამუშ მოხვარათ შილებე უფასო ჩიება მუჭოთ პერსონალური კომპიუტერეფიშ, თაშნე [[ინტერნეტი|ინტერნეტიწკჷმა]] რსხუშ მაღვენ შხვა მონწყილობეფიშ მოხვარათ. თაშნეშე არსებენს ფასამი ხეშმოჭარა საირქიანო, რეალურ ნომერშო და ფასამი საირქიანო ზარეფშო, მაგალთო ფიჭურ ტელეფონეფშა ორეკალო. 

== SkypeMe რეჟიმი ==

SkypeMe სახე, სკაიპიშ არძა მახვარებუს საშუალებას არზენს ქოძირანი, ნამდა თქვა რეთ ღოზის დო ხაზჷრი რეთ ხჷმამ გჷნაფაშო. Skype-იშ მახვარებუეფშა მიშმურს თი კათა ხოლო, ნამუეფსჷთ თქვა ვეჩინენთ, ვარა ვა გიჸუნა ოკონტაქტე ერკებულს. SkypeMe სახე იუქვებუ თქვანი პერსონალური პარამეტრეფშე. 

SkypeMe სახეშა გინაულარო ოხვლური რე გეჸვენჯი ოპერაციაშ შესრულება: &lt;br /&gt;
Skype [[Windows]]-შო, იმოქმედით მენიუშ ზოჯუათ File –&gt; Change Online Status.&lt;br /&gt;
Skype [[Mac]] ოპერაციული სისტემაშო იმოქმედით მენიუშ ზოჯუათ Account -&gt; Change Status.&lt;br /&gt;

== არქივი ==

Skype აარქივენს თქვან ნაჩიებინას თქვანო დო ეკანწყჷნს თის ლოკალური კომპიუტერშე, თქვა ინორთული ქჷგაფუნა თე პარამეტრი-და. შელებუანი რე ჩიებაშ ისტორიაშ რშვილიშე ეშაღალა. თენა თის შანენს, ნამდა თის მითინი ვაძირჷნს თქვან დო თიშ მოხ, მისჷთ თქვა ეჩიით. 

თე ფუნქციაშ ორთებელო, ვარა მათიშალო [[ოპერაციული სისტემა|ოპერაციულ სისტემა]] [[Windows|Windows-ს]] რინელი Skype-შო, ოკო ასრულათ მოქმენდალა: Skype --&gt; Tools -&gt; Options --&gt; Privacy. თაქ შილებე ჟურნალირაფაშ რთება/მოთიშუა.

თიშე, ნამდა ვარა ჩართათ, ვარა მოთიშათ თე ფუნქცია ოპერაციულ სისტემა Mac-ს რინელი Skype-შო, ოკო ასრულათ მოქმენდალა: Skype -&gt; Preferences -&gt; Chat, სოდეთ თქვა ქართენთ. თაქ შილებე ჟურნალირაფაშ რთება/მოთიშუა.

''ზარეფი ვეარქივებუ!''

== ბუნური ჩიება ==

ბუნური ჩიება რე სუმ, ვარა უმოს მახვარებუ შქას.

== ავტორიზირაფაწკჷმა მერსხუაფილი პრობლემეფი ==

Skype-შე გჷშულაშ უკული ბრელს პრობლემა უღჷ ხემაჟირაშა ავტორიზირაფაწკჷმა.&lt;br /&gt;

დიო გეგნამორსათ ოკო მახვარებუშ ჯოხოშ დო პაროლიშ სითინუე. პაროლქ გუგოჭყორდეს და, თქვა შეილებუნა მითხუათ ახალი პაროლი: [https://secure.skype.com/store/member/passwordreminder.html თაქ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

თინჷ მახვარებუშ ჯოხო დო პაროლი ქიმშარჸუნა დო ავტორიზირაფაწკჷმა პრობლემეფი იშენი ქოიღჷნა-და, თეშ ბაძაძი შილებე რდას თქვანი რსხუ ინტერნეტიწკჷმა. პრობლემეფიშ გინოჭყვიდუა შილებე გეჸვენჯი მეთოდეფით:

1. რთხინთ დერწუმათ, ნამჷდა გიღჷნა Skype-შ ეკონია ვერსია, ნამუშ გინოჭარუათ შელებუანი რე : [http://www.skype.com/download/ თე ხასჷლაშე].&lt;br /&gt;
2. დოკილეთ Skype.&lt;br /&gt;
3. ქოიღჷნა [[მარშრუტიზატორი]] და, ქოცადით მუში გინოხარგუა.&lt;br /&gt;
4. თქვა ქჷგჷმირინუანთ [[proxy]] [[სერვერი|სერვერს]] და, დერწუმით, ნამდა მეწურაფილი გაფუნა proxy-შ არძა პროგრამას - [[Internet Explorer]] - Tools &gt; Internet Options &gt; Connections &gt; LAN settings დო Skype-ს Tools &gt; Options &gt; Connection.&lt;br /&gt;
5. თქვა ქჷგჷმირინუანთ [[Windows|Windows-ს]] ინოკჷდილ [[რშვილური ფარი|რშვილურ ფარს]] და, ქიმოქმედით მენიუშ ზოჯუას Start menu Settings -- Control Panel -- Windows firewall. პარამეტრი ”Don't allow exceptions ქორე რთებული და (ვა დუშქვათ გჷმჷნარკებუეფი)”, იწკჷმა გაგმორთით. გინილით exceptions (გჷმჷნარკებუეფი) ინნართიშა. ერკებულს ვარე Skype და, დოლასით თინა. Skype-შ რთება ბორჯის რშვილური ფარი რკითხენა, დუშქვას დო ვარ გჷმჷნარკებუ. თეშ უკული ოხვილური რე დადასურათ გჷმჷნარკებუშ დოშქუმალაშე.&lt;br /&gt;
6. თქვა ქჷგჷმირინუანთ რშვილურ ფარს-და, ქიმოქმედით მენიუშ ზოჯუაშე Start menu --All Programs დო ქიმიოღანკით თქვანი firewall. დერწუმით, ნამდა გჷმჷნარკებუ დოშქუმალირი რე. გინილით Exceptions (გჷმჷნარკებუეფი) ინნართიშა. ერკებულს ვარე Skype და, დოლასით თინა. Skype-შ რთება ბორჯის რშვილური ფარი რკითხენა დოუშქვას დო ვარ გჷმჷნარკებუ. თეშ უკული ოხვილური რე დადასურათ გჷმჷნარკებუშ დოშქუმალაშე.&lt;br /&gt;
7. ჩართით Skype.&lt;br /&gt;
თექ ვამჷგეხვარეს და, ქოძირით გეჸვენჯი [http://support.skype.com/?_a=troubleshooter რცხი]

==  ოწარმე რთინაფა დო სტატისტიკა ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! წანა
! კვარტალი
! მახვარებუეფიშ მუდანობა,&lt;br /&gt;მლნ&lt;ref&gt;cite web|url=http://investor.ebay.com/common/download/download.cfm?companyid=ebay&amp;fileid=69405&amp;filekey=2cbacae7-15cf-46fb-9a19-a89664d4e591&amp;filename=eBayIncEarningsReleaseQ42006.pdf|title=eBay{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inc. reports third quarter 2006 results|publisher=???|date=???|accessdate=???&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cite web|url=http://investor.ebay.com/common/download/download.cfm?companyid=ebay&amp;fileid=91666&amp;filekey=69437bfc-314d-4be6-a2d5-ec014c8e9313&amp;filename=eBayIncQ12007EarningsRelease.pdf|title=eBay{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inc. reports first quarter 2007 results|publisher=???|date=???|accessdate=???&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cite web|url=http://files.shareholder.com/downloads/ebay/290714019x0x188143/0f787a2a-4ebb-4b72-8439-40e711047d9d/eBay_FINALQ12008EarningsRelease.pdf|title=eBay{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inc. reports first quarter 2008 results|publisher=???|date=???|accessdate=???&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fz2009-01-10&quot;&gt;[http://www.fudzilla.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=11338&amp;Itemid=1 Skype is the limit thanks to recession]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cite web|url=http://ebayinkblog.com/wp-content/uploads/2009/01/skype-fast-facts-q4-08.pdf|title=Skype{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fast facts Q4 2008|publisher=???|date=???|accessdate=???&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;cite web|url=http://www.slideshare.net/earningreport/presentation-on-q1-2009-earning-report-of-ebay-inc|title=Skype{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} facts Q1 2009|publisher=???|date=???|accessdate=???&lt;/ref&gt;
! ადამიერეფიშ მუდანობა რშვილს,&lt;br /&gt; მლნ ადამიერი
! skype-იშ დინოხოლენი ბაზარეფიშ მუდანობა,&lt;br /&gt;მლრდ წუთი
! skype-იშ გალენ ზარეფიშ მუდანობა,&lt;br /&gt;მლრდ წუთი
! ღალა&lt;br /&gt;მლნ დოლარი
|-
|nowrap|2005 || IV || 74,7 || 10,8 || — || — || —
|-
| 2006|| I || 94,6 || 15,2 || 6,9 || 0,7 || 35
|-
| 2006|| II || 113,1 || 16,6 || 7,1 || 0,8 || 44
|-
| 2006|| III || 135,9 || 18,7 || 6,6 || 1,1 || 50
|-
| 2006|| IV || 171,2 || 21,2 || 7,6 || 1,5 || 66
|-
| 2007|| I || 195,5 || 23,2 || 7,7 || 1,3 || 79
|-
| 2007|| II || 219,6 || 23,9 || 7,1 || 1,3 || 90
|-
| 2007|| III || 245,7 || 24,2 || 6,1 || 1,4 || 98
|-
| 2007|| IV || 276,3 || 27,0 || 11,9 || 1,6 || 115
|-
| 2008|| I || 309,3 || 31,3 || 14,2 || 1,7 || 126
|-
| 2008|| II || 338,2 || 32,0 || 14,8 || 1,9 || 136
|-
| 2008|| III || 370 || 33,7 || 16 || 2,2 || 143
|-
| 2008|| IV || 405 || 36,5 || 20,5 || 2,6 || 145
|-
| 2009|| I || 443 || 42,2 || 23,6 || 2,9 || 153
|-
| 2009|| II || 483 || — || 25,5 || 3,0 || 170
|-
| 2009|| III || 521 || — || 27,7 || 3,1 || 185
|-
| 2009|| IV || 560 || || || ||
|}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.skype.com Skype-შ ოფიციალური ხასჷლა]
* [http://sourceforge.net/projects/skypeinyourlang/ Skype ქორთულ ნინაშა]
* [http://hacktolive.org/wiki/Portable_Applications_(Windows) Portable Skype (Windows)]

== სქოლიო ==
&lt;references/&gt;

[[კატეგორია:გჷნაფაშ მომენტალური თირუაშ პროგრამეფი]]</text>
      <sha1>baqjit6xh1jt40vm4yckxybfoo2ue1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5122</id>
    <revision>
      <id>250027</id>
      <parentid>210508</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5209" sha1="fftjxvrf9ak42mbhdstp9b2881a5rkw" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin-left:1em; background:#f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#e3e3e3&quot; | '''მექსიკაშ ნაციონალური ავტონომიური&lt;br /&gt;უნივერსიტეტიშ ცენტრალური&lt;br /&gt;ოუნივერსიტეტე ნოღა'''&lt;br /&gt;[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]]
|----
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#e3e3e3&quot; | [[Image:P San Miguel de Allende.jpg|250px]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;
|----
|ქიანა || [[ფაილი:Flag of Mexico.svg|25px|]] [[მექსიკა]]
|----
| ტიპი|| კულტურული
|----
| კრიტერიუმეფი|| i, ii, iv
|----
|ერკებული || [http://whc.unesco.org/en/list/1250 იუნესკოშ ერკებული]
|----
|რეგიონი || [[ლათინური ამერიკა]]
|----
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#e3e3e3;&quot; colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom:3px solid grey;&quot; | 
|}
'''ოუნივერსიტეტე ნოღა მექსიკას''' ([[ესპანური ნინა|ესპ]]. ''Ciudad Universitaria'' ) — [[მექსიკაშ ნაციონალური ავტონომიური უნივერსიტეტი]]შ თარი ოუნივერსიტეტე ნოღა, ნამუთ იდვალუაფუ ჭიჭე ნოღა [[კოიოაკანი|კოიოაკანს]], ნანანოღა [[მეხიკო]]შ ობჟათე ნორთის. დოპროექტაფილქ იჸუ არქიტექტორეფშე – [[მარიო პანი]]შე დო [[ენრიკე დელ მორალი]]შე. კომპლექსი იკათუანს ოლიმპიურ სტადიონს, 40-შახ ინსტიტუტის, კულტურულ ცენტრის, ეკოლოგიურ ტყაჩირს, ცენტრალურ [[ბიბლიოთეკა]]ს დო მუდგაზმარენ მუზეუმს. კიდანჯალაქ დიჭყჷ 1950 წანას დო ითუ 1954 წანას.

თიშ უმკუჯინუო, ნამდა [[მექსიკა|მექსიკაშ]] ნაციონალურ ავტონომიურ უნივერსიტეტის უღუ შხვა ნოდგჷმეფი ხოლო მეხიკოს, მექსიკაშ შხვა შტატეფს დო შხვა ქიანეფსჷთ ([[კანადა]], [[ააშ]]). თე ოუნივერსიტეტე ნოღა არძაშო მუშ თარ სიმბოლოთ მირჩქინუაფუ. 

2007 წანას, ოუნივერსიტეტე ნოღა [[იუნესკო]]ქ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.&lt;ref name=&quot;MexDes&quot;&gt;{{cite journal |last= Tavares Lopez|first=Edgar|year=2008 |month= February |title=Ciudad Universitaria |journal=México Desconocido |volume= 372  |pages=90–92  |url= http://www.mexicodesconocido.com.mx }}&lt;/ref&gt; 

==ფოტოგალერეა==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:View1CULibrary.JPG
Image:View2CULibrary.JPG
Image:MainAdminBldgCUMexico.JPG
Image:AdminBuildingCUMexico2.JPG
Image:AdminBldgCUMexico3.JPG
Image:AdminBldgCUMexico4.JPG
Image:MuralOutsideAdminBldgCU.JPG
Image:FrontEntranceCUStadium.JPG
Image:MainEntranceofCUStadium.JPG
Image:StadiumShieldViewCU.JPG
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== ქოძირით თაშნეშე==
* [[იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას]]
* [[მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას]]

==რესურსეფი ინტერნეტის==
* [http://maps.google.com/maps?t=k&amp;ie=UTF8&amp;hl=es&amp;ll=19.31981,-99.189291&amp;spn=0.036935,0.070639&amp;z=14&amp;om=1 Ciudad Universitaria de la UNAM en Google Maps.]
* [http://www.patrimoniomundial.unam.mx/ Página del Campus Central de Ciudad Universitaria Patrimonio Mundial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213172100/http://www.patrimoniomundial.unam.mx/ |date=2012-02-13 }}
* [http://www.unam.edu.mx/ Páginal oficial de la UNAM]
* [http://jbartigas.tripod.com/ La ciudad Universitaria de 1954. Un recorrido a 40 Años de su Inauguración por el Dr. Juan Benito Artigas Hernández]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== სქოლიო ==
 &lt;references/&gt; 

{{მერკე}}

[[კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას]]</text>
      <sha1>fftjxvrf9ak42mbhdstp9b2881a5rkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მორღაშ ტრანზიტი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7190</id>
    <revision>
      <id>250039</id>
      <parentid>246067</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9342" sha1="paala5plavtah4hk5c09dj243np7bz7" xml:space="preserve">[[ფაილი:Venus transit 2012 Minneapolis TLR1.jpg|მინი|მორღაშ 2012 წანაშ ტრანზიტიშ გინაჯინუ ოორუე გვერდსფეროშე]]
'''მორღაშ ტრანზიტი''' [[ბჟა|ბჟაშ]] ქართაშ მანგას — ჸოფირება, მუჟამცჷთ პლანეტა [[მორღა (პლანეტა)|მორღა]] მიკურს აიწორო [[ბჟა]] დო [[დიხაუჩა]] შქას დო ირწყებე ბჟაშ ქართას. ტრანზიტიშ განწხანც, მორღაშ ძირაფა დიხაუჩაშე ჭიჭე უჩა ჭურჭულიშ სახეთ რე შელებუანი, ნამუთ ქართაშ მანგას გჷნმიაბანუაფუ. თეშნერი ტრანზიტეფი მუჭოთ წესინ მუსხირენი საათის იგჷნძორებუ (2012 წანაშ ტრანზიტი 6 საათი დო 40 წუნც მიშჷ). ტრანზიტი [[თუთა (პლანეტა)|თუთაშით]] [[ბჟაშ გეუკუმელაფა|ბჟაშ გეუკუმელაფაშ]] მეთე რე. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მორღაშ დიამეტრი თუთაშე სუმშახ უმოსი რენ, თინა უმოსი ჭიჭეთ რჩქჷ დო უმოსი ნერას გჷნმიაბანუაფუ, რახან დიხაუჩაშე უმოსო რე დოჩილითაფირი, ვინდარო თუთა. 

მორღაშ ტრანზიტეფი უვანაფერაშო პროგნოზირაფონ [[ასტრონომია|ასტრონომიულ]] ფენომენეფც შქას რე.&lt;ref name=&quot;EarthSky&quot;&gt;{{cite web |url=http://earthsky.org/astronomy-essentials/last-transit-of-venus-in-21st-century-will-happen-in-june-2012 |title=Everything you need to know: Venus transit on June 5–6 |last=McClure |first=Bruce |date=29 May 2012 |work=EarthSky |publisher=Earthsky communications Inc. |accessdate=02 June 2012 }}&lt;/ref&gt; ჸოფირება ირი 243 წარმოწანას იმაჟირებუ, 8 წანამ ტკუბა ტრანზიტეფწკჷმა ართო, ნამუეფჷთ გჷშართილიე ხანგინძე, 121,5 დო 105,5 წანამ შვანით. გომაჟირაფონობა მიარსხუაფუ თი ფაქტის, ნამდა დიხაუჩაშ დო მორღაშ ორბიტული პერიოდულობა 8:13 დო 243:395-იშ წოროზჷმონი რე.&lt;ref name = &quot;Langford&quot;&gt;{{cite web |last=Langford |first=Peter M. |title=Transits of Venus |work=La Société Guernesiaise Astronomy Section web site |publisher=Astronomical Society of the Channel Island of Guernsey |date=September 1998 |url=http://www.astronomy.org.gg/venustransitsb.htm |accessdate=2012-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Shortt&quot;&gt;{{cite web |last=Shortt |first=David |title=Some Details About Transits of Venus |work=Planetary Society web site |publisher=[[The Planetary Society]] |date=2012-05-22 |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/Some-Details-About-Transits-of-Venus.html |accessdate=2012-05-22 }}&lt;/ref&gt; 

მორღაშ ბოლო ტრანზიტიქ [[2012]] წანაშ [[5 მანგი|5]]-[[6 მანგი|6 მანგის]] მოხვადჷ დო თინა ეკონია რდჷ [[XXI ოშწანურა]]ს. წოხოლენი ტრანზიტიქ [[2004]] წანაშ [[8 მანგი|8 მანგის]] მოხვადჷ. უმოსი წოხოლენი ტრანზიტეფიშ ტკუბეფქ [[1874]] წანაშ დო [[1882]] წანაშ [[ქირსეთუთა]]ს იფიქსირჷ. 2012 წანაშ გეჸვენჯი ტრანზიტი 2117 წანაშ დო 2125 წანაშ ქირსეთუთას იჸუაფუ.&lt;ref name=&quot;westfall&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lpl.arizona.edu/~rhill/alpo/transitstuff/transit2004.html |title=June 8, 2004: The Transit of Venus |date=November 2003 |first=John E. |last=Westfall |accessdate=25 September 2006 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20070808030058/http://www.lpl.arizona.edu/~rhill/alpo/transitstuff/transit2004.html |archivedate=August 8, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.alpo-astronomy.org/transit/transit2004.html |accessdate=08 December 2009 |title=June 8, 2004: The Transit of Venus |first=John E. |last=Westfall |publisher=alpo-astronomy.org }}&lt;/ref&gt; 

მორღაშ ტრანზიტის ისტორიულო უდიდაშ ომენცარე შანულობა უღუ, რახან თე ჸოფირება მაართა წჷმორინაფეფც აკმოქიმინჷნდჷ [[ბჟაშ სისტემა|ბჟაშ სისტემაშ]] რეალურო ორჩანიე ზჷმაშენ. [[1639]] წანაშ ტრანზიტიქ, [[პარალაქსი]]შ პრინციპწკჷმა კომბინაციას დოხოლაფირო გოხურგჷ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშე]] [[ბჟა]]შახ მეძენა, არძო თეიშახ ჸოფილ მუნააზჷრაშე ბრელაშო უმოსი აიწორო. კჷნე თე ბორჯისჷთ, 2012 წანაშ ტრანზიტი მენცარეფშო შხვა მიარე ომენცარე რკვიაშ ღვენას ირზენც, გჷშაკერძაფილო [[ეგზოპლანეტა|ეგზოპლანეტეფიშ]] გორუაშო ოხვილური ტექნიკაშ რსულჸოფაშო.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{commonscat|Transit of Venus}}
;ზოგადი
* [http://latest-trends-worldwide.blogspot.in/2012/06/transit-of-venus-information.html Transit of Venus - Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610033753/http://latest-trends-worldwide.blogspot.in/2012/06/transit-of-venus-information.html |date=2012-06-10 }}
* [http://brightstartutors.com/blog/2012/04/26/the-transit-of-venus/ Venus Transits: Measuring the Solar System]
* [http://www.transitofvenus.nl/history.html Historical observations of the transit of Venus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404021012/http://www.transitofvenus.nl/history.html |date=2013-04-04 }}
* [http://www.atramsey.freeserve.co.uk/transitofvenus/phys_ed_1.pdf The transit of Venus across the Sun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041024162106/http://www.atramsey.freeserve.co.uk/transitofvenus/phys_ed_1.pdf |date=2004-10-24 }} (PDF)
;2012 წანაშ მანგიშ ტრანზიტი
* [http://informationmadness.com/travel/27-travel/4629-watch-transit-of-venus-live-online.html Sources to watch transit of venus live online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120607230529/http://informationmadness.com/travel/27-travel/4629-watch-transit-of-venus-live-online.html |date=2012-06-07 }}
* [http://venustransit.nasa.gov NASA&amp;nbsp;– 2012 Transit of Venus Live Webcast and Celebration] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20130108234129/http%3A//sunearthday.nasa.gov/2013/ |date=2013-01-08 }}
* [http://web.williams.edu/astronomy/eclipse/transits/ToV2012/index.htm 2012 Transit of Venus&amp;nbsp;– International Astronomical Union]
* [http://www.astronomylive.com/event/venus-transit-05-june-2012 Watch Transit of Venus 2012 LIVE&amp;nbsp;– Many Live Webcasts / Broadcasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609093407/http://www.astronomylive.com/event/venus-transit-05-june-2012 |date=2012-06-09 }}
* [http://venustransit.nso.edu/ National Solar Observatory&amp;nbsp;– Transit of Venus June 5–6 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518015045/http://venustransit.nso.edu/ |date=2012-05-18 }}
* [http://www.sems.und.edu/ 2012 Transit of Venus Live Webcast and chatroom with SEMS at UND live From Alaska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126172216/http://www.sems.und.edu/ |date=2011-11-26 }}
* [http://www.sunaeon.com/venustransit Transit of Venus 2012 online Simulator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530060507/http://www.sunaeon.com/venustransit/ |date=2012-05-30 }}

== სქოლიო ==
{{reflist}}

[[კატეგორია:ასტრონომია]]
[[კატეგორია:ასტრონომიული ჸოფირებეფი]]
[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]</text>
      <sha1>paala5plavtah4hk5c09dj243np7bz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბჟაშ გეუკუმელაფა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7192</id>
    <revision>
      <id>250040</id>
      <parentid>249469</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="53tyx59yss3jg12816jroj1q0hsbqn1" xml:space="preserve">[[ფაილი:Geometry of a Total Solar Eclipse-ka.png|thumb|ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაშ გეომეტრია]]
[[ფაილი:Moon transit of sun large.ogv|right|thumb]]
'''ბჟაშ გეუკუმელაფა''' — ორთაშობური ფენომენი, ხვადუ [[თუთა|თუთაშ]] მოხვალამაბორჯის [[ბჟა]] დო [[დიხაუჩა]] შქას, მუდგაშ გეშათ დიხაუჩას რენჯი ელმაჯინეშო ბჟა ედომუშამო ვარა ნორთობურო დოფორილიე. თექ შილებე მოხვადას ხვალე [[ახალი თუთა|ახალ თუთაშ]] შვანს, მუჟამც ბჟა დო თუთა ართიანც ოწაწჷნა, მუჭოთ თენა დიხაუჩაშე რჩქჷნ. არძაშ უკულაში ჟირი დო მაქსიმუმ ხუთი ბჟაშ გეუკუმელაფაქ შილებე მოხვადას ირი წანას დიხაუჩას, ნამუეფშეთ ნამთინი ვარა მაქსიმუმ ჟირი ედომუშამი გეუკუმელაფა შილებე რდასჷნ. თეშ უმკუჯინუო, ედომუშამი გეუკუმელაფა ვანაფერი ჸოფირება რე ნამდგარდია აბანც, რახან ირი გეუკუმელაფაბორჯის სირსულე რე ხვალე ძალამ ცორქო კორიდორიშ მანგას თუთაშ უმბრაშ ალაზიმაფათ უკულაში ნორთის.

ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფა საჩემარი ორთაშობური ფენომენიე დო მიარე ადამიერი სპეციალურო შარალენც შორი მეძენაშე თე ჸოფირებაშ დაკვირებელო. [[ევროპა]]ს 1999 წანას ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაქ შელებუანო გჷნაშქვჷ ჯარალუობური ფსენაშ ემაღალაფა თე ფენომენშენ. ეკონია ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაქ მოხვადჷ 2009 წანაშ [[22 კვირკვე]]ს.

== ქოძირით თაშნეშე ==
* [[თუთაშ გეუკუმელაფა]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==

* [http://eclipse.gsfc.nasa.gov/eclipse.html NASA Eclipse Web Site]
* [http://www.hermit.org/Eclipse/ Detailed eclipse explanations and predictions], Hermit Eclipse
* [http://www.zam.fme.vutbr.cz/~druck/Eclipse/ Eclipse Photography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309153121/http://www.zam.fme.vutbr.cz/~druck/Eclipse/ |date=2021-03-09 }}, Prof. Miroslav Druckmüller
* [http://www.shadowandsubstance.com/2009%200722%20SOLAR%20ECLIPSE/July%2022%202009%20Total%20Eclipse%20of%20the%20Sun.html Animated maps of 2009 solar eclipses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530152142/http://www.shadowandsubstance.com/2009%200722%20SOLAR%20ECLIPSE/July%2022%202009%20Total%20Eclipse%20of%20the%20Sun.html |date=2009-05-30 }}, Larry Koehn
* [http://xjubier.free.fr/en/site_pages/solar_eclipses/5MCSE/xSE_Five_Millennium_Canon.html Five Millennium (−1999 to +3000) Canon of Solar Eclipses Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220604083837/http://xjubier.free.fr/en/site_pages/solar_eclipses/5MCSE/xSE_Five_Millennium_Canon.html |date=2022-06-04 }}, Xavier M. Jubier

{{მერკე}}

[[კატეგორია:ბჟაშ გეუკუმელაფეფი]]
[[კატეგორია:ორთაშობური ჸოფირებეფი]]
[[კატეგორია:ბჟა]]</text>
      <sha1>53tyx59yss3jg12816jroj1q0hsbqn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>თუთაშ გეუკუმელაფა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7195</id>
    <revision>
      <id>250045</id>
      <parentid>225990</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="j0988sfjwwukmklr9qzha2s4a7jjwj5" xml:space="preserve">[[ფაილი:2007-03-03 - Lunar Eclipse small-43img.gif|thumb|upright|თუთა გეუკუმელაფაშ ბორჯის]]
[[ფაილი:Lunar eclipse-ka.svg|thumb|upright|თუთაშ გეუკუმელაფაშ არღა]]

'''თუთაშ გეუკუმელაფა''' — გეუკუმელფა, მუჟამცჷთ [[თუთა (ალმაშარე)|თუთა]] მიშმურც [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ოროშ კონუსიშა. დიხაუჩაშ ოროშ დიამეტრი 363&amp;nbsp;000 კმ-იე (თუთაშ მინიმალური დოჩილათა დიხაუჩაშე) დო თუთაშ დიამეტრიშე სუმშახ დიდიე, ათეშენ თუთა შილებე რდას ედომუშამო გეუკუმელაფირინ. თუთაშ გეუკუმელაფა ხვადუ მინიმუმ ჟირშა წარმოწანას. გეუკუმელაფა იმაჟირებუ ირი 6585⅓ დღას (ანუ 18 წანა, 11 დღა დო ≈8 საათი - თე პერიოდის [[საროსი]] ჯოხო).

== ქოძირით თაშნეშე ==
* [[ბჟაშ გეუკუმელაფა]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.youtube.com/watch?v=wuhNZejHeBg&amp;feature=player_embedded A good video introduction to Lunar Eclipses from NASA]
* [http://opportunity.ditudo.com/lunar_eclipse_how_to_photograph.html Lunar Eclipse: how to photograph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110620013835/http://opportunity.ditudo.com/lunar_eclipse_how_to_photograph.html |date=2011-06-20 }}
* [http://www.bareket-astro.com/live-astronomical-web-cast/rare-central-lunar-eclipse-june-2011-live-webcast.html Live Free Lunar eclipse webcast &amp; hands-on lunar eclipse experiments: 2011-06-15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601082333/http://www.bareket-astro.com/live-astronomical-web-cast/rare-central-lunar-eclipse-june-2011-live-webcast.html |date=2013-06-01 }}
* [http://www.eclipse-live.com/ Live-webcast of the lunar eclipse on June 15th, 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180512231149/https://www.eclipse-live.com/ |date=2018-05-12 }}, University of Applied Sciences Offenburg/Germany
* [http://www.spacedex.com/lunar-eclipse/ Worldwide viewing times for the December 2010 Total Lunar Eclipse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230530062357/http://www.spacedex.com/lunar-eclipse/ |date=2023-05-30 }}
* [http://alienworlds.glam.ac.uk/lunarEclipse.html Animated explanation of the mechanics of a lunar eclipse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110822163044/http://alienworlds.glam.ac.uk/lunarEclipse.html |date=2011-08-22 }}, University of Glamorgan
* [http://bareket-astro.com/photofiles/img/ECLIPSE.html Lunar Eclipse time sequence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319023934/http://bareket-astro.com/photofiles/img/ECLIPSE.html |date=2012-03-19 }}
* [http://aa.usno.navy.mil/data/docs/LunarEclipse.php U.S. Navy Lunar Eclipse Computer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813225301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/LunarEclipse.php |date=2011-08-13 }}

[[კატეგორია:თუთა (ალმაშარე)]]</text>
      <sha1>j0988sfjwwukmklr9qzha2s4a7jjwj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>დიხაუჩაშ ქერქი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8258</id>
    <revision>
      <id>250048</id>
      <parentid>206826</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3644" sha1="m0pvhjsu5h7bg2x6xvzpe7lx1ads4z4" xml:space="preserve">[[ფაილი:World geologic provinces.jpg|thumb|[[დიხაუჩაშ გეოლოგიური პროვინციეფი]] ([[USGS]]) ]]
'''დიხაუჩაშ ქერქი''' — [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ბერჯეკი დაცხი, ნამუთ იფაჩუ მოხოროვიჩიჩიშ ჟიდოხიშ ჟიშე დო ეგაფილიე [[ქანი (გეოლოგია)|ქანეფი]] დო [[მინერალეფი|მინერალეფიშე]].

[[მინერალი]] ართნერი მუშებეფიშ მაღვენჯი გუნაჭყეფი რე. მინერალეფი გჷთმიჭყაფუ, მუჭოთ დიხაუჩაშ სიტომბას, თაშნეშე თიშ ჟიდოხიწკჷმა ხოლო. დიხაუჩას ჩინებული რე 3000 ვითოშშახ ბუნაშ [[მინერალი]]. თაჸურეშე 70 ფირჩას რე გოფაჩილი. გორჩქინაშ მეჯინათ მინერალეფს 3 ბუნათ რთუნდეს: მაგმური დჷნოლექი დო მეტამორფული ქანეფო. დიხაუჩაშ ქერქიშ ემაგაფუ ქანეფს შქას 60% [[მაგმა|მაგმურიე]]. დიხაუჩაშ სიტომბას გჷთმიჭყაფუ მაღალი ტემპერატურაშ მაღვენჯი ქვანთირი [[მაგმა]]. მაგმური ქანეფიე: [[გრანიტი]], [[ბაზალტი]], [[ანდეზიტი]], ვულკანური [[ტუფი]]. დჷნოლექი ქანეფი რე სქირონასჷთ დო ზუღეფიშ დო [[ოკიანე]]ეფიშ ქვინჯის. გჷშმაგორუნა აკნაცჷმაშ, ორგანულ დო ქიმიური გოჭყაფაშ დჷნოლექი ქანეფს. წყარმალუეფიშით გჷნოღალირი ნალასა მოღეშ ქვინჯის აკოშაყარუაშ დო გომანგარაფაშ უკული გჷთმიჭყაფუ. 

ორგანული დჷნოლექი ქანეფი [[ჩხოლარეფი]]შ დო [[ჩანარი|ჩანარული]] დოლექუაშ გეშა წჷმიქიმინუ. თეშნერეფიე: [[ცარცი]], [[კირქუა]], [[ტორფი]] დო [[ნოშქერი (ნაგურა)|ნოშქერი]]. ქიმიური გოჭყაფაშ დჷნოლექი ქანიე ქუანოშქერი.

== ქოძირით თაშნეშე ==
* [[კონტინენტური ქერქი]] 
* [[ოკეანური ქერქი]] 

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://quake.wr.usgs.gov/research/structure/CrustalStructure/ USGS ქერქიშ სიფსქაშ რუკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060914161322/http://quake.wr.usgs.gov/research/structure/CrustalStructure/ |date=2006-09-14 }}

[[კატეგორია:დიხაუჩაშ ეგაფილობა|ქერქი]]</text>
      <sha1>m0pvhjsu5h7bg2x6xvzpe7lx1ads4z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ცქუმუნტური</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8888</id>
    <revision>
      <id>250076</id>
      <parentid>184247</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:26:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="8io3seouuiu29q5iejn0pi1j8tjfa8s" xml:space="preserve">[[სურათი:Illustration Mespilus germanica0.jpg|მინი|upright|ცქუმუნტური]]
[[ფაილი:Medlar pomes and leaves.jpg|მინი|upright]]
'''ცქუმუნტური''', ვარ-და ''ბაცუ'' (Mespilus) — ფურცელცჷმჷ ჩანარეფიშ გვარი [[ვარდიშობურეფი|ვარდიშობურეფიშ]] ფანიაშე. თიში აკა კაკალია ბუნა — [[ძაკი ცქუმუნტური]] (Mespilus germanuca) ტანდაბალი (3-6 მ-შახ სიმაღალაშ) კაკლარამი ჯა ვარა ბართვი რე. უღუ ლანცეტა ვარა მარქვალიშობური კუნტაყერწამი ფურცელეფი დო დიდი, ჩე ხვალახური პეულეფი; ნაჸოფი მოკვარკვალო კანკარი რე; ატატა მანგარი, უკვე გინომონჭებული ლიბუ დო გემუანი რე, იჭკომუ. ლუხუმას აფხვადუნა [[ირანი|ირანს]], [[მორჩილი აზია|მორჩილ აზია]]ს, [[ბალკანეთიშ ჩქონი|ბალკანეთიშ ჩქონს]], [[კავკაცია]]ს, [[ყირიმი|ყირიმს]] დო [[თურქმენეთი|თურქმენეთის]]. [[საქორთუო]]ს ირდუ თუდონტყათ გვალაშ თუდონი დო შქა ორტყაფუს, გჷშაკერძაფილო ჭყონონეფს. იშხუნებუ თასით, ჯიკიშ დო ფოსვიშ ნაჸალით, აშხუნენა ჸონუათ. ნაჸოფი იკათუანს შანქარეფს დო C ვიტამინს; ტყები, ფურცელეფი დო კოხუ ნაჸოფი - მათალარ ნაკათეფს. მერქანს ირინუანა ოხარატე ნაკეთებუშო. თოფურამიე. მუთმაშენენა ევროპაშ ნამთინე ქიანას დო [[ააშ]]-ს.

==ლიტერატურა==
{{ქსე|4|553}} 

[[კატეგორია:ვარდიშობურეფი]]</text>
      <sha1>8io3seouuiu29q5iejn0pi1j8tjfa8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მოროხმალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11012</id>
    <revision>
      <id>250037</id>
      <parentid>208013</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="ghbswhyu2htu0kr5ghk7a1vpdxo3kvz" xml:space="preserve">[[ფაილი:Sojourner on Mars PIA01122.jpg|მინი|მავალი Sojourner]]
[[ფაილი:Curiosity - The Next Mars Rover.jpg |მინი|მალი Curiosity]]
'''მოროხმალი''' — ავტომატური მექანიკური ოტრანსპორტე მეშქაშალა, ნამუთ დოხუნაშ უკული მუშით გჷნმიაბანუაფუ [[პლანეტა]] [[მოროხი (პლანეტა)|მოროხი]]შ ჟიდოხის. 

მალეფს სტაციონარულ კოსმოსურ ხვამარდეფწკჷმა ალაზიმაფათ მუსხი რენი ჯგვინა გარჩქჷნა: ირკვიენა უმოსი  ტერიტორიას, შელებუანი რე მერინელქ იჸუან ინტერესუან ობიექტიჸურე, შელებუანი რე მუნეფიშით ქო დოდოხოდან ბჟალამ პოზიციას ზოთონჯიშ თუთეფს დო თაშნეშე შელებუანი რე ათაშ ძალამს მოჩილათირ რობოტულ ოტრანსპორტე მეშქაშალაშ მუშობაშ კონტროლი.

ისტორიაშ მეძენას გვალო ოთხი წჷმოძინელი მოროხმალი რე, ნამუეფშეთ არძო რობოტულო ქიმინჯალენს. [[ნასა]]შ კოსმოსური მენცარობეფიშ რეაქტიული ყარაფიშ ლაბორატორია ახორციელნდჷ [[Mars Pathfinder]]-იშ მისიას მალი Sojourner-ით, ოდო თეჟამო დუდენს [[Mars Exploration Rover]]-იშ მისიას ჟირი მალით Spirit-ით დო Opportunity-თ, თაშნეშე [[Mars Science Laboratory]]-იშ [[Curiosity rover|Curiosity]]-იშის.

==რესურსეფი ინტერნეტის==
*[http://marsrovers.nasa.gov/overview/ NASA-ს მოროხმალეფიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120828191910/http://marsrovers.nasa.gov/overview/ |date=2012-08-28 }}

[[კატეგორია:ნასა]]
[[კატეგორია:კოსმოსური ხვამარდეფი]]
[[კატეგორია:მოროხი]]</text>
      <sha1>ghbswhyu2htu0kr5ghk7a1vpdxo3kvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ერნესტო ჩე გევარა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11448</id>
    <revision>
      <id>250020</id>
      <parentid>246211</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T02:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313535" sha1="im8uubevwv2cp98bmclrru31ge4xijl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პიჯი
|ჯოხო            = ჩე გევარა
|ოდაბჯოხო  = 
|პორტრეტი        = GuerrilleroHeroico.jpg
|ზჷმა          = 250პქ
|მუკნაჭარა         =  [[ალბერტო კორდა]]შ ჯოხოშინელი ფოტო &lt;br /&gt;''„[[გერილიერო ეროიკო]]“ (&quot;Guerrillero Heroico&quot;)''&lt;br /&gt;გჷნოღალირი რე 1960 წანაშ [[5 მელახი]]ს
|დაბჯოხო =  ერნესტო გევარა
|მოღალობა = ექიმი, [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] რევოლუციონერი, &lt;br /&gt;პოლიტიკოსი
|დაბ თარიღი  = 1928 წანაშ [[14 კვირკვე]]
|დაბ აბანი = [[როსარიო (არგენტინა)|როსარიო]], [[სანტა-ფეს პროვინცია (არგენტინა)|სანტა-ფე]], [[არგენტინა]]
|განათება =  მედიცინაშ დოქტორი
|მენოღალობა      = {{შილა|არგენტინა}}, {{შილა|კუბა}}
|ნთხორ აბანი  = [[ჩე გევარაშ მავზოლეუმი]], [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარა]], [[კუბა]]
|დოლმახორალა       = 
|ერუანობა =  [[არგენტინალეფი|არგენტინალი]]
|ღურ თარიღი    = 1967 წანაშ [[9 გჷმათუთა]] (39 წანერი)
|ღურ აბანი   =  [[ლა-იგერა]], [[ვალიეგრანდეშ პროვინცია|ვალიეგრანდე]], {{შილა|ბოლივია}}
|მუმა             = ერნესტო გევარა ლინჩი
|ნანა             = სელია დე ლა სერნა ი ლიოსა
|ალმასქუ          = ილდა გადეა (1955–1959)&lt;br /&gt; ალეიდა მარჩი (1959-1967 თიშ დინაფაშახ)
|სქუალეფი =             ილდა (1956–1995), ალეიდა (დ. 1960)&lt;br /&gt; კამილო (დ. 1962), სელია (დ. 1963)&lt;br /&gt; ესნესტო (დ. 1965)
|ჯილდოეფი = 
|ვებ-ხასჷლა           = 
|შხვადოშხვა          = 
}}
'''ერნესტო გევარა''' (დ. [[14 მანგი]], [[1928]] — ღ. [[9 გჷმათუთა]], [[1967]]) — ირკოჩიშო ჩინებული, მუჭოთ „'''ჩე გევარა'''“, ვარა „'''ელ ჩე'''“ რდჷ [[არგენტინალეფი|არგენტინალი]] ექიმი, [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] რევოლუციონარი, პოლიტიკოსი, [[კუბა|კუბაშ]] პარტიზანული ლიდერი. თიშ სტილიზაფირ სახექ გინირთჷ აწორინჯალაშ ირკოჩიშო მოდვალირ [[კონტრკულტურა|კონტრკულტურულ]] სიმბოლოთ დო კათეფიშ კულტურაშ გლობალურ შანო.&lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 128.&lt;/ref&gt; 

მუჭოთ ომედიცინე ფაკულტეტიშ ახალნორდი სტუდენტინ, გევარა ედომუშამი [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] შარალენდჷ დო თინა ნჭუაფილო გეგნოთირუ თი უღვენჯობაქ დო გოშხვაშთურაფაქ, მუსჷთ თინა თე შარალუაბორჯის აკმოხვადუდჷნ.&lt;ref name=&quot;RevMedicine&quot;&gt;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1960/08/19.htm On Revolutionary Medicine] Speech by Che Guevara to the Cuban Militia on August 19, 1960.&lt;/ref&gt; შარალუაბორჯის ეჭოფილ გუნამორსილობაქ დო დაკვირეფქ თის გჷშაღალაფუ დუნასქვი, ნამუდა რეგიონს ჩხვიჩხვგოდგჷმილი ეკონომიკური უწორწოობა [[კაპიტალიზმი]]შ, [[მონოპოლიზმი]]შ, [[ნეოკოლონიალიზმი]]შ დო [[იმპერიალიზმი]]შ მოღალუ რდჷნ, მუდგაშ აკა კაკალია წამალი [[მოსოფელიშ რევოლუცია]] იჸუაფუდჷ.&lt;ref name=&quot;AfroAsian1965&quot;&gt;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/02/24.htm At the Afro-Asian Conference in Algeria] A speech by Che Guevara to the Second Economic Seminar of Afro-Asian Solidarity in Algiers, Algeria on February 24, 1965.&lt;/ref&gt; თიში ტომბა რწუმაქ ქანჩი ქჷმეჩჷ თიშ მიშახოლინს [[გვატემალა|გვატემალაშ]] რეფორმეფშა [[გვატემალაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტ]] [[ხაკობო არბენს გუსმანი|ხაკობო არბენსიშ]] დუდალათ, ნამუდგაშ დოხუაფაშ უკულით, მუთ ოეგებიეთ [[ააშ]]-იშ [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეს]] მიაჭარუაფუნ, ჩე გევარაშ პოლიტიკურ იდეოლოგიაქ უმოსო გემეკენჯჷ. მოგვიანაფილო, მუჟამსჷთ [[მეხიკო]]ს ოხორანდჷნ, თიქ [[რაულ კასტრო|რაულ]] დო [[ფიდელ კასტრო]]ეფს აკოხვადჷ, ქახოლჷ [[26 კვირკვეშ ყარაფი]]ს დო თინეფწკჷმა [[კუბა|კუბაჸურე]] გონჩურჷ იახტა ''[[გრანმა (იახტა)|გრანმათ]]''. თინეფიშ ღანკი დიქტატორ [[ფულხენსიო ბატისტა]]შ რეჟიმიშ დოხუაფა რდჷ, ნამუსჷთ ოჭიშის ააშ არზენდჷნ.&lt;ref&gt;[[#refBeaubien2009|Beaubien, NPR Audio Report, 2009]], 00:09–00:13.&lt;/ref&gt; გევარაქ გვალო მალას არყებულეფ შქას ქჷმიწიძინჷ, თინა მაჟირა რდჷ ნჯღვერალას დო გჷნმაჭყვადალი როლი ილაჸაფჷ ჟირწანამ პარტიზანულ ლჷმას, ნამუქჷთ საბოლათ ბატისტაშ რეჟიმი ქჷდახუ.&lt;ref name=&quot;Castrosbrain1960&quot;&gt;''&quot;[[#refCastrosbrain1960|Castro's Brain]]&quot;'' 1960.&lt;/ref&gt; 

[[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] უკული, გევარაქ ახალ თარობას მუსხირენი გიშნაგორა პოსტის გედირთჷ. თინეფ შქას რდჷ მაჸოთამალი რაზმეფიშ მადუდე თინეფიშ მეხჷ, მით ტრიბუნალქ ლჷმაშ დჷმაშებუთ მირჩქინჷნ;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 267.&lt;/ref&gt; რეწუალაშ მინისტრიშ პოსტის თიქ აგრარული რეფორმა ქჷმჷწიჭყჷ, ოხვარუდჷ ჭარუა-კითხირიშ გჷმაფაჩალ ოკათე კამპანიას, თაშნეშე მუშენდჷ კუბაშ ერუანული ბანკიშ პრეზიდენტო დო კუბაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ ოგურაფუ დირექტორო, თე ბორჯისჷნე, კუბური სოციალიზმიშ ჯოხოთ ედომუშამ მოსოფელს შარალენდჷ, მუჭოთ დიპლომატი. თეშნერი პოზიცია გევარას მეშქაშალას არზენდჷ ულაჸაფინუდჷკო ცენტრალური ფიგურაშ როლი მილიციური ნძალეფიშ წვართუასჷ, ნამუქჷთ მუკიჸონჷ [[ღეჯეფიშ ჸუჯი|ღეჯეფიშ ჸუჯიშ]] ოპერაცია&lt;ref name=&quot;Kellner89pg69&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 69–70.&lt;/ref&gt; დო მუშეღჷ [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ]] [[ბირთვული ანჯარი|ბირთვული]] [[ბალისტიკური რაკეტა|ბალისტიკური ქობინეფი]] კუბაშა, მუდგაქჷთ გაუფრაშჷ [[1962]] წანაშ [[კარიბიშ კრიზისი]].&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 526–530.&lt;/ref&gt; თეწკჷმა ართო, გევარა ჸოფიერი ჭარუ დო დღარეფიშ ავტორი რდჷ, აკოქიმინჷ ხეშნაჭარა პარტიზანულ ლჷმაშენ, თებორჯისჷნე თინა ავტორი რე ბესთსელერი მემუარული ნახანდიშ ახალნორდალას [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ომანგაშეთ [[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (წიგნი)|მოტოციკლით შარალუაშ]] გეშა. [[1965]] წანას ჩე კუბას იტალენს დო თანჯეფგალე მიშარუაფუ რევოლუციურ გინოქიმინუაშა თიაშ მიშაღალაშ ღანკით; მაართათ უმუწუძინუო [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშა]] დო უკული [[ბოლივია]]შა, სოდეთ თინა [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეშ]] მორსხუე ბოლივიურ ნძალეფქ ოჭოფეს დო დოჸვილეს. &lt;ref&gt;[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 4.&lt;/ref&gt; 

გევარა ამუდღარშახ მინშო ოჸოროფული, ოდო მინშო ოლანძღარ ისტორიულ ფიგურათ სქიდუ, პოლარიზაფილი რე მიარე კოლექტიურ წჷმოსახუას, გჷშაკერზაფილო დიდი მუდანობაშ ბიოგრაფიეფს, მემუარეფს, ესეეფს, დოკუმენტურ ფილმეფს, ბირეფს დო ვარდა ხანტილურ ფილმეფს. თიშ გეშა, ნამუდა თინა მირჩქინუაფუ მუჭოთ წამებულინ, პოეტური ინოჩამეფი კლასობური ლჷმაშ მეხჷ დო ხვამილაფეფი „ახალი ადამიერიშ“ აკაქიმინალო უმოსო მორალს გეპონჷ, ვინდარო მატერიალურ მოტივეფს. ჩე გევარაქ ინოჩამაშ ხატო დო წყუთ გჷნირთჷ მიარე [[მეკვარჩხანობა|მეკვარჩხანე]] გეზაშ ყარაფიშო. ჟურნალ „[[ტაიმი (ჟურნალი)|ტაიმქ]]“ თინა [[XX ოშწანურა|XX ოშწანურაშ]] 100 არძოშე გოლინუამ ადამიერეფ შქას გიორინუ.&lt;ref&gt;[[#refDorfman1999|Dorfman 1999]].&lt;/ref&gt; [[ალბერტო კორდა]]შით გინოღალირი თიში ფოტო ''[[გერილიერო ეროიკო]]'' (''Guerrillero Heroico'') ჩინებული რე „მოსოფელს არძოშე ჩინებულ ფოტოთ“.&lt;ref&gt;Maryland Institute of Art, referenced at [[#refBBCNews2001b|BBC News May 26, 2001]].&lt;/ref&gt;  

== ორდოიანი რინა ==
[[ფაილი:Chefamily.jpg|thumb|250პქ|left|ბოშკოჩი ერნესტო (კვარჩხანშე) მასქერეფწკჷმა დო და-ჯიმალეფწკჷმა ართო, 1944 წ. თიშ ხასჷლას, კვარჩხანშე მარძგვანჸურე ხენა სელია (ნანა), სელია (და), რობერტო, ხუან-მარტინი, ერნესტო (მუმა) დო ანა-მარია]]
[[ფაილი:Ernesto Guevara Acta de Nacimiento.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|ჩე გევარაშ დაბადებაშ მოწმობა]]
ერნესტო გევარაქ [[1928]] წანაშ [[14 მანგი|14 მანგის]], [[არგენტინა|არგენტინაშ]] ნოღა [[როსარიო (არგენტინა)|როსარიოს]] დებადჷ, სელია დე ლა სერნა ი ლიოსაშ დო ერნესტო გევარა ლინჩიშ ესპანურ-ბასკურ-ირლანდიური გამნარყიშ ფანიას.&lt;ref&gt;Che's last name ''&quot;Guevara&quot;'' derives from the [[Castilian Spanish|Castilianized]] form of the [[Basque language|Basque]] ''&quot;[[Guevara, Spain|Gebara]]&quot;'', a [[habitational name]] from the province of [[Álava]]. Through his grandmother, Ana Lynch, he was a descendant of [[Patrick Lynch (Argentina)|Patrick Lynch]], an emigrant from [[Galway]], Ireland in the 1740s.&lt;/ref&gt; ფანიაშ ხუთ ბაღანა შქას თინა უნჩაში რდჷ. თიშ თახმი გვარს დო ჯოხოს შხირას გითმუძინანა მუში მასქერეფიშ გვარეფს დე ლა სერნას ვარა ლინჩის. ჩეშ უმუსვანჯებუ ბუნებას მუამუში გეჸვენჯიშორო ეთმონწყჷნდჷ:„თენა რე უმაართაში შანი თიში, ნამუდა ჩქიმი ბოშიშ ჯერღვეფს ირლანდიარი მეარყეეფიშ ზისხირი ფუნსჷნ“.&lt;ref&gt;[[#refLavretsky1976|Lavretsky 1976]].&lt;/ref&gt; ერნესტიტოს (მუჭოთ თიწკჷმა უძახუდესჷნ) რინაშ ძალამი ორდოშიანი ეტაპის გევითარჷ  უღვენჯეფიშ მეხჷ სიხოლაშ ღიაბიქ.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 23.&lt;/ref&gt;  მეკვარჩხანალაშ მათხოზინე ფანიას ერდილ ბაღანას დიო ხოლო დასაბაღას ახალნორდის თოლწოხ გეგნაფაჩჷ ფირჩა პოლიტიკური სპექტრიშ პერსპექტივეფქ.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/printout/0,8816,872604,00.html Argentina: Che's Red Mother] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826054445/http://www.time.com/time/printout/0,8816,872604,00.html |date=2013-08-26 }} ''[[Time Magazine]]'', July 14, 1961.&lt;/ref&gt; მუამუში, მუჭოთ [[ესპანეთიშ ომენოღალური ლჷმა]]შ რესპუბლიკარეფიშ დუდგინოდვალირი ხუჯიშ დუმაკინე, ფანიას შხირას ომენძელუდჷ თე კონფლიქტიშ ბრელ ვეტერანს.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 22–23.&lt;/ref&gt;

ერნესტოშ ნანა, სელია დე ლა სერნა თი ბორჯიშო არგენტინას ეჭოფილი ერთიშ ნორმეფიშ აწმარენჯი რდჷ, თის თუმა კუნტას აფუდჷ ღაჭილი დო ჸუნდჷ მუში მანქანა, მუთ თი ბორჯის [[არგენტინა]]ს ოსურკოჩიშო  გასადღანო იკოროცხუდჷ. 2 წანაშ ხანს ერნესტოს [[ასთმა|ასთმაშ]] მაართა მოკათინი უღუდჷ. თე ლახალა თის რინაშ ლიაშახ ვადათხიებჷ დო გოლინა ხოლო იღვენუ მუშ პერსონაშა დო რინაშ უკულნეშიანი წჷმოძინაშა. [[1932]] წანას ერნესტოშ ფანიაქ ექიმიშ ზუკოლით ოხორინალო ნოღა [[ალტა-გრასია]]შა გეგნორთჷ. ლახალაშ გეშა სკოლაშა ვა გილართინედჷ დო ჸუდეს ნანა ამეცადინენდჷ. ჯანუდუნ, თინა ვარა კითხულენდჷ, ვარა მუმას ჭარდაკის ოლაჸაფუდჷ.  

თიშ უმკუჯინუო, ნამუდა [[ასთმა|ასთმაშ]] კონწარი მოკათინეფით იჭიროთუდუნ, მუდგასჷთ თინა ედომუშამი რინას კონწარას გინაფულენდჷნ, გევარა გიშმეგორუდჷ მუჭოთ ათლეტი, მეთხოზჷდჷ ნჩურუას, [[კუჩხბურთი|კუჩხბურთის]], [[გოლფი|გოლფის]] დო ჸოთამას, თე ბორჯისჷნე თიქ გჷნირთჷ „ურსხებუ“ ველოსიპედისტო.&lt;ref&gt;[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 24.&lt;/ref&gt; უშულადუო ლაჸაფენდჷ [[რაგბი]]ს,&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/sport/columnists/brendangallagher/2322711/Argentine-rugby-inspired-by-Che-Guevara.html Argentine Rugby Inspired by Che Guevara] by Brendan Gallagher, ''[[The Daily Telegraph]]'', გჷმათუთა 5, 2007&lt;/ref&gt; [[ბუენოს-აირესი]]შ ოუნივერსიტეტე კლუბის გიშმეშჷ fly-half-იშ პოზიციას.&lt;ref&gt;Cain, Nick &amp; Growden, Greg &quot;Chapter 21: Ten Peculiar Facts about Rugby&quot; in ''Rugby Union for Dummies'' (2nd Edition), John Wiley and Sons, ISBN 978-0-470-03537-5, ხს. 293.&lt;/ref&gt; ლაჸაფიშ სტილიშ გეშა ჩეს გეძინელი ჯოხო  „''ფუსერი''“ ქჷგიოდვეს — ''El Furibundo''-შ (გაჸალებური) კუნტარაფილი ფორმა, აგრესიული ლაჸაფიშ სტილიშ გურშენი  თაშნეშე უძახუდეს დიამუშიშ გვარს — დე ლა სერნას.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 28.&lt;/ref&gt;

გევარა მუამუშიშე [[ჭარდაკი]]შ ლაჸაფის გურაფულენდჷ დო 12 წანაშ ხანს უკვე ოკათუდჷ აბანობურ ტურნირეფს. ბოშალას დო უკული ედომუშამი რინაშ გოძვენას, თინა ხვამილაფირი რდჷ [[პოეზია|პოეზიათ]], გჷშაკერზაფილო უჸორდჷ [[პაბლო ნერუდა]], [[ჯონ კიტსი]], [[ანტონიო მაჩადო]], [[ფედერიკო გარსია ლორკა]], [[გაბრიელა მისტრალი]], [[სესარ ვალიეხო]] დო [[უოლტ უიტმენი]].&lt;ref name=&quot;Hart 2004, ხს 98&quot;&gt;[[#refHart2004|Hart 2004]], p. 98.&lt;/ref&gt; შეულებუდჷ უგუჯინუო ქუკითხირუდუკო [[რადიარდ კიპლინგი]]შ პოემა ''„თუ“'' (&quot;If—&quot;) დო [[ხოსე ერნანდესი]]შ ეპიკური პოემა ''„მარტინ ფიერო“''.&lt;ref name=&quot;Hart 2004, ხს 98&quot;/&gt; გევარაშ ჸუდეს 3 000-შე უმოსი წინგი იჩუალუაფუდჷ, მუდგაქჷთ გაპიჯალჷ ჩეშ ენთუზიაზმით ეფშა დო ეკლექტიკურ მაკითხეთ გინორთინაფა; გჷშაკერზაფილ ინტერესის ირჩქინანდჷ [[კარლ მარქსი]]შ, [[უილიამ ფოლკნერი]]შ, [[ანდრე ჟიდი]]შ, [[ემილიო სალგარი]]შ დო [[ჟიულ ვერნი]]შ მეხჷ. &lt;ref&gt;[[#refHaney2005|Haney 2005]], ხს. 164.&lt;/ref&gt; თეშ გეძინელო, თაშნეშე იხვამილუანდჷ [[ჯავაჰარლალ ნერუ]]შ, [[ფრანც კაფკა]]შ, [[ალბერ კამიუ]]შ, [[ვლადიმერ ლენინი]]შ დო [[ჟან-პოლ სარტრი]]შ ნახანდეფი, თეშინეშეს მუჭოთ [[ანატოლ ფრანსი]]შ, [[ფრიდრიხ ენგელსი]]შ, [[ჰერბერტ უელსი]]შ დო [[რობერტ ფროსტი]]შ ნახანდეფი.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;([[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 37–38).&lt;/ref&gt;
[[ფაილი:Checasa-AGracia-289716387.jpg|მინი|250პქ|გევარეფიშ ფანიაშ ოხორინალი ჸუდე ნოღა [[ალტა-გრასია]]ს, [[კორდობაშ პროვინცია]]]]


რდუალაწკჷმა ართო, ჩეს ლათინოამერიკალი ჭარუეფიშ მეხჷ გურჩქინდჷ ინტერესიქ, თინეფ შქას რდეს [[ორასიო კიროგა]], [[სირო ალეგრია]], [[ხორხე იკასა]], [[რუბენ დარიო]] დო [[მიგელ ასტურიასი]].&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt; თე ჭარუეფიშ იდეეფს თინა მითმირჩქინანდჷ ლუბაშ წინგიას, სოდეთ თაშნეშე აწარმენდჷ გოხურგუეფიშ, კონცეფციეფიშ დო გოლინუამ ინტელექტუალეფიშ ფილოსოფიეფს; გიშმასხუნუნდჷ [[ბუდა]]შ დო [[არისტოტელე]]შობურ ანალიტიკურ მუნაღოზეფს, თეშინეს მუჭოთ სხუნუნდჷ [[ბერტრან რასელი]]შობურ ჸოროფას დო პატრიოტიზმისჷნ, [[ჯეკ ლონდონი]]შობურ ჯარალუას, [[ნიცშე]]შობურ ღურაშ იდეას. ჩე ხვამილაფირი რდჷ [[ზიგმუნდ ფროიდი]]შ იდეეფით თიზჷმაშა, ნამუდა თინა დუნასქვეფს ორთუდჷ თიშ შხვადოშხვა დუდეფშე [[თონწყუეფი]]შ, [[ლიბიდო]]შ, [[ნარცისიზმი]]შ დო [[ოიდიპოსიშ კომპლექსი]]შ გეშა.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt; სკოლას თიშ ოჸოროფულ მეკონეფ შქას რდჷ  [[ფილოსოფია]], [[მათემატიკა]], [[ინჟინერია]], [[პოლიტიკური მენცარალა|პოლიტიკური მენცარალეფი]], [[სოციოლოგია]], [[ისტორია]] დო [[არქეოლოგია]].&lt;ref&gt;[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 26.&lt;/ref&gt;

წანეფიშ უკული, [[1958]] წანაშ [[13 ფურთუთა|13 ფურთუთას]], [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შით გჷმობჟინაფილი „ბიოგრაფიული დო პიჯიშობური მოშინაფა“ გევარას მირჩქინანდჷ ფართო სპექტრიშ აკადემიური დო ინტელექტუალური ინტერესეფიშ ადამიერო დო ეთმოჭარუნდჷ მუჭოთ „დიდო გურაფილს“, მორო თექინეშეს გითმეუძინანდჷ, ნამუდა „ჩე დასურო ინტელექტუალი რე, ოღონც ლათინოამერიკალეფ შქას“.&lt;ref&gt;[[#refRatner1997|Ratner 1997]], ხს. 25.&lt;/ref&gt;

=== შარალუა მოტოციკლით ===
[[1948]] წანას, გევარაქ [[ბუენოს-აირესი]]შ უნივერსიტეტის მედიცინაშ ფაკულტეტის ქენირიცხჷ. „მოსოფელიშ აკოჩინებაშ ჸუმენქ“&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 64.&lt;/ref&gt; ნჭაფიერო გეგშარაჸჷ თიში ოუნივერსიტეტე საქვარუეფი, უკოხოლენი პლანშა გეგნიღჷ ინტერესი გურაფაშ მეხჷ დო ბიჯგი მეჩჷ ხანგინძე მუშითდაკვირაშ შარალუაშა, ნამუქჷთ ფუნდამენტალურო დოთირუ თიში მეჯინეფი, გჷშაკერზაფილო [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] თიბორჯიშ ეკონომიკურ პიჯალეფწკჷმა რსხუაფათ. მაართა ექსპედიცია [[1950]] წანას მუკიჸონჷ ველოსიპედით, ნამუსჷთ ჭიჭე ქვარქვანტი გიონწყუნ;&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 59-64.&lt;/ref&gt; 4 500 კმ მეძენას თიქ ხვალე იშარჷ ოორუე [[არგენტინა|არგენტინაშ]] [[არგენტინაშ პროვინციეფი|პროვინციეფშა]]. თეს მაჸუნჷ [[1951]] წანაშ ჩხოროთუთაშ კონტინენტური შარალუაქ მოტოციკლით დახე ედომუშამი [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] მასშტაბით; შარაშ სიგჷრძაქ 8 000 კმ აკადგინჷ. მოგვიანაფილო, თიქ ოგურაფუს 1-წანაშ მოსვანჯაშ ნება გეჭოფჷ, მუში მაჸალე [[ალბერტო გრანადო|ალბერტო გრანადოწკჷმა]] ართო [[პერუ]]შა,  სან-პაბლოშა, წყარმალუ [[ამაზონი]]შ ოძგაშეეფწკჷმა დვალირ [[შატიბი|შატიბერჯეფიშ]] კოლონიაშა მიდურთუმუდჷკო მოხალისეთ ომუშებელონ.

[[ფაილი:Che Guevara-Granado - Mapa 1er viaje - 1952 Ka.jpg|thumb|upright|left|230პქ|გევარაშ 1952 წანაშ შარალუაშ რუკა. ჭითათ ეშანილი რე ოჰეერე შარალუა]]
[[ფაილი:CheOnRaft1952.jpg|thumb|250პქ|alt=black and white photograph of two men on a raft, fitted with a large hut. The far bank of the river is visible in the far distance|გევარა (მარძგვანშე) ალბერტო გრანადოწკჷმა ართო (კვარჩხანშე) მუნეფიშ „მამბო-ტანგო“ ტიის წყარმალუ ამაზონს, 1952 წანაშ [[მანგი]]. თე ტიი თი [[შატიბი|შატიბერჯეფიშ]] მენძული რდჷ, ნამუეფსჷთ თინეფი კურნალენდესჷნ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 89.&lt;/ref&gt;]]

[[ჩილე]]ს, ჩე გევარა გეგნოლასჷ ანაკონდაშ დო ჩუკუკატამაშ ლინჯიშ ობადაშეშ მაღაროალეფიშ ომუშებელ პიჯალეფქ, თაშინეშეს წოხოლენი სერს [[ატაკამაშ ტიოზი]]ს აკოხვალამირ თხოზინელ [[კომუნიზმი|კომუნისტ]] ჩილ დო ქომონჯიქ, ნამუეფსჷთ მუნეფიშ მინაქუნალი ხოლო ვა აპალუდესჷნ, მიორჩქუდჷ მუ თინეფი მუჭოთ „ზისხირით დო ხორცით ეცანცალაფირ, კაპიტალისტურ ექსპლუატაციაშ სხვერპლეფო“.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 75-76.&lt;/ref&gt; [[ანდეფი]]შ ლაკადას, [[მაჩუ-პიქჩუ|მაჩუ-პიქჩუჸურე]] მიმალი ჩე ხოლო ართიშა  აანთხჷ ელჷ-მოლუშ დოხორინეფს ჸოფილ მუმალასარ უღვენჯობაქ, სოდეთ ფიოშეფი დინდარი დიხამინჯეეფიშ ჭიჭე ნოკვათეფს ხანდენდესჷნ.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg27&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 27.&lt;/ref&gt; შარალუაშ გეჸვენჯ ეტაპის, გჷშაკერზაფილო გურეკინელქ დოსქიდჷ შატიბერჯეფიშ კოლონიას მახორუეფიშ მაჸალურ მერინეფით, მუთ მირჩქინჷ მუჭოთ „ადამიერულ სოლიდარობაშ დო ართგურობაშ უმაღალაშ ფორმათ თეშინერ ხვალახურ დო მენდწაულირ კათაწკჷმა“.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg27&quot; /&gt; თე შარალუაბორჯის, გევარა ორთუდჷ ინნაჭარეფს, ნამუეფსჷთ„''[[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (წიგნი)|მოტოციკლისტიშ დღარეფი]]''“ გიოდჷ დო ნამუეფქჷთ უკული „''[[ნიუ-იორკ ტაიმსი]]შ''“ ბესტსელერო გჷნირთჷ,&lt;ref&gt;NYT bestseller list: [http://www.nytimes.com/2005/02/20/books/bestseller/0220bestpapernonfiction.html #38 Paperback Nonfiction on 2005-02-20], [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D03E5D6123DF934A35752C1A9629C8B63&amp;scp=5&amp;sq=motorcycle+diaries+Ernesto+%28Che%29+Guevara&amp;st=nyt #9 Nonfiction on 2004-10-07] and on more occasions.&lt;/ref&gt; ოდო [[2004]] წანას თინეფშე გინოღალირ კჷნე თე ჯოხოდვალაშ ფილმიქ შხვადოშხვა ჯილდოეფი მიპალუ.

ერნესტოქ დო ალბერტო გრანადოქ დოხოლაფირო 8 თუთაშ უკული მიოჭირინეს დუდშეიანი ღანკის, [[კარაკასი|კარაკასის]] — [[ვენესუელა|ვენესუელაშ]] ნანანოღას. კარაკასის გრანადოქ ოლეხეს ქჷდიჭყჷ მუშობა დო თექინეშეს დოსქილადა გჷნოჭყვადჷ. ერნესტოქ შარალუა ხვალე გაგჷნძორჷ.

საბოლა ჯამს, შარალუაბორჯის ჩე გევარაქ მიკორთჷ [[არგენტინა]], [[ჩილე]], [[პერუ]], [[ეკვადორი]], [[კოლუმბია]], [[ვენესუელა]], [[პანამა]] დო [[მაიამი]], სოჸურეშეთ [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესშა]] დიირთჷ. შარალუაშ ლიას, თინა [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] მირჩქინანდჷ ხვალე ზოხოშიანი ერეფიშ ართონობას ვარინ, მუჭოთ ართი ედომუშამობასჷნ თეშ, ნამუთ თხულენდჷ კონტინენტური მასშტაბიშ გოდუდიშალაფაშ სტრატეგიასჷნ. თიში კონცეფცია უხურგე, გოართოიანაფილი [[ესპანური ამერიკა|ესპანური ამერიკაშ]] გეშა, ნამუდგათ გეართონებუდჷ ოართე ლათინური მონძალათჷნ, თი ოკითხუ რდჷ, ნამუთ წოხოლენი პლანს გერდჷ თიშ გვიანიშიან რევოლუციურ საქვარუეფს. 

არგენტინაშა დორთაშ უკული, გევარაქ გეგნოჭყვადჷ მუთ შილებე ნჭაფიერო მუსურებუდჷკო გურაფან, რახან თის უკვე ახალი გეგმეფი უღუდჷ შარალუაწკჷმა რსხუაფათ. 1952 წანაშ მარაშინათუთას თიქ ბუენოს-აირესიშ უნივერსიტეტის გურაფა გაახალჷ დო [[1953]] წანაშ [[მანგი]]ს ომედიცინე ხარისხი გეჭოფჷ — ოფიციალურო გჷნირთჷ „დოქტორი ერნესტო გევარათ“.&lt;ref&gt;[http://www.newstatesman.com/200606120036 A Very Modern Icon] by [[George Galloway]], ''[[New Statesman]]'', June 12, 2006&lt;/ref&gt;

{{ინნართი
| გოთინუა    = right
| სიგანა          = 32%
| სიმაღალა          = 
| დუდჯოხო       = 
| დუდჯოხო გიმე = 
| შქაგური      = „მოტოციკლით შარალუაქ ობჟათე ამერიკაშ ომანგაშეთ, თის გურჩქინჷ გვერდსფეროს ააშ-იშ პატჷნალაშ უსამართობაშ ღიაბი დო კოლონიალიზმიშით თიში მახორუეფიშო მოღალირი ჭიროთი“.
| მეჭყვადუაშ უმუშო   = 
| შრიფტიშ ზჷმა   = 80%
| ხეშმოჭარუა         = — [[ჯორჯ გალოუეი]], ბრიტანალი პოლიტიკოსი.&lt;ref&gt;[http://www.newstatesman.com/200606120036 A Very Modern Icon] by [[George Galloway]], ''[[New Statesman]]'', June 12, 2006&lt;/ref&gt;
}}

მოგვიანაფილო გევარა ეთმოჭარჷნდჷ, ნამუდა [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკაშ]] მუკი-მუკი შარალუაბორჯის თინა „უოშქარეთ აკმოხვადუდჷ უღვენჯობას, შქირენას დო ლახალას“, თეშინეშეს მუჭოთ „ბაღანაშ კურნალუაშ უანჯობას უფარობაშ გეშა“ დო „იროიანი შქირენით დო სარჯელით გჷშაჭანაფილ აჸონებას“, მუთ თის ბიჯგის არზენდჷ „თეში ენუჯინალუდჷკო ბოშიშ ღურაშა, მუჭოთ უმოღე მეკონიშ დინაფაშან“. წორას თე გუნამორსილობაქ დარწუმჷ გევარა ქუმუხვარებუდჷკო თე კათაშა, მუთ მედიცინაშ ოქიანუშ დოტებას დო აკოანჯარაფილი ლჷმეფიშ პოლიტიკურ არენაშა გინულას თხულენდჷნ.&lt;ref name=&quot;RevMedicine&quot; /&gt;

== გვატემალა ==
[[ფაილი:Che Guevara - 2do Viaje - 1953-55 Ka.png|thumb|upright|250პქ|ჩე გევარაშ 1953—1956 წანეფიშ შარალუაშ რუკა; თაშინეშეს ეშანილი რე შარალუა იახტა ''„გრანმათ“''.]]
[[ფაილი:ChenGuatemala.jpg|მინი||250პქ|ჩე გევარაშ ზიტყვეფი მუში ოხორიწკჷმა [[გვატემალა]]ს, [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] მემორიალწკჷმა]]

[[1953]] წანაშ [[7 მანგი|7 მანგის]], გევარა კჷნე შარალუას იჭყანს, თეჟამო [[ბოლივია]]შა, [[პერუ]]შა, [[ეკვადორი|ეკვადორშა]], [[პანამა]]შა, [[კოსტა-რიკა]]შა, [[ნიკარაგუა]]შა, [[ჰონდურასი|ჰონდურასშა]] დო [[სალვადორი|სალვადორშა]]. [[1953]] წანაშ [[10 ქირსეთუთა|10 ქირსეთუთას]], [[გვატემალა]]შა გინულაშ წოხოლე, [[სან-ხოსე (კოსტა-რიკა)|სან-ხოსეშე]] (კოსტა-რიკა) მუში დეის ბეატრისის გინაფა უჯღონჷ.  მოგვიანაფილო, გევარა რაგადანს ''იუნაიტედ ფრუტ კომპანიშ'' (''United Fruit Company'') ომუშებელ დიაპაზონშენ, ნამუთ თის თიშ დჷმადასურაფალო მიორჩქჷდჷ, მუ ოშქურანჯი რდჷ კაპიტალისტური ბრუოკუჩხამინ“.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 126.&lt;/ref&gt; თე გაჸალებას „დუდეფიშ ჯინუაშ ერი“ უღუდჷ, მუთ ჩექ მუში უმოსო კონსერვატიული მორსხუეფიშ ოშქურინაფალო გჷმირინუ, დო ბოლოს ახალნაღურა [[იოსებ სტალინი]]შ სურათიშ წოხოლე იფუჩუ,  ნამუდა თინა „თე ბრუოკუჩხამს საბოლათ დამარცხენდჷ“.&lt;ref&gt;[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 31.&lt;/ref&gt;
ართი თუთაშ უკული, გევარაქ [[გვატემალა]]შა ინილჷ, სოდეთ პრეზიდენტ [[ხაკობო არბენს გუსმანი]]შ დემოკრატიულო ეშაგორილი თარობა დიხაშ რეფორმეფით დო შხვა ინიციატივეფით ოცადუდჷ საბოლათ მუსურებუდჷკო ''[[ლატიფუნდია|ლატიფუნდიური]]'' სისტემა. თეშ ბოლოშა მიოჸონაფალო, პრეზიდენტ არბენსიქ ეჭოფჷ დიხაშ რეფორმაშ გენერალური პროგრამა, ნამუდგაშ მეჯინათ მოხვადუდჷ არძო უდუმუშებუ დიხაშ შხუ მინჯალაშ კონფისკაცია დო თინა უდიხაწყარე ფიოშეფს გეგნაჩამუდჷ წიაკალო.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 31.&lt;/ref&gt;თეშ გეშა, უდიდაში დიხამაღვენჯეფშე არძოშე უმოსო გავალერქ იჸუ ''იუნაიტედ ფრუტ კომპანიქ'', ნამუდგაშათ არბენსიშ თარობას უკვე გილაჭარილი აფუდჷ  225 000 აკრი (910 კმ²) უდუმუშებუ დიხა. თეთ ნაჰამებუ გევარაქ, ნამუდა ერიშ შარა თუდოშე იდუდუაფუდუნ, გვატემალას ქჷდიხორჷ, მუთ „უუჯგუშაში რდჷ თიშ თახმი რევოლუციონერო გინორთინაფაშო“.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg31&quot;&gt;[[#refGuevaraLynch2000|Guevara Lynch 2000]], ხს. 26.&lt;/ref&gt;

ნოღა [[გვატემალა (ნოღა)|გვატემალას]], გევარაქ გეჩინებაფუ [[ილდა გადეა|ილდა გადეა აკოსტა]] — [[პერუ]]ალი ეკონომისტი, ნამუთ პოლიტიკურო [[მეკვარჩხანალა|მეკვარჩხანე]] გეზაშ [[ამერიკაშ ოკათე-რევოლუციური ალიანსი]]შ (''Alianza Popular Revolucionaria Americana APRA'') მაკათური რდჷ. თიქ გევარა არბენსიშ თარობაშ მაღალი რანგიშ ოფიციალურ აკოხვალამეფს გეჩინებაფუ. თეში უკული გევარა რსხუს ორსხუანს [[კუბარეფი|კუბარ]] თხოზინელეფიშ ბუნაწკჷმა, ნამუეფით [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ კასტროწკჷმა]] დო [[1995]] წანაშ [[26 კვირკვე|26 კვირკვეს]] ნოღა [[სანტიაგო-დე-კუბა|სანტიაგო-დე-კუბაშ]] [[მონკადაშ ყაზარმა]]ს გენთხაფაწკჷმა რდეს რსხუსჷნ. თე პერიოდის, თის გიოდვეს მუში ჩინებული გეძინელი ჯოხო „ჩე“ თი ღანკით, ნამუდა თინა შხირას ირინუანდჷ არგენტინულ ოჸოროფულ ჯოხო ''ჩეს'' (''che''), ნამუთ გიმირინუაფუდჷ თოჸუჯიშ მიორინაფალო ვარა თიშ დადგინაფალო, გაგებული ქორდჷ დო ვარი ნათქუელინ.&lt;ref&gt;[[#refIgnacio2007|Ignacio 2007]], ხს. 172.&lt;/ref&gt; 

უწჷმუძინუქ იჸუ გევარაშ ცადებეფქ პარალელურო უმუშებუდუკო ექიმონ, თეშ ოსქვებურო, თიშ ეკონომიკური სიტუაცია შხირას ვაოიმენდე რდჷ.&lt;ref name=precarious&gt;Anderson 1997, ხს. 139–141.&lt;/ref&gt; [[1954]] წანაშ [[15 მესი|15 მესის]], [[პუერტო-ბარიოსი|პუერტო-ბარიოსიშა]] მიშილჷ [[კომუნიზმი|კომუნისტური]] [[ჩეხოსლოვაკია|ჩეხოსლოვაკიაშე]] არბენსიშ თარობაშო მოჯღონელი [[შკოდა]]შ ფირმაშ კუჩხორეფიშ დო ლექინი არტილერიაშ აკოანჯარაფაქ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 144.&lt;/ref&gt; თექ გიშეჭანუ თინა, ნამუდა ქიანაშა გამუშეჭკირჷ [[ააშ]]-იშ [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შით დოფინასაფილ არმიაქ, ნამუქჷთ არბესნიშ თარობა ქჷდახუ დო პრეზიდენტო მემარძგვანე დიქტატორი [[კარლოს კასტილიო არმასი]] ქჷდარინუ.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg31&quot; /&gt; ეფურაფილი გევარა ხაზირი რდჷ არბენსიშ ხუჯდოხუჯის ულჷმუდჷკო დო თე ღანკით ქახოლჷ ახალნორდი კომუნისტეფიშით ორგანიზაფილ აკოანჯარაფილ მილიციას, მარა თე ბუნაშ უქიმინჯალობათ მენდწაულირი ჩექ მალასჷნე ომედიცინე საღალეეფს დართჷ. სახენწჷფო მინორთინაფაშ მიმალუობაბორჯის, თინა კჷნე ხაზირი რდჷ უჩხუპებუდუკო მუჭოთ მოხალისეს, მარა მალასჷნე, მექსიკაშ საელჩოს მილაჸურჩილ არბენსიქ მუშ ურცხოალ ხუჯიშ მიმაჩამალეფს ქიანაშ დოტება უზოჯჷ. გევარაშ აჩემებული აწორინაშ მოთხუალეფი, თოლშა უმულაფუთ ვა დოსქილადე მინორთინაფაშ მოხუჯეეფშო, თეშ გურშენი გინოჭყვადილი რდჷ თიში ჸვილუა.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg32&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 32.&lt;/ref&gt; თიშ უკული მუთ [[ილდა გადეა]] ოჭოფესჷნ, გევარაქ ოჸურჩე [[არგენტინა|არგენტინაშ]] ოკონსულეს ქიმლახვილჷ, სოდეთ თიქ თეიშახ დოსქიდჷ, სოიშახ მუსხირენი მარაშ უკული უშქურანჯი  პასპორტის ეჭოფუნდუნ, მუდგაშ უკულით თიქ [[მექსიკა]]შა მიდეშარჷ.&lt;ref&gt;[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 39.&lt;/ref&gt; [[1955]] წანაშ ეკენიას, მექსიკას, თიქ გადეა ქომიჸონჷ ჩილო.&lt;ref name=&quot;Memoira&quot;&gt;Snow, Anita. &quot;[http://www.firstcoastnews.com/life/books/news-article.aspx?storyid=116566&amp;catid=256 'My Life With Che' by Hilda Gadea].&quot; ''[[Associated Press]]'' at ''[[WJXX-TV]]''. მარაშინათუთა 16, 2008. Retrieved on February 23, 2009.&lt;/ref&gt; 

არბენსიშ რეჟიმიშ დოხუაფაშ უკული, გევარაშ მეჯინალას, [[ააშ]] ირიათონო გინირთჷ მუჭოთ [[იმპერიალიზმი|იმპერიალისტური]] ქიანაქ, ნამუთ აწმუდირთუდჷ დო მუთმოჯილიკანდჷ თი თარობეფს, ნამუეფით სოციოეკონომიკური უწორწობაშ გიშათინუას ზალამენდესჷნ, მუთ გჷშაკერძაფილო [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] დო შხვა გოვითარაფუან ქიანეფს იგინაფუაფუდჷნ. თე მინორთინაფაშე ჩიებაბორჯის, გევარა მიშმაშანანდჷ: 

{{ციტირაფა|ეკონია ლათინოამერიკული რევოლუციური დემოკრატიაქ — [[ხაკობი არბენსი]]შ რეჟიმქ — ააშ-იშ ოწმახგარძახებულ აგრესიაშ გეშა ქჷდიხუ.  თეშ არგამა მადუდე რდჷ სახენწჷფო მელამოსე [[ჯონ ფოსტერ დალესი]], ნამუთ საჩემარი აკოხვამილაფათ, თე ბორჯისჷნე ''იუნაიტედ ფრუტ კომპანიშ'' აქციონერი დო ადვოკატი რდჷ&lt;ref name=&quot;Kellner89pg32&quot;/&gt;|}}

გევარაშ რწუმათ, აკოანჯარაფილი ჩხუპით მეჭირინაფილი დო აკოანჯარაფილი მახორობაშე თხილერი მარქსიზმი, აკა კაკალია გიშალი რდჷ თეშნერი ნწყილობაშ ოთხილარო დო განძალიერაფალო.&lt;ref&gt;[http://www.fsmitha.com/h2/ch24x.html Che Guevara 1960–67 by Frank E. Smitha].&lt;/ref&gt; მოგვიანაფილო გადეა ჭარჷნდჷ: „წორას [[გვატემალა]]ს დერწუმჷ თიქ საბოლათ აკოანჯარაფილი ლჷმაშ დო [[იმპერიალიზმი]]შ მეხჷ გოლაშქუაშ უციობაშა.  მუთ ბორჯი მიკმიშჷნ, თინა თეშა უმოსო ირწუმებუდჷ.“&lt;ref&gt;{{cite book |title=Che Guevara |first=Andrew |last=Sinclair |publisher=The Viking Press |year=1970 |ხს=12}}&lt;/ref&gt;

== მეხიკო დო ოხაზირუ ==
[[ფაილი:Hilda Gadea y Che Guevara - Luna de miel - Yucatán 1955.jpg|thumb|upright|250პქ| გევარა ილდა გადეაწკჷმა ართო [[ჩიჩენ-იცა|ჩიჩენ-იცაწკჷმა]], თინეფიშ თოფურობათუთაშ შარალუაბორჯის]]
[[1954]] წანაშ ეკენიაშ დაჭყაფუს ჩე გევარაქ [[მეხიკო]]შა ინილჷ, სოდეთ ცენტრალურ ოლეხეს [[ალერგია|ალერგიაშ]] გჷნართას მუშენდჷ.  თეშ გეძინელო, თინა მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ ფაკულტეტის ლექციეფს კითხულენდჷ დო ''ლათინური ახალი ამბეფიშ ოაგენტეს'' ფოტოგრაფო მუშენდჷ.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 33.&lt;/ref&gt; მუჭოთ მუში მაართა ჩილი ილდა მუშ მემუარულ ნახანდის ''ჩქიმი რინა ჩეწკჷმა ართო'' მიშმაშანანსჷნ, თე ბორჯის ჩექ აფრიკაშა ექიმო ომუშებუშა ულა გეგნოჭყვიდჷ, მუდგათ თინა აგინძორენდჷ თი ტომბა ჭიროთის მუში მუკი-მუკი ჸოფილ უღვენჯობაშენ, მუდგაშეთ თინა ირო ნერვიანენდჷნ.&lt;ref name=&quot;RebelWife&quot;&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/09/AR2008100902413.html Rebel Wife, A Review of ''My Life With Che: The Making of a Revolutionary'' by Hilda Gadea] by Tom Gjelten, ''[[The Washington Post]]'', October 12, 2008.&lt;/ref&gt; დუდშენო, ჰილდა ეთმოჭარჷნს გევარაშ აჩემებულ არზეფს მუშ მენძელ ხანშამიშულირ რჩინჷ ოსურშე; მიშმაშანანს, ნამუდა თინა თის უჯინედჷ მუჭოთ „არძოშე უმოსო დოჭყოლიდაფირ დო ექსპლუატირაფილ კლასიშ წჷმმარინაფალს“. მოგვიანაფილო, ილდაქ ქოძირჷ პოემა, ნამუთ ჩექ თე რჩინჷ ოსურს მეუჯღუნჷნ, იკათუანდჷ „პიჯალას უჯგუში მოსოფელიშო ჩხუპის, უჯგუში რინას არძო ღარიბიშო დო ექსპლუატირაფილშო“.&lt;ref name=&quot;RebelWife&quot; /&gt;

[[ფაილი:M-26-7.svg|მინი|250პქ|მარცხნივ|1953 წანას [[ფიდელ კასტრო]]შ მუკი-მუკი აკოკოროფილი კუბარ ნაციონალისტეფიშით აკოქიმინელი  [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] შილა]]

თე ბორჯიშ გოძვენას, თიქ გაახალჷ მაჸალუა ნიკო ლოპესწკჷმა დო შხვა კუბარ თხოზინელეფწკჷმა, ნამუეფით [[გვატემალა]]ს გეჩინებაფუნ. ნიკოქ თის [[რაულ კასტრო]] გაჩინებაფუ, ნამუქჷთ მუშ ჸურეშე უკულნეშის ჩეს მუში უნჩაში ჯიმა, [[ფიდელ კასტრო]] გაჩინებაფუ — რევოლუციური ლიდერი, ნამუქჷთ დარსხუ [[26 კვირკვეშ ყარაფი]] დო ნამუთ ასე დიქტატორ [[ფულხენსიო ბატისტა]]შ რეჟიმიშ დოხუაფაშ გეგმას აკმადგინანდჷნ. ფიდელწკჷმა მაართა აკოხვალამაშ სერიშ ხანგინძე ჩიებაშ ბორჯის, გევარაქ გეგშიღჷ დუნასქვი, ნამუდა კუბაშ ამბე ართ-ართი თინეფშეიანი რდჷ, მუსჷთ თინა თესხი ხანს მეგორუნდჷნ დო დიო ხოლო იალონშახ, ხეშ მოჭარუათ დადასურჷ 26 კვირკვეშ ყარაფიშა მიშულა.&lt;ref&gt;[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 55.&lt;/ref&gt; თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა თინეფი პიროვნულო გინორთელეფი რდესჷნ, თე მომენტიშე ჩექ დო ფიდელქ მაჸალუა ქჷდიჭყეს, მუსჷთ თინეფიშ ბიოგრაფი სიმონ რეიდ-ჰენრი უძახჷ „რევოლუციურ მაჸალუას, ნამუსჷთ მოსოფელიშ თირუა შეულებუდჷ“, მუთ იჸუაფუდჷ თინეფიშ საართო საღალეშ მოღალუ იმპერიალიზმიშ მეხჷ.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography ''Fidel and Che: A Revolutionary Friendship'' by Simon Reid-Henry] audio slideshow by ''[[The Guardian]]'', January 9, 2009&lt;/ref&gt;

მუში რინაშ თე ეტაპის, გევარას მიორჩქჷდჷ, ნამუდა [[ააშ]] აკონტროლენდჷ [[კონგლომერატი|კონგლომერატეფს]] დო ედომუშამი მოსოფელიშ მასშტაბით ხუჯის არზენდჷ რეპრესიულ რეჟიმეფსჷნ. თე მეჯინალათ, [[ფულხენსიო ბატისტა|ბატისტა]] თის მიორჩქუდჷ „ააშ-იშ მარიონეტო, ნამუსჷთ თოკეფიშ მიშაჭკირუა ოსაჭირჷდჷ“.&lt;ref&gt;[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 28.&lt;/ref&gt; თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა ბუნეფიშ ოურდუმე ექიმობას ლამენდჷნ, გევარა ყარაფიშ შხვა მაკათურეფიშ ხასჷლას ოურდუმე წვართუეფსჷთ ოკათჷდჷ. გურაფაშ თარი ნორთი ოწაწჷდჷ გეშქუმალაშ დო უკოხოლე დახებაშ ტაქტიკას [[პარტიზანული ლჷმა|პარტიზანულ ლჷმას]]. გევარაქ შხვეფწკჷმა ართო კუჩხით მუკორთჷ 15 სათიშ მარშრუტი ფაფალა გვალეფს; გინოჭკირჷ წყარმალუეფი, შხირი ბართვონა დო თეშ გეშა, იგურუ დო მათუ გეტყობინიშ დო ნჭაფიერაშ უკოხოლე დახებაშ პროცედურეფი. წვართუეფიშ დაჭყაფუშენო გევარაქ [[ალბერტო ბაიო]]შ „გიშნაგორა სტუდენტო“ გჷნირთჷ არძო შხვა დოსქილადირ შქას, მიქჷთ არძო დავალებას უმაღალაში აკოფასება ეჭოფჷ.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 37.&lt;/ref&gt; კურსეფიშ მოსურებაშვანს, თინეფიშ ინსტრუქტორი, გენერალი ბაიო თის „თინეფ შქას უუჯგუშაშ პარტიზანს“ უძახჷდჷ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 194.&lt;/ref&gt;

=== მიშაჭკირუა, პარტიზანული ლჷმა დო სანტა-კლარა ===
[[ფაილი:Cuba-map-labels (4).png|მინი|400პქ|კუბაშ რუკა. ნაძირეფი რე აბანი, ნამუსჷთ „[[გრანმა (იახტა)|გრანმაქ“]] მიოდირთჷნ ]]
[[ფაილი:CheMuleFull.jpg|thumb|left|250პქ|ჯორს გეხუნელი გევარა, [[სანტა-კლარაშ პროვინცია|ლას-ვილიასიშ პროვინცია]], [[კუბა]], 1958 წანაშ გერგობათუთა]]
[[ფაილი:SierraMaestra-382707055.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|სიერა-მაესტრაშ გინაჯინუ]]
კასტროშ გეგმაშ მაართა ბიჯგი რდჷ [[მექსიკა|მექსიკაშე]] [[კუბა]]შა რალაფი [[გრანმა (იახტა)|გრანმათ]] — მოჯვეშაფილი კაბინამი კრუიზერით. [[1956]] წანაშ [[25 გერგობათუთა|25 გერგობათუთას]] თინეფქ [[კუბა]]ჸურე მიდეშარეს. გინოხუნაშე გვალო მალას, თინეფს [[ფულხენსიო ბატისტა|ბატისტაშ]] ოურდუმეეფქ მიანტის, მუ ბორჯისჷთ ჟირ ხოლო განშე 82 კოჩქ დოღურჷ ვარა ჭკორო ეჭოფუაშ უკული გორხვეს. &lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 213.&lt;/ref&gt; მუჭოთ გევარა ჭარჷნდჷნ, წორას თე ზისხირამ ლჷმას გინაჸათჷ თიქ მუში ომედიცინე მოხვარაშ ჭკუდი დო მანგიორო, ხეშა ნტებულ მაჸალეშ დუნაჸათემი ჭურვი გეჭოფჷ, მუდგათ სიმბოლურო მისურჷ მუში გინოთირუაქ ექიმშე მალჷმორშა. 

გინოსქილადირ რევოლუციონერეფიშ ხვალე ჭიჭე ბუნაქ დუდი [[სიერა-მაესტრა]]შ გვალეფიშ სიტომბას ქჷმკაფორუ დო ხეახალაშო აკობუნაფა ქჷდიჭყჷ, სოდეთ თინეფს ხუჯის ალუდირთეს [[ფრანკ პაისი]]შ ონოღე პარტიზანული ლჷმაშ რშვილქ, [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიქ]] დო აბანობურ ფიოშეფქ. ბუნეფიშ უკოხოლე დახებაშ უკული სიერა-მაესტრაშ გვალეფს, ედომუშამი მოსოფელი სხუნუნდჷ შური ქუდგუდჷ დო ვარი [[კასტრო, ფიდელ|კასტროს]], მარა ტირუ-ტარუს ეკონიაქ [[1957]] წანაშ დოჭყაფუს მურთჷ, მუჟამცჷთ [[ნიუ-იორქ თაიმზი (გაზეთი)|ნიუ-იორქ თაიმზის]] ჰერბერთ მეთიუსიშ ინტერვიუქ გჷმიბჟინუნ. სტატიას წჷმორინაფილი რდჷ კასტროშ დო პარტიზანული ლჷმაშ მეკენჯი, დახე მითური სურათი. ინტერვიუს გევარა ვა რდჷ წჷმორინაფილი, მარა უხოლაშ თუთეფს თიქ კვათირას გაანალიზჷ მედიაშ გურგაჩამალობა მუნეფიშ ჩხუპის. ეშობას, ოჭკომალიშ ნოზირქ გეთუ, ქჷდანთხჷ მორალურ სიტუაციაქ ხოლო; ჭანჯეფიშ ჩამინიშ გეშა გევარას [[ალერგია]]ქ ქაღოლჷ, მუდგაქჷთ რსხულს უგნუღალუ, ნეძიშ ზჷმა ბუშთეფი გაგმარღჷ;&lt;ref&gt;[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 32.&lt;/ref&gt; თე პერიოდის ჩე „ლჷმაშ არძოშე ოჭიროთაია დღალეფო“ მირჩქინანდჷ.&lt;ref&gt;[[#refDePalma2006|DePalma 2006]], ხს. 110–111.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Sierra Maestra -mapa rev cubana-.png|მინი|400პქ|[[სიერა-მაესტრა|სიერა-მაესტრაშ]] რუკა]]

[[სიერა-მაესტრა]]შ გვალეფს, ღარიბ ფიოშეფ შქას ტყობაშე რინა ბორჯის, ჩე გევარაქ კილაძირჷ, ნამუდა თაქ ვართ სკოლეფი რდჷ, ვართ ელექტროენერგია, ვართ ჭყანთხილუაშ მინიმალური მეშქაშალეფი, ოდო მორდუეფიშ 40%-იშე უმოსი ჭარუა-კითხირიშ ურჩქენჯი რდჷ. ლჷმაშ მიმალუობა ბორჯის, გევარაქ არყებაშ უგურყელი ნორთო გჷნირთჷ, მით „კასტროს დუდიშდაჯერალას უძინანდჷ კომპეტენტურობათ, დიპლომატიათ დო მოთვენათ“.&lt;ref name=&quot;Castrosbrain1960&quot;/&gt; გევარაქ ყუმბარეფიშ ოღოლამარო ქჷდარსხუ ფაბრიკეფი, გეკიდჷ ქობალიშ ოჭვალი ფურნეეფი, ახალმოჭანაფილეფს ქჷდაგურუ შხვადოშხვა ტაქტიკეფი დო ორგანიზაფა ქუღოლუ სკოლეფიშ მონწყუალას, სოდეთ უწინგურ ფიოშეფს ჭარუა-კითხირს ოგურუანდეს.&lt;ref name=&quot;Castrosbrain1960&quot;/&gt; თეშ მოხ, გევარაქ ქჷდარსხუ ჭყანთხილუაშ კლინიკეფი, ოურდუმე ტაქტიკაშ ოგურაფალი ოამქარეეფი დო გაზეთი, ნამუსჷთ ინფორმაცია ოკო მოუდვალუდუკო ირდიხაშა.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 45.&lt;/ref&gt;  მუჭოთ ართი კოჩიქ, სუმი წანაშ უკული [[თაიმი (ჟურნალი)|ჟურნალ თაიმს]] გინოჩუნ: „კასტროშ ტვინი“, თე მომენტიშე ფიდელქ არმიაშ მაჟირა დჷნართაშ ''კომანდანტეშ'' (ნჯღვერი) რანგიშა გეიჸონჷ. &lt;ref name=&quot;Castrosbrain1960&quot;/&gt;

გევარა, მუჭოთ აკა კაკალია კომანდანტე [[ფიდელ კასტრო]]შ უკული, კონწარი პედანტი რდჷ, მით კანკალეშა განშე ულირეფს ქოთ ოჸოთანდჷ. დეზერტირეფს, მუჭოთ გითმაჩამალეფსჷნ სარჯჷნდეს, გევარა მუჭოთ წესინ, თინეფიშ ნოქურიშ ოგორუშა ბრიგადეფს ოჯღონანდჷ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 269–270.&lt;/ref&gt; მუდგაშ გეშათ, მუში კონწარალათ დო უდუნდებუობათ ჩე არძოს შქურინს მუთმუკათიუნანდჷ.&lt;ref&gt;[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 105, 119.&lt;/ref&gt; პარტიზანული ლჷმაშ კამპანიაბორჯის, გევარა თაშნეშე გამამინჯე რდჷ ღურათ უსარჯუდჷკო ინფორმატორობაშა, დეზერტირობაშა დო თხობელუაშა ბრალდვალირეფი.&lt;ref name=&quot;execution-squads&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 237–238, 269–270, 277–278.&lt;/ref&gt; მუში დღარეფს, თინა იშინანს მაართა თეშნერი შვანს, მუჟამცჷთ ღურათ სარჯჷ [[ეუტიმიო გერა]] — არმიაშ აწმაჸვენჯი ფიოში, მისჷთ გითოჩამას აბრალუაფუდესჷნ, თინა ვითი ვითოში პესოშ პიჯუაშ მანგიორო ხაზირი რდჷ კუბაშ ოჰეერე ძალეფშა არყებულეფიშ ორენი ქუჩინებაფუაფუდჷკონ.&lt;ref name=&quot;Lutherpg97-99&quot;&gt;[[#refLuther2001|Luther 2001]], ხს. 97–99.&lt;/ref&gt; ინფორმაციაშ გოჟონუაშ გეშა [[ფულხენსიო ბატისტა|ბატისტაშ]] არმია არყებულეფიშ მეხჷ პოზიტიურო მერინელი ფიოშეფიშ ჸუდეეფს დაჩხირს არზენდჷ.&lt;ref name=&quot;Lutherpg97-99&quot;/&gt; გერაშ თხუალას, „ნჭაფიერო ქუმუღალუდესკონ თიშა ეკონიან“,&lt;ref name=&quot;Lutherpg97-99&quot;/&gt; ჩექ წოხოლე აწიკინჷ  დო თის დუც ქაჸოთჷ, მუჭოთ უკულნეშის ჭარჷნდჷნ „სიტუაცია დასაბაღას უჰამუე რდჷ კათაშოთ დო ეუტიმოშოთ, ათეშენ მა თის a .32 პისტოლეტით ტვინიშ მარძგვან ნორთის ქუვოჸოთი, თეშ ნამუდა ტყვიაქ მარძგვან ფეთქაწკჷმა ქოგიოხუნუ ნარხვი“.&lt;ref name=&quot;Andersonpg237&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], 237.&lt;/ref&gt; მოგვიანაფილო, გევარაქ ართი ამბეშ ლიტერატურული ანგარიში გჷმაბჟინუ დუდჯოხოთ „გითმაჩამალიშ ღურა“, სოდეთ თიქ ართ-ართ გიმენდუდის „რევოლუციური იანგე გეჸვილუათ გჷშარსხებაშ გეშა“ ეუტიმიოშ მოხანათობა დო ღურაშწოხოლენი თხუალა ენწყჷ ზიტყვეფით: „რევოლუცია იკილოთუ მუში სქუაშო“.&lt;ref name=&quot;Andersonpg237&quot;/&gt;

[[ფაილი:ChePipe.jpg|thumb|upright|left|250პქ|სათუმოთ პარტიზანული ლჷმაშ ბაზას, [[სიერა-დელ-ესკამბრაი|სიერა-დელ-ესკამბრაიშ გვალეფს]]]]

თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა მუმათხუალიშ დო უდუნდებუშ მეჯინალას ეთმისქილიდუანდჷნ, გევარა მუში, მუჭოთ ნჯღვერიშ როლს რიგით მაგარუაფალო ხოლო ორწყედჷ, ჯარიშკოჩეფს საქვარეფ შქას მოსვანჯაშვანს [[რობერტ ლუის სტივენსონი]]შ, [[სერვანტესი]]შ დო ესპანური [[ლირიკა|ლირიკაშ]] კითხირით ეთმირთუანდჷ.&lt;ref&gt;[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 35.&lt;/ref&gt; თე როლით დო [[ხოსე მარტი]]შ პრინციპით „წინგიერალა ხურგეფიშ უმუშო“ ინოჩამილი გევარაქ ჭიი-ჭიეთ დერწუმჷ, ნამუდა მუშ მალჷმორეფს ირდღალურო ბორჯი ოკო გამკუძირუაფუდესკონ თი უგუნათებუ ფიოშეფშო ჭარუა-კითხირიშ დაგურაფალო, ნამუეფწკჷმათ თინეფი ოხორანდესჷნ, მუსჷთ გევარა „ურჩქინჯალაშ მეხჷ ლჷმას“ უძახჷდჷ.

თიში კომანდორ-ოფიცერი [[ფიდელ კასტრო]] გევარას ეთმოჭარუნდჷ მუჭოთ ინტელიგენტის, გებენს, მიოგურაფალ ლიდერს, ნამუსჷთ „ედომუშამ  ჯარს უდიდაში მორალური ავტორიტეტი უღუდჷ“.&lt;ref&gt;[[#refIgnacio2007|Ignacio 2007]], ხს. 177.&lt;/ref&gt; კასტრო თაშნეშე მიკმაღანკანდჷ, ნამუდა გევარა ობაღებელო ბრელ რისკის ეთმეჭოფუნდჷ მუში დუდიშა დო ირო უღუდჷ „მერთინალა გებენობაშა“.&lt;ref&gt;[[#refIgnacio2007|Ignacio 2007]], ხს. 193.&lt;/ref&gt; გევარას მარდუ ალმარენჯი, ხოელ იგლესიასი მუშ დღარეფს წორას თენერ ქიმინჯალეფს ეთმოჭარჷნს აიწორო დო მიკმაღანკანს, ნამუდა გევარაშ რჯება ლჷმას აწმარენჯეფიშ მოწონასჷთ იჭანუანდჷ. ართგანშე იგლესიასი იშინანს თი შვანს, მუჟამცჷთ თიქ ჩხუპის ინჭყოლუნ: „ჩექ ქჷმირულჷ ჩქიმდა, ტყვიეფი გეშამიღჷ, ხუჯიშა ქიგლამიგვაძუ დო თეჸურეშე გეგშამიჸონჷ. გვარდიარეფქ თიშა დაჩხირიშ გონწყჷმა ვა გაბედეს... მოგვიანაფილო, მუჭოთ თინეფქ მიწუესჷნ, თინეფშა თიზჷმაშა დიდი ინოჩამა მუხვამილუაფჷ ჩქიმჸურე მუმალ ჩეს, მისჷთ ანჯარი ხოლო ხეშ დაკებაშ მანგიორო ორტყაფუშა ქელუდვალჷ დო ირინერი შქურინი დუჭყოლიდუაფჷნ, ნამუდა ჸოთამა ხოლო ვა გუბედეს“.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/companero.htm Poster Boy of The Revolution] by [[Saul Landau]], ''[[The Washington Post]]'', October 19, 1997, p. X01.&lt;/ref&gt;

[[1958]] წანაშ [[ფურთუთა]]ს, გევარაშ მონდომათ ქჷდირსხუ პირატულ რადიოსადგჷმქ ''„რადიო რებელდე“'' (არყებულეფიშ რადიო), მუთ კუბარ კათას ოჭირინუანდჷ ახალ ამბეფს, [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] განცხადებეფს დო უნარღელჸონდჷ რადიოოტელეფონე კომუნიკაციას ედომუშამი კოკიშ მასშტაბით მარდუ არყებულ აკნარსხეფს შქას. რადიოშ დორსხუაფა გევარას [[გვატემალა|გვატემალაშ]] გომორსილობაქ ინუჩჷ, სოდეთ თიქ ქოძირჷ მუნერი ეფექტური გოლინა მახვამილუ პრეზიდენტ [[ხაკობო არბენს გუსთიქი]]შ რეჟიმიშ დოხუაფას [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შით გინოჩამილ რადიოქჷნ.&lt;ref name=&quot;radio&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pateplumaradio.com/central/cuba/rebel1.html |title=Revolution! Clandestine Radio and the Rise of Fidel Castro |first=Don |last=Moore |publisher=Patepluma Radio}}&lt;/ref&gt;

[[1958]] წანაშ [[კვირკვე]]შ ბოლოს, ჩე გევარაქ გჷნმაჭყვადალი როლი ილაჸაფჷ [[ლას-მერსედესიშ ლჷმა]]ს, სოდეთ თიქ მუში დუნართაწკჷმა ართო [[ბატისტა, ფულხენსიო|ბატისტაშ]] გენერალ კანტილიოშ 1 500 კოჩამი ძალა აკაჩემჷ, მით [[კასტრო, ფიდელ|კასტროშ]] ნძალეფიშა ქართაშ გოლუაფას დო მოჯილიკუას ლამენდჷნ. ართი წანაშ უკული, [[ააშ]]-იშ ოზუღე კორპუსიშ გენერალქ ლარი ბოკმენქ თე ლჷმას ჩეშ ტაქტიკური ულა გაანალიზჷ დო ეჭარჷ მუჭოთ „გოსოფურინ“.&lt;ref&gt;[[#refBockman1984|Bockman 1984]].&lt;/ref&gt; თე ბორჯიშ გოძვენას, გევარაქ თაშნეშე გჷნირთჷ ბატისტაშ არმიაშა რალაფეფიშ დო უკოხოლე დახებაშ ტაქტიკეფიშ „ექსპერტო“, ოდო ათეშ უკული უკოხოლე, ოფუტეშა დიირთჷ, სოიშახ არმია კონტრრალაფის შილებუანდჷნ.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 40.&lt;/ref&gt;

იგინძორებუდჷ მუ ლჷმან, გევარაქ მალჷმორეფიშ ახალ აკნაართას ბჟადალჸურე, [[ჰავანა]]შა საბოლა გეშქუმალაშ ღანკით ქაწაჯღონჷ. თინეფქ რთულ, 7 მარამ შარას კუჩხით ქჷგიოდირთეს, გინმიაბანუაფუდეს  ხვალე სერით დო შხირას, მუსხირენი დღაშ გოძვენას მუთუნს ვა ჭკომუნდეს.&lt;ref name=&quot;Kellner1989pg47&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 47.&lt;/ref&gt; [[1958]] წანაშ ქირსეთუთაშ ეკონია დღალეფს, გევარაშ ეშანწყჷმალი რდჷ [[ლას-ვილიასიშ პროვინცია|ლას-ვილიასიშ პროვინციაშ]] ეჭოფუა, მუდგათ თინა კოკის შქაშა გორთჷნდჷ. თე დღალეფიშ გოძვენას, თიქ გეიჸონჷ „გოსოფური ტაქტიკური გომორძგუეფი“, მუდგათ ედომუშამ პროვინციას კონტროლი ქჷდარსხუ, [[ნანანოღა]] [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] მოხ.&lt;ref name=&quot;Kellner1989pg47&quot; /&gt; ათეშ უკული, გევარაქ მუში „მუშითჸვილუ რაზმით“ სანტა-კლარას მიანტუ, მუქჷთ რევოლუციაშ გჷნმაჭყვადალი, ფინალური ოურდუმე გომორძგუაქ იჸუ.&lt;ref&gt;[[#refCastro1972|Castro 1972]], ხს. 439–442.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#refDorschner1980|Dorschner 1980]], ხს. 41–47, 81–87.&lt;/ref&gt; ლჷმა ამშვი მარას მიშჷ. ჩეშ საბოლა გომორძგუა, აწმარენჯიშ რიცხუანული ჯგვინაშ უმუკუჯინუო პროპორციათ 10:1, ნამთინე დუმაკვირებელიშ ფასებათ, ამუდღარშახ სქიდუ „ძალეფიშ გოსოფურ გჷმორჩქინათ ალმახანურ პარტიზანულ ლჷმას“.&lt;ref&gt;[[#refSandison1996|Sandison 1996]], ხს. 39.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Che SClara.jpg|thumb|upright|250პქ|[[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] ჩხუპიშ უკული, 1959 წანაშ [[1 ღურთუთა]]]]
[[ფაილი:Chemarch.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|[[ფიდელ კასტრო]] დო ჩე გევარა მარშიშ ბორჯის, [[ჰავანა]]]]

[[1958]] წანას, ახალი წანაშ წოხოლენი დღას, ''რადიო რებელდექ'' გჷნოჩჷ მაართა ჩინებეფი გევარაშ რაზმიშით [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშ]] ეჭოფუაშ გეშა. უკნუს ანტკიცენდეს რეჟიმიშით ნძალიერას კონტროლირუანი ნაციონალური მედია-მეშქაშალეფი, ნამუეფით ლჷმას გევარაშ ღურაშ გეშა ხოლო იჩიებუდეს. [[1959]] წანაშ [[1 ღურთუთა|1 ღურთუთაშ]] დღაშ 3 სათის, [[ფულხენსიო ბატისტა]]ქ ქჷგინჷ, ნამუდა მუში გენერალეფი გევარწკჷმა ორჩქალუე მორაგადაფეფს მეჸუნდესჷნ, დორხველი ფურინჯით, [[ჰავანა|ჰავანაშე]] [[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა]]შა იინტჷ, დო მიდეჯუმუ „მექრთამალათ დო გინაგაფურეფით ნაშაყარა 300 000 000 [[ააშ დოლარი|ააშ დოლარშე]] უმოსი“.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 48.&lt;/ref&gt; გეჸვენჯი დღას, [[2 ღურთუთა|2 ღურთუთას]], საბოლა კონტროლიშ ეიოჭოფალო გევარაქ ნანანოღა ჰავანაშა მიშელჷ.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 13.&lt;/ref&gt; [[ფიდელ კასტრო]]შ მულას 6 დღაქ მაკორინუ, რახან მუსხირენი დიდ ნოღას თინა ხუჯიშ დუმაკინალეფიშ აქციეფს დარჩქალეს, მარა 1959 წანაშ [[8 ღურთუთა|8 ღურთუთას]] თიქ გომორძგუათ მიშელჷ კუბაშ ნანანოღაშა. 1959 წანაშ ღურთუთაშ შქა რიცხუეფს, [[ასთმა|ასთმაშ]] კონწარი მოკათაფეფიშ დათხინაფალო, გევარაქ [[ტარარა]]შ ოზარხულე ვილაშა მიდართჷ ოხორინალო. &lt;ref&gt;Castañeda, ხს. 145–146.&lt;/ref&gt; თაქინეშეს თიქ ქჷდიჭყჷ ტარარაშ ბუნაშ დორსხუაფა, ნამუთ სხუნუნდჷ დო ორსხუანდჷ კუბაშ სოციალური, პოლიტიკური დო ეკონომიკური გოვითარაფაშ ახალ გეგმეფს.&lt;ref name=&quot;Castañeda, ხს. 146&quot;&gt;Castañeda, ხს. 146.&lt;/ref&gt; თე ბორჯისჷნე, ტარარას რინაშ ბორჯის ჩექ მუში წინგიშ — [[პარტიზანული ლჷმა (წიგნი)|პარტიზანული ლჷმაშ]] ჭარუა ქჷდიჭყჷ.&lt;ref name=&quot;Castañeda, ხს. 146&quot;/&gt;

[[ფურთუთა]]ს, რევოლუციურ თარობაქ გევარა „დაბადებაშე კუბაშ მენოღალეთ“ გაგმაცხადჷ, მუდგათ აღიარენდჷ თიშ როლს ტრიუმფალურ გომორძგუას.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], 397.&lt;/ref&gt; თეიშახ, ღურთუთაშ ბოლოს, მუჟამცჷთ [[ილდა გადეა]]ქ კუბაშა ინორთჷნ, გევარაქ თის უწუ, ნამუდა შხვა ოსურით რდჷ ხვამილაფირი; დათხიაშე ჟირხოლო ყაბულს რდჷ&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 400–401.&lt;/ref&gt; დო პროცესიქ საბოლათ [[22 მესი|22 მესის]] მისურჷ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 424.&lt;/ref&gt; 1959 წანაშ [[2 მანგი|2 მანგის]], ჩექ [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26  კვირკვეშ ყარაფიშ]] კუბარ მაკათური — [[ალეიდა მარჩი]] მიჸონჷ ჩილო, მიდგაწკჷმათ თინა 1958 წანაშ ბოლოშე ოხორანდჷნ. [[მანგი|მანგისჷნე]] უღულქ თოფურობათუთაშ მიკაჸონაფალო ზუღაპიჯიშ ოფუტე ტარარაშა მიდეშარჷ.&lt;ref&gt;Castañeda, ხს. 159.&lt;/ref&gt; სქუალეფი გევარას ჟირხოლო ჩილშე ჸუნდჷ: ილდა გადეაწკჷმა (მიჸონჷ 1955 წანაშ [[18 მარაშინათუთა]]ს; დეთხუ 1959 წანაშ 22 მესის)  ილდა ბეატრის გევარა გადეაქ — დებადჷ [[1956]] წანაშ [[15 ფურთუთა|15 ფურთუთას]] [[მეხიკო]]ს, ღურჷ [[1995]] წანაშ [[21 მარაშინათუთა]]ს [[ჰავანა]]ს; ოდო ალეიდა მარჩწკჷმა (მიჸონჷ 1959 წანაშ 2 მანგის) ალეიდა გევარა მარჩიქ — დებადჷ [[1960]] წანაშ [[24 გერგობათუთა|24 გერგობათუთას]] ჰავანას, კამილო გევარა მარჩიქ — დებადჷ [[1962]] წანაშ [[20 მესი|20 მესის]] ჰავანას, სელია გევარა მარეჩი (დ. [[1963]] წ. [[14 მანგი]], ჰავანა) დო ერნესტო გევარა მარჩი (დ. [[1965]] წანაშ [[24 ფურთუთა]], ჰავანა). თეშ მოხ, გევარას თაშნეშე ჸუნდჷ ართი ქორწინებაშგალენი სქუა — ომარ პერესი, მიქჷთ თის ლილია როსა პერესწკჷმა აშუ [[1964]] წანაშ [[19 მელახი|19 მელახის]] ჰავანას.&lt;ref&gt;([[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 264–265).&lt;/ref&gt;

=== ლა-კაბანია, დიხაშ რეფორმა დო წინგიერალა ===
[[ფაილი:Manuel Urrutia2.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|(მარძგვანშე კვარჩხანშა) არყებულეფიშ ართ-ართი ლიდერი [[კამილო სიენფუეგოსი]], კუბაშ პრეზიდენტი [[მანუელ ურუტია]] დო ჩე გევარა, 1959 წანაშ ღურთუთა]]
მაართა პოლიტიკური კრიზისიქ გორჩქინდჷ თიწკჷმა რსხუაფათ, მუ ოკო უქიმინუდესკო ბატისტაშ დაჭკორებულ ოფიციალურ პიჯეფშა, მინეფით კონწარ რეპრესიეფშე რდეს გამამინჯენ.&lt;ref name = &quot;Skidmore273&quot;&gt;[[#refSkidmore|Skidmore 2008]], ხს. 273.&lt;/ref&gt; ბატისტაშ დიქტატურაშ მეხჷ არყებაშ პერიოდის, არმიაშ გენერალურ ნჯღვერალაქ, ნამუსჷთ [[ფიდელ კასტრო]] ხემანჯღვერენდჷნ, წჷმარინუ [[XIX ოშწანურა]]ს გოდუდიშალაფირ ტერიტორიეფიშ ზისხირიშ სამართალიშ კანონი, ნამუსჷთ ''ლეი დე ლა სიერას'' (''Ley de la Sierra'' — სიერაშ კანონეფი) უძახუდესჷნ.&lt;ref&gt;[[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 115. &quot;The Penal Law of the War of Independence (July 28, 1896) was reinforced by Rule 1 of the Penal Regulations of the Rebel Army, approved in the Sierra Maestra February 21, 1958, and published in the army's official bulletin (Ley penal de Cuba en armas, 1959)&quot; ([[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 123).&lt;/ref&gt; თე კანონი უძგალაშო მონკა კრიმინალშო ღურათ სარჯუას ითოლწონენდჷ, იჸუაფუდჷ თინა ქიმინელი ბატისტაშ რეჟიმიშ დო ვარ რევოლუციაშ ხუჯიშ დჷმაკინეეფიშითინ. [[1959]] წანას, რევოლუციურ თარობაქ თე კანონი ედომუშამ რესპუბლიკაშა გოფაჩჷ. კუბაშ იუსტიციაშ ომინისტრეშ ჩინებათ, თე ბიჯგის ხუჯის არზენდჷ მახორობაშ უმენტაშობა დო თინა კინ თი პროცედურეფით მიკიჸონაფუაფუდჷ, მუჭოთ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ უკული მორსხუეფიშით მონწყილი [[ნიურნბერგიშ პროცესი]]ნ.&lt;ref&gt;[[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 115–116.&lt;/ref&gt;

თე გეგმაშ წჷმოჭყაფაშ ართ ნორთის, კასტროქ გევარა ხუთი თუთათ ქჷდარინუ [[ლა-კაბანია|ლა-კაბანიაშ ჯიხაზურგაშ]] ხვილიშაშ კომანდირო.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 372, 425.&lt;/ref&gt;  თის ოვალუდჷ [[ბატისტა, ფულხენსიო|ბატისტაშ]] არმიაშ გოხიმინწუა დო  გომორძგუაშ გამეკენჯება გინომეტაფილ „რევოლუციურ სამართლიანობათ“, ჯინჯიერო თინეფიშ მეხჷ, მით ბრალდვალირი რდჷ გითოჩამას, ინფორმატორობას (''chivatos'') დო ლჷმაშ კრიმინალს.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 376.&lt;/ref&gt; ლა-კაბანიაშ მადუდეშ საღალეშ თება ბორჯის, გევარა სხუნუნდჷ რევოლუციურ სასამართოშ პროცესის დჷმაშებელო ჩინებულეფიშ მეწურაფეფს.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;  ნამთინე შვანს, ტრიბუნალიშით გჷშაღალირი განარჩქინი ბუნა-ბუნათ რხუალათ ღურას ითოლწონენდჷ.&lt;ref&gt;[[#refNiess2007|Niess 2007]], ხს. 60.&lt;/ref&gt; მუჭოთ კუბაშ იუსტიციაშ სამინისტროშ ალმაჩამალი, რაულ გომეს ტრეტო აცხადენდჷ, თეშნერი განარჩქინიშ გჷმამართალებერ საბუთი რდჷ მენოღალეეფიშ თხილუა დუდიშ ჸვილუაშე, მუჭოთ თექ მოხვადჷ ეჩი წანაშ წოხოლენ, [[ხერარდო მაჩადო|მაჩადოშ]] მეხჷ არყებაშ ბორჯის.&lt;ref&gt;[[#refTreto1991|Gómez Treto 1991]], ხს. 116.&lt;/ref&gt; ბიოგრაფეფი ეშანჷნა, ნამუდა [[1959]] წანაშ ღურთუთას, კუბაშ ედომუშამი ჯარალუა „ლინჩიშ გენწყუაფას“&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 388.&lt;/ref&gt; რდჷ დო მუჭოთ თი ბორჯიშ გოსხუნუეფი ოძირანან, მახორობაშ 93%-იშო ტრიბუნალიშ გინოჭყვადუეფი მიოღებელი რდჷ. ხოლო უმოსი, 1959 წანაშ [[22 ღურთუთა|22 ღურთუთას]], ააშ-იშ ომაუჭყაფალუ კომპანია  „Universal Newsreel“-ქ გჷნოჩჷ [[ფიდელ კასტრო]]შ მეწურაფა დოხოლაფირო ართი მილიონი კუბარიშ წოხოლე თიშ გეშა, ხუჯის უკინანდეს დო ვარი თინეფი თე ოღურალე გინარჩქინეფს, მუჟამცჷთ ედომუშამ არგვათაქ დიღვარუ ''&quot;¡Si!&quot;'' (ქო).&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch_popup?v=wUPqsh52QPc&amp;vq=small Rally For Castro: One Million Roar &quot;Si&quot; To Cuba Executions] – Video Clip by Universal Newsreel, narrated by Ed Herlihy, from January 22, 1959&lt;/ref&gt; დოხოლაფირო 20 000 კუბარქ გეგმეთხუ რინას ბატისტაწკჷმა წორომოხანდეეფიშ ხეშე,&lt;ref&gt;[[#refNiess2007|Niess 2007]], ხს. 61.&lt;/ref&gt; ლჷმაშ ბრელ კრიმინალს მიასარჯჷ წამებათ დო შხვა ფიზიკური მანიპულაციეფით ღურაქ,&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; ოდო ახალი თარობა ღურათ სარჯუეფს აგინძორენდჷ, მუთ არგამას გჷმიხანტუაფუდჷ არგვათეფიშ ღვარაფის — ''&quot;¡paredón!&quot;'' (კიდაწკჷმა), მუსჷთ ბიოგრაფი [[ხორხე კასტანიედა]] „სამართალობურ გარანტიეფიშ პატიუჩამუობათ“ აფასენს.&lt;ref&gt;[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 105, 119.&lt;/ref&gt; 

{{ინნართი
| გოთინუა    = right
| სიგანა          = 32%
| სიმაღალა          = 
| დუდჯოხო       = 
| დუდჯოხო გიმე = 
| შქაგური      = „დიო ხოლო მებგორჷნქ გოკონ აკა კაკალია ონდებელ წყუს, სოდეთ მეწურაფილი რე, ნამუდა ჩე ღურათ სარჯუეფს მუში ხეთ ეთმიჸონანდჷნ. თი ადამიერეფი, ნამუეფქჷთ გევარაშით ვარა თიში ზოჯუათ იჸუეს ღურათ სარჯილეფქჷნ, ბრალდვალირეფი რდეს მასიურ კრიმინალს, მუდგაშენით თინეფს ღურაქ ლჷმაშ ვარა თიშ უკული მიასარჯესჷნ: დეზერტირობაშ, გითოჩამაშ, ნტებაშ, წამებაშ ვარა ჸვილუაშენ. მოკო გევუძინენ, ნამუდა ჩქიმ რკვიებეფქ ხუთ წანა მიკორინუ დო თინეფ შქას თინა იკათუანდჷ კასტროშ აწმარენჯი კუბარ-ამერიკალ თხოზინელეფს მაიამს დო შხვადო“.
| ხარცქუაშ უმუშო    = 
| შრიფტიშ ზჷმა   = 80%
| ხეშმოჭარუა         = — ჯონ ლი ანდერსონი. ავტორი წინგიშ: ''ჩე გევარა − რევოლუციონერიშ რინა''.&lt;ref&gt;[http://www.pbs.org/newshour/forum/november97/che1.html The Legacy of Che Guevara] – a [[Public Broadcasting Service|PBS]] online forum with author [[Jon Lee Anderson]], November 20, 1997&lt;/ref&gt;
}}
თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა შხვადოშხვა ანგარიშეფს შხვადოშხვანერი მუნაჩემეფი რენ, ფასებული რე, ნამუდა თე პერიოდის ქიანაშ მასშტაბით მუსხირენი ოშურ კოჩიქ იჸუ ღურათ სარჯილქ, თინეფ შქას, გევარაშ იურისდიქციაშ თუდო რენჯი [[ლა-კაბანია|ლა-კაბანიაშ ჯიხაზურგას]] 55 — 164 ადამიერქ დინჷ.&lt;ref&gt;Different sources cite differing numbers of executions attributable to Guevara, with some of the discrepancy resulting from the question of which deaths to attribute directly to Guevara and which to the regime as a whole. [[#refAnderson1997|Anderson (1997)]] gives the number specifically at La Cabaña prison as 55 (p. 387.), while also stating that &quot;several hundred people were officially tried and executed across Cuba&quot; as a whole (p. 387). ([[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]]) notes that historians differ on the total number killed, with different studies placing it as anywhere from 200 to 700 nationwide (p. 143), although he notes that &quot;after a certain date most of the executions occurred outside of Che's jurisdiction&quot; (p. 143). These numbers are supported by [[#refLago|Armando Lago]] and the opposition-based ''Free Society Project / Cuba Archive'', which gives the figure as 216 executions ordered by Guevara across Cuba in three years (1957–1960) and 164 &quot;victims&quot; specifically at La Cabaña, which were according to Lago, &quot;all carried out without affording the victims due process of law.&quot; Of further note, much of the discrepancy in the estimates as between 55 versus 164 executed at La Cabaña revolves around whether to include instances where Guevara had denied an appeal and signed off on a death warrant, but where the sentence was carried out after he relinquished his command of La Cabaña fortress on June 12, 1959.&lt;/ref&gt; ამუდღარშახ გადარიშ მეკონი რე მუნერი რდჷ გევარაშ პოზიცია ლა-კაბანიაშ ღურათ სარჯუეფიშ მეხჷნ. მუჭოთ ნამთინე გინოხორაფილი ოპოზიციონერი ბიოგრაფი იუჭყაფუაფუნ, რხუალაშ რიტუალეფიშ ორგანიზაფას გევარა ორთუდჷ დო შხირას თის თვითან ხოლო ჰამებათ ოხოლუდჷ, თიწკჷმა, მუჟამსჷთ შხვეფი თიშა მიოწურუანდეს, ნამუდა გევარაქ თისხი ღინჩილი იჭყოლოფუ, მუსხით შეულებუდჷნ.&lt;ref name=&quot;Castañeda 1998 p 143-144&quot;&gt;[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 143–144.&lt;/ref&gt; მარა, მუდგაშეთ ჟირხოლო განი აპიჯაფილი რენ თინა რე, ნამუდა გევარაქ „გჷშაწვართილ“ კოჩო გჷნირთჷ, ნამუსჷთ ეჭვი ვა უღუდჷ ღურათ სარჯუეფიშ დო კოლექტიური სასამართოეფიშ სამართლიანობაშენ, რახან აკა შარა „რევოლუციაშ ოთხილარო რდჷ თიში ნტერეფიშ მოჯილიკუა, თის თე მეჯინალა ვა ოთირაფუ ვართ ჰუმანისტურ დო ვართ პოლიტიკურ არგუმენტეფქ“.&lt;ref&gt;[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 143-144.&lt;/ref&gt; თექ თაშნეშე დენტკიცჷ 1959 წანაშ [[5 ფურთუთა|5 ფურთუთას]] გევარაშით [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესის]], ლუის პარადე ლოპესიშა მეჭარილ ჭარილს, სოდეთ თინა ცხადო შინანს, ნამუდა „რხუალეფი ხვალე უციო ვა რე კუბარ კათაშონ, ვარინ თინა თინეფიშო ართნერი კომპენსაციაცა ხოლო რე“.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 375.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Che Guevara June 2, 1959.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|გევარა მუშ რჩქვანელ ფორმას — ჯარიშკოჩიშ წვანე ზეთიშხილიშფერ ოურუდმე მუკოქვენჯით დო ბერეტით]]

„რევოლუციურ სამართლიანობაშა“ დორწუმაფილი გევარაშ შხვა თარი, უმაართაშ ეშანწყჷმალი რდჷ [[ოფუტეშ მეურნობა|საოფუტო-ომეურნული]] დიხაშ რეფორმაშ დოჭყაფა. რევოლუციაშ წჷმოძინაშე გვალო კუნტა ხანშა, 1959 წანაშ [[27 ღურთუთა|27 ღურთუთას]], გევარაშით წჷმორაგადელ ართ-ართი ოთოჸუჯე მოშინაფას თინა იჩიებუდჷ „არყებულეფიშ არმიაშ სოციალურ იდეეფშე“. კჷნე თე მოშინაფას თიქ თქუ, ნამუდა კუბაშ ახალი თარობაშ თარი მუკალუაფარი რდჷ „სოციალური სამართლიანობა, მუთ დიხაშ ახალ გორთუალას ოკო მოუღალუდუკონ“.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 54.&lt;/ref&gt; მუსხირენი თუთაშ უკული, 1959 წანაშ [[17 მესი|17 მესის]], ძალაშა მუშელჷ გევარაშით წჷმორინაფილ დიხაშ რეფორმაშ ახალი კანონქ, ნამუთ არძო მეურნობას მაქსიმალურ ტერიტორიათ 1 000 აკრის (4 კმ²) უწესენდჷ. ნამუდგარდია დიხამინჯალა, ნამუთ თე ლიმიტის გაკარღვანდჷნ, თარობაშით ექსპროპრირაფილ იჸუაფუდჷ დო თინა ვარა ფიოშეფს ქიმიაჩამუდჷ, თითოს 67 აკრი, ვარა სახენწჷფო კომუნეფს გეგნაჩამუდჷ.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 57.&lt;/ref&gt; კანონი თაშნეშე ითოლწონენდჷ, ნამუდა [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] პლანტაციაშ მინჯე ვეჸუაფუდჷ შხვაში თური.&lt;ref name=&quot;Kellner58&quot; /&gt;

1959 წანაშ [[12 მანგი|12 მანგის]], [[კასტრო, ფიდელ|კასტროქ]] გევარა სუმთუთამ მისიაშა ქაჯღონჷ [[ბანდუნგიშ კონფერენცია|ბანდუნგიშ პაქტიშ]] 14 ქიანაშა ([[მაროკო]], [[სუდანი]], [[ეგვიპტე]], [[სირია]], [[პაკისტანი]], [[ინდოეთი]], [[შრი-ლანკა]], [[ბირმა]], [[ტაილანდი]], [[ინდონეზია]], [[იაპონია]], [[იუგოსლავია]], [[საბერძნეთი]]) დო თაშნეშე ნოღა [[სინგაპური|სინგაპურშა]] დო [[ჰონგ-კონგი|ჰონგ-კონგშა]].&lt;ref&gt;[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 282-285.&lt;/ref&gt; გევარაშ [[ჰავანა|ჰავანაშე]] შარალუაშ უკული, კასტროქ ითამ მუში დუდიშ დისტანცია ქჷდეკინჷ ერნესტო დო თიშ [[მარქსიზმი|მარქსისტული]] სიმპატიეფშე, მუთ თაშ აშჷმოთენდჷ მუჭოთ [[ააშ]]-ს, თეშ კასტროშ [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] ნამთინე მაკათურს&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 423.&lt;/ref&gt; გევარაქ იაპონიას 12 დღას დოსქიდჷ (15–27 კვირკვე) დო ოკათჷდჷ კუბა დო იაპონიაშ შქას ოვაჭარე ურთიართალეფიშ გაფართოებაშა მეჯღუნილ მორაგადაფეფს. ვიზიტიშ ბორჯის, თიქ ვარია თქუ [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა|მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას]] დინაფილ ჯარიშკოჩეფიშა პატიჩამაშ გჷმმახანტალ უჩინებუ ჯარიშკოჩიშ საფულეშა მეულა დო გვირგვინიშ გედვალაშენ, რახან რაგადანდჷ, ნამუდა „იაპონარ იმპერიალისტფქ მილიონობათ აზიარი ჸვილეს“.&lt;ref name=&quot;Anderson 1997 ხს. 431&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 431.&lt;/ref&gt; მანგიორ, გევარაქ მითხუ [[ჰიროსიმა]]შა მეკითხაფა, სოდეთ ამერიკალ ოურდუმეეფქ 14 წანათ ორდო [[ატომური ბომბი]] გიმაჸათესჷნ.&lt;ref name=&quot;Anderson 1997 ხს. 431&quot; /&gt; იმპერიული იაპონიაშა გადღანებაშ უმუკუჯინუო, თე ბომბუეფშენ გევარა პრეზიდენტ [[ტრუმენი, ჰარი|ტრუმენს]] „ნჯგვირალ კოჲმანდის“ უძახუდჷ;&lt;ref&gt;[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], ხს. 300.&lt;/ref&gt; ჰიროსიმაშ მოსოფელიშ შვიდობაშ მემორიალური მუზეუმიშ ძირაფაშ უკული, თიქ [[კუბა]]შა ოფოსტე ბარათი ქაჯღონ, სოდეთ თინა იუჭყაფუაფუდჷ — „თიშო ნამუდა უჯგუშო ილჷმე შვიდობაშონ, ართშა ვარა ოკო ქოძირე ჰიროსიმა“.&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120713160044/search.japantimes.co.jp/print/nn20080516a3.html Che Guevara's Daughter Visits Bomb Memorial in Hiroshima] by ''[[The Japan Times]]'', May 16, 2008&lt;/ref&gt;

1959 წანაშ ეკენიას, გევარაშ კუბაშა დორთაშვანს, უკვე არგამა რდჷ, ნამუდა კასტროს ასე ბრელაშო უმოსი პოლიტიკურ ძალანება უღუდჷნ. [[ოფუტეშ მეურნობა|საოფუტო-სამეურნო]] დიხაშ რეფორმაშ ფარგალეფს, თარობას უკვე ქჷდოუჭყაფუდჷ დიხეფიშ კონფისკაცია, მარა დიხაშ მინჯეეფშა კომპენსაციაშ გჷნოგაფაშ გამამინჯალას დუდშე ეთმიჩილითუანდჷ, ოდო თეშ მანგიორ გჷწმარზიენდჷ ნორკებ ინტერესუან „თანდების“; თე ნობიჯგუქ ააშ-იშ კვარზალუა გჷშეჭანუ. თე რეფორმათ გავალერ [[კამაგუეი]]შ ღმალიერ მეორინჯეეფქ დიხაშ ახალი გორთუალაშ აწმარინალი კამპანია ქჷმჷწიჭყეს; ახალ არყებულ უდუბაღინებუ კათაშ ლიდერქ [[უბერ მატოსი]]ქ [[26 კვირკვეშ ყარაფი|26 კვირკვეშ ყარაფიშ]] ანტი-კომუნისტურო გენწყილ ფსუას ქახოლჷ დო ართო ქჷდიჭყეს „კომუნისტური ხემორაჸაფაშ“ კრიტიკა.&lt;ref name=&quot;Anderson 1997 ხს. 435&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 435.&lt;/ref&gt; თე პერიოდიშ, [[დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა|დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაშ]] დიქტატორქ, [[რაფაელ ტრუხილიო]]ქ მუში ქიანასჷნე მოქიმინჯე „კარიბიშ ანტი-კომუნისტურ ლეგიონს“ მოხვარა გჷწარზუ. თე მიარენაციონალური ძალა, ნამუთ ჯინჯიერო [[ესპანარეფი]] დო [[კუბარეფი]]შე, მორო თაშნეშე ხორვატიალეფიშე, [[გერმანალეფი]]შე, [[ბერძენეფი]]შე დო მემარძგვანე დაქირებულ მალჷმორეფშე აკმოდირთუდჷნ, კასტროშ ახალი რეჟიმიშ დოხუაფას გეგმანდჷ.&lt;ref name=&quot;Anderson 1997 ხს. 435&quot;/&gt;

თენერი საფრთხეეფქ უმოსო ქჷმიძინჷ თიშ უკული მუთ, [[1960]] წანაშ [[4 მელახი|4 მელახის]], [[ჰავანაშ ლუბა]]ს, ჟირ მასიურ აფეთქებაქ მოსპჷ ფრანგული ფრეგატი ''ლა-კუბღი'' (''La Coubre''), ნამუსჷთ [[ანტვერპენი]]შ პორტიშე ბელგიური ანჯარი მიშმუღუდჷნ. აფეთქებაშ გეშა მედინჷ 76 დო დინჭყოლჷ მუსხირენი ოშურ ადამიერქ, ნამუეფსჷთ მაართა ომედიცინე მოხვარა დუდო გევარაქ მუკუჸონჷ. კუბაშ ლიდერქ [[ფიდელ კასტრო]]ქ „ტერორისტულ აქტის“ თიწკჷმაშენო დადანაშურჷ ააშ-იშ [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]] დო უახალაში მუსხირენი დღა დინაფილეფიშ პატიოჩამალო ქიანას რგუალაქ გაგმიცხადჷ. &lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 25.&lt;/ref&gt; წორას გოშინაშა მეჯღუნელი საღალეშ რსულებაშვანს გჷნუღჷ [[ალბერტო კორდა]]ქ ჩე გევარას ჯოხოგოლაფირი ფოტო, ნამუსჷთ თეჟამო ''[[გერილიერო ეროიკო]]ს'' (''Guerrillero Heroico'') უძახუნან.&lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 25–50.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:KordaOfCheWalking.jpg|მინი|250პქ|გევარა მეუღლესთან, ალეიდა მარჩიწკჷმა (მარძგვანშე) ართო [[ჰავანა|ჰავანაშ]] შოშეს, 1960 წ.]]

ეშანილი აქტეფი კასტროქ სამუმალო კონტრ-რევოლუციაშ საფრთხეთ მირჩქინჷ დო გევარას დიხაშ რეფორმაშ რადიკალურო ნჭუაფა მოთხუ. თე გეგმაშ ოხორციელებერო დო რეფორმაშ დუდალაშ ღანკით, დირსხუ ახალი ოთარობე ორგანოქ — [[ოფუტეშ მეურნობა|ოფუტეშ მეურნობაშ]] რეფორმაშ ინსტიტუტიქ. გვალო მალას თინაქ ქიანაშ არძოშე შანულამი ოთარობე უჭყაფათ გჷნირთჷ, ნამუსჷთ ხემანჯღვერენდჷ გევარა, მუჭოთ რეწუალაშ მინისტრინ.&lt;ref name=&quot;Kellner58&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 58.&lt;/ref&gt; ჩეშ დუდალაბორჯის, ინსტიტუტიქ ქჷდარსხუ კერზო, 100 000 კოჩამი მილიცია, ნამუდგაშ დუდშენიანი საღალე რდჷ თარობაშით დიხაშ კონფისკაციაშ ეჸონაფა დო უკული თიში გორთუალაშა თოჸუჯიშ მეყუნაფა, ოდო მოგვიანაფილო თიში ფუნქციათ კოოპერატიული მეურნობეფიშ დორსხუაფაქ გჷნირთჷ. მიდაღალირ დიხაშ ფართობიქ 480 000 აკრი (1 900 კმ²) აკადგინჷ, მუთ ჯინჯიერო ააშ-იშ კორპორაციეფს ორხველჷდჷნ. &lt;ref name=&quot;Kellner58&quot; /&gt; თუთეფიშ უკული, შტატეფიშ პრეზიდენტიქ [[ეიზენჰაუერი, დუაიტ|დუაიტ ეიზენჰაუერქ]] მანგიორიშ გინოგაფაშ ღანკით კვათირას მოურკჷ კუბური [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] იმპორტის, მუდგაშ გეშათ, [[1960]] წანაშ [[10 კვირკვე|10 კვირკვეს]], გევარაშ დოძახინით ოპრეზიდენტე დოხორეშ წოხოლე 100 000 მუშაქ აკიკათჷ დო თინეფს ააშ-იშ „ეკონომიკური აგრესიაშ“ გადღანება ალუჩჷ.&lt;ref name=&quot;Kellner55&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 55.&lt;/ref&gt;

დიხაშ რეფორმაშ პარალელურო, ართ-ართი უმაართაში სფერო, მუდგაშეთ გევარას გჷშაკერძაფილ თოჸუჯი უღუდჷნ, რდჷ წიგნიერალაშ დონეშ გაუჯგუშება. [[1959]] წანაშ,  ოფიციალური მუნაჩემეფით ჭარუა-კითხირიშ დონე კუბას 60–76% რდჷ, მუდგაშ ჯინჯიერი ბაძაძი საოფუტო დოხორინეფს განათებაშა დაბალი ხემეჭირინაფუონობა დო მაგურაფალეფიშ სინორკე რდჷ.&lt;ref name=&quot;Kellnerpg61&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 61.&lt;/ref&gt; თეშ გეშა, გევარაშ აჩემებული მოთხუალათ დო ზოჯუათ, [[1961]] წანაქ „განათებაშ წანათ“ გეგმიცხადჷ, მობილიზაფილქ იჸუ 100 000 მოხალისექ, ნამუეფქჷთ თ. გ. „წინგიერალაშ ბრიგადეფს“ აკიშქვესჷნ დო ჯღონელქ იჸუეს ოფუტეეფშა სკოლეფიშ ეიოგაფუშა, ოფუტეეფს  ახალი მაგურაფალეფიშ მახაზირაფუშა, ოდო თარი ღანკი იშენით უწინგური ''გუახიროეფშა'' (ფიოშეფშა) ჭარუა-კითხირიშ დოგურაფა რდჷ.&lt;ref name = &quot;LiteracyC&quot;&gt;[http://www.independent.co.uk/news/world/americas/latin-lessons-what-can-we-learn-from-the-worldrsquos-most-ambitious-literacy-campaign-2124433.html Latin lessons: What can we Learn from the World’s most Ambitious Literacy Campaign?] by ''[[The Independent]]'', November 7, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kellnerpg61&quot;/&gt; გევარაშ გეჸვენჯი, ბრელი ეკონომიკური ინიციატივაშე გინორთათ, თე კამპანიაქ აკოფასებულქ იჸუ, მუჭოთ „გოსოფური წჷმოძინაქ“.&lt;ref name=&quot;Kellnerpg61&quot;/&gt; კუბაშ წინგიერალაშ კამპანიაშ სურებაბორჯის, ჭარუა-კითხირი დოგურაფილი აფუდჷ 707 212 მარდუს, მუდგაშ გეშათ ქიანას წიგნიერალაშ მაძირაფალქ 96%-ის ქჷმიოჭირინუ.&lt;ref name=&quot;Kellnerpg61&quot;/&gt;

{{ინნართი
| გოთინუა    = right
| სიგანა          = 32%
| სიმაღალა          = 
| დუდჯოხო       = 
| დუდჯოხო გიმე = 
| შქაგური      = „გევარა ჩქიმო მუმასალო რდჷ... თინა მა ბრდჷნდჷ. თინა ფირქის მოგურუანდჷ. თიქ მა დჷმოგურუ ირფელშე უსქვამაში მუდგარენი  —  ქორდე ადამიერინ.“
| ხარცქუაშ უმუშო    = 
| შრიფტიშ ზჷმა   = 80%
| ხეშმოჭარუა         = — ურბანო (ლეონარდო ტამაიო), გევარაშ წორომალჷმორი კუბას დო ბოლივიას.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7034953.stm Latin America's New Look at Che] by Daniel Schweimler, ''BBC News'', October 9, 2007.&lt;/ref&gt;
}}

ჭარუა-კითხირწკჷმა ართო, გევარა თაშნეშე დოინტერესაფილი რდჷ ქჷდოურსხუაფუდჷკო ოირკოჩე ჭირინაფაშ უმაღალაში განათებაშ სისტემა. თეშ მიოჭირინაფალო, ახალ თარობაქ უნივერსიტეტეფშო აკიმუშუ პოზიტიური დისკრიმინაციაშ ფორმა.&lt;ref name = &quot;Andersonpg449&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 449&lt;/ref&gt; მუჟამსჷთ თე ახალ ზიტყვასქვილქ გისიმუნჷ, [[ლას-ვილიასიშ პროვინცია|ლას-ვილიასიშ]] უნივერსიტეტიშ სტუდენტეფწკჷმა აკოხვალამაბორჯის, გევარაქ თინეფს მიოწურუ, ნამუდა თი დღალეფქ, მუჟამს „განათება ხვალე ჩე ოშქაშე კლასიშ პრივილეგია რდჷნ“, უკვე ულირს ქებარჷ. მუჭოთ თიქ ეშანჷნ, „უნივერსიტეტიქ დუდო ოკო დოხანტას უჩათ, მულატით, მუშათ დო ფიოშით“. მარა თენა თაშ ვეჸიდჷ-და, თინას ოშქურუდჷ, ნამუდა კათა დუდო გაკარღვანდჷ თიშ კარეფსჷთ დო „თინეფიშ ოჸოროფულ ფერეფს რსულებურ უნივერსიტეტიშ ნახანტასჷთჷნ“.&lt;ref name = &quot;Andersonpg449&quot; /&gt;

=== „ახალი ადამიერი“, ღეჯეფიშ ჸუჯი დო კარიბიშ კრიზისი ===
[[ფაილი:Beauvoir Sartre - Che Guevara -1960 - Cuba.jpg |მინი|250პქ|აკოხვალამა ფრანგ [[ეგზისტენციალიზმი|ეგზისტენციალისტ]] ფილოსოფოსეფწკჷმა — [[ჟან-პოლ სარტრი|ჟან პოლ სარტრიწკჷმა]] და [[სიმონა დე ბოვუარი|სიმონა დე ბოვუარწკჷმა]] 1960 წანაშ მელახის. [[ესპანური ნინა|ესპანურიშ]] მოხ, გევარას  დუდიშულო უჩქუდჷ [[ფრანგული ნინა|ფრანგულით]].]]
[[ფაილი:CheFishing.jpg|მინი|250პქ|გევარა ჰავანაშ ზუღაპიჯიწკჷმა ჩხომუაბორჯის, 1960 წანაშ 15 მესი. ფიდელ კასტროწკჷმა ართო, გევარა ოდაბადეშე გინოჸოთამილ ჭარუს, [[ერნესტ ჰემინგუეი]]ს ონირზჷდჷ თ. გ. „ჰემინგუეიშ ჩხომუაშ ნირზის“]]
{{ციტირაფა|„კოჩი თიწკჷმა ოჭირინუანს მუში რსულ ადამიერულ დგომარობას, მუჟამცჷთ თინა ვერჯებუ თი ფიზიკური უციობათ, ნამუდა დორხველი დუდი გეგმოჩას მუჭოთ მეკონინ“ — ჩე გევარა, ''ადამიერი დო სოციალიზმი კუბას''&lt;ref&gt;[http://www.sadena.com/Books-Texts/Che%20Guevara%20-%20Man%20and%20Socialism%20in%20Cuba.pdf ''Man and Socialism in Cuba''] by Che Guevara&lt;/ref&gt;}}

თე ეტაპის, გევარაქ გეძინელო დეკინჷ ფინანსეფიშ მინისტრიშ დო ერუანული ბანკიშ პრეზიდენტშ პოსტი. თეშ გეშა, გევარა, ნამუსჷთ თე ბორჯისჷნე რეწუალაშ მინისტრიშ პოსტი ხოლო უკებუდჷნ, მუში ნძალანებაშ ზენიტის ქჷმოხვადჷ, მუჭოთ კუბაშ ეკონომიკაშ „ფაქტობური მაფაქ“.&lt;ref name=&quot;Kellner55&quot;/&gt; თიში, მუჭოთ ცენტრალურ ბანკიშ ხემანჯღვერიშ საღალე რდჷ ხე ქუმუჭარუდჷკო კუბაშ ვალუტაშა, ნამუდგაშ კუპიურეფსჷთ თიში ხეშმოჭარუა გამუკორჩქინდუდჷნ. რსული ჯოხოშ მანგიორო, ჩეკეფს თიქ ხვალე ''„ჩე“'' ქჷმაჭარჷ.&lt;ref name=&quot;Crompton2009&quot;&gt;[[#refCrompton2009|Crompton 2009]], ხს. 71.&lt;/ref&gt; თე სიმბოლურ ქიმინუაქ კუბაშ ფინანსური სექტორიშ ბრელი წჷმმარინაფალს გური მაჸონებაფუ, რახან თეთ გევარა მიოწურუანდჷ მუშ წკიწკიშა ფარაშ დო თიშით მოღალირი კლასობური შხვანერობაშ მეხჷ. მუჭოთ გევარაშ ბრელი ხანიშ მაჸალე რიკარდო როხო მოგვიანაფილო ეშანჷნდჷნ, „თიმ დღას, მუჟამს თიქ ჩეკეფს ხე მაჭარჷ მუჭოთ ''ჩენ'', თიქ აიწორო მიოწურუ თი ფართას მოდვალირი რწუმაშა, ნამუდა ფარა წიმინდე მუდგარენი რენ“.&lt;ref name=&quot;kellner60&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 60.&lt;/ref&gt;

გევარაშ მაართა, არძოშე ოკორინალი ღანკი რდჷ ქიანაშ მასშტაბით ქოუძირუდჷკონ მატერიალური მოტივეფიშ აყარებაშ დადაღარება მორალურიშ ორგებაფალო, მუთ აკმოხვადუდჷ თიშ ჯოგინწკჷმა სიდინდარეშ მეხჷ. თინა კაპიტალიზმის უჯინედჷ მუჭოთ „გერეფიშ ნირზის“, სოდეთ „გომორძგვილი ხვალე ართი გჷშმეშჷ, თინა ხოლო შხვეფიშ ხარჯიშან“, ათეშენ ზალამენდჷ უძირუდუკო „ახალი ოსურიშ დო კოჩიშ“ აკოქიმინუა. გევარა უმუჭყვადუო ღოზის უსვანდჷ, ნამუდა [[სოციალიზმი|სოციალისტური]] ეკონომიკა „ვა ჭყოლოფანდჷ ნძალას, ლჷმაშ დო აკორღვაფაშ რისკეფს“ დო თის გაკარღვანდუ-და ხვალე „ჰარამობა დო ინდივიდუალური ამბიციეფი კოლექტივიზმიშ მანგიორო“.
&lt;ref name=&quot;Kellner62&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 62.&lt;/ref&gt;თეშენ, გევარაშ უმაართაშ ღანკო გჷნირთჷ „ინდივიდუალური ცნობიერებაშ“ დო ღირებეფიშ რეფორმაქ, აკუქიმინუდუკო უჯგუში მუშეფი დო მენოღალეეფი.&lt;ref name=&quot;Kellner62&quot;/&gt; თიში მეჯინათ, კუბარ „ახალ ადამიერს“ აღვენუდჷ თიშ  უნარი, გეგნუბიჯგუაფუდუკო [[ეგოტიზმი]] დო [[ეგოიზმი]]შან, მუთ თის თაშ ოწკიწუკუდჷნ დო მუთ ხვალე [[კაპიტალიზმი|კაპიტალისტური]] ჯარალუეფიშ ინდივიდეფშა რდჷ დჷმახასიათაფალინი.&lt;ref name=&quot;Kellner62&quot;/&gt; „გოვითარაფაშ“ თე ახალი მეთოდიშ ეჭარუაბორჯის, გევარა რაგადანდჷ:

{{ციტირაფა|დიდი რე გინორთა დუდიშული ოწარმე გოვითარაფა დო რევოლუციურ გოვითარაფა შქას. ართი თინეფშეიანს, ღმალა აკოშაყარელი რე თარობაშ მაჸალე, ჯგირო მოსაქვარე იღბალამ უჭიჭარობაშ ხეს, ოდო მაჟირას ღმალა კათაშ მონძალა რე. &lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 59.&lt;/ref&gt;}}

გევარას აჩემებული აფუდჷ ფრაზა „ინდივიდეფ დო მასეფ შქას ართონობა“ ნამუდგაშ უკულნეშიანი უგურყელი მუთუნი თიში რწუმათ, რდჷ დო იჸუაფუდჷ მოხალისობური ხანდა. ათეშ ოილუსტრაციეთ, გევარა დუდო არზენდჷ სამანგის დო მოსვანჯაშ დღალეფსჷთ „უგუთებუო მუშენდჷ მინისტრიშ პოსტის, კიდანჯუას დო [[ჭაფურიაშ ლარჭემი|ჭაფურიაშ ლარჭემიშ]] ჭკირუასჷთ“.&lt;ref&gt;[http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/peopleevents/p_guevara.html PBS: Che Guevara, Popular but Ineffective].&lt;/ref&gt; ჩინებული რდჷ თით, ნამუდა მუშენდჷ  36 სათი გინობუნაფილო, აკოხვალამეფს შქასერიშ უკული მანჯუნდჷ დო მირულედუნ თეშ ჭკომუნდჷ.&lt;ref name=&quot;Kellner62&quot; /&gt;ათენერი ერთეფი სიმბოლური რდჷ გევარაშ მორალური სტიმულეფიშ ახალი პროგრამაშ, ნამუდგაშ მეჯინათ უციო რდჷ მუშას აკოხვალამუდჷკო გოხურგილი თია დო უწარმებუდჷკო გოხურგილი მუდანობაშ პროდუქტი. გევარაშით გოუქვაფილი გინაგაფურეფიშ რდუალაშ მანგიორო, ნამუთ გინამეტანდჷ მუში კვოტასჷნ, ასე ხვალე ცქვაფაშ სიგელს გეჭოფუნდჷ, ოდო თინა მით ვა მათენდჷ მუში დორხველი კვოტასჷნ, ხეშფარას დუქვითჷნდეს.&lt;ref name=&quot;Kellner62&quot; /&gt; გევარა დუდგინოდვალირო თხილანდჷ  მოტივაციაწკჷმა დო მუშეფწკჷმა მერსხილი მუში პერსონალურ ფილოსოფიას დო რაგადანდჷ:

{{ციტირაფა|საქვარი თინა ვა რე, მუსხი გირვანქა ხორციშ ჭკომუა შეულებჷ ართ ადამიერსჷნ, წარმოწანას მუსხი ხანით შეულებჷ პლაჟიშა ულა ვარა მუსხი ურცხოული მუკაქუნალიშ ჸიდირი შეულებჷ მუშ ხეშფარათჷნ, ვარინ საქვარი სინანდულეს თინა რე, ნამუდა ინდივიდი რსულჸოფილო გინაფულენდას დუდსჷნ, უმოსი დინოხოლენი ღმალათ დო გამამინჯალათჷნ &lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 75.&lt;/ref&gt;}}

[[ააშ]]-წკჷმა კომერციული რსხუეფიშ დინაფაშ უკული, გევარა აქტიურაშო ოცადუდჷ თინა ქინუთირაფუდუკო [[ბჟაეიოლიშ ბლოკი]]შ ქიანეფწკჷმა ხოლოშიანი კომერციული ურთიართალეფით, მუდგაშ გეშა თინა მარქსისტულ სახენწჷფოეფს ოსურუდჷ დო თნეფწკჷმა აპიჯაფეფს აფორმენდჷ.  [[1960]] წანაშ ლიას თიქ ესურჷ [[ჩეხოსლოვაკია]]ს, [[სსრრ]]-ს, [[ოორუე კორეა]]ს, [[ბჟაეიოლ გერმანია]]ს დო  ხე მაჭარჷ სამანგათ, ოვაჭარე აპიჯაფას ბჟაეიოლ ბერლინს 1960 წანაშ [[17 დეკემბერი|17ქირსეთუთას]].&lt;ref&gt;{{cite journal|last=|first=|date=1984–03–23|title=Latin America Report|volume=|issue=JPRS–LAM–84–037|page=24 |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&amp;doc=GetTRDoc.pdf&amp;AD=ADA351284 |publisher=Foreign Broadcast Information Service (FBIS) |accessdate=2010-10-30}}&lt;/ref&gt; თენერი აპიჯაფეფი  კუბაშ ეკონომიკას გურგაჩამალო ოხვარუდჷ, მარა თე ბორჯისჷნე გორჩქინდჷ ნეგატიურ მომენტეფქ, მუთ ბჟაეიოლიშ ბლოკიშ მარდუ ეკომომიკური უღუშ ათორინალაშა გჷმიხანტუაფუდჷ. წორას ბჟაეიოლ გერმანიას, გევარაქ აკოხვადჷ [[ტამარა ბუნკე]]ს (უკულნეშის ჩინებული მუჭოთ „ტანია“), მით თიში თარჯიმანიშ საღალეს არსულენდჷ დო მიქჷთ წანეფიშ უკული თის ქახოლჷ დო თიწკჷმა ართო იჸუ ჸვილირქ [[ბოლივია]]ს.

გევარაშ ეკონომიკური პრინციპეფიშ ირი ღირსებაშ დო ვარ კილიშ უმუკუჯინუო, თიში პროგრამაქ უწჷმუძინუქ იჸუ.&lt;ref name=&quot;Kellner63&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 63.&lt;/ref&gt; მუშეფშა მერხველაფირ თიშ „მორალური სტიმულეფიშ“ პროგრამაქ გაპიჯალუ პროდუქტიულობაშ ნჭაფიერი დონთხაფა დო სამუშეფიშ გოჩილითაფეფიშ ძინა.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 74.&lt;/ref&gt; გევარაშ მეჯინეფიშ კოლექტიური უმუწუძინუობაშ დამოწმებელო, რეპორტიორ ისადორ ფეინსტეინ სტოუნქ, ნამუქჷთ თე პერიოდის ჩეს ჟირშა გიწუღჷ ინტერვიუნ, მოსანჭჷ, ნამუდა თინა რდჷ „[[გალაჰადი]] დო ვართ [[რობესპიერი]]“, თე ბორჯისჷნე, გჷმოთქუანდჷ არზის, ნამუდა „თიში დგომარება გჷდჷ ნამთინე ორდოშიანი წიმინდეშის, ნამუეფქჷთ ოჸურჩე ტიოზის ძირესჷნ. ხვალე თექ რდჷ შელებუანი რწუმაშ სიწიმინდეშ თხილუა  ადამიერული ორთაშ უგინუქიმინუ რევიზიონიზმიშე“.&lt;ref&gt;[http://www.newstatesman.com/society/2007/09/che-revolutionary-american The Spirit of Che Guevara] by [[I.F. Stone]], ''[[New Statesman]]'', October 20, 1967.&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:CheyFidel.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|გევარა (კვარჩხანშე) დო [[ფიდელ კასტრო]], ალბერტო კონდაშ ფოტო, 1961 წ.]]

[[1961]] წანაშ [[17 პირელი|17 პირელს]], [[ღეჯეფიშ ჸუჯი|ღეჯეფიშ ჸუჯიშ]] ინვანსიაბორჯის, [[კუბა]]შა ააშ-იშ  ნაწვართა 1 400 ქიანაშე გიშარაჸილი ადამიერქ გამიშეჭკირჷ. თე ლჷმას გევარას თარი როლი ვა ულაჸაფინჷ, თიშენ ნამუდა ინვანსიაშახ ართი დღათ ორდო, ფლოტიქ [[პინარ-დელ-რიო]]შ ბჟადალ ოძგალეშა გამუშეჭკირჷ დო თე რეგიონიშ გევარაშ კონტროლირუან ნძალეფი ქჷმიტყურუ. თეშ უმუკუჯინუო, ისტორიკოსეფს უმოსი სანდოთ თიშ გომორძგუა მიორჩქჷნა, რახან თე ბორჯიშო გევარა კუბაშ აკოანჯარაფილი ძალეფიშ წვართუეფიშ დირექტორი რდჷნ.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg69&quot; /&gt; ართ-ართი ავტორი ტად შულცი, კუბაშ გომორძგუაშე ჩიებაბორჯის მიკმარჩქინანს გევარაშა რწმუმას: „რევოლუციონერეფქ გიმორძგვეს, რახან ჩე გევარაქ, მუჭოთ რევოლუციური აკოანჯარაფილი ძალეფიშ წვართუეფიშ ხემანჯღვერქ დო მილიციაშე გამამინჯექ ლჷმაშო წვართჷ 200 000 კოჩი დო ოსური“.&lt;ref name=&quot;Kellner89pg69&quot; /&gt; წორას თე კამპანიაშ მიმალუობაბორჯის მოხვადჷ დახე საჭარა მოხვამილაფაქ, მუჟამც თიში პისტოლეტიქ ორჩხეშე გეშალჷ დო ჸვერეშ ბედშა ჸოთამილ ტყვიაქ  გევარას ღვანწკიწკჷმა ქელუჩიორუ თეში, ნამუდა ონდეთ ქიმკაწაწჷ ქოთ. &lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 507.&lt;/ref&gt;

[[1961]] წანაშ [[მარაშინათუთა]]ს, [[ურუგვაი]]შ ოკურორტე ნოღა [[პუნტა-დელ-ესტე]]ს, [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია|ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაციაშ]] ქიანეფიშ ეკონომიკური კონფერენციაშ მიმალუობაბორჯის, ჩე გევარაქ [[ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული|ააშ-იშ პრეზიდენტ]] [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი]]ს „მარდობაშ“ ჭარილი ქოუჯღონჷ [[ჩე ჸუდე]]შ ახალნორდი მელამოსეშ, [[რიჩარდ გუდვინი]]შ ხეთ, სოდეთ ჭარუდჷ: „მარდობა ''პლაია-ხირონიშენ'' ([[ღეჯეფიშ ჸუჯი]]). ინვანსიაშახ, რევოლუცია ვარდჷ მეკენჯი, ოდო ასე თინა თინერი ნძალიერი რე, მუჭოთ დღას ვა ჸოფენ“.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 509.&lt;/ref&gt; ააშ-იშ ფინანსეფიშ მინისტრიშ, [[დუგლას დილონი]]შ საგამათ, ნამუთ „ალიანსის პროგრესიშო“ (Alliance for Progress) წჷმარინუანდჷ, ნამუდგაშ რატიფიკაციათ აკოხვალამაბორჯის ოკო მოუხვამილაფუაფუდესკონ, გევარაქ  ანტაგონისტურო ქიმიანტუ ააშ-იშ მოთხუალას „დემოკრატიაშ“ დორსხუაფაშ გეშა; თქუ, ნამუდა თენერი სისტემა ვა რდჷ ოსქვებური „ფინანსურ ოლიგარქიაწკჷმა, ზანგეფიშ დისკრიმინაციაწკჷმა დო [[კუ კლუქს კლანი]]შ ჸინჩი სამართალდარღვიეფწკჷმა“.&lt;ref name=&quot;PuntaDelEsteChe&quot;&gt;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1961/08/08.htm &quot;Economics Cannot be Separated from Politics&quot;] speech by Che Guevara to the ministerial meeting of the Inter-American Economic and Social Council (CIES), in Punta del Este, Uruguay on August 8, 1961.&lt;/ref&gt; გევარაქ გჷშულა „თხოზინიშ“ მეხჷ ჩიებათ გაგინძორჷ, მუთ მუში რწყებათ „გჷმიხანტუაფუდჷ თინერი მენცარობაშ პოსტეფშე გინორინაფაშა, მუნერით რდჷ სამანგათ [[რობერტ ოპენჰეიმერი]], წანეფიშ გოძვენას ზიტყვაშ ეკოღალას უვარანდჷ თინერ საჩემარ ხონარს, მუნერით რდჷ [[პოლ რობსონი]] დო შოკიშმუმაკათინაფალი ზიტყვეფშენ ოღურუშა ოჯღონანდჷ იულიუს დო ეთელ როზენბერგეფს“.&lt;ref name=&quot;PuntaDelEsteChe&quot;/&gt; ზიტყვაშ ბოლოს, გევარაქ მიოწურუ, ნამუდა ააშ ვა რდჷ დოინტერესაფილი რეალური რეფორმეფით დო გიმაძიცეთ უწუ, ნამუდა „ამერიკელი ექსპერტეფი დღას ვეჩიებუნა აგრარულ რეფორმაშე, თინეფი უმოსი უსაფრთხე თემეფს ოჯგვინუანა, წყარმოჭირინაფაშ გაუჯგუშებაშ მანგურეფს. კუნტას, მუჭოთ რჩქუნ, თინეფი ტუალეტეფიშ რევოლუციას ახაზირენა“.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 78.&lt;/ref&gt;

გევარაქ, მით [[კუბა-სხუნუეფიშ რსხუშ ურთიართალეფი]]შ პრატქიკულო არქიტექტორი რდჷნ,&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 492.&lt;/ref&gt; გჷნმაჭყვადალი როლი ილაჸაფჷ კუბაშა [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ]] [[ატომური ანჯარი|ატომური]] [[ბალისტიკური რაკეტა|ბალისტიკური ქობინეფიშ]] მიშაღალაშა, ნამუეფქჷთ [[1962]] წანაშ გჷმათუთას [[კარიბიშ კრიზისი]] გეშეჭანუ დო მოსოფელი ატომური ლჷმაშ ფარდიშა ქჷმიჸონჷ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 530.&lt;/ref&gt; კრიზისიშე მუსხირენი მარაშ უკული, ბრიტანულ კომუნისტურ გაზეთ ''დეილი ვორქერწკჷმა (Daily Worker)'' ინტერვიუს გევარა დიო ხოლო გაჸალებური რდჷ სსრრ-იშ გითოჩამათ დო მუჭოთ კორესპოდენტ სემ რასელს უწუნ, თი შვანს, ქობინეფი კუბაშ კონტროლთუდო ქჷდოსქიდუდჷ-და, თინეფი თინეფიშ ხეშე ჸოთამილი იჸუაფუდჷ.&lt;ref name=&quot;Anderson 1997 ხს. 545&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 545.&lt;/ref&gt; უკულნეშის, თე ინციდენტიშ ენწყუმაბორჯის გევარაქ კჷნე გამაჟირჷ, ნამუდა „იმპერიალისტური აგრესიაშ“ მეხჷ გეწურაფილი სოციალისტური გოდუდიშალაფაშო დაშქუმალარი რდჷ  „ატომური ლჷმაშ მილიონობათ სხვერპლი“ ხოლო.&lt;ref&gt;[[#refGuevaraDeutschmann1997|Guevara 1997]], ხს. 304&lt;/ref&gt; კარიბიშ კრიზისიქ უკულნეშის გევარა დარწუმჷ, ნამუდა მოსოფელს ჟირი სუპენრძალა (ააშ დო სსრრ) მუნეფიშ გლობალურ სტრატეგიეფს კუბას, მუჭოთ პაიკის თეშ ირინუანდესჷნ.  თეშ უკული, სხუნუეფიშ რსხუს  თინა თეშინეშეს უდღანუდჷ, მუჭოთ ამერიკალეფსჷნ. &lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 73.&lt;/ref&gt;

== ინტერნაციონალური დიპლომატია ==
[[ფაილი:CheGuevaraCountries.jpg|thumb|left|300px|მოსოფელიშ რუკა, ნამუშათ ჭითათ გჷმოსახილი რე ქიანეფი, ნამუეფსჷთ ოსურუდჷ ვარა ოხორანდჷ ჩე გევარან. ოდო თი სუმი ქიანა სოდეთ თინა აკოანჯარაფილ რევოლუციას ახორციელენდჷნ, წვანეთ რე გჷმოსახილი.]]

[[1964]] წანაშ ქირსეთუთას, ჩე გევარაქ წჷმორჩქინდჷ მუჭოთ „მოსოფელიშ შანულობაშ რევოლუციონერი სახენწჷფო მოღალექ“ დო თაჸურეშე გჷშულირი, კუბაშ დელეგაციას [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკის]] აწაჯღუნჷ [[გოერო]]ს ზიტყვათ გჷშაულარო.&lt;ref name=&quot;kellner60&quot;/&gt; ჯინიანი მეწურაფაშვანს, თიქ გაკრიტიკჷ გოერო [[ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა|ობჟათე აფრიკას]] ჸოფილ „აპართეიდიშ ნოტყური პოლიტიკაშ“ მეხჷ გჷმორჩქინელი უუნარობაშენ დო იკითხჷ: „გოეროს თეშ გაჩემებელო მუთუნი ვა შეულებუნო დასურო?“&lt;ref name=&quot;GuevaraUnitedNations&quot;&gt;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/12/11.htm &quot;Colonialism is Doomed&quot;] speech to the 19th General Assembly of the United Nations in New York City by Cuban representative Che Guevara on December 11, 1964.&lt;/ref&gt; უკული გევარაქ გაკრიტიკჷ ააშ-იშ პოლიტიკა მუში უჩატყებამი მენოღალეეფიშ მეხჷ დო თქუ:

{{ციტირაფა|თინეფი, მით სპუნა მუნეფიშ ბაღანეფს დო ირდღალურო ოხვამილუანა თინეფიშ დისკრიმინაციას ტყებიშ ფერიშ გურშენინ, თინეფი, მით უჩატყებამეფიშ მაჸვილარეფს დუდიშულს იტენან, ხეს უფორუანა დო ხოლო უმოსი, სარჯუნა უჩა მახორობას თეშ გეშან, თინა ნამუდა თინეფი მუნეფიშ ლეგიტიმურ ნებეფს თხულენა მუჭოთ დუდიშული ადამიერეფინ - მუჭო შეულებუნა თინეფს ათეშ ქიმინუა, მინეფით დუც დუდიშულობაშ მათხილარეფო მირჩქინანან?&lt;ref name=&quot;GuevaraUnitedNations&quot;/&gt;}}

გაჸალებურ გევარაქ მუში გჷშულა ''ჰავანაშ მაჟირა დეკლარაციაშ'' კითხირით მასურჷ, ნამუთ [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] აცხადენდჷ მუჭოთ  „200 მილიონამი ჯიმალეფიშ ფანიას, ნამუეფით იგივე უბედურობათ იჭიროთუნან“.&lt;ref name=&quot;GuevaraUnitedNations&quot;/&gt; ათე „ეპიკა“ მუჭოთ გევარაქ გჷმოთქუნ, შილებე ჭარილი ჸოფედუკო „შქირენული ინდიარი მასეფიშ, უდიხაწყარე ფიოშეფიშ, ექსპლუატირაფილ მუშეფიშ დო პროგრესული მასეფიშით“. გევარაშო კონფლიქტი რდჷ მასაშ დო იდეეფიშ ლჷმა, ნამუთ ანწიან წიმი თინეფიშ ხეს იჸუაფუდჷ, მინეფსჷთ „უგურეთ მერყუ დო მუთუნ ვარო მირჩქინჷ იმპერიალიზმიქჷ“, ნამუეფით ოწოხჷ მირჩქინუაფუდეს „დაღარი დო დოჸვენჯი არგვათათჷნ“. თე „არგვათაწკჷმა“ ართო, გევარა თეჟამო ადასურენდჷ, ნამუდა „იანკეფიშ მონოპოლიური კაპიტალიზმი“ ასე გოზარზალაფირი ორწყედჷ მუში „საფულეშ მანთხორალეფს“.&lt;ref name=&quot;GuevaraUnitedNations&quot;/&gt; წორას თე „მოკითხირიშ სათიშ“ ბორჯის, ნამუშეთ გევარა იჩიებუდჷნ, „უჩინებჷ მასა“ დორხველი ისტორიას „დორხველი ზისხირით დოჭარუნდჷ“ დო მითხიინდჷ „ნებეფს, ნამუეფით არძოშით გეძიცელი რდჷ ედომუშამი 500 წანაშ მეძენასჷნ“. [[გოეროშ გენერალური ასამბლეა|გოეროშ გენერალურ ასამბლეას]] გევარაქ მუში გჷშულა მასურჷ უზურით, ნამუდა „ნჭყორინიშ ათე რეღმა“ „გოწიმინდანდჷ ლათინური ამერიკაშ დიხას დო მოხანდეფიშ მასეფი, ნამუეფით „გამუკართინუანდეს ისტორიაშ ბარბალს“ მაართათ „გაგშაკურცხუდეს ხანგინძე, კონწარი ლურშე “.&lt;ref name=&quot;GuevaraUnitedNations&quot;/&gt;

[[ფაილი:CheinMoscow.jpg|thumb|right|250px|გევარა [[მოსკოვი|მოსკოვს]], [[ჭითა მოედანი|ჭითა მოედანს]]. 1964 წანაშ გერგობათუთა]]
[[ფაილი:Che Guevara, Sabri and Nasser.jpg|მინი|250პქ|ჩე გევარა [[გამალ აბდელ ნასერი|გამალ აბდელ ნასერწკჷმა]], 1965 წ.]]

მუჭოთ გევარაქ მოგვიანაფილო გეგუნჷ, [[გოერო]]შ კომპლექსის რინაშ ბორჯის, ჟირშა ეცადეს თიშ ჸვილუას უმუწუძინუო კუბაშე გჷშარაჸილეფიშ განშე.&lt;ref name=&quot;NYTDec1964&quot;&gt;[http://www.latinamericanstudies.org/belligerence/bazooka.htm Bazooka Fired at U.N. as Cuban Speaks] by [[Homer Bigart]], ''[[The New York Times]]'', December 12, 1964 – ხს. 1.&lt;/ref&gt; მაართა რდჷ, მუჟამც მოლი გონსალესიქ, ბარიკადეფიშ გოსოფუა ცადჷ 7 დიუმამ მაჯინიშ ხამუთ, ოდო მაჟირა თიმწკჷმა, მუჟამცჟთ თიში ზიტყვათ გჷშულაშვანს გილერმო ნოვოქ წყარმალ [[ისტ-რივერი]]შე გოეროშ შტაბ-ბინას ტანკაწმარენჯი ტაიმერამ ყუმბარა ოჸოთუნ.&lt;ref name=&quot;NYTDec1964&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKnovoG.htm Guillermo Novo Biography] by ''Spartacus Educational Encyclopedia''.&lt;/ref&gt; უკულნეშის, თე ინცინდენტეფშე კომენტარიშ ბორჯის, გევარა ეშანჷნდჷ, ნამუდა „უჯგუში რე ოსურქ რჸვილას ხამუთ, ვინდარო კოჩიქ თოფითჷნ“, თე ბორჯისჷნე, სიგარაშ დორდია კუმაშ ფონს გეუძინჷ, ნამუდა თე აფეთქებაქ „ირფელს უმოსი არომატი ქჷმეუძინ“.&lt;ref name=&quot;NYTDec1964&quot; /&gt;

[[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკის]], გევარა თაშნეშე ოკათუდჷ ტელეკომპანია [[CBS]]-იშ მარული ახალი ამბეფიშ პროგრამას ''„ქიგედირთი ერიშ წოხოლე“  (Face the Nation)'' დო აკოხვადჷ თინერი რანგიშ პიჯეფს, მუნერეფით ორდეს ამერიკალი სენატორი ეჯენ მაკ-კართი&lt;ref&gt;[[#refHart2004|Hart 2004]], ხს. 271.&lt;/ref&gt; დო თიშ პარტნიორი [[მალკოლმ იქსი]]. მალკოლმ იქსის გევარა ძალამს მოწონდჷ  დო თის აღიარენდჷ „თე ბორჯიშო ართ-ართ არძოშე რევოლუციონერ ადამიერო თე ქიანას“ დო თიში განცხადება კათაშ წოხოლე აუდუბონ ბალრუმიშ თეატრისჷთ იკითხჷ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 618.&lt;/ref&gt;

[[17 ქირსეთუთა|17 ქირსეთუთას]], გევარაქ [[პარიზი|პარიზშა]] იშარჷ, სოჸურეშეთ 3 თუთიან შარალუა დიჭყჷნ, ნამუდგაშ განწხანსჷ თიქ ესურჷ [[ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკა]]ს, [[ოორუე კორეა]]ს, [[გოართოიანაფილი არაბული რესპუბლიკა|გოართოიანაფილ არაბულ რესპუბლიკას]] ([[ეგვიპტე]]), [[ალჟირი|ალჟირს]], [[განა]]ს, [[გვინეა]]ს, [[მალი]]ს, [[ბენინი|ბენინს]], [[კონგო (ბრაზავილი)|კონგო-ბრაზავილს]] დო [[ტანზანია]]ს, მარა თეიშახ დიო [[ირლანდია]]ს და [[პრაღა]]ს ესურჷ. ირლანდიას, გევარაქ გიშინჷ მუში ირლანდიური ჯინჯი დო ნოღა [[ლიმერიკი|ლიმერიკის]] [[წიმინდე პატრიკი]]შ დღა ეშანჷ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fantompowa.net/Flame/che_guevara_irish_roots.htm |title=Che Guevara: Father Of Revolution, Son Of Galway |publisher=Fantompowa.net |date= |accessdate=2010-10-31}}&lt;/ref&gt; თე ვიზიტიშ გეშა თინა მუამუშის იუმორით ჭარუნდჷ: „მა სქანი კინოხონეფიშ წვანე ირლანდიას ვორექ. მუჟამც თინეფქ თეშ გეშა ქჷგეგესჷნ, ჩქიმდა ტელევიზიაქ ქჷმორთჷ დო ლინჩეფიშ გენეალოგიაშე ბკითხეს, მარა ე შვანს, თინეფი ცხენიშ მახინჯეფს ვარა მუდგარენი თენერს გჷდეს, შხვა მუთუნიშ რაგადი ვა შემილებჷ.“.&lt;ref&gt;[http://www.irishcentral.com/news/Gerry-Adam-featured-in-new-Che-Guevara-documentary-57716202.html Gerry Adams Featured in New Che Guevara Documentary] by Kenneth Haynes, ''Irish Central'', September 8, 2009&lt;/ref&gt;

თე ვოიაჟიშ ბორჯის, თიქ ქჷმეჭარჷ კარლოს კიხანოს, [[ურუგვაი|ურუგვაული]] ირმარული ჟურნალიშ გჷშმაშქუმალარს, ნამუსჷთ  უკული ჯოხოქ დათირჷ დო გიადჷ ''სოციალიზმი დო ადამიერი კუბას''.&lt;ref name=&quot;SocialismAndMan&quot;&gt;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm &quot;Socialism and Man in Cuba&quot;] A letter to Carlos Quijano, editor of ''Marcha'', a weekly published in Montevideo, Uruguay; published as &quot;From Algiers, for Marcha: The Cuban Revolution Today&quot; by Che Guevara on March 12, 1965.&lt;/ref&gt; თე ტრაქტატის გჷმიხანტუდჷ გევარაშ მოძახინი ახალი სვენაშ გორჩქინაშენ, მუშობაშ სტატუსიშ დო ინდივიდიშ როლიშ გეშა. თინა თაშნეშე ვა ფულუნდჷ მუში ანტიკაპიტალისტური გენწყუალაშ მინი ჸოფილ ბაძაძეფს დო რაგადანდჷ:

{{ციტირაფა|უმენტაშობაშო უჩქი დო ჸვერე კაპიტალიზმიშ კანონეფი ადამიერშე თეშ ზოჯულენს, შურო ვაინტერეს მუ უღჷ გურს მუს თიშ გეშან. თინა ხვალე ორწყე მუშ წოხოლე ჸოფილ ჰორიზონტიშ უგუთებუ ოფირჩას. კაპიტალიზმიშ პროპაგანდისტეფი თიში ხანტუაშო დო წჷმოძინაშ შელებაშ დემონსტრირაფაშო იხვარუანა [[როკფელერი, ჯონ|როკფელერიშ]] სამანგის, თიში უმუკუჯინუო, მართალი რე თინა დო ვარინ. უღვენჯობაშ დო გაჭირებაშ მუდანობა წორას უციო რე როკფელერიშ გჷმორჩქინაშო, ოდო უაშობაშ მუდანობა ნამუთ თეზჷმა ღმალაშ შაყარუაშ იღბალს გჷთმაჭყანსჷნ, ნახანტაშ მინი სქიდუ დო კათა თის მუჭოთ წესინ, ირო ვარწყე.&lt;ref name=&quot;SocialismAndMan&quot; /&gt;}}

ნარკვიაშ ბოლოს გევარა აცხადენდჷ, ნამუდა „თახმი რევოლუციას მერზობას ჸოროფაშ დიდი ღიაბი უწიენს“ დო თექინეშეს ალმუჩანდჷ არძო რევოლუციონერს: „ირდღას ილჷმით თიშო, ნამუდა თე ადამიერული ჸოროფაქ არძოშო სამანგი ქიმინჯალათ გჷნირთასჷნ“, თეში, ნამუდა თე ბორჯისჷნე „მაყარაფალი ნძალათ“ გჷნირთასჷნ.&lt;ref name=&quot;SocialismAndMan&quot;/&gt; გევარაშ თენერი ტკიცებეფი მუთმოურდჷ თიში ტომბა რწუმაშე, ნამუდა [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] სამანგი რდჷ „მუდგარენი სპირიტუალური, ნამუთ არძონერი თანჯეფს გეგნოლახუნდჷნ“.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;

=== ალჟირი, სხუნუეფიშ რსხუ დო ჩინეთი ===
[[1965]] წანაშ [[24 ფურთუთა|24 ფურთუთას]], [[ალჟირი]]შ ნანანოღა [[ალჟირი (ნოღა)|ალჟირს]], აფრო-აზიური სოლიდარობაშ სემინარს გევარაქ აკეთჷ მოშინაფა, ნამუქჷთ ინტერნაციონალური დონეშა თიშ საბოლა საჯარო გჷმორჩქინაქ იჸუ. &lt;ref&gt;[[#refGuevara1969|Guevara 1969]], ხს. 350.&lt;/ref&gt; თიქ აიწორო გოხურგუ სოციალისტური ქიანეფიშ მორალური ვალი დო თინეფი დადანაშურჷ ბჟადალიშ ქიანეფწკჷმა ექსპლუატაციაშ პროცესიშა ფულირო კათინს. თიქ მუსხირენი შხვადოშხვა სახეშ მუნაღოზი აკეთჷ, მუდგათ ოძირუ, ნამუდა კომუნისტური სახენწჷფოეფი ანჯარი ოკო ჸოფედესკო [[იმპერიალიზმი]]შ საბოლა მარცხიშო.&lt;ref&gt;[[#refGuevara1969|Guevara 1969]], ხს. 352–59.&lt;/ref&gt; თიქ თაშნეშე საჯაროთ გაკრიტიკჷ [[სხუნუეფიშ რსხუ]] (კუბაშ უმაართაშ ფინანსური ხუჯიშ მიმაჩამალი). 14 მელახის გევარაქ კუბაშა დიირთჷ, სოდეთ [[ჰავანა|ჰავანაშ აეროპორტის]] [[ფიდელ კასტრო|ფიდელ]] დო [[რაულ კასტრო|რაულ კასტროეფწკჷმა]], ოსვალდო დორტიკოსიქ დო კარლოს რაფაელ როდრიგესიქ ოზეიმე დოხვალამა მოუნწყუეს.

ალჟირს საბოლა საჯარო გჷშულაშ უკული, გევარაშ რწყებათ, [[ოორუე გვერდსფერო]] [[ობჟათე გვერდსფერო|ობჟათეშ]] ექსპლუატაციას ოხვამილუანდჷ, სოდეთ ჯინჯიერი მადარალეფი რდეს [[ააშ]] ბჟადალგანშე დო [[სსრრ]] ბჟაეიოლგანშე. თინა ხუც უკინანდჷ  კომუნისტეფს [[ოორუე ვიეტნამი|ოორუე ვიეტნამს]], [[ვიეტნამიშ ლჷმა]]შ მიმალუობაბორჯის დო გოვითარაფუან ქიანაშ კათეფს ხეშა ანჯარიშ დაკებაშა აგურიანენდჷ, გოურჩქინუდესკონ ხოლო „ბრელი ვიეტნამინ“.&lt;ref name=&quot;MessTricont1967&quot;&gt;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm Message to the Tricontinental] A letter sent by Che Guevara from his jungle camp in Bolivia, to the Tricontinental Solidarity Organisation in Havana, Cuba, in the Spring of 1967.&lt;/ref&gt;

თეშ გალე, გევარაშ მეჯინალობეფი, ნამუეფით თე ბორჯისჷნე აკმოხვადუდჷ [[მაო ძედუნი]]შ ჩინეთიშ კომუნისტური თარობაშ კურსწკჷმან, კუბაშო უმოს პრობლემატურ ელფერს მითმიძინანდჷ, რახან ქიანაშ ეკონომიკა უმოსო დო უმოსო მიკობუნაფილო გინმირთუდჷ სხუნუეფიშ რსხუშა. [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] დიო ხოლო ორდოშიანი დღალეფშე მოჸუნაფილი, ბრელი გევარას [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]] [[მაოიზმი|მაოისტური]] სტრატეგიაშ ხუჯიშ მიმაჩამალო დო კუბაშ ნჭაფიერი ინდუსტრიალიზაციაშ გეგმაშ ავტორო მირჩქინანდჷ, ნამუსჷთ შხირას ალმუზიმუანდეს ჩინურ „დიდ ნასხაპას მუმალუშა“. კასტროქ უკვე გეგნოშურდჷ სხუნუეფიშ რეკომენდაციეფწკჷმა დო პიჯალეფწკჷმა გევარაშ აწორინჯალათ, ნამუეფსჷთ კასტრო უჯინედჷ მუჭოთ უციოს, ოდო გევარა თინეფს ჸორადილს დო „პრე-მონოპოლისტურს“ უძახუდჷ.&lt;ref&gt;[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&amp;aid=9315 Che Guevara's Final Verdict on the Soviet Economy] by John Riddell, ''Centre for Research on Globalization'', June 13, 2008.&lt;/ref&gt;

თე პერიოდიშ კერზო ნაჭარეფს გევარა ანძალიერენს სხუნუეფიშ [[პოლიტიკური ეკონომია|პოლიტეკონომიაშ]] კრიტიკას დო მიორჩქჷ, ნამუდა თინეფქ „დიჭყოლიდეს მარქსი“.&lt;ref name = &quot;Yaffe2006&quot;&gt;[http://www.marxists.org/subject/economy/authors/yaffeh/che-critic.htm Ernesto 'Che' Guevara: A Rebel Against Soviet Political Economy] by Helen Yaffe (author of ''Che Guevara: The Economics of Revolution''), 2006&lt;/ref&gt; თენა უჯიკუანს გევარას სხუნუეფიშ ექსპლუატაციაშ მიარე წესეფიშ გადღანებაშა, თინეფ შქას რდჷ მუჭოთ თინა უძახუნ, თინეფიშ ცადებეფი „[[კაპიტალიზმი]]შე [[სოციალიზმი|სოციალიზმიშა]] გჷნულაშო უგურყელი კლასობური ჩხუპიშო დჷმახასიათაფალი ნძალება ჰეერიშ გოწკონდინაფაშო“, აკოართაფალ შტატეფკწჷმა შვიდობამი წორორინალაშო თინეფიშ „უბადო“ პოლიტიკა, მუშობაშ იდეა „ფსენაშ თირუაშო“  თინეფიშ უმუწუძინუ ჯიკაფეფი დო თინეფიშ ცადება სოციალისტური ეკონომიკაშ „[[ლიბერალიზმი|ლიბერალიზმეფიშო“]].&lt;ref name = &quot;Yaffe2006&quot; /&gt; გევარაშ ზალამი რდჷ ქოუძირუდუკო ფარაშ, პროცენტეფიშ, სასაქონლო პროდუქციაშ, [[ობაზარე ეკონომიკა|ობაზარე ეკონომიკაშ]] დო „[[მერკანტილიზმი|მერკანტილური]] ურთიართალეფიშ“ მოსპუალა; მოსოფელიშ კომუნიზმიშ დორსხუაფაშ უკული არძო თი სიტუაციაშ გოდინაფა, ნამუეფსჷთ სხუნუეფიშ რსხუ მეთხოზუდჷნ.&lt;ref name = &quot;Yaffe2006&quot; /&gt; თე მარდუ მერინაშა აწორინაწკჷმა ართო, სხუნუეფიშ პოლიტეკონომიაშ ოხემანჯღვერეშ კრიტიკაქ გევარას აიწორო აწაჩამაფუ, ნამუდა თიშ უკული, მუთ სხუნუეფიშ რსხუქ ხაზირქ ვეჸუ ღირებეფიშ თეორიაშ (მარქსიზმი) მასპალო (მუჭოთ გევარა ზალამენდჷნ), თინეფი საბოლათ კჷნე კაპიტალიზმის დართუდეს.&lt;ref name = &quot;Yaffe2006&quot; /&gt;

[[ალჟირი (ნოღა)|ალჟირს]] ზიტყვათ გჷშულაშე ჟირი მარაშ უკული, გევარაქ საჯარო რინაშე ედომუშამო გოდინჷ. თიში ორენჯი [[კუბა]]ს დიდ ონოფულეს წჷმარინუანდჷ, თიშენი ნამუდა თინა ნძალანებას მუში დუც ირო მაჟირათ მირჩქინანდჷ კასტროშ უკული. თიში მიკოდინაფა შხვადოშხვანერო მერსხილი რდჷ ინდუსტრიალიზაციაშ გეგმაშ ინოლაფაწკჷმა, ნამუსჷთ თინა რეწუალაშ მინისტრიშ პოსტის გერინაბორჯის ახორციელენდჷნ, თაშნეშე სხუნუეფიშ ოფიციალური პიჯეფიშით კასტროშა ხორციელებური ჟინჭირაწკჷმა, ნამუეფით უდღანუდეს გევარაშ პრო-ჩინურ კომუნისტურ პოზიციას ჩინეთ-სხუნუეფიშ უაპიჯაფუობაშ დინოხოლე, თეშინეშეს მუჭოთ კუბაშ ეკონომიკური გოვითარაფაშ დო იდეოლოგიური ღოზიშ მეჯინელობეფიშ დინოხოლე გევარა დო პრაგმატიკოს კასტროშ რწყებეფ შქას სერიოზულ გინორთეფწკჷმა. გევარაშ ღურაშ გეშა ინტერნაციონალური არენას მოდვალირ ხონარეფქ  კასტრო აძვილჷ [[1965]] წანაშ [[1 მანგი|16 მანგის]] გეგმუცხადებუდჷკო, ნამუდა კათას ინფორმაციას დუდო გევარა მიოჭირინუანდჷ თიწკჷმა, მუჟამც თინა თეს ოხვილურო ქჷმირჩქინანდჷნ. მორო ციორეფი ხოლო მუთმიდვალუდჷ, მუჭოთ კუბას, თეში თიშ თანჯეფს გალეთ. 1965 წანაშ [[3 გჷმათუთა|3 გჷმათუთას]], [[კასტრო, ფიდელ|კასტროქ]] ოირკოჩეთ გეგმაბჟინუ მუსხირენი თუთათ ორდო გევარაშე მუნაჭარა უდუთარიღებუ ჭარილი, სოდეთ თინა ხოლო ართშა ადასურენდჷ მუში მეკენჯი ხუჯიშ დოკინას  კუბაშ რევოლუციაშ მეხჷ, მარა საარგამოშა გიშმუღუდჷ მუში ინნაფირქებუ, ნამუდა გვალო მალას კუბას ქჷდიტენდჷ დო რევოლუციური ჩხუპეფიშ გამანჯებელო თანჯეფგალე მიდეშარუდჷნ. თე ბორჯისჷნე, თინა იტალენდჷ მუში არძო პოზიციას თარობა დო პარტიას დო ვარიას რაგადანდჷ კუბაშ მენოღალობაშე.&lt;ref&gt;[[#refGuevara1965|Guevara 1965]].&lt;/ref&gt;

== კონგო ==
[[ფაილი:Congo y sus vecinos - Wind 1-3 (che).png|მინი|250პქ|[[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]. მოღანკილი რე ჩე გევარაშ მოქიმინჯალაშ არეალი.]]
[[ფაილი:CheInCongo1965.jpg|thumb|upright|left|250პქ|37 წანერი გევარა აფრიკალი ბაღანათ ხეს, აფრო-კუბარ ჯარიშკოჩწკჷმა ართო კონგოშ კრიზისის, 1965 წ.]]
[[ფაილი:Adolfo Mena González (el Che).gif|მინი|250პქ|მარცხნივ|გევარაშ ტყურაია პასპორტი ადოლფო მენა გონსალესიშ ჯოხოშა, ნამუთ თის 1964 წანას კუბარ სალამასო აგენტიქ უხაზირჷ ობჟათე ამერიკაშა ოშარალებერო]]

[[1965]] წანაშ დაჭყაფუს, გევარაქ [[აფრიკა]]შა მიდეშარჷ, მუში პარტიზანული ლჷმაშ რჩქინა დო გომორსილობა გურთუდჷდჷკო შხვეფშათ [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს]] მიმალი კონფლიქტისჷნ. [[ალჟირი]]შ პრეზიდენტ [[აჰმედ ბენ ბელა]]შ ჩინებათ, გევარა ფირქენდჷ, ნამუდა აფრიკა [[იმპერიალიზმი]]შ დაღარი რულე რდჷ დო  ათეშ გეშა, თის უდიდაში რევოლუციური პოტენციალი აპალუდჷნ.&lt;ref&gt;[[#refBenBella1997|Ben Bella 1997]].&lt;/ref&gt; [[ეგვიპტეშ პრეზიდენტი]] [[გამალ აბდელ ნასერი]], ნამუსჷთ [[1959]] წანაშ ვიზიტიშ უკული ჩეწკჷმა ჯიმალური მაჸალუა უღუდჷნ, თიშ კონგოს ლჷმაშ გეგმას „უგაღიერობას“ უძახჷდჷ დო ათხილენდჷ, ნამუდა თინა „ტარზანიშ“ გოსახიერაფათ გჷნირთუდჷ, მუთ ოღურალე მარცხიშო რდჷ გინოდვალირი.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 624.&lt;/ref&gt; თე გათხილებაშ უმუკუჯინუო, გევარაქ კონგოშა იშენით მიდეშარჷ, გჷმოგონელი ჯოხოთ — რამონ ბენიტესი.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 629.&lt;/ref&gt; კონგოშ მიმალ კონფლიქტიშ ბორჯის გორჩქინელი მარქსისტულ ყარაფი ''სიმბაშ'' ალარინალო გევარაქ ქაწაჯღუნ კუბურ ოპერაციას. 1965 წანაშ [[24 პირელი|24 პირელს]], გევარაქ, რანგით მუში გეჸვენჯი გენერალი [[ვიქტორ დრეკე]]ქ დო ექსპედიციაშ შხვა 12 კუბარ მაკათურქ კონგოშა ინილეს, ნამუეფსჷთ გვალო მალას 100 კოჩამ აფრო-კუბარეფიშ კონტინგენტიქ ქაკათჷ.&lt;ref&gt;[[#refGalvez1999|Gálvez 1999]], ხს. 62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#refGott2004|Gott 2004]] ხს. 219.&lt;/ref&gt; თინეფი პარტიზანული ლჷმაშ ლიდერ ლორან-დეზირე კაბილაწკჷმა წოროხანდენდეს, ნამუთ თეიშახ [[პატრის ლუმუმბა]]შ დოხუაფაშ ხუჯიშ მიმაჩამლეფს ოხვარუდჷ, ნამუეფქჷთ მუსხირენი თუთათ ორდო უმუწუძინუ არყება მანწყისჷნ. მოგვიანაფილო ლუმუმბაშ პატიმაჩამალი გევარქ, მუჭოთ თიწკჷმა თქუნ, „თიში ღურა ჭკუაშ დაგურაფალი იჸუაფუდჷ არძო თინეფშეიანშო“.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 86.&lt;/ref&gt; [[სუაჰილი]]შ დო შხვა აბანობური ნინეფიშ ონდეთ მარჩქენჯი გევარაქ თარჯიმანო ახალნორდი ფრედი ილანგა ქალერინუ. გეჸვენჯი შქვითი თუთაშ განწხანს, ილანგაქ „უშულადუო მოხანდე გევარაშ მოჸოროფეთ“ გჷნირთჷ; მუჭოთ თე ბოშიშ მუმა იჩიებუდჷ გევარაშენ „თინა უჩატყებამიშ მეხჷ ხოლო კჷნე თინერი პატიჩამას გჷმირჩქინანდჷ, მუნერსჷთ ჩელეფეიშ მეხჷ, თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა მუ თვითონ ჩე რდჷნ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4522526.stm DR Congo's Rebel-Turned-Brain Surgeon] by Mark Doyle, ''BBC World Affairs', December 13, 2005.&lt;/ref&gt; მორო, გევარაქ გვალო მალას მენდწაჸონაფილქ ქჷდოსქიდჷ კაბილაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფით, ნამუეფით უკული თე ეკონიაქ დოფაჩჷ დო თეწკჷმა ართო თქუ: „მუთუნს ვა ვაძვილებექ დებჯერე, ნამუდა თინა ჩქინი ბორჯიშ ადამიერი რენ.&lt;ref&gt;[[#refBBCNews2001a|BBC News]] January 17, 2001.&lt;/ref&gt;

გეძინელ პრობლემეფს აკმოქიმინუნდჷ კონგოშ ნაციონალურ არმიას მოინალე ობჟათე აფრიკალი ჩე დაქირებულეფი მაიკ ჰოარეშ ხემანჯღვერალათ, ნამუნეფით კუბაშე გჷშარაჸილეფწკჷმა  დო [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეწკჷმა]] წოროხანდენდესჷნ, თინეფიშ ღანკი რდჷ გევარაშა ხეშ ნჩალუა გვალეფს, ოფუტე ფიზიშ გოხოლუას, [[ტანგანიიკა (ტობა)|ტანგანიიკაშ ტობაწკჷმა]]. თინეფს ანჯა უღუდეს უკონტროლებუდესკონ გევარაშ ოკომუნიკაციე მეშქაშალეფი დო მუჯილიკუდესკონ თიშ მოხაზირაფაშ ღოზეფი. თიში უმკუჯინუო, ნამუდა ჩინებუანი გევარა ოცადუდჷ დოუფულუდჷკო მუში კონგოს რინან, [[ააშ]]-იშ თარობას იშენი უჩქუდჷ მუში ორენი დო საქვარუეფი. ააშ-იშ ნაციონალური უსაფრთხობაშ ოაგენტეს ხეს უკებუდჷ ინფორმაციეფი თიში გჷნოაბანუაშენ, მუსჷთ თინეფი ხვამარდი ''USNS Private Jose F. Valdez (T-AG-169)''-იშ მეშქაშალათ ეთმოჭოფუნდეს. მარჩქილაფარი აპარატურაშ მაღვენჯი თე მანჩურალი მეშქაშალა თე ღანკით [[ინდოეთიშ ოკიანე]]ს, [[დარ-ეს-სალამი]]შ გოხოლუას გილანჩურუნდჷ.&lt;ref&gt;&quot;The intercept operators knew that Dar-es-Salaam was serving as a communications center for the fighters, receiving messages from Castro in Cuba and relaying them on to the guerrillas deep in the bush&lt;!--Is this all a quotation?--&gt; ([[#refBamford2002|Bamford 2002]], p. 181).&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Cheguevaracongo.jpg|thumb|250პქ|ზენიტიშ ტრანს-ოკიანური კუნტარეღმული მიკმაჭოფალიშ მორჩქილაფაშვანს, გჷმოსახილი რენა (ხენა კვარჩხანშე) როხელიო ოლივა, ხოსე მარტინ მარტინეს ტამაიო (კონგოს „მბილიშ“, ოდო ბოლივიას „რიკარდოშ“ ჯოხოთ ჩინებული) დო გევარა. თინეფიშ უკოხოლე გერე რობერტო სანჩესი („ლაუტონი“ კუბას დო „ჩანგა“ კონგოს.]]

გევარაშ ღანკი რდჷ რევოლუციაშ ექსპორტი [[მობუტუ სესე სოკო|მობუტუშ]] აწმარენჯი ''სიმბაშ'' მალჷმორეფიშ [[მარქსიზმი|მარქსისტული]] იდეოლოგიათ დო პარტიზანული ლჷმაშ [[ფოკო|ფოკოშ თეორიაშ]] სტრატეგიეფით გოწვართუათ. მუში ''კონგოშ დღარეფს'', გევარა არყებაშ უმუწუძინუობაშ ჯინჯიერ ბაძაძო მიშინუანს აბანობური კონგოარეფიშ ნძალეფიშ ვაკომპეტენტურობას, უკურიგუობას დო უჩხუპებუობას.&lt;ref&gt;[[#refIrelandsOwn2000|Ireland's Own 2000]].&lt;/ref&gt; [[1965]] წანაშ [[20 გერგობათუთა|20 გერგობათუთას]], გევარას ჭყანსინთელეშ პრობლემეფქ ქაშუ, გურჩქინდჷ [[დიზენტერია]]ქ, მუსჷთ ქჷგიაძინჷ ასთმაშ კონწარი მოკათაფეფქ. თეშ გეშა, შქვითი თუთაშ მენდწაულაშ დო უმოქიმინჯალაშ უკული, გჷნოსქილადირ კუბარ მალჷმორეფწკჷმა ართო (თიში 12 წორომალიმორშე 6 მედინჷ), თიქ კონგო ქჷდიტუ. ართი პერიოდის თის ნჭყოლირეფიშ კუბაშა ჯღონუა უღუდჷ გურს, ოდო მუს ულამუდჷ კონგოს ქჷდოსქილადედჷკო დო ხვალე უჩხუპებუდუკო ღურაშახ, მუჭოთ სამანგი რევოლუციონერსჷნ; მაჸალეეფიშ დანძალებათ დო [[კასტრო, ფიდელ|კასტროშ]]ით მოჯღონელი ჟირი ემისარიშ ჟინჭირაშ გეშა, ბოლო მომენტის, გევარაქ უხალისეთ ქოდიტუ [[აფრიკა|აფრიკა]]. თუთეფიშ უკული, [[კონგოშ კრიზისი|კონგოშ კრიზისის]] ეჭოფილ გომორსილობაშენ ჩიებაბორჯის, გევარას გიშმუღჷ დუნასქვი, ნამუდა თიქ ოღურალე ჩხუპი დიტუ, რახან: „ადამიერულ ელემენტიქ მარცხი ქჷწისუ. ჩხუპიშ მოკორინე მითინი ვა რე. ხემანჯღვერალა ჸორადილი რე. ართი ზიტყვათ... თექ ოქიმინალი მუთუნი ვა რდჷ“.&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 87.&lt;/ref&gt; მუში თქუალათ: „ჩქინი ძალეფით ჩქი ვა შემილებუდეს თი ქიანაშ გოდუდიშალაფა, ნამუსჷთ ლჷმა ვაკოდუნ“.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/books/2000/aug/12/cuba.artsandhumanities From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara] by ''[[The Guardian]]'', August 12, 2000&lt;/ref&gt; მუსხირენი მარაშ უკული, გევარაქ თი დღარეფიშ აწნარაგადი დოჭარჷ, ნამუსჷთ თინა კონგოს აწარმენდჷნ, მუთ თიქ გეჸვენჯი ზიტყვეფით დიჭყჷ: „თენა რე მარცხიშ ისტორია“.&lt;ref&gt;[[#refGuevara2000|Guevara 2000]], ხს. 1.&lt;/ref&gt;

გევარა [[კუბა]]შა დორთას ვა ზალამენდჷ რახან [[კასტრო, ფიდელ|კასტროს]] უკვე ოირკოჩეთ აფუდჷ გჷმოცხადებული თიში „ჯგირობუაშ დოჩინაშ ჭარილი“ — ჭარილი, ნამუთ ხვალე მუში ღურაშ შვანს ოკო გჷმოარგამებედუკონ, სოდეთ თინა რსხუეფიშ ირინერი მეჭყვადუას დო მუში დუდიშ მოსოფელიშ რევოლუციაშო გინოდვალას იუჭყაფუაფუდჷნ“.&lt;ref&gt;[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 316.&lt;/ref&gt; თეშ გეშა, გეჸვენჯი 6 თუთას გევარა ფულირო ოხორანდჷ [[დარ-ეს-სალამი|დარ-ეს-სალამს]] დო [[პრაღა]]ს.&lt;ref&gt;[http://www.radio.cz/en/article/129231 Che Guevara’s Central Bohemian Hideaway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217163104/https://english.radio.cz/che-guevaras-central-bohemian-hideaway-8572588 |date=2021-02-17 }} article and audio by Ian Willoughby, ''[[Czech Radio|Český rozhlas]]'', June 27, 2010&lt;/ref&gt; თე ბორჯიშ გოძვენას თიქ მასურჷ მემუარი მუში კონგოური გომორსილობაშენ დო გაკეთჷ 2 წინგიშ მუნაღოზი — ართი ფილოსოფიაშე, მაჟირა — ეკონომიკაშე. თიქ თაშნეშე ესურჷ ბჟადალ ევროპაშ ქიანეფს, გუმორსებუდჷკო მუში ტყურაია პასპორტი, ნამუთ თის [[ობჟათე ამერიკა]]ს გეჸვენჯი შარალუაშო კუბარ სალამოსო აგენტიქ უხაზირუნ. [[ბოლივია]]შა შარალუაშ ხაზირუაბორჯის, გევარაქ ფულირო კუბას ქესურჷ, კასტრო ქოუძირუაფუდუკონ, თეშინეშეს მუჭოთ მუში ჩილი დო ხუთი სქუაშა ქჷმეუჭარუდჷკო ეკონია ჭარილინ, სოდეთ თინა თინეფს მუში ღურაშო ახაზირენდჷ დო ზუკოლით მუთმათენდჷნ:

{{ციტირაფა|უმაართაშო, ირო გიღუდანი თიში ანჯა, ნამუდა ტომბას ქიგინათ მიდგაიჸინიშ მეხჷ ქიმინელი ნამუდგარდია უსამართობა, ირდიხას მოსოფელს. თენა რევოლუციაშ არძოშე უსქვამაში მუშობურალა რე.&lt;ref&gt;[[#refGuevara2009|Guevara 2009]], ხს. 167.&lt;/ref&gt;}}

== ბოლივია ==
[[1966]] წანაშ ბოლოს, გევარაშ ორინალი ჯარალუაშო დიო ხოლო უჩინებუ რდჷ, თიშ უმუკუჯინუო, ნამუდა [[მოზამბიკი]]შ ზოხორინალაშო ყარაფი ''ფრელიმოშ'' წჷმმარინაფალეფი მუთმოდვანდეს ჩინებას, ითამუ თინეფქ გევარას 1966 წანაშ ბოლოს ვარა [[1967]] წანაშ დაჭყაფუს დარ-ეს-სალამს აკოხვადეს, სოდეთ ჩექ რევოლუციაშ პროექტიშ დინახალე მოხვარა გჷწარზუ, ნამუქჷთ საბოლათ თინეფიშით ვარაფილქ იჸუნ.&lt;ref&gt;[[#refMittleman1981|Mittleman 1981]], ხს. 38.&lt;/ref&gt; 1967 წანას, მუშეფიშ ინტერნაციონალურ დღას, [[ჰავანა]]ს კათაშ წოხოლე გჷშულაბორჯის, აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მოქიმინჯე მინისტრიქ, მაიორ [[ხუან ალმეიდა]]ქ თქუ, ნამუდა „გევარა რევოლუციაშ ომოინალეს რდჷ სოდგარენი, [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას“]].

[[ფაილი:CheinBolivia1.jpg|thumb|left|250პქ|გევარა ბოლივიურ ოფუტეს, ღურაშახ ჭე ხანით ორდო, 1967 წ.]]

[[ბოლივია]]შა შარალუაშ წოხოლე, გევარაქ ნერი დითირუ — გიხოკჷ ფრიმული დო დუც თუმაშ გარკვიული ნორთი, დოსქილადირი შქირუთ დიღაფჷ, თეში, ნამუდა თიში ჯვეში ჩე გევარაშა მეგურაფა უშულებერი რდჷ.&lt;ref&gt;Jacobson, Sid and Ernie Colón. ''Che: A Graphic Biography''. [[Hill and Wang]], 2009. 96–97.&lt;/ref&gt; [[1966]] წანაშ [[3 გერგობათუთა|3 გერგობათუთას]], [[ურუგვაი]]შ ნანანოღა [[მონტევიდეო]]შე თიქ ტყობაშე ბოლივიაშა, [[ლა-პასი|ლა-პასშა]] გეგნოფურინჷ ტყურაია ჯოხოთ — ადოლფო მენა გონსალესით, ნამუთ ითამ [[ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია]]ს მომუშე ოშქაშე ხანიშ ბიზნესმენი რდჷ.&lt;ref&gt;Jacobson, Sid and Ernie Colón. ''Che: A Graphic Biography''. [[Hill and Wang]], 2009. 98.&lt;/ref&gt;

გევარაშ მაართა გიოპონალი ბანაკი შორიშიან ნანკაჰუასუშ რეგიონს, სქჷრე ტყალეფს იდვალუაფუდჷ. ნანკაჰუასუშ ლეხერს მიმალი წვართუეფი ძალამი ორისკებელი რდჷ დო წჷმარინუანდჷ გარკვიულ ნობიჯგუს პარტიზანული ლჷმაშ არმიაშ კიდანჯუას ამბეს. [[ლა-პასი|ლა-პასის]] გევარაშ უმაართაშ აგენტი რდჷ [[გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ]] უშქურანჯობაშ ომოინალეშ ჸოფილი წორომოხანდე [[ტამარა ბუნკე]], ნამუთ შხირას უმოსო ლჷმაშ ჯოხოთ (''nom de guerre''), „''ტანიათ''“ რე ჩინებული. გოსიმაფილი ინფორმაციათ, თინა თე ბორჯისჷნე [[КГБ]]-შ აგენტოთ მუშენდჷ დო მუჭოთ ნამთინე ბჟადალურ წყუ მირჩქინანსჷნ, თინა მუში უკორნებუო [[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სხუნუეფიშ]] ინტერესეფს ოინალუდჷ, რახან ბოლივიაშ ხემანჯღვერალა გევარაშ ნოქურშა გიშმაჸუნდჷ.&lt;ref name=&quot;#refSelvage1985|Selvage 1985&quot;&gt;[[#refSelvage1985|Selvage 1985]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 693.&lt;/ref&gt;

გევარაშ პარტიზანული ნძალეფი დოხოლაფირო 50 კოჩის იკათუანდჷ&lt;ref&gt;[http://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm Members of Che Guevara's Guerrilla Movement in Bolivia] by the ''Latin American Studies Organization''
&lt;/ref&gt; დო ELN-იშ ჯოხოთ ქიმინჯალენდჷ (''Ejército de Liberación Nacional de Bolivia''; „ბოლივიაშ ერუანულ-გჷმადუდიშალაფარი არმია“). თინა ჯგირაშო რდჷ აკოანჯარაფილი დო თისჷნე მიაჭარუაფუდჷ მუსხირენი ორდოშიანი წჷმოძინა ბოლივიაშ რეგულარული არმიაშ მეხჷ [[კამირი]]შ კვაჭილ, გვალონ რეგიონს. [[1967]] წანაშ აფუნს დო ზარხულს გევარაშ გიმენდჷნორთეფიშით ბოლივიაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფწკჷმა მუსხირენი რაგვინს გომორძგუაშ უკული, ბოლივიაშ თარობაქ პარტიზანული ნძალეფი რეალური მუდანობაწკჷმა ალაზიმაფათ გჷნომეტაფილო მირჩქინჷ. &lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 97.&lt;/ref&gt; მარა, ეკენიას, არმიაქ კონწარ ჩხუპის ჟირი პარტიზანული ბუნა მოჯილიკუ, მუჭოთ იუჭყაფუაფუდესჷნ, თე ბორჯის ჸვილირქ იჸუ  ართ-ართი ლიდერქჷთ.

მარკვიეეფიშ უზურით, გევარაშ რევოლუციაშ ეგორგოთუაშ გეგმაქ ბოლივიას მუსხირენი ბაძაძიშ გეშა უმუწუძინუქ იჸუ:

* თინა რაგვინს ხვალე ბოლივიარ ოურდუმეეფწკჷმა უზურენდჷ, ნამუეფით საცოდალო ორდეს აკოანჯარაფილი დო გოწვართილეფი, თის შურო ვაორჩანუდჷ, ნამუდა ააშ-იშ თარობა ბოლივიას არყებულეფიშ მეხჷ ნძალეფიშ მახვარაფალო [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შ სპეცნაზიშ დივერსიულ რაზმეფს დო შხვა ოპერატიულ ომოინალეეფს მალაჯღონანდჷნ. ბოლივიაშ არმია თე ბორჯისჷნე გოწვართჷ, დოზუკოლუ დო მახაზირჷ ააშ-იშ არმიაშ სპეც-მეშანილობაშ ნძალეფქ, თინეფ შქას რდჷ რეინჯერეფიშ ელიტური ბატალიონეფიშ ორგანიზაფა დო წვართუა ჯუნგლეფს პარტიზანული ლჷმაშ ოწარმებელო, ნამუეფქით ჭიჭე დოხორინი ლა-ესპერანსას ქჷდოდირთეს, გევარაშ პარტიზანეფიშ ორენიშ გოხოლუას.&lt;ref&gt;[[#refUSArmy1967|U.S. Army 1967]] and [[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 82–102, ''inter alia''. &quot;U.S. military personnel in Bolivia never exceeded 53 advisers, including a sixteen-man Mobile Training Team (MTT) from the [[8th Special Forces Group (United States)|8th Special Forces Group]] based at [[Fort Gulick]], [[Panama Canal Zone]]&quot; ([[#refSelvage1985|Selvage 1985]]).&lt;/ref&gt;

* გევარა წორომოხანდალას დო მოხვარას უზურენდჷ აბანობურ დისიდენტეფიშე, მუქჷთ თის ვეიაჭოფჷ, თეშინეშეს მუჭოთ ვა ეიაჭოფჷ ხუჯიშ მეჩამაქ [[ბოლივიაშ კომუნისტური პარტია|ბოლივიაშ კომუნისტური პარტიაშე]] [[მარიო მონხე]]შ დუდალათჷ, ნამუსჷთ ორიენტაცია უმოსო [[მოსკოვი|მოსკოვიჸურე]] უკებუდჷ, ვინდარო [[ჰავანა|ჰავანაჸურე]]. თიში ღურაშ უკული კილარჩქინელ დღარეფს, გევარა ბოლივიაშ კომუნისტური პარტიაშ გეშა ჭარუნს დო თის ახასიათენს მუჭოთ „ვამიონდებელს, გითმაჩამალს დო ბორულს“.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html Bidding for Che] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html |date=2013-08-26 }}&quot;, ''Time Magazine'', Dec. 15, 1967.&lt;/ref&gt;

* თის უზურს უღუდჷ, ნამუდა ჰავანაწკჷმა რადიორსხუს ქჷდოსქიდუდჷნ, მარა ჟირი კუნტარეღმური გჷნმაჩამლქ, ნამუთ თის [[კუბა|კუბაწკჷმა]] ორსხუანდჷნ, გილელჷ; თეშ გეშა, პარტიზანეფქ კომუნიკაციაშ მეშქაშალა მიოდინეს დო იზოლირაფილეფქ, კონწარი სიტუაციას ქინოლეს. 

თეშ გეძინელო, გევარაშ ჩინებული რჩქვანილობაქ, ნამუდა თინა ჯგვინას უმოსო კონფრონტაციას არზენდჷ, ვინდარო კომპრომისის, მუთ თიქ თეიშა ხოლო გჷმირჩქინჷ კუბაშ პარტიზანული ლჷმაშ წარმებაბორჯისჷნ, დიდი როლი ილაჸაფჷ თის, ნამუდა თის ვა გავითარებუ წჷმოძინელი სამუშა კომუნიკაციეფქ [[ბოლივია]]შ ლიდერეფწკჷმა, თეშინეშეს მუჭოთ თის თექ [[კონგო]]სჷთ აღოლუნ.&lt;ref&gt;[[#refGuevara1972|Guevara 1972]].&lt;/ref&gt; თე ტენდენცია [[კუბა]]სჷთ რდჷ, მარა ექ ის [[ფიდელ კასტრო]]შ მუშბორჯული ჩარია აკმაჩემენდჷ.&lt;ref&gt;[[#refCastañeda1998|Castañeda 1998]], ხს. 107–112; 131–132.&lt;/ref&gt;

თე ირფელიშ საბოლა მოღალუ თინა რდჷ, ნამუდა გევარას 11 თუთაშ გოძვენას ვა შიალებუ აბანობური მახორობაშ დო ახალჭანაფილეფიშ აკოკათუაქ მუში მილიციაშ მუკი-მუკი. თე ორისკე დუდგინალუშ სურებაშახ ჭე ხანით ორდო, მუში დღარეფს გევარა ჭარუნდჷ: „ფიოშეფი მუთუნინერო ვა ალამირენა დო თინეფი პიჯიქლე, ინფორმატორეფო გჷნმირთუნა“.&lt;ref&gt;[[#refWright2000|Wright 2000]], ხს. 86.&lt;/ref&gt;

=== ჭოფუა დო ღურათ სარჯუა ===
{{ინნართი
| გოთინუა   = right
| სიგანა          = 32%
| სიმაღალა          = 
| დუდჯოხო       = 
| დუდჯოხო გიმე = 
| შქაგური      = „[[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შო ვა რდჷ შხვა უმოსი ოშქურანჯი პიჯი, ვინდარო ჩე გევარა, რახან თის უღუდჷ შელება დო ქარიზმა, მუთ თაშნე ოხვილური დო უციო რდჷ ლათინური ამერიკაშ სახენწჷფოეფს ჸოფილ ტრადიციული იერარქიული ნძალანებეფიშ პოლიტიკური რეპრესიეფიშ მეხჷ ოჩხუპებუშა მიოწურაფალო“.
| ხარცქუაშ უმუშო   = 
| შრიფტიშ ზჷმა   = 80%
| ხეშმოჭარუა         = — ფილიპ ეიჯი, უკულნეშის [[კუბა]]შ ჸურე გჷნულირი CIA-იშ აგენტი.&lt;ref name=&quot;Guevara2009pgII&quot;&gt;[[#refGuevara2009|Guevara 2009]], ხს. II.&lt;/ref&gt;
}}
[[ფაილი:Che Guevara school.jpg|მინი|250პქ|ლა-იგერიშ სკოლაშ ნოდგჷმი, სოდეთ 1967 წანაშ [[9 გჷმათუთა]]შ 13:10-ის ჩე გევარა ღურათ დოსარჯეს. თეჟამო მუზეუმი რე]]
[[ფაილი:Che Guevara statue.jpg|მინი|250პქ|ჩე გევარაშ მონუმენტი [[ლა-იგერა]]ს]]

ჩე გევარაშ თხოზინბორჯის ბოლივიაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს ზუკოლუნდჷ [[ფელიქს როდრიგესი]], კუბარი თხოზინელი დო [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე]]შ სპეცრაზმიშ მოინალე.&lt;ref&gt;''Shadow Warrior: The CIA Hero of 100 Unknown Battles'', Felix Rodriguez and John Weisman, Simon &amp; Schuster, October 1989.&lt;/ref&gt;თაშნეშე, [[კევინ მაკდონალდი]]შით  [[2007]] წანას გჷნოღალირ დოკუმენტურ ფილმი ''ჩქიმი ნტერიშ ნტერი'' ადასურენს, ნამუდა ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეს გევარაშ ჭოფუას ზუკოლუნდჷ დო შილებე ოხვარუდუკონ ქოთ  [[ნაციზმი|ნაცისტური]] ლჷმაშ კრიმინალი [[კლაუს ბარბიე]], ნამუსჷთ ''„ნჯილოშ გაგესქუას“'' უძახუდესჷნ.&lt;ref name = &quot;ObserverChe&quot;&gt;[http://www.guardian.co.uk/uk/2007/dec/23/world.secondworldwar Barbie &quot;Boasted of Hunting Down Che&quot;] by David Smith, ''[[The Observer]]'', December 23, 2007.&lt;/ref&gt;

[[1967]] წანაშ [[7 გჷმათუთა|7 გჷმათუთას]], ბოლივიაშ სპეცმეშანილობაშ ნძალეფს ინფორმატორქ იუროშ ლეხერს გევარაშ პარტიზანეფიშ ბანაკიშ ორენჯი ქაჩინებაფუ.&lt;ref&gt;[http://www.theage.com.au/world/green-beret-behind-the-capture-of-che-guevara-20100907-14zhp.html Green Beret Behind the Capture of Che Guevara] by [[Richard Gott]], ''[[The Age]]'', September 8, 2010&lt;/ref&gt; [[8 გჷმათუთა|8 გჷმათუთას]], თინეფიშ არეალს 1 800 ჯარიშკოჩით ქართა ქუგოულუეს, თეშ გეშა, მუჟამცჷთ გევარა წორომაჩხუპერ სიმეონ კუბა სარაბიაწკჷმა გჷმორთუალას ოცადუდუჷნ, დინჭყოლჷ დო ჭკორო ქენოლჷ. ჩეშ ბიოგრაფი, [[ჯონ ლი ანდერსონი]] ბოლივიარ სერჟანტ ბერნარდინო უანკაშ ანგარიშშა გეპონუათ იუჭყაფუაფუ, ნამუდა ჟირდიხას ნჭყოლირ გევარაქ, მუჟამსჷთ თიში თოფიქ დიჩოლუნ, ქჷდიღვარუ: „ვაჸათათ! მა ჩე გევარა ვორექ დო თქვანო შურდგჷმილს უმოსი ფასი მიღჷ, ვინდარო ღურელს.“&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 733.&lt;/ref&gt;

[[8 გჷმათუთა]]შ სერს, აკოკირილი გევარა გვერდო აკორღვაფილი, ლეტათ აკოლასირელ სკოლაშ ნოდგჷმშა გეგნიჸონეს ოფუტე [[ლა-იგერა]]შ გოხოლუას. მაჟირა დღაშ მაართა გვერდი, გევარაქ ივარჷ ნამუდა თინა დუკითხირუდჷკო  ბოლივიარ ოფიცერს დო ხვალე ბოლივიარ ჯარიშკოჩეფწკჷმა რჩქალი ჩიება იზალჷ. ართ-ართი თინეფშეიანი, ვერტფურინჯიშ პილოტი ხაიმე ნინო დე გუსმანი იუჭყაფუაფუ, ნამუდა ჩე „მაზარალო“ იძირებედჷ. გუსმანიშ ალებათ, გევარა ნჭყოლირი რდჷ მარძგვანი კანჭის, წინდამი თუმეფი გოჩარჩუდჷ, თიში მადვალარეფი აკოხარცქელედჷ დო კუჩხეფი ტყებიშ „ორჩხეეფს“ ქინოხუნელედჷ. თიში უმკუჯინუო ნამუდა ძალააშალიებურო იძირებედჷნ, გუსმანი რაგადანს, ნამუდა „ჩექ დუდის ეშე ქეუკჷნჷ, არძოს ჯუქურო თოლეფს ქენაჯინჷ დო ხვალე პაპიროზი ითხუ“. დე გუსმანიშ თქუალათ, თინა „ცოდაქ დამონკჷ“ დო გევარას [[თუთუმი]]შ ჭიჭე ტომსიკა დო სათმო ქჷმეჩჷ, მუდგაშენით ჩექ თის გოუძიცუ დო მარდობა გინუგჷ.&lt;ref name=&quot;The Man Who Buried Che&quot;&gt;&quot;[http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html The Man Who Buried Che] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207082403/http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html |date=2008-12-07 }}&quot; by Juan O. Tamayo, ''Miami Herald'', September 19, 1997.&lt;/ref&gt; [[8 გჷმათუთა]]შ გვიან სერს, თიშ უმუკუჯინუო ნამუდა ხელეფი აკოკირილი აფუდჷნ, ჩექ ბოლივიარ ოფიცერი ეპინოსა კუჩხეფით კიდალას ქიმკარაგუ, თიშ უკული მუთ სკოლაშ ნოდგჷმშა მინულირ ოფიცერქ თიშა პიჯიშე სათმოშ მიდაღალა ილამუნ, ნამუთ თის სუვენირო ოკოდჷ.&lt;ref name=&quot;Michèle&quot;&gt;{{cite journal |title=In Cold Blood: The Execution of Che by the CIA |first=Michèle |last=Ray |journal=Ramparts Magazine |month=March |year=1968 |page=33}}&lt;/ref&gt; უპატიჩამალაშ მაჟირა შვანს, ღურათ სარჯუაშახ გვალო ჭე ხანით ორდო, გევარაქ სახეს ქჷგაფურტინჷ ბოლივიარ უმაღალაშ ადმირალ უგარტეჩეს.&lt;ref name=&quot;Michèle&quot; /&gt;

გეჸვენჯი, [[9 გჷმათუთა|9 გჷმათუთაშ]] ოჭუმარეს, გევარაქ ითხუ ოფუტეშ „მაესტრაშ“ (სკოლაშ მაგურაფალიშ), 22 წანერ ხულია კორტესიშ ძირაფა. მუჭოთ მოგვიანაფილო კორტესი ეშანჷნსჷნ, გევარაქ „ჰამო მეჯინაშ, თინჩი დო ირონიული კილაჯინაშ კოჩიქ იჸუ“ დო მუჭოთ თიქ მუნეფიშ ჩიებაბორჯის კილაძირუნ, გევარაშ „დაჯინებული, კვათირი დო თე ბორჯისჷნე რჩქალი კილაჯინაშ გეშა, თის, „ვა შეულებუდჷ თიშ თოლეფშა ინოჯინა“.&lt;ref name=&quot;Michèle&quot; /&gt; კუნტა ჩიებაშ გოძვენას, გევარაქ ღოზი გოუსჷ სკოლაშ ნოდგჷმიშ გლახა პიჯალეფს დო ეშანჷ, ნამუდა ბაღანეფიშ თაქ გურაფა კონწარას „ანტი-პედაგოგიკური“ რდჷ, თიწკჷმა მუჟამს, „თარობაშ ოფიციალური მაკათურეფი [[მერსედეს-ბენცი|მერსედესიშ]] მანქანეფით გილეფელურუდესჷნ“... დო ქჷგეუძინჷ: „თენა წორას თინა რე, მუდგაშ მეხჷთ ჩქი ფჩხუპენთჷნ“.&lt;ref name=&quot;Michèle&quot; /&gt;

[[9 გჷმათუთა]]შ ოჭუმარეშ დალიას, [[ბოლივიაშ პრეზიდენტი|ბოლივიაშ პრეზიდენტიქ]] [[რენე ბარიენტოსი|რენე ბარიენტოსიქ]] გევარაშ ჸვილუა ზოჯჷ. თე ზოჯუა [[ფელიქს როდრიგესი|ფელიქს როდრიგესშა]] რდჷ მერსხილი, თიში უმუკუჯინუო, ნამუდა [[ააშ]]-იშ თარობას გეჸვენჯი გჷთოკითხირიშ ღანკით გევარაშ [[პანამა]]შა გჷნოჸონაფას ზალამენდჷნ .&lt;ref&gt;[[#refGrant2007|Grant 2007]]&lt;/ref&gt; ჸვილუობა მუში დუდიშა ეჭოფჷ [[მარიო ტერანი|მარიო ტერანქ]] — ბოლივიაშ არმიაშ გვერდო შუმილი სერჟანტიქ, ნამუქჷთ დუდო გჷმოთქვჷ ჩეშ ჸვილუაშ ზალამი, თი ბაძაძით, ნამუდა თიში სუმი მაჸალე, სუმხოლო ჯოხოთ „მარიო“, გევარაშ პარტიზანულ ბუნეფწკჷმა ორდოშიანი ჩხუპიშბორჯის დუჸვილუდეს.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; ხეშუულობაშით ჯარალუაშა მიოჭირინაფალი ოწმახშე აკორსხილი ამბეწკჷმა ოსქვებურალას ოკო ჸოფედჷკო ნანჭყოლა, ათეშენი ფელიქს როდრიგესიქ ტერანს უზოჯჷ თხილას ქჷგეუწურუაფუდჷკო, ნამუდა თეში გეგმორჩქინელედჷკო, ითამ გევარა [[ბოლივია]]შ არმიაწკჷმა რაგვინიშ ბორჯის დინაფედჷკონ თეშ.&lt;ref&gt;[[#refGrant2007|Grant 2007]]. René Barrientos has never revealed his motives for ordering the summary execution of Guevara rather then putting him on trial or expelling him from the country or turning him over to the U.S. authorities.&lt;/ref&gt; მუჭოთ ბოლივიაშ არმიაშ ნჯღვერალაშ კაპიტანქ გარი პრადოქ ეშანჷნ, ბარიენტოსიშით გევარაშ უმუცადუო ჸვილუაშ ზოჯუაშ ბაძაძი რდჷ თინა, ნამუდა თიშა ჯიხაშე ნტებაშ ირინერი შანსი მოუსპუდესკონ, თაშნეშე, თე ამბეწკჷმა ვა ჸოფედჷკო მუთუნინერი დრამან.&lt;ref&gt;Almudevar, Lola. &quot;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306183805/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL |date=2012-03-06 }}.&quot; ''[[San Francisco Chronicle]]''. Tuesday October 9, 2007. Retrieved on November 7, 2009.&lt;/ref&gt;

ღურათ სარჯუაშახ მუსხირენი წუნით ორდო, გევარას ბოლივიარ ჯარიშკოჩიქ კითხჷ, მუს ფირქენდჷ მუში უღურალობაშენინ, „ვარი“, უგამჷ ჩექ, „მა რევოლუციაშ უღურალობაშენ ფირფქენქ“.&lt;ref&gt;[[#refTime1970|''Time'' magazine 1970]].&lt;/ref&gt; მუჟამსჷთ სერჟანტი ტერანქ ქოხშა მინილჷნ, ჩე გევარაქ მუში მაჸვილუს უწუ: „მიჩქჷ, ჩქიმი ოჸვილუშა მორთი. ქაჸათი სი ლალა! სი ხვალე კოჩიშ ჸვილუა გილამჷ!“&lt;ref name=&quot;anderson739&quot;&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 739.&lt;/ref&gt; ტერანქ გოკილონდჷ, უკული მუში გვერდოავტომატური მაჟარაშე დაჩხირი გონწყჷ დო გევარას ხელეფს დო კუჩხეფს ქაჸოთჷ. ჩექ დიხას ქიგიღიროკჷ დო მანჯეფიშ სარიკო ჭუაშ გეშა ღვარაფიქ გეკალჷ. თე ბორჯის ტერანქ მუსხირენშა ხოლო ქაჸოთჷ დო ოღურალი ნჭყოლუა გურკიდირს, მუჭოთ როდრიგესი ეშანჷნსჷნ, დღაშ 13:10-ის ქიმიორინუ.&lt;ref name=&quot;anderson739&quot;/&gt; ოართე ჯამს, გევარა 9 არდგილს რდჷ ნჭყოლირი, თინეფ შქას ხუთ დიხას კუჩხეფს, თითო-თითო ხუჯის დო კილეს, ართი გურკიდირს დო ბოლოს, ჸალს.&lt;ref name=&quot;Michèle&quot; /&gt;

თუთეფით ორდო, მუში ეკონია ოჯარე გჷშულას სუმკონტინენტური კონფერენციაშ მიმალობაბორჯის,&lt;ref name=&quot;MessTricont1967&quot; /&gt; გევარა მუში [[ეპიტაფია]]ს ჭარუნდჷ: „სოდეთ ვაკოფხვადათ უნელ ღურასჷნი, მორთი ქუდოფხვადათ თის, თი პიჯალათ, ნამუდა ჩქინი ჩხუპიშ ხონარი ქჷმიანჭუ ნამთინე ჸუჯის, ოდო მაჟირა ჸურე შილებე თიქ ჩქინი ანჯარს დემინჯასჷნ“.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/19/che-guevara-obituary-guardian-archive Obituary: Che Guevara, Marxist Architect of Revolution] by Richard Bourne, ''[[The Guardian]]'', October 11, 1967&lt;/ref&gt;

=== ღურათ სარჯუაშ უკულნეშიანი პერიოდი, ღურაშ უკულიანი სამუშეფი დო მემორიალეფი ===
[[ფაილი:CheExec19.jpg|მინი|მარცხნივ|250პქ|ღურელი ჩე გევარა ვალიეგრანდეს. ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტეშ აგენტიშით გჷნოღალირი ფოტო, 10 გჷმათუთა, 1967 წ.]]
ღურათ სარჯუაშ უკული, გევარაშ რსხული ვერტფურინჯიშ ოჩერეზალ ბუნიკეფს ქიგლასვანჯეს დო [[ვალიეგრანდე]]შ გოხოლუაშა გეგნიჸონეს, სოდეთ ფოტოგრაფეფქ თინა ნუესტრა-სენიორა-დე-მალტაშ ორჩხუაშეშ ბეტონიშ ფილას გილასვანჯაფილო გჷნიღეს.&lt;ref&gt;[[#refAlmudevar2007|Almudevar 2007]] and [[#refGott2005|Gott 2005]].&lt;/ref&gt; მუსხირენი მოწამექ დადასურჷ, ნამუდა თენა დასურო გევრა რდჷნ, თინეფ შქას თარი რდჷ ბრიტანალი ჟურნალისტი [[რიჩარდ გოტი]], აკა მოწამე, ნამუთ გევარას შურდგჷმასჷთ აკოხვალამუდჷნ. 

რსხული მაძირაფუეფშო ოირკოჩეთ ქჷდასვანჯეს, ნამუშ ოძირაფუშა ოშობათ თექიანი მახორუეფი მიშეს, ბრელი თინეფშეიანი გევარაშ რსხულს ქირს მითმიოგურუანდჷ, ოდო ნამთინექ ტყობაშე თუმა გამუკოჭკირჷ, მუჭოთ ოხვამერიშ რელიქვიან.&lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 179.&lt;/ref&gt; თენერი ალაზიმაფეფქ მოგვიანაფილო ხოლო უმოსო გიფაჩჷ, მუჟამს ჟირი მარაშ უკული, კათაქ ღურაშ უკულიანი ფოტოეფი ძირჷნ; ინგლისარი ხელუანობაშ კრიტიკოსი [[ჯონ ბერგერი]]შ დაკვირათ, თინეფი ჟირი ჩინებულ ნახანტას მოგენდჷ: [[რემბრანდტი]]შ ''„დოქტორ ტულპიშ ანატომიაშ გოკვათილს“'' დო [[ანდრეა მანტენია]]შ ''„ქირსეშ ნგარას“''.&lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 183.&lt;/ref&gt; გევარაშ რსხულიშ [[ვალიეგრანდე]]შა გინოღალაბორჯის, თექ თაშნეშე რდჷ ოთხი მოწამე კორესპოდენტი, ნამუეფ შქასჷთ რდჷ ბჯორნ კუმი შვედური ''Aftonbladet''-შე, მიქჷთ [[1967]] წანაშ [[11 გერგობათუთა|11 გერგობათუთას]], ამერიკულ ''[[The New Republic]]''-იშო თე სცენა ექსკლუზიურო ეჭარჷნ.&lt;ref&gt;[http://www.tnr.com/article/politics/the-death-che-guevara The Death of Che Guevara] by [[Bjorn Kumm]], ''[[The New Republic]]'', Originally published on November 11, 1967.&lt;/ref&gt;

[[1967]] წანაშ [[11 გჷმათუთა|11 გჷმათუთაშ]] დეკლასიფიცირაფილი მემორანდუმი, ნამუთ [[ააშ-იშ პრეზიდენტი|ააშ-იშ პრეზიდენტ]] [[ლინდონ ჯონსონი|ლინდონ ჯონსონს]] ნაციონალური უსაფრთხობაშ ოაგენტეშ პრეზიდენტიქ უოლტ უიტმენ როსტოუქ წჷმურინუნ, გევარაშ ჸვილუაშ გჷნოჭყვადირუას „ბორულს“ მარა „ბოლივიარეფიშ პოზიციაშე გაგებელს“ უძახჷ.&lt;ref&gt;[[#refLacey2007a|Lacey 2007a]].&lt;/ref&gt; ღურათ სარჯუაშ უკული, როდრიგესიქ გევარაშ მუსხირენი დორხველი მეკონი ქჷდიტუ, თინეფ შქას Rolex GMT Master-იშ მანჯაშ სათი,&lt;ref&gt;[http://www.watchblog.dk/pictures/people/slides/cheGMT.jpg Watch blog image of Guevara's GMT Master] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524222707/http://www.watchblog.dk/pictures/people/slides/cheGMT.jpg |date=2010-05-24 }}.&lt;/ref&gt; ნამუსჷთ თინა მიარე წანაშ მეძვენას გიობუდჷ დო შხირას ოძირანდჷ რეპორტიორეფს.&lt;ref&gt;[http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/JFKroderiguez.htm Felix Rodríguez entry] from ''Spartacus Schoolnet Encyclopedia''.&lt;/ref&gt; ამუდღარშო, თე მეკონეფშე ნამთინე გჷმოფინილი რე [[ცენტრალური ოთოლორანჯე ოაგენტე|ცენტრალურ ოთოლორანჯე ოაგენტეს]].&lt;ref&gt;[[#refKornbluh1997|Kornbluh 1997]].&lt;/ref&gt; თიშ უკული, მუთ ოურდუმე ექიმქ გევარაშ რსხულს ხელეფი მოკვათუნ, ბოლივიარ ოურდუმე ოფიცერეფქ თინა ონოფულე აბანშა მიდეღეს დო ფულიროთ დოჩვის თიშ ნთხორუაშ ვარა კრემაციაშ აბანი. [[ფორმალდეჰიდი|ფორმალდეჰიდის]] ჩუალირი ხელეფი [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს-აირესიშა]] მიდაჯღონეს კითიშ ენაბეშტაშ იდენტიფიკაციაშო (თიშ კითიშ ენაბეშტეფი [[არგენტინა|არგენტინაშ]] პოლიციას რდჷ ჩუალირი). მოგვიანაფილო ხელეფი [[კუბა]]შა მიდაჯღონეს.

[[15 გჷმათუთა|15 გჷმათუთას]], [[ფიდელ კასტრო]]ქ გევარაშ დინაფაშ ამბე ჯარალუას ქაჩინებაფუ დო ედომუშამი [[კუბა]]ს სუმდღალამი რგუალა გეგმაცხადჷ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 740.&lt;/ref&gt; [[18 გჷმათუთა|18 გჷმათუთას]], კასტროქ [[რევოლუციაშ მოედანი (ჰავანა)|ჰავანაშ რევოლუციაშ მოედანს]] აკოკათელი დოხოლაფირო ართი მილიონი მარგუალი ადამიერიშ წოხოლე გევარაშ, მუჭოთ რევოლუციონერიშ მუშებეფშე იჩუ.&lt;ref&gt;[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], ხს. 741.&lt;/ref&gt; თიქ მუში ოცქვაფური გჷშულა გეჸვენჯი ზიტყვეფით მასურჷ:

[[ფაილი:Che y Camilo en el Museo de la revolución.JPG|მინი|250პქ|ჩე გევარა დო [[კამილო სიენფუეგოსი]] [[ჰავანა|ჰავანაშ]] რევოლუციაშ მუზეუმს.]]
[[ფაილი:SculptureCheGuevaraCuba.jpg|მინი|250პქ|[[ჰავანაშ რევოლუციაშ მოედანი]], კუბაშ დინოხოლენი საქვარეფიშ ომინისტრეშ ნოდგჷმი, სოდეთ ართ ბორჯის გევარა მუშენდჷნ. თიში გჷმოსახილობაშ თუდო, მუკოჭარილი რე თიში ესპანური დევიზი:&quot;Hasta la Victoria Siempre&quot; (ირიათონი გომორძგუა მიარეჟამს)]]
[[ფაილი:Che Guevara - Grab in Santa Clara, Kuba.jpg|მინი|250პქ|[[ჩე გევარაშ მავზოლეუმი|ჩე გევარაშ მონუმენტი დო მავზოლეუმი]] [[კუბა|კუბაშ]] ნოღა [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარას]]]]

{{ციტირაფა|ჩქი ქუმოკონა გეგმოფხანტათ მუნერი ოკო ორდას მუმალი მოითჷრიშ ადამიერი-და, შემილებუნა ფთქუათ: მორთი, თინა ჩეს გჷდას! მუნერო ოკო ორდან ერდილეფი ჩქინი სქუალეფინ, უორჩანეთ ოკო ფთქუათ: ჩქი ბზალამენთ თინეფი ჩეშ შურით ებრდათჷნ! ჩქი ადამიერიშ მოდელი ქუმოკონა-და, ნამუთ ჩქინ ბორჯის ვარინ, მუმალს ორხველჷნ, გურიშ სიტომბაშე იბჩიებუქ, ნამუდა თენერი მოდელი, მუთუნი წინდა ვემკოსუნ ფერი თელარას დო საქვარუას, რე ჩე!&lt;ref&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 101.&lt;/ref&gt;}}

გევარაწკჷმა ართო [[ბოლივია]]ს რინელი [[ფრანგეფი|ფრანგი]] ინტელექტუალქ [[რეჟი დებრე]]ქ, მით 1967 წანაშ მესის ჭოფესჷნ, [[1968]] წანაშ მარაშინათუთას ჯიხაშე ინტერვიუ მეჩჷ, სოდეთ თიქ ფართას ეჭარჷ გევარაშ ღინჩუაშ გარამებეფი. დებრე, მით გევარაშ პარტიზანულ ბუნეფკწჷმა ართო ჭე ბორჯიშ გოძვენას ოხორანდჷნ, თქუ, ნამუდა თინეფი „ტყაშ სხვერპლეფი“ დო თეში გეშა „ჯუნგლეფიშე ჭკომილეფი“ ორდეს.&lt;ref name=&quot;Nadle&quot;&gt;{{cite journal |title=Régis Debray Speaks from Prison |first=Marlene |last=Nadle |journal=Ramparts Magazine |date=August 24, 1968 |page=42}}&lt;/ref&gt; დებრექ ეჭარჷ თი უძგალაშო ხეკულე  გარამება, სოდეთ გევარაშ კათა იჭიროთუდჷ ოჭკომალიშ სინორკეთ, უწყარობათ, კუჩხმოდვალუეფიშ უღვენობათ დო თინეფს ხვალე 22 კოჩიშ დასაბაღი 6 ნორჩალი უღუდესჷნ. დებრე თხობელანს, ნამუდა გევარა დო შხვეფით, იწამებუდეს ლახალათ, მუთ გჷშაჭანაფილი რდჷ ხელეფიშ დო კუჩხეფიშ შინაფათ, თეში, ნამუდა შელებუანი ვა რდჷ თინეფიშ ხელეფს კითეფიშ სხუნუა.&lt;ref name=&quot;Nadle&quot; /&gt;თეშინერი ურსხებუ დგომარებაშ უმუკუჯინუო, თინა გევარას ეთმოჭარჷნდჷ მუჭოთ „ოპტიმისტურო გენწყილს ლათინური ამერიკაშ მუმალუწკჷმა რსხუაფათ“ დო რაგადანდჷ, ნამუდა „გევარა მუში სვენას მერჩქვანელი რდჷ ღურას დო მიორჩქჷდჷ, ნამუდა თიში ღურა გჷშაკურცხინაფაშ ართგვარი შანი იჸუაფუდჷ“, თაშნეშე რაგადანს, ნამუდა გევარას ღურა მიორჩქუდჷ მუჭოთ „ხეახალაშო დაბადებაშ პიჯალათ“ დო „გოახალაფაშ რიტუალო“.&lt;ref name=&quot;Nadle&quot; /&gt;

[[1995]] წანას, გინორინელ ბოლივიარ გენერალქ მარიო ვარგასიქ წინგიშ — ''ჩე გევარა: რევოლუციონერიშ რინაშ'' ავტორი [[ჯონ ლი ანდერსონი|ჯონ ლი ანდერსონს]] განდჷ, ნამუდა გევარაშ რსხული [[ვალიეგრანდე]]შ გიოხუნალი მოედანიშ გოხოლუას რდჷ ნთხორილინ. თეშ უკული, ნეშტიშ გორუაშ მიარეერუანული პროცესიქ ქჷდიჭყჷ, მუქჷთ წარმოწანაშე მეტი ხანს გეგინძორჷ. [[1997]] წანაშ კვირკვეს, [[კუბარეფი|კუბარი]] [[გეოლოგია|გეოლოგეფიშ]] დო [[არგენტინალეფი|არგენტინალი]] სასამართო [[ანთროპოლოგია|ანთროპოლოგეფიშ]] ბუნაქ ჟირი საართო საფლას 7 ადამიერიშ ნოსქილედეფი გაკილაძირეს, თინეფ შქას ართის ხელეფი აფუდჷ მოკვათილი (ჩე გევარა). [[ბოლივია|ბოლივიაშ]] თარობაშ ოფიციალურ პიჯეფქ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრიწკჷმა ართო მოგვიანაფილო თე რსხული გევარაწკჷმა გაიგივეს, მუჟამცჷთ კილანთხორილი კიბირეფი „მერეთო აკმოხვადუდჷ“ ჩეშ კიბირეფიშ თაბაშირიშ მოდელს, ნამუქჷთ [[კუბა]]ს, თიშ [[კონგო]]შა შარალუაშ წოხოლე იხაზირჷნ. არგენტინალ სასამართო ანთროპოლოგიქ ალეხანდრო ინჩაურეგიქ ხელეფმოკვათილი რსხულიშ ხასჷლას გონთხორილი ჟაკეტიშ დინოხოლენი ჯიბეს თუთუმიშ ჭიჭე ტომსიკა გაკილაძირჷ. ნინო დე გუსმანი, ბოლივიარი ვერტფურინჯიშ პილოტი, ნამუქჷთ ღურაშ წოხოლე ჩეს თუთუმიშ ჭიჭე ტომსიკა მეჩჷნ, მოგვიანაფილო რაგადანდჷ, ნამუდა თინა დუდშე „სერიოზულო ორჩანენდჷ“, ნამუდა „კუბარეფქ ხვალე მუდგარენი ჯვეში  ძვალეფი ძირეს დო თის ჩეს უძახუდეს“, მარა „თიშ უკული მუთ თუთუმიშ ტომსიკაშ გეშა გებგინ, ჩქიმი ორჩანუეფქჷთ მედინჷ“.&lt;ref name=&quot;The Man Who Buried Che&quot;/&gt; 1997 წანაშ [[17 გჷმათუთა|17 გჷმათუთას]], გევარაშ ნოსქილედი თიში ამშვი წორომაჩხუპერეფწკჷმა ართო, რსული ოურდუმე პატიჩამათ გეგნასვანჯეს კუბაშ ნოღა [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარაშა]] სპეციალურო ეგაფილ [[ჩე გევარაშ მავზოლეუმი|მავზოლეუმშა]], სოდეთ თინა [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] გჷნმაჭყვადალი ოურდუმე გომორძგუას ხემანჯღვერენდჷნ.&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/WORLD/9710/17/cuba.che/ Cuba salutes 'Che' Guevara: Revolutionary Icon Finally Laid to Rest] CNN, October 17, 1997&lt;/ref&gt;

მუჟამსჷთ გევარა ჭოფესჷნ, თის გეგლანწყეს მუში 30 000 ზიტყვამი ხეშნაჭარა დღარი, მუში პოეზიაშ კათელი დო მუში ნაჭარა კუნტა ისტორია ახალნორდი კომუნისტი პარტიზანიშენი, მით შქურინიშ რჯგინას გურაფულენსჷნ.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html Bidding for Che] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html |date=2013-08-26 }}&quot;, Time Magazine, Dec. 15, 1967.&lt;/ref&gt; დღარი ეთმოჭარუნს [[ბოლივია]]შ პარტიზანული ლჷმაშ კამპანიას,&lt;ref&gt;[[#refGuevara1967b|Guevara 1967b]].&lt;/ref&gt; მიშალუ ჭარილი რე 1966 წანაშ [[7 გერგობათუთა|7 გერგობათუთას]], ნანკაჰუასუშ ფერმაშა მეულაშახ ჭე ხანშა, ოდო გვალო ბოლო 1967 წანაშ [[7 გჷმათუთა]]თ, თიში ჭოფუაშ წოხოლენი დღათ ითარიღებუ. დღარი ეთმოჭარჷნს მუჭო გჷნირთეს პარტიზანეფქ აძვილებურეფქ ორდოშე ქჷდუჭყაფუდესკონ ოპერაცია, თიშ გეშა, ნამუდა თინეფი ბოლივიაშ არმიაქ გეკლაგორუნ; ეთმონწყჷნს გევარაშ გჷნოჭყვადირუას ჯარიშ ჟირი დჷნართათ დორთუალაშენი, ნამუნეფიშ ართიანწკჷმა კონტაქტიქჷთ უკული უშულებუო გჷნირთჷ დო ეთმოჭარუნს თინეფიშ უმუწუძინუ დუდგინნაველიშ საართო მახასიათაფალეფს. ინნაჭარეფი თაშინეშეს ოწაწჷ აწორინჯალას გევარა დო [[ბოლივია]]შ კომუნისტურ პარტიაშ შქას, მუქჷთ თით მისურჷ, ნამუდა ჩეს თიშე ბრელაშო ჭიჭე ჯარიშკოჩი ჸუნდჷ, ვინდარო თის დუდშე უღუდჷ უზურსჷნ დო ოძირანს, ნამუდა გევარას მახორობაშ მუშ ჸურეშა გინოჸუნაფაშ ამბეს სერიოზული პრობლემეფი უღუდჷ, მუთ ნორთობურო თით რდჷ გჷშაჭანაფილი, ნამუდა პარტიზანეფს ჩილათირო [[კეჩუა (ენინა)|კეჩუა]] ქჷდოუგურუაფუდეს, ოდო ე ნინა უგუგებუ რდჷ [[ტუპი-გუარანიშ ნინეფი|ტუპი-გუარანიშ ნინეფშა]] მორაგადე თექიანი მახორუეფშო.&lt;ref&gt;[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 45.&lt;/ref&gt; კამპანიაშ ოწმახუშე უგუკოროცხუ დათებუშა ულაწკჷმა ართო, გევარას ჭყანსინთელე ეუფრაშებუდჷ. თინა ასთმაშ მოკათაფათ იჭიროთუდჷ, მუთ ჯინჯიერაშო მედიკამენტეფიშ თებაწკჷმა რდჷ მერსხილი.&lt;ref&gt;[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 104.&lt;/ref&gt;

ამერიკულ ჟურნალქ Ramparts-იქ ნჭუაფილო თანგჷ ბოლივიური დღარეფი, მუქჷთ უკული ედომუშამი მოსოფელი აკიილჷ. &lt;ref&gt;[[#refRyan1998|Ryan 1998]], ხს. 148.&lt;/ref&gt; თაშინეშეს რე ოთხი გეძინელი დღარი — ისრაელ რეიეს საიასიშ (გეძინელი ჯოხო „ბრაულიო“), ჰარი ვილეგას ტამაიოშ („პომბო“), ელისეო რეიეს როდრიგესიშ („რონალდო“) დო დარიენ ალარკონ რამირესიშ („ბენინიო“)&lt;ref&gt;[[#refRamirez1997|Ramírez 1997]].&lt;/ref&gt; — ნამუნეფშეთ წიაკალო არძო მონახვამილეფიშ გეძინელ ასპექტეფს აარგამენს.[[2008]] წანაშ კვირკვეს, [[ბოლივიაშ პრეზიდენტი|ბოლივიაშ პრეზიდენტიქ]] [[ევო მორალესი|ევო მორალესიქ]] ოზეიმეთ გონწყჷ გევარაშ თეიშახ ლუქერი ჟირი აკოსოფილი რვეული, ოთოლჸუჯე ჟურნალი დო მუსხირენი უჩა-ჩე ფოტო. თე ჸოფირებაშ ბორჯის, [[ბოლივია]]შ კულტურაშ ვიცე-მინისტრიქ პაბლო გრუქ თქუ, ნამუდა წანაშ ბოლოშო იგეგმუაფუდჷ ხეშნაჭარეფიშ არძო ხასჷლაშ არძო ფოტოანგეფიშ გჷმობჟინაფა.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/lifestyleMolt/idUSN0743477420080707?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 Bolivia unveils original Che Guevara diary] by Eduardo Garcia, Reuters, July 7, 2008.&lt;/ref&gt; ეშობას, [[2009]] წანაშ მარაშინათუთას, ბოლივიაშ იუსტიციაშ ომინისტრეშ ანთროპოლოგეფქ ბოლივიაშ ნოღა [[ტეოპონტე]]შ გოხოლუას გევარაშ 5 წორომაჩხუპერი პარტიზანიშ ნეშტი გეკლაძირეს.&lt;ref&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2009/08/090821-che-guevara-find-video-ap.html Slain Che Guevara Soldiers Found?] video report by ''[[National Geographic]]'', August 21, 2009.&lt;/ref&gt;

== მონძალა ==
{{ინნართი
| გოთინუა    = 
| სიგანა          = 
| სიმაღალა          = 
| დუდჯოხო       = 
| დუდჯოხო გიმე= 
| შქაგური     = “ჩეშ ნეშტიშ კილაძირაფაქ ჰალამო გააქტიურჷ ართიანშა მერსხილი ჯარალუეფი — მეარყე, აჭიროთებული, ცუხი ფიგურეფი ავანტიურისტული დუდიშგინნაველეფით, მარსხებელი, გითმაჩამალი, ექსტრემისტი — მუდგასჷთ თინეფ შქას ფიქსირაფილი დორთუალა ვა რსებენდჷნ. ჩეშ გეშა მეჯინალობეფი საართო აკანს, იძანძჷ დო თის აფასენს შხვადოშხვა ასპექტით, მუჭოთ ჩილათირ მეარყეს, პარტიზანული ლჷმაშ გოსოფური ფილოსოფოსის, ბორიაშ ოქუმეფწკჷმა მაჩხუპერ პოეტის, უშუჸარ მალჷმორს, ნამუქჷთ ბურჟუაზიას თათმანი ოჸოთჷ, ერზამილი ბალადეფიშ ობიექტის, მუჭოთ წიმინდეს ვარა მაჟირა ჸურე ნჯარიშ ეშმაღალარი ანგილოზიშ ტყების მიშაფულირი მასობურ ჸვილუს, ნამუდგაშ არძო ქიმინჯალა გეპონუდჷ ნძალუას — პროტოტიპულ ფანატიკოს ტერორისტის“.&lt;ref&gt;[[#refMcLaren2000|McLaren 2000]], ხს. 7.&lt;/ref&gt;
| ხარცქუაშ უმუშო = 
| შრიფტიშ ზჷმა   = 
| ხეშმოჭარუა         = — დოქტორი [[პეტერ მაკ-ლარენი]], ავტორი ნახანდიშ ''„ჩე გევარა, პაულო ფრეიერე დო რევოლუციაშ პედაგოგიკა“''
}}
[[ფაილი:ZZZ wiki13.jpg|thumb|left|250პქ|გევარაშ სახეშ სტილიზაფირი გრაფიკა მუკნაჭარათ — &quot;El Che Vive&quot; (ჩეს შური უდგჷ).]]
ღურაშ 40 წანაშ უმოსი ხანიშ უკული, ჩეშ რინა დო მონძალა ამუდღარშახ გადარიშ საგანო სქიდუ. თიში აწმარენჯობურ შურიშკვათუაქ მუში შურდგჷმაშ შხვადოშხვა მომენტის, აკოქიმინჷ უგუთებუ გოჟირაფაშ კომპლექსი.

გარკვიულ პიჯეფქ, გევარას, მუჭოთ გერგეზისჷნ ოცქვეს;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2005/11/20/magazine/20bolivia.html?_r=1&amp;pagewanted=all&amp;oref=slogin Che's Second Coming?] by David Rieff, November 20, 2005, New York Times.&lt;/ref&gt; სამანგათ, [[ნელსონ მანდელა]]ქ თინა მიშინუ, მუჭოთ „ინოჩამა არძო ადამიერშო, მისჷთ დუდიშალა უჸორსჷნ“,&quot;&lt;ref name=&quot;Guevara2009pgII&quot;&gt;[[#refGuevara2009|Guevara 2009]], p. II.&lt;/ref&gt; თიწკჷმა, მუჟამც [[ჟან-პოლ სარტრი|ჟან-პოლ სარტრიქ]] თის გიოდჷ „ხვალე ინტელექტუალი ვარინ, ჩქინი ბორჯიშ არძოშე უმოსი რსულჸოფილი ადამიერი“.&lt;ref&gt;[[#refMoynihan2006|Moynihan 2006]].&lt;/ref&gt; შხვეფ შქას, მით გევარაშ მეხჷ მუნეფიშ მოწონუა გჷმოხანტესჷნ, ორდეს [[გრაჰამ გრინი]], ნამუქჷთ მიკაღანკჷ, ნამუდა ჩე „გჷთმასახიერენდჷ  დუდგინოდვალას, გურამობას დო გებენალას“,&lt;ref&gt;[[#refSinclair1968/06|Sinclair 1968 / 2006]], ხს. 80.&lt;/ref&gt; თაშნეშე სუსან სონტაგი, მიდგაშ არზით „ჩეშ ღანკი შხვა მუთუნი ვარი-და დუდო ჰუმანურობა რდჷ“.&lt;ref&gt;[[#refSinclair1968/06|Sinclair 1968 / 2006]], ხს. 127.&lt;/ref&gt; უჩატყებამი ჯარალუაშე, ფილოსოფოს [[ფრანც ფანონი|ფრანც ფანონქ]] გევარა „ადამიერიშ შელებეფიშ მოსოფელიშ სიმბოლოთ“ აღიარჷ.&lt;ref&gt;[[#refMcLaren2000|McLaren 2000]], ხს. 3.&lt;/ref&gt; ოდო [[უჩა პანტერაშ პარტია]]ქ ოცქუ დო თქუ: „გევარა ვა ღურელე, თიში იდეეფი ირიათონო ჩქინწკჷმა რე“.&lt;ref&gt;[[#refSinclair1968/06|Sinclair 1968 / 2006]], ხს. 67.&lt;/ref&gt; ცქვაფაქ გჷშაძახინი ძირჷ პოლიტიკურ სპექტრისჷთ, [[ანარქო-კაპიტალიზმი]] დო [[ლიბერტარიანიზმი]]შ თეორეტიკოსიქ [[მურაი როთბარდი|მურაი როთბარდიქ]] ოცქვაფალო გევარას „გერგეზი ფიგურა“ გიოდვჷ დო თიშ ღურათ მარგუალქ ეშანჷ, ნამუდა „ჩქინი ბორჯიშ დო ვარ ედომუშამო ოშწანურაშ ადამიერეფ შქას, ჩე რევოლუციური პრინციპეფიშ შურდგჷმილი გოსახიერაფა რდჷ“.&lt;ref&gt;[http://mises.org/journals/lar/pdfs/3_3/3_3_1.pdf ''Ernesto Che Guevara R.I.P.''] by [[Murray Rothbard]], Left and Right: A Journal of Libertarian Thought, Volume 3, Number 3 (Spring-Autumn 1967).&lt;/ref&gt; ოდო ჟურნალისტ [[კრისტოფერ ჰიტჩენსი]]შ თქუალათ: „ჩეშ ღურა ჩქიმო დო ჩქიმი მანგური მიარე ადამიერშო ბრელს შანენს, თინა როლიშ მოდელი რდჷ, ჩქინო, რომანტიკოსი ბურჟუეფშო უშულებუ მუდგარენიშ უმუკუჯინუო — თიქ მიდართჷ დო ქოთ მასურჷ თინა, მუთ რევოლუციონერს ოკო უქიმინუდუკონ — იჩხუპჷ დო დოღურჷ მუში მეჯინალობეფშენ“.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/film/2004/jul/11/features.review Just a Pretty Face?] by Sean O'Hagan, ''The Observer'', July 11, 2004.&lt;/ref&gt; ბრელშო კუბას გევარა ოჸოროფული ერუანულ გერგზო სქიდუ, სოდეთ თიში სურათი გჷმოსახილი რე 3 პესოამ ბანკნოტის, ოდო სკოლაშ მოგურაფუეფი ირი ოჭუმარეს იჭყანა ფუჩით — „ჩქი ჩეს ვაგურუთ“. მუში ოდაბადე არგენტინას, რე უმაღალაში სკოლეფი, ნამუნეფსჷთ თიში ჯოხო გიოძჷნ, ერხინილი რე მიარე მონუმენტი, ოდო თიში ოდაბადური ნოღა როსარიოს ხვალე 2008 წანას გინწყჷ 3,7 მ სიმაღალაშ ბრონზეშ ნოჭახნაკუქ. თაშინეშე ოკო ეიშანას, ნამუდა ნამთინე ბოლივარ ფიოშის თინა წიმინდეთ აფუ გჷმოცხადაფილი, მუჭოთ  „წიმინდე ერნესტო“, მიდგაშ წოხოლეთ მოხვარაშ თხუალათ იხვამანა.

[[ფაილი:El Che (bandera)- Argentina - Marcha 25-May-06 - 2 (7).jpg|მინი|250პქ|მანიფესტაცია [[არგენტინა]]ს, 2006 წანაშ 25 მესი]]

ირფელი თეშ აწორინელო, თხოზინელი აწმარენჯი ავტორი, ხაკობო მაჩოვერი ივარანს თიში ოგერგეზე-ოცქვაფური  პორტრეტის დო თის მუჭოთ უდუნდებუ ჯალათისჷნ თეშ გჷშმიჸონანს. &lt;ref name=&quot;Machover&quot;&gt;[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2461399.ece Behind Che Guevara’s mask, the cold executioner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121181216/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2461399.ece |date=2008-11-21 }} ''Times Online'', September 16, 2007.&lt;/ref&gt; ეკობრალებეფიშ დასაბუთებელო, თინა იხვარუანს ლათინური ამერიკაშ უმენტაში ნორთის, სოდეთ ჩეშით ინსპირირაფილი რევოლუციეფიშ პრაქტიკული მოღალუ რდჷ მილიტარიზმიშ რდუალა დო დინოხოლენი კონფლიქტეფი მიარე წანაშ გოძვენას.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[#refLlosa2005|Vargas Llosa 2005]].&lt;/ref&gt; გევარაშ ფასებაბორჯის, ბრიტანალი ისტორიკოსი ჰიუგ თომასი რაგადანს, ნამუდა ჩე რდჷ „გებენი, გურგონწყჷმილი დო მეკენჯი კოჩი, მით თე ბორჯისჷნე ორჩანი, გურიშ გიმადვალარი დო კატეგორიული რდჷ“.&lt;ref name=&quot;Kellner106&quot;&gt;[[#refKellner1989|Kellner 1989]], ხს. 106.&lt;/ref&gt; თომასიშ მეჯინათ, თიში თელარაშ ბოლოს, „მუჭოთ რჩქჷნ, მუში დუდიშ დარჩქალაფარო თიქ დერწუმჷ მუში ნძალუეფიშ ღირსებეფშა“, თიწკჷმა მუჟამც ჩეშ ღურაშ უკული „თიში ჯგირი დო ვარი ფური გოლინაქ კასტროშა“ მიირდჷ, რახან ფიდელქ თიში ბრელი მეჯინალა გეთოლწონჷ.  თომასიშ ფასებათ, „[[ხოსე მარტი]]შ დო [[ლოურენს არაბი]]შ შვანეფს, მარცხიქ გეგმიარგამჷ დო ვა გინორდელე ლეგენდეფშა“.&lt;ref name=&quot;Kellner106&quot; /&gt; [[პერუ]]ალი ჭარუ დო პოლიტიკური მოღალე [[ალვარო ვარგას ლიოსა]] უზურენდჷ, ნამუდა „გევარაშ ალმახანური მიმათხოზინალეფი დუდის იღორენა, რახან თინეფი მითეფს მუკაბუნა“, თე ბორჯისჷნე ეჭარჷნს გევარას მუჭოთ „მარქსისტ პურიტანს“, მით მუში მეკენჯი ნძალანებას უაპიჯაფუობაშ ინაშქირიტალო ირინუანდჷ, თე ბორჯისჷნე ქიმინჯალენდჷ მუჭოთ „რგილზისხირამი ღურაშ მანქანა“.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; ლიოსა გევარას თაშნეშე ადჷნოშურენს „ფანტასტიკურ დესპოტიზმის“, რახან ორხველჷდჷ [[კუბაშ რევოლუცია|კუბაშ რევოლუციაშ]] „გოსხუნუაფაშ“ თარი ლირეს დო ფირქენდჷ, ნამუდა თინა ღვალენდჷ „რსულ სუბორდინაციას უკუმელა ორთოდოქსულ იდეოლოგიაშენ“.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; გევარა ამუდღარშახ სქიდუ გაჯოგინალი პიჯო ბრელი კუბარი  თხოზინელიშო დო კუბარი  ამერიკალშო [[ააშ]]-ის, მინეფით თის ნტერულო უჯინენა, მუჭოთ „[[ლა-კაბანია|ლა-კაბანიაშ]] ჸვილუს“.&lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], ხს. 325 &amp; 235.&lt;/ref&gt;

პოლარიზაფილი სტატუსიშ უმუკუჯინუო, თიში სახეშ მაღალკონტრასტული ართფერუანი გჷმოსახილობაქ, ნამუთ [[1968]] წანაშ [[ირლანდიარეფი|ირლანდიარ]] ხანტუქ ჯიმ ფიტზპატრიკიქ აკოქიმინჷნ, მოსოფელიშ ართ-ართი არძოშე უნივერსალურო გიმოჩამუ დო გჷმოსახუან სურათო გჷნირთჷ,&lt;ref&gt;[[#refBBCNews2001b|BBC News May 26, 2001]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;see also [[Che Guevara (photo)]].&lt;/ref&gt; ნამუთ ეუკოროცხუ მუკოქვენჯის დო მეკონს რე გჷმოხანტილი, თინეფ შქას მაისურეფს, ქუდეფს, პოსტერეფს, ტატუეფს დო ბიკინეფს,&lt;ref&gt;[[#refLacey2007b|Lacey 2007b]].&lt;/ref&gt; მუსჷთ ირონიულო მიშმუღჷ თია კაპიტალიზმიშა, მუთ გევარას თაშ ჯოგუდჷნ. მორო, თინა ამუდღარშახ სქიდუ ტრანსცენდენტალურ ფიგურათ სპეციფიკურ პოლიტიკურ კონტექსტეფს&lt;ref&gt;[[#refBBCNews2007|BBC News 2007]].&lt;/ref&gt; დო თაშნეშე, მუჭოთ ახალნორდული აწორინჯალაშ ფართო სპექტრიშ ხატო.&lt;ref name=myth&gt;[[#refOHagan2004|O'Hagan 2004]].&lt;/ref&gt;

== ქრონოლოგია ==
{{ჩე გევარაშ ქრონოლოგია}}

== ქოძირით თაშნეშე ==
{{Multicol}}
* [[ჩე გევარაშ ფოტო]]
* [[გევარიზმი]]
* [[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (წიგნი)]]
{{Multicol-break}}
* ''[[კუბაშ რევოლუციაშ ეპიზოდეფი (წიგნი)]]''
* ''[[პარტიზანული ლჷმა (წიგნი)]]''
* ''[[ჩე (ფილმი)]]''
{{Multicol-break}}
* ''[[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (ფილმი)]]''
* ''[[ჩე!|ჩე! (1969 წანაშ ფილმი)]]''
* ''[[ჩე გევარაშ ხელეფი (ფილმი)]]''
{{Multicol-end}}

== ოარქივე მედია ფაილეფი ==
=== ვიდეო ფირეფი ===
{{Commons|Che Guevara}}
* გევარაშ ინტერვიუ 1964 წანას [[დუბლინი|დუბლინს]] (ირლანდია) ვიზიტიშ ბორჯის, ინგლისური ნათანგათ. ''RTÉ Libraries and Archives'' '''[http://www.rte.ie/laweb/smil/t01/t01g_cguevara_tv.smil ვიდეო კლიპი]'''
* გევარა კითხულენს პოემას (1:00), ინგლისური სუბტიტრეფით ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=9 ვიდეო კლიპი]'''
* გევარა ფიდელ კასტროს ხუც არზენს, (0:22), ინგლისური სუბტიტრეფით, ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=6 ვიდეო კლიპი]'''
* გევარა ხანდაშ გეშა რაგადანს, (0:28), ინგლისური სუბტიტრეფით, ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=10 ვიდეო კლიპი]'''
* გევარა [[ღეჯეფიშ ჸუჯი|ღეჯეფიშ ჸუჯიშ]] მიშაკათინშე რაგადანს, (0:17), ინგლისური სუბტიტრეფით ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=8 ვიდეო კლიპი]'''
* გევარა [[იმპერიალიზმი]]შ მეხჷ რაგადანს, (1:20), ინგლისური სუბტიტრეფით, ''El Che: Investigating a Legend'' – Kultur Video 2001, '''[http://www.che-lives.com/home/modules.php?name=Downloads&amp;d_op=getit&amp;lid=11 ვიდეო კლიპი]'''

=== აუდიო დინნაჭარეფი ===
* Guevara interviewed on ABC's ''Issues and Answers'', (23:53), English translation, narrated by Lisa Howard, March 24, 1964, '''[http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 Audio clip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723035733/http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 |date=2011-07-23 }}'''

== ნახანდეფიშ ერკებული ==
''' ერნესტო „ჩე“ გევარაშით ესპანურ ნინაშა ჭარილი ნახანდეფი, უკული თანგილი ინგლისურო'''
{{refbegin}}
* ''A New Society: Reflections for Today's World'', Ocean Press, 1996, ISBN 1-875284-06-0
* ''Back on the Road: A Journey Through Latin America'', Grove Press, 2002, ISBN 0-8021-3942-6
* ''Che Guevara, Cuba, and the Road to Socialism'', Pathfinder Press, 1991, ISBN 0-87348-643-9
* ''Che Guevara on Global Justice'', Ocean Press (AU), 2002, ISBN 1-876175-45-1
* ''Che Guevara: Radical Writings on Guerrilla Warfare, Politics and Revolution,'' Filiquarian Publishing, 2006, ISBN 1-59986-999-3
* ''Che Guevara Reader: Writings on Politics &amp; Revolution'', Ocean Press, 2003, ISBN 1-876175-69-9
* ''Che Guevara Speaks: Selected Speeches and Writings'', Pathfinder Press (NY), 1980, ISBN 0-87348-602-1
* ''Che Guevara Talks to Young People'', Pathfinder, 2000, ISBN 0-87348-911-X
* ''Che: The Diaries of Ernesto Che Guevara'', Ocean Press (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4
* ''Colonialism is Doomed'', Ministry of External Relations: Republic of Cuba, 1964, ASIN B0010AAN1K
* ''Critical Notes on Political Economy: A Revolutionary Humanist Approach to Marxist Economics'', Ocean Press, 2008, ISBN 1-876175-55-9
* ''[[Episodes of the Cuban Revolutionary War]], 1956–58'', Pathfinder Press (NY), 1996, ISBN 0-87348-824-5
* ''[[Guerrilla Warfare (book)|Guerrilla Warfare]]: Authorized Edition'', Ocean Press, 2006, ISBN 1-920888-28-4
* ''Latin America: Awakening of a Continent'', Ocean Press, 2005, ISBN 1-876175-73-7
* ''Marx &amp; Engels: An Introduction'', Ocean Press, 2007, ISBN 1-920888-92-6
* ''Our America And Theirs: Kennedy And The Alliance For Progress'', Ocean Press, 2006, ISBN 1-876175-81-8
* ''[[Reminiscences of the Cuban Revolutionary War]]: Authorized Edition'', Ocean Press, 2005, ISBN 1-920888-33-0
* ''Self Portrait Che Guevara'', Ocean Press (AU), 2004, ISBN 1-876175-82-6
* ''Socialism and Man in Cuba'', Pathfinder Press (NY), 1989, ISBN 0-87348-577-7
* ''The African Dream: The Diaries of the Revolutionary War in the Congo'', Grove Press, 2001, ISBN 0-8021-3834-9
* ''The Argentine'', Ocean Press (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4
* ''The Bolivian Diary of Ernesto Che Guevara'', Pathfinder Press, 1994, ISBN 0-87348-766-4
* ''The Great Debate on Political Economy'', Ocean Press, 2006, ISBN 1-876175-54-0
* ''[[The Motorcycle Diaries]]: A Journey Around South America'', London: Verso, 1996, ISBN 1-85702-399-4
* ''The Secret Papers of a Revolutionary: The Diary of Che Guevara'', American Reprint Co, 1975, ASIN B0007GW08W
* ''To Speak the Truth: Why Washington's &quot;Cold War&quot; Against Cuba Doesn't End'', Pathfinder, 1993, ISBN 0-87348-633-1
{{refend}}

== პოპ-კულტურას ==
=== ბირეფი ===
მოჩამილი რე ბირეფიშ ერკებული, ნამუეფით ჩე გევარაშ გერგეზალას ეჯღუნებუ ვარა მუ რე მოშინაფილი:
* [[კარლოს პუებლას]] ''[[Hasta Siempre, Comandante]]'' (1965), ნამუქჷთ ირსულჷ მიარე მობირეშით, თინეფ შქას რენა [[ბუენა ვისტას სოციალური კლუბი|Buena Vista Social Club]] დო [[ნატალი კარდონე]] (1997).
* ''Zamba del Che'' (1969),  [[ვიქტორ ხარა]]შო რუბენ ორტისიშით ჭარილი ბირა, ნამუსჷთ თინა [[Quilapayún]]-წკჷმა ართო არსულენს&lt;ref&gt;[http://lyricsplayground.com/alpha/songs/z/zambadelche.shtml ''Zamba del Che]&lt;/ref&gt;.
* ''El aparecido'', — [[ვიქტორ ხარა]]&lt;ref&gt;[http://www.patriagrande.net/cuba/ernesto.che.guevara/canciones.htm#fusil_contra_fusil ''El aparecido'', de Victor Jara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112075209/http://www.patriagrande.net/cuba/ernesto.che.guevara/canciones.htm#fusil_contra_fusil |date=2008-01-12 }}&lt;/ref&gt;.
* ''Si el poeta eres tú'', [[პაბლო მილანე]]შ ბირა&lt;ref&gt;[http://www.trovadores.net/index.php?MH=nc.php?NM=2890 ''Si el poeta eres tú'', Pablo Milanés, Trovadores]&lt;/ref&gt;.
* ''Nada más!'' — [[ატაუალპა იუპანკი]]&lt;ref name=&quot;sancristobal.cult.cu&quot;&gt;[http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/Che/canciones.htm ''Canciones y poesías musicalizadas dedicadas o alegóricas a Ernesto Che Guevara'', San Cristóbal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427043409/http://www.sancristobal.cult.cu/sitios/Che/canciones.htm |date=2006-04-27 }}&lt;/ref&gt;.
* ''Soldadito boliviano'' — [[ნიკოლა გილენი]] [[პაკო იბანიესის]] მუსიკაშენ&lt;ref name=&quot;sancristobal.cult.cu&quot;/&gt;.
* ''Panic in Détroit'' — [[დევიდ ბოუი]], 1973. ალბომი ''[[Lodger]]'' (1973) ბირაშ ბორჯის ჯიბეშა ალუძჷ ჩეშ ჸვილუაშ უკული გინოღალირი ჩინებული ფოტო.
* ''América te hablo de Ernesto'' (inédit), ''Canción del Elegido'', ''Fusil contra Fusil'' (1977) დო ''Hombre'' (1987) — [[სილვიო როდრიგესი]]&lt;ref&gt;[http://www.komunika.net/silvio/cancionero/hombre.html ''Hombre'' (1968) de Silvio Rodríguez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129234728/http://www.komunika.net/silvio/cancionero/hombre.html |date=2007-01-29 }}&lt;/ref&gt;.
* ''Indian girl'' — [[The Rolling Stones]] ალბომს [[Emotional Rescue]], 1980.
* ''Salut à toi'' — [[Bérurier Noir|Béruriers noirs]], 1985.
* ''[[Les Tzars|Les tzars]]'' — [[ინდოჩინეთი (ბუნა)|ინდოჩინეთი]], 1987.
* ''Adios Zapata!'' — [[Renaud]] ალბომს ''A la belle de mai'', 1994.
* ''Murguita del Sur'', de [[Bersuit Vergarabat]], 1998.
* ''Visite guidée'' — [[Kana (groupe de reggae)|Kana]], 2000.
* ''Che Fidel'', — [[ხოსე მარია კანო]] ალბომს ''Josecano'', 2001
* ''La manifestation'' — [[les Cowboys Fringants]] ალბომს ''break syndical'', 2002.
* ''La mort du Che'' — [[Bernard Lavilliers]], 2004.
* ''Commandante'' — [[Les Fatals Picards|Fatals Picards]] ალბომს [[Pamplemousse mécanique]], 2007.
* ''Le Che, une braise qui brûle encore'', [[Monsieur R]]-იშ ალბომი, 2007, [[კენი არკანა|კენი არკანაწკჷმა]] ართო, [[ოლივიე ბეზანსენო]]შ წინგიშ მეჯინათ.
* ''Popopo'' — [[ალენ სუშენი]] ალბომს ''[[Écoutez d'où ma peine vient]]'' (2008).
* ''Tu Reconnais Nos Gangs'', — [[Black Taboo]] და [[Taktika]] ალბომში ''L'Affaire Taktika'' (2005)
* ''Che Guevara'' — დიანა დი ლ'ალბა
* ''Hasta XXL'' — [[Fatals Picards]] (2011), ბირა, ნამუთ იუმორისტულო წჷმარჩქინანს ჩეშ სურათიშ მასობურვ კომერციალიზაციას.

=== ფილმეფი ===
*რიჩარდ ფლეიშერიშ ''[[ჩე!]]'' (1969), ჩეშ როლს ომარ შარიფი. 
*ალან პარკერიშ ''[[ევიტა (ფილმი)|ევიტა]]'', 1996. ფილმის ნაძირეფუშ გინორთათ, ჩე გევარა თახმას დღას ვა აკოხვალამჷ  [[ევა პერონი|ევა პერონს]]. 
*დევიდ ატვუდიშ ''[[ფიდელი დო ჩე]]'', 2002, 1 სთ 47 წთ. ლაჸაფენა ვიქტორ უგო მარტინი, [[გაელ გარსია ბერნალი]], [[პატრისია ველასკესი]], სესილია სუარესი, მორის კომტე დო ენრიკე არსე. 
*ვალტერ სალესიშ ''[[მოტოციკლისტიშ დღარეფი (ფილმი)|მოტოციკლისტიშ დღარეფი]]'', 2004, 2 სთ 06 წთ თარ როლს გაელ გარსია ბერნალი.
*''ჩე გევარა - რევოლუციონერიშ ღურა დო ლეგენდა'' (2007) — იტალიური დოკუმენტური ფილმი.
*''[[ჩე (ფილმი)|ჩე]]'' — ორნორთამი ხანტილური ფილმი [[სტივენ სოდერბერგი]]შ დო [[ბენისიო დელ ტორო]]შ კათინით, (2008).

== სქოლიო ==
{{სქოლიო|3}}

== ლიტერატურა ==
{{refbegin|colwidth=30em}}
* &lt;cite id=refAlmudevar2007&gt; [[Lola Almudevar|Almudevar, Lola]] (October 9, 2007). &quot;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL&amp;feed=rss.news Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306002759/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F10%2F09%2FMNVASLK4R.DTL&amp;feed=rss.news |date=2012-03-06 }}&quot;. ''San Francisco Chronicle''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refAnderson1997&gt;[[Jon Lee Anderson|Anderson, Jon Lee]] (1997). ''Che Guevara: A Revolutionary Life''. New York: Grove Press. ISBN 0-8021-1600-0.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBamford2002&gt; [[James Bamford|Bamford, James]] (2002). ''Body of Secrets: Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency'' (Reprint edition). New York: Anchor Books. ISBN 0-385-49908-6.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBBCNews2001a&gt; BBC News (January 17, 2001). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1121068.stm Profile: Laurent Kabila]&quot;. Accessed April 10, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBBCNews2001b&gt; [[BBC News]] (May 26, 2001). ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm Che Guevara photographer dies]''. Accessed January 4, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBBCNews2007&gt; BBC News (October 9, 2007). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7033880.stm Cuba pays tribute to Che Guevara]&quot;. ''BBC News, International version''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBeaubien2009&gt;{{cite book |title=Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'|last=Beaubien|first=Jason|authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=''NPR: All Things Considered'', Audio Report|location= |isbn= |pages= |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBenBella1997&gt; Ben Bella, Ahmed (October 1997). &quot;[http://mondediplo.com/1997/10/che Che as I knew him]&quot;. ''Le Monde diplomatique''. mondediplo.com. Accessed February 28, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBockman1984&gt; Bockman, USMC Major Larry James (April 1, 1984). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm The Spirit of Moncada: Fidel Castro's Rise to Power 1953–1959]''. United States: Marine Corps Command and Staff College.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCasey2009&gt;{{cite book |title=Che's Afterlife: The Legacy of an Image|last=Casey |first= Michael|authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Vintage|location= |isbn=0307279308|pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCastañeda1998&gt; Castañeda, Jorge G (1998). ''Che Guevara: Compañero''. New York: Random House. ISBN 0-679-75940-9.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCastro1972&gt; [[Fidel Castro|Castro, Fidel]] (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1972). ''Revolutionary Struggle 1947–1958''. Cambridge, Massachusetts and London: MIT Press. ISBN 0-262-02065-3.&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refCrompton2009&gt;{{cite book |title=Che Guevara: The Making of a Revolutionary |last=Crompton |first=Samuel |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher= Gareth Stevens |isbn=143390053X |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDePalma2006&gt; DePalma, Anthony (2006). ''The Man Who Invented Fidel: Castro, Cuba, and Herbert L. Matthews of the New York Times''. New York: Public Affairs. ISBN 1-58648-332-3.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDorfman1999&gt; [[Ariel Dorfman|Dorfman, Ariel]] (June 14, 1999). ''[http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html Time 100: Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425121227/http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html |date=2011-04-25 }}''. ''[[Time magazine]]''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDorschner1980&gt; Dorschner, John and Roberto Fabricio (1980). ''The Winds of December: The Cuban Revolution of 1958''. New York: Coward, McCann &amp; Geoghegen. ISBN 0-698-10993-7.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDumur1964&gt; Dumur, Jean (interviewer) (1964). ''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=128waCCK40I&amp;vq=small L'interview de Che Guevara]'' (Video clip; 9:43; with English subtitles).&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGalvez1999&gt; Gálvez, William (1999). ''Che in Africa: Che Guevara's Congo Diary''. Melbourne: Ocean Press, 1999. ISBN 1-876175-08-7.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refTreto1991&gt; Gómez Treto, Raúl (Spring 1991). &quot;[http://www.jstor.org/stable/2633612 Thirty Years of Cuban Revolutionary Penal Law]&quot;. ''Latin American Perspectives'' '''18(2)''', Cuban Views on the Revolution. 114–125.&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refGott2004&gt;{{cite book |title=''Cuba: A New History'' |last=Gott |first=Richard |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=0300104111 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGott2005&gt; Gott, Richard (August 11, 2005). &quot;[http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm |date=2005-11-26 }}&quot;. ''Le Monde diplomatique''. Accessed February 26, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGrant2007&gt; Grant, Will (October 8, 2007). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7027619.stm CIA man recounts Che Guevara's death]&quot;. ''BBC News''. Accessed February 29, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1995&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1995). ''Motorcycle Diaries''. London: Verso Books.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1996&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (editor Waters, Mary Alice) (1996). ''Episodes of the Cuban Revolutionary War 1956–1958''. New York: Pathfinder. ISBN 0-87348-824-5.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1965&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1965). &quot;Che Guevara's Farewell Letter&quot;.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1967a&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1967a). &quot;English Translation of Complete Text of his ''Message to the Tricontinental''&quot;&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1967b&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1967b). ''&quot;Diario (Bolivia)&quot;''. Written 1966–1967.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1969&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1969). ''Che: Selected Works of Ernesto Guevara'', Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 0-262-52016-8&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refGuevara2009&gt;{{cite book |title=Che: The Diaries of Ernesto Che Guevara |last=Guevara |first=Ernesto |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1920888934 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1972&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1972). ''Pasajes de la guerra revolucionaria''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara2000&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (translated from the Spanish by Patrick Camiller; 2000). ''The African Dream''. New York: Grove Publishers. ISBN 0-8021-3834-9.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara2005&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (2005). &quot;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm Socialism and man in Cuba]&quot; (First published March 12, 1965 as &quot;From Algiers, for Marcha. The Cuban Revolution Today&quot;). ''Che Guevara Reader''. (1997). Ocean Press. ISBN 1-875284-93-1&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevaraDeutschmann1997&gt; {{cite book |title=Che Guevara Reader: Writings by Ernesto Che Guevara on Guerrilla Strategy, Politics &amp; Revolution|last=Guevara |first=Ernesto |authorlink= |coauthors= Deutschmann, David |year=1997 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1875284931|pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevaraLynch2000&gt; Guevara Lynch, Ernesto (2000). ''Aquí va un soldado de América''. Barcelona: Plaza y Janés Editores, S.A. ISBN 84-01-01327-5.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHall2004&gt; Hall, Kevin (2004). &quot;[http://www.commondreams.org/headlines04/0817-07.htm In Bolivia, Push for Che Tourism Follows Locals' Reverence]&quot;. ''Common Dreams''. commondreams.org. Accessed November 15, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHaney2005&gt; Haney, Rich (2005). ''Celia Sánchez: The Legend of Cuba's Revolutionary Heart''. New York: Algora Pub. ISBN 0-87586-395-7.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHari2007&gt; [[Johann Hari|Hari, Johann]] (October 6, 2007). &quot;[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-should-che-be-an-icon-no-394336.html Johann Hari: Should Che be an icon? No]&quot;. ''[[The Independent]]''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHart2004&gt; Hart, Joseph (2004). ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary''. New York: Thunder's Mouth Press. ISBN 1-56025-519-6.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refIrelandsOwn2000&gt; Ireland's Own (August 12, 2000). ''[http://irelandsown.net/Che2.html From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara]''. Accessed January 11, 2006.&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refKellner1989&gt;{{cite book |title=Ernesto &quot;Che&quot; Guevara (World Leaders Past &amp; Present) |last=Kellner |first= Douglas |authorlink= |coauthors= |year=1989 |publisher= Chelsea House Publishers (Library Binding edition) |isbn= 1555468357 |page=112 |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refKornbluh1997&gt; [[Peter Kornbluh|Kornbluh, Peter]] (1997). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html Electronic Briefing Book No. 5]''. National Security Archive. Accessed March 25, 2007.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLacey2007a&gt; Lacey, Mark (October 26, 2007). &quot;[http://www.nytimes.com/2007/10/26/world/americas/26che.html?_r=2&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Lone Bidder Buys Strands of Che's Hair at U.S. Auction]&quot;. ''New York Times''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLacey2007b&gt; Lacey, Mark (October 9, 2007). &quot;[http://www.nytimes.com/2007/10/09/world/americas/09che.html?_r=1&amp;oref=slogin A Revolutionary Icon, and Now, a Bikini]&quot;. ''The New York Times''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLago&gt;Lago, Armando M (September 2005). &quot;[http://www.cubaarchive.org/downloads/CA08.pdf 216 Documented Victims of Che Guevara in Cuba: 1957 to 1959]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;. ''Cuba: the Human Cost of Social Revolution''. (Manuscript pending publication.) Summit, New Jersey: Free Society Project.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;refLavretsky1976&quot;&gt;{{cite book|last=Lavretsky|first=Iosif|authorlink=Iosif Grigulevich|others=translated by A. B. Eklof|title=Ernesto Che Guevara|year=1976|publisher=Progress|location=Moscow|oclc=22746662|asin=B000B9V7AW |page=5}}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refLuther2001&gt;{{cite book |title=Che Guevara (Critical Lives) |last=Luther |first= Eric |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher= Penguin Group (USA) |isbn= 002864199X |page=276 |url= }}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refMcLaren2000&gt;{{cite book |title=Che Guevara, Paulo Freire, and the Pedagogy of Revolution |last=McLaren |first=Peter |authorlink= |coauthors= |year=2000 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |location= |isbn=0847695336 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMittleman1981&gt; Mittleman, James H (1981). ''Underdevelopment and the Transition to Socialism – Mozambique and Tanzania''. New York: Academic Press. ISBN 0-12-500660-8&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMoynihan2006&gt; Moynihan, Michael. &quot;Neutering Sartre at Dagens Nyheter&quot;. ''Stockholm Spectator''. Accessed February 26, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMurray2007&gt;[[Edmundo Murray|Murray, Edmundo]] (November–December 2005). &quot;[http://www.irlandeses.org/dilab_guevarae.htm Guevara, Ernesto [Che&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; (1928–1967)]&quot;. ''Irish Migration Studies in Latin America'' (www.irlandeses.org).&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refNiess2007&gt; Che Guevara, by Frank Niess, Haus Publishers Ltd, 2007, ISBN 1-904341-99-3.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refOHagan2004&gt; O'Hagan, Sean (July 11, 2004). &quot;[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,1258340,00.html Just a pretty face?]&quot;. ''[[The Guardian]]''. Accessed October 25, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRamirez1997&gt; {{cite book |title=Le Che en Bolivie |last=Ramírez |first=Dariel Alarcón |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Éditions du Rocher |location=Paris |isbn=2-268-02437-7 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refIgnacio2007&gt; Ramonez, Ignacio (2007). Translated by Andrew Hurley. ''Fidel Castro: My Life'' London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-102626-8&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refRatner1997&gt;{{cite book |title=Che Guevara and the FBI: The U.S. Political Police Dossier on the Latin American Revolutionary |last=Ratner |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1875284761 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRodriguez1989&gt;[[Félix Rodríguez (Central Intelligence Agency)|Rodriguez, Félix I.]] and John Weisman (1989). ''Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles''. New York: Simon &amp; Schuster. ISBN 0-671-66721-1.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRyan1998&gt; Ryan, Henry Butterfield (1998). ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511879-0.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSanati2007&gt; Sanati, Kimia (October 3, 2007). &quot;[http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611071543/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 |date=2011-06-11 }} Islamist, Socialist Revolutions Don't Mix]&quot;. [[Inter Press Service|IPS News]]. (Reporting from [[Tehran]], Iran). Accessed October 13, 2010.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSandison1996&gt;{{cite book |title=The Life &amp; Times of Che Guevara |last=Sandison |first=David |authorlink= |coauthors= |year=1996 |publisher=Paragon |location= |isbn=0752517767 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSchipani2007&gt; Schipani, Andres (September 23, 2007). &quot;[http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/23/theobserver.worldnews The Final Triumph of Saint Che]&quot;. ''The Observer''. (Reporting from La Higuera.)&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSelvage1985&gt; Selvage, Major Donald R. – USMC (April 1, 1985). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1985/SDR.htm Che Guevara in Bolivia]''. Globalsecurity.org. Accessed January 5, 2006.&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refSinclair1968/06&gt;{{cite book |title=Viva Che!: The Strange Death and Life of Che Guevara |last=Sinclair |first=Andrew |authorlink= |coauthors= |year=1968 / re-released in 2006 |publisher=Sutton publishing |location= |isbn=0750943106 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
*&lt;cite id=refSkidmore&gt;{{cite book |title=Modern Latin America |last= Skidmore|first=Thomas E. |authorlink= Thomas Skidmore|coauthors= Peter H. Smith|year= 2008|publisher= Oxford University Press|location= |isbn= 0195055330|page= 436|url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refTaibo1999&gt;{{cite book |title=Guevara, Also Known as Che|last=Taibo II |first=Paco Ignacio|authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=St Martin's Griffin. 2nd edition |location= |isbn= 0312206526|page= 691|url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refTime1970&gt; Time Magazine (October 12, 1970). &quot;[http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }} Che: A Myth Embalmed in a Matrix of Ignorance]&quot;.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCastrosbrain1960&gt; Time Magazine cover story (August 8, 1960). &quot;[http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }} Castro's Brain]&quot;.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refUSArmy1967&gt; U.S. Army (April 28, 1967). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che14_1.htm Memorandum of Understanding Concerning the Activation, Organization and Training of the 2d Ranger Battalion – Bolivian Army]''. Accessed June 19, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLlosa2005&gt; [[Álvaro Vargas Llosa|Vargas Llosa, Alvaro]] (July 11, 2005). &quot;[http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1535 The Killing Machine: Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand]&quot;. ''The Independent Institute''. Accessed November 10, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refPeoplesWeekly2004&gt; &quot;World Combined Sources&quot; (October 2, 2004). &quot;[http://www.peoplesworld.org/che-guevara-remains-a-hero-to-cubans/ Che Guevara remains a hero to Cubans]&quot;. ''People's Weekly World''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refWright2000&gt;{{cite book |title= Latin America in the Era of the Cuban Revolution |last=Wright |first=Thomas C. |authorlink= |coauthors= |year=2000 Revised edition |publisher= Praeger |location= |isbn= 0275967069|pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
{{refend}}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{Multicol}}
* BBC-იშ აუდიო არქივი: [http://www.bbc.co.uk/archive/cuba/6228.shtml Profile of Che Guevara]
* BBC News – ჩე გევარაშ სურათეფი: &amp;nbsp; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7029522.stm Set 1], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7034237.stm Set 2], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7035498.stm Set 3]
* Central Intelligence Agency: [http://www.companeroche.com/index.php?id=102 Reports on Che Guevara]
* ჩე გევარაშ ინტერნეტ-არქივი: [http://www.marxists.org/archive/guevara/works.htm Speeches], [http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709051258/http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm |date=2008-07-09 }}
* Democracy Now: &quot;[http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2007/oct/video/dnB20071009a.rm&amp;proto=rtsp Life &amp; Legacy of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826044759/http://play.rbn.com/?url=demnow%2Fdemnow%2Fdemand%2F2007%2Foct%2Fvideo%2FdnB20071009a.rm&amp;proto=rtsp |date=2013-08-26 }}&quot;
* Discovery Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=2623926387575468019 Ernesto &quot;Che&quot; Guevara]''
* დოკუმენტური ფილმი: ''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=AckQHHab0Qk Che Guevara: Guerrilla to the End]''
* დოკუმენტური ფილმი: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 Che Guevara, The Body &amp; The Legend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213747/http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 |date=2011-11-15 }}''
* History International: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 Tracing Che: A Motorcycle Journey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115231353/http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 |date=2011-11-15 }}''
* მარქსიზმიშ ოთხილარო: [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara091007/print.htm 40th Anniversary Part 1] --- [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara-part-two101007/print.htm Part 2]
* ჟურნალ Life-იშ გალერეა: [http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life Che Guevara, Revolutionary Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329111543/http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life |date=2010-03-29 }}
{{Multicol-break}}
* MSNBC Slideshow: &quot;[http://www.msnbc.msn.com/id/21151097/displaymode/1107/framenumber/1/s/2/ In Cuba, Che Still Sells Revolution]&quot;
* National Security Archive: [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html The Death of Che Guevara]
* New York Post: [http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm Ernesto &quot;Che&quot; Guevara Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827101305/http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm |date=2009-08-27 }}
* NPR Audio Report: [http://www.npr.org/templates/dmg/dmg.php?prgCode=TOTN&amp;showDate=09-Oct-1997&amp;segNum=1&amp;NPRMediaPref=RAM Che Guevara]
* NY Times Interactive Gallery: &quot;[http://www.nytimes.com/interactive/2007/10/08/world/americas/20071008_CHE_AUDIO_GRAPHIC.html# A Revolutionary Afterlife]&quot;
* Slate Magazine: [http://todayspictures.slate.com/20080610/ Picture Essay of Che]
* ფოტოკოლაჟი: [http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography ''Fidel and Che: A Revolutionary Friendship'']
* State of Nature: [http://www.stateofnature.org/jonLeeAnderson.html Interview on Che with Jon Lee Anderson]
* The Guardian: [http://www.guardian.co.uk/education/2001/jun/16/socialsciences.highereducation &quot;Making of a Marxist&quot; ~ Che's Early Journals]
* The History Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 The True Story of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213434/http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 |date=2011-11-15 }}''
* Wall Street Journal Gallery: [http://online.wsj.com/article/SB121329914405168815.html? &quot;The Ubiquitous Che&quot;]
{{Multicol-end}}

{{ჩე გევარა}}
{{მარქსიზმი}}
[[კატეგორია:არგენტინალეფი]]
[[კატეგორია:ჩე გევარა]]
[[კატეგორია:რევოლუციონერეფი]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 1928]]
[[კატეგორია:ნაღურა 1967]]
[[კატეგორია:პარტიზანული ყარაფეფი]]
[[კატეგორია:არგენტინალი პოეტეფი]]</text>
      <sha1>im8uubevwv2cp98bmclrru31ge4xijl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>რონალდ ფიშერი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11498</id>
    <revision>
      <id>250031</id>
      <parentid>208525</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="py2qaum2384pk1mtkui5rg2d4syptus" xml:space="preserve">'''რონალდ ეილმერ ფიშერი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ]]. Sir Ronald Aylmer Fisher; დ. [[17 ფურთუთა]], [[1890]], [[ისთ ფინჩილი]], [[ლონდონი]], [[გოართოიანაფილი ომაფე]] - ღ. [[29 კვირკვე]], [[1962]], [[ადელაიდა]], [[ავსტრალია]])  — [[ინგლისარეფი|ინგლისარი]] [[სტატისტიკა|სტატისტიკოსი]], [[ბიოლოგია|ბიოლოგ]]-[[ევოლუცია|ევოლუციონისტი]] დო [[გენეტიკა|გენეტიკოსი]]. [[რიჩარდ დოკინსი]]შ აზრით არძოშ უდიდაში ბიოლოგი [[ჩარლზ დარვინი]]შ უკული. 

==ქოძირით თაშნეშე==
*[[ფიშერიშ პრინციპი]]

==რესურსეფი ინტერნეტის==
*[http://www.economics.soton.ac.uk/staff/aldrich/fisherguide/rafreader.htm A Guide to R. A. Fisher by John Aldrich]
*[http://jeff560.tripod.com/mathword.html Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics for Fisher’s contribution to the language of statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304032905/http://jeff560.tripod.com/mathword.html |date=2009-03-04 }}
*[http://www.library.adelaide.edu.au/digitised/fisher/index.html University of Adelaide Library for bibliography, biography, 2 volumes of correspondence and many articles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051213221156/http://www.library.adelaide.edu.au/digitised/fisher/index.html |date=2005-12-13 }}
*[http://psychclassics.yorku.ca/Fisher/Methods/ Classics in the History of Psychology for the first edition of ''Statistical Methods for Research Workers'']

{{მერკე-ბიოგრაფია}}
{{DEFAULTSORT:ფიშერი, რონალდ}}
[[კატეგორია:ინგლისარეფი]]
[[კატეგორია:ინგლისარი ბიოლოგეფი]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 1890]]
[[კატეგორია:ნაღურა 1962]]</text>
      <sha1>py2qaum2384pk1mtkui5rg2d4syptus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მაკიმაკი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11690</id>
    <revision>
      <id>250038</id>
      <parentid>223956</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="cioy1ffpaiqd0kmkgpl0n72zrlqx9st" xml:space="preserve">[[ფაილი:Makemake with moon.png|thumb|upright|მაკიმაკი [[File:Makemake symbol (Moskowitz, fixed width).svg|24px|🝼]]]]
'''მაკიმაკი''' (სიმბოლო: [[file:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]],&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22  |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}&lt;/ref&gt; Makemake) — სიდიდათ მასმა [[ჯუკუ პლანეტა]] [[ბჟაშ სისტემა]]ს.


== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K05/K05O42.html MPEC listing for Makemake]
* [http://hamilton.dm.unipi.it/cgi-bin/astdys/astibo?objects:Makemake;main AstDys] orbital elements
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472;orb=1;view=Far Orbital simulation] from JPL (Java) / [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=sb&amp;sstr=136472 Ephemeris]

{{მერკე}}
{{ბჟაშ სისტემა}}

[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]
[[კატეგორია:ჯუკუ პლანეტეფი]]</text>
      <sha1>cioy1ffpaiqd0kmkgpl0n72zrlqx9st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ერისი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11820</id>
    <revision>
      <id>250042</id>
      <parentid>223958</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1452" sha1="87ww6fah72iyeam6ng64uygqjyhv6ld" xml:space="preserve">[[ფაილი:Eris and dysnomia2.jpg|thumb|upright|ერისი [[File:Eris symbol (Moskowitz, fixed width).svg|24px]]]]
'''ერისი''' (Eris; სიმბოლო: [[file:Eris symbol (bold).svg|16px|⯰]])&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22  |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}&lt;/ref&gt; —  რე ართ-ართი [[ჯუკუ პლანეტა]] [[ბჟაშ სისტემა]]ს.


==რესურსეფი ინტერნეტის==
* [http://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=Eris&amp;commit=Show MPC Database entry for (136199) Eris]
* [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ Michael Brown's webpage about Eris]
* [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ Brown's webpage about Dysnomia]
* [http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l 2007 KCET interview of Mike Brown about Eris and Haumea with Julia Sweeney] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626220548/http://www.pluggd.tv/audio/channels/kcet_podcast__hammer_conversations/episodes/2h10l |date=2008-06-26 }}

{{ბჟაშ სისტემა}}

{{მერკე}}

[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]
[[კატეგორია:ჯუკუ პლანეტეფი]]</text>
      <sha1>87ww6fah72iyeam6ng64uygqjyhv6ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჰაჩიკო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15362</id>
    <revision>
      <id>250077</id>
      <parentid>243263</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13008" sha1="fov4z9wcq4pmbz3gl9g3u6pbfs0urhz" xml:space="preserve">[[ფაილი:Faithful Dog Hachiko Photo.png|მინი|upright|ჰაჩიკო]]
'''ჰაჩიკო''' (დ. [[1923]] [[10 გერგობათუთა]] — ღ. [[1935]] [[8 მელახი]]) — [[იაპონური ნინა|იაპონურო]] ჩინებული რე მუჭოთ 忠犬ハチ公 -  &quot;ართგური [[ჯოღორი]] ჰაჩიკო&quot;. [[აკიტა]]შ ჯიშიშ ჯოღორი, ნამუქჷთ დუდი მინჯეეფიშ გიშაკერზაფილი ართგურალათ გიმირჩქინჷ.

== შურდგუმა==
ჰაჩიკოქ დებადჷ 10 გერგობათუთას 1923 წანას [[იაპონია]]ს, პრეფექტურა [[აკიტა (პრეფექტურა)|აკიტას]]. ფერმერქ გაგინოჭყვიდჷ ქოუძღვინებუდჷკო ლაკვი მუში ჯვეში მაგურაფალი, პროფესორ ჰიდესაბურო უენოშა, ნამუთ [[ტოკიოშ უნივერსიტეტი|ტოკიოშ უნივერსიტეტის]] მაგურაფალო გერედჷნ. თის ძალამო უჸორდჷ ჯოღორეფი, თინა ჯგვინას არზენდჷ დიდი ჯოღერეფს. პროფესორქ ლაკვის „ჰაჩი” ქოგიოდვჷ (მუთ იაპონურო შანენს ბრუოს), თიშენ ნამუდა თენა რდჷ თიში მაბრუო ჯოღორი.

მუჟამც ჰაჩიქ მიირდჷნ, თინა ირდიხაშა დო ირიათო გილაჸუნდჷ მუში მინჯეს. პროფესორი ირდღას გილეშჷ ოინალუშა, ათეშენი ჰაჩი აზარენდჷ თის სიბუიაშ გიორენჯიშ მინალშახ, ოდო უკული, დღაშიშ 3 სათშო კინე გიორენჯის დუთმოხვადუდჷ. 

21 მესის 1925 წანას პროფესორს უნივერსიტეტის ინფარქტიქ ქოგიაშქვჷ. ექიმეფს ვა მახუჯინეს თიში გინოსქილადაქ დო ჸუდეშა თინა თიშ უკული ვა დორთელე. ჰაჩი თე მომენტიშო 18 თუთერი რდჷ. თიმ დღას ჰაჩი ტყურელო ელუდჷ პროფესორს გიორენჯის. თიმ დღაშე მოჸუნაფილი, ჰაჩი ირდღას ელუდჷ მუში მინჯეს გიორენჯის გვიან ონჯუაშახ.

თიშ უმკუჯინუო ნამუდა ბრელი ეცადეს ჰაჩი  პროფესორიშ მოჯგირეეფშა ქომეუბარებუდესკონ, ჰაჩი იშენით ირთუდჷ გიორენჯიშა. თექიანი მოვაჭარეეფი დო რკინაშარაშ მოხანდეეფი არზენდეს ჰაჩის ოჭკომალს, შურერხინილეფი თიში ჯიუშთობათ დო თოლს ოჸუნუანდეს ირო, ჯოღორი მითინს ვა გოურღვინჯებუდჷკონ თიშენ.

მალას ჯოღორიშ ამბექ ედომუშამ იაპონიას გოლჷ [[1932]] წანას, თიშ უკული მუთ ართ–ართი ჩინებული გაზეთის სტატია გიშაშქვეს „ართგური ჯოღორი ელჷ დორთას მუში მინჯეშის, ნამუქჷთ 7 წანაშ წოხოლე ღურუნ“. თე ამბექ ქიხვამილუ იაპონარეფიშ გურეფი დო სიბუიაშ გიორენჯიშა მალენჭუეს თი ღანკით ნამუდა ქოუძირუდესკო ჯოღორინ. 

ჰაჩი გილეშჷ სიბუიაშ გიორენჯიშა ხოლო 9 წანას, მუში შურდგუმაშ ბოლოშახ (8 მელახი 1935 წანა). ღურელი ჰაჩი შოშეს ქოძირეს, [[სიბუია (გიორენჯი)|სიბუიაშ]] გიორენჯიწკჷმა. თიქ ღურჷ [[გური]]შ ფილარიაშე (გურიშ ღვენწკეფი), ოდო თიშ  კუჭის კილაძირაფილქ იჸუ იაკიტორიშ მუსხირენ კეტიაქ. ჰაჩიშ ღურაშ ამბექ ობაღინაფალო მალას მიიდვჷ იაპონიას დო დიდი რეზონანსი გაგიშეჭანუ, მუდგაშ გეშათ ქიანას რგუალაშ დღა გაგიმაცხადეს. ჰაჩიშ ჸვილეფი დონთხორეს ტოკიოშ საფულა აოიამას მუში მინჯეშ ხასჷლას. ჰაჩიშ ტყებიშე ქოღოლის ფირტული ნამუთ ამუდღარშახ იჩუალუაფუ ნაციონალურ მუზეუმს.

მალას ჰაჩიშ ამბეშენ გაგიშაშქვეს თხობელუეფი, ოდო ირიშ უჯგუში თხობელუა გამიშიღეს სკოლაშ ქრესტომათიაშა. ღურაშახ ართი წანათ ორდო ჩინებული მენოჭახნაკექ [[ტერუ ანდო]]ქ ჯოღორიშ ნოჭახნაკუ გაგიშათოლჷ ბრონზეშე, ნოჭახნაკუქ გედგუმილქ იჸუ სიბუიაშ გიორენჯიწკჷმა ([[21 პირელი]], [[1934]] წანა) ნამუდგაშ გონწყუმაბორჯის ჰაჩი ხოლო თექ რდჷ. წორას თიწკჷმა გორჩქინდჷ პოსტამენტის მუკნაჭარაქ „ართგური ჯოღორი ჰაჩიკო“. (ჰაჩიკო– მოფერაფაშ ფორმა რე) ნოჭახნაკუშ ანგი ანდოქ იმპერატორს გაგინოჩჷ.

[[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]]შ ბორჯის ნოჭახნაკუქ მოჯილიკირქ იჸუ – მეტალი, მუდგაშეთ ნოჭახნაკუ აკმოდირთუდჷნ, ოურდუმეეფქ გაგიმირინეს. მალასჷნე ამერიკალეფიშით ბომბუაშ ბორჯის მედინჷ მენოჭახნაკექჷთ. მარა იაპონიაქ ვა დიჭყოლიდუ ჰაჩი – ლჷმაშ თებაშ უკული ნოჭახნაკუ გეკანწყუ [[ტაკესი ანდო]]ქ, მაართა ნოჭახნაკუშ გიშმათოლარიშ სქუაქ. მუში ზიტყვეფით ქობთქუათჷნ, მუმაშ ხელუა თინერი კილ-კილშა ქოდიგურუ ნამუდა ნოჭახნაკუშ გიშათოლუა წკურილი თოლეფით ხოლო შეულებუდჷ. მარა ახალი ნოჭახნაკუ უმოსი ჭიჭე რდჷ ვინდარო დუდშე რდჷნ – 91 სმ. სიმაღალაშ 127 სმ.–შ გამათ დო 162 სმ. პოსტამენტიშო 180 სმ–შ გამათ. ნოჭახნაკუ გონწყეს 15 მარაშინათუთას [[1948]] წანას. ამუდღა ჰაჩიშ ნოჭახნაკუ გიორენჯი სიბუიაწკჷმა, ჸოროფილეფიშ აკოხვალამაშ აბანი რე, ჯოღორქ იაპონიას დუდგინოდვალირი ჸოროფაშ დო ართგურალაშ სიმბოლოთ გინირთჷ.

„ართგური ჰაჩი“შ თემას ექსპლუატირაფა ქოდოუჭყეს. უნივერმაღი „ტოკიუ“-ქ სიბუიაშ გიორენჯიწკჷმა, გონწყჷ ჭიჭე მაღაზია ნამუთ ისპეციალიზირაფუაფუ სუვენირეფიშ გიმოჩამაშა „ჰაჩიკოშე“ – ლიბუ ჯოღორი–ოლაჸაფინიეფი დო პიჯოქოსალეეფი ნამუეფშათ გიმოხანტილი რე   ჯოღორიშ თვათვიშ ენაბეშტა. 

ხოლო ჟირი ნოჭახნაკუ, ჰაჩიკოშ რინაწკჷმა მერსხილი გედგჷ გიორენჯი ოდატეწკჷმა აკიტაშ პრეფექტურას, სოდეთ დებადჷ ჩინებული ჰაჩიქჷნ, ოდო მაჟირას გიმოხანტილი რე აკიტა ინუშ ლაკვეფიშ ბუნა დო ჯოხო „ჭიჭე ჰაჩიკო დო მუში მაჸალეეფი. 

== მოქიმინჯალა კულტურაშა ==
* ჰაჩიკოშ ამბეშენ გინოღალირი რე ფილმეფი, 1987 წანაშ „ჰაჩიკო მონოტაგარი“ (ჰაჩიკოშ ამბე) დო თიშ რიმეიქი 2009 წანაშ „ჰაჩიკო: ირიშენ ართგური მაჸალე“.
* ჰაჩიშ ამბეშენ მეწურაფა რე მულტსერიალ „ფუტურამა“–შ სერიას „Jurassic Bark“. თარი გერგეზი ფრაი თეიშახ სოიშახ მუჭოდგა რდჷნ გიჸინუდჷ  კრიოგენულ კამერას 1000 წანათ დო თეშ გეშა გორჩქინდუდჷ მუმალუსჷნ, ოჭკომალს ქოჩანდჷ უმინჯური ჯოღორს, ნამუთ მუში ზიტყვეფით ქობთქუათჷნ რდჷ „აკა აკაკალია მუში მაჸალე“. თიშ უკული მუთ ფრაიქ ქენოსქიდჷ მუმალუსჷნ, ჯოღორი უჯინედჷ ედომუშამ რინას თის თი პიცერიაწკჷმა, სოდეთ მუშენდჷ ფრაინ. თე სერიასჷნე ფრაი დოგორუნს მუშ ჯოღორიშ ნოსქილედეფს დო ოცადჷ თიშ გათელებას.

== ქოძირით თაშნეშე ==
* [[გრეიფრაიერს ბობი]]
* [[ბალტო]]
* [[ართგურალაშ ნოჭახნაკუ]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=5951810 ჰაჩიკო]
* [http://archive.travel.ru/japan/106774.html ჰაჩიკო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408090742/http://archive.travel.ru/japan/106774.html |date=2012-04-08 }}

[[კატეგორია:ჩინებული ჯოღორეფი]]</text>
      <sha1>fov4z9wcq4pmbz3gl9g3u6pbfs0urhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ტორნადო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17127</id>
    <revision>
      <id>250067</id>
      <parentid>232773</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="4hlr6yjmqonzkxfv0qipml5uva9iyf9" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:A tornado near Anadarko, Oklahoma, on May 3, 1999.jpg|მინი|მარცხნივ|ტორნადო]]
'''ტორნადო''' თაშნეშე '''გარაგანი''' (შხირას მითმიშინუაფუ მუჭოთ '''ციკლონი''') — მანგარი, ოშქურანჯი, მაგვარგვათე ჰავაშ სჷმეტი, ნამუთ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ჟინპიჯის ოხუ დო [[მუნაფა|მუნაფეფიშ]] აკონთხაფაშ ბორჯის წჷმიქიმინუაფუ. ტორნადო შხვადოშხვა ფორმაშ დო ზჷმაშიე, მარა, უმენტაშო, აკოსქელებური საკუმოლეშ ფორმა უღჷ, ნამუშ ინწრო განი დიხაუჩაშე ირფელს იშვიტუანს დო შხირას ნტვერიშ მუნაფეფს იტენს. ტორნადოეფიშ უმენტაშობას უღჷ ბორიაშ სიჩქარა 177 კმ სათის დო სიგჷრძათ დოხოლაფირო 80 მეტრიე. სოიშახ გექარებუნ, ტორნადო მუსხირენ კილომეტრის გინურს. არძაშე ოშქურანჯი ტორნადოეფიშ ბორიაშ სიჩქარა 480 კმ-ს ანჭუ დო სიგჷრძათ 3 კმ-იე. გექარებუაშახ გინურს 10000 კმ–ს.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php
* http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwEvent~Storms {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110505093502/http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwEvent~Storms |date=2011-05-05 }}

[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]</text>
      <sha1>4hlr6yjmqonzkxfv0qipml5uva9iyf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ფუნშალი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17238</id>
    <revision>
      <id>250079</id>
      <parentid>247765</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T09:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13140" sha1="ffrqartsiatw169loevhv9cjflcrr6x" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დოხორინი
|სტატუსი                  = ნოღა
|მარგალური ჯოხო        = ფუნშალი
|ოდაბადური ჯოხო  =Funchal
|ქიანა                  = პორტუგალია
|დუდალაშ თუდო = 
|პანორამა =Funchal Pico da Cruz.jpg
|პანორამაშ სიგანა =
|მუკნაჭარა =გინაჯინუ პიკუ-დუ-კრუზიშე (261 მ.)
|შილა                    = Pt-fnc1.png
|შილმუკნაჭ               = ფუნშალიშ შილა
|გერბი                  = FNC.png
|გერბმუკნაჭ                =ფუნშალიშ გერბი
|გერბიშ სიგანა            = 
|შილაშ სიგანა            = 
|ჩარჩო                   = 
|ქიანაშ რუკა2 =
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = 
|მუკნაჭარა2=
|lat_dir =N  |lat_deg =32  |lat_min =39  |lat_sec =4 
|lon_dir =W  |lon_deg =16  |lon_min =54  |lon_sec =35 
|CoordAddon             = t
|CoordScale             = 
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა     =
|ქიანაშ რუკა=
|რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა    = 
|რეგიონიშ რუკა=
|რაიონიშ რუკაშ ზჷმა     = 
|რეგიონიშ ტიპი             = რეგიონი
|რეგიონი                  = მადეირა{{!}}მადეირა
|რეგიონი ცხირს        = 
|დინოხოლენი დორთუალა =10
|რაიონიშ ტიპი             =
|რაიონი                   = მადეირა
|მადუდეშ ტიპი        = პრეზიდენტი
|მადუდე                   = მიგელ ფილიპ მაჩადო
|დორსხუაფაშ თარიღი      = 1452
|მაართა შინუა       = 
|წოხოლენი ჯოხოეფი           = 
|სტატუსი-შე                = 1508
|ფართობი                 = 1,323
|სიმაღალაშ ტიპი=
|დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=
|კლიმატი=
|ოფიციალური ნინა= [[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიური]]
|მახორობა              = 111 992
|ეჭარუაშ წანა           = 2011
|მეჭედალა              = 3,427
|აგლომერაცია            = 
|ერუანული აკოდგინალუა    = [[პორტუგალიარეფი]]
|ორწუმობური აკოდგინალუა = [[კათოლიციზმი]]
|ეთნოქორონიმი =
|ბორჯიშ ორტყაფუ            = +0
|DST                     = 1
|ოტელეფონე კოდი          = (+351) 291 XXX-XXXX
|ოფოსტე ინდექსი         = 9004 - 512 Funchal
|ოავტომობილე კოდი=
|საიტი                    = www.cm-funchal.pt
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს = Funchal
|add1n= 
|add1=
}}
'''ფუნშალი''' ({{lang-pt|Funchal}}) — [[პორტუგალია]]შ კოკი [[მადეირა]]შ თარი ნოღა დო ოზუღე ონიშოლი, ნამუშ მახორობა დოხოლაფირო აკმადგინანს 104 ვითოშ ადამიერს. [[მადეირა|მადეირაშ ავტონომიური რეგიონიშ]] ნანანოღა რე, ფართობით 801 კმ². დო მახორობათ 245 ვითოში ადამიერით. კინე თე ჯოხოდვალაშ რაიონიშ (მუნიციპალიტეტიშ) ადმინისტრაციული ცენტრი რე 76,25 კმ² ფართობით. ნამუშ მახორობა 111 892 ადამიერიე (2001)&lt;ref name=ine&gt;[http://www.ine.pt По данным Национального института статистики Португалии] {{ref-pt}}&lt;/ref&gt;. ფუნშალიშ რაიონს (მუნიციპალიტეტის) ოორუეშე უხურგანს [[სანტანა (მადეირა)|სანტანაშ]] მუნიციპალიტეტი, ოორუე-ბჟაეიოლშე — [[მაშიკუ]]შ მუნიციპალიტეტი, ბჟაეიოლშე — [[სანტა-კრუში (მადეირა)|სანტა-კრუშიშ]] მუნიციპალიტეტი, ობჟათეშე ომძღჷ - [[ატლანტიშ ოკიანე]] დო ბჟადალშე უხურგანს [[კამარა-დი-ლობუში]]შ მუნიციპალიტეტი.

თე ხანშო ფუნშალი, მადეირაშ ავტონომიური რეგიონიშ შანულამი კულტურული, ტურისტული დო კომერციული ცენტრი რე. ნოღაშ პეიზაჟის დომინირენს ჭითა ფილეფით გჷნორთვილი ჩე ჸუდეეფი, ნამუთ სქვამაშე ინოდგჷ ნოღაშ წვანე პარკეფს, ნათელი ბაღეფს დო ტერასეფს, ნოღაშ შოშეეფი დოგაფილიე ვულკანური ქუალეფით.

ნოღაშ მაფორალო იკოროცხუ ჯეგე იაკობ ალფეევი ({{lang-pt|São Tiago Menor}}).
ნოღაშ დღახუ — [[21 მარაშინათუთა]].

== ისტორია ==
რჩქინელიე, ნამდა ნოღა ფუნშალქ დირსხუ 1424 წანას, კოკი მადეირაშ კოლონიზაციაშ ბორჯის. ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ 1508 წანაშ 21 მარაშინათუთას, პორტუგალიაშ მაფა [[მანუელ I|მანუელ მაართაშ]] დეკრეტიშ ოსხირიშ მეჯინათ.

ნოღაშ ჯოხოდვალა მოურს თაქ დიდი მუდანობათ ტყარი [[ცეროცო|ცეროცოშ]] ჩვენაშ გეშა, [[პორტუგალიური ნინა|პორტუგალიურო]] „ფუნშუ“.

== დემოგრაფია ==

{|
! colspan=&quot;8&quot; | ფუნშალიშ მუნიციპალიტეტიშ მახორობაშ მუდანობა წანეფიშ მეჯინათ
|- bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[1849]]
| align=&quot;center&quot; | [[1900]]
| align=&quot;center&quot; | [[1930]]
| align=&quot;center&quot; | [[1960]]
| align=&quot;center&quot; | [[1981]]
| align=&quot;center&quot; | [[1991]]
| align=&quot;center&quot; | [[2001]]
| align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|-
| align=&quot;center&quot; | 29403
| align=&quot;center&quot; | 43375
| align=&quot;center&quot; | 68030
| align=&quot;center&quot; | 98113
| align=&quot;center&quot; | 112746
| align=&quot;center&quot; | 115403
| align=&quot;center&quot; | 103961
| align=&quot;center&quot; | 100847
|}

== მუნიციპალიტეტიშ აკოდგინალუა ==

ფუნშალიშ მუნიციპალიტეტშა მიშმურს გეჸვენჯი რაიონეფი:
# [[იმაკულადუ-კორასან-დე-მარია (ფუნშალი)|იმაკულადუ-კორასან-დე-მარია]] ({{lang-pt|Imaculado Coração de Maria}})
# [[მონტე (ფუნშალი)|მონტე]] ({{lang-pt|Monte}})
# [[სანტა-ლუზია (ფუნშალი)|სანტა-ლუზია]] ({{lang-pt|Santa Luzia}})
# [[სანტა-მარია-მაიორი (ფუნშალი)|სანტა-მარია-მაიორი]] ({{lang-pt|Santa Maria Maior}})
# [[სანტუ-ანტონიუ (ფუნშალი)|სანტუ-ანტონიუ]] ({{lang-pt|Santo António}})
# [[სან-გონსალუ (ფუნშალი)|სან-გონსალუ]] ({{lang-pt|São Gonçalo}})
# [[სან-მარტინიუ (ფუნშალი)|სან-მარტინიუ]] ({{lang-pt|São Martinho}})
# [[სან-პედრუ (ფუნშალი)|სან-პერდუ]] ({{lang-pt|São Pedro}})
# [[სან-როკე (ფუნშალი)|სან-როკე]] ({{lang-pt|São Roque}})
# [[სე (ფუნშალი)|სე]] ({{lang-pt|Sé}})

== ტრანსპორტი ==

ნოღას დო მუნიციპალიტეტის ოჰავე რსხუშო ოინალჷ [[მადეირაშ ოერეფშქაშე აეროპორტი]].

== დოჯიმალაფირი ნოღეფი ==
* {{შილა|გოართოიანაფილი ომაფე}}, [[გიბრალტარი]]
* {{შილა|ზამბია}}, [[ლივინგსტონი (ზამბია)|ლივინგსტონი]]
* {{შილა|კაბო-ვერდე}}, [[პრაია]]
* {{შილა|ააშ}}, [[ჰონოლულუ]]
* {{შილა|ააშ}}, [[მაუი]]
* {{შილა|ააშ}}, [[ოკლენდი (კალიფორნია)|ოკლენდი]]
* {{შილა|ააშ}}, [[ნიუ-ბედფორდი]]
* {{შილა|ისრაელი}}, [[გერცლია]]
* {{შილა|გოართოიანაფილი ომაფე}}, [[სენტ-ჰელიერი]]
* {{შილა|გერმანია}}, [[ლაიჰლინგენი]]
* {{flag|ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა}}, [[კეიპტაუნი]]
* {{შილა|ბრაზილია}}, [[სანტუსი]]
* {{შილა|ბრაზილია}}, [[სან-პაულუ]]
* {{შილა|ავსტრალია}}, მერიკვილი
* {{შილა|ავსტრალია}}, [[ფრიმანტლი]]
* {{შილა|ესპანეთი}}, [[პარლა]]

== რჩქინელი ადამიერეფი ==

* [[კრიშტიანუ რონალდუ]] –  რჩქინელი კუჩხმობურთე, &quot;[[რეალი მადრიდი (ოკუჩხბურთე კლუბი)|მადრიდიშ რეალიშ]]&quot; მოლაჸაფე.

== გალერეა ==
&lt;gallery&gt;
ფაილი:Funchal, Casino da Madeira (exterior).jpg|კაზინო
ფაილი:Funchal, Jardim Botânico da Madeira (View of Funchal from Jardim Botânico).jpg|ჟარდიმიშ ბოტანიკური ბაღი
ფაილი:Funchal Pico da Cruz.jpg|გინაჯინუ პიკუ-დუ-კრუზიშე (261 მ.)
ფაილი:Funchal, Port of Funchal (from Praceta do Lazareto).jpg|ონიშოლი ფუნშალს
ფაილი:Mercado dos Lavradores, Madeira (16587278615).jpg|ფუნშალიშ ბაზრობა &quot;ლავრადორი&quot; 
ფაილი:Funchal, Sé Catedral do Funchal.jpg|ფუნშალიშ ოხიდა
ფაილი:MadeiraWinery.jpg|მადეირაშ მუზეუმიშ ტერიტორია
&lt;/gallery&gt;

== რესურსეფი ინტერნეტის ==

* [http://www.cm-funchal.pt/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000903211721/http://www.cm-funchal.pt/ |date=2000-09-03 }}
* [http://www.flickr.com/photos/vitor107/sets/1419659/ ფუნშალიშ ფოტოეფი Flickr-ს]

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{wide image|Funchal at Sunset.jpg|1000px|&lt;center&gt;ფუნშალიშ წყარპიჯიშ პანორამული გინაჯინუ. გჷნოღალირიე პონტა-დუ-გარაჟაუშე&lt;/center&gt;}}

[[კატეგორია:პორტუგალიაშ ნოღეფი]]
[[კატეგორია:პორტუგალიაშ მუნიციპალიტეტეფი]]</text>
      <sha1>ffrqartsiatw169loevhv9cjflcrr6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პენჯაბიშ შტატი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17318</id>
    <revision>
      <id>250029</id>
      <parentid>210517</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8043" sha1="g03457k54da03pdtm7ngw241z999n6v" xml:space="preserve">{{მიარეშანულამობა|პენჯაბი|პენჯაბიშ პროვინცია}}
{{მიარეშანულამობა|პენჯაბი|პენჯაბი (რეგიონი)}}
{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართური
|ოდაბადური ჯოხო = {{lang-pa|ਪੰਜਾਬ}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Punjab}} 
|მარგალური ჯოხო = პენჯაბი
|პანორამა = Punjab Montage India.PNG
|შილა = 
|გერბი = Seal of Punjab.gif
|ქიანა = ინდოეთი
|ჰიმნი =  
|სტატუსი =[[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|შტატი]]
|მიშმურს = 
|ფორჷნს = 
|ნანანოღა= [[ჩანდიგარჰი]]
|შხუ ნოღა = [[ლუდჰიანა]]
|შხუ ნოღეფი= [[ამრიტსარი]]
|თარიღი = 
|მადუდე ='''გუბერნატორი''':&lt;br /&gt;კაპიტანი სინგჰ სოლანკი&lt;br /&gt;'''თარი მინისტრი''':პარკაშ სინგჰ ვადალი
|მადუდე 2 = 
|ედპ =
|ედპ წანა= 
|ედპ აბანი =
|ედპ აშმ = 
|ნინა =[[პენჯაბური ნინა|პენჯაბური]]
|ნინეფი =
|მახორობა =27 704 236
|ეჭარუაშ წანა =2011
|აბანი მახორობათ =15-ა
|ერუანული აკოდგინალუა =
|მეჭედალა =550,10
|კონფესია =
|ფართობი =50 362
|აბანი ფართობით =19-ა
|ფართობიშ პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღალა =
|ოშქაშე სიმაღალა =
|მინიმალური სიმაღალა =
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა= Punjab in India (disputed hatched).svg
|ბორჯიშ ორტყაფუ= 
|აბრევიატურა = IN-PB
|ISO = IN-PB
|FIPS= 
|ოტელეფონე კოდი = 
|ოფოსტე ინდექსეფი = 
|ინტერნეტ-დომენი =
|ოავტომობილე ონომერე შანეფი = 
|საიტი =http://punjabgovt.nic.in/
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს =
|პარამეტრი1 = 
|მიკოღანკუა =
}}
'''პენჯაბი''' ({{lang-pa|ਪੰਜਾਬ}}, {{lang-en|Punjab}}) — შტატი [[ინდოეთი]]შ ოორუე-ბჟადალშე. ნანანოღა — [[ჩანდიგარჰი]] (ვენშმურს პენჯაბიშ ადმინისტრაციულ აკოდგინალუაშა, მარა გჷმოქიმინუნს ზოხო [[ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორიეფი|მორსხუე ტერიტორიას]]), უდიდაში ნოღა — [[ლუდჰიანა]]. მახორობა — 27 704 236 ადამიერი (15-ა აბანსი რე შტატეფს შქას; [[2011]] წ.). თე ინდური შტატი გჷმოქიმინუნს, კინე თე ჯოხოდვალაშ  [[პენჯაბი (რეგიონი)|უმოს დიდი რეგიონს]], ნამუშათ თაშნეშე მიშმურს [[პაკისტანი]]შ პროვინცია [[პენჯაბიშ პროვინცია|პენჯაბი]] დო ინდური შტატეფი [[ჰარიანა]] დო [[ჰიმაჩალ-პრადეში]].

== გეოგრაფია ==
[[ფაილი:Punjab district map.png|300px|left|thumb|შტატიშ ოლქეფი დო თინეფიშ ცენტრეფი]]
შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 50 362 კმ² (19-ა აბანი). პენჯაბიშ ტერიტორიაშ უმენტაში ნორთი, წჷმორინელი რე მიარე წყარმალუეფით, ოწყარალი არხეფიშ სისტემათ დო ჸოფიერი დიხეფით. შტატიშ ობჟათე-ბჟადალი — უმოსო სქირე რე, ნამუთ აკმისვარუაფუ [[ტარი (ტიოზი)|ტარიშ]] ტიოზის. ოგვალე ქჷნდჷრი [[შივალიკი]] , პენჯაბიშ ოორუე-ბჟაეიოლს გინოზინდილი რე, დო [[ჰიმალაი]]შ ბორკიშა ანჭუ. კლიმატიშ მეჯინათ, შტატის გიმირთუ 3 შხავდოშხვა ტიპიშ დიხა.

შტატის გიმირთუ 3 სეზონი: საზარხულო (პირელშე მანგიშ ეკონიაშა), მუსონეფიშ სეზონი (კვირკვეშე ეკენიაშ ეკონიაშა) დო საზოთო (ქირსეთუთაშე ფურთუთაშ ეკონიაშა).თინეფს შქას გინმალი სეზონი რე.

== ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა ==
{{თარი|პენჯაბიშ ოლქეფიშ ერკებული (ინდოეთი)}}

== ტრანსპორტი ==
პენჯაბის იდვალუაფუ 6 აეროპორტი, ნამუშეთ ხვალა 1 ღებულენს საირქიანო რეისეფს, ნამუთ ნოღა ამრიტსარიშ ოორუე-ბჟადალშე 11 კილომეტრიშე იდვალუაფუ. 

შტატიშ უმენტაში ნოღა ართიანს მიკორსხჷ რკინაშშარეფით. [[ამრიტსარი]] [[დელი]]წკჷმა მიკორსხილიე [[Shatabdi Express]]-ით. თაშნეშე შტატიშ ჯარალობური ტრანსპორტი წჷმორინელი რე ავტობუეფით დო ავტო[[რიკშა|რიკშეფით]].

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* http://punjabgovt.nic.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221101931/http://punjabgovt.nic.in/ |date=2010-12-21 }}
* http://www.mapsofindia.com/maps/punjab/
* http://www.ajitjalandhar.com/
* http://www.jagran.com/
* http://www.amarujala.com/
* http://www.onlypunjab.com/
* [http://www.tribuneindia.com The Tribune — Major regional english newspaper]
* [http://www.indianexpress.com Indian Express — Major regional english newspaper]
* [http://www.pshrc.net Human Rights dept of Punjab government]
* [http://thegreatindian.tripod.com/panjabState/punjab.htm Punjab State Culture Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173355/http://thegreatindian.tripod.com/panjabState/punjab.htm |date=2016-03-05 }}
* http://www.whereincity.com/india/punjab

{{ესკიზი-ინდოეთი}}

{{ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი}}

[[კატეგორია:პენჯაბიშ შტატი|*]]</text>
      <sha1>g03457k54da03pdtm7ngw241z999n6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მანიპური</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17409</id>
    <revision>
      <id>250025</id>
      <parentid>226667</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5495" sha1="2qay7k3n3l40u1b9upu7yl1tanzgyi6" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ართური
|ოდაბადური ჯოხო = [[მანიპური (ნინა)|მანიპური]] মনিপুর&lt;br /&gt;{{lang-en|Manipur}}
|მარგალური ჯოხო = მანიპური
|პანორამა = 
|შილა = 
|გერბი = 
|ქიანა = ინდოეთი
|ჰიმნი =  
|სტატუსი =[[ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა|შტატი]]
|მიშმურს = 
|ფორჷნს = 
|ნანანოღა= [[იმპჰალი]]
|შხუ ნოღა = [[იმპჰალი]]
|შხუ ნოღეფი= 
|თარიღი = 
|მადუდე ='''გუბერნატორი''':&lt;br /&gt;კრიშანტ კანტ პაული&lt;br /&gt;'''თარი მინისტრი''':&lt;br /&gt;ოკრამ ობაბი სინგჰი
|მადუდე 2 = 
|ედპ =
|ედპ წანა= 
|ედპ აბანი =
|ედპ აშმ = 
|ნინა =
|ნინეფი =
|მახორობა =2 721 756
|ეჭარუაშ წანა =2011
|აბანი მახორობათ =24-ა
|ერუანული აკოდგინალუა =
|მეჭედალა =121,90
|კონფესია =
|ფართობი =22 327
|აბანი ფართობით =23-ა
|ფართობიშ პროცენტი = 
|მაქსიმალური სიმაღალა =
|ოშქაშე სიმაღალა =
|მინიმალური სიმაღალა =
|განედი = 
|გრძედი = 
|რუკა= Manipur in India (disputed hatched).svg
|ბორჯიშ ორტყაფუ= UTC+5:30
|აბრევიატურა = IN-MN
|ISO = IN-MN
|FIPS= 
|ოტელეფონე კოდი = 
|ოფოსტე ინდექსეფი = 
|ინტერნეტ-დომენი =
|ოავტომობილე ონომერე შანეფი = 
|საიტი =http://manipur.nic.in
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს =მანიპური
|პარამეტრი1 = 
|მიკოღანკუა =
}}

[[ფაილი:SevenSisterStates.svg|thumb|300px|მანიპური დო ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლი შტატეფი]]
[[ფაილი:The Kangla Gate.JPG|right|220px|thumb|კანგალაშ ჭჷშკარი კანგალაშ დოხორეს]]
'''მანიპური''' ([[მანიპური (ნინა)|მანიპური]] মনিপুর; {{lang-en|Manipur}}) — მორჩილი ტერიტორიაშ შტატი [[ინდოეთი]]შ ბჟაეიოლშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — [[იმპჰალი]]. შტატიშ მახორობა 2 721 756 ადამიერი (24-ა აბანი შტატეფს შქას; [[2011]]). ჯინჯიერი ეთნიკური ბუნა — [[მანიპური (კათა)|მანიპური]]. შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი - 22 327 კმ² (23-ა აბანი). მანიპურს უმოსო [[ინდუიზმი]]შ მორწუმეეფი ოხორანა.

შტატის პოლიტიკური სიტუაცია ძალამი ვასტაბილური რე, მანიპურს აქტიურეფი რენა მალმორეფი შხვადოშხვა გჷმადუდიშულაფარი ყარაფიშ ბუნაშე, თეშ გეშა ურცხოალეფშო შტატშა მიშაულარო გჷშაკერძაფილი ნება რე მიშაღალირი.&lt;ref&gt;[http://www.manipur.we.bs/ we.bs — это наилучший источник информации по теме webarchiv&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330083550/http://www.manipur.we.bs/ |date=2009-03-30 }}&lt;/ref&gt;

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://manipur.nic.in/ Official website of the Government of Manipur]
* [http://www.e-pao.net/ Manipur News — E-Pao.net]
* [http://www.kanglaonline.com/ Manipur News — Kanglaonline.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407115424/http://kanglaonline.com/ |date=2014-04-07 }}
* [http://manipuronline.tripod.com/ ManipurOnline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513104837/http://manipuronline.tripod.com/ |date=2008-05-13 }}
* [http://www.e-pao.net/channel.asp?what=manipur E-Pao.net Manipur Resources]
* [http://www.sinlung.com Voice of Northeast India]

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{მერკე}}

{{ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი}}

[[კატეგორია:მანიპური|*]]
[[კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი]]</text>
      <sha1>2qay7k3n3l40u1b9upu7yl1tanzgyi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>რეზა-შაჰ ფეჰლევი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18759</id>
    <revision>
      <id>250030</id>
      <parentid>217404</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6431" sha1="72ku0zv9huasu6et4ptb4vqu8t1c1gu" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მადუდე 
|ქიანა               = [[ფაილი:Flag of Iran (1925).svg|40პქ]]34-ა [[ირანი]]შ
|პოსტი           =[[სპარსეთიშ მაფეფიშ ერკებული|შაჰი]]
|ჯოხო                  = რეზა-შაჰ ფეჰლევი
|ორიგინალური ჯოხო       = [[სპარსული ნინა|სპარს.]] رضا پهلوی
|რანწკი              = 
|რანწკი-ალმასქუეფიშ          = 
|სურათი              = Rezashah.jpg
|მუკნაჭარა              =ირანიშ 34-ა შაჰი - რეზა-შაჰ ფეჰლევი
|დუდალაშ დაჭყაფუ    = [[15 ქირსეთუთა]] [[1925]]
|დუდალაშ დათებუ = [[16 ეკენია]] [[1941]]
|კორონაცია  =[[24 პირელი]], [[1926]]
|წიმოხონი       = [[აჰმედ შაჰ ყაჯარი]]
|მონძე             = [[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი]]
|შხვა წოდებეფი       = 
|ვიცე-პრეზიდენტი       = 
|პარტია              = 
|დაბადებაშ თარიღი        = [[15 მელახი]] [[1878]]
|დაბადებაშ აბანი       = [[ალასთი]], [[მაზანდარანიშ ოსტანი|მაზანდარანი]], [[სპარსეთი]] 
|ღურაშ თარიღი          = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1944|10|28|1878|07|26}}
|ღურაშ აბანი         = [[იოჰანესბურგი]], [[ობჟთე აფრიკაშ რსხუ]]
|ალმასქუ             = 1) მარიამ ხანუმი&lt;br /&gt;2) [[ტაჯ ოლ-მოლუკი]]&lt;br /&gt;3) საფიაჰ ხანუმი&lt;br /&gt;4) [[ესმათ ოლ-მოლუკი]]&lt;br /&gt;
|სქუალეფი                 = '''1-შე:''' 3 ცირასქუა&lt;br /&gt; '''2-შე:''' 5 ქომოლსქუა&lt;br /&gt; '''3-შე:''' ვაჸუნდჷ&lt;br /&gt; '''4-შე:''' 2 ქომოლსქუა დო 1 ცირასქუა
|ედომუშამი ჯოხო =რეზა-შაჰ ფეჰლევი
|დინასტია             = [[ფეჰლევინეფი|ფეჰლევი]]
|მუმა                 = აბას ალი-ხანი
|ნანა             = ნუშ აფარინ აირუმლუ
|რელიგია         =[[ისლამი]], [[შიიზმი|შიიტურ გეჸვენჯობაშ]]
|ხეშმოჭარუა    =
}}
'''რეზა ფეჰლევი''' ვარდა '''რეზა შაჰი დიდი''' (სპარს. رضا پهلوی — Rezâ Pahlavi; დ. [[15 მელახი]] [[1878]], [[ალასთი]], მაზანდარანიშ ოსტანი, [[სპარსეთი]] — ღ. [[26 კვირკვე]] 1944,  [[იოჰანესბურგი]], [[ობჟათე აფრიკაშ რსხუ]]) — ქორთული ჯინჯიშ ირანალი, ნამუქჷთ იჸუ [[ირანი]]შ მაართა შაჰანშაჰიქ [[ფეჰლევიანეფი|ფეჰლევიშ დინასტი]]აშე. ხვისტაშა ეშართჷ ყაჯარიშ დინასტიაშ გინოჸოთამაშ უკული 1925 წანას. რეზა-შაჰ ფეჰლევქ ბრელი აკეთჷ ქიანაშ მოდერნიზაციაშო. [[1935]] წანას მითხუ, მუჭო შხვა ქიანეფს ოფიციალურო გჷმურინუაფდესკო ქიანაშ ჯოხოთ &quot;ირანი&quot; &quot;სპარსეთიშ&quot; მანგიორო. [[1941]] წანას, [[მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა]] რდჷნ, ვარიაშ რაგადი ოკოდჷ გოართოიანაფილ ომაფეშა დო &lt;nowiki/&gt;[[სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ|სსრრ]]-შა თინეფიშ ჯარეფიშ ირანიშ  დიხეფშა მინოჸონაფაშენ, მუშ გეშა რსხუეფქ ვარია ორაგადაფუეს მაფობაშე. ღურჷ იოჰანესბურგის. თიშ მონძექ [[მოჰამედ რეზა ფეჰლევი|მოჰამედ რეზა ფეჰლევი]]ქ მუმა გეგნასვანჯუ ირანშა დო სპეციალურო კეთებულ მავზოლეუმს ქჷდასვანჯუ, მარა [[ირანიშ ისლამური რევოლუცია|ირანიშ ისლამურ რევოლუციაშ]] უკული აიათოლაქ მავზოლეუმი აკარღვაფაფუ.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.irannotes.com IRANNOTES.com]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v8f1/v8f1133ix.html ეკონომიკა ფეჰლევიშ პერიოდის]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ენციკლოპედია &quot;ირანიკა&quot;
* [http://www.4dw.net/royalark/Persia/pahlavi2.htm ფეჰლევიშ დინასტიაშ გენეოლოგია]

[[კატეგორია:ნაღურა 1944]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 1878]]
[[კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი]]</text>
      <sha1>72ku0zv9huasu6et4ptb4vqu8t1c1gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>რუანდა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18824</id>
    <revision>
      <id>250032</id>
      <parentid>239425</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11806" sha1="2f26qvjf96akmqb4xnas1mp6oupl0ps" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ქიანა|
|ოდაბადური_ჯოხო = Repubulika y'u Rwanda ([[კინიარუანდა]])&lt;br/&gt;République du Rwanda ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]])
|ედომუშამი_ჯოხო = რუანდაშ რესპუბლიკა
|ოართე_ჯოხო =რუანდა
|შილა = Flag_of_Rwanda.svg
|გერბი = Coat of arms of Rwanda.svg
|რუკა =LocationRwanda.svg
|ჰიმნი =  ''[[რუანდაშ ჰიმნი|Rwanda nziza]]''&lt;br/&gt;{{small|''სკვამი რუანდა''}}&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[File:Hymne National du Rwanda.ogg]]&lt;/center&gt;
|დევიზი =&quot;Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu&quot;&lt;br/&gt;{{small|&quot;ართობა, ხანდა, პატრიოტიზმი&quot;}}
|ოფიციალური_ნინეფი =[[კინიარუანდა]], [[ფრანგული ნინა|ფრანგული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]
|რელიგია=  
|ნანანოღა= [[კიგალი]]
|latd=1
|latm=57
|latNS=S
|longd=30
|longm=4
|longEW=E
|უდიდაში_ნოღა =კიგალი
|თარობაშ_ტიპი = გვერდო საპრეზიდენტო [[კონსტიტუციური რესპუბლიკა]]
|ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[რუანდაშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]
|ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[პოლ კაგამე]]
|ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[რუანდაშ პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]]
|ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ანასტას მურეკეზი]]
|ლიდერიშ_ტიპი_3 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_3 =
|ლიდერიშ_ტიპი_4 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_4 =
|სახენწჷფოშ ტიპი =
|მიკოღანკუა =
|ოფიციალური ჸოფირება 1 =
|ოფიციალური თარიღი 1 =
|ოფიციალური ჸოფირება 2 =
|ოფიციალური თარიღი 2 =
|ოფიციალური ჸოფირება 3 =
|ოფიციალური თარიღი 3 =
|ოფიციალური ჸოფირება 4 =
|ოფიციალური თარიღი 4 =
|რანგი_ფართობით = 145-ა
|ფართობი =26,338
|წყარი_% =5,3
|ოეგებიე_მახორობა =11,262,564
|ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 77-ა
|მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2015
|მახორობაშ_ცენზი = 10,515,973
|მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2012
|მახორობაშ_მეჭედალა = 445
|მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 29-ა
|ედპ_ppp_წანა = 2015
|ედპ_ppp = $20.343 მილიარდი
|ედპ_ppp_რანგი = 
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$1,784
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 
|აგი ={{ძინა}}0.506
|აგი_ტენდენცია =
|აგი_კატეგორია = &lt;font color=&quot;red&quot;&gt;დაბალი&lt;/font&gt;
|აგი_რანგი =151-ა
|აგი_წანა =2013
|ვალუტა= [[რუანდული ფრანკი]]
|ვალუტაშ_კოდი =RWF
|ქიანაშ_კოდი =RWA
|ბორჯიშ_ორტყაფუ = ([[UTC]] +2სთ.)
|ზარხულიშ_ბორჯი =([[UTC]] +2სთ.)
|cctld = [[.rw]]
|ოტელეფონე_კოდი =+250
|ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა=
|სქოლიო= 
}}
'''რუანდაშ რესპუბლიკა''' ([[1991]] წანაშახ — ''რუანდული რესპუბლიკა'', {{lang-fr|République Rwandaise}}) — [[სახენწჷფო]] [[ბჟაეიოლი აფრიკა|ბჟაეიოლ აფრიკას]]. რუანდას ბჟადალშე უხურგანს [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]], ოორუეშე - [[უგანდა]], ბჟაეიოლშე - [[ტანზანია]] დო ობჟათეშე - [[ბურუნდი]]. ქიანას ქჷნდჷრამი აკანეფიშ სიბრელეშ გეშა მეტჯოხო უღუ ''ვითოში ქჷნდჷრიშ დიხა'' ({{lang-fr|Pays des Mille Collines}}, [[კინიარუანდა]] - Igihugu cy’Imisozi Igihumbi). ქიანა მოსოფელს რჩქინელი რე [[1994]] წანას მოხვალამირი [[გენოციდი რუანდას|გენოციდიშ]] გეშა. ქიანაშ ნანანოღა - კიგალი.

== გეოგრაფია ==
[[ფაილი:Rw-map.png|thumb|275px|რუანდაშ რუკა]]
[[ფაილი:Rwanda Topography.png|thumb|275px|რუანდაშ ტოპოგრაფიული რუკა]]
[[ფაილი:Rwanda satellite map.png|thumb|275px|რუანდაშ მიოჯინი კოსმოსიშე]]
რუანდა იდვალუაფუ [[აფრიკა|აფრიკაშ]] ცენტრის, [[ეკვატორი|ეკვატორშე]] არხოს ობჟათეჸურე. ბჟადალშე მახურგე [[კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაწკჷმა]] იდვალუაფუ [[კივუშ ტობა]] დო [[წყარმალუ]] [[რუზიზი]], ნამუთ [[ბჟაეიოლი აფრიკაშ აკოცჷმაშ ღოზი]]შ ნორთი რე. ქიანაშ ცენტრის იდვალუაფუ თიში [[ნანანოღა]] — [[კიგალი]].

რუანდაშ რელიეფი თარო აკმოდირთუ ოშქაშე სიმაღალაშ გეფით, ბჟადალი ხურგას სიმაღალე უცმას ელმურს კივუშ ტობაშ დო წყარმალუ რუზიზიშ წყარპიჯეფშა, ბჟაეიოლშე ჭიეჭიეთ იკუნტარებუ [[ტანზანია|ტანზანიაშ]] მალობათ, სოდეთ თარო იდვალუაფუ დოლოეფი დო [[ჭყენჭყი|ჭყენჭყეფი]]. რუანდას იდვალუაფუ წყარმალუ [[ნილოსი]]შ კანკალე ნადუ.

წყარმალუ ნილოსიშ დო [[კონგო (წყარმალუ)|კონგოშ]] ღანჩოეფი რუანდაშ ტერიტორიას ხოლო რე. არძოშე დიდი [[ტობა]] რე — [[კივუშ ტობა]], ნამუთ აფრიკაშ აკა ტობა რე, სოდეთ ვა ხე [[ნიანგეფი]]. ქიანაშ ობჟათეშე დო ბჟაეიოლშე რსებენს მორჩილი ტობეფიშ ბუნა (თექ ნიანგეფი ხე).

=== კლიმატი ===
[[კლიმატი]] — [[სუბეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ|სუბეკვატორული]], ზუღაშ დონეშე შანულამი სიმაღალაშ გეშა სეზონურო ლამე დო ქექე რე. კიგალსა (1550 მეტრ სიმაღალას) თუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა ედომუშამი წანაშ გოძვენას აკმადგინანს 17-21 °C-ს. ნოლექეფი დოხოლაფირო 1000—1500 მმ რე წანმოწანას. სქირე სეზონი — მანგიშე ეკენიაშამო.

=== ფლორა დო ფაუნა ===
ჩანარობა — თარო სავანა, გვალეფიშ კართეფს ლამე ტროპიკული [[ტყა|ტყალეფი]].

ჩხოლარეფიშ ორენი დახე მოჯალაგერი რე. არძოშე დიდი ჩხოლარეფი ([[ანტილოპეფი]], [[კამბეშეფი]], [[ხვალოქაშობურეფი|ხვალოქა]], [[ზებრეფი]], [[ნჯილო|ნჯილოეფი]], [[მუნჭყვეფი]], [[ბეჰემოთი|ბეჰემოთეფი]], [[ნიანგეფი]], [[გორილა|გორილეფი]]) ასქილადირი რე ხვალე [[ტყაჩირი|ტყაჩირეფს]].

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[რუანდაშ გენოციდი]]
* [[:rw:|კინიარუანდაშ ნინამი ვიკიპედია]]
* [[რუანდაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.gov.rw/government/historyf.html რუანდაშ ისტორია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201105401/http://www.gov.rw/government/historyf.html |date=2008-12-01 }}
* [http://genocide.ru/lib/genocides/rwanda.htm გენოციდი რუანდას] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307235708/http://genocide.ru/lib/genocides/rwanda.htm |date=2009-03-07 }}
* [http://africa-tur.ru/ruanda/informatsija_o_strane/ruanda_-_strana_tysjachi_kholmov/ რუანდა. ვითოში ქჷნდჷრიშ ქიანა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124044241/http://africa-tur.ru/ruanda/informatsija_o_strane/ruanda_-_strana_tysjachi_kholmov/ |date=2010-11-24 }}
* [http://www.conflictologist.org/main/vojny-i-konflikty-v-tropicheskoy-afrike.htm#rwanda რუანდაშ უახალაში ისტორიაშ მასალეფი]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{მერკე}}
{{Commonscat|Rwanda|რუანდა}}

{{აფრიკაშ ქიანეფი}}
{{აფრიკაშ რსხუ}}
{{ერეფიშ წორომაჸალობა}}

[[კატეგორია:რუანდა|*]]
[[კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი]]
[[კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი]]
[[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]]
[[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]]</text>
      <sha1>2f26qvjf96akmqb4xnas1mp6oupl0ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სინაიშ ჩქონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18869</id>
    <revision>
      <id>250033</id>
      <parentid>248583</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12906" sha1="2bgebev0f0hlzmd21c8kryk4p3nthb7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ჩქონი
 |ჯოხო= სინაიშ ჩქონი&lt;br /&gt;{{lang-ar|شبه جزيرة سيناء‎‎}}
 |სურათი= Nile River and delta from orbit.jpg
 |ორენი= [[აზია]]შ დო [[აფრიკა]]შ ხურგაშ შქას
 |კოორდინატეფი={{coord|29|30|N|33|50|E}}
 |აკვატორია=[[ჭითა ზუღა]], [[აკაბიშ ჸუჯი]], [[სუეციშ ჸუჯი]], [[სქირონაშქა ზუღა]]
 |წყარმალუეფი= 
 |ფართობი= 25 000-შე 60 000-შახ
 |უმაღაში კონკა= 2637
 |ქიანა= {{შილა|ეგვიპტე}}
 |ოლქი= 
 |მახორობა= 
 |წანა= 
 |პანორამა=
 |ზჷმა=
 |მიკნაჭარა=
}}

'''სინაიშ ჩქონი''', ''სინაი''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/Sinai |title=Definition of Sinai |publisher=The Free Dictionary |accessdate=2014-05-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/Sinai |title=Define Sinai |publisher=Dictionary.com |accessdate=2014-05-03 }}&lt;/ref&gt; ({{lang-ar|شبه جزيرة سيناء}}, ''სინა''&lt;ref&gt;Инструкция по передаче на картах географических названий арабских стран. — М.: Наука, 1966. — С. 27.&lt;/ref&gt;; {{lang-he|סיני}}) — [[ჩქონი]] [[ჭითა ზუღა]]ს, [[აზია]]შ დო [[აფრიკა]]შ ხურგაშ შქას, [[ეგვიპტე]]შ ტერიტორიაშ ნორთი. ჩქონი ტერიტორიულო აზიას ორხველჷ&lt;ref name=&quot;bse&quot;&gt;http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00071/13700.htm}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== გეოგრაფია ==
[[ფაილი:Sinai Peninsula - en.svg|thumb|მარცხნივ|220პა|სინაიშ ჩქონიშ რელიეფური რუკა.]]
ჩქონი, ნამუსჷთ სუმკუნთხულიშ ფორმა უღუნ, წვანდი ობჟათეშე უღჷ, ოორუეშე ომძღჷ [[სქირონაშქა ზუღა]]შ წყარპიჯი, ბჟადალშე — [[სუეციშ ჸუჯი]], ბჟაეიოლშე — [[აკაბიშ ჸუჯი]]. თიშ გეშა, ნამჷ-და ჩქონიშ ხურგეფი პიჯალობური რენ, თიშ ტერიტორია გოთანჯუაშ მეთოდიკაშ მეჯინათ 25 000 კმ²-შე 60 000კმ²-შახ რე. უმენტაშო ჩქონიშ ტერიტორია უკებჷ ტიოზის, ჩქონიშ ობჟათეშე გვალეფი (არძაშე უმაღალაში კონკა რე [[წიმინდე ეკატერინეშ გვალა (სინაი)|წიმინდე ეკატერინეშ გვალა]], 2637 მ) დო ლაკადეფი იდვალუაფუ. ჩქონს [[ნავთობი]]შ საბადო რე.
[[ფაილი:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|thumb|250px|მარცხნივ|[[წიმინდე ეკატერინეშ ოხიდა|წიმინდე ეკატერინეშ ოხიდა]] რე უჯვეშაში მოქიმინჯე ქირსიანული ოხიდა მოსოფელს დო არძაშე პოპულარული ტურისტული ოქინაფუ ჩქონს.]]

== კლიმატი ==
პრაქტიკულო ედომუშამი სინაიშ ჩქონიშ კლიმატი ტროპიკული ტიოზური რე, ოორუე ნორთიშ მოხ, ნამუთ სქირონაშქა ზუღას ომძღჷ, სოდეთ [[სქირონაშქაზუღური კლიმატი]]. კლიმატი ირდიხას ძალამი სქირე რე, გიშაკერძაფილო ჩქონიშ ობჟათე, ნამუსჷთ ოორუეშე მიშმალი ციკლონეფშე ფორუნს გვალეფი, დო სოდეთ კანკალე წანას შილებე შურო ვაჭვემასჷნ, ოშქაშეთე წანმოწანას მუსხირენ მილიმეტრი ნოლექი გჷნმურს, მუჭოთ [[შარმ-ელ-შეიხი]]ს, ნამუთ დიხაუჩაშ არძაშე არიდულ აკანეფს ორხველჷ. ზარხულს ჰავაშ ტემპერატურა ძალამი მაღალი რე, მუჭოთ წესი, +40 °C-შახ დო ოროს ხოლო უმოსი რე, ზოთონჯის ჰავაშ ტემპერატურა ელაზჷმაფათ დაბალი რე, ტიოზეფს სერით ჸინუა ხოლო უჩქუ. ჩქონიშ ობჟათე, ნამუთ [[ჭითა ზუღა]]თ ტიბუ, ძალამი ტიბუ ზოთონჯეფი უჩქუ.

== ისტორია ==
[[ფაილი:EgyptIsraelBorderEilat.JPG|მინი|ეგვიპტე-ისრაელიშ ხურგა ეილათიშ ოორუეშე (ეგვიპტე კვარჩხანშე, [[ისრაელი]] მარძგვანშე)]]
[[ფაილი:SinaiSand.JPG|მინი]]
ჩქონიშ დიხეფი, დიო ხოლო [[ორდოიანი ომაფე (ჯვეში ეგვიპტე)|მაართა დინასტიაშ ეპოქაშ]] ჯვეში ეგვიპტარეფს აფუდეს ემუშორაფილი.

[[1260]] წანაშე [[1518]] წანაშახ ტერიტორიას ეგვიპტარი [[მამლუქეფი]] აკონტროლენდეს, უკული მუსხირენ ოშწანურაშ გოძვენაშო გემშართჷ [[ოსმალეთიშ იმპერია]]შ აკოდგინალუაშა.

[[1916]] წანას, ჩქონქ [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შე კონტორლირებული ეგვიპტეშ ნორთო გჷნირთჷ. თინწკჷმა გუჸუნუეს ჩქონიშ ბჟაეიოლი ხურგა, ნამუთ ამდღარშახ ეგვიპტეშ დო [[ისრაელი]]შ ხურგათ სქიდუ.

[[1948]] წანას, ეგვიპტეშ არმიაქ სინაიშ ტერიტორიათ [[არაბეთ-სრაელიშ ლჷმა 1947—1949#ლჷმაშ მაჟირა ეტაპი15.5.1948 - 20.7.1949|ისრაელშა გემშეჭკირჷ]], მარა მოგვიანაფათ უკახალე დართინეს.

[[1956]] წანას, [[სუეციშ კრიზისი]]შ ბორჯის, [[ურიეფი|ურიეფქ]], [[ინგლისარეფი|ინგლისარეფქ]] დო [[ფრანგეფი|ფრანგეფქ]] სინაიშა გენშიჭკირეს, სუეციშ არხიშ ინგლისიშ დო [[საფრანგეთი]]შ კონტროლჷშა დართინაფალო. [[ააშ]]-შე დო [[სსრრ]]-შე გენჭირაქ თინეფი უკალახე ქართინუ.

[[1967]] წანას, [[ამშვდღიანი ლჷმა (1967)|ამშვდღიანი ლჷმაშ]] შედეგო ჩქონი ურიეფიშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ; სუეციშ არხი კილერი რდჷ ონოშე მიმოულაშო.

[[1973]] წანას, ეგვიპტარეფქ ნძალათ გეჭოფეს სუეციშ არხი დო ისრაელს ქეგიანთხეს. ისრაელქ ეგვიპტარი ოურდუმეეფი უკახალე ქართინუ. მოგვინაფათ ისრაელქ მუშ ოურდუმეეფი გეგშეჸონ არხიშ ბჟადალშე.

[[1979]] წანას, [[კემპ-დევიდსიშ აპიჯალა|ეგვიპტე-ისრაელიშ ოშვიდობე მორაგადინიშ]] ხეშმოჭარუაშ უკული, ისრაელქ ეგვიპტეშა ჩქონიშ ჭიეჭიეთ დორთინაფა ქჷდიჭყჷ, თეწკჷმა ართო აკიღჷ მუშ ოხორუეფი ხოლო, დოსქილადირ ნორთიქ ეგვიპტეს ქჷდასქიდჷ (სამანგათ, ოხორე [[ოფირა]], ნამუთ იდვალუაფუ ჩქონიშ ობჟათეშე, გჷნირთჷ ასეიან [[შარმ-ელ-შეიხი|შარმ-ელ-შეიხო]]). [[1982]] წანაშ აფუნს, ისრაელქ სინაიშე ედომუშამო მიდართჷ.

სინაიშ ჩქონს იდვალუაფუ მართლმადიდებლური [[წიმინდე ეკატერინეშ ოხიდა]]. [[სერაბატ ელ-ჰადიმი]] — თის ადასურენს, ნამჷ-დასინაი ართობურო სუმარმაჸოროფე ჸუდე რდჷ მუჭოთ ჯვეში ეგვიპტარეფშო, თეშ შხვა კათეფშო ხოლო. სინაიშ ჩქონს მიოგორუეს [[პროტოსინაიური ჭარალუა]]შ, [[ნაბეთეი]]შ ჭარალუაშ სამანგეფს. [[არადაშ ლეხერი|არადაშ ლეხერს]] აფხვადჷნა [[ნავამისი]] — ვარჩხილიშ ხანიშ ნონთხორეფი, ნამუთ [[დოლმენეფი|დოლმენეფს]] მოგენს.

[[2011]] წანაშე, ჩქონს გეაქტიურეს ისლამისტი ბოევიკეფქ (ქოძირით [[სინაიშ კონფლიქტი]]).

==ლიტერატურა==
{{ქსე|9|373}}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://ancientneareast.tripod.com/Sinai_Peninsula.html The History of the Ancient Near East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512094846/http://ancientneareast.tripod.com/Sinai_Peninsula.html |date=2021-05-12 }}
* [http://www.geographia.com/egypt/sinai/ Geographia: Sinai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421144543/http://www.geographia.com/egypt/sinai/ |date=2021-04-21 }}
* [http://archive.is/20121209023944/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1116651677&amp;men=gadm&amp;lng=en&amp;gln=xx&amp;dat=32&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;geo=-69 Egypt Governates]
* [http://www.haubitz-zoche.de/pop_phot_f.html Sinai Hotels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126094900/http://www.haubitz-zoche.de/pop_phot_f.html |date=2009-01-26 }} by Haubitz, Zoche Publisher: Fotohof Editions, 2006 {{en}} ISBN 3-901756-64-7 ISBN 978-3-901756-64-1
* [http://www.velovuyki.com.ua/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=67&amp;Itemid=62 ველოტური სინაიშ ჩქონს] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614034736/http://www.velovuyki.com.ua/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=67&amp;Itemid=62 |date=2012-06-14 }}

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:სინაი]]
[[კატეგორია:აზიაშ ჩქონეფი]]</text>
      <sha1>2bgebev0f0hlzmd21c8kryk4p3nthb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კირიბატი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19005</id>
    <revision>
      <id>250022</id>
      <parentid>243032</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26060" sha1="m9g43q9yptm306hn65jg5l1901xovx3" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ქიანა|
|ოდაბადური_ჯოხო = ''Ribaberikin Kiribati'' (კირიბ.)&lt;br /&gt;Republic of Kiribati (ინგლ.)
|ედომუშამი_ჯოხო = კირიბატიშ რესპუბლიკა
|ოართე_ჯოხო =კირიბატი
|შილა = Flag of Kiribati.svg
|გერბი = Coat_of_arms_of_Kiribati.svg
|რუკა = Kiribati on the globe (Polynesia centered).svg
|ჰიმნი =  Teirake Kaini Kiribati&lt;br&gt;&lt;center&gt;[[ფაილი:Kiribati Anthem Performed by US Navy Band.oga]]?&lt;/center&gt;
|დევიზი =''Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa''&lt;br&gt;„ჭყანთელუა, თინჩალა დო ჯგირობუა“
|ოფიციალური_ნინეფი =[[კირიბატული ნინა|კირიბატული]], [[ინგლისური ნინა|ინგლისური]]
|რელიგია=  
|ნანანოღა= [[ობჟათე ტარავა]]&lt;ref&gt;{{cite web |author= |authorlink= |coauthors= |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/#government |title=The World Factbook |subtitle=KIRIBATI |lang=en |format= |website= |publisher=[[ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო|CIA]] |date= |description= |quote= |accessdate=2021-06-29 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208013357/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/#government |archivedate=2021-02-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author= |authorlink= |coauthors= |url=https://www.kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/ |title=About Kiribati |subtitle= |lang=en |format= |website= |publisher=Kiribati National Tourism Office, Government of Kiribati |date= |description= |quote= |accessdate=2020-11-20 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100626072239/http://www.kiribatitourism.gov.ki/index.php/aboutkiribati/aboutkiribatioverview |archivedate=2010-06-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=r1&gt;{{cite web |author= |authorlink= |coauthors= |url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm |title=Annex A5 — List of countries, territories and currencies |subtitle= |lang=en |format= |website= |publisher=Interinstitutional Style Guide |date=2020-05-26 |description= |quote= |accessdate=2020-11-20 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225012123/http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm |archivedate=2018-12-25 }}&lt;/ref&gt;
|latd=1
|latm=28
|latNS=N
|longd=173
|longm=2
|longEW=E
|უდიდაში_ნოღა =ობჟათე ტარავა
|თარობაშ_ტიპი = [[რესპუბლიკა]]
|ლიდერიშ_ტიპი_1 = [[კირიბატიშ პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]
|ლიდერიშ_ჯოხო_1 =[[ტანეტი მაამაუ]]
|ლიდერიშ_ტიპი_2 = [[ვიცე-პრეზიდენტი]]
|ლიდერიშ_ჯოხო_2 =[[ტეუეა ტოატუ]]
|ლიდერიშ_ტიპი_3 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_3 =
|ლიდერიშ_ტიპი_4 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_4 =
|სახენწჷფოშ ტიპი =
|მიკოღანკუა =
|ოფიციალური ჸოფირება 1 =
|ოფიციალური თარიღი 1 =
|ოფიციალური ჸოფირება 2 =
|ოფიციალური თარიღი 2 =
|ოფიციალური ჸოფირება 3 =
|ოფიციალური თარიღი 3 =
|ოფიციალური ჸოფირება 4 =
|ოფიციალური თარიღი 4 =
|რანგი_ფართობით = 186-ა
|ფართობი =812,34
|წყარი_% =0
|ოეგებიე_მახორობა =121,388
|ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 192-ა
|მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2021
|მახორობაშ_ცენზი = 
|მახორობაშ_ცენზი_წანას = 
|მახორობაშ_მეჭედალა = 147.2
|მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 
|ედპ_ppp_წანა = 2023
|ედპ_ppp =  $297 მილიონი
|ედპ_ppp_რანგი = 
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =2,381
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 
|აგი ={{ძინა}} 0.628
|აგი_ტენდენცია ={{ძინა}}
|აგი_კატეგორია = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;'''ოშქაშე'''&lt;/span&gt;
|აგი_რანგი =137-ა
|აგი_წანა =2022
|ვალუტა= [[ავსტრალიური დოლარი]]
|ვალუტაშ_კოდი =AUD
|ქიანაშ_კოდი =KIR
|ბორჯიშ_ორტყაფუ = [[UTC+12:00|+12]], [[UTC+13:00|+13]], [[UTC+14:00|+14]]
|ზარხულიშ_ბორჯი =
|cctld = [[.ki]]
|ოტელეფონე_კოდი =+686
|ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა=
|სქოლიო= {{maplink|frame=yes|frame-align=right|frame-width=300|type=line|id=Q710|text=&lt;center&gt;კირიბატიშ რესპუბლიკაშ ინტერაქტიულ რუკა&lt;/center&gt;}}
}}

'''კირიბატიშ რესპუბლიკა''' ({{lang-en|Republic of Kiribati}}, გჷმირაგადუაფუ IPA: [ˈkiribas]) — [[რჩქალი ოკიანე]]შ სახენწჷფო [[მიკრონეზია]]ს. ქიანას ოორუეშე უხურგანს [[მარშალიშ კოკეფი]]შ დო [[მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფი]]შ ტერიტორიული წყარეფი, ბჟადალშე დო ობჟთე-ბჟადალშე - [[ნაურუ]]შ, [[სოლომონიშ კოკეფი]]შ დო [[ტუვალუ]]შ ტერიტორიული წყარეფი, ობჟათე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - [[ტოკელაუ]]შ, [[კუკიშ კოკეფი]]შ დო [[საფრანგეთიშ პოლინეზია|საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ]] ტერიტორიული წყარფი. ოორუეშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს რჩქალი ოკიანეშ ნეიტრალურ წყარეფს, თაშნეშე [[ააშ-იშ გოხოლუაშ მორჩილი კოკეფი|ააშ-იშ გოხოლუაშ მორჩილ კოკეფს]]. ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷნძა - 1143 კმ. [[გიშაკერძაფილი ეკონომიკური ზონა]] (გეზ) — დოხოლაფირო 3,5 მილიონი კმ². [[დინოხოლენი წყარეფი]] - დოხოლ. 22 კმ ჯინჯიერი ღოზიშე. კირიბატიშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 33 მორჩილი [[ატოლი]], ნამუშეთ 20 უდუხორუ რე. თინეფშე 16 კოკი დო ატოლი [[გილბერტიშ კოკეფი|გილბერტიშ კოკეფს]] რე, 8 კოკი [[ფენიქსიშ კოკეფი|ფენიქსიშ კოკეფს]] დო 8 კოკი - [[ლაინიშ კოკეფი|ლაინიშ კოკეფს]]. კირიბატიშ ორხველჷ ზოხო მადვალუ კოკი [[ბანაბა]]. ედომუშამი ფართობი რე — 812,34 კმ². კირიბატიშ მახორობა — 103 058 ადამიანი.&lt;ref &gt;[http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf მახორობაშ ეჭარუა (2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf |date=2013-09-30 }}&lt;/ref&gt; ([[2010]], ეჭარუა). ნანანოღა - [[ტარავა]]. ქიანაქ ზოხორინალა [[გოართოიანაფილი ომაფე]]შე გჷმაცხადჷ 1979 წანაშ 12 კვირკვეს, კინე თიმ წანას თის ოფიციალურო გიადჷ ჯოხოქ - კირიბატიშ რესპუბლიკა. 1983 წანას ნძალაშა მიშართჷ ომაჸალობაშ გეშა აპიჯალათ [[ააშ]]-შ დო კირიბატიშ რესპუბლიკაშ შქას, მუშ მეჯინათ ააშ ვარიას აცხადენდჷ ლაინიშ დო ფენიქსიშ კოკეფს მადვალუ 14 კოკიშ პრეტენზიაშე დო აღიარჷ თინეფი კირიბატიშ რესპუბლიკაშ აკმადგინალჷ ნორთო.

კოკეფი ტერიტორია იდვალუაფუ [[ეკვატორი]]შ ჟირხოლოჸურე დო [[180-ა მერიდიანი|180-ა მერიდიანს]], ნამუშით კირიბატი მოსოფელს ოთხოლო გვერდოსფეროს ართბორჯულო მადვალუ აკა ქიანა რე: [[ოორუე გვერდოსფერო|ოორუე]], [[ობჟათე გვერდოსფერო|ობჟათე]], [[ბჟადალი გვერდოსფერო|ბჟადალ]] დო [[ბჟაეიოლი გვერდოსფერო|ბჟაეიოლ]] გვერდოსფეროეფს. 

== ეტიმოლოგია ==
ქიანაშ თეხანური ჯოხოდვალა მოურს [[გილბერტიშ კოკეფი]]შ ინგლისურ ჯოხოშე — „Gilbert Islands“, ნამუთ აბანობურ [[კირიბატული ნინა|კირიბატულ ნინაშა]] გჷმითქუალუ მუჭოთ {{ეფა2|k|iɾ|i|ː|β|ˠ|a|ː|s}}, მარა დინმიჭარუაფუ მუჭოთ ''Kiribati''.

== გეოგრაფია ==
{{also|კირიბატიშ კოკეფიშ ერკებული}}
=== ართამი გეოგრაფია დო გეოლოგია ===
[[ფაილი:Kiribati map LOC.jpg|right|thumb|350px|კირიბატიშ რუკა.]]
კირიბატიშ არძა კოკი — ატოლეფი რე (ბანაბაშ კოკი — [[ეშაკინელი ატოლი]]). [[ჩარლზ დარვინი]]შ თეორიაშ მეჯინათ, ატოლეფქ გჷმიქიმინეს [[ვულკანი|ვულკანური]] კოკეფიშ ინონწყუალაშ შედეგო, ნამუეფიშ ჯინპიჯის წორწოთ ირდუდეს [[მარჯანი|მარჯანეფი]]. დიო მიშჷ [[გონქირაფილი რაქეფი]]შ ფორმირება, უკული — [[ბარიერული რაქეფი]]შ, ნამუეფთ ჭიე-ჭიერთ აკმიფშაფუდჷ მარჯანით. შედეგო აკმიქიმინუდჷ ატოლიშ სქირონი&lt;ref&gt;''Darwin C.''The structure and distribution of coral reefs. — London, 1842.&lt;/ref&gt;. მენცარეფქ, მარშალქ დო იაკობსონქ დუშვეს, ნამჷ-და ატოლი [[ტარავა (ატოლი)|ტარავაქ]] გჷმიქიმინუ დოხოლაფირო 2500 წანაშ კინოხ&lt;ref&gt;''J. F. Marshall and G. Jacobson''. Holocene growth of a mid-Pacific atoll: Tarawa, Kiribati. — Australia, Canberra City: Bureau of Mineral Resources, Geology and Geophysics, 1985&lt;/ref&gt;. გილბერტიშ კოკეფქ გჷმიქიმინეს [[მიკრონეზიული ბუგურია|მიკრონეზიული ბუგურიაშ]] გვალეფიშ წყარგიმენ კონკეფს. ფენიქსიშ კოკეფქ — [[რჩქალი ოკიანეშ ფილაქანი|რჩქალი ოკიანეშ ფილაქანიშ]] ობჟათეშე გვალაშ ქჷნდჷრეფს, ლაინიშ კოკეფი იდვალუაფჷნა ოკიანეშ ჯინპიჯწკჷმა ეშაკინელ წყარგიმენ გვალაშ ქჷნდჷრეფიშ კონკეფს, ნამუთ ბჟაეიოლშე გუთმოხურგანს რჩქალი ოკიანეშ ცენტრალურ ქვიბილს.

კირიბატიშ რესპუბლიკა აკმოდირთუ 32 დაბალი ატოლშე დო 1 ბანაბაშ ეშაკინელ ატოლშე. სქირონიშ ართამი ფართობი რე 812,34 კმ²&lt;ref name=&quot;ბ&quot;&gt;{{cite web|last=Kiribati National Statistics Office.|url=http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats/Census2005/Gen-pdf/Gen1.pdf#|title=Kiribati 2005. Census of population and housing: provisional tables. Table 1. Population by Ethnic group and Island with Land Area and Density.|publisher=|date=|accessdate=06-05-2007|archiveurl=https://www.webcitation.org/60qHt9rRb?url=http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats/Census2005/Gen-pdf/Gen1.pdf|archivedate=2011-08-10}}&lt;/ref&gt;. მეძენა ქიანაშ არძაშე ბჟადალშე მადვალუ კოკი დო არძაშე ბჟაეიოლშე მადვალი კოკეფს შქას აკმადგინანს დოხოლაფირო 4000 კმ-ს.

32 ატოლი დო 1 ბანაბაშ კოკი დორთილი რე კოკეფიშ 4 ბუნათ:
* 16 კოკი მიშმურს [[გილბერტიშ კოკეფი|გილბერტიშ კოკეფშა]], ატოლ [[ტარავა (ატოლი)|ტარავაშამო]];
* კოკი [[ბანაბა]] (თენა ულაგუნე მარჯანიშ კოკი რე, ნამუთ იდვალუაფუ ატოლ ტარავაშე დოხოლაფირო 400 კმ-ით ბჟადალშე, გილბერტიშ კოკეფწკჷმა მეჭედელი სოციალური დო პოლიტიკური რსხუეფიშ გეშა შხირას ისხუნუაფუ, მუჭოთ თე კოკეფიშ ართ-ართი კოკი.) — კოკი [[ნაურუ (კოკი)|ნაურუწკჷმა]] ახლოს იდვალუაფუ;
* 8 კოკი მიშმურს [[ფენიქსიშ კოკეფი|ფენიქსიშ კოკეფშა]];
* 8 კომი მიშმურს [[ლაინიშ კოკეფი|ლაინიშ კოკეფშა]] (ვარ-და ''ცენტრალური პოლინეზიური სპორადეფი'') ([[რაქა კინგმენი]], [[ჯერვისი (კოკი)|ჯერვისი]] დო [[პალმირაშ ატოლი]], თაშნეშე მიშმულა ლაინიშ კოკეფშა, მარა ორხველჷნა ააშ-იშ ტერიტორიას.).

გილბერტიშ კოკეფი — კოკეფიშ ბუნა [[მიკრონეზია|მიკრონეზიაშ]] ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ართამი ფართობი რე — დოხოლაფირო 279 კმ². არქიპელაგიშ ხურგეფს შილებე გიშერთას სუმი გიმენბუნაქ, ნამუეფსჷთ გინორთი უღჷნა ნოლექეფიშ მუდანობათ: გილბერტშ კოკეფიშ ოორუე კოკეფი ([[მაკინი]] დო [[ბუტარიტარი]]), გილბერტიშ კოკეფიშ ცენტრალური კოკეფი (არძა ატოლი [[მარაკეი]]შე [[არანუკა]]შახ) დო გილბერტიშ კოკეფიშ ობჟათე კოკეფი ([[ნონოუტი]]შე [[არორაე]]შახ)&lt;ref&gt;''Catala, R. L.'' Report on the Gilbert Islands: some aspects of human ecology. — Atoll Research Bulletin, 1957. — № 59. — 1—187 с.&lt;/ref&gt;. თე კოკეფიშ ატოლ ტარავაშ ტერიტორიას იდვალუაფუ სახენწჷფოშ ნანანოღა — [[ობჟათე ტარავა]].

გილბერტიშ კოკეფის ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 1480 კმ-ს იდვალუაფუ ფენიქსიშ კოკეფი — არქიპელაგი 9 უდუხორუ დო 1 დოხორელი ([[კანტონი (ატოლი)|კანტონი]]) ატოლეფშე პოლინეზიას. უკული ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ ლაინიშ კოკეფი (ვარ-და ''ცენტრალური პოლინეზიური სპორადეფი''), მოსოფელიშ არძაშე იუკაბეტაში [[ქირსეშ კოკი (კირიბატი)|ქირსეშ კოკიშ]] (ვარ-და ''კირიტიმატი'') დო კირიბატიშ უკიდაშ ბჟაეიოლშე მადვალუ კოკი [[კაროლაინი]]შამო.

ლაინიშ კოკეფიშ არძა კოკი, კირიტიმატიშ, ტაბუაერანიშ დო ტერაინაშ კოკეფიშ მოხ დო ფენიქსიშ კოკეფიშ არძა კოკი, ატოლ კანტონიშ მოხ, უდუხორუ რე. ატოლეფს, ნბამუეფჷთ ართიანშე გიშართილი რენა ანდა ინწრო [[საროტი|საროტეფით]], უმენტაშო უღჷნა ოორუეშე ბჟაეიოლჸურე წჷმოგჷნძარებული ფორმა. კირიბატიშ ატოლეფიშ უმენტაშობას რე მორჩილი ჯიმუამი ლაგუნეფი, ვარ-და ედომუშამო გოხურგელი რე სქირონათ (მუჭოთ ატოლ მარაკეის), ვარ-და ნორთობურო (მუჭოთ ატოლეფს ნონოუტი დო ტაბიტეუეა). [[მარშალიშ კოკეფი|მარშალიშ კოკეფწკჷმა]] დო [[ტუვალუ]]წკჷმა ალაზჷმაფათ, ლაგუნეფი გილბერტიშ კოკეფს ვა რე ტომბა&lt;ref&gt;''Richmond, B.''Reconnaissance geology of the Gilbert group, Western Kiribati // SOPAC, Technical Report №. 77. — Suva, 1993.&lt;/ref&gt; (ატოლ ტარავაშ ლაგუნაშ მაქსიმალური სიტომბა რე 25 მეტრი)&lt;ref&gt;''Paulay, G.''Benthic ecology and biota of Tarawa Lagoon: influence of equatorial upwelling, circulation, and human predation. — Atoll Research Bulletin, 1985.&lt;/ref&gt;.

ქიანაშ უმაღალაში ჭურული — უდუხორუ აბანი კოკი ბანაბას (81 მეტრი).

1979 წანაშახ კოკი ბანაბას, სოდე რდჷ მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე უმოსი კაბეტი ფოსფორიტეფიშ ოზირჷნ, მიშჷ [[ფოსფატეფი]]ს მოპალუა, ნამუქჷთ შანულამი ეკოლოგიური პრობლემეფი გჷმიჭანუ. შედეგო თე კოკეფიშ მახორობაშ უმენტაშ ნორთიქ გეგნიხორჷ [[ფიჯი]]შ კოკი [[რამბი]]შა. თაშნეშე საეგებიო რე, ნამჷ-და კირიბატიშ გიშაკერზაფილი ეკონომიკური ზონაშ ოკიანეშ ქვინჯის რე [[რკინა-მანგანუმიშ კონკრეცია|რკინა-მანგანუმიშ კონკრეციაშ]], თაშნეშე [[კობალტი]]შ შხუ ნაშაყარუ, მარა ასეშო თინეფიშ მოპალუა ეკონომიკური უღანკობაშ გეშა ვემურს&lt;ref&gt;''Teiwaki, R.''Management of marine resources in Kiribati. — Institute of Pacific Studies,University of the South Pacific, Suva, 1988. — 119—140 c.&lt;/ref&gt;.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|5|529-530}}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.visit-kiribati.com კირიბატიშ ტურიზმიშ სამინისტროშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{en}}
* [http://www.mfmrd.gov.ki/ კირიბატიშ ოზუღერესურსეფიშ დო ჩხომჭოფუაშ სამინისტროშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110001617/http://mfmrd.gov.ki/ |date=2016-01-10 }} {{en}}
* [http://www.spc.int/prism/Country/KI/Stats კირიბატიშ სტატისტიკაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{en}}
* [http://www.kiritours.com ინფორმაცია ტურისტეფშო კირიბატიშ გეშა] {{en}}
* [http://www.oceaniasport.com/kiribati/ Kiribati National Olympic Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023222621/http://www.oceaniasport.com/kiribati/ |date=2017-10-23 }}
* [http://www.sportingpulse.com/assoc_page.cgi?assoc=1153&amp;amp;plD=2 კირიბატიშ ატლასეფიშ ასოციაცია]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}
* [http://radio-tarawa.tskl.net.ki კირიბატიშ ერუანული რადიო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012222858/http://radio-tarawa.tskl.net.ki/ |date=2007-10-12 }} {{en}}
* [http://www.statoids.com/uki.html კირიბატიშ ადმინისტრაციული დორთუალა] {{en}}
* [http://www.shimajournal.org/issues/v1n1/h.%20Whincup%20Photo%20Essay%20Shima%20v1n1.pdf Небольшое эссе про кирибатийское каноэ со множеством фотографий] {{en}}
* [http://www.kiritours.com/Travel/AirKiribati/Index.html აკაერუანული ავიაკომპანიაშ &quot;ეა კირიბატიშ&quot; ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161315/http://www.kiritours.com/Travel/AirKiribati/Index.html |date=2012-03-23 }} {{en}}
* [http://www.paclii.org/cgi-paclii/disp.pl/ki/legis/consol_act/cok257.rtf კირიბატიშ რესპუბლიკაშ კონსტიტუცია]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}

==სქოლიო==
{{Commons|Kiribati|კირიბატი}}
{{სქოლიო}}

{{ერეფიშ წორომაჸალობა}}

[[კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი]]
[[კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი]]
[[კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი]]
[[კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი]]</text>
      <sha1>m9g43q9yptm306hn65jg5l1901xovx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მიკროორგანიზმეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19442</id>
    <revision>
      <id>250051</id>
      <parentid>207949</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="5f69cvxlwepp65uybbnjedic2fuec8t" xml:space="preserve">[[ფაილი:Microorganisms.jpg|thumb|მიკროორგანიზმი]]
'''მიკროორგანიზმეფი''', ''მიკობეფი'' ([[ბერძენული ნინა|ბერძენ]]. μικρός) mikrós, „ჭიჭე“ დო  (ὀργανισμός „ორგანიზმი“) — მიკროსკოპული ორგანიზმი, ნამუთ აკოდირთუ მუჭოთ ართი უჯრედი. მიკროორგანიზმეფი არსებენა ნერჩის, წყარს, ჰაერს, თელი ორგანიზმეფს დო თინეფიშ დინახალენ ორგანოეფს. მიკროორგანიზმეფიშ მაგურაფალი მენცარობა რე მიკრობიოლოგია. მიკრობეფშა მაართა დაკვირება დიჭყუ ჰოლანდიარი მენცარქ ანტონ ვან ლევენჰუკიქ, 1675 წანას, მუში დიზაინით ღოლამირი მიკროსკოპით.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://dels.nas.edu/metagenomics ჩქინი მიკრო ბიოლოგიური პლანეტა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215152557/http://dels.nas.edu/metagenomics |date=2013-02-15 }}
* [http://www.asm.org/ASM/files/ccLibraryFiles/Filename/000000003691/Uncharted_Microbial_World.pdf &quot;Uncharted Microbial World: მიკროორგანიზმეფი დო თინეფიშ გოლინა გალემოშა&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527234727/http://www.asm.org/ASM/files/ccLibraryFiles/Filename/000000003691/Uncharted_Microbial_World.pdf |date=2008-05-27 }}
* [http://dels.nas.edu/dels/rpt_briefs/metagenomics_final.pdf Understanding Our Microbial Planet: მეტეგონიზმის ახალი მენცარობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130215152600/http://dels.nas.edu/dels/rpt_briefs/metagenomics_final.pdf |date=2013-02-15 }}
* [http://gsbs.utmb.edu/microbook/toc.htm სამედიცინო მიკრობიოლოგია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101012902/http://gsbs.utmb.edu/microbook/toc.htm |date=2005-11-01 }}

[[კატეგორია:მიკრობიოლოგია]]
[[კატეგორია:მიკროორგანიზმეფი]]</text>
      <sha1>5f69cvxlwepp65uybbnjedic2fuec8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბრელთოლამი ორგანიზმეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19620</id>
    <revision>
      <id>250052</id>
      <parentid>160902</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="4djzctpte74jmveqew98bu8ekvy9lbv" xml:space="preserve">[[სურათი:C elegans stained.jpg|მინი|upright|[[ტყარი]] ''[[Caenorhabditis elegans]]''-იშ მოლეკულეფი, გოსინთელი ჭარჭულია შუშაშ ფონსჷ.]]
'''ბრელინოხამ ორგანიზმეფი''', [[ჩხოლარეფი]] დო [[ჩანარ|ჩანარეფი]], ნამუეფიშ რსხული აკმოდირთუ ბრელი [[თოლი]]შე დო თინეფიშ ნაწარმებუეფშე (თოლშქა ღვანდი). ბრელთოლური ორგანიზმეფიშ რსხილიშ მაღოლამარი თოლეფი შანურო გინორთელი დო დიფერენცირებულიე დო გოართიანაფილიე რშვილეფო, ორგანოეფო. ბრელთოლამი ორგანიზმეფიშ [[ონტოგენეზი]] უმოსი მოხვალამას ([[ვეგეტატიური გომიარაფა|ვეგეტატიური გომიარაფაშ]] მეტი) იჭყაფუ ართი თოლიშ (გამეტაშ, სპორიშ დო შხვა) გორთუაფალი დიფერენცირებათ.

==ქოძირით თაშნეშე==
* [[ართთოლამ ორგანიზმეფი]]

== ლიტერატურა ==
* ქსე, ტ. 7, გვ. 163, თბ., 1984

[[კატეგორია:ორგანიზმეფი]]</text>
      <sha1>4djzctpte74jmveqew98bu8ekvy9lbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ართწანიანი ჩანარეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19655</id>
    <revision>
      <id>250072</id>
      <parentid>115280</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="kv3v723m4tjwnwfvlz55f3rvxvqrce6" xml:space="preserve">[[ფაილი:Doperwt rijserwt peulen Pisum sativum.jpg|მინი|upright|ართწანიანი ჩანარი - გაროხი]]
'''ართწანიანი ჩანარეფი''' — [[ჩანარეფი]], ნამუთ მუნეფიშ ოთელარე ციკლის ათენა ართ სავეგეტაციო პერიოდის (რჩქვანელობურო 2-5 თუთა). თეჯგურა რე სამანგათ: [[სუ]], [[გეტვი]], წიწაბურა, სააფუნო ქობალკაკალი, შერიუკა, ჭიოტა. ართწანიან ჩანარეფს, ნამუეფსთ გიშაკერძაფილი კუნტა სავეგეტაციო პერიოდი უღჷნა, [[ეფემერეფი]] ჯოხონა. ართწანიანი ჩანარეფი შხირიე ტიოზის დო გვერდო ტიოზის. თინეფ თარო თექ ირდჷნა, სოდე აკოკორობილი ცანარული ოფორუე ვარენ. აკოკორობილ ჩანარულ ბუნეფს - სამანგათ, დოლოს, შხირას მუთმოფხვადჷნა თიჯგურა ართწანიანი ჩანარეფი, ნამუსჷთ პარაზიტიზმიშ ვარდა სიმბიოზიშ შედეგო, შეულებჷნა გეძინაფონი ოჭკომალიშ მეღება. კანკალე ართწანიანი ჩანარეფი კონწარ აპიჯალეფს წანაშ გოძვენას ვათენა მუნეფიშ ოთელარე ციკლის დო მიარეწანიანო ([[მიარეწანიანი ჩანარეფი]]) გჷმირთჷნა. თეჯგურა რე, სამანგათ ართწანიანი [[ისიროტა]].

== თაშნეშე ქოძირით ==
{{Commons category|Annuals}}
*[[ჟირწანიანი ჩანარეფი]]
*[[მიარეწანიანი ჩანარეფი]]

== ლიტერატურა ==
* ქსე, ტ. 4, გვ. 189, თბ., 1979

[[კატეგორია:ჩანარეფი]]</text>
      <sha1>kv3v723m4tjwnwfvlz55f3rvxvqrce6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მიარეწანიანი ჩანარეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19659</id>
    <revision>
      <id>250075</id>
      <parentid>182701</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="qjraqlhcqzi5zpmg3fgs52ck8q5bqjj" xml:space="preserve">[[ფაილი:SF_Dahlia2.JPG|thumb|upright|[[გეორგინა]]. მიარეწანიანი ჩანარეფი.]]
'''მიარეწანიანი ჩანარეფი''' — ოდიარე [[ჩანარეფი]] ვარდა ქვერჩხოდიარეამეფი, ნამუეფით ჩანა 2 წანაშე უმოსის, კანკალე მუსხირენ წანას, კანკალე 20-30 დო 100 წანასჷთ. მიარეწანიანი ჩანარეფიშ უმენტაშობა პირანს დო მიკიღანს ირ წანას ([[პოლიკარპული ჩანარეფი]]), მინი ფურცელეფს თელ წარმოწანას ისქილიდუანს ([[იროწვანე ჩანარეფი]]), უმენტაშობას დიხაშჟინ ორგანოეფი უხუჯური პიჯალეფს ღურუ (ხომუ) დო მარენჯუას ხვალე დიხაშთუდოიან ნორთეფი ([[ბრელჯინჯამი]], [[შეჸერი]], [[ბოქვი(ჩანარი)|ბოქვი]], [[ჯინჯი]] ისქილიდუანს. დიხაშჟინ ორგანოეფქ შილებე ნორთობულო გინოსქიდას გინოახალაფაშ [[პირი|პირეფით]] ([[როზეტი]], [[მახოხალი ყერტი]] დო შხვა). კანკალე შვანს ჩანარეფიშ დორთუალა [[ართწანიანი ჩანარეფი|ართ-]], [[ჟირწანიანი ჩანარეფი|ჟირ-]] დო მიარეწანიანო აპიჯალაფონი რე. სამანგათ, ტროპიკული მიარეწანიანი ჩანარეფი  [[აბუსალათინი]] (Ricinus communis) ზჷმიერი ჰავაშ პიჯალეფს ართწანიანი რე, რზენიშ ართწანიანი [[ისიროტა]] (Poa annua) მაღალგოლაშ პიჯალას - მიარეწანიანი რე. იშვიათო მიარეწანიანი ჩანარეფს ჯალეფს დო ქვარჩხეფს მიორხველანა.

== ლიტერატურა ==
* ქსე, ტ. 7, ხასლა. 165, ქართი., 1984

[[კატეგორია:ჩანარეფი]]
[[კატეგორია:მებაღობა]]</text>
      <sha1>qjraqlhcqzi5zpmg3fgs52ck8q5bqjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>წანმოწანაშ ბორჯეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19674</id>
    <revision>
      <id>250060</id>
      <parentid>245267</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12868" sha1="bjtguxuzcg1egbs7rt5edt2yrqmyh2q" xml:space="preserve">[[ფაილი:Frühling blühender Kirschenbaum.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[აფუნი]]]]
[[ფაილი:Upper Chorlton Road in the summer rain.JPG|მინი|მარჯვნივ|[[ზარხული]]]] 
[[ფაილი:Mallard Lake in Golden Gate Park.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[დამორჩილი]]]]
[[ფაილი:Зимние деревья.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[ზოთონჯი]]]]
'''წანმოწანაშ ბორჯეფი''' ([[აფუნი]], [[ზარხული]], [[დამორჩილი]], [[ზოთონჯი]]) — წანმოწანაშ პერიოდეფი, ნამუთ დჷნადგინა რე ცაშ თაღის [[ბჟა]]შ ოძირე ყარაფიშ დო [[ორთა]]ს სეზონურ თირუეფიშ მეჯინათ. წანმოწანაშ ბორჯეფიშ თირუას გჷთმოპიჯალანს თინა, ნამჷ-და [[დიხაუჩა]]შ რთაფაშ ლირე, ნამუთ 66° 33′ კუნთხუთ რე გერთელი დიხაუჩაშ ორბიტაშ სიბირტყაშჸურე, ოფირჩას მუშ დუდიშა დახე კონწარას პარალელურო გინმურს ბჟაშ ელმოლ დიხაუჩაშ ორბიტული ჸარაფიშ ბორჯის. თეშ გეშა თინა, წანაშ გოძვენას ბჟაშჸურე გერთელი რე კანკალეშა ართ, კანკალეშა მაჟირა ბოლოთ. თეშნერო, [[ბჟა]] უჯგუშო ოტიბუანს დიხაუჩას კანკალეშე ოორუე დო კანკალეშა ობჟათე გვერდოსფეროს.

თეჯგურა მოლინა გჷთმოპიჯალანს დღაშ ხანგჷრძობაშ პერიოდულ თირუეფს. თაჸურეშე გიშნაველი, მუჟამსჷთ ოორუე გვერდოსფეროს [[ზარხული]] რენ, ობჟათე გვერდოსფეროს [[ზოთონჯი]] რე, დო პიჯერთელო.

[[ასტრონომია]]ს წანმოწანაშ ბორჯეფიშ დაჭყაფუ გჷთმითანჯუ ცას ბჟაშ ოძირუე ყარაფით.

ოორუე გვერდოსფეროს ''[[აფუნი]]შ'' დაჭყაფურო მერჩქინელი რე ბორჯიშ თი მომენტი, მუჟამსჷთ ბჟაშ ცენტრი [[ეკლიპტიკა]]ს ყარაფიშ ბორჯის გჷნმოჭკირუნს ცაშ ეკვატორს [[აფუნი]]შ ბუნიობაშ ჭურჭულს დო ობჟათეშე ოორუე გვერდოსფეროშა გჷნმურს ([[20 მელახი|20]] ვარდა [[21 მელახი]]ს); თე ბორჯის ედომუშამ [[დიხაუჩა]]ს (პოლუსეფიშ არეეფიშ გჷმორკებათ) დღა-სერიშ მანგობა (დღა ომანგჷ სერს); ოორუე პოლუსის იჭყაფუ გვერდ წანაშ ხანგჷნძობაშ დღა, ოორუე პოლუსის - თაშნეშე გჷრძე სერი. [[ეკვატორი|ეკვატორს]] შქა დღაშ ბორჯის [[ბჟა]] ზენიტშა ეშმურს.

''[[ზარხული]]შ'' დაჭყაფუს [[ბჟა]] რე ცაშ [[ეკვატორი|ეკვატორშე]] არძაშე ოორუეჸურე, [[ზარხული]]შ ბჟაბუდობაშ ჭურჭულს ([[21 მანგი|21]] ვარდა [[22 მანგი]], დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროს უგჷრძაში დღა რე, ობჟათე გვერდოსფეროს – უგჷრძაში სერი);

თე დღას [[ბჟა]] შკა დღაშ ბორჯის ზენიტშა ეშმურსოორუე ტროპიკის, შქა სერიშ ბორჯის [[ჰორიზონტი|ჰორიზონტის]] ოწაწჷ ოორუე პოლარულ წირეს (წირეშ დინოხოლე პოლარული დღა რე, [[ბჟა]] ვენმურს), შქა დღაშ ბორჯის - ობჟათე პოლარულ წირეს (წირეშ დინოხოლე პოლარული სერი რე, ბჟა ვეშმურს).

''[[დამორჩილი]]შ'' დაჭყაფუს ([[23 ეკენია]]) ბჟა ეკვატორს კვათჷნს დამორჩილიშ ბუნიობაშ ჭურჭულს დო გჷნმურს ობჟათე გვერდოსფეროშა (დღა კინე სერს ომანგჷ),

''[[ზოთონჯი]]შ'' დაჭყაფუს - ([[21 ქირსეთუთა|21]] ვარდა [[22 ქირსეთუთა]]) ბჟა ცაშ ეკვატორშე არძაშე ობჟათეშე რე, ზოთონჯიშ ბჟაბუდობაშ ჭურჭულს. ოორუე გვერდოსფეროს თე ბორჯის უკუნტაში დღა რე, ობჟათე გვერდოსფეროს - უკუნტაში სერი. თე დღას ბჟა შქა სერიშ ბორჯის ობჟათე ტროპიკისე ზენიტშა ეშმურს, შქა სერიშ ბორჯის ჰორიზონტის ოხუ ობჟათე პოლარულ წირეს (წირეშ დინოხოლე პოლარული დღა რე, ბჟა ვენმურს), შკა დღაშ ბორჯის - ოორუე პოლარულ წირეს (წირეშ დინოხოლე პოლარული სერი რე, ბჟა ვეშმურს). ობჟათე გვერდოსფეროს წანმოწანაშ ბორჯიშ თირუა ანალოგიურ რე.

[[დიხაუჩა]]შ ორბიტაშ ელიფსურობაშ გეშა დიხაუჩაშ სიჩქარე მათირეფონი რე, თეშენ ასტრონომიულო წანმოწანაშ ბორჯიშ ხანგჷნძობა ვაწორი რე . დიხაუჩაშ უდიდაში სიჩქარე უღუ პერიჰელიუმშა გჷნულაშ ბორჯის ([[ღურთუთა]]ს), თეშენ ოორუე გვერდოსფეროს [[ზოთონჯი]] უკუნტარაში რე წანმოწანაშ ბორჯეფს შქას (89 დღა დო სერი), [[ზარხული]] - უგინძარაში (93,6 დღა დო სერი).

[[კლიმატი|კლიმატური]], სინოპტიკური თუ ფენოლოგიური შანეფიშ ოორუე გვერდოსფეროს ოშქაშე განედეფს 4 წანმოწანაშ ბორჯი (კლიმატური სეზონი) გჷშმერთუ.

* ზოთონჯიშ თუთეფი რე - [[ქირსეთუთა]], [[ღურთუთა]], [[ფურთუთა]]; 
* აფუნიშ თუთეფი რე – [[მელახი]], [[პირელი]], [[მესი]]; 
* ზარხულიშ თუთეფი რე – [[მანგი]], [[კვირკვე]], [[მარაშინათუთა]]; 
* დამორჩილიშ თუთეფი რე – [[ეკენია]], [[გჷმათუთა]], [[გერგობათუთა]].

წანმოწანაშ ბოეჯეფი (სეზონეფი) გჷთმითანჯუ ატმოსფერული (სინოპტიკური) პროცესეფიშ ხასიათიშ, მეტეოროლოგიური ელემენტეფიშ მიარეწანიანი ულაშ მუშობურობეფიშ თუ ფენოლოგიური მოლინეფიშ თარიღეფიშ გოთოლიშწორაფათ.

სამანგათ: ბჟაეიოლ [[საქორთუო]]შ ტერიტორიას კლიმატური [[ზოთონჯი]] იკენს პერიოდის, მუჟამსჷთ ჰავაშ ოშქაშე დღა-სერული ტემპერატურა 0-იშ გიმე რე, აფუნი დო დამორჩილი – 0-შე 15-შახ რენ, ზარხული – 15-იშ ეშე.

დიხაუჩაშ შხვადოშხვა განედის დო კუნთხუს წანმოწანაშ სეზონეფო დორთუალა დო თინეფიშ ხანგჷნძობა იშხვავებუ. ოორუე განედეფს თახმი ზარხული ვა უჩქუ.

თაქ რე სუმი წანმოწანაშ ბორჯი: 
* [[ზოთონჯი]]; 
* [[აფუნი]];
* [[დამორჩილი]].

გორკვიაფილ თოლწონუათ, წანმოწანას ჟირ (ტიბუ დო რგილი) პერიოდო ხოლო რჷთჷნა. ტროპიკული მუსონეფიშ კუნთხუს - გიშმაგორჷნა სქირე დო ჭვემამ პერიოდეფს.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/weather/ Australian Weather and Seasons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416134208/http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/weather/ |date=2010-04-16 }}
* [http://www.badastronomy.com/bad/misc/badseasons.html When do the Seasons Begin?] 
* [http://www.straightdope.com/classics/a1_170b.html Solstice does not signal season's start] 
* [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A526673 Why the Earth has seasons] 
* [http://www.deh.gov.au/parks/kakadu/artculture/seasons.html Aboriginal seasons of Kakadu]
* [http://www.bom.gov.au/iwk/climate_culture/Indig_seasons.shtml Indigenous seasons (Australian Bureau of Meteorology)]
* [http://www.stirling.au.com/educ/traditional_culture.pdf Mt Stirling Seasons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302222040/http://www.stirling.au.com/educ/traditional_culture.pdf |date=2012-03-02 }}
* [http://www.abc.net.au/science/features/indigenous/ The Lost Seasons]
* [http://home.vicnet.net.au/~herring/seasons.htm Melbourne's six seasons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919150043/http://home.vicnet.net.au/~herring/seasons.htm |date=2009-09-19 }}
* [http://www.sym454.org/seasons/ The Lengths of the Seasons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218221421/http://www.sym454.org/seasons/ |date=2008-12-18 }} (numerical integration analysis)

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|11|303-304|}}
* Полянский И. И., Сезонные явления в природе, 6 изд., Л., 1956;
* Шиголев А. А., Шиманюк А. П., Изучение сезонных явлений, М., 1962;
* Lastowski W., Podzial roku na fenologiczne sezony, Poznań, 1951.

{{წანმოწანაშ ბორჯეფი}}

[[კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი]]
[[კატეგორია:ასტრონომია]]
[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]</text>
      <sha1>bjtguxuzcg1egbs7rt5edt2yrqmyh2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მუსონეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19709</id>
    <revision>
      <id>250066</id>
      <parentid>115407</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1918" sha1="hwts2a7urt9pgkhkvn4u2s7vsh45jac" xml:space="preserve">[[ფაილი:Heavy clouds over Salt Lake, Calcutta.JPG|მინი|მუსონი ([[ინდოეთი]])]]
'''მუსონეფი''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ]]. mousson &lt; [[არაბული ნინა|არაბ]]. მაუსიმ – [[წანმოწანაშ ბორჯეფი|წანმოწანაშ ბორჯი]]) — [[ჰავა]]შ მასეფიშ ჸონიერი სეზონური გჷნოღალა [[დიხაუჩა]]შ ჟინპიჯშა დო [[ტროპოსფერო]]შ გიმენ ნორთშა. მუსონეფიშ მიოლეფი უცმას ითირუ წანმოწანაშ ბორჯეფიშ მეჯინათ. 

მუსონეფს გჷმიჭანუანს [[კონტინენტი]]შ დო [[ოკიანე]]ეფიშ ჟინპიჯის ატმოსფერული წნევაშ მაღალი ([[ანტიციკლონი]]) დო დაბალი ([[ციკლონი]]) არეეფიშ ორენობაშ სეზონური თირუას დო ურთიართქჷმინჯუას. არძაშე გჷშართილო დუდს ირჩქინანს [[ეკვატორი|ეკვატორული]] [[აფრიკა]]შ, [[ობჟათე აზია|ობჟათე]]- დო [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია]]შ ტროპიკულ ქიანეფს.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|7|210|}}

{{წანმოწანაშ ბორჯეფი}}
[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]
[[კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია]]</text>
      <sha1>hwts2a7urt9pgkhkvn4u2s7vsh45jac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჭოროფა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19715</id>
    <revision>
      <id>250068</id>
      <parentid>115469</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="bljmqr72hslfql94pyuzib0o0tfuykr" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Vindhya.jpg|thumb|მარცხნივ|ჭვემაშ მუნაფეფი [[ინდოეთი]]ს]]
'''ჭოროფა''' თაშნეშე '''ჭვემეფიშ სეზონი''' — [[წანმოწანაშ ბორჯეფი|წანმოწანაშ ბორჯი]], მუჟამჷთ ვაპროპორციულო მიარე მუდანობაშ [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ნოლექეფი]] გჷნმურსჷნ. ჭოროფა უმენტაშო [[ტროპიკეფი|ტროპიკულ]] განედეფს უჩქუ, ძალამ მერკეთ - ზჷმიერ განედეფს. 

ჭვემეფიშ ორტყაფუ ედომუშამ წანმოწანაშ გოძვენას ჸარენს, ოორუე დო ობჟათე ტროპიკეფიშ შქას [[ბჟა]]შ ზენიტის მეჸუნს. თეშნერო, [[ეკვატორი]]შ ელახ წანმოწანას ჟირი ჭოროფაშ სეზონი უჩქჷ. მუთ უმოს შორს რე ეკვატორშე, თით კუნტა ბორჯიშ გონშხვავება რე ჟირ ჭოროფაშ სეზონს შქას, სოიშახ თინეფი ნოლექეფიშ ჟირ აპოგეეფით ვეგნულა ართ სეზონშა ვარდა ტროპიკეფს ართ გემანტირე ჭვემაშ სეზონშა.

მუჭოთ წესი, ოორუე დო ობჟათე ტროპიკეფს ჭოროფა, წანმოწანას ართშა უჩქჷ. თინა თით უმოსო იდაღარებუ, განედი მუთ უმოს შორს იდვალუაფუ ეკვატორშე.

თაშნეშე ჭოროფაშ მახასიათაფალი [[მუსონეფი|მუსონურ კლიმატის]] ხოლო უღუ.

== თაშნეშე ოძირით ==
* [[გოლოფა]]

{{წანმოწანაშ ბორჯეფი}}

[[კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი]]
[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]</text>
      <sha1>bljmqr72hslfql94pyuzib0o0tfuykr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კირცხი (ტაროსი)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19732</id>
    <revision>
      <id>250063</id>
      <parentid>207498</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="cd7scaunag4p1lkhrcv3dvismrrp72v" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Hail Hagel.jpg|thumb|მარცხნივ|კირცხიშ კაკალეფი]]
'''კირცხი''' — [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექი]], ნამუთ აკმოდირთუ [[ჸინი]]შ შხვადოშხვა ზჷმაშ (5-55 მმ; მერკეთ 130 მმ-შახ) სფერული ნანორთეფი, ვარდა ნოტეხეფშე. კირცხიშ კაკალს ფალობური აკოდგინალუა უღჷ - არსებენს 1 მმ სისქაშ გოჭვირაფილი დო გვერდო გოჭვირაფილი ფალეფი. კირცხი, რჩქვანელობურო ტყვაც დო გურგინიშ დო გემანტირე ჭვემაშ ბორჯის უჩქჷ, უმენტაშო წანაშ ტიბუ პერიოდის (მუჟამსჷთ [[ტემპერატურა]] 20&amp;nbsp;°C-შე უმოსი რენ). კირცხი მოურს შაყარელ [[ჭვემა]]შ მუნაფეფშე. კირცხიშ ღოზიშ სიგანა მუსხირენ [[კილომერტი]] რე, სიგჷრძა - ვითობათ, კანკალეშა ოშობათ კილომეტრი. თიშ ხანგჷრძობა 5-10 წუთშე ⅓ სათშახ. კირცხუაშ ბორჯის 1 წუთის 1მ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ჟინპიჯის დუთმოლუ 500-1000 კირცხის კაკალი, თინეფიშ სიმანგარე 0,5-0,9 გ/სმ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

[[საქორთუო]]ს კირცხამ დღალეფიშ ოშქაშე წანმოწანური რიცხუ რე 2-10 (ბჟადალ საქორთუოშ - რზენს 0,2-2; გვალასი 8-შახ. ბჟაეიოლ საქორთუოს - რზენს 2-3, გვალას 10-შახ). კირცხი დიდ გავალს მითმიორინუანს ოფუტეშ მეურნობას (საქორთუოს გიშაკერძაფილო იზარალებჷნა [[კახეთი|კახეთიშ რაიონეფი]]), თეშ გეშა, დიდი შანულობა უღუ კირცხიშ სააწმარენჯო ქიმინჯეფიშ აკომუშებას. რჩქინელი რე, ნამჷ-და [[1961]] წანას [[ინდოეთი]]ს კირცხიქ დოჸვილჷ [[მუნჭყვი]], [[1981]] წანას,  [[ჩინეთი]]ს 10 ვითოშშე უმოსი დგჷმილ-აკნაგეფი აზარალჷ.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{Commons category|Hail}}
* [http://www.hailtrends.com Hail Storm Research Tools]
* [http://www.ucar.edu/communications/factsheets/Hail.html Hail Factsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015141754/http://www.ucar.edu/communications/factsheets/Hail.html |date=2009-10-15 }}
* [http://www.ncdc.noaa.gov/billions U.S. Billion-dollar Weather and Climate Disasters]

[[კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი]]</text>
      <sha1>cd7scaunag4p1lkhrcv3dvismrrp72v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>წალიკონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19734</id>
    <revision>
      <id>250059</id>
      <parentid>212757</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="my66d33wkhz0cz95tf7luq4v7a1d7i2" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Rolling-thunder-cloud.jpg|thumb|მარცხნივ|კონწარი წალიკონი [[ტყვაცი დო გურგინი|ტყვაც დო გურგინწკჷმა]] ართო]]
'''წალიკონი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ]]. storm) — ძალამი კონწარი [[ბორია]], ნამუშ სიჩქარე დიხაშ ჟინპიჯწკჷმა 20 მ/წ-ს ონჭჷ დო [[ზუღა]]ს დიდ ლებას იჭანუანს, [[სქირონა]]ს დგჷმილეფიშ დაღამაკება დო აკორღვაფა უჩქუ. წალიკონი იჭყაფუ ტროპიკულ დო ტროპიკეფიშ გალენი ციკლონეფიშ გჷნულათ, [[სმერჩი]]შ დო [[ტორნადო]]შ ბორჯის. 

მეტეოროლოგიურ ლიტერატურას წალიკონს ომანგუ შტორმი (9 ბალი ბოფორტიშ სკალათ), კონწარი შტორმი (10 ბალი) 
დო უკონწარაში შტორმი (11 ბალი). 

12 ბალიან წალიკონს [[გარაგანი]] ჯოხო.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://bse.sci-lib.com/article002182.html წალიკონი]
* [http://www.meteocentrale.ch/ Schweizer Unwetterzentrale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511214755/http://www.meteocentrale.ch/ |date=2021-05-11 }}

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|10|490|}}

{{მერკე}}

[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]</text>
      <sha1>my66d33wkhz0cz95tf7luq4v7a1d7i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ქარშხუფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19735</id>
    <revision>
      <id>250058</id>
      <parentid>209113</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1883" sha1="hmj5okxqp58s6dlz1z83d68s7sf3ivw" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Prospect Heights Blizzard NYC 2-12-06.jpg|thumb|მარცხნივ|ქარშხუფიშ შედეგო აკოქიმინელი ნძალიერი თირიშ ბურუა]]
'''ქარშხუფი''' ([[ინგლისური ნინა|ინგლ]]. Blizzard) — ნძალიერი [[ბორია]]შით [[თირი]]შ გჷნოღალა [[დიხა]]შ ჟინპიჯიშე ვარდა თირიშ ნობურუშე . გიშმაგორჷნა ქარშხუფიშ გეჸვენჯ გვარობეფს : ქარხვეტის (ბორიაშ სიჩქარე ანჭუ 5 მ/წმ-ს, ვათუნს), გიმენ ქარშხუფის (ბორიაშ სიჩქარე რცქვანელობურო 5-10 მ/წმ-ს, ვათუნს) დო საარი ვარდა ჟილენ ქარშხუფის (ბორიაშ სიჩქარე 10 მ/წმ-შე უმოსი რე, გემანტირეთ თუნს). 

== ლიტერატურა ==

* ქსე, ტ. 10, გვ. 456, თბ., 1986.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.naturgewalten.de/blizzard.htm Blizzardseite bei naturgewalten.de]
* [http://wintercenter.homestead.com/photoindex.html Digital Snow Museum Photos of historic blizzards and snowstorms]
* [http://www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=4912 Scholastic.com: Snow and Blizzards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317001919/http://www2.scholastic.com/browse/article.jsp?id=4912 |date=2011-03-17 }}

[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]

{{მერკე-გეოგრაფია}}</text>
      <sha1>hmj5okxqp58s6dlz1z83d68s7sf3ivw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჭვემა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19736</id>
    <revision>
      <id>250061</id>
      <parentid>139731</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7665" sha1="i390n48qxy18pvpkm7umjvhxtjn8qcd" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Regnbyge.jpg|miniatur|მინი|მარცხნივ|ჭვემა [[დანია]]ს]]
[[ფაილი:22 Regen ubt.jpeg|მინი|ჭვემა]]
[[ფაილი:Rain-on-Thassos.jpg|მინი|ჭვემა]]
'''ჭვემა''' — თხიერი [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექი]], ნამუთ მუნაფეფშე მოურს 0.5 მმ დო უმოსი დიამეტრიშ მაღვენჯი ჭვათეფიშ სახეთ. წჷმარინუანს [[წყარიშ წირერთაფა|წყარიშ წირერთაფაშ]] ართ-ართ უშანულამაშ კომპონენტის. თეშ მოხ, ეკოსოსტემაშ გვარობეფშო აკმოქიმინუნს ხეონწყუე პიჯალეფს. თაშნეშე ჭვემაშ წყარი შანულამი რე ჰიდროელექტოდგმილეფიშო დო ირიგაციაშო. ჭვემა, მუჭოთ წესი, ესვარილი ტიპიშ, უმენტაშო ფა-ჭვემაშ დო მაღალი ფა მუნაფეფშე მოურს. ჭვემაშ წჷმოქიმინუაშ თარი ბაძაძი [[სილამე|სილამიე]], ნამუთ მუკმურს [[ტემპერატურა|ტემპერატურაშა]] დო [[სილამე]]შ კონტრასტეფიშ სუმგოზჷმილაფიან ზონას, ნამუსჷთ [[ატმოსფეროშ ფრონტი|ატმოსფეროშ ფრონტის]] უძახჷნა. თე ეკონია წჷმარინუანს თაშ გედვალირ გჷმართუ ჟინპიჯიშ შხვადოშხვა ფიზიკური მუშობურობეფიშ მაღვენჯი [[ჰავა]]შ ჟირ მასაშ შქას.

[[ვაიალეალე]] (1544 მ, [[ჰავაიშ კოკეფიი]]) ჭვემაშ სახეთ ოშქაშეთ ღებულენს 11.700 მმ ნოლექის; თენა რე [[დიხაუჩა]]ს არსებული არძაშე ლექინი აკანი. მაჟირა შანულამი ნოლექიანი პუნქტი რე [[ინდოეთი|ინდოეთის]] მადვალუ [[ჩერაპუნჯი]], ნამუთ ღებულენს 11.430 მმ ნოლექის. [[ევროპა|ევროპაშ]] დიდ ნორთის, [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე]] დო [[ოორუე ამერიკა]]ს დო [[ცენტრალური აფრიკა|ცენტრალურ აფრიკას]] ირწანურო გემანტირე ჭვემა 500 მმ-ს ოჭირინუანს, თიმ ბორჯის, მუჟამსჷთ [[აზია|აზიაშ]] დიდ ნორთის ([[ინდოეთი]]შ დო [[ტიბეტი|ტიბეტ]]-[[ჩინეთი]]შ უმუშო) ირწანურო ჭვემაშ სახეთ მოურს 500 მმ-შე მერკე ნოლექი, უმოს მერკე რე — 250 მმ — [[არაბეთიშ ჩქონი|არაბეთიშ ჩქონს]] დო [[მონღოლეთი]]შ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის. [[ავსტრალია|ავსტრალიაშ]] ცენტრალურ დო [[აფრიკა|აფრიკაშ]] ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, [[ააშ|ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფიშ]] გვალონაოშქაშე დო [[ობჟათე ამერიკა]]შ ბჟადალ ცენტრალური წყარპიჯეფიშ ტერიტორიეფს წანმოწანას ჭვემაშ სახეთ მოურს 250 მმ მერკე ნოლექი.

[[აფრიკა|აფრიკაშ]], [[ინდოეთი]]შ დო[[მიანმარი]]შ წყარპიჯეფს დო [[ოორუე ამერიკა|ოორუე]] დო [[ობჟათე ამერიკა|ობჟათე ამერიკაშ]] ზჷმიერ განედეფს წანმოწანას ჭვემაშ სახეთ მოურს 2.500 მმ ნოლექი.

[[კონვექცია (ატმოსფერო)|კონვექციური მუნაფეფიშ]] შედეგო წჷმიქიმინუაფუ კონვექციური ჭვემა, ნამუსჷთ ფა-ჭვემაშობური ვარდა მაღალ-ბოქვამი მუნაფეფი ჯოხო. ზჷმიერ ორტყაფუეფს კონვექციური ნოლექუანობა გოსიფილი რე დო მერსხილი რე ბაროკლინურ თანჯეფწკჷმა, მუნერით რე: ''რგილი ფრონტეფი'', ''გირგალიშ ღოზი'' დო ''ტიბუ ფრონტეფი''.

[[წყარბადიშ მაძირაფალი|pH]] გოლინათ ითირუ ჭვემაშ ფაქტორი, ნამუსჷთ [[მჟავა ჭვემეფი]] ჯოხო, ნამუთ მიარე რეგიონშო რე ელმოლიშ დოძაკუაშ თოლწონუათ ართ-ართი შანულამი პრობლემა. [[ააშ]]-იშ ბჟაეიოლ წყარპიჯეფს, ჭვემა, ნამუთ [[ატლანტიშ ოკიანე|ატლანტიშ ოკიანეშე]] მოურსჷნ pH-შ ფაქტორი 5.0-5.6 რე; ჭვემა, ნამუთ ახოლუ კონტინენტურ კლიმატის pH-შ ფაქტორი 3.8-4.8 რე; pH-შ ფაქტორი აკანურ შტორმეფშო ხვალე 2.0 რე.

0.5-შე 6-7 მმ მერკე [[დიამეტრი]]შ მაღვენჯი თხიერი ნოლექი რე [[ცჷნაფი]]. ნძლიერ ჭვემას ჯოხო გემანტირე ჭვემა ვარდა თქვარშალი. უმოს ჭიფე ჭვემა რჩქინელი რე სიმორიშ ჯოხოდვალათ.

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[მჟავა ჭვემეფი]]
* [[კონვექცია (ატმოსფერო)|კონვექცია]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{commonscat-inline|Rain}}
{{ბრიტანიკა|489827}}

[[კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი]]</text>
      <sha1>i390n48qxy18pvpkm7umjvhxtjn8qcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბორია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19737</id>
    <revision>
      <id>250071</id>
      <parentid>115598</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4818" sha1="r7z74mvnkcd411mdk5fjaqv0dw8orgc" xml:space="preserve">[[ფაილი:Earth Global Circulation.jpg|thumb|right|ცირკულაციური პროცესეფი, ნამუეფსჷთ მოჸუნს ბორიეფიშ წჷმოქიმინუა]]
'''ბორია''' — [[ჰავა]]შ ყარაფი [[ატმოსფერო|ატმოსფეროს]] [[დიხაუჩა]]შ ჟინპიჯიშ დახე პარარელურო. ძაკო, ბორიას გურიშხონარენა ათე ყარაფიშ ჰორიზონტალურ დჷმადგინალს, მინშა - ვერტიკალურსჷთ. უმოსო ვერტიკალური მალობაშ ჰავაშ მასეფიშ ყარაფიშ სიჩქარეშა ჰორიზონტალურშე მერკე რე დო ხვალე გჷშაკერძაფილ შვანს ოჭირინუანს შანულამ სიდიდას: მუნაფეფს ძალამო გოვითარაფილ '''კონვექციაშ''' ბორჯის ვარდა გვალაშ კართეფს ჰავაშ დოშქუმალას.

ბორია წჷმიქიმინუ  [[ატმოსფერო|ატმოსფეროშ]] წნევაშ ცაგანა ჰორიზონტალურ გორთაფაშ გეშა. [[ჰავა]]შ ყარაფის ქიმინჯენს კირიოლისიშ ჭყანა, ხორხაფიშ ჭყანა, ღულა-ღოზამი ტრაექტორიაშ ბორჯის - ცენტრიდანული ჭყანა.

ხორხაფიშ ჭყანაშ გოლინა შანულამი რე ხვალე ატმოსფეროშ გიმენ ფას, თ.გ. ხორხაფიშ ფას (1000-1500 მ სიმაღალაშახ). ხორხაფიშ ფაშ ჟილე, დუდიშულ ატმოსფეროს, ბორია დახე გეოსტროფულ ბორიას წჷმარინუანს.

ბორიას ახასიათენს მალობა დო სიჩქარე. მალობათ იკოროცხუ [[ჰორიზონტი|ჰორიზონტიშ კუნთხუ]], სოჸურეშეთ თინა უმბარს (გჷმოსახჷნა აზიმუტით ვარდა რუმბეფით); სიჩქარე გჷმისახუ მ/წმ, კმ/სთ, ნასქუეფით დო ბალეფით, [[ბოფორტის სკალა|ბოფორტიშ სკალაშ]] მეჯინათ. დიხაუჩაშ ჟინპიჯწკჷმა ბორიას ოკვირჷნა ანემომეტრათ, ანემოგრაფათ, ფლუგერით დო შხვა; დუდიშულ ატმოსფეროს — ბურთ-პილოტით.

ბორიაშ სიჩქარეს დო მალობას [[სქირონა]]შ ჟინპიჯის უღჷ თახმო გიმოხანტილი დღასერული ულა; სერით ბორიაშ სიჩქარე მინიმუმშა ირკენს, ონდღეს - მაქსიმუმს.

[[ზუღა|ზუღას]] დღასერული ულა ვემკიხვილუაფჷ. ბორიშ სიჩქარეშ წანმოწანური ულა არსებულო მერსხილი რე ატმოსფეროშ ზოგადი ცირკულაციაშ მუშობურობეფწკჷმა. დიხაუჩაშ კანკალე აკანს უჩქჷ აკანური ბორიეფი ([[ბორა (ბორია)|ბორა]], [[ბრიზი]], [[სიროკო]], [[ფიონი]], [[ხორშაკი]] დო  შხვა.), ნამუთ მერსხილი რე ატმოსფერულ აკანიშ ცირკულაციაწკჷმა, აკანიშ რელიეფწკჷმა დო შხვა.

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|10|489|}}

[[კატეგორია:ატმოსფერო]]
[[კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია]]
[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]</text>
      <sha1>r7z74mvnkcd411mdk5fjaqv0dw8orgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბორა (ბორია)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19740</id>
    <revision>
      <id>250054</id>
      <parentid>206565</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="jlty2h87wt0c43qptp3bxhqd7f2sv6u" xml:space="preserve">{{მიარეშანულამობა|ბორა|ბორა (მიარეშანულამი)}}
[[ფაილი:Bora on Molo Audace.jpg|მინი|ბორა]]
'''ბორა''' ({{lang-it|bora}}; {{lang-la|boreas}}; {{lang-gr|boreas}} — ოორუეშ ბორია) — ნძალიერი დო სანწალე ბორია. წჷმიქიმინუ უმენტაშო წანაშ რგილ პერიოდის დო კვათიერო ერგილაფას გჷმიჭანუანს. ბორა უმენტაშო თი აკანეფს უჩქჷ, სოდეთ მორჩილისიმაღალაშ კირდე ტიბუ ზუღას უხურგანს (ადრიატიკაშ წყარპიჯის, [[ტრიესტი|ტრიესტიწკჷმა]], [[რიეკა|რიეკწკჷმა]]; [[კავკაცია]]ს — [[უჩა ზუღა]]პიჯიშ ოორუეს, [[ტუაფსე]]შ დო [[ნოვოროსიისკი|ნოვოროსიისკი შქას]]). 

[[სქირონა|სქირონას]] მიშაჭკირილ რგილ ჰავაშ მასა წნევაშ გრადიენტიშ დო სიმონკაშ ძალაშ გოლინათ მალას ირკენს კირდეშ ბორიაოჭიშამ კართეფს ტიბჷ ზუღაშ წყარპიჯიშჸურე თეშ, ნამჷ-და ვაჭიშე უგიშურთუმუო ტიბაფა. ბორიაშ სიჩქარე თე ბორჯის 40 მ/წმ მიოჭირინუანს (ნოვოროსიისკწკჷმა მარკოთხიშ ყალს 60 მ/წმ ოძინუ).

იგინძორებუ ართ დღაშე ართ მარაშა. ბორაშ გიშარჩქჷნაშა გვალაშ კონკას იფიქსირებუ მუნაფეფიშ აშხირაფა. ბორა 2-3 დღაშ გოძვენას ირქენს დო შხირას დიდი გავალი მოუღჷ.

[[1928]] წანას, დეფიქსირჷ უნძალაში ბორაქ, ნამუშ სიჩქარე აკმადგინანდჷ 80 მ/წმ &lt;ref name=&quot;МетеоWeb.ru&quot;&gt;[http://meteoweb.ru/phen060.php ნოვოროსიისკიშ ბორა დო ბაიკალური სარმა], ბორიაშ რეკორდული გოხირატა.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery&gt;
ფაილი:Nin (bura).jpg
ფაილი:Nin (bura2).JPG
ფაილი:Bora-Croatia.jpg
ფაილი:Bura vor Senj, vodena prasina (Wasserstaub).JPG
&lt;/gallery&gt;

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[ტრამონტანა]]
* [[სარმა]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
*[http://1yachtua.com/Medit-marinas/Mediterranean_Sailing/mediterranean_winds.shtm Local Mediterranean winds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070922205911/http://www.1yachtua.com/medit-marinas/Mediterranean_Sailing/mediterranean_winds.shtm |date=2007-09-22 }}
*[http://ggweather.com/winds.html Name of Winds]
*[http://www.linteditoriale.com/schede/bora.html Il Libro della Bora (In Italian. Eng: The Book of Bora)]

== ლიტერატურა ==
*{{ქსე|2|467|}}

== სქოლიო ==

{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]</text>
      <sha1>jlty2h87wt0c43qptp3bxhqd7f2sv6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბრიზი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19744</id>
    <revision>
      <id>250070</id>
      <parentid>115524</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="optu39ijjc84h269yeooen4x7nrylkr" xml:space="preserve">[[ფაილი:Diagrama de formacion de la brisa-breeze.png|thumb|A: ზუღაშ ბრიზი, B: სქირონაშ ბრიზი]]
'''ბრიზი''' ([[ფრანგული ნინა|ფრანგ]]. brise – ბინდი) — დღასერული პერიოდულობაშ [[ბორია]], წჷმიქიმინუ [[ზუღა|ზუღაშ]], [[ტობა|დიდი ტობას]] დო [[წყაროხვილუ]]შ წყარპიჯის წყარიშ დო სქირონაშ ცაგანა გოტიბაფა-გორგილაფაშ შედეგო.

ბრიზი დღა-სერს ჟირშა ითირანს მალობას. დღაშით ზუღაშე გოტიბაფილ წყარპიჯ ჸურე ირქენს - დღაშ ანუ ზუღაშ ბრიზი, სერით - გორგილაფირ წყარპიჯიშე ზუღა ჸურე - სერიშ ვარდა სქირონაშ ბრიზი; დღაშ ბრიზი ძაკო აკოდირთუ მუსხირენ ოშე ოში მეტრაშე 1-2 კმ-შახ სიბსქაშ [[ჰავა]]შ ფას. თიში სიჩქარე იშვიათო აძინუ 1-5 მ/წმ.

ბრიზის დიდი შანულობა უღჷ [[ტაროსი]]შ დღასერულ თირუეფშო, გჷშაკერძაფილო ტროპიკეფს. მაგ., ბრიზის არსებითი შანულობა უღჷ დღასერული ტაროსიშ ულაშო, გჷშაკერძაფილო [[ტროპიკეფი|ტროპიკეფს]], სოდეთ ზუღაშ ბრიზი გიმე გიმუკინანს ჰავაშ ტემპერატურას, უძინანს ჭოროფას. თეწკჷმა ართო დიდი სიმაღალას იფიქსირებუ უკახალე ულა.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/530591/sea-and-land-breeze სქირონაშ დო ზუღაშ ბრიზი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა] {{en}}
* [http://www.islandnet.com/~see/weather/elements/seabrz.htm სქიროაშ დო ზუღაშ ბრიზი] {{en}}

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|2|522|}}

[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]</text>
      <sha1>optu39ijjc84h269yeooen4x7nrylkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კლიმატი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19745</id>
    <revision>
      <id>250069</id>
      <parentid>240565</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="ivb87m3u7zokqxfrld4tbyije8pe4yo" xml:space="preserve">[[ფაილი:ClimateMap World.png||thumb|right|&lt;center&gt;მოსოფელიშ კლიმატური რუკა&lt;/center&gt;]]
'''კლიმატი''' ანუ '''ჰავა''' — გორკვეულ აკანეფს წანაშე წანაშა გჷმაჟირაფონი [[ტაროსი]]შ ტიპი. კლიმატწჷმმაქიმინალ ფაქტორეფი რე: ''1) ბჟაშ [[რადიაცია]]; 2) [[ატმოსფერო|ატმოსფერო]]შ ცირკულაცია; 3) გიმე არსებუან ჟინპიჯიშ ხასიათი (მაართათ სქირონაშ დო წყარიშ სიმანგე)''

[[ბჟა]]შ სიტიბაშ დო [[ჭოროფა]]შ გორთუაშე მოქიმინენს ხოლო კონტინენტეფიშ გოფაჩუა, წყარპიჯიშ ღოზიშ აკოწეწუა, აკანიშ ედომუშამი სიმაღალა, გვალეფიშ დონწყუალა, გვალაშ ფერდეფიშ მიდაღალა, ოკიანური ბუმა.

კლიმატი, მუჭოთ არძა მეტეოელემენტი, ზონალური რე, ზოხ-ზოხო არძა გვერდოსფეროს გიმორთუნა 8 კლიმატურ ორტყაფუს:
* [[ეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ]]
* სუბეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ
* ტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ
* სუბტროპიკული კლიმატური ორტყაფუ
* ზუღალური კლიმატური ორტყაფუ
* სუბარქტიკული კლიმატური ორტყაფუ
* სუბანტარქტიკული კლიმატური ორტყაფუ
* არქტიკული კლიმატური ორტყაფუ

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|11|587|}}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.climate.gov NOAA Climate Services Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703210729/http://www.climate.gov/ |date=2011-07-03 }}
* [http://www.igbp.net/page.php?pid=504 IGBP Climate-change Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723154421/http://www.igbp.net/page.php?pid=504 |date=2011-07-23 }}
* [http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&amp;file=home/ The Economics of Climate-based Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192912/http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&amp;file=home%2F |date=2011-07-25 }} NOAA Economics
* [http://www.agclimate.org AgClimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325123832/http://agclimate.org/ |date=2018-03-25 }} [[IFAS]]
* [http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html Climate Models and modeling groups] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121126194700/http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html |date=2012-11-26 }}
* [http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ Climate Prediction Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125010853/http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ |date=2005-11-25 }}
* [http://www.worldclimate.com WorldClimate]
* [http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 ESPERE Climate Encyclopaedia]
* [http://www.arctic.noaa.gov/climate.html Climate index and mode information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119201227/http://www.arctic.noaa.gov/climate.html |date=2016-11-19 }} regarding the Arctic
* [http://www.beringclimate.noaa.gov/ A current view of the Bering Sea Ecosystem and Climate]
* [http://www.climate-charts.com/index.html Climate: Data and charts for world and US locations]
* [http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK+(0300+-+0499)/MIL_HDBK_310_1851/ MIL-HDBK-310, Global Climate Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110214073327/http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK+(0300+-+0499)/MIL_HDBK_310_1851/ |date=2011-02-14 }} [[U.S. Department of Defense]] Data on natural environmental starting points for engineering analyses to derive environmental design criteria
* [http://www.climatediagrams.com ClimateDiagrams.com] Climate diagrams for over 3 000 weather stations and different climate periods from around the world. Users can create their own diagrams with their own data.
* [http://www.ipcc-data.org IPCC Data Distribution Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519152028/http://www.ipcc-data.org/ |date=2016-05-19 }} Climate data and guidance on its use.

{{მერკე}}

[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]
[[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]]</text>
      <sha1>ivb87m3u7zokqxfrld4tbyije8pe4yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ექსტრატროპიკული ციკლონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19748</id>
    <revision>
      <id>250055</id>
      <parentid>115539</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2333" sha1="nhvt6rwo6s7gx8zly332xxefy62edve" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Extratropical formation areas.jpg|thumb|მარცხნივ|upright=1.25|ექსტრატროპიკული ციკლონიშ გოფაჩუა]]
[[ფაილი:Strong Extratropical Cyclone Over the US Midwest.OGG|thumb|left|upright=1.25|ვიდეო, ნამუთ ექსტრატროპიკული ციკლონიშ გოვითარაფას ოძირანს.]]
'''ექსტრატროპიკული ციკლონი''' — [[ციკლონი]], ნამუთ იფორმირებუ წანმოწანაშ გოძვენას ირი გვერდოსფეროშ ექსტრაციკლონურ სიგანეეფს. 12 თუთაშ გოძვენას თინეფიშ მუდანობა შილებე მუსხირენ ოშობათ ორდასჷნ. ექსტრატროპიკული ციკლონეფიშ ზჷმეფი ძალამ შანულამი რე. ჯგირო გოვითარაფილ ციკლონს შილებე 2-3 ვითოში კმ. სიფართე უღუდასჷნ. თენა შანანეს, ნამჷ-და ექსტრატროპიკულ ციკლონს ართბორჯულო [[რუსეთი]]შ მუსხირენ ოლქიშ  ვარდა [[კანადა]]შ მუსხირენ პროვინციაშ გჷნოფორუა შულებჷ დო თე ქვერსემ ტერიტორიას [[ტაროსიშ რეჟიმი]]შ გოთანჯუა შეულებჷ.

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[ციკლონი]]
* [[ტროპიკული ციკლონი]]
* [[სუბტროპიკული ციკლონი]]

{{მერკე}}

[[კატეგორია:ტროპიკული მეტეოროლოგია]]
[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]
[[კატეგორია:ციკლონეფი]]
[[კატეგორია:სტრატოსფერო]]</text>
      <sha1>nhvt6rwo6s7gx8zly332xxefy62edve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19749</id>
    <revision>
      <id>250065</id>
      <parentid>115565</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1675" sha1="rzpzzsgru4oizuzuivrxnux04fpc145" xml:space="preserve">[[ფაილი:Map world climate zones (simplified to 10)-blank.svg|მინი|მოსოფელიშ კლიმატური რუკა]]
'''ეკვატორული კლიმატი''' — ტროპიკული [[კლიმატი]], ნამუთ წჷმოდგინელი რე [[ეკვატორი]]შ მანგას. ათე რეგიონშო დჷმახასიათაფალიე შხირი ტროპიკულ ჭვემეფი. კლიმატიშ ათე ბუნას ვაპალუ სქჷრ სეზონი, ხოლო კვათირო გუმოხანტილ ზარხული ვარა ზოთონჯი, გვარიან ჩხე დო ჭოროფამი რე. ლექეფიშ ოშქაშე წანმოწანური მაძირაფალი 200მმ რე, კანკალე აკანს 5000-6000მმ. არძა დღა სარკოთ გჷ უკულიან დღას. დღაშ დო სერიშ ტემპერატურეფს შქას გინორთი ძალამი დიდი რე დო შილებე მევუზჷმუათ ზარხულიშ (დღა) დო ზოთონჯიშ (სერი) ტემპერატურეფს.
კოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციას იშანუ მუჭოთ ''Af.''

[[კატეგორია:კლიმატი]]
[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]</text>
      <sha1>rzpzzsgru4oizuzuivrxnux04fpc145</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ფიონი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19767</id>
    <revision>
      <id>250057</id>
      <parentid>245304</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7038" sha1="mzo1dtdboelik9lj4hxdjuti9l56bil" xml:space="preserve">[[ფაილი:Foehnwolken Schweiz.jpeg|მინი|მარძგვანშე|ფიონი ([[შვეიცარია]]).]]
'''ფიონი''' ({{lang-de|Föhn;}} [[ლათინური ნინა|ლათ]]. favonius – ტიბუ ბჟადალიშ ბორია) — ტიბუ, სქჷრე სანწალე [[ბორია]], ნამუთ ბორჯ-ბორჯო უმბარანს გვალეფშე ლეხერჸურე. ფიონიშ ბორჯის [[ჰავა|ჰავაშ]] [[ტემპერატურა]] შანულამო დო მალას იმაღალებუ, დო ალაზიმაფონი ჭოროფა კვათირო ანთხუ, მინშა 10-20%-შახ.

ფიონიშ დოჭყაფაშ ბორჯის იხვილუაფუ ტემპერატურაშ კვათირი დო მალასიანი ქანცალი, ხოლო იქანცჷ სილამეთ, მუჟამსჷთ მოხვადუ ფიონიშ ტიბჷ ჰავაშ რაგვინი რგილ ჰავაწკჷმა, ნამუეფით ლეხერეფს ეიოფშანა.
ფიონიშ სიკვათირე მიოგურუანს ფიონურ ბუმაშ ნძალამ ტურბულენტობას.
ფიონი იგინძორუაფჷ მუსხირენ სათშე მუსხირენ დღაშახ, მინშა მოხვადუ გაჩემება.

ფიონი [[ალპეფი|ალპეფს]] უჯვეშაშ ბორჯიშე რე ჩინებული. ფიონი ძალამი შხირი რე [[ბჟადალი კავკაცია|ბჟადალი კავკაციონიშ]] ობჟათე დო ოორუე კართეფს.
შხირას მიკიხვილუაფჷ [[ყირიმიშ ჩქონი|ყირიმიშ ჩქონს]], [[ალთაი|ალთაიშ]] დო შქა აზიაშ გვალეფს, [[იაკუტია]]ს, ბჟადალ [[გრენლანდია]]ს, [[კირდამ გვალა]]შ ბჟაეიოლ კართეფს დო ხოლო შხვა მიარე გვალეფიშ კართეფს.
[[ფაილი:Foehn Wind edit.jpg|მინი|კვარჩხანშე|ფიონიშ ცა [[ჟენევა]]ს (შვეიცარია).]]
ფიონქ შილებე წჷმიქიმინას ნამდგაიჸინ გვალეფიშ სისტემას, ჰავაშ საართო მორთაშ ბუმა კვათუნს ქჷნდჷრიშ დასაბაღ სიმაღალეშა.
ბორიაპიჯამ აკანეფს [[ჰავა]] დიშქუმალუ ქჷნდჷრეფშე, წჷმოქიმინელი განიშ ჰავაშ გათხითხარება მიცხვანტალ მაღალო დვალირ ფალეფშა.
ფიონიშ ბორჯის არსებუან მაღალ ტემპერატურა გოპიჯალაფირი რე მუში უგუშურთუმუ გოტიბაფათ. ტემპერატურაშ ვერტკალური გრადიენტი დახე ირო სქირგიშულირს ნარკები რე.
ხანგირძე დო ირიათოიან ფიონიშ შედეგო მეურს გვალეფს [[თირი]]შ ნდღულაფა.
[[ზარხული]]შ ფიონი მაღალ ტემპერატურაშ დო სქირუაშ ხარჯიშა ოჸვილარო მოქიმინჯენს [[ჩანარეფი|ჩანარეფშა]]. თაშ მაგ., ბჟადალ საქორთუოს [[ქუთეში]] რე შეთხუალეფი, სოდეთ [[ზარხული]]შ ფიონეფიშ ბორჯის მეურს [[ჯა|ჯალეფიშ]] ფურცელიშ გითოცუმა დო მიკოწილუა.

ფიონი მიკიხვილუაფ არქტიკულ ჰავას. [[ისლანია]]ს ნძალიერი ფიონეფიშ ბორჯის იფიქსირებუდჷ ჰავაშ ტემპერატურაშ მოძინა დახე 30°C-ით (მუსხირენ სათიშ გოლინას).

==გალერეა==
&lt;gallery&gt;
ფაილი:Lacus-Brigantinus026.JPG 
ფაილი:Lacus-Brigantinus028.JPG 
ფაილი:Alpen_regensburg.jpg 
ფაილი:Foehnwind am Bodensee.jpg 
&lt;/gallery&gt;

==რესურსეფი ინტერნეტის==
{{Commonscat|Foehn wind|ფიონი}}
*[http://meted.ucar.edu/mesoprim/mtnwave/ Mountain waves and Downslope winds – Seite mit animierten Lehrmaterial] (englisch, Audio)
*[http://www.inntranetz.at/foehn/01.html Felix Welzenbach: Einführung in die moderne thermodynamische und hydraulische Föhntheorie mit Abbildungen]
*[http://www.meteocentrale.ch/de/freizeitwetter/foehndiagramm.html Föhn Vorhersage Schweiz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106174349/http://www.meteocentrale.ch/de/freizeitwetter/foehndiagramm.html |date=2011-01-06 }}
*[http://www.frank-wettert.de/wie-foehn-entsteht-nicht-so-wie-sie-denken/ Wie Föhn entsteht? Nicht so, wie Sie denken « Wetterblog Frank Wettert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922222411/http://www.frank-wettert.de/wie-foehn-entsteht-nicht-so-wie-sie-denken/ |date=2015-09-22 }}
*[http://www.wolkenatlas.de/wolken/wo12234.htm Bild Föhnmauer]
*[http://www.frank-wettert.de/wolken-foehn-film-in-10-sekunden-wie-die-alpen-bremsen/ Satellitenfilm eines Nordföhns an den Alpen mit Staubewölkung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922221727/http://www.frank-wettert.de/wolken-foehn-film-in-10-sekunden-wie-die-alpen-bremsen/ |date=2015-09-22 }}
*[http://www.flickr.com/photos/snowfactory/2756402718/ Video von einer Foehn Lage in der Schweizer Alpen]
*[http://www.wzforum.de/forum2/read.php?8,1733860 Dank Föhn: Die Alpen zum Greifen nah am Bayerwald (Sturmjäger Martin Zoidl)]

==ლიტერატურა==
* С. П. Хромов, М. А. Петросянц, Метеорология и климатология, МГУ. 2001.

[[კატეგორია:კლიმატოლოგია]]
[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]</text>
      <sha1>mzo1dtdboelik9lj4hxdjuti9l56bil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ლითოსფერო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19774</id>
    <revision>
      <id>250047</id>
      <parentid>115624</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="om8b8y44kwnd9y0shvw4zttqp1euodn" xml:space="preserve">[[ფაილი:Earth-crust-cutaway-ka.svg|მინი|]]
'''ლითოსფერო''' ანუ '''დიხაუჩაშ ქერქი''' — [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] არძაშე გალე, ბერჯეკი დაცხი. მიშადირთუ დუნალეკა, [[გრანიტი|გრანიტულ]] დო [[ბაზალტი|ბაზალტურ]] ფაშე. გინურთანა ოკეანურ დო კონტინენტურ ქერქის. ოკეანურ ქერქის გრანიტიშ ფა ვაახასიათენს. დიხაუჩაშ ქერქიშ ედომუშამ სიფსქა 70 კმ რე (გვალამ განეფს), 30-40 კმ [[დჷკი (გეოგრაფია)|დჷკიშ]] თუდო, ოკიანეშ თუდო - 5-10 კმ.

==ქოძირით თაშნეშე==
* [[ჰიდროსფერო]]
* [[ატმოსფერო|ატმოსფერო]]
* [[ბიოსფერო]]

== რესურსეფი ინტერნეტის==
* [http://www.windows.ucar.edu/cgi-bin/tour_def/earth/interior/earths_crust.html Earth's Crust, Lithosphere and Asthenosphere]
* [http://www.geolsoc.org.uk/template.cfm?name=lithosphere Crust and Lithosphere]

{{მერკე-გეოლოგია}}

[[კატეგორია:ფილაქანეფიშ ტექტონიკა]]
[[კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია]]
[[კატეგორია:დიხაუჩაშ ეგაფილობა]]</text>
      <sha1>om8b8y44kwnd9y0shvw4zttqp1euodn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჰიდროსფერო</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19775</id>
    <revision>
      <id>250046</id>
      <parentid>140565</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="9ml2kgs8ye0qz5dr3mkkqtu29gwwe0d" xml:space="preserve">[[ფაილი:Watercycleguess.jpg|მინი|წყარიშ რთაფა ჰიდროსფეროსი]]
'''ჰიდროსფერო''' ([[ჯვეში ბერძენული ნინა|ჯვ. ბერძნ]]. – Yδωρ – [[წყარი]] დო σφαῖρα – სფერო) — [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] წყარიშ დანცხი, ნამუთ ჭყვადილო რე დონწყილი [[ატმოსფერო|ატმოსფეროშ]] დო [[დიხაუჩაშ ქერქი|დიხაუჩაშ ქერქიშ]] შქას; წჷმადგინანს [[ოკიანე]]ეფიშ, [[ზუღა|ზუღეფიშ]] დო [[სქირონა]]შ ჟინპიჯული წყარეფიშ ართიანობას. ფართე გაგებათ, იკათუანს ხოლო დიხაშ თუდოლენ წყარეფს, არქტიკაშ დო ანტარქტიკიშ ჸინს დო თირს, ხოლო ატმოსფეროს დო თელ ორგანიზმეფს მიშნაველ წყარს. ჰიდროსფეროშ ოშქაშე ქიმიური მიშაკათინი ეხოლებჷ ზუღაშ წყარიშ ოშქაშე ქიმიურ მიშაკათინს. ჰიდროსფეროშ წყარი ირიათო ურთიართმოქიმინუნს [[ატმოსფერო|ატმოსფეროწკჷმა]], [[დიხაუჩაშ ქერქი|დიხაუჩაშ ქერქწკჷმა]] დო [[ბიოსფერო]]წკჷმა.

ჩქინ პლანეტაშ წყარიშ 98%-შე უმოსი [[ოკიანე]]ეფს დო [[ზუღა|ზუღეფს]] რე. სქირონაშ წყარეფშა მოურს 2%-შე ნარკები. მ შ. ჰიდროსფეროშ დახოლებურო 2% ლიგე წყარი რე. დოსქილადირი წყარი წყითე რე. ლიგე წყარეფიშ 2%-ს დიო-დიო კოჩიშობა გიმირინუანს არძა ოხვილურშო - ხერეჭუა, ოფუტეშ მეურნობას დო ჸოფარინას.

წყარიშ დაცხის მეტო დიდი შანულობა უღჷ დიხაუჩაშ ჰავაშო. ჩინებული რე, ნამდა [[წყარი]] წყჷნარო ტიბუ. თიშო ნამდა, ართი კუბური მეტრი წყარი 1°-ით გოტიბასინ, ოხვილური რე 3000-შახ უმოს სიტიბა, ვინემ ათესხი განიშ ჰავაშ ოტიბაფალო. ათე ბორჯის წყარი წყჷნარას რგიდუ. თაშნეშე, [[ზარხული]]შ გოძვენას გოტიბაფილი ოკეანეეფიშ დო ზუღეფიშ წყარი [[ზოთონჯი|ზოთონჯის]] ოტიბუანს ჩქჷნ პლანეტაშ ჰავას.

== ქოძირით თაშნეშე ==
* [[ლითოსფერო]]
* [[ატმოსფერო]]
* [[ბიოსფერო]]

== ლიტერატურა ==
{{ქსე|11|656|}}
* Kelbert A, Schultz A, Egbert G Global electromagnetic induction constraints on transition-zone water content variations (ინგლ.) // Nature. — 2009. — В. 460. — С. 1003-1006.

[[კატეგორია:დიხაუჩაშ ეგაფილობა]]
[[კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია]]</text>
      <sha1>9ml2kgs8ye0qz5dr3mkkqtu29gwwe0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ატმოსფერული ნოლექეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19792</id>
    <revision>
      <id>250053</id>
      <parentid>206417</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4131" sha1="ea0k3d9a0fq94qm2kpsk305i88ra69j" xml:space="preserve">[[ფაილი:MeanMonthlyP.gif|thumb|upright=1.25|ნოლექეფიშ ოშქაშე თუთურ მახასიათებელი]]
'''ატმოსფერული ნოლექეფი''' — [[ატმოსფერო (დიხაუჩა)|ატმოსფეროშე]] დიხაუჩაშ ჟინპიჯის თხჷთხჷ ვარდა ბერჯეკი სახეთ მოულირი [[წყარი]]. იზიმუ ფაშ სიფსქათ (მმ ვარდა სმ-ს), ნამუთ უდინაფუო (კილაჸოთამა, ეორქუა) იშაყარუ დიხაუჩაშ ჟინპიჯის ბორჯიშ გარკვიებულ ოშქაშეს (საათი, დღა-სერი, თუთა, წანა).

ატმოსფერული ნოლექეფი ჯინჯიერო მუნაფეფშე მოურს თხჷთხჷ (ჭვემა, ჩხაპალუა), ბერჯეკი
(თირი, თირამი ხორში, თირამი კაკალეფი, ჸინამი კაკალეფი, ჸინამი ჭვემა, კირცხი) ვარდა აკოწყორილი (თუშქვეფი) სახეთ.

ატმოსფერული ნოლექეფიშ უშანულო ნორთი წჷმიქიმინუ [[სქირონა|დიხაუჩაშ ჟინპიჯის]] ვარდა თის არსებუან საგანეფს (ცუნდი, თილთილი, ჸინი, კაკალამ ჭიხი, კრისტალურ ჭიხი).

ატმოსფერული ნოლექეფი არძაშე დიდი მუდანობათ მოურს [[ინდოეთი|ინდოეთის]] ([[ჩერაპუნჯა|ჩერაპუნჯას]], ოშქაშე წანურ მუდანობა 12700 მმ), არძაშე ნარკები [[ჩილე]]ს, [[პერუ]]ს.
[[საჰარა]]ს დო შხვა ტიოზი აკანეფს.

საქორთუოს არძაშე უმოსი ნოლექი მოურს [[უჩა ზუღა|უჩა ზუღაშ წყარ პიჯის]], აჭარას, გვლა [[მტირალა]]ს (3500 მმ დო უმოსი).
ნოლექეფიშ წიაკალი დოფიქსირაფილი რე საქორთუოშ ობჟათე-ბჟაეიოლუ ნორთის - [[ელდარიშ დობერა|ელდარიშ დობერას]], მუშ ოსხირშა დორსხუაფილი რე [[გვერდო ტიოზიშ ზონაფ|გვერდო ტიოზიშ]] [[ლანდშაფტი]].

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://encarta.msn.com/media_461562887_761571037_-1_1/world_precipitation_and_average_rainfall.html World precipitation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102002925/http://encarta.msn.com/media_461562887_761571037_-1_1/World_Precipitation_and_Average_Rainfall.html |date=2009-11-02 }}
* [http://weather.cod.edu/sirvatka/bergeron.html Collision/Coalescence; The Bergeron Process]
* [http://cocorahs.org Report local rainfall inside the United States at this site (CoCoRaHS)]
* [http://www.hpc.ncep.noaa.gov/tropical/rain/tcrainfall.html Report local rainfall related to tropical cyclones worldwide at this site]
* [http://gpcc.dwd.de Global Precipitation Climatology Center GPCC]
* [http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/geography/weather/elementsofweatherrev6.shtml Types of rainfall (BBC)]

== ლიტერატურა ==
*{{ქსე|1|673|}}

[[კატეგორია:ატმოსფერო]]
[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]</text>
      <sha1>ea0k3d9a0fq94qm2kpsk305i88ra69j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გეოგრაფია</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20497</id>
    <revision>
      <id>250018</id>
      <parentid>243313</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T01:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95767" sha1="4cxlnh79lvfyffsjug7r29nditonshf" xml:space="preserve">[[ფაილი:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|მინი|300პქ|დიხაუჩაშ რუკა]] 
{{პორტალი|გეოგრაფია}}
'''გეოგრაფია''' ({{lang-el|γεωγραφία}} &lt; {{lang-el|gē — დიხა დო graphō — ეჭარუა}}) — [[ორთაშ მენცარობეფი|ორთაშ]] დო [[ოჯარალე მენცარობეფი|ოჯარალე მენცარობეფიშ]] აკოკათელი კომპლექსი, ნამუთ გურაფულენს [[გეოგრაფიული დაცხი|დიხაუჩაშ გეოგრაფიული დაცხიშ]] გოვითარაფაშ კანონზჷმიერაფეფს, სტრუქტურას, ორთაშობური დო სოციალურ-ეკონომიკურ სისტემეფიშ ფუნქციონირაფას დო ურთიართრსხუს, ნამუთ ამუშენს რაციონალური ორთაშხეირიშ პრინციპეფს, [[ჯარალუა|ჯარალუაშ]] ოპტიმალურ ტერიტორიულ ორგანიზაციას დო [[ეკოლოგია|ეკოლოგიურო]] გერინელი ჩხოლარქიმინუაშ ანდოგანიშ ფორმირაფას. მიშეგურუანს [[დიხაუჩა]]ს რინელი ობიექტეფიშ დო სისტემეფიშ ორგანიზაციაშ დო ფუნქციონირაფაშ განულ-ბორჯულ ასპექტეფს.

გეოგრაფიაშ გურაფაშ ზოგადი ობიექტი შილებე რდას ნამდგაიჸინ მოლინა, პროცესი დო სისტემა, ნამუსჷთ აპალუ ვარ-და შილებე პოტენციურო აპალუდას განული სტრუქტურა. [[ფიზიკური გეოგრაფია|ორთაშრაგადუაშ]] დო [[ჯარალობური გეოგრაფია|ჯარალობურ გეოგრაფიულ]] დისციპლინეფიშ გოართოიანაფა [[მენცარობა|მენცარობეფიშ]] ართ სისტემას გოპიჯალერი რე თინეფიშ ორკვიაფალი ობიექტეფიშ აკონჭირელი რსხუეფიშ დო მენცარობეფიშ ეშაჩინებეფიშ ართობათ. გეოგრაფიაშ თარი ღანკი რე [[ჯარალუა|ჯარალუაშ]] ჭკვერული ტერიტორიული ორგანიზაციაშ დო ორთაშგჷმორინაფაშ მეშქაშალეფიშ რკუალა, ჯარალუაშ ეკოლოგიურო უშქურანჯი გოვითარაფაშ სტრატეგიაშ ოსხირიშ აკოქიმინუა. გეოგრაფიული რკვიაფაშ თარი ობიექტი რე [[ადამიერი]]შ დო [[ორთა|ორთაშ]] ურთიართგაულა, გეოგრაფიული ანდოგანიშ კომპონენტეფიშ რთუალა დო ურთიათრგაულაშ კანონეფი ლოკალურ, რეგიონულ, ერუანულ, კონტინენტურ, ოკიანურ დ გლობალურ დონეეფს.

გეოგრაფიაშ მუჭოთ მენცარობაშ გურაფაშ ზოგადი ობიექტი რე [[გეოგრაფიული დაცხი]], ანუ ლანდშაფტური დაცხი, ნამუსჷთ ართიანს მიკაწაწუნა დო ურთიართქიმინჯანა [[ლითოსფერო]], [[ჰიდროსფერო]], [[დიხაუჩაშ ატმოსფერო|ატმოსფერო]] დო [[ბიოსფერო]]. გეოგრაფიული დანცხიშ გოვითარაფა ითირჷ ბორჯის დო განს. ბორჯის თირუა რე რიტმულით დო ურიტმეთ, მანგო თეში, პერიოდული დო ეპიზოდური. განიშ გოვითარაფაშ უმანგალა გიმიხანტუ, იფრელიშ ოწოხოლე, ჰორიზონტალური დო ვერტიკალური ზონალურალათ.

გეოგრაფიას გიშმერთჷ ჟირი ჯინჯიერი მალობა: [[ფიზიკური გეოგრაფია]] დო [[ჯარალობური გეოგრაფია]]. ფიზიკური გეოგრაფია გურაფულენს დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ ორთას, არკვიენს ორთაშობური პროცესეფიშ დო მოლინეფიშ სამანჯელეფს დო თინეფიშ გოვითარაფაშ კანონზჷმიერაფეფს; ჯარალობური გეოგრაფია გეოგრაფიულ მენცარობეფიშ სისტემაშ ნორთი რე, ნამუთ გურაფულენს [[დიხაუჩა]]ს რინელი ანთროპოგენული ობიექტეფიშ დო სისტემეფიშ ორგანიზაციას დო ფუნქციონირაფაშ განურ-ბორჯულ ასპექტეფს. თიში გურაფაშ ზოგად ობიექტის შილებე წჷმიარუნუანდას ნამდგაიჸინ ჯარალობური მოლინა, პროცესი დო სისტემა, ნამუსჷთ აპალჷ ვარ-და შილებე პოტენციურო აპალჷდას ოფირჩული სტრუქტურა.

გიშაკერზაფილ აბანს იკენს [[კარტოგრაფია]] — მენცარობა, ობიექტური სინანდულაშ მეკონეფიშ დო მოლინეფიშ კონკრეტული განიშ დო თიში ბორჯიშ მეჯინათ თირაფაშენ. ულირ ბორჯის გეოგრაფია ეჭარილი ხისიათიშ რდჷ, ასეშო თიში ჯინჯიერი ეშაჩინაფა რე [[გეოგრაფიული დაცხი|დიხაუჩაშ ორთაშ]], [[მახორობა|მახორობაშ]] დო [[ოჯარალე მეურნალა|მეურნალაშ]] დოგურაფა.

== ეტიმოლოგია დო მეკონი ==

ტერმინი '''გეოგრაფია''' [[ბერძენული ნინა|ბერძენული]] გოჭყაფაშ რე დო ზიტყვაზიტყვათ „''დიხაუჩაშ ეჭარუას''“ შანენს:  geo (γη) – „დიხა“, graphein (γραφειν) – „ეჭარუა“.

კოჩიშობაშ უდიდაში დო უთარაში დარგი რე, ნამუთ უთარაშო იფრელიშ ღანკო ეწმირინუანს [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ედომუშამ გეოგრაფიული (ლანდშაფტური) დაცხიშ კომპლექსურ გურაფას, თიშ ენწყუალას დო შანულობას. ათე ბორჯის, გეოგრაფიული ანუ [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტური]] დაცხიშ გოვითარაფა ითირუ ბორჯის დო განს. გეოგრაფია ზუსტი ორთაშმეტყველე [[მენცარობა]] რე. თიში თარი ნორთი რე [[ფიზიკური გეოგრაფია]], ნამუთ ეჭარუნს დიხაუჩაშ გეოგრაფიულ დანცხის დო თიშ სტრუქტურულ ნორთეფს. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ თარი გასაჩინე ედომუშამ დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ [[ორთა|ორთაშ]] გურაფა დო ეჭარუა, ორთული პროცესეფიშ დო თიში მოლინეფიშ რკვიება.

== გეოგრაფიაშ ისტორია ==
=== ანტიკური პერიოდი (ჯვ. წ. VI ო. - ახ. წ. III ო.) ===
გეოგრაფია კოჩობურობაშ ართ-ართი უჯვეშაში დარგი რე. მიარეოშწანურამი ისტორიაშ გოძვენას მიარეშა ითირჷ გეოგრაფიაშ გასაჩინე დო არზიქ. დუდშე გეოგრაფიაშ ეჭარული ხასიათი უღუდჷ, XIX ოშწანურს [[მენცარობა|მენცარობათ]] დირსხუ.

[[ფაილი:PtolemyWorldMap.jpg|thumb|left|300px|&lt;center&gt;კლავდიოშ პტოლომეშური მოსოფელიშ რუკა]]
ოკო იშინუას, ნამდა ელემენტარული გეოგრაფიული წჷმორინა თიმწკჷმაიან არძა ჯარალუას აპალუდ. შინელი წჷმორინეფი გიმიხანტუდ აკანურ გეოგრაფიულ ტერმინეფს; მაგალითო ტერმინეფი „[[ტობა]]“ ვარდა „[[ტყა]]“ გჷმოხანტუნდ მუჭოთ ათე ვარდა ეთი აკანიშ დვალაფას დო შხვა. გიშურს, ნამდა თიმ ბორჯის ჯარალუას ძალამი ფართე რჩქინა უღუდჷ გოხოლუაშ ტერიტორიაშ გეოგრაფიულ დვალაფაშე. მორო სისტემატიური გეოგრაფიული არზიქ დირსხუხვალე ჯვეშ ბერძენულ [[ნატურფილოსოფია|ნატურფილოსოფიურ]] რჩქინას.

სისტემატიური რჩქინაქ ინისახჷ ჯვეშ ბერძენეფიშე ღოლამირ [[მილეტიშ სკოლა|მილეტიშ]], პითაგორაშ დო შხვა სკოლეფს, სოდეთ სხუნუნდეს [[ორთა|ორთაშ]] ედომუშამობას დო შხვა ოკითხეფს. იშენ ჯვეშო, ულირ ბორჯის აკაბუცხა მუდანობათ მოხვადჷ გეოგრაფიული რჩქინაშ შაყარუაქ. მარა ოკო ირაგადუას, ნამდა ეთი ბორჯის ინისახჷ ალმახანური გეოგრაფიაშ შხვადოშხვა დარგიშ ოსხირიქ. დუდშე დირსხუ  
[[ქიანაშმარჩქინალა]]ქ, ნამდა ჯარალუას უმოსო ოინტერესუდჷ მუში ანდოგანიშ გალე რკვიება. ქიანაშმარჩქინალას მუჭოთ ორთაშომეტყველე მიმალობას ხვალე ეჭარული ხასიათი უღუდჷ. 
ჯვეშ ბერძენულ წყუეფს მაართა ქიანაშმარჩქინალაშ დაოშანილობა რდჷ [[წყარპიჯი|წყარპიჯეფიშ]] დო [[სქირონა]]შ ეჭარუა დო ხოლო [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] მოლუაფა.

[[ჰეკატეოს მილეტარი|ჰეკატეოს მილეტარქ]] (დოხოლ. ჯვ.წ. [[549]]/[[546]]-დახოლ.ჯვ.წ. [[480]]) მაართა დიჭყჷ [[ლიბია|ლიბიაშ]] ([[აფრიკა]]) გიშართუალა. თი ბორჯის უკვე ხვადუდჷ თიმწკჷმაიანი [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ჟიდოხიშ ორთულო
გორთუალა. ართ-ართი ისტორიკოს გეოგრაფი შინანდჷ, ნამდა ჰეკატეოსიშ ხანდეფი იძირუაფუდ [[კლიმატი]]შ, [[ფაუნა|ფაუნაშ]] დო [[ფლორა|ფლორაშ]] ჸურე  ომენცარე ინტერესი. თაშ ნამდა თენა რდჷ მაართა ხანდა საართო გეოგრაფიაშ თემატიკას. ათეწკჷმა ჰეკატეოს მილეტელქ მაართათ აკადგინჷ [[სქირონა]]შ დოხორელი ნორთიშ [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] გჷმოსახილუა.

[[ფაილი:AGMA Hérodote.jpg|thumb|right|180px|მინი|&lt;center&gt;[[ჰეროდოტე]]]]
[[ფაილი:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|180px|right|&lt;center&gt;[[არისტოტელე]]]]
[[ფაილი:Parmenides.jpg|thumb|180px|right|&lt;center&gt;[[პარმენიდე|პარმენიდე ელეელი]]]]
უჯვეშაში გეოგრაფიული არაკი, ნამუქით ჩქინდა დახე ედომუშამო მანჭჷ რე [[ჰეროდოტე]]შ ჩინებული ნახანდა. [[ჰეროდოტე]] (დახოლ. ჯვ.წ. [[485]]-დახოლ.ჯვ.წ. [[424]]) დიდი ისტორიკოსი დო ქიანაშმაძირალი რდჷ, ნამუქჷთ შხვადოშხვა თიმ ბორჯიშ ჩინებულ [[ქიანა]]ს დო ნოღას იშარჷ დო საბოლოლათ ეჭარჷ ნაძირეფი. უგეოგრაფე ჯოხონობაშ უმიკუჯინუო, თიში დუნარსხუა წჷმარინუანს გეოგრაფიული ხასიათიშ ეჭარუას, ნამუსჷთ [[ქიანაშრჩქინა]]წკჷმა ართო გოსინთელი რე [[ეთნოგრაფია|ეთნოგრაფიული]] მოღეთ. ათეწკჷმა ართო ჰეროდოტექ გიმირჩქინჷ ინტერესი [[ისტორიული გეოგრაფია|ისტორიული გეოგრაფიაჸურე]].

ანტიკური გეოგრაფიული რჩქინა დოგურგინელი რე [[სტრაბონი]]შე ნაჭარა ხანდას „გეოგრაფია 17 წინგო“. [[სტრაბონი]]ს შინელი ხანდა წჷმარინუანს ქიანაშრჩქინაშ არზიშ ნაწარმეფს. თიში ნახანდაშ ასა-გასა დახოლ. 83% გეპონჷ ქიანეფიშ რეგიონალურ დოხასიათაფას, კერძოთ ორთული, ეთნიკური დო პოლიტიკური პრინციპეფით. სტრაბონქ ტავრიშ გვალამი სისტემაშ მეჯინათ
მუმარზის [[აზია|აზიაშ]] ჟირი ნორთო გორთუალა. თინა ჭარუნდჷ ნამდა, ოხვილუ რე [[ოიკუმენე]]შ გორთუალა ქართებო, ნამდა მენცარეფს შეულებდან [[ფაუნა|ფაუნაშ]], [[ფლორა|ფლორაშ]] დო [[კლიმატი]]შ თირუეფიშ ძირაფა.
თიმწკჷმა სტრაბონს გიშაკერძაფილო [[ბიზანტია|ბიზანტიარეფი]] აფასენდეს, ნამუეფით თის გეოგრაფის უძახჷდეს.

გეოგრაფიაშ მაჟირა მიმალობა, ნამუქჷთ ანტიკურ პერიოდის ინისახჷნ, რდჷ დიხაშმარჩქინალა (ზოგადდიხაუჩაშრჩქინა), ნამუშ ჩარჩოეფს მირჩქინუაფუდჷ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ფორმა, [[ორტყაფუ|ორტყაფუეფი]], [[სქირონა]]შ დო [[წყარი|წყარიშ]] ურთიართრცხუ დო ხოლო მიარე ორთული მოლინაშ სამანჯელი. ათე მალობაშ დუმარსხუაფალი რდჷ [[თალესი|თალეს მილეტელი]] (ჯვ.წ. [[624]]-[[547]]). თინა რდჷ თიმწკჷმაიანი ედომუშამი [[ფილოსოფია|ფილოსოფიაშ]] დო ზოგადო მენცარობაშ დჷმარსხუაფალი.
თალესიქ [[ორთა|ორთაშ]] მოლინეფიშ ენწყჷმა ცადჷ [[მატერიალიზმი|მატერიალისტურ]] ოსხირეფს. თის [[ოქიანუ]]შ არზო ანუ მიარეფერუანი მოლინეფიშ დო მოღეეფიშ რსხუთ [[წყარი]] მიოჩქჷ. თიში არზით, ირფელქ წყარშე გორჩქინდჷ დო წყარო გინირთუ. თალესი [[ორთა]]ს შურდგჷმილო წერმიდგინანდჷ. ხოლო თალესის [[დიხაუჩა]] წჷმოდგინელი აფუდჷ, მუჭოთ [[კოკი|კოკეფი]], ნამუთ თიში არზით დიდ მოსოფელი ოკიანეს ინიფაფუდჷ. შედეგო თიში ნაარზუქ უკული ოსხირი ალურღჷ დიხაუჩაშ სფეროეფიშ იდეაშ საქვარს.
თინა [[ჰილოძოიზმი|ჰილოძოისტი]] რდჷ.

ოშინალი რე, ხოლო [[პარმენიდე|პარმენიდე ელეელი]] (დახოლ. ჯვ.წ. [[540]] ან [[520]]- [[450]]), ნამუქჷთ წუმუკინ იდეას [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ბირთვიჯგჷრა ფორმაშე. [[პარმენიდე]]შ იდეაშ ოსხირს ჯვეშ ბერძენეფქ მენცარობა [[ევდოქსე კნიდოსარი|ევდოქსე კნიდოსარქ]] (დახოლ. ჯვ.წ. [[408]] - [[355]]) დარსხუ [[კლიმატი|კლიმატური]] ორტყაფუეფიშ იდეას. თიქ მინიღჷ ჩინება „[[ჰორიზონტი]]“. ევდოქსე კნიდოსარქ მაართათ დადგინჷ დიხაუჩაშ სიტიბური ორტყაფუეფი.

ჯვეშ საბერძნეთის უდიდაში გოლინა [[მენცარობა]]ს მახვამილუ [[არისტოტელე]]ქ (ჯვ.წ. [[384]]-ჯვ.წ.[[322]]), ნამუქჷთ აკოქიმინჷ გეოსფეროეფიშ იდეა. არისტოტელე მენცარობას ფაქტეფით რაგადანდჷ. თის ორხველჷ იდეა ართიანი [[ოკეანე|ოკეანეშ]]ენ. ოცადუდ ეუნწყჷმჷდჷკო [[დიხაშნწალუა|დიხაშნწალუაშ]] მოლინა. არძა მოლინაშ გარკვიებას ფაქტეფს მიკაპონუდჷ. ხოლო გავითარჷ ევდოქსეშ იდეეფი. დუდეღალირო შილებე ითქუას, ნამდა არისტოტელე რდჷ ზოგადდიხაუჩაშრჩქინაშ დჷმარსხუაფალი. გიშაკერძაფილო ოშინალი რე თიში „''მეტეოროლოგიკა''“, ნამუსჷთ გოსინთელი რე შხვადოშხვა აქტუალური გეოგრაფიული ოკითხეფი, ეჭარუნს მიარე გეოგრაფიულ ართულს.

გეოგრაფიულ ისტორიას გიშაკერძაფილ აკანს ირო იკინანდჷ [[რუკა|რუკეფი]].

მაართა [[გეოგრაფიული რუკა]] აკადგინჷ [[თალესი]]ქ ნაწაფექ, მილეტიშ სკოლაშ გაამა-კათა [[ანაქსიმანდრე]]ქ (ჯვ.წ. [[610]]-[[546]]), ნამუსით მიოჩქუდ, ნამდა [[დიხაუჩა]] რე [[ოქიანუ]]შ ეუყარებჷ ცენტრი. თინა ხოლო [[კოსმოსი]]ს გეოცენტრული მოდელიშ მაღოლამარი რე.

ჯვეშო არძა კათას უღუდჷ დოხოლაფათ რუკაჯგურა ინნაღოზეფი, მორო თე რუკეფი მენცარულ ოსხირს მორკებული რდჷ. რუკაქ გამიხანტას მუჭოთ სინანდულაშ წორი ემასახალ დოკუმენტიქჷნ, თინა უცილებურო ოკო ოპონუდას [[მათემატიკა|მათემატიკურ]] მეთოდეფს. გეოგრაფია მათემატიკურ-კარტოგრაფიული მიმალობაშ მაართა აკმაქიმინალიე ერატოსთენე კირენალი (ჯვ.წ. [[276]]-[[194]]), ნამუთ 
გეოგრაფიას მეთემატიკაშ ოსხირეფიშ დჷმარსხუაფალი რე. [[ერატოსთენე]]ქ მაართათ გოზიმჷ დიხაუჩაშ [[მერიდიანი]]შ სიგირძა.

მათემატიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაშა დიდი თია მიშეღჷ [[ჰიპარქე]]ქ (დახოლ. ჯვ.წ.[[180]]/[[190]]-ჯვ.წ. [[125]]), ნამუთ 
[[ფაილი:Strabo.jpg|left|200px|მინი|&lt;center&gt;[[სტრაბონი]]]]
[[ასტრონომია|ასტრონომიაშ]] ართ-ართი დჷმარსხუაფალი რდჷ. მიშეღჷ [[გეოგრაფიული კოორდინატეფი]] „სიფართე“ დო „სიგირძალა“. ჰიპარქექ გავითარჷ კარტოგრაფიაშ სტერეოგრაფიული დო ორთოგრაფიული პროექციეფი. თინა უჯვეშაში ასტრონომიული დო გეოდეზიური ხეჭკუდიშ - [[ასტროლაბი]]შ მაღოლამარი რე. თარი რდჷ ხოლო [[პოსეიდონიოსი]]შ ([[135]]-[[51]] ჯვ.წ.) გოზიმეფი. პოსეიდონიოსი [[არისტოტელე]]შ აწმარინჯედ შინანდჷ, ნამდა ეკვატორული ორტყაფუ შილებე გედვალირი ჸოფედუკო.

[[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] არზუანობაშ უდიდაში წვანჯის წჷმარინუანს [[პტოლემე|კლავდიოს პტოლემეშ]] (დოხოლ. [[90]]-[[168]] წწ.) ხანდეფი. თიში თარი გეოგრაფიული ხანდა რე „გეოგრაფიაშ ომაჯღვერე“ 8 წინგო.
ართი ჸურე, [[პტოლემე]]ქ გეოგრაფიაშ ასტრონომიული თოლწონუათ მეუდირთჷ. მაჟირა განშე, თინა ოცადუდ, ნამდა თიშო ჩინებული ოქიანუ გეუძინუდკო რუკას. დამუშუ კარტოგრაფიული პროექციაშ თეორია. მუჩეს 8000 ვითოში პუნქტიშ კოორდინატეფი. ნახანდას ოხოლ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ჟინპიჯიშ 27 რუკა. მიარე ოშწანურაშ გოძვენას პტოლემე სქიდუდ გეოგრაფიაშ დიდ ავტორიტეტო.

ოკო ფშინუათ, ნამდა ფიზიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაქ ანტიკურ პერიოდის გოვითარაფაშა ვემიართჷ, მორო ბერძენ ნატურფილოსოფოსეფქ დო გეოგრაფეფქ დარსხუეს ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დისციპლინეფი : ქიანაშმარჩქინალას, ზოგადდიხაუჩაშმარჩქინალას დო კარტოგრაფიას.

ანტიკური გეოგრაფიული არზიქ დეგურგინ იშენით [[სტრაბონი]]შ დო [[პტოლემე]]შ ხანდეფით.

=== შქა ოშწანურეფი (III ს. - XV ს.) ===
[[ევროპა|ევროპას]] გეოგრაფიული წჷმორინეფი ირსხუაფუდ ბიბლიური დოგმეფიშ დო ანტიკური მენცარობაშ კანკალე დორსხუაფაშე, ნამუთ გოწიმინდელი რდჷ იფრელი ”მორთულშე”.
შქა ოშწანურეფს გეოგრაფიული რჩქინაქ ხვალე ქიანაშჩქინალაშ თოლწორით გევითარჷ. შხვა დისციპლინეფი, ნამუეფით მონჭირელო რდჷ მერცხუაფილი [[მათემატიკა]]წკჷმა დო ორთაშმეტყველებაშ მენცარობებწკჷმან, გოვითარაფაშა ვემიართინჷ. უმოსით, შხირ მოხვალამას თინეფქ გოჭყოლადირქ იჸუ.

[[ფაილი:WorldMapCosmasIndicopleustes.jpg|thumb|left|220px|კოზმა ინდიკოპლევსტისური მოსოფელიშ სურათი]]
VI ოშწანურაშ გეოგრაფიული დჷნარსხუეფშე ოშინალი რე [[კოზმა ინდიკოპლევსტი]]შ ჩინებული ხანდა, სოდეთ გოსინთელი რე [[ევროპა|ევროპაშ]], [[ინდოეთი]]შ, [[შრი-ლანკა|შრი-ლანკაშ]] დო [[ეთიოპია|ეთიოპიაშ]] ქიანაშმარჩქინალაშ ოკითხეფი. ათე ნახანდაქ დიდი პოპულარობა მიპალუ.

ანტიკური იდეა ხვალე [[არაბული კულტურა|არაბულ კულტურას]] რე მიშაჩუალირი. მორო ათე იდეეფქ უკულ გავითარება ვეშჷ. გეოგრაფიული რჩქინაშ მაღალარეფი რდეს: ვაჭარეფი, ოურდუმეეფი დო მისიონერეფი.

ქიანაშმარჩქინალაქ არძაშე კაბეტი გოვითარაფა მიპალჷ არაბულ ეპოქას, ნამუთ მერცხუაფილი რდჷ არაბეთიშ სახენწჷფოშ სიდიადეწკჷმა, ნამუთ VIII ო. მოჸუნელი იფართებუდ ცენტრალური აზიაშე დოჭყაფილი, თებული [[პირენეშ ჩქონი|პირენეშ ჩქონიშახ]]. ქიანათრჩქინულობაშ გოვითარაფაშ ართ-ართი არძაშე თარი ფაქტორი რდჷ [[არაბეთი]]შ ვაჭრუა ბჟაეიოლს დო ბჟადალს შქას, თიშ ტრადიციულ გაგებას.

არაბული ქიანაშმარჩქინალაშ ნახანდეფი ეჭარული ხასიათიშ რდჷ დო ირზენდეს დოხორელი პუნქტეფიშ, კათაშ, სიმდიდარეფიშ, ოვაჭარე მეთოდეფიშ დო შარეფიშ ეჭარუას. ათეჯგურა ნახანდეფს ორხველჷ აბუ იბნ ხორდადბეჰიშ აკნარსხი - „წინგი შარეფიშ დო სახენწჷფოეფიშე“, ნამუთ ჭარილი რე [[IX ოშწანურა|IX ოშწანურას]].

ოშინალი რე, ხოლო არაბი ისტორიკოსი დო გეოგრაფი - [[ალ-ჰამავი იაკუთი]], ნამუქჷთ მიარე ქიანას იშარჷ დო დოჭარჷ მიარე ოთოლჸუჯე ნახანდა, მ.შ. თარი რე „გეოგრაფიაშ ლექსიკონი“, ნამუსით ასახული რე არაბული გეოგრაფიაშ დო ისტორიაშ ლიტერატურაშ მენჭაფუეფი.

უმოსო თარი რდჷ ხოლო [[იბნ ბატუტა]]შ გირძეხანური შარალუა. იბნ ბატუტაშ [[ოქიანე]]შ განურ ეჭარუშ საქვარი დიჭყჷ დო მილჷ [[ეგვიპტე]], [[ირანი]], [[არაბეთი]], [[მესოპოტამია]], [[სირია]], [[აკაბუცხა აზია]], [[ყირიმი]], [[რუსეთი|რუსეთიშ ობჟათე ნორთი]], [[შქა აზია]], [[ინდოეთი]], [[ავღანეთი]], [[ინდონეზია]] დო [[ჩინეთი]]. თიში მაართა შარალუა დიჭყჷ [[1325]] წანას, ბოლო მოშარუა 
იჸუ [[1352]]-[[1353]] წწ. დო ასე გინოკვათჷ [[საჰარა|საჰარაშ]] ბჟადალური დო ცენტრალური ნორთი. 25 წანა ქიანაშმოლუობას გატარ დო [[ზუღა|ზუღათ]] გონჩურჷ დახოლ. 130 ათ. კმ. 
იბნ ბატუტა მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში მეშარე რდჷ. ნანდული ქიანაშმიმალე.

ალ მასუდმა ღოლჷ [[მუსონეფი]]შ ეჭარუა. თინა რდჷ [[მოზამბიკაშ საროტი]]ს დო ხოლო მუშენდჷ [[ატმოსფერო (დიხაუჩა)|ატმოსფერული]] მოლინეფიშ ეჭარუას.

[[XI ოშწანურა|XI ოშწანურაშ]] არძაშე უკაბეტაში გეოგრაფი რდჷ [[ალ-ბირუნი]], ნამუქჷთ კაბეტი ხას შარალენდჷ დო ჯინჯიერო დიგურჷ [[ირანიშ გვალეფი]] დო ხოლო ცენტრალური აზიაშ კაბეტი ნორთი. ფარსაკო ეჭარჷ [[ინდოეთი]]. რაგადანს გეოგრაფიულ პროცესეფშე.

არაბული კულტურაშ უდიდაში მენცარი რდჷ [[იბნ სინა]] ([[980]]-[[1037]] იგივე ''ავიცენა''), ნამუთ დიო ხოლო XI ოშწანურას ჭარუნდჷ [[დენუდაცია|დენუდაციური]] პროცესეფიშე. ეჭარჷ გვალამი ქიანეფიშ აკოფუჩხოლუაშ მოლინეფი. მორო ირფელიშ უმიკუჯინუო, არაბულ გეოგრაფიაქ თეორიულ წჷმორინეფს ვეგევითარჷ. არაბული გეოგრაფიაშ წჷმოძინა რე თის, ნამდა თინეფს გევითარეს ოქიანუშ განული წჷრმოდგინეფეფი.

[[ფაილი:Marco Polo traveling.JPG|thumb|left|280px|&lt;center&gt;[[მარკო პოლო]] ჩინეთის]]
[[რუკა|რუკეფს]] არაბულ კულტურასჷთ გიშნაგორა აკანი უკინებჷდეს. მორო რუკეფიშ უდიდაში ნორთი დაბალი დონეშ რდჷ, თიშენ ნამდა მორკებული რდჷ გრადუსეფიშ ბადეს. გჷმნარკებუ რდჷ [[ალ-იდრისი]] ([[1100]]-[[1165]]) დო თიში რუკეფი. იდრისიშ ღოლამა [[მოსოფელი]]შ თიმწკჷმა ჩინებულ ნორთის [[რუკა]] (ქარღადის დო ვარჩხილიშ ბირტყა კვარკვალია ფირფიტას) დო დოჭარ ხანდა „გეოგრაფიული ეიორთუალი“, ნამუთ იკათუანს შხვადოშხვა ჩინებეფს კათაშე. წინგიშა მიშულირი რე ჟირი მოსოფელიშ რუკა. იდრისიქ ხოლო [[დიხაუჩა]] გორთჷ 7 კლიმატო (ირ კლიმატის 10 ნორთი რე).

[[XIII ოშწანურა|XIII ოშწანურაშ]] შქა წანეფშე ევროპალეფიშ ოფირჩუან თოლწონუაქ გეფართუ, მარა ათექ ნორკები გენჯირა მოქიმინჷ თინეფიშ გეოგრაფიულ თოლწონუას. გეოგრაფიული ჩინებეფიშ მოპალუა დიჭყეს მისიონერეფქ [[პლანო კარპინი]]ქ დო [[ვილემ რუბრუკვისი|ვილემ რუბრუკვისიქ]]. უთარაში რდჷ ხოლო [[მარკო პოლო]]შ ნახანდეფი. ათე პერიოდის ივითარებჷ რუკეფიშ აკოდგინაშ ხელუანობთ.

[[XV ოშწანურა|ოშწანურას]] [[სპარსეთი|სპარსეთის]], [[ინდოეთი|ინდოეთის]] დო [[თურქეთი|თურქეთის]] იშარჷ [[ათანასე ნიკიტინი|ათანასე ნიკიტინქ]].

=== გეოგრაფია კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ პერიოდის (XV ო. - XVII ო.) ===
{{თარი|კაბეტი გეოგრაფიული მეგორუეფი}}
[[ფაილი:Christopher Columbus .PNG|miniatur|right|160px|მინი|&lt;center&gt;[[ქრისტეფორე კოლუმბი]]]]
[[ფაილი:Gregório Lopes - Vasco da Gama (ca 1524).jpg|miniatur|right|160px|მინი|&lt;center&gt;[[ვასკო და გამა]]]]
[[კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი|კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფქ]] დოხოლაფირო ჟირ ოშწანურას გეგინძორჷ. ირფელქ [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]შ შარალუათ დიჭყჷ დო გეგინძორჷ XIX ოშწანურაშ დალიაშახ. კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი მოსოფელიშ შანულობაშ მოლინა რდჷ. ათე პერიოდის დეზუსტჷ დოხორელი კონტინენტეფიშ მოღიზუაქ, გჷმორკვიებულქ იჸუ [[სქირონა]]შ ჟიდოხიშ კაბეტი ნორთიქ. თიქ ახალი მოღე მეჩჷ რჩქინაშ შხვა დარგეფსჷთ (მაგ.:[[ეთნოგრაფია]]ს ვარდა [[ბოტანიკა]]ს). ექსპედიციეფიშ ჯღონაშ ზოგადი სამანჯელეფი რდჷ: ომეკონე წარმებაშ რდუალა ევროპულ ქიანეფს; ძვირფასი ლითონეფიშ ნარკებობა დo თეთ გჷმოჭანაფილი ახალი დიხეფიშ გორუა ორქო-ვარჩხილიშ, სუნელეფიშ, მუნჭყვიშ ძვალიშ (ტროპიკეფს), ძვირფასი ბოწოწეფიშ, ნჯილოვერშაპიშ ჩქვალეფიშ (ოორუე ქიანეფს) ობისკონალო.

ათე პერიოდის გეოგრაფიული არზი ჭიი-ჭიეთ იდუდიშულებუდჷ ოოხვამერე დოგმეფიშე. ერთჷ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] სფერულობაშ იდეა დო თინაწკჷმა ართო [[პტოლემე]]შ კონცეფცია ევროპაშ ბჟადალი დო აზიაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯეფიშ სიხოლაშე.

XV ოშწანურაშ გეოგრაფიული აკნარსხუეფეფშე ოშინალი რე [[პიუს II|ენეა სილვიო დე პიკოლომინიშ]] (''პიუს II'') ”კომენტარეფი” დო ჭარუეფი. იჩიებუ დიხაუჩაშ ფორმაშე, ხოლო რაგადანს [[კლიმატი|კლიმატურ]] ორტყაფუეფშე დო თინეფიშ მუშობურობაშე, ხოლო შინანს დიხაუჩაშ გორთუალას ქიანაშ ნორთეფო დო ხოლო სხუნუნს [[ევროპა]]ს დო [[აზია]]ს. ეჭარჷ გვალაშ ქჷნდჷრეფი დო წყარმალუეფი.

დუდშე ოშინალი რე [[ქრისტეფორე კოლუმბი]]შ ([[1451]]-[[1506]] წწ) დიდებუანი შარალუა, მუთით ირფელქ [[ამერიკა|ამერიკაშ]] ([[1492]]) მეგორაფათ გეთუ. ამერიკაშ გონწყუმას მაყუნჷ მოსოფელიშ ეკონომიკური, ეთნოგრაფიული, პოლიტიკური დო ომენცარე რეზონანსიქ. ედომუშამო კოლუმბიქ ამერიკაშ მიმალობათ ღოლუ ოთხი შარობუა:

# მაართა შარალუა ([[3 მარაშინათუთა]] [[1492]] - [[15 მელახი]] [[1493]])
# მაჟირაუა შარალუა ([[25 ეკენია]] [[1493]] - [[11 მანგი]] [[1495]])
# მასუმა შარალუა ([[30 მესი]] [[1498]] - [[25 გერგობათუთა]] [[1500]])
# მანთხა შარალუა ([[9 მესი]] [[1502]] - [[გერგობათუთა]] [[1504]] )

თარი რდჷ ხოლო [[ვასკო და გამა]]შ შარალუა. ვასკო და გამა რდჷ მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ ზუღური მიმულა ღოლჷ [[ევროპა|ევროპაშე]] [[ინდოეთი]]შ მიმალობათ.
უთარაში რდჷ ხოლო [[ფერნანდო მაგელანი]]შ ([[1480]]-[[1521]]) დიადი შარალუა დიხაუჩაშ მუკმუკი. ოთოლჸუჯე რე ხოლო ალბუკერკეშ, [[ჯეიმზ კუკი]]შ ზუღური მარშრუტეფი.

შვანიშ მუმაჩამალი რე ნამდა, ათე პერიოდის ფართას გევითარჷ [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] ხელუანობაქ. გიშაკერძაფილო პოპულარობათ რგებაფულენდჷ 
[[ფაილი:A partida de Vasco da Gama para a Índia em 1497.jpg|thumb|300px|left|ვასკო და გამაშ გიშულა ინდოეთის]]
[[რუკა|რუკეფი]], XVI ოშწანურშე - [[ატლასი (კარტოგრაფია)|ატლასეფი]]. გორჩქინდჷ ზოხოული ქიანეფიშ 
თითო კაკალო ეჭარუეფი, ნამუეფსჷთ თოლ-ჸუჯი გოკვათილი რდჷ [[ეკონომიკა|ეკონომიკურ]] დო [[პოლიტიკა|პოლიტიკურ]] ოკითხეეფს. XVI-XVII ო. ზოგად დიხაუჩაშმარჩქინალას გიმორინაფაქ მიაჩჷ, თინა ნავიგაციაშ ინტერესეფს ოინალუდჷ. ათე ბორჯიშ უდიდაში გეოგრაფიული ხანდა [[ბერნჰარდ ვარენიუსი]]შ „''Geographia Generalis''“ ([[1650]]), ნამუსჷთ აკოკოროცხელი რე [[დიდი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი]]შ პერიოდიშ მენცარული რჩქინა, გინოჯინელი რე დიხაუჩაშ სქირონაშ ჟინპიჯიშ, [[ჰიდროსფერო]]შ დო [[ატმოსფერო (დედამიწა)|ატმოსფერო]]შ ჯინჯიერი მუშობურეფი. ართ-ართი მაართა [[რუკა]] სოდეთ თხილერი რდჷ [[გრადუსეფიშ ბადე]] აკადგინჷ ჩინებულ გეოგრაფიქ დო ასტრონომქ - პაოლო ტოსკანელიქ ([[1397]]-[[1482]]). პაოლო ტოსკანელი დუდგინოდვალირო თხილანდჷ დიხაუჩაშ სფერულობაშ
იდეას. ხოლო წჷმარინუ ბჟადალუშ შარათ ინდოეთშა მენჭაფაშ შესალებუაშ იდეას. ოშინალი რე ნამდა [[1492]] წანას მარტინ ბეჰაიმიქ ([[1459]]—[[1507]]) გიმიგონჷ [[გლობუსი]].

=== გეოგრაფიული რჩქინაშ მენცარული სისტემატიზაცია (XVII ო. - XIX ო.) ===
[[ფაილი:William Dampier.jpg|right|150px|მინი|უილიამ დამპირი]]
XVII ოშწანურაშე მოჸუნაფილი [[ევროპა|ევროპაშ]] ტერიტორიას დიჭყჷ ჯვეში ავტორეფიშ დო არაბეფიშ ჭარუეფიშ დო კომენტარეფიშ თანგუაქ. ათეზჷმახანს იძინჷ ინტერესიქ ქიანეფიშ ორთაშობური პიჯალეფიშ
გურაფას დო [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ორთაშ ეიონწყჷმალო. XVIII-XIX ოშწანურეფს იღოლინჷ კაბეტი ომენცარე ორთაშმეტყველებაშ ექსპედიციეფქ, ნამუთ მენცარულ ეშაჩინებეფს ისახენდჷ ღანკო.

დიდ მენცარქ [[ფრანსის ბეკონი|ფრანსის ბეკონიქ]] ([[1561]]-[[1626]]) მახვამილუ რეფორმა მენცარულ მეთოდეფს დო მეთოდოლოგიას. თარო ოხუჯუდ მენცარულ გეოგრაფიას მეგორაფუეფიშ 
საქვარეფს დო რაგადანდჷ თინეფიშ შანულობაშენ. თარი რდჷ ხოლო [[გოტფრიდ ლაიბნიცი|გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიციშ]] ([[1646]]-[[1716]]), [[ჟორჟ ბიუფონი]]შ ([[1707]]-[[1788]]) დო [[მიხეილ ლომონოსოვი]]შ ([[1711]]-[[1765]]) წარმოდგენეფი დიხაუჩაშ [[ორთა|ორთაშე]].

მაართა მენცარ მეშარეთ შილებე მიბრჩქინათ [[ედმუნდ ჰალეი]] ([[1656]]-[[1742]]) - ჩინებული [[ასტრონომია|ასტრონომი]] დო [[გეოფიზიკა|გეოფიზიკოსი]]. თინა ოკათუდჷ წიმინდე სამენცარო ექსპედიციეფს, სოდეთ ოცადუდ დიხაუჩაშ მაგნეტიზმის რკვიებას. ოკო ბშინუათ ხოლო [[უილიამ დამპირი]] ([[1651]]-[[1715]]) მეზუღალე დო კორსანტი, ნამუქით ასრულჷ სუმი კაბეტი ზუღური 
მარშრუტი. შედეგო დოჭარჷ ნახანდა, სოდეთ ეჭარჷ ზუღაშ ჯიმუანობა, ხოლო ოცადუდ დუდ გეუდგუმუდკო ოკიანური მიმალუობაშა დო ბორიაშ ურთიართრცხუშა.

ათე პერიოდის თარი რდჷ ხოლო დანიელ გოტლიბ მესერშმიდტიშ ([[1685]]-[[1735]]) შარალუა, ნამუსჷთ მაჸუნ დიდნძალი ბოტანიკურ-ზოოლოგიური, მინერალოგიური, ეთნოგრაფიული დო არქეოლოგიური კოლექციეფიშ შაყარუაქ. აკოდგინელი აფუ რუკეფი, მიოგორჷ სარგებელი დინოხური დო თ.უ.

XVIII ოშწანურას გრანდიოზული ომენცარე დო საბოლათ გონწყუმური ექსპედიციეფი მანწყუ წუმულათ დანიარ მეზუღალე [[ვიტუს ბერინგი|ვიტუს ბერინგიქ]] ([[1681]]-[[1741]]), ნამუშ შედეგო ალექსი ჩირიკოვწკჷმა ართო მიოგორუ ოორუე-ბჟადალ ამერიკა დო [[ალეუტიშ კოკეფი]]ს.

[[XVIII ოშწანურა|XVIII ოშწანურაშ]] ბოლოს დო [[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშ]] მინმალუს [[ფიზიკური გეოგრაფია|ფიზიკურ გეოგრაფიას]] ვაუღოლამუნა კაბეტი მახურგალი ხანდეფი.

=== თეორიული მეგორაფუეფი დო გეოგრაფიაშ დიფერენციაცია (XIX ო.- XX ო.) ===
[[ფაილი:Carl Ritter2.jpg|thumb|Carl Ritter|right|180px|მინი|&lt;center&gt;[[კარლ რიტერი]]]]
[[ფაილი:Ferdinand von Richthofen.jpg|thumb|right|180პქ|&lt;center&gt;[[ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი]]]]
XIX ოშწანურა რე გეოგრაფიაშ დორსხუაფაშ თარიღი. გვალო XIX ოშწანურას დირსხუ გეოგრაფია მუჭოთ დუდიშული [[მენცარობა]]. წანეფიშ გოძვენას შაყარელი ფაქტობრივი მოღეფქ დო თეორიულ სინთეზიქ ღოლჷ გეოგრაფიაშ დინახალენი კანონზჷმიერალეფი. ხოლო გეოგრაფიულ მეგორაფეფქ იღოლჷ გოლინა [[ოქიანუ]]შ წუმოდგინაშე. XIX ოშწანურაშ მიმაგორაფალეფშე ოშინალი რე: [[დეივიდ ლივინგსტონი]] ([[1813]]-[[1873]]), [[ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი]] ([[1833]]-[[1905]]), [[ნიკოლოზ პრჟევალსკი]] ([[1839]]-[[1888]]) დო [[ფრიტიოფ ნანსენი]] ([[1861]]-[[1930]]).

თეორიული გეოგრაფიაშ ოკითხეფს მუშენდეს [[ორთა|ორთაშ]] კაბეტი მარკვიებელეფი [[ალექსანდერ ჰუმბოლდტი]] ([[1769]]-[[1859]]) დო [[კარლ რიტერი]] ([[1779]]-[[1859]]). გვალო ათე ჟირ მარკვიებელქ ეიჸონჷ გეოგრაფია პროფესიონალურ დონეშა დო თინეფქ საბოლათ აწარმეს გეოგრაფიული რკვიებაშ სინთეზი.
[[ფაილი:AvHumboldt.jpg|thumb|Carl Ritter|left|170px|მინი|&lt;center&gt;[[ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი]]]]
ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტი რდჷ კოჩობურობაშ ართ-ართი უდიდაში გენია, კაბეტი მოარზუანე დო გეოგრაფი, ნამუქჷთ ჭარჷ ჩინებული ხანდა „კოსმოსი“. გიშაკერზაფილო, ოშინალი რე თიში ხუთწანიანი შარალუა [[ლათინური ამერიკა|ლათინურ ამერიკას]]. ედომუშამი მუში რინა შარალენდ. მენცარობაშ მიარეგანური მარჩქინჯი რდჷ. თიში მეჯინეფქ გიადჷ ოსხირო [[ფიზიკური გეოგრაფია|ზოგად ფიზიკურ გეოგრაფიას]] დო [[ლანდშაფტმარჩქინალა]]ს, ხოლო [[ფიტოგეოგრაფია|ჩანარეფიშ გეოგრაფიას]] დო [[კლიმატოლოგია]]ს.

XIX ოშწანურაშ გეოგრაფიას კაბეტი თია მიშეღჷ ხოლო [[კარლ რიტერი|კარლ რიტერქ]], ნამუთ გეოგრაფიაშ მაართა პროფესიონალი მარჩქინჯი [[პროფესორი]] რდჷ. მიარე დიდმოჩამულობითი ხანდაშ ავტორი რე. კარლ რიტერიშ ნახანდას „''erdkunde''“ მოჩამილი რე გეოგრაფიაშ მუჭოთ „ემანწყჷმალი“ მენცარობაშ ენწყჷმა. მიოზიმაფალი მეთოდიშ გიმორინაფათ ოცადუდ მიარე ორთული მოლინაშ კლასიფიკაციას დო ენწყუმას, ათეთ თინაქ დეხოლჷ [[ლანდშაფტი]]შ ედომუშამობაშ ალმახანურ წარმოდგენეფს. კარლ რიტერი [[გეოგრაფიული დეტერმინიზმი]]შ მოხუჯე რდჷ.

ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტიშ დო კარლ რიტერიშ იდეეფქ კაბეტი გაულა მახვამილეს XIX ოშწანურაშ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ გეოგრაფიული არზუანობაშ გოვითარაფას.

ათე პერიოდის [[რუსეთი|რუსეთის]], [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]], [[გერმანია]]ს დო [[ააშ|ამერიკას]] დირსხუ გეოგრაფიულ სკოლეფქ, ნამუეფსჷთ მოსოფელი შანულობა უღუდეს. თაქ ირდჷ მიარე გიშნარჩქინა გეოგრაფი, ნამუეფქით მუნეფიშ ხანდეფით, დარსხუეს მუჭოთ მენცარულ გეოგრაფიას დო თიში არზიშ გოვითარაფას, თეში თიშ მოხურგე დარგეფიშ გურაფაშ საქვარს.

[[XIX ოშწანურა|XIX ოშწანურაშე]] მოჸუნაფილი დიჭყჷ გეოგრაფიული მენცარობაშ ინტენსიური დიფერენციაციაქ. ფიზიკურ გეოგრაფიას გიშართჷ ძალამი ბრელი სპეციალური დარგიქ (მაგ.,: [[გეომორფოლოგია]]), ათე ეკონიაშ გიმეიან დარგეფი. ახალ გუმორთილ დარგეფქ მორდეს გეოგრაფიული რკვიებაშ არე დო თიში პერსპექტივა. დიფერენციაცია წანეფიშ გოძვენას მიშჷ, მუშ ოსხირსით გეოგრაფიაქ აკონჭირელი რცხუ დარსხუ ორთაშმეტყველებაშ შხვა დარგეფწკჷმა, მ.შ. გეოგრაფია [[ოკეანოლოგია|ოკეანოლოგიაშ]] დო [[ჰიდროლოგია|ჰიდროლოგიაშ]] მოხვარათ ორცხჷ [[გეოფიზიკა]]ს; კლიმატოლოგიაშ დო ლანდშაფტოლოგიაშ მოხვარათ მერცხუაფილი რე [[ბიოგეოცენოლოგია]]წკჷმა; [[გეოლოგია]]ს თინა თარო [[გეომორფოლოგია|გეომორფოლოგიათ]] მიარცხუ, [[ჰიდროლოგია]] გეოგრაფიას მიორცხუანს ჰიდროტექნიკაწკჷმა, 
ჰიდრავლიკაწკჷმა; [[ბიოგეოგრაფია]] გეოგრაფიას [[ბიოლოგია]]წკჷმა მიორცხუანს. ჭიჭეთ გეოგრაფია მიარცუაფჷ [[მათემატიკა]]ს, [[გეოქიმია]]ს დო [[გეობოტანიკა]]ს.

გეოგრაფია-გეოლოგიაშ ხურგას რე ხოლო [[სპელეოლოგია]], [[პალეოგეოგრაფია]]  დო [[გლაციოლოგია]]. გეოგრაფიაწკჷმა უშქაშეთ რე მერცხილი მენცარობაშ სპეციფიური დარგი - [[კარტოგრაფია]].

=== ასეიანი პერიოდი (XXI ო.) ===
[[ფაილი:Sede do CDDI - IBGE.JPG|thumb|270px|left|ბრაზილიაშ გეოგრაფიაშ დო სტატისტიკაშ ინსტიტუტი]]
[[XXI ოშწანურა]]ს ჩქინო ჩინებული რე ართი ედომუშამი მოსოფელი ოკეანე (ზუღეფამო) დო შკვითი [[კონტინენტი]]. ჩინებული რე [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] ანდა ორთაშობური მეკონო (კაბეტი ვარ-და მორჩილი). გჷმორკვიებული რე მოსოფელიშ ოკიანეთ დო თიშ მუკი-მუკი გორინელი [[სქირონა]]. ბოლო-ბოლო მიჩქუნა, ნამჷ-და [[დიხაუჩა]] კვარკვალია რე დო მორთელი რე [[ბჟაშ სისტემა]]ს დო ირთანს ბჟაშ მუკი-მუკი ელიფსურ ორბიტას. XX ოშწანურას შაყარელი რჩქინა ომენცარე მოღექ მუში გაგინძორებას მიაჸუნ XXI ოშწანურსჷთ. მორო XXI ოშწანურს დიო ბრელი აფჷ ორაგადე დო ოღოლამარი. XX-XXI ოო. არსებითი რცხუ იშენ არსებენს. არგანშე XXI ოშწანურა გეოგრაფიული არზეფიშ დო იდეეფიშ გაგინძორებაშ ხანა რე.

თიშ უმიკუჯინუო, ნამდა XXI ოშწანურა ხვალე ”ახალი” გეოგრაფიული პერიოდი რე, იშენ არსებენს წჷმოძინეფი დო ჭარილი რე ბრელი ომენცარე ხანდა. ამდღარშო არსებენს მიარე გეოგრაფიული დაწესებულება, თ.შ. ინსტიტუტეფი, ჯარალუეფი, რცხუეფი დო შხვა, თარო მიწუკინანს კოორდინაციას გეოგრაფიული არზიშ გეჸვენჯ გავითარებას. [[XX ოშწანურა]]ს ღოლამირ ომენცარე ორკვიებელ ინსტიტუტეფქ უდიდაში გეოგრაფიულ წჷმოძინეფს მიოჭირინეს დო ათეჯგურა ტემპეფით წჷმოძინა გიმიჭანუანს ხოლო XXI ოშწანურას ახალი გეოგრაფიული მიკოჯინეფს, არზეფიშ დო თეორიეფიშ ქიმინუას დო საბოლათ თინეფიშ დამუშებას. XXI ოშწანურს აპალუ უდიდაში [[პოტენციალი]], თიშენ ნამდა [[მენცარობა]]ს უხუჯანს გოვითარაფილი დო ირო წჷმოძინური [[ტექნიკა]].

== ფიზიკური გეოგრაფია ==
{{თარი|ფიზიკური გეოგრაფია}}

ფიზიკური გეოგრაფია რე დიხაუჩაშ [[გეოგრაფიული დანცხი]]შ კომპლექსურო მაგურაფუ გეოგრაფიული მენცარობეფიშ სისტემა. თინა აკმოდიდირთუ გეოგრაფიული დანცხიშ დო თიში სტრუქტურული ნორთეფიშ - ორთული ტერიტორიული კომპლექსეფიშ - ზოგადი მუშობურეფიშ მაგურაფუ მენცარობეფიშ (დიხაუჩაშმარჩქინალა, ლანდშაფტმარჩქინალა, პალეოგეოგრაფია) დო კერძო, გეოგრაფიული დანცხიშ ზოხული კომპონენტეფიშ მაგურაფჷ მენცარობეფშე (გეომორფოლოგია, კლიმატოლოგია, სქირონაშ ჰიდროლოგია, ოკეანოლოგია, გლაციოლოგია, გეოკრიოლოგია, ნერჩეფიშ გეოგრაფია, ბიოგეოგრაფია).

:{| style=&quot;border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;&quot; cellspacing=&quot;15&quot;
| || [[ფაილი:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|96px]] || [[ფაილი:90 mile beach.jpg|96px]] || [[ფაილი:Gavin Power Plant.jpg|96px]]
|-
| [[ბიოგეოგრაფია]] || [[კლიმატოლოგია]] &amp; [[პალეოკლიმატოლოგია]] || [[წყარპიჯეფიშ გეოგრაფია]] || [[ეკოლოგიური გეოგრაფია|ეკოლ. გეოგრაფია]] &amp; [[ეკოლოგიური მენეჯმენტი|მენეჯმენტი]]
|-
| [[ფაილი:Meridian convergence and spehrical excess.png|96px]] || [[ფაილი:Delicate Arch LaSalle.jpg|96px]] || [[ფაილი:Receding glacier-en.svg|96px]] ||[[ფაილი:Meander.svg|96px]]
|-
| [[გეოდეზია]] || [[გეომორფოლოგია]] || [[გლაციოლოგია]] || [[ჰიდროლოგია]] &amp; [[ჰიდროგრაფია]]
|-
| [[ფაილი:Khajuraho-landscape.jpg|96px]] || [[ფაილი:World11.jpg|96px]] || [[ფაილი:Soil profile.jpg|96px]] || [[ფაილი:Pangea animation 03.gif|96px]]
|-
| [[ლანდშაფტური ეკოლოგია]] || [[ოკეანოლოგია]] || [[ნერჩეფიშმარჩქინჯალა]] || [[პალეოგეოგრაფია]]
|-
|}

== ჯარალობური გეოგრაფია ==
{{თარი|ჯარალობური გეოგრაფია}}

ჯარალობური გეოგრაფია რე გეოგრაფიაშ ნორთი, ნამუთ იკათუანს ათე [[მენცარობა|მენცარობაშ]] არძა ასპექტის, თი ოკითხეეფიშ უმოსის, ნამუეფით უხურგუო ოხუ ფიზიკურ (ორთულ) ელმოლს, დო თიჯგურა გეოგრაფიული დისციპლინეფიშ, ნამუეფით გურაფულენა წიმინდე ტექნიკურ ოკითხეფს.

:{| style=&quot;border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;&quot; cellspacing=&quot;15&quot;
| [[ფაილი:Qichwa conchucos 01.jpg|96px]] || [[ფაილი:Pepsi in India.jpg|96px]] || [[ფაილი:Christaller model 1.jpg|96px]] || [[ფაილი:Star of life.svg|96px]]
|-
|[[კულტურული გეოგრაფია]] || [[გოვითარაფაშ გეოგრაფია]] || [[ეკონომიკური გეოგრაფია|ეკონ. გეოგრაფია]] || [[ომედიცინე გეოგრაფია|ომედ. გეოგრაფია]]
|-
| [[ფაილი:British Empire 1897.jpg|96px]] || [[ფაილი:UN General Assembly.jpg|96px]] || [[ფაილი:Pyramide Comores.PNG|96px]] || [[ფაილი:ReligionSymbol.svg|96px]]
|-
| [[ისტორიული გეოგრაფია|ისტ. გეოგრაფია]] &amp; [[გეოგრაფიული ბორჯი]] || [[პოლიტიკური გეოგრაფია|პოლიტ. გეოგრაფია]] &amp; [[გეოპოლიტიკა]] || [[მახორუეფიშ გეოგრაფია|მახორ. გეოგრაფია]] || [[რელიგია დო გეოგრაფია]]
|-
| [[ფაილი:US-hoosier-family.jpg|96px]] || [[ფაილი:RERParisVision2025.png|96px]] || [[ფაილი:Niagara Falls 4 db.jpg|96px]] || [[ფაილი:New-York-Jan2005.jpg|96px]]
|-
| [[სოციალური გეოგრაფია]] || [[ტრანსპორტიშ გეოგრაფია]] || [[ტურიზმიშ გეოგრაფია]] || [[ურბანული გეოგრაფია]]
|}

== გეოგრაფიული მეგორაფეფი ==
=== გეოგრაფიული ობიექტეფიშ გონწყჷმა ===
გეოგრაფიული მეგორაფეფი - ჯოხო ახალი გეოგრაფიული ობიექტეფიშ ვარდა კანონზჷმიერალეფიშ მეგორაფას. გეოგრაფიაშ გოვითარაფაშ ორდოიან ეტაპის თარი თოლჸუჯი მიკაჯინედჷ [[სქირონა]]შ დიო ხოლო უჩინებჷ ნორთეფიშ მეგორაფას (ტერიტორიული მეგორაფუეფი). უკული, გეოგრაფია, მუჭთ მენცარობაშ, გავითარაფაწკჷმა ართო უმოს დო უმოსი შანულობა მიპალუ თიჯგურა მეგორაფუეფქ, ნამუეფით ხეს უნწყჷნდეს გეოგრაფიულ კანონზჷმიერალეფიშ გჷმოლინაფას. გეოგრაფიული რჩქინაშ ნასახი დიო ხოლო მაართაჸოფილ ჯარალუას არსებენდჷ ლეგენდეფიშ დო პრიმიტიული ნახანტუეფიშ „რუკეფიშ“ სახეთ.

მუჟამს ჯვეშ კათას გეოგრაფიული თვალონჭაფუქ გეფართუნ, ღოლეს წუმოდგინეფი მუნეფიშ მუკმუკი დოხორელ [[ოქიანუ]]ს. უმოსო გვიანო ინისახჷ მაართა მენცარული წუმოდგინაქ [[დიხაუჩა|დიხაუჩაშ]] სფერულობაშე, მორო დოხორელი [[ქიანა]] კინ ჭიფას რდჷ გოხურგელი (მაგ.,: ჯვეში ბერძენეფიშ „ოიკუმენეა“). კათეფიშ შქას ურთიართობაშ გოვითარაფაწკჷმა ართო იფართებუდჷ გეოგრაფიული ჰორიზონტით. ათე პროცესი, ნამუთ ჭკორჸუნაშ დო ფეოდალური წკარუაშ ბორჯის ჭიიჭიეთ ივითარებუდჷნ, კვათირო ამალჷ წარმებაშ კაპიტალური წესიშ ინოსახუაწკჷმა ართო.

ასე უკვე ოსქირონე დო ოზუღე ექსპედიციეფიშ შედეგო იღოლამუაფჷ მენცარული წარმოდგენეფი ედომუშამო დიხაუჩაშე. ტერიტორიული მეგორაფუეფი ეისახუ მოსოფელიშ გეოგრაფიულ რუკას. 
ტერიტორიული მეგორაფუეფი მონჭირელო რე მერცხუაფილი ჯარალუაშ გავითარებაშ საართო პროცესწკჷმა. თინეფიშ სოციალურ-ისტორიული როლი ჯარალუაშ გოვითარაფაშ შხვადოშხვა ეტაპის შხვადოშხვა რე.

ჯვეში ოქიანუშ [[ისტორია|ისტორიაშე]] (ჩქინო ჩინებული რე [[ბერძენეფი|ჯვეშ ბერძენეფიშ]] დო [[რომაელეფი|რომალეფიშ]], [[ეგვიპტელეფი|ჯვეშ ეგვიპტარეფიშ]] დო [[ბჟადალი აზია|ბჟადალი აზიაშ]] კათეფიშ მეგორაფეფი). ჩინებული რე მინი მესარეშ ჯოხო. კართაგენელი ჰანონი (ჯვ. წ. VI ო), მოღეშ კვიდრი პითეა (ჯვ. წ. IV ო) დო შხვა.

უდიდაში შედეგეფს მიოჭირინეს ჩინებული მეშარუეფქ: [[მარკო პოლო]], [[ქრისტეფორე კოლუმბი|ქრისტეფორე კოლუმბიქ]], [[ვასკო და გამა]], [[ჯეიმზ კუკი|ჯეიმზ კუკიქ]] დო თ.უ. თარი რე ახალი მეგორაფეფი, ნამუეფით [[ანტარქტიდა|ანტარქტიდაშ]] ჸინიშჟინი დო ჸინიშგიმეიანი რელიეფიშ რუკას გინოღალას ოხოლჷ. შხუ ორო-ჰიდროგრაფიულ ართულეფიშ მეგორაფუეფი კინ მალებერი სქირონაშ კანკალე მიკოლაფირი ნორთის.  
 
ტერიტორიულ მეგორაფუეფს გარკვიებული შანულობათ შილებე მევუზიმუათ [[ოკეანოლოგია|ოკეანოგრაფიულ]] რკვიებაწკჷმა მერცხუაფილი მეგორაფუეფით. იგივე ირაგადე [[სპელეოლოგია|სპელეოლოგიურ]] გუმორკვიებეფშენით.

თაშ მაგ.: [[საქორთუო]]ს მეგორაფილი რე ოშობით კარსტული [[ფოქვა]]. ულირი ოშწანურაშ 80-იანი წანეფიშო საქორთუოს ჩინებული რდჷ 500 შა ფოქვა, ასე თინეფიშ მუდანობა 1500-ს მეუძჷ.

== გეოგრაფიული მენცარობა საქორთუოს ==
=== საქორთუოშ გეოგრაფიული გურაფაშ კუნტა ისტორია ===
საქორთუოშ გეოგრაფიულ გურაფას დიდი ხანიშ [[ისტორია]] უღჷ. შორიშ პერიოდის ქორთუ მოღალეეფს, ოერე დო ოშულიერე პიჯეფს ედომუშამ წურმოდგინა უღუდეს [[საქორთუო]]შ დო თიშ მეძობელ ქიანეფშე. ოთოლჸუჯე გეოგრაფიულ ინფორმაციას ირზენა X-XII ო. ჩინებული ქორთუ მოღალეეფი [[გიორგი მერჩულე]], [[იოანე პეტრიწი]] დო [[შოთა რუსთაველი]]. 
რუსთაველიშ ”ყილოშტყებამს” ჯგირო ჩქჷ თიმწკჷმაიანი მოსოფელიშ ფართე დო ტომბა რჩქინა.

მენცარული გეოგრაფიათ დაინტერესებაქ [[საქორთუო]]ს ხვალე XVIII ოშწანურას დიჭყჷ. ათე ეპოქას საქორთუოს მოღალენდჷ დიდი მენცარი [[ვახუშტი ბაგრატიონი]], ნამუქჷთ საქორთუოშ გეოგრაფიული გურაფა დარსხუნ. ”აღწერა სამეფოსა საქართველოსა” ვახუშტიქ რუსეთის გათუ [[1745]] წანას.

XX ოშწანურაშახ [[საქორთუო]]შ დო [[კავკასია|კავკასიაშ]] გურაფა ჯინჯიერო ურცხოეთიშე იღოლამუდ, დაკვირებას ვარდა რკვიებეფს აწარენდეს: მისიონერეფი, მეშარუეფი, ქიანაშმიმალუეფი დო შხვა.

საქორთუოშ გეოგრაფიაშ სისტემატური რკვიებაქ კოლექტიური ღოზით ხვალე XX ოშწანურშე დიჭყჷ. ათე პერიოდის დირსხუ უთარაში ომენცარე დაწესებულებეფქ. გვალო ათე ეპოქას ოკო მივორხველუათ გეოგრაფიული არზუანობაშ არძაშე დიდი ხანა. თაქ ირდჷ მიარე გჷმორჩინელ გეოგრაფიქ, ნამუეფქჷთ მუნეფიშ ხანდეფით, თარო გოხურგეს ქორთული გეოგრაფიული არზიშ პრინციპეფი, მაგალითო: საართო გეოგრაფიული არზუანებაშო დიდი თია რე: [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი]]შ, [[გიორგი გეხტმანი]]შ, [[თეოფანე დავითაია]]შ, [[გრიგოლ დევდარიანი]]შ, [[ბორის დობრინინი]]შ, [[ლევ ვლადიმიროვი]]შ, [[ვსევოლოდ ზენკოვიჩი]]შ, [[მიტროფანე კორძახია]]შ, [[მელენტი სანებლიძე|მელენტი სანებლიძიშ]], [[ზურაბ ტატაშიძე|ზურაბ ტატაშიძეშ]], [[დავით უკლება]]შ, [[ბესარიონ ყავრიშვილი]]შ, [[შალვა ყიფიანი]]შ, [[იასე შაქარიშვილი]]შ, [[სერგი ცხაკაია]]შ, [[დავით წერეთელი|დავით წერეთელიშ]], [[ვახტანგ ჯაოშვილი]]შ დო შხვეფიშ ხანდეფი. სირჩინუაშ უმიკუჯინუო, თინეფიშ ნახანდეფს ამდღათ ვემუდინუაფნა მუნეფიშ მენცარული ღირებულება. ბოლოს, გიშაკერძაფილო ოშინალი რე ხოლო დიდი ქორთუ მარკვიებელეფი - [[ალექსანდრე ჯავახიშვილი]] დო [[ლევან მარუაშვილი]].

ალექსანდრე ჯავახიშვილი მუმალინებუნა მუჭოთ ორთაშ მარკვიებელი, ხოლო ნაღალი მენცარით. თიში დუდალათ საქორთუოს დიჭყჷ ორკვიებელი დო ომენცარე-პედაგოგიური მუშობაქ, მუსჷთ უდიდაში შანულობა უღუდჷ. [[ლევან მარუაშვილი]] XX ოშწანურაშ ართ-ართი ჯოხოამი მენცარი, ორთაშ დიდი მარკვიებელი რდჷ, ნამუქით [[კავკაცია|კავკაციაშ]] გეოგრაფიაშ გურაფაშ საქვარს ახალ ეტაპის ეიჸონ.

XX ოშწანურაშ საქორთუოს ფართას გიდგჷ კუჩხი [[გეომორფოლოგია]]ქ, [[კლიმატოლოგია]]ქ, [[ჰიდროლოგია]]ქ, [[სპელეოლოგია]]ქ, [[გლაციოლოგია]]ქ, [[ნერჩიშ გეოგრაფია]]ქ დო თ.უ.

ამდღარშო გეოგრაფიაშ გურაფა მეურს [[ქსუ|ქსუ-ის]] დო შხვა ინსტიტუტეფს. შხვადოშხვა დაწესებულებეფს მოღალენა გეოგრაფიაშ დოქტორეფი, პროფესორეფი, აკადემიკოსეფი დო შხვა.

== გეოგრაფიული მენცარობაშ სისტემა ==
=== ფიზიკური გეოგრაფია ===
ფიზიკური გეოგრაფიაშ დოშანილობა რე დიხაუჩაშ გეოგრაფიული დანცხიშ კომპლექსურო გურაფა. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ ოსხირი რე ზოგადი დიხაუჩათრჩქინულობა დო [[ლანდშაფტმარჩქინალა]].
ზოგადი დიხაუჩაშმარჩქინალა გურაფულენს [[გეოგრაფიული დანცხი]]შ კანონზჷმიერალას, ლანდშაფტმარჩქინალა - ორთულ ტერიტორიულ კომპლექსეფს.

ფიზიკური გეოგრაფიაშ დარგეფი რე :

* [[გეომორფოლოგია]]
* [[კლიმატოლოგია]]
* [[ჰიდროლოგია]]
* [[ოკეანოლოგია]]
* [[გლაციოლოგია]]
* [[პალეოგეოგრაფია]]
* [[გეოკრიოლოგია]]
* [[სპელეოლოგია]]
* [[ბიოგეოგრაფია]]
* [[ფიტოგეოგრაფია]]
* [[ნერჩეფიშ გეოგრაფია]]
* [[კარტოგრაფია]]
* [[ტოპოგრაფია]]
* [[გეოინფორმაციული სისტემა]]

=== სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია ===

[[ჯარალობური გეოგრაფია|სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია]] რე გეოგრაფიული მენცარობაშ სისტემა, ნამუთ გურაფულენს ჯარალუაშ ტერიტორიულ ორგანიზაციას.

გიშერთუ :

* [[ეკონომიკური გეოგრაფია]]
* [[პოლიტიკური გეოგრაფია]]
* [[კულტურული გეოგრაფია]]
* [[სოციალური გეოგრაფია]]
* [[ისტორიული გეოგრაფია]]

=== მენცარობეფქაშური გეოგრაფიული დისციპლინეფი ===

* [[ისტორიული გეოგრაფია]]
* [[ეთნოგეოგრაფია]]
* [[ანთროპოგეოგრაფია]]
* [[ლინგვისტური გეოგრაფია]]
* [[ომედიცინე გეოგრაფია]]
* [[ვეტერინარული გეოგრაფია]]
* [[ოურდუმე გეოგრაფია]]
* [[რეკრეაციული გეოგრაფია]]
* [[მრეწველობაშ გეოგრაფია]]

== გეოგრაფიაშ საართო ჩინებეფი დო ტერმინეფი ==
=== ფიზიკური გეოგრაფიაშ ობიექტეფი ===
[[სვირი (ჰიდროგრაფია)|სვირი]] -  [[რზენი]] - [[დელტა]] -  [[მალობა]] - [[დჷკი (გეოგრაფია)|ვე]] - [[ვულკანი]] - [[გაბარი]] - [[პლატო]] - [[ზუღა]] - [[კონტინენტი]] -  [[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]] - [[ლაგუნა]] - [[წყარმალუ]] - [[გვალა]] - [[ლაკადა]] - [[ფოქვა]] - [[ჯიშთი]] -  [[ჩქონი]] - [[ოკიანე]] - [[რეგიონი]] - [[საროტი]] - [[ტობა]] -  [[ტყა]] - [[ტიოზი]] - [[ფიორდი]] -   [[ქჷნდჷრი]] - [[ჸუჯი (გეოგრაფია)|ჸუჯი]] - [[წყარგელაფუ]]

=== სოციალურ–ეკონომიკური გეოგრაფიშ ობიექტეფი ===
[[დაბა]] - [[აკანი]] - [[პროვინცია]] - [[რაიონი]] - [[სახენწჷფო]] - [[ოფუტე]] - [[ნოღა]] - [[ქიანა]]

=== შხვა გეოგრაფიული ჩინებეფი ===
[[გეოგრაფიული ატლასი]] -  [[გეოგრაფიული ანდოგანი]] - [[გეოგრაფიული კოორდინატეფი]] -  [[გეოგრაფიული რაიონი]] - [[გეოგრაფიული რუკა]] -  [[გლობუსი]] -  [[ეკვატორი]] - [[კლიმატი]] - [[მერიდიანი]] - [[დიხა]] - [[პარალელი]] - [[პოლუსი]] - [[რელიეფი]] - [[ჰორიზონტი]]

== გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მესარუეფი ==
[[ანაქსიმანდრე]] - [[იბნ ბატუტა]] - [[ვიტუს ბერინგი]] - [[შამპლენი, სამიუელ]] - [[ქრისტეფორე კოლუმბი]] - [[ფერნანდო მაგელანი]] - [[მარკო პოლო]] - [[სტრაბონი]] - [[თალესი]]

[[გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მეშარუეფი|გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მეშარუეფი]]

== გეოგრაფიული დაწესებულებეფი ==
* [[გეოგრაფიაშ ინსტიტუტი]]
* [[გეოგრაფიული ჯარალუა]]
* [[ვახუშტი ბაგრატიონიშ ჯოხონობაშ გეოგრაფიაშ ინსტიტუტი]] 
* [[გეოგრაფიულ მენცარუეფიშ ოერეფოშქაშე რცხუ]]
* [[ოერეფოშქაშე გეოგრაფიული რცხუ]]

== ძირით ხოლო ==
* [[გეოგრაფიული მეგორაფუეფი]]
* [[გეოგრაფიული ჯოხობუეფი]]
* [[მოსოფელიშ ქიანეფი]]
* [[ტოპონიმიკა]]
* [[ქიანაშ ნორთეფი]]: [[ამერიკა]] - [[აზია]] - [[ევროპა]] - [[აფრიკა]] - [[ოკეანეთი]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.osgf.ge/gisgroup ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი]
* [http://ggdavid.tripod.com/georgia/geogr.htm საქართველოს გეოგრაფია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160420062752/http://ggdavid.tripod.com/georgia/geogr.htm |date=2016-04-20 }}
* [http://www.geographes.fr/ Comité National Français de Géographie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915145309/http://geographes.fr/ |date=2017-09-15 }}
* [http://www.hypergeo.eu/ Hypergéo : Encyclopédie en ligne consacrée à l’épistémologie de la géographie]
* [http://www.passion-geographie.com/ Premier forum francophone sur la réflexion épistémologique en Géographie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204211308/http://www.passion-geographie.com/ |date=2011-02-04 }}
* [http://www.rgo.ru/ რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოება]
* [http://biogeografers.dvo.ru Кафанов А. И., Кудряшов В. А., 2005. Классики биогеографии : биобиблиографический указатель]
* [http://www.geo.pu.ru Официальный сайт факультета географии и геоэкологии СПбГУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109124835/http://www.geo.pu.ru/ |date=2007-11-09 }}
* [http://www.geogr.msu.ru Официальный сайт географического факультета МГУ им. М. В. Ломоносова]

== ლიტერატურა ==
* ქსე, ტ. 3, ხას. 60-63, ქართი., 1978;
* Григорьев А. А., Закономерности строения и развития географической среды, М., 1966;
* Берг, Л. С., Ландшафтно-географические зоны СССР. М.—Л., 1947-52;
* Арманд Д. Л., Наука о ландшафте, М., 1975;
* Мильков Ф. Н., Ландшафтная сфера Земли, М., 1970;
* Развитие физико-географических наук (XVII–XX вв.), М., 1975;
* Магидович И. П., Очерки по истории географических открытий, 3 изд., М., 1967; 
* Джеймс П., Мартин Дж. Все возможные миры. История географических идей. М.: Прогресс, 1988;
* Саушкин Ю.Г. Географическая наука в прошлом, настоящем, будущем: Пособие для учителей. М.: 1980;
* Гумбольдт А., Сосмос, М., 1866.


[[კატეგორია:გეოგრაფია|*]]
[[კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი]]
[[კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2]]</text>
      <sha1>4cxlnh79lvfyffsjug7r29nditonshf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ინკეფიშ კალენდარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20699</id>
    <revision>
      <id>250049</id>
      <parentid>117686</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2585" sha1="2oa0zitt9rpwza5qy1szf2napkb3ci7" xml:space="preserve">{{კალენდარეფი}}
[[ფაილი:Capac Raymi.jpg|thumb|მარცხნივ|upright|[[კაპაკ რაიმი]], ინკეფშოთ წანმოწანაშ დაჭყაფუ, [[ფელიპე გუამანა პომა დე აიალა]]შ მეჯინათ.]]
'''ინკეფიშ კალენდარი''' — [[კალენდარი|კალენდარეფიშ]] სისტემა, ნამუთ [[კოლუმბიშახიანი ცივილიზაციეფი|კოლუმბიშახიან ეპოქაშ]] [[ინკეფი]]შ [[ცივილიზაცია]]ქ აკოქიმინჷ. კალენდარი [[ბჟაშ კალენდარი|ბჟაშ]] დო [[თუთაშ კალენდარი|თუთაშ]] ასტრონომიულ [[კალენდარი|კალენდარეფშე]] აკმოდირთუ.

კალენდარულ წანმოწანა ჯოხო ''უატა/ვატა'' ({{lang-qu|wata}}) ვარდა ''მარა'' ({{lang-ay|mara}}) დო 360 დღაშე აკმოდირთუ, დორთილი რე 12 თუთათ, ირს 30 დღა რე.

თაშნეშე არსებენს [[რიტუალი|რიტუალური]] კალენდარი, ნამუთ 328 დღაშე აკმოდირთუ&lt;ref&gt;Gary Urton, Primitivo Nina Llanos. The social life of numbers: a Quechua ontology of numbers and philosophy of arithmetic. — Austin: University of Texas Press, 1997. — p. 189.&lt;/ref&gt;.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://kuprienko.info/files/a-skromnitsky-ceques-y-huacas-de-los-incas-por-bernabe-cobo.xls А. Скромникий. Таблица Линий Секе, святилищ Вак, и главные места поклонения у Инков, имевшиеся в Куско.]
* [http://kuprienko.info/calendario-de-los-incas-por-los-cronstas/|title=А.Скромницкий. Календарь Инков, согласно авторам Хроник|archiveurl=http://archive.is/u0qX|archivedate=2012-07-12]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}


[[კატეგორია:კალენდარეფი]]
[[კატეგორია:ინკეფიშ მენცარიობა]]
[[კატეგორია:ობჟათე ამერიკა]]</text>
      <sha1>2oa0zitt9rpwza5qy1szf2napkb3ci7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22222</id>
    <revision>
      <id>250034</id>
      <parentid>235925</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10525" sha1="cwk6c2tzwt35anhwsbw1is10pumow8j" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა ჸოფილი ქიანა
|ჯოხო                     =სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა
|ოდაბადური ჯოხო          =Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն
|სტატუსი                  =[[რესპუბლიკა]]
|ჰიმნი                     =''[[Mer Hayrenik]]''&lt;br /&gt;(„ჩქინი ოდაბადე“)
|შილა                     =Flag of the First Republic of Armenia.svg
|შილაშ ეჭარუა              = 
|გერბი                     =Coat of Arms of the First Republic of Armenia.png
|გერბიშ ეჭარუა             = 
|რუკა                      =The First Armenian Republic 1918-1920.gif
|ეჭარუა                   =
|p1                       =მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა
|flag_p1                  =Flag of the Transcaucasian Federation.svg
|p2                       =
|flag_p2                  =
|p3                       =
|flag_p3                  =
|p4                       =
|flag_p4                  =
|დორსხუაფილი რე          =[[28 მესი]], [[1918]]
|ლიკვიდირაფილი რე        =[[2 ქირსეთუთა]], [[1920]]
|s1                      =სომხეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა
|flag_s1                 =Flag_of_SSRA.svg
|s2                      =
|flag_s2                 =
|s3                     =
|flag_s3                =
|s4                     =
|flag_s4                 =
|დევიზი                  =
|ნანანოღა                 =[[ერევანი]]
|ნოღეფი                   =
|ნინა                     =[[სომეხური ნინა|სომეხური]]
|რელიგია                   =[[სომეხური სამოჩიქულო ოხვამე|სომეხური მართლმადიდებლობა]]
|ვალუტა                  =სომეხური რუბლი
|გეძინელი პარამეტრი        =
|პარამეტრიშ შქაგური        =
|ფართობი                  =80 000 კმ²
|მახორობა                 =დოხოლ. 3 მლნ
|დუდალაშ ფორმა         =[[საპარლამენტო რესპუბლიკა]]
|დინასტია                =
|მადუდეშ ტიტული         = თარობაშ მადუდე
|მადუდე1                 = ოვანეს კაჩაზნუნი
|მადუდე1 წანა            = 1918–1919
|მადუდეშ ტიტული2          = &lt;!--გჷმორინაფა მადუდეშ ტიტულიშ თირუაშ შვანს--&gt;
|მადუდე2                    = ალექსანდრე ხატისიანი
|მადუდე2 წანა               = 1919–1920
|მადუდეშ ტიტული3         = 
|მადუდე3                    = ჰამო ოჰანჯაინაინი
|მადუდე3 წანა              = მესი 1920–გერგობათუთა 1920
|მადუდეშ ტიტული4          = 
|მადუდე4                = სიმონ ვრაციანი
|მადუდე4 წანა               = გერგობათუთა 1920–ქირსეთუთა 1920 
|მადუდეშ ტიტული5          = 
|მადუდე5                = 
|მადუდე5 წანა                = 
|მადუდეშ ტიტული6          =  
|მადუდე6                   = 
|მადუდე6 წანა               = 
|რელიგია                      =[[სომეხური სამოჩიქულო ოხვამე|სომეხური მართლმადიდებლობა]]
|გეძინელი პარამეტრი1        =ასე თე ტერიტორიას იდვალუაფუ:
|პარამეტრიშ შქაგური1        ={{შილა|სომხეთი}}
|ეტაპი1                    =
|თარიღი1                   =
|წანა1                       =
|ეტაპი2                      =
|თარიღი2                   =
|წანა2                       =
|ეტაპი3                      =
|თარიღი3                     =
|წანა3                     =
|ეტაპი4                     =
|თარიღი4                 =
|წანა4                  =
|ეტაპი5                     =
|თარიღი5                   =
|წანა5                     =
|ეტაპი6                    =
|თარიღი6                    =
|წანა6                     =
|გეძინელი პარამეტრი2         =
|პარამეტრიშ შქაგური2         =
|წოხოლენი                       =
|წიმოხონი1                  =
|წიმოხონი2                   =
|წიმოხონი3                =
|წიმოხონი4                 =
|წიმოხონი5                  =
|წიმოხონი6                  =
|წიმოხონი7                      =
|გეჸვენჯი                   =
|მონძე1                       =
|მონძე2                     =
|მონძე3                      =
|მონძე4                      =
|მონძე5                    =
|მონძე6                     =
|მონძე7                    =
|სქოლიო                   =
}}
'''სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა''' — მაართა რესპუბლიკა [[სომხეთი]]შ ტერიტორიას, ნამუქჷთ აკიქიმინ [[1918]] წანაშ 28 მესის [[რუსეთიშ იმპერია|რუსეთიშ იმპერიაშ]] აკოცჷმაშ შედეგო. თე რესპუბლიკაქ 2 წანმოწანას იარსებჷ. უკული თინა ქჷდიჸუნუ [[რსფსრ|სხუნუეფიშ რუსეთიქ]]. თის ბჟადალშე უხურგანდჷ [[ოსმალეთი]], ობჟათეშე [[ირანი]], ბჟაეიოლშე [[აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]], ოორუეშე - [[საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა]]. მახორობა 3 მილიონი, ფართობი (ოფიციალურო) — 80 000 კმ².

[[გჷმათუთაშ რევოლუცია|გჷმათუთაშ რევოლუციაშ]] უკული, თიშ გეშა, ნამჷ-და კავკაციას დუდ დუთხილუდუკონ რუსეთიშ დო თურქეთიშ აგრესიაშენ, გეგმიცხადჷ ზოხორინალაქ დო აკიქიმინჷ [[მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა]]ქ, ნამუშა მიშმეშეს [[საქორთუო]], [[აზერბაიჯანი]] დო [[სომხეთი]]. მარა გინორთელი ორიენტაციაშ გეშა ([[საქორთუო]] იკინანდჷ [[გერმანიაშ იმპერია|გერმანიაშ]]ჸურე, [[სომხეთი]] [[ბრიტანეთიშ იმპერია|ინგლისიშ]]ჸურე, [[აზერბაიჯანი]] [[ოსმალეთი|თურქეთიშ]]ჸურე) მოლენკავკაციაშ აკოცუ დო 1918 წანაშ 28 მესის სომხეთიქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ.

სომხეთიქ მუსხირენ უწჷმუძინუ ლჷმა გჷნიღჷ მეძობელეფწკჷმა. კერზოთ: [[სომხეთ-საქორთუოშ ლჷმა]], [[სომხეთ-ოსმალეთიშ ლჷმა]] დო [[სომხეთ-აზერბაიჯანიშ  ლჷმა (1918-1920)|სომხეთ-აზერბაიჯანიშ ლჷმა]]. ბოლოს, [[1920]] წანას, თინა [[რსფსრ|სხუნუეფიშ რუსეთიქ]] ქჷდიჸუნუ.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://wiki.hayqpress.com/index.php?title=Leaders_of_Democratic_Republic_of_Armenia Leaders of Democratic Republic of Armenia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701090236/http://wiki.hayqpress.com/index.php?title=Leaders_of_Democratic_Republic_of_Armenia |date=2010-07-01 }}
* [http://www.genocide.ru/enc/republice-arm.htm Республика Армении (Первая Республика) в Энциклопедии Геноцид.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019101009/http://www.genocide.ru/enc/republice-arm.htm |date=2006-10-19 }}
* [http://www.fedayi.ru/st_01_004.php Эдуард Оганесян. Век борьбы. Мюнхен-Москва, 1991] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006203834/http://www.fedayi.ru/st_01_004.php |date=2008-10-06 }}

[[კატეგორია:სომხეთიშ ისტორია]]
[[კატეგორია:კავკაციაშ ისტორია]]
[[კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი]]</text>
      <sha1>cwk6c2tzwt35anhwsbw1is10pumow8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ტყვაცი დო გურგინი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22280</id>
    <revision>
      <id>250056</id>
      <parentid>137393</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3994" sha1="0letnmzqb1h2u42uo7m64y4gaxtoexk" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}

[[სურათი:Lightning3.jpg|მინი|მარცხნივ|ტყვაცი დო გურგინი]]
'''ტყვაცი დო გურგინი''' — ატმოსფერული მოლინა, ნამუშ ბორჯისჷთ ფსქელ გორგოთია-ჭვემაშ მუნაფეფს დო [[დიხაუჩა]]შ ჟინპიჯიშ შქას წჷმიქიმინუაფუ ჭყანიერი ელექტრული გონმუხტუა — [[ვალუ]]ა, ნამუსთ გეჸუნს [[გურგინი (ტაროსი)|გურგინი]]. თე ბორჯის, რჩქვანელობურო, გემანტირეთ ჭვენს (კანკალეშა [[კირცხი (ტაროსი)|კირცხით]]), ინძალიერებუ [[ბორია]].

გოვითარაფაშ მეჯინათ ართიანშე გიშმაგორჷნა დინოხოლენმასურ დო ფრონტულ ტყვაცი დო გურგინეფს. ტყვაცი დო გურგინი [დიხაუჩაშ შხვადოშხვა აბანს შხვადოშხვა სიშხირათ იმაჟირებუ: [[არქტიკა]]ს მუსხირენ წანმოწანაშა ართშა მუთმოხვადუ, ზჷმიერ ორტყაფუს, ირ ზოხო პუნქტის წანმოწანას თეჯგურა რე მუსხირენ ვითობათ დღა. ტყვაცი დო გურგინიშ მოსოფელიშ ცენტრეფს ([[ინდონეზია]], [[ცენტრალური ამერიკა]] დო შხვა) თეჯგურა დღალეფიშ რიცხუ წანმოწანას 200-შე უმოსი რე.

ტყვაცი დო გურგინამი დღალეფიშ სიშხირათ [[საქორთუო]]ს მაართა აბანს რე [[საქორთუოშ ობჟათე გვალონა]] (წანმოწანას ოშქაშეთ 50-56 დღა, მაქსიმალური — 82 დღა).

ტყვაცი დო გურგინი გიშაკერძაფილ გოლინას იღვენუანს ადამიერშა. ტყვაცი დო გურგნი ქვერსემი ენერგიაშ მაღვენი გიგანტური „ნაპერწკალი“ რე. თის შეულებუ დაზიანას ელექტროგნმაჩამუ ღოზეფი, გიმიჭანუას დაჩხირი, დარღვიას რსხუგობუნელობა, მოჯალაგუას ცორცხალი არსებეფი. დიხაუჩას ირწანურო 100 მილიარდშახ ტყვაცი დო გურგინი დო ვალუა ივითარებუ, მუსჷთ ოშობათ ადამიერიშ თელარა ეწირებუ. ტყვაცი დო გურგინიშ მალობა ვაშილებე გოფაჩილ, ღილე აბანს გერინა ვარდა ზოხოთ გემაჩანუ ჯაშ დუდიშმიოფორაფალო გჷმორინაფა, ემაღალაფირ აბანეფშა ეშულა დო თ.უ.
== ლიტერატურა ==
{{ქსე|11|391}}

[[კატეგორია:მეტეოროლოგია]]</text>
      <sha1>0letnmzqb1h2u42uo7m64y4gaxtoexk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ლაგოსი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23304</id>
    <revision>
      <id>250024</id>
      <parentid>241622</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7882" sha1="a2t5ineyluabtag5is3fy15h81f4xbu" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დოხორინი
|სტატუსი                  = ნოღა
|მარგალური ჯოხო        = ლაგოსი
|ოდაბადური ჯოხო  =Lagos
|ქიანა                  = ნიგერია
|დუდალაშ თუდო = 
|პანორამა =
|პანორამაშ სიგანა =
|მუკნაჭარა =
|შილა                    = Lagos Flag.png
|შილმუკნაჭ               = 
|გერბი                  =Lagos Seal.png
|გერბმუკნაჭ                =
|გერბიშ სიგანა            = 
|შილაშ სიგანა            = 
|ჩარჩო                   = 
|ქიანაშ რუკა2 =
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = 
|მუკნაჭარა2=
|lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 27|lat_sec = 
  |lon_dir = E|lon_deg = 3|lon_min = 24|lon_sec = 
  |CoordAddon             = type:city
|CoordScale             = 
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა     =
|ქიანაშ რუკა=
|რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა    = 
|რეგიონიშ რუკა=
|რაიონიშ რუკაშ ზჷმა     = 
|რეგიონიშ ტიპი             = 
|რეგიონი                  = 
|რეგიონი ცხირს        = 
|დინოხოლენი დორთუალა =
|რაიონიშ ტიპი             =
|რაიონი                   = 
|მადუდეშ ტიპი        = გუბერნატორი
|მადუდე                   = ბაბატუნდე ფაშოლა
|დორსხუაფაშ თარიღი      = 1472
|მაართა შინუა       = 
|წოხოლენი ჯოხოეფი           = ეკო
|სტატუსი-შე                = 
|ფართობი                 = 999,58
|სიმაღალაშ ტიპი=
|დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=5
|კლიმატი=
|ოფიციალური ნინა=
|მახორობა              = 13 123 000&lt;ref name=&quot;popul&quot;&gt;http://www.demographia.com/db-worldua.pdf&lt;/ref&gt; (ფასება)
|ეჭარუაშ წანა           = 2015
|მეჭედალა              = 13 128
|აგლომერაცია            = 21 324 000&lt;ref name=&quot;agl&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/php/nigeria-metrolagos.php Metro Lagos (Nigeria): Local Government Areas - Population Statistics in Maps and Charts&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
|ერუანული აკოდგინალუა    = 
|ორწუმობური აკოდგინალუა =
|ეთნოქორონიმი =
|ბორჯიშ ორტყაფუ            = +1
|DST                     = 
|ოტელეფონე კოდი          = 
|ოფოსტე ინდექსი         = 
|ოავტომობილე კოდი=
|საიტი                    = www.lagosstate.gov.ng/
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Lagos
|add1n= 
|add1=
}}
'''ლაგოსი''' ({{lang-en|Lagos}}, {{lang-yo|Èkó}}) — ონიშოლი [[ნოღა]] [[ნიგერია]]შ ობჟათე-ბჟადალშე, ქიანაშ უდიდაში ნოღა. მახორობა 13 მილიონი ადამიერი &lt;ref name=&quot;popul&quot; /&gt; დო დოხლაფირო 21 000 000&lt;ref name=&quot;agl&quot;/&gt; в აგლომერაციას, ლაგოსი [[აფრიკა]]შ არძაშე მეჭედელო დოხორელი დო უდიდაში ნოღა რე.

დუდშე ლაგოსი [[იორუბა (კათა)|იორუბაშ]] ტომით დოხორელი მორჩილი აბანი რდჷ, ევროპული კოლონიზაციაშ დო ზოხორინალაშ ბორჯიშ გოძვენას თიქ ნიგერიაშ უშანულამაშ კომერციულ ცენტრო გჷნირთჷ.

ასე ნოღა [[ლაგოსიშ შტატი]]შ პრაქტიკულო ედომუშამ ტერიტორიას იკენს დო ართიანშქას ავტომაგისტრალეფით გიშართილი დო მერსხილი მიარე მუდანობაშ რაიონშე აკმოდირთუ.

[[1991]] წანაშ [[12 ქირსეთუთა]]შახ ლაგოსი ნიგერიაშ ნანანოღა რდჷ, უკული ნინანოღა გეგნიღეს ნოღა [[აბუჯა]]შა.

=== ლაგოსიშ მაფეფი ===
(ქძ. [[:en:Oba of Lagos]])
* King Ado
* King Gabaro ([[1720]]—[[1730]])

* Erelu Kuti(female)
* King Ologun Kutere
* King Adele ([[1806]]—[[1813]]), ([[1834]]—[[1836]])
* King Eshinlokun ([[1836]]—[[1841]])
* Oba Idewu Ojulari
* King Oluwole
* King Akintoye
* Oba Kosoko

== ჩინებული დუნაბადეფი დო მახორუეფი ==
* [[გოლდი ჰარვი]] (1983—2013) — ნოგერიალი მაბირე, რეპერი, კომპოზიტორი დო სატელევიზიო პიჯი.
* [[ჰაკიმ ოლაჯიუვონი]] (1963 — ასე) — ჩინებული ნიგერიალი კარაჩხამობურთე.
* [[დამილოლა ადეგბაიტი]] (დ.1985) — ნიგერიალი არტისტი, ფოტომოდელი დო სატელევიზიო პიჯი.
* [[მერსი ჯონსონი]] (დ.1984) — ნიგერიალი არტისტი.

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[ლაგოსიშ შტატი]]
* [[ლაგოსი (საბერძნეთი)]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
'''თარობა დო ეკონომიკა'''
* [http://www.lagosstate.gov.ng/ Lagos State Government Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215013033/http://www.lagosstate.gov.ng/ |date=2008-02-15 }}
* [http://www.lagoschamber.com/ Lagos Chamber of Commerce]
* [http://www.lagoshouseofassembly.org/ Lagos State House of Assembly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108074957/http://www.lagoshouseofassembly.org/ |date=2018-11-08 }}
* [http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ Lagos State Judiciary Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050124234551/http://www.lagosjudiciary.gov.ng/ |date=2005-01-24 }}
* [http://www.lagosstar.com/pages/history.php?id=66 History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312161717/http://www.lagosstar.com/pages/history.php?id=66 |date=2007-03-12 }}
'''გონათუა'''
* [http://www.lbs.edu.ng/ Lagos Business School] — Pan-African University
'''ოქინაფუ'''
* [http://www.strannik.de/travel/nigeria.htm თოლუჩუთხინაფუ ნიგერია]
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{მერკე}}
[[კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი]]
[[კატეგორია:ლაგოსი| ]]
[[კატეგორია:იორუბა]]
[[კატეგორია:ნიგერიაშ მილიონიანი ნოღეფი]]</text>
      <sha1>a2t5ineyluabtag5is3fy15h81f4xbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ოკიანე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24149</id>
    <revision>
      <id>250044</id>
      <parentid>162972</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="693" sha1="b19j1xce7yxy2tghvq96xkteewmr916" xml:space="preserve">[[ფაილი:Oceans.png|thumb|მოსოფელიშ ოკიანეეფი]]

'''ოკიანე''', ''მოსოფელიშ ოკიანე'' („ოკიანე“ ფინიკიურო „უწყარპიჯე“, [[ბერძენული ნინა|ბერძენ.]] Okeanos — ოკიანე — დიდი წყარმალუ, ნამუთ ელმოლს გოდგჷ დიხაუჩას).

{{მერკე}}
[[კატეგორია:მოსოფელიშ წყარეფი]]
[[კატეგორია:დიხაუჩა]]
[[კატეგორია:ოკიანეეფი]]</text>
      <sha1>b19j1xce7yxy2tghvq96xkteewmr916</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ასტეროიდიშ ალმაშარე</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24329</id>
    <revision>
      <id>250036</id>
      <parentid>245542</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="5mx55z0jvwfvao6wmbvp5r5asi5qaai" xml:space="preserve">[[ფაილი:243 ida.jpg|right|thumb|ასტეროიდი [[243 იდა]] დო მუში ალმაშარე [[დაქტილი (ალმაშარე)|დაქტილი]].]]
'''ასტროიდიშ ალამაშარე''' — [[ასტეროიდი]], [[ორთაშობური ალმაშარეეფი|ორთაშობური ალმაშარე]], ნამუთ შხვა ასტროიდიშ [[ორბიტა]]ს გართანსინ. ალმაშარე დო ასტეროიდი ართო წჷმარინუანა [[სისტემა]]ს, ნამუეფით ჟირხოლო ობიექტიშ [[გრავიტაცია]]ს დჷთმაჸუნუნან. ასტროიდიშ სისტემა, ნამუსჷთ ალმაშარეშ ზჷმა წოროფარდობას რე ასტეროიდიშ ზჷმაწკჷმან, [[ჟირფა ასტეროიდი]] ჯოხო. თაშნეშე ჩინებული რე სუმი კომპონენტშე აკოდგინელი სისტემა (სამანგათ, შხუ ასტეროიდი [[(87) სილვია]], ასტეროიდი-[[აპოლონეფი (ასტეროიდეფი)|აპოლონი]] [[(136617) 1994 CC]], შხუ [[ტრანსნეპტუნური ობიექტი]] [[(47171) 1999 TC]] დო თაშ უკული)&lt;ref name=&quot;AsterSat&quot;&gt;{{cite web|title=Asteroids with Satellites by Wm. Robert Johnston|url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html|accessdate=04.10.2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66H5ic5WN|archivedate=2012-03-19}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://astro.berkeley.edu/~fmarchis/Science/Asteroids/ Orbits of Binary Asteroids with Adaptive Optics] {{ref-en}}
* {{cite web
 | url         = http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html
 | title       = Asteroids with Satellites
 | author      = Wm. Robert Johnston
 | date        = 2013-05-18
 | publisher   = Johnston's Archive
 | accessdate  = 2013-05-25
 | lang        = en
 | archiveurl  = http://www.webcitation.org/6GsB1op7i
 | archivedate = 2013-05-25
}}
* {{cite web
 | url         = http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoonsq.html
 | title       = Other Reports of Asteroid/TNO Companions
 | author      = Wm. Robert Johnston
 | date        = 2013-02-17
 | publisher   = Johnston's Archive
 | accessdate  = 2013-05-25
 | lang        = en
 | archiveurl  = http://www.webcitation.org/6GsB2UrVE
 | archivedate = 2013-05-25
}}
* [http://asteroids.chat.ru Asteroids.chat.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314085248/http://asteroids.chat.ru/ |date=2012-03-14 }}
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
{{ბჟაშ სისტემა}}
{{მერკე}}

[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]
[[კატეგორია:ასტეროიდეფი]]</text>
      <sha1>5mx55z0jvwfvao6wmbvp5r5asi5qaai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ასტეროიდეფიშ ორტყაფუ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24335</id>
    <revision>
      <id>250035</id>
      <parentid>125286</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2898" sha1="na669p25scy5xsgi1rtp3efxf4r2g08" xml:space="preserve">[[ფაილი:InnerSolarSystem-en.png|thumb|ასტეროიდეფიშ თარი რტყაფუ ჩეთ იძირებე, თაშნეშე ჩქუ ასტეროიდეფიშ 3 თარი ბუნა, დიაშ ორბიტას ბერძენეფი დო ტროალეფი, ყავაშფერო — გჷმოხანტილი რენა ჰილდაშ ფანიაშ პლანეტოიდეფი.]]
[[ფაილი:Oort cloud Sedna orbit.svg|thumb|გრაფიკულ გჷმოხანტუალას ჩქუ მუჭო გჷთმორთუნს ასტეროიდეფიშ თარი ორტყაფუ ბჟაშ სისტემას ჟირ ნორთო, კოიპერიშ ორტყაფუ დო თე ორტყაფუშ არძაშე დიდი რსხული პლუტონი, ოორტაშ მუნაფა დო სედნა, ნამუთ თე რეგიონიშ უდიდაშ რსხულო მირჩქინუაფუ.]]
[[ფაილი:Hildas01.jpg|thumb|ჰილდეფიშ დვალუა იუპიტერიშ ლიბრაციაშ ჭურჭულეფწკჷმა დო ტროიანული ტიპიშ ასტეროიდეფწკჷმა ალაზჷმაფათ]]
[[ფაილი:Vesta Rotation.gif|მინი|ასტეროიდ ვესტაშ ყარაფი]]

'''ასტეროიდეფიშ ორტყაფუ''' — რეგიონი [[ბჟაშ სისტემა]]ს, ნამუთ [[პლანეტა|პლანეტეფიშ]] — [[მოროხი (პლანეტა)|მოროხიშ]] დო [[დია (პლანეტა)|დიაშ]] [[ორბიტა|ორბიტეფს]] შქას იდვალუაფუ დო ნამუსჷთ კონცენტრირაფილი რე მორჩილი პლანეტეფო (პლანეტოიდეფი), ასტეროიდეფო ჯოხოდვალირი, თარო ღულა ფორმაშ რსხულეფი, ნამუეფსჷთ შხვადოშხვა ზჷმა დო აკოდგინალუა უღჷნა.

== ლიტერატურა ==
* {{cite book
  | first=Linda T.
  | last=Elkins-Tanton
  | year=2006
  | title=Asteroids, Meteorites, and Comets
  | edition=First
  | publisher=Chelsea House
  | location=New York
  | isbn=0-8160-5195-X }}
{{ასტრონომია}}
{{ბჟაშ სისტემა}}

[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]
[[კატეგორია:ასტეროიდეფი]]</text>
      <sha1>na669p25scy5xsgi1rtp3efxf4r2g08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>პალესტინა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24761</id>
    <revision>
      <id>250028</id>
      <parentid>245898</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5680" sha1="gikmwmh8kjr3fa8nn0yb31rldpn216s" xml:space="preserve">{{მიარეშანულამობა*|პალესტინა (მიარეშანულამი)}}
[[ფაილი:1759 map Holy Land and 12 Tribes.jpg|thumb|300px|1759 წანაშ რეგიონიშ რუკა]]
'''პალესტინა''' ({{lang-el|Παλαιστίνη}}, [[ურიული ნინა|ური.]] פלשתינה პალესთინა, {{lang-ar|فلسطين}} ფილასტინ ვარდა ფალასტინ, თაშნეშე ქოძირით [[ქანაანალი]]) ართ-ართი ისტორიული ჯოხო რე დიხაში [[სქირონაშქა ზუღა]]შ დო წყარმალუ [[იორდანე (წყარმალუ)|იორდანეშ]] შქას, მუსხირენ მოხურგე ტერიტორიეფწკჷმა ართო ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე.
[[ფაილი:BritishMandatePalestine1920.png|thumb]]
[[ფაილი:Flag of Palestine - long triangle.svg|thumb]]
რეგიონიშ ჯოხო უწოხოლეში სუმი ვითოშწანურაშ გოძვენას გინორთელი ფორმეფით არსებენდჷ. პალესტინაშ ტერიტორიას მახორუ სემიტური ნოგორიშ ტომეფს რეგიონშა უჯოხოდეს ქანაანი. პალესტინა ბერძენული წჷმოულობაში რე. მაართათ თე ჯოხომიშინუ ანტიკური ხანიშ ბერძენ ისტორიკოსიქ [[ჰეროდოტე]]ქ. მუჟამსჷთ თე დიხეფქ [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ]] ნორთო გჷნირთჷნ, პროვინციას თიში ბერძენული ჯოხოთ მიშინუანდეს (პალესტინა) დო თე ჯოხოქ ქჷასქიდჷ დო გიფაჩჷ ედომუშამი რომიშ იმპერიას დო თიშ ფარგალეფიშ გალე. რომიშ იმპერიაშ ჟირ ნორთო გორთუალაშ უკული, პალესტინა ბჟაეიოლ რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ (უკული ბიზანტიის იმპერია). უკული თინა არაბეფიშ პატჷნალაშ გიმე რდჷ. თე პერიოდის მოხვადჷ არაბული მახორობაშ მოჭყანიარაფაქ ეშანილ რეგიონშა. არაბეფიშ უკული, პალესტინას ახალი მაპალუეფქ გეგმურჩქინდეს [[სელჩუკეფი|თურქ–სელჩუკეფიშ]] სახეთ.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{Commons category|Maps of the history of the Middle East}}
* [http://www.palestinecenter.org/ www.palestinecenter.org - საიტი პალესტინაშ გეშა, ასეიანი დო ისტორიული ინფორმაციათ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120416161403/http://www.palestinecenter.org/ |date=2012-04-16 }}
* [http://www.mideastweb.org/palpop.htm www.mideastweb.org - პალესტინაშ პოპულაციაშ საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814065619/http://www.mideastweb.org/palpop.htm |date=2011-08-14 }}
* [http://www.drberlin.com/palestine/ ხურდეფი დო ქაღარდიშ ფარა ბრიტანეთიშ ომანდატე პალესტინას] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625124325/http://www.drberlin.com/palestine/ |date=2007-06-25 }}
* [http://www.worldstatesmen.org/ WorldStatesmen- რუკეფი, შილეფი, ქრონოლოგია, ისრაელიშ დო პალესტიაშ ერუანული ატრიბუტეფი]
* [http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ hWeb - პალესტინაშ რუკეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430234538/http://www.hweb.org.uk/content/view/69/3/ |date=2008-04-30 }}
* [http://www.1911encyclopedia.org/Palestine ენციკლოპედიური ინფორმაცია პალესტინაშ გეშა]
* [http://www.ldfp.eu/ პალესტინაშ ლიბერალურ დემოკრატიული ომაჸალეფი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221065738/http://www.ldfp.eu/ |date=2010-12-21 }}
; რუკეფი
* [http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif 1916] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621152059/http://www.dartmouth.edu/~gov46/sykes-picot-1916.gif |date=2007-06-21 }}
* [http://www.globalsecurity.org/military/world/israel/images/israel04.jpg 1947 გოეროშ კათაფაშ გეგმა]
{{მერკე}}
[[კატეგორია:არხო ბჟაეიოლი]]
[[კატეგორია:პალესტინა|*]]</text>
      <sha1>gikmwmh8kjr3fa8nn0yb31rldpn216s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კუბაშ პროვინციეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24872</id>
    <revision>
      <id>250023</id>
      <parentid>207591</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10998" sha1="jpfiie813aopi6icqv37ajl3wb4fnue" xml:space="preserve">ადმინისტრაციულო, '''[[კუბა]]''' ირთუ 15 პროვინციათ დო ართ სპეციალურ მუნიციპალიტეტო, ნამუთ ნამთინ პროვინციას ვარხველჷ. ბოლო თირუეფქ მეღებულქ იჸუ [[2010]] წანაშ მარაშინათუთას (კუბაშ ერუანული ასამბლეაშით), მუჟამსჷთ ჰავანაშ პროვინციაქ ჟირ ახალ პროვინციათ გირთჷნ: [[არტემისაშ პროვინცია|არტემისა]] დო [[მაიაბეკეშ პროვინცია|მაიაბეკე]]. ახალ პროვინციეფქ ჸოფირება დიჭყეს [[2011]] წანაშ [[1 ღურთუთა]]შე. ნოღა ჰავანაშ პროვინციაქ (Ciudad de La Habana) მუში დუდშეიანი ჯოხო — ლა-ჰაბანა (La Habana) დირთინუ. 

== პროვინციეფიშ ერკებული ==
[[ფაილი:CubaSubdivisions.png‎]]


ბჟადალშე ბჟაეიოლჸურე, კუბაშ პროვინციეფი რე:
# [[პინარ-დელ-რიოშ პროვინცია|პინარ-დელ-რიო]]
# [[არტემისაშ პროვინცია|არტემისა]]
# [[ჰავანა|ლა-ჰაბანა]]
# [[მაიაბეკეშ პროვინცია|მაიაბეკე]]
# [[მატანსასიშ პროვინცია|მატანსასი]]
# [[სიენფუეგოსიშ პროვინცია|სიენფუეგოსი]]
# [[ვილია-კლარაშ პროვინცია|ვილია-კლარა]]
# [[სანკტი-სპირიტუსიშს პროვინცია|სანკტი-სპირიტუსი]]
# [[სიეგო-დე-ავილაშ პროვინცია|სიეგო-დე-ავილა]]
# [[კამაგუეიშ პროვინცია|კამაგუეი]]
# [[ლას-ტუნასიშ პროვინცია|ლას-ტუნასი]]
# [[გრანმაშ პროვინცია|გრანმა]]
# [[ოლგინიშ პროვინცია|ოლგინი]]
# [[სანტიაგო-დე-კუბაშ პროვინცია|სანტიაგო-დე-კუბა]]
# [[გუანტანამოშ პროვინცია|გუანტანამო]]

== ისტორია ==
[[ფაილი:CubaSubdivisions1.png‎]]


[[1976]] წანაშახ, [[კუბა]] გეჸვენჯი პროვინციეფო ირთუდჷ (ბჟადალშე ბჟაეიოლჸურე):
# პინარ-დელ-რიო
# ლა-ჰაბანა, იკათუანდჷ ნოღა [[ჰავანა]]ს, მაიაბეკეს დო ასეიანი [[არტემისაშ პროვინცია|არტემისაშ პროვინციაშ]] კანკალე მუნიციპალიტეტის. 
# მატანსასი
# ლას-ვილასი (1940 წანაშახ სანტა-კლარა), აკმოდირთუდჷ ასეიანი [[კონფუეგოსიშ პროვინცია|კონფუეგოსიშ]], [[ვილია-კლარაშ პროვინცია|ვილია-კლარაშ]] დო [[სანკტი-სპირიტუსიშ პროვინცა|სანკტი-სპირიტუსიშ]] პროვინციეფშე. 
# კამაგუეი (1899 წანაშახ პუერტო-პრინსიპე), აკმოდირთუდჷ ასეიანი [[კამაგუეიშ პროვინცია|კამაგუეიშ]] დო [[სიეგო-ავილაშ პროვინცია|სიეგო-ავილაშ]] პროვინციეფშე, თეშ მუჭოთ ასეიანი [[ლას-ტუნასიშ პროვინცია|ლას-ტუნასიშ]] პროვინციაშ კანკალე მუნიციპალიტეტშე.
# ორიენტე (1905 წანაშახ სანტიაგო-დე-კუბა), აკმოდირთუდჷ ასეიანი [[ლას-ტუნასიშ პროვინცია|ლას-ტუნასიშ]], [[გრანმაშ პროვინცია|გრანმაშ]], [[ოლგინიშ პროვინცია|ოლგინიშ]], [[სანტიაგო-დე-კუბაშ პროვინცია|სანტიაგო-დე-კუბაშ]] დო [[გუანტანამოშ პროვინცია|გუანტანამოშ]] პროვინციეფშე.

== დემოგრაფია ==
კუბაშ პროვინციეფი მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ:&lt;ref&gt;[http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/ Cuba Census 2002] [http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_4.htm Population table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016045222/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/tablas_html/ii_4.htm |date=2017-10-16 }}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:95%;&quot;
|- style=&quot;border-bottom-style:double;&quot;
!width=&quot;*&quot;| პროვინცია
!width=&quot;*&quot;| ნანანოღა
!width=&quot;*&quot;| მახორობა (2005)
!width=&quot;*&quot;| მახორობა(%)
!width=&quot;*&quot;| ფართობი(კმ²)
!width=&quot;*&quot;| ფართობი(%)
!width=&quot;*&quot;| მეჭედალა
|-
! [[კამაგუეიშ პროვინცია|კამაგუეი]]
|align=&quot;left&quot;| [[კამაგუეი]]
|   {{Commas|784178}} ||   7.02 ||  {{Commas|14134}} ||  13.2 ||   50.22
|-
! [[სიეგო-დე-ავილაშ პროვინცია|სიეგო-დე-ავილა]]
|align=&quot;left&quot;| [[სიეგო-დე-ავილა]]
|   {{Commas|411766}} ||   3.68 ||   {{Commas|5962}} ||   5.6 ||   60.70
|-
! [[სიენფუეგოსის პროვინცია|სიენფუეგოსი]]
|align=&quot;left&quot;| [[სიენფუეგოსი]]
|   {{Commas|395183}} ||   3.54 ||   {{Commas|4149}} ||   3.9 ||   94.54
|-
! [[ჰავანა|ლა-ჰაბანა]]
|align=&quot;left&quot;| [[ჰავანა]]
|  {{Commas|2328000}} ||  19.70 || 740 || 0.7 || {{Commas|3053.49}}
|-
! [[გრანმაშ პროვინცია|გრანმა]]
|align=&quot;left&quot;| [[ბაიამო]]
|   {{Commas|822452}} ||   7.36 ||   {{Commas|8452}} ||   7.9 ||   98.20
|-
! [[გუანტანამოშ პროვინცია|გუანტანამო]]
|align=&quot;left&quot;| [[გუანტანამო]]
|   {{Commas|507118}} ||   4.54 ||   {{Commas|6366}} ||   6.0 ||   82.22
|-
! [[ოლგინიშ პროვინცია|ოლგინი]]
|align=&quot;left&quot;| [[ოლგინი]]
|  {{Commas|1021321}} ||   9.14 ||   {{Commas|9105}} ||   8.5 ||  109.90
|-
! {{nowrap|[[ხუვენტუდი]]}}
|align=&quot;left&quot;| [[ნუევა-ხერონა]]
|    {{Commas|86559}} ||   0.77 ||   {{Commas|2199}} ||   2.1 ||   35.78
|-
! [[არტემისიშ პროვინცია|არტემისა]]
|align=&quot;left&quot;| [[არტემისა]]
|   {{Commas|502392}} ||  4.49  ||   {{Commas|4004}} || 3.75   ||  125.5
|-
! [[ლას-ტუნასიშ პროვინცია|ლას-ტუნასი]]
|align=&quot;left&quot;| {{nowrap|[[ვიქტორია-დე-ლას-ტუნასი]]}}
|   {{Commas|525485}} ||   4.70 ||   {{Commas|6373}} ||   6.0 ||   79.77
|-
! [[მატანსასიშ პროვინცია|მატანსასი]]
|align=&quot;left&quot;| [[მატანსასი]]
|   {{Commas|670427}} ||   6.00 ||  {{Commas|11669}} ||  10.0 ||   56.80
|-
! [[მაიაბეკეშ პროვინცია|მაიაბეკე]]
|align=&quot;left&quot;| [[სან-ხესე-დე-ლას-ლიახასი]]
|   {{Commas|381446}} ||  3.41  ||  {{Commas|3733}} || 3.49  ||   102.2
|-
! [[პინარ-დელ-რიოშ პროვინცია|პინარ-დელ-რიო]]
|align=&quot;left&quot;| [[პინარ-დელ-რიო]]
|   {{Commas|594560}} || 5.32  ||  {{Commas|8884}} || 8.32  ||   67.00
|-
! [[სანკტი-სპირიტუსიშ პროვინცია|სანკტი-სპირიტუსი]]
|align=&quot;left&quot;| [[სანკტი-სპირიტუსი]]
|   {{Commas|460328}} ||   4.12 ||   {{Commas|6737}} ||   6.3 ||   68.33
|-
! [[სანტიაგო-დე-კუბაშ პროვინცია|სანტიაგო-დე-კუბა]]
|align=&quot;left&quot;| [[სანტიაგო-დე-კუბა]]
|  {{Commas|1036281}} ||   9.27 ||   {{Commas|6343}} ||   5.9 ||  168.32
|-
! [[ვილია-კლარაშ პროვინცია|ვილია-კლარა]]
|align=&quot;left&quot;| [[სანტა-კლარა (კუბა)|სანტა-კლარა]]
|   {{Commas|817395}} ||   7.31 ||   {{Commas|8069}} ||   7.6 ||   97.17
|- style=&quot;background:#f2f2f2; border-top-style:double;&quot;
!  [[კუბა]]
| align=&quot;left&quot;| '''''[[ჰავანა]]'''''
| '''''{{Commas|11177743}}''''' || || '''''{{Commas|106827}}''''' || || '''''101.72'''''
|}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.statoids.com/ucu.html კუბაშ პროვინციეფი]
* [http://www.cubawebdirectory.com Cuba Web Directory, Directorio de Sitios sobre Cuba]
* [http://www.guiahabana.com/mapas/habana_cuba_mapa.asp Mapa de Cuba y sus provincias con información sobre cada una de ellas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051208015227/http://www.guiahabana.com/mapas/habana_cuba_mapa.asp |date=2005-12-08 }}
* [http://www.webhavana.com/CubaMaps/index.php Mapa de provincias contemporáneas de Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091031085202/http://www.webhavana.com/CubaMaps/index.php |date=2009-10-31 }} {{en}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:კუბაშ ადმინისტრაციული დორთუალა]]
[[კატეგორია:კუბა]]</text>
      <sha1>jpfiie813aopi6icqv37ajl3wb4fnue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>შვედური კალენდარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26290</id>
    <revision>
      <id>250050</id>
      <parentid>129088</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1570" sha1="5oro9ks0p7yuk0wxamus81966efpw7f" xml:space="preserve">{{კალენდარეფი|ბჟაშ კალენდარი}}
'''შვედური კალენდარი''' — [[კალენდარი]], ნამუთ [[შვედეთი]]ს გჷმირინუაფუდჷ [[1700]] წანაშ {{აბრ|29 ფურთუთაშე|იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ}} ([[11 მელახი]]) 1712 წანაშ  {{აბრ|29 ფურთუთაშახ|იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ}}
([[11 მელახი]]) (კინ შვედურ კალენდარს, თე პერიოდის უხუჯანდჷ თარიღეფი 1700 წანაშ 1 მელახშე 1712 წანაშ 30 ფურთუთას). შვედური კალენდარი [[იულიანური კალენდარი|იულიანურ კალენდარს]] ართ დღათ აწმულუანდჷ დო [[გრიგორიანული კალენდარი|გრიგორიანულ კალენდარს]] 10 დღათ აკმასქიდუდ.

[[ფაილი:Feb1712.jpg|thumb|center|შვედური კალენდარი 1712 წანაშ ფურთუთაშო]]

{{მერკე-შვედეთი}}
[[კატეგორია:კალენდარეფი]]
[[კატეგორია:ოორუე ლჷმა]]</text>
      <sha1>5oro9ks0p7yuk0wxamus81966efpw7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ედიტ გონსალესი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28489</id>
    <revision>
      <id>250019</id>
      <parentid>249730</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T01:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12278" sha1="jsmnrvp8m9362eh9cpe5mme97dkx3hc" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა არტისტი
| ფერი = 
| ჯოხო = ედიტ გონსალესი&lt;br&gt;Edith Gonzalez
| სურათი = Edith González - Premio Luz de Plata 2018 (44761024532) (cropped).jpg
| სურათიშ ზჷმა = 250პქ
| დუდჯოხო =ედიტ გონსალესი [[2018]] წანაშ ეკენიას
| დაბადებაშ ჯოხო = Edith González Fuentes&lt;br&gt;ედიტ გონსალეს ფუენტესი
| დაბადებაშ თარიღი = {{დაბადებაშ თარიღი|10|12|1964}}
| დაბადებაშ აბანი = [[მონტერეი]], [[ნუევო-ლეონი]], {{შილა|მექსიკა}}
| ღურაშ თარიღი = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|2019|06|13|1964|12|10}}
| ღურაშ აბანი = [[მეხიკო]], {{შილა|მექსიკა}}
| საქვარუა = [[თეატრი]]შ დო [[კინო]]შ [[არტისტი]]
| შხვა ჯოხოეფი= 
| აკოქიმინჯალაშ წანეფი = [[1970]] — [[2019]]
| ალმასქუ= 
| მასქერეფი =
| ოხორინალი აბანი=
| ვებხასჷლა= 
| აკადემიაშ ჯილდოეფი= 
| ემმიშ ჯილდოეფი= 
| შხვა ჯილდოეფი=
| BAFTA ჯილდოეფი
| ორქოშ გლობუსიშ ჯილდოეფი
| ტონიშ ჯილდოეფი
}}
'''ედიტ გონსალესი''' (ცირასქუალობას ედიტ გონსალეს ფუენტესი; {{lang-es|Edith Gonzalez}}, დ. [[10 ქირსეთუთა]] [[1964]] - ღ. [[13 მანგი]], [[2019]]) — [[ლათინური ამერიკა|ლათინოამერიკალი]] დო [[მექსიკარეფი|მექსიკარი]] [[არტისტი]], [[მასხაპალი]] დო [[მოდელი (პროფესია)|მოდელი]] რდჷ.

== ბიოგრაფია ==
ედიტი გონსალესიქ დებადჷ [[1964]] წანაშ [[10 ქირსეთუთა]]ს ნოღა [[მონტერეი|მონტერეის]], [[ნუევო-ლეონი|ნუევო-ლეონს]] ([[მექსიკა]]). [[საქორთუო]]ს ჩინებულო გჷნირთჷ სერიალეფით „ტყარი გური“ დო „დონა ბარბარა“, ნამუეფსჷთ თინა თარ როლეფს არსულენდჷ.

ედიტი ჭიჭენობაშე რდჷ მერსხილი ხელუანობაშ ოქიანუწკმა. ოკათუდჷ ოსკოლე სპექტაკლეფს დო ობაღანე გჷნოჩამეფს. ართ–ართ ობაღანე გჷნოჩამას თინა ართ ტელეპროდიუსერს მეწონუ დო კაბეტ სერიალს ოლაჸაფინუ. თიმ პერიოდიშე მოჸუნაფილი, ედიტ გონსალესი ტელესერიალეფიშ ოქიანუს ირო რეიტინგული დო პოპულარული არტისტი რდჷ.

[[2004]] წანას, თარი როლი ილაჸაფუ სერიალს „გინაფეფიშ უმუშო“, მორო ფილმიქ მიოტებელქ აჸუ, თიშ გეშა, ნამჷ-და [[უხენობა|მოკათი]] რდჷ. ედიტიქ ბაღანაშ მუმაშ მირენობა ფულირო ქჷდიტუ. როლქ ოლაჸაფე შხვა არტისტის აჸუ. [[2006]] წანას, ედიტიქ დორხველი მაართა უარყოფური გერგეზი ილაჸაფუ სერიალ „კონწარ ოქიანუს“. [[2008]] წანას, ართ–ართ ინტერვიუს სკანდალური გჷნაცხადი აკეთუ – გჷმაცხადუ, ნამჷ-და ბაღანაშ მუმა პოლიტიკოსი სანტიაგო კრილი რე. 

თე სკანდალური აღიარაფაშ უკული, ედიტიქ თარი როლი მიღ სერიალს &quot;დონა ბარბარა&quot;, ნამუსჷთ თინა დონა ბარბარას ასახიერენდჷ ''' კრისტიან მეიერწკჷმა''' დო '''ხენესის როდრიგესწკჷმა''' ართო. [[2011]] წანას, ედიტ გონსალესიქ მეჭყვიდუ კონტრაქტი კომპანია ტელევისაწკჷმა დო გეგნორთუ თიშის კონკურენტ არხ „TV Azteca“–შა. თეშ უკული გჷშართუ თინეფიშ ართობურ ნახანდიქ „მოჭითე ცა“, ნამუქჷთ Azteca-შ ისტორიას რეიტინგეფიშჸურე გინორთა მანჯჷ. [[2013]] წანას, თაშნეშე გიშართ კიჷ ედიტ გონსალესიშ მაჟირა სერიალქ TV Azteca-ს - „ჭყელი რინა“, ნამუთ ძალამ მაღალ რეიტინგული რდჷ.

ედიტ გონსალესის ჸუნს ცირასქუა — კონსტანსა კრილი (დ. [[17 მარაშინათუთა]], [[2004]]).

[[2010]] წანას, ეიტ გონსალესიქ დეგურგინუ ლორენსო ლასოშა.&lt;ref&gt;[http://www.dailymotion.com/video/x5i1lw_santiago-creel-habla-de-la-hija-de_news &quot;SANTIAGO CREEL HABLA DE LA HIJA DE EDITH GONZALEZ&quot; &quot;DailyMotion&quot;]&lt;/ref&gt; [[2019]] წანაშ [[13 მანგი]]ს, [[საკვერცხოშ კიბო]]შ გეშა 54 წანაშ ხანს დოღურჷ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/mundo/noticias-48628848|title=Edith González: muere a los 54 años la actriz mexicana, uno de los rostros más famosos de las telenovelas|lang=es|date=13 June 2019|accessdate=13 June 2019|publisher=[[BBC News|BBC News Mundo]]}}&lt;/ref&gt;

== ფილმოგრაფია ==
=== TV–შოუეფი ===
* 2009: ''[[Mujeres Asesinas]]'' Clara [[Clara Fantasiosa]]
* 2006: ''[[Bailando por la boda de mis sueños]]''
* 2005: ''[[Los reyes de la pista]]''
* 2005: ''[[Bailando por un sueño]]''
* 1991: ''[[El descuartizador]]''

=== ფილმეფი ===
* 2008: ''[[Deseo]]''
* 2004: ''[[Señorita Justice]]''
* 1996: ''[[Salón México]]''
* 1996: ''[[Los cómplices del infierno]]''
* 1991: ''[[El jugador]]''
* 1990: ''[[Atrapados]]''
* 1990: ''[[Sentencia de muerte]]''
* 1989: ''[[Trampa infernal]]''
* 1988: ''[[Central camionera]]''
* 1988: ''[[Pero sigo siendo el rey]]''
* 1984: ''[[Adiós lagunilla]]''
* 1980: ''[[Fabricantes de pánico]]''
* 1980: ''[[Guyana, el crimen del siglo]]''
* 1977: ''[[Cyclone]]''
* 1976: ''[[El rey de los gorilas]]''
* 1975: ''[[Alucarda, la hija de las tinieblas]]''

=== თეატრი ===
* 2010: ''[[buenas noches mama]]''
* 1998: ''[[Las Noches de Aventurera]]'' (1998, 2004-2008)
* 1986: ''[[Gigi (musical)]]''

=== ტელესერიალეფი ===
&lt;!--  Commented out because image was deleted: [[Image:edith14.jpg|thumb|200 px|Edith González in ''Salomé'']] --&gt;
&lt;!-- Unsourced image removed: [[Image:Edith g2.jpg|thumb|150 px|Edith González in ''[[Mujer de Madera]]'']] --&gt;
&lt;!--  Commented out because image was deleted: [[Image:Editheduarcorz.jpg|thumb|150 px|With [[Eduardo Palomo]] in ''[[ტყარი გური (1993 წანაშ ტელესერიალი)|]]'' {{deletable image-caption}}]] --&gt;
* 2013: ''[[Vivir A Destiempo (Tv Azteca)]] '' ...Paula Duarte
* 2011: ''[[Cielo Rojo (Tv Azteca)]]'' ...Alma Durán
* 2009: ''[[Camaleones]]'' ...Francisca Campos de Ponce de León
* 2008: ''[[დონა ბარბარა/Doña Bárbara (Telemundo series)|Doña Bárbara]]'' (2008-2009) ...Bárbara Guaimarán
* 2007: ''[[Palabra de Mujer]]'' ...Vanesa Noriega
* 2006: ''[[Mundo de Fieras]]'' ...Joselyn Rivas del Castillo de Cervantes Bravo ''Villain''
* 2004: ''[[Mujer de Madera]]'' Marisa Santibañez Villalpando # 1
* 2001: ''[[Salomé (telenovela)|Salomé]]'' ...Fernanda &quot;Salome&quot; Quiñonez-Lavalle
* 1999: ''[[Nunca te Olvidaré]]'' ...Esperanza Gamboa Martel
* 1997: ''[[La Jaula de Oro]]'' ...Oriana
* 1996: ''[[La Sombra del Otro]]'' ...Lorna Madrigal
* 1993: ''[[Corazón salvaje (1993 TV series)|Corazón salvaje]]'' ...Countess Monica de Altamira de Alcazar y Valle
* 1990: ''[[En Carne Propia]]'' ...Estefanía Muriel/Natalia de Jesús Ortega
* 1988: ''[[Flor y Canela]]'' ...Florentina
* 1987: ''[[Rosa Salvaje]]'' ...Leonela Villareal ''Villain''
* 1987: ''[[Lista Negra]]'' ...Mary
* 1986: ''[[Monte Calvario]]'' ...Ana Rosa
* 1985: ''[[Bianca Vidal]]'' ...Bianca
* 1984: ''[[Sí, Mi Amor]]'' ...Susana
* 1983: ''[[La Fiera]]'' ...Julie
* 1981: ''[[El Hogar Que Yo Robé]]'' ...Paulina
* 1980: ''[[Soledad]]'' ...Luisita Sánchez Fuentes
* 1980: ''[[Ambición]]'' ...Charito
* 1979: ''[[Los Ricos También Lloran]]'' ...Marisabel
* 1975: ''[[Lo Imperdonable]]'' ...Gloria as a child
* 1973: ''[[Los Miserables]]'' Cosette as a child
* 1973: ''[[Mi Primer Amor]]'' ...Lucia
* 1971: ''[[Lucía Sombra]]'' ...Erika as a child
* 1970: ''[[Cosa Juzgada]]''

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [https://www.telemundo.com/] Telemundo Website
* [http://msnlatino.telemundo.com/novelas/Dona_Barbara/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117041242/http://msnlatino.telemundo.com/novelas/Dona_Barbara |date=2009-01-17 }} Official &quot;Doña Barbara&quot; Website
* [http://www.corazonsalvajefans.com/ Corazon Salvaje fan site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108115530/http://corazonsalvajefans.com/ |date=2007-01-08 }}
* [http://www.corazon-salvaje.ro Corazón Salvaje Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412093207/http://www.corazon-salvaje.ro/ |date=2016-04-12 }}
* {{imdb name|id=0328132|name=Edith González}}
* [http://edithgz.tripod.com/index.html Sitio Autorizado de Edith González]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}z]
* [http://foro.univision.com/univision/board?board.id=edithgonzalez Foro Univisión de Edith González]
* [http://members.xoom.alice.it/egonzalez/ Fans Club Italia de Edith González]
* [http://www.quovadis.com.ar/telenovelas/corazon/ Corazón salvaje Argentina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220065910/http://www.quovadis.com.ar/telenovelas/corazon/ |date=2009-02-20 }}
* [http://foro.univision.com/univision/board?board.id=corazonsalvaje Foro Univisión Corazón salvaje]
* {{es icon}} [http://www.lasnoticiasmexico.com/4232.html Edith González Cumple 39 años] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411090403/http://www.lasnoticiasmexico.com/4232.html |date=2010-04-11 }}
* [http://www.alma-latina.net/01actresses/e/edith_gonzalez.shtml ''Edith González'' at Telenovelas Database]

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
[[კატეგორია:მექსიკარი არტისტეფი]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 12 ქირსეთუთა]]
[[კატეგორია:ნაღურა 13 მანგი]]</text>
      <sha1>jsmnrvp8m9362eh9cpe5mme97dkx3hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>სუნჯი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28656</id>
    <revision>
      <id>250064</id>
      <parentid>132267</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="pzubcz3qh46qdc5ozj8vxp5a5jr31hg" xml:space="preserve">{{ტაროსი}}
[[ფაილი:Dew on green Plant.jpg|thumb||მარცხნივ|სუნჯი ფურცელეფს]]
'''სუნჯი''', ცუნდი — [[ატმოსფერული ნოლექეფი|ატმოსფერული ნოლექი]], ნამუთ დადებითი [[ტემპერატურა|ტემპერატურეფიშ]] ბორჯის ონჯუას, სერით დო აგოთანას რჩქინდუ მეკონიშ, [[ჩანარეფი]]შ დო [[სქირონა]]შ ჟინპიჯის [[წყარი|წყარიშ]] ჭვეთეფიშ სახეთ. სუნჯი წჷმიქიმინუ [[ჰეერი]]შ გორგილაფაშ დო [[წყარიშ ორქი]]შ კონდენსაციაშ შედეგო მოჩამილ ჟინპიჯის, ნამუშ ტემპერატურა ონჯუას დო სერით სიტიბური გოსინთაფაშ გეშა [[სუნჯიშ ჭურჭული|სუნჯიშ ჭურჭულიშ]] გიმე დჷთმანთხუ. სუნჯი ინტენსიურო წჷმიქიმინუ, თი პიჯალას, მუჟამსჷთ [[ცა]] მოწიმინდელი რე დო ნორია ურქენსჷნ. სუნჯიშ ბორჯის ნოლექეფიშ მუდანობა მორჩილი რე დო სერით ოშქაშეთ 0,1-0,3 [[მილიმეტრი|მმ]]-ს ომანგჷ.
{{მერკე}}
[[კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი]]</text>
      <sha1>pzubcz3qh46qdc5ozj8vxp5a5jr31hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ლიანეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29577</id>
    <revision>
      <id>250073</id>
      <parentid>136219</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3827" sha1="61or0d3amv7nihiwy21g68bx9wu22jk" xml:space="preserve">[[ფაილი:Cynanchum aphyllum.JPG|thumb|upright|''[[Cynanchum aphyllum]]'']]
[[ფაილი:Chvojnica hills forest.jpg|thumb|upright|ლიანეფი ევროპულ ტყას, [[ზაგორიე (სლოვაკეთი)]]]]
'''ლიანეფი''' ({{lang-fr|liane}} ''ხ. რ''.) — [[ჩანარეფი]], ნამუეფსჷთ მუდგაინი გიოპონუშ უმუშო გერინა ვეშულებჷნა. ქორთულ ბოტანიკურ ლიტერატურას კანკალეშა თე შანულობათ გჷმირინუაფუ ტერმინი „ლეშამბოები“. ლიანეფიშ უმენტაშობა [[პიოლამი ჩანარეფი]] რე; ტარკალეთასამეფშე ლიანეფს გნეტუმიშ მუსხირენი გვარობა ორხველჷ; ლიანეფი რენა გვიმარაშნერეფიშ შქასჷთ. გიოპონუს მიკოღანკუაშ ხასიათიშ მეჯინათ გიშმართჷნა კარკატია დო ღოღაია ლიანეფს. კარკატია ლიანეფი გიოპონუს მუკი-მუკი გარსხუპჷნა; ღოღაია ლიანეფი — გიოპონუს მიკმაღანკჷნა ოშმეშეფით, გიშაკერძაფილი ჯინჯეფით, ძიგირით, ქვადაცეფით დო შხვა. გიოპონუს მეკარკატაფაშ დო ღოღაიაშ შილებუამობა ჩანარეფს გეგმიმუშეს მუჭოთ მენწყუაფა სინეშო ობურჯეთ.

ლიანეფი უმენტაშო გოფაჩილი რე ტროპიკულ ორტყაფუს (200-შე უმოსი გვარობა), ზჷმიერ ორტყაფუს ელაზჷმაფათ მორჩილო რე (200-მშახ გვარობა). [[საქორთუო]]ს ლიანეფი ([[კალიე]], [[ცურუ]], [[წირღუ]], [[მუჸია]] დო შხვა) მიარეთ რე [[კოლხეთი]]შ ტყალეფს, სოდე შხირას ურზუმი ბარდეფს აკმოქიმინჷნს.

კულტურული ჩანარეფშე ლიანეფს ორხველჷ: [[ბინეხი]], [[ლებია]], [[ბარდონი]], [[ფშალე]], [[ვანილი]] დო შხვა. ტროპიკულ ქიანეფს ლიანეფშე ბეჭჷნა კალათეფს, ხაბაკის. ფართეთ გირინუანა წვანე აკოგაფას (სამანგ., ამერიკული ჩიტიშ ჸურზენი, ცურც, ჸურზენიშ ვარდი, [[პუერარია]]). კანკალეს (სამანგ., ძარძუხუშ მუსხირენ გვარობას) ბინეფსჷთ მოჸუნა.

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[კარკატია ჩანარეფი]]
* [[ღოღაია ჩანარეფი]]

== ლიტერატურა ==
* ''ჩიკვაიძე ჯ.,'' ქსე, ტ. 6, გვ. 212, თბ., 1983

[[კატეგორია:ჩანარეფი]]</text>
      <sha1>61or0d3amv7nihiwy21g68bx9wu22jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჯა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29597</id>
    <revision>
      <id>250074</id>
      <parentid>215269</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8683" sha1="9z5ivl86suxgbo2c3ic8525qtxb64do" xml:space="preserve">[[ფაილი:Coastal redwood.jpg|მარჯვნივ|upright|მინი|[[სეკვოია]]]]
[[ფაილი:Larix decidua Aletschwald.jpg|მინიატიურა|thumb|upright|ევროპული წვიწვი]]
[[ფაილი:Acharya Jagadish Chandra Bose Indian Botanic Garden - Howrah 2011-01-08 9728.JPG|მინი|მარჯვნივ|upright|[[დიდი ბანიანი]]]]
'''ჯა''' — ხანგჷნძეთ მარინე [[ჩანარი]], ნამუსჷთ მიარეწანიანი განჯალებური [[ღერი]] დო ჯინჯეფი უღუ. [[ბართვი]]შე გინორთი ჯაშ ღერი (შტამპი) დო ბორჯღი ირო ჯგირო გჷმოხანტილი რე. ღერო დო ნოჸელეფი აკმოდირთუ მარქვაშე დო ქორქიშე. ჯამონს ჯას უღუ მაღალი ღერი (დახე ცილინდრული) დო ჭიჭე, ძალამ მაღალას დვალირი ბორჯღი, გოფაჩილ აბანს — კუნტა დო ფსქელი [[ღერი]], ბოეჯღჷთ უმოსი თუდოშე აჭყაფუ.

ჯა ფურცელეფიშ მეჯინათ ირთუ წვიწვამ დო ფართეფურცელამ გვარობეფო. მაართათ გიშეგორუაფუ ხოშქორამი იროწვანე ლიშიშობური ვარდა ქაცუშობური ფურცელეფით, ნამუთ აკმოქიმინუნს კოკოლეფს (კუკურეფს) დო [[ჭყერი]]შ კანკარეფს. თე ბუნას ორხველჷ სამანგათ, [[ფიჭვი]], [[ნოჯი]], [[სვაჭა (ჩანარი)|სვაჭა]], [[ლარიქსი]], [[კვიპაროზი]], [[სეკვოია]]. ფართეფურცელამი ჯალეფშ დჷმახასიათაფალი რე ფართე დო ბირტყა ფურცელეფი, ნამუეფიშ სისქა უმოსი კუნტა რე სიგჷნძაშე დო სიგანაშე. თეჯგუარ ჯაშ ფურცელეფი რჩქვანელობურო წანმოწანაშა ართშა დჷთმოცენს. თე ბუნას ორხველჷ [[ანჭა]], [[წიფური]], [[ლანჯი]], [[ევკალიპტი]] დო შხვა.

== მოსოფელიშ უმაღალაში ჯალეფიშ ერკებული ==
* [[იროწვანე სეკვოია]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Sequoia sempervirens): 115.66 მ&lt;ref name=Sequoia_sempervirens&gt;{{cite web |url=http://www.landmarktrees.net/redwoods.html |title=Landmark Trees Archive: Tallest Coast Redwoods |accessdate=2012-04-03 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote=Hyperion, Redwood National Park, CA, 115.66 m}}&lt;/ref&gt;
* [[მენზისიშ ჩუღიცუგა]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Pseudotsuga menziesii): 99.76 მ&lt;ref name=Pseudotsuga_menziesii&gt;{{cite web |url=http://www.landmarktrees.net/douglas.html  |title=Landmark Trees Archive: Tallest Douglas Fir |accessdate=2012-04-03 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote=The Brummit Fir: Height 99.76 m, dbh 335 cm, on E. Fork Brummit Creek in Coos County, Oregon}}&lt;/ref&gt;
* [[ომაფე ევკალიპტი]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Eucalyptus regnans): 99.6 მ&lt;ref name=regnans&gt;{{cite web |url=http://www.gianttrees.com.au/tall.htm |title=Tasmania's Ten Tallest Giants |accessdate=2009-01-07 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher=Tasmanian Giant Trees Consultative Committee |pages= |language= |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080718214955/http://www.gianttrees.com.au/tall.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archivedate = 2008-07-18 |quote= Height (m): 99.6; Diameter (cm): 405; Species: ''E. regnans'';  Tree identification: TT443; Name: Centurion; Location: south of Hobart; Year last measured: 2008}}&lt;/ref&gt;
* [[Sitka Spruce]] ([[ლათ.]] Picea sitchensis): 96.7 მ&lt;ref name=Picea_sitchensis&gt;{{cite web |url=http://www.conifers.org/pi/pic/sitchensis.htm |title=Gymnosperm Database: ''Picea sitchensis'' |accessdate=2007-06-10 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote=This tree also has a sign nearby proclaiming it to be 'the world's largest spruce'. The two tallest on record, 96.7 m and 96.4 m, are in Prairie Creek Redwoods State Park, California}}&lt;/ref&gt;
* [[სეკვოიადენდრონი]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Sequoiadendron giganteum): 95.8 მ&lt;ref name=Sequoiadendron_giganteum&gt;{{cite web |url=http://www.landmarktrees.net/giant.html |title=Landmark Trees Archive: Tallest Giant Sequoia |accessdate=2012-04-03 |last= |first= |authorlink= |coauthors= |date= |year= |month= |work= |publisher= |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}&lt;/ref&gt;
* [[სფერული ევკალიპტი]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Eucalyptus globulus): 90.7 მ
* [[ჟგერთიშობური ევკალიპტი]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Eucalyptus viminalis): 89 მ
* [[Shorea faguetiana]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Shorea faguetiana): 88.3 მ&lt;ref name=landmarktrees&gt;{{cite web |url=http://www.landmarktrees.net/tropical.html |title=Tallest Tropical Trees |accessdate=2010-04-14}}&lt;/ref&gt;
* [[ალპური ლანჯი]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Eucalyptus delegatensis): 87.9 მ

== ხანერი ჯალეფიშ ერკებული ==
* [[Pinus longaeva]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Pinus longaeva): ხანი 4,844 წ.&lt;ref name=&quot;Gymnosperm_oldest&quot;&gt;[http://www.conifers.org/topics/oldest.htm Gymnosperm Database: How Old Is That Tree?]. Retrieved on 2008-04-17.&lt;/ref&gt;
* [[ფიცროია]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Fitzroya): ხანი 3,622 წ.&lt;ref name=&quot;Gymnosperm_oldest&quot;/&gt;
* [[სეკვოიადენდრონი]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Sequoiadendron giganteum): ხანი 3,266 წ.&lt;ref name=Suzuki&gt;Suzuki, E. 1997. The Dynamics of Old ''Cryptomeria japonica'' Forest on Yakushima Island. ''Tropics'' '''6(4)''': 421–428. Available [http://biodiversity.sci.kagoshima-u.ac.jp/suzuki/paper/Suzuki1997.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182330/http://biodiversity.sci.kagoshima-u.ac.jp/suzuki/paper/Suzuki1997.pdf |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;
* [[კრიპტომერია]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Cryptomeria): ხანი 3,000 წ.&lt;ref name=&quot;Suzuki&quot;/&gt;
* [[Lagarostrobos franklinii]] ([[ლათინური ნინა|ლათ.]] Lagarostrobos franklinii): ხანი 2,500 წ.&lt;ref name=&quot;Gymnosperm_oldest&quot;/&gt;

== გალერეა ==
&lt;gallery widths=&quot;170px&quot; heights=&quot;190px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
ფაილი:Buchenstamm.jpg
ფაილი:Baumstamm.jpg
ფაილი:Windbruch.jpg
ფაილი:Tronco-Detalles-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg
&lt;/gallery&gt;

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[ქართა რგვალეფი]]
* [[მარქვა]]

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/603935/tree ჯა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა] {{en}}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

{{Commons cat|Trees}}
[[კატეგორია:ჯალეფი]]
[[კატეგორია:მეტყალობა]]
[[კატეგორია:ჩანარეფიშ მორფოლოგია]]
[[კატეგორია:ჩანარეფი]]</text>
      <sha1>9z5ivl86suxgbo2c3ic8525qtxb64do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჰარდვარი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29640</id>
    <revision>
      <id>250081</id>
      <parentid>209494</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T10:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7550" sha1="f5uzi3abm076j53kj5xt5163amozcln" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დოხორინი
|სტატუსი                  = ნოღა
|მარგალური ჯოხო        = ჰარიდვარი
|ოდაბადური ჯოხო  ={{lang-en|Haridwar}}&lt;br /&gt;{{Lang-hi|हरिद्वार भारत}}
|ქიანა                  = ინდოეთი
|დუდალაშ თუდო = 
|პანორამა =Hindu god Shiva murti statue near Ganges in Haridwar India sights culture beliefs 2015.jpg
|პანორამაშ სიგანა =
|მუკნაჭარა =ინდუისტური ღორონთი შივა მურტიშ ნაწახნაკა, წყარმალუ განგის გოხოლუას, ჰარიდვარს
|შილა                    = 
|შილმუკნაჭ               = 
|გერბი                  =
|გერბმუკნაჭ                =
|გერბიშ სიგანა            = 
|შილაშ სიგანა            = 
|ჩარჩო                   = 
|ქიანაშ რუკა2 =
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = 
|მუკნაჭარა2=
|lat_dir = N|lat_deg =29 |lat_min =58 |lat_sec =00 
|lon_dir = E|lon_deg =78 |lon_min =10 |lon_sec =00 
|CoordAddon             = type:city(40361)_region:
|CoordScale             = 
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა     =
|ქიანაშ რუკა=
|რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა    = 
|რეგიონიშ რუკა=
|რაიონიშ რუკაშ ზჷმა     = 
|რეგიონიშ ტიპი             = ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}შტატი
|რეგიონი                  = უტარაკჰანდი
|რეგიონი ცხირს        = 
|დინოხოლენი დორთუალა =
|რაიონიშ ტიპი             =ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}ოლქი
|რაიონი                   = ჰარიდვარიშ ოლქი{{!}}ჰარიდვარი
|მადუდეშ ტიპი        = ნოღაშ მერი{{!}}მერი
|მადუდე                   = ანიტა შარმა
|დორსხუაფაშ თარიღი      = 
|მაართა შინუა       = 
|წოხოლენი ჯოხოეფი           = 
|სტატუსი-შე                = 
|ფართობი                 = 12.3
|სიმაღალაშ ტიპი=
|დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=314
|კლიმატი=
|ოფიციალური ნინა=ჰინდი
|მახორობა              = 228,832
|ეჭარუაშ წანა           = 2011
|მეჭედალა              = 
|აგლომერაცია            =231,338 
|ერუანული აკოდგინალუა    = 
|ორწუმობური აკოდგინალუა =[[ინდუიზმი]]
|ეთნოქორონიმი =
|ბორჯიშ ორტყაფუ            =+5:30 
|DST                     = 
|ოტელეფონე კოდი          = +91 1334
|ოფოსტე ინდექსი         = 249403 
|ოავტომობილე კოდი=UK-08
|საიტი                    =www.haridwarnagarnigam.com/
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Haridwar
|add1n= 
|add1=
}}
'''ჰარიდვარი''' თაშნეშე '''ჰარდვარი'''({{lang-hi|हरिद्वार भारत}}) — [[ნოღა]] [[ინდოეთი]]შ შტატი [[უტარაკჰანდი]]ს, [[ჰარიდვარიშ ოლქი]]შ ადმინისტრაციული ცენტრი.ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ [[განგი]]შ წყარპიჯეფს. ჰარიდვარი [[ინდუიზმი]]შ ართ-ართი შანულამი წიმინდე ნოღა რე. [[ჰინდი]]შე თანგუათ ნოღაშ ჯოხო შანენს “კარეფი [[ღორონთი|ღორონთშა]]“ (''ჰარი'' შანენს “ღორონთის“, ''დვარი'' — “კარეფს, ჭიშკარს“)&lt;ref&gt;[http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=molesworth&amp;page=514&amp;display=utf8 Dictionary]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Molesworth, J. T. (James Thomas). A dictionary, Marathi and English. Bombay Education Society’s press, 1857, Page 888.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sahaja&gt;[http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html About Haridwar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220212723/http://sahajaharidwar.tripod.com/About_Haridwar.html |date=2018-02-20 }} sahajaharidwar.&lt;/ref&gt;.

ჰარიდვარიშ გოხოლუას, წყარმალუ განგი გჷნმურს [[ჰიმალაი|ჰიმალაეფშე]] [[ინდ-განგიშ რზენი|ინდ-განგიშ რზენშა]]&lt;ref name=ganga&gt;[http://haridwar.nic.in/gangaji.htm Gangaji] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213083357/http://haridwar.nic.in/gangaji.htm |date=2010-02-13 }} ''Haridwar ''Official website of Haridwar.&lt;/ref&gt;. ზუსტას თეშ გურშენი მიაჩუ ნოღას მუში ჯვეში ჯოხოქ — განგადვარა ({{lang-sa|गंगाद्वार}}) — აბანი, სოდე განგი გჷნმურს გვალაშე რზენშა&lt;ref&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp043.htm Gangadwára, the place where the Ganges descends to the plains..] SACRIFICE OF DAKSHA (From the [[ვაიუ-პურანა|Vayu Purana]].) The Vishnu Purana, translated by [[Horace Hayman Wilson]], 1840. p. 62, 62:2.&lt;/ref&gt;.

ინდუისტური ლეგენდაშ მეჯინათ, ჰარადვარი ინდოეთიშ ოთხი აბანშე ართ-ართი რე, სოდე დოლჷ [[გადურა]]შით გინოღალაფონი უღურალაშ ნექტარიშ ჭვეთიქჷნ.

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://haridwar.nic.in/ The Official Website of District Haridwar.]
* [http://www.haridwarcity.in/ Your complete resource on city of Haridwar.]
* {{wikivoyage|Haridwar}}
* [http://www.shaktipeethas.org/haridwar-map-t149.html Haridwar map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130040859/http://www.shaktipeethas.org/haridwar-map-t149.html |date=2010-01-30 }}
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

{{ინდუიზმიშ წიმინდე ნოღეფი}}

[[კატეგორია:ინდუიზმიშ წიმინდე ნოღეფი]]
[[კატეგორია:უტარაკჰანდიშ ნოღეფი]]
[[კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი]]</text>
      <sha1>f5uzi3abm076j53kj5xt5163amozcln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჰამასი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29866</id>
    <revision>
      <id>250080</id>
      <parentid>227720</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T10:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10538" sha1="sxwcyjqjlu9aw1mhk0fbjeqhmpet4t7" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია 
| პარტიაშ ჯოხო =  აწორინალაშ ისლამური ყარაფი
| პარტიაშ მასქერული ჯოხო= {{nobold|{{lang-ar|حركة المقاومة الإسلامية}}}}
| პარტიაშ ლოგო =
| პარტიაშ ვიკიფერი = {{ფერი|წვანე}}
| ქიანა = პალესტინა
| ლიდერი =  [[იაჰია სინვარი]]
| მადუდე=
| გენერალური მელამოსე =
| დირსხუ =  {{start date and age|1987|12|10}}
| აკოცუ  =
| იდეოლოგია = [[პალესტინური ნაციონალიზმი]]&lt;br&gt;[[ისლამიზმი]]&lt;br&gt;[[ისლამური ნაციონალიზმი]]&lt;br&gt;[[ანტისიონიზმი]]&lt;br&gt;[[ანტისემიტიზმი]]&lt;br&gt;[[ანტიკომუნიზმი]]&lt;br&gt;[[ანტიიმპერიალიზმი]]
| ევროპული =  
| საირქიანო = 
| ფერეფი =  {{ფერიშ დაფა|{{Party color|green}}|border=darkgray}} [[წვანე]]
| შტაბ-ორენი = [[ღაზა]], [[ღაზაშ სექტორი]]
| შტაბ-ორენიშ ფოტო =
| საიტი = {{url|https://hamas.ps/en/|hamas.ps}}
|აბანეფი1_დუდჯოხო  = 
|აბანეფი1        = 
|აბანეფი2_დუდჯოხო  = 
|აბანეფი2        = 
|აბანეფი3_დუდჯოხო  = 
|აბანეფი3        = 
}}
[[File:Yahya al-Sinwar 2011 crop.JPG|მინი|250პქ|იაჰია სინვარი]]
'''ჰამასი''' — &quot;ჰარაკატ ალ-მუქავამაჰ ალ-ისლამიიაჰ&quot;-იშ [[აკრონიმი]] რე ({{lang-ar|حركة المقاومة الاسلامية}}, ბონი შანულობა: &quot;ისლამური აწორინალაშ ყარაფი&quot;) — [[პალესტინა|პალესტინაშ]] [[სუნიზმი|სუნიტური]]-[[ისლამი|ისლამისტური]] ფუნდამენტალური ყარაფი,&lt;ref&gt;Anthony H. Cordesman.[https://books.google.com/books?id=Ol-ud-Lj5zEC&amp;pg=PA243 ''Peace and War: The Arab–Israeli Military Balance Enters the 21st Century'']. [[Greenwood Publishing Group]]. 2002. p.&amp;nbsp;243: &quot;Hamas is a radical Islamic fundamentalist organization that has stated that its highest priority is a Jihad (holy war) for the liberation of Palestine.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Meir Litvak. &quot;Hamas: Palestinian Identity, Islam, and National Sovereignty,&quot; in Asher Susser (ed.) [https://books.google.com/books?id=BVBTqq68ZvQC&amp;source=gbs_navlinks_s ''Challenges to the Cohesion of the Arabic State'']. Moshe Dayan Center for Middle Eastern and African Studies. Tel Aviv University. 2008. p. 153: 'One of the secrets behind the success of Hamas is that it is an Islamic and national movement at one and the same time,'&lt;/ref&gt; ნამუთ მეჭედელო რე მერსხილი [[მუსლიმური საჯიმალო|მუსლიმურ საჯიმალოწკჷმა]]. ჰამასიშ ღანკი რე პალესტინაშ გოდუდიშულაფა [[ისრაელიშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი|ისრაელიშ ოკუპაციაშე]] დო [[წყარმალუ იორდანეშ ბჟადალი წყარპიჯი]]ს [[ისლამური რესპუბლიკა|ისლამური რესპუბლიკაშ]] დორსხუაფა.&lt;ref&gt;Hamas (Islamic Resistance Movement), http://www.ict.org.il&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2006/02/27/international/middleeast/27mideast.html?ex=1298696400&amp;en=25164615c0b5f11c&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss &quot;Israeli Official Says Hamas Has Made Abbas Irrelevant&quot;] ''[[The New York Times]]'', February 27, 2006&lt;/ref&gt;

ჰამასი ტერორისტულ ორგანიზაციათ რე მერჩქინელი [[ევრორსხუ]]შით, [[კანადა|კანადაშთ]], [[ააშ]]-ით დო ისრაელიშით დო ჰამასიშ გენთხაფეფი ისრაელიშ მენოღალეეფშა დო შხვა ადამიერიშ ნებეფიშ აკორციებაშ ფაქტეფი გადღანებულქ იჸუ [[გოეროშ ადამიერიშ ნებეფიშ კომისია|გოეროშ ადამიერიშ ნებეფიშ კომისიაშ]], [[ოერეფოშქაშე ამნისტია|ოერეფოშქაშე ამნისტიაშ]] დო [[ჰუმან რაითს ვოჩი]]შით. თე ორგანიზაცია გიშაკერძაფილო პოპულარული რე [[პალესტინარეფი|პალესტინარეფ]] შქას, [[ღაზაშ სექტორი|ღაზაშ სექტორს]], მორო თის ძალამ მიარე გემაჸვენჯი ჸუნს ბჟადალი წყარპიჯისჷთ დო შხვა ქიანეფიშ პალესტინაშ დიასპორას, ისრაელიშამო. თე ყარაფიშ პოპულარობა გოპიჯაფილი რე თიშით პალესტინაშ დაღარეფშო შენწიებაშ დო სოციალური უნარღელჸოფაშ მანჯებაშ დო, ნორთობურო, აკოანჯარაფილი ქიმინჯეფით. არაბული ოქიანუშ გალე, ჰამასი ჩინებული რე დუდმაჸვილე ამაფეთქებელეფით ისრაელიშ მეჭედელო დოხორელ ურბანულ რეგიონეფს. ორგანიზაცია, მუჭოთ წესი, თეჯგურა დუდმაჸვილუეფიშ ფანიეფს ხვეიან კომპენსაციას გინმუგანს.

ორგანიზაციაშ ღანკი რე აკაართიანას პალესტინა ისლამური სახენწჷფოშ გიმე, ნამუთ ედომუშამო გეშაჯალაგანს ისრაელს. ''(ისრაელიშ სახენწჷფოშით მერჩქინელი რე საბაბო თიშოთ, ნამჷ-და თე ორგანიზაციაშ ლიდერეფი ჭარგალერეფქ იჸუანჷნ.)'' ჰამასიშ ლიდერეფიშ ჭარგალუაშ ცადებეფქ მანჯებულქ იჸუ ისრაელიშ ოჰეერე ნძალეფიშით ისლაელიშით ოკუპირაფილ ტერიტორიეფს, თეწკჷმა შხვა მეთოდეფით ხოლო, თინეფს შქას ავტომანქანეფიშ აფეთქებათ, დაჩხიმაჸათამუ ანჯარით, მუმაწამალარი ინიექციეფით [[მოსადი]]შ აგენტეფიშით, ისრაელიშ დო ოკუპირებაფილ ტერიტორიეფიშ გალე.

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}

== ლიტერატურა ==
* {{cite book|last=Mishal|first=Shaul|title=The Palestinian Hamas: Vision, Violence, and Coexistence|year=2006|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=978-0231140072|author2=Sela, Avraham}}
* {{Cite book| last=Mueller|first=Sebastian |title=Hawala. An Informal Payment System and Its Use to Finance Terrorism |publisher=[[VDM Publishing]] |location=Saarbrücken, Germany |date=June 6, 2006 |edition=1|page=84|isbn=978-3-86550-656-6 |url=http://search.barnesandnoble.com/Hawala/Sebastian-R-Mueller/e/9783865506566/?itm=1&amp;USRI=hawala.+an+informal+payment+system+and+its+use+to+finance+terrorism}}
* {{Cite book |last=Roy |first=Sara |authorlink= |year=2011 |title=Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector |location=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12448-3}}
* {{Cite book| last=Yousef|first=Mosab Hassan |title=Son of Hamas |publisher=[[Tyndale House]] |location=Carol Stream, Illinois |date=March 3, 2010| page=288 |isbn=978-1-4143-3307-6 |url=http://search.barnesandnoble.com/Son-of-Hamas/Mosab-Hassan-Yousef/e/9781414333076/?itm=1&amp;USRI=mosab+hassan+yousef+%22son+of+hamas%22}}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{Commons category|Hamas}}
*{{Official website|http://hamas.ps/en/page/2/}} {{en icon}}
*{{Official website|http://hamas.ps}} {{ar icon}}
* [http://www.britannica.com/eb/article-9002732/Hamas Britannica]
* [http://www.cfr.org/publication/9811/hamas_leaders.html Hamas leaders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327103910/http://www.cfr.org/publication/9811/hamas_leaders.html |date=2009-03-27 }} Council on Foreign Relations.
* [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/hamas.asp Hamas Charter]
* [http://www.mideastweb.org/hamas.htm The Covenant of the Islamic Resistance Movement (Hamas) (includes interpretation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901180015/http://www.mideastweb.org/hamas.htm |date=2017-09-01 }}
* [http://www.nytimes.com/2009/07/24/world/middleeast/24gaza.html?_r=2&amp;src=twr Hamas Shifts From Rockets to Public Relations]

[[კატეგორია:ტერორიზმი]]
[[კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციეფი]]</text>
      <sha1>sxwcyjqjlu9aw1mhk0fbjeqhmpet4t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>აროანიოსი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33474</id>
    <revision>
      <id>250014</id>
      <parentid>242315</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2310" sha1="36x6uezx69l1fdlrquf7nfjxrosr0an" xml:space="preserve">[[File:Πλανητέρο Όρος Χελμός και ύδατα Στυγός 02.jpg|მინი|წყარმალუ  აროანიოსი]]
'''აროანიოსი''' ([[ბერძნული ნინა|ბერძნ]]. Αροάνιος) — [[წყარმალუ]] [[საბერძნეთი]]ს, წყარმალუ [[ლადონი]]შ [[ნადუ]]. აროანიოსი იჭყაფუ  აროანიაშ გვალეფს დო გიშმურს [[აქაია]]შ პროვინციას. წყარმალუშ სიგინძა რე 12 კმ.

==ქოძირით თაშნეშე==
*[[საბერძნეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული]]

==რესურსეფი ინტერნეტის==
{{Commonscat}}
* [http://www.toponavigator.com/topoguide/ toponavigator, map of Katsana, Achaea, the area of Aroanios’ valley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200208191158/http://www.toponavigator.com/topoguide/ |date=2020-02-08 }}
* [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=8:chapter=19&amp;highlight=cleitor%2Caroanius   Pausanias, Description of Greece. Chunked English text passages. Book 8 chapter 19]
* [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0160:book=8:chapter=21&amp;highlight=cleitor%2Caroanius   Pausanias, Description of Greece. Chunked English text passages. Book 8 chapter 21]
* [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:entry=cleitor-geo&amp;highlight=aroanius   Smith,  Dictionary of Greek and Roman Geography. Chunked english text passages for Cleitor, Aroanius/Katzanas]
* [http://kpe-kleit.ach.sch.gr/english2.htm  &quot;Environmental Education Centre of Kleitoria - Akrata&quot;, Kleitoria Achaea: Sensitize pupils and teachers for their environment]
* [http://www.kalavrita.gr/information/aksiotheata/item/899-xelwnospilia Helongospilia (Χελωνοσπηλιά), village of Achaea, participated in the nation’s uprising 1821 (ბერძნულო)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


[[კატეგორია: საბერძნეთიშ წყარმალუეფი]]</text>
      <sha1>36x6uezx69l1fdlrquf7nfjxrosr0an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ბრაგა</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34684</id>
    <revision>
      <id>250017</id>
      <parentid>245777</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8369" sha1="jlykdpw72oqwwtkjdba0qi1ice8a7bl" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა დოხორინი
|სტატუსი                  = ნოღა
|მარგალური ჯოხო        = ბრაგა
|ოდაბადური ჯოხო  ={{lang-pt|Braga}}
|ქიანა                  = პორტუგალია
|დუდალაშ თუდო = 
|პანორამა =Bom Jesus 2017 (9) (cropped).jpg
|პანორამაშ სიგანა =
|მუკნაჭარა =
|შილა                    = Pt-brg1.png
|შილმუკნაჭ               = 
|გერბი                  = Brasão de Braga.png
|გერბმუკნაჭ                =
|გერბიშ სიგანა            = 100
|შილაშ სიგანა            = 100
|ჩარჩო                   = 
|ქიანაშ რუკა2 =
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა2 = 
|მუკნაჭარა2=
|lat_dir=  N|lat_deg =41|lat_min =32|lat_sec =39
  |lon_dir=  W|lon_deg =08|lon_min =25|lon_sec =19
  |CoordAddon              = type:city(227790)_region:
|CoordScale             = 
|ქიანაშ რუკაშ ზჷმა     =300
|ქიანაშ რუკა=
|რეგიონიშ რუკაშ ზჷმა    =250 
|რეგიონიშ რუკა=
|რაიონიშ რუკაშ ზჷმა     = 
|რეგიონიშ ტიპი             = პორტუგალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}რეგიონი
|რეგიონი                  = ოორუე რეგიონი (პორტუგალია){{!}}ოორუე
|რეგიონი ცხირს        = 
|დინოხოლენი დორთუალა =62 რაიონი
|რაიონიშ ტიპი             =პორტუგალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა{{!}}ოლქი
|რაიონი                   = ბრაგაშ ოლქი{{!}}ბრაგა
|მადუდეშ ტიპი        = ნოღაშ მერი{{!}}მერი
|მადუდე                   = რიკარდუ რიუ
|დორსხუაფაშ თარიღი      = 
|მაართა შინუა       = 
|წოხოლენი ჯოხოეფი           = 
|სტატუსი-შე                = 1158
|ფართობი                 = 183.40
|სიმაღალაშ ტიპი=
|დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=215
|კლიმატი=
|ოფიციალური ნინა=პორტუგალიური
|მახორობა              = 192 494 
|ეჭარუაშ წანა           = 2011
|მეჭედალა              = 942,1
|აგლომერაცია            = 
|ერუანული აკოდგინალუა    = 
|ორწუმობური აკოდგინალუა =
|ეთნოქორონიმი =ბრაგალეფი, ბრაგალი
|ბორჯიშ ორტყაფუ            = +0
|DST                     = ქო
|ოტელეფონე კოდი          = +351 253
|ოფოსტე ინდექსი         = 470x
|ოავტომობილე კოდი=
|საიტი                    = www.cm-braga.pt/en
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Braga
|add1n= 
|add1=
}}
'''ბრაგა''' ({{lang-pt|Braga}}) — ნოღა [[ბრაგაშ მუნიციპალიტეტი|ბრაგაშ მუნიციპალიტეტის]], ოორუე-ბჟადალ [[პორტუგალია]]ს. ნოღა რე [[ბრაგაშ ოლქი|ბრაგაშ ოლქიშ]] ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ უჯვეშაში დო ართ-ართი უშანულამაში [[ნოღა]]. ბრაგა რე ართ-ართი უჯვეშაში ქირსიანული ნოღა ედომუშამ [[მოსოფელი|მოსოფელს]]. მახორობაშ მეჯინათ (192 494) ბრაგა (გოხოლუაშ განობეფწკჷმა ართო) რე მაშკვითა [[მუნიციპალიტეტი]] პორტუგალიას. ბრაგაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 62 &quot;ოჭყიშაში&quot;. ბრაგა თაშნეშე რე [[კაბეტი პორტუ]]შ ცენტრი დო ართ-ართი ბიწორო მარდუ ურბანული არანი [[ევრორსხუ]]შ მასშტაბით. [[რომიშ იმპერია|რომიშ იმპერიაშ ]] მართუალაშ ბორჯის თინა რდჷ [[გალეცია|გალეციაშ]] პროვინციაშ ცენტრი. ურბანული ტერიტორია იკათუანს წყარმალუეფიშ [[კავადო (წყარმალუ)|კავადოშ]] დო [[ესტი (წყარმალუ)|ესტიშ]] ლეხერეფს. [[პორტუ]]შ დო [[ლისაბონი]]შ მალობათ ბიწორი მახინწალეფი გილურს. [[პორტუ]]შე მოჩილათირი რე დოხოლაფირო 53 კილომეტრით.

== ოქინაფუეფი ==
ბრაგას დო თიშ გოლხოლუაშ განობეფს ანდა ისტორიული მონუმენტი რე.

=== ისტორიული ნოღა (''centro'') ===
==== ოხვამეეფი ====
[[ფაილი:Igrega de S Paulo Braga.jpg|thumb|right|200px|[[ბრაგაშ წიმინდე პაოლოშ ოხვამე]] ({{lang-pt|Igreja de São Paulo}}), [[XVI ოშწანურა]].]]
*[[ბრაგაშ კათედრალი]] ({{lang-pt|Sé de Braga}}), XII-XVIII ოშწანურეეფი): დინდარული არქიტექტურული დო ხანტურული გუმოფინეფით.
*({{lang-pt|Populo Church}}) [[XVI ოშწანურა]]: [[ნეოკლასიკური არქიტექტურა]].
*({{lang-pt|Igreja da Misericórdia}}): [[რენესანსი]]შ სტილიშ ოხვამე.
*[[ბრაგაშ წიმინდე პაოლოშ ოხვამე]] ({{lang-pt|Igreja de São Paulo}})
*[[ბრაგაშ წიმინდე ვინსენტიშ ოხვამე]] ({{lang-pt|Igreja de São Vicente}})
*({{lang-pt|Igreja do Carmo}})
*({{lang-pt|Igreja dos Congregados}})
*[[წიმინდე ჯვარიშ ოხვამე (ბრაგა)|წიმინდე ჯვარიშ ოხვამე]] ({{lang-pt|Igreja de Santa Cruz}})

== რესურსეფი ინტერნეტის ==

{{commonscat|Braga}}
* [http://portugal-info.net/costaverde/braga.htm ინფორმაცია ბრაგაშ გეშა]
* [http://www.facfil.ucp.pt/braga-mapa.jpg ბრაგაშ რუკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060923124159/http://www.facfil.ucp.pt/braga-mapa.jpg |date=2006-09-23 }}
* [http://www.braga.com.pt/ პორტალი ბრაგა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213204332/http://www.braga.com.pt/ |date=2006-12-13 }}
* [http://www.virtourist.com/europe/braga/index.html ბრაგაშ ტურისტული ფოტოეფი]
* [http://iportugaltravel.com/braga-travel-guide/ ბრაგაშ გიდი]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== სქოლიო ==
{{სქოლიო}}
{{მერკე-პორტუგალია}}
[[კატეგორია:პორტუგალიაშ ნოღეფი]]</text>
      <sha1>jlykdpw72oqwwtkjdba0qi1ice8a7bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ოტო ჰენრიხ ვარბურგი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34793</id>
    <revision>
      <id>250026</id>
      <parentid>162569</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6353" sha1="clg1e3d2jul7al42587wuejugo18kaw" xml:space="preserve">{{ინფოდაფა მენცარი 
| ჯოხო                  = ოტო ჰენრიხ ვარბურგი
| ოდაბადური ჯოხო       = [[გერმანული ნინა|გერმ.]] Otto Heinrich Warburg
| ფოტო                 =Otto Warburg.jpg
| სიგანა               =250პქ
| მუკნაჭარა              = 
| დაბადებაშ თარიღი        = {{დაბადებაშ თარიღი|8|10|1883}}
| დაბადებაშ აბანი       = [[ფრაიბურგი]], [[ბადენი]], [[გერმანიაშ იმპერია]]
| ღურაშ თარიღი          = {{ღურაშ თარიღი დო ხანი|1970|8|1|1883|10|8}}
| ღურაშ აბანი         = [[ბერლინი]], ბჟადალი გერმანია
| მენოღალობა          = {{შილა|გერმანია}}
| ომენცარე სფერო        = [[ციტოლოგია]]
| მუშობაშ აბანი         = კაიზერ ვილჰელმიშ ბიოლოგიაშ ინსტიტუტი
| ალმა-მატერი         = [[ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი|ბერლინიშ უნივერსიტეტი]]&lt;br&gt;[[ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი]]
| ომენცარე ხემანჯღვერი = [[ემილ ფიშერი]]
| ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი   =
| ჩინებული რე მუჭოთ         = 
| ჯილდოეფი დო პრემიეფი          =რკინაშ ჯვარი (1918)&lt;br&gt;ადოლფ ფონ ბაიერიშ მემორიალური მენდალი (1925)&lt;br&gt;[[ნობელიშ პრემია]] ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1931)&lt;br&gt;Pour le Mérite (1952)&lt;br&gt;ჰარნაკიშ მენდალი (1963)&lt;br&gt;ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური
| ხეშმოჭარუა         = 
| სიგანა     =
| საიტი                 = 
}}

'''ოტო ჰენრიხ ვარბურგი''' ([[გერმანული ნინა|გერმ.]] Otto Heinrich Warburg; დ. [[8 გჷმათუთა]], [[1883]], [[ფრაიბურგი]], [[ბადენი]], [[გერმანიაშ იმპერია]] — ღ. [[1 მარაშინათუთა]], [[1970]], [[ბერლინი]], ბჟადალი გერმანია) — [[გერმანალეფი|გერმანალი]] ექიმი დო ფიზიოლოგი, [[ნობელიშ პრემია]]შ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1931 წანას. ლჷმენდჷ [[მაართა მოსოფელიშ ლჷმა]]ს. გურაფულენდჷ ბერლინიშ დო ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტეფს. ვარბურგი გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კაიზერ ვილჰელმიშ ბიოლოგიაშ ინსტიტუტის პროფესორო. 1931 წანაშე რდჷ კაიზერ ვილჰელმიშ ბიოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. ოტო ჰენრიხ ვარბურგიშ მენცარული ინტერესეფიშ სფერო რდჷ [[კიბო]]შ პათოგენეზი, კიბოშ მეტაბოლიზმი დო შხვეფი. ვარბურგიშ ჯოხონობაშ რე [[ვარბურგიშ ეფექტი (ონტოლოგია)|ვარბურგიშ ეფექტი]] [[ონკოლოგია]]ს დო [[ვარბურგიშ ეფექტი (ჩანარეფიშ ფიზიოლოგია)|ვარბურგიშ ეფექტი]] [[ბოტანიკა]]ს. ოტო ჰენრიხ ვარბურგი ნობელ პრემიაშა ნომინირაფილი რდჷ 47-შა. რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური.

==ლიტერატურა==
* Krebs, Hans Adolf (1981), Otto Warburg: Cell Physiologist, Biochemist, and Eccentric, Oxford University Press.

==რესურსეფი ინტერნეტის==
* [http://healingtools.tripod.com/primecause1.html/ ''The Prime Cause and Prevention of Cancer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204060343/http://healingtools.tripod.com/primecause1.html/ |date=2012-02-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20210305011406/http://smokershistory.com/OWarburg.htm Excerpt from ''The Warburgs'' by Ron Chernow pgs. 539-541]
* [http://www.otto-warburg-medal.org/ Website of the Otto Warburg Medal]

[[კატეგორია:გერმანალეფი]]
[[კატეგორია:გერმანალი ექიმეფი]]
[[კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]]
[[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი]]
[[კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის]]
[[კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 1883]]
[[კატეგორია:ნაღურა 1970]]</text>
      <sha1>clg1e3d2jul7al42587wuejugo18kaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>გაზიშ გიგანტეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37681</id>
    <revision>
      <id>250041</id>
      <parentid>175302</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2134" sha1="jkcne98vbmpwat7h7pw2jp2rjfa1ies" xml:space="preserve">[[File:Jupiter New Horizons.jpg|მინი|დია]]
[[File:Saturn Equinox 09212014.jpg|მინი|მარსქული]]
'''გაზიშ გიგანტეფი''' — [[გიგანტი პლანეტეფი]], ნამუეფი იკათუანა უმოსო [[წყარბადი]]ს დო [[ჰელიუმი|ჰელიუმს]]. [[ბჟაშ სისტემა]]შ გაზიშ გიგანტეფი რე პლანეტეფი: [[დია (პლანეტა)|დია]] დო [[მარსქული (პლანეტა)|მარსქული]]. 1990-იან წანეფშახ ტერმინეფი &quot;გაზიშ გიგანტი&quot; დო &quot;გიგანტი პლანეტა&quot; სინონიმეფი რდჷ. მარა უკულიან პერიოდეფიშ რკვიებეფით დენტკიცჷნ ნამდა ჟირი გიგანტ პლანეტას [[ურანი (პლანეტა)|ურანს]] დო [[ნეპტუნი (პლანეტა)|ნეპტუნს]] შხვანერი აკოდგინალუა უღუდჷ დო ჸათე ჟირი პლანეტა ასე შინელი მუჭოთ [[ჸინუშ გიგანტეფი]]. ტერმინი გაზიშ გიგანტი მიშეღჷ ამერიკალი ჭარუქ [[ჯეიმს ბლიში]]ქ, 1952 წანას დო  დუდშე ჸათე ტერმინით მიშინუანდეს არძა გიგანტ პლანეტას.

==ქოძირით თაშნეშე==
* [[ჸინუშ გიგანტეფი]]

[[კატეგორია:პლანეტეფი]]
[[კატეგორია:გიგანტი პლანეტეფი]]
[[კატეგორია:გაზიშ გიგანტეფი]]
[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]</text>
      <sha1>jkcne98vbmpwat7h7pw2jp2rjfa1ies</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ჸინუშ გიგანტეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37682</id>
    <revision>
      <id>250043</id>
      <parentid>175301</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="fh86x4gwsjpqg3q9e0v063ih3ov4iyi" xml:space="preserve">[[File:Uranus2.jpg|მინი|ურანი]]
[[File:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|მინი|ნეპტუნი]]
'''ჸინუშ გიგანტეფი''' — [[გიგანტი პლანეტეფი]] ნამუეფი იკათუანა [[წყარბადი]]შე დო [[ჰელიუმი]]შე მონკა ელემენტეფს: [[ჟანგბადი]]ს, [[ნოშქერბადი]]ს, [[აზოტი]]ს დო [[წურწუფა]]ს. ჸათე აკოდგინალუაშ ჟირი ჸინუშ გიგანტი პლანეტა რე [[ბჟაშ სისტემა]]ს: [[ურანი (პლანეტა)|ურანი]] დო [[ნეპტუნი (პლანეტა)|ნეპტუნი]]. [[ასტროფიზიკა]]ს დო [[პლანეტოლოგია]]ს ტერმინი &quot;ჸინუ&quot;-ს უძახჷნა თი ქიმიურ კომპონენტეფს, ნამუეფი იჸინუნა 100 [[კელვინი]]შ ეშე. მაგალთო ათეცალ ნიფთიერებეფი რე: [[წყარი]], [[ამიაკი]], [[მეთანი]]. 1990-იან წანეფიშე მენცარეფიშო რჩქინელი რე ნამდა ურანს დო ნეპტუნს შხვა გიგანტი პლანეტეფიშე ([[დია (პლანეტა)|დია]], [[მარსქული (პლანეტა)|მარსქული]]) შხვანერი აკოდგინალუა უღუნა. დია დო მარსქული უმოსო წყარბადის დო ჰელიუმს იკათუანა.

==ქოძირით თაშნეშე==
* [[გიგანტი პლანეტეფი]]
* [[გაზიშ გიგანტეფი]]

[[კატეგორია:ჸინუშ გიგანტეფი]]
[[კატეგორია:გიგანტი პლანეტეფი]]
[[კატეგორია:ბჟაშ სისტემა]]


{{მერკე}}</text>
      <sha1>fh86x4gwsjpqg3q9e0v063ih3ov4iyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>მუნტური</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42907</id>
    <revision>
      <id>250078</id>
      <parentid>239883</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>1185</id>
      </contributor>
      <origin>250078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="n9eud0kwk2qmexb90y81kyfsk1tddw5" xml:space="preserve">[[ფაილი:Chenille de Grand porte queue (macaon).jpg|thumb|[[მაქაონი]]შ მუნტური]]
[[ფაილი:Cerura vinula1.jpg|thumb|[[კაბეტი გარპია|კაბეტი გარპიაშ]] მუნტური]]
[[ფაილი:Acherontia atropos 11 (Harald Süpfle).jpg|thumb|[[ღურელდუდამი (ფარფალია)|ღურელდუდამიშ]] მუნტური]]
'''მუნტური''', '''კიტუ''', '''კჷტუ''' — [[ფარფალია|ფარფალიაშ]] მუნტურული (ლარვული) სტადია, ნამუთ ინტენსიურო ჭკომუნს დო იკეთენს იზორუეს გეჸვენჯი გოვითარაფაშო. რსხულს ღვენჭკიშნერი ფორმა უღჷ, პიჯიშ აპარატი — ქვერქუ. უღჷ კიდირიშ 3 ჭკობა დო 8 ჭკობა „ტყურელე“ კუჩხი, [[აბრეშუმი]]შ მართუ ჯარკვალეფი, ნამუეფიშ სეკრეტი ჰაეერიშ მოხვალამაშის აბრეშუმიშ ძაფო გჷნმირთუ. კანკალე მუნტური მანებელი რე. [[ჯაპი]]შ, [[ჭყონი|ჭყონიშ]] დო კანკალე შხვა [[აბრეშუმგემართუშობურეფი|აბრეშუმგემართუშ]] მუნტურიშ დომფალა ანდაღებულ მეკონს წჷმარინუანს.


== რესურსეფი ინტერნეტის ==
{{Commons category}}

* [http://insecta.pro/gallery?tx=%5B1%5D+Lepidoptera++%5B%D0%9E%D1%82%D1%80%D1%8F%D0%B4%5D&amp;taxlev=all&amp;prec=all&amp;fem=4&amp;author=0&amp;live=0&amp;view=0&amp;g=0&amp;srch=Enter+search+text&amp;size=s&amp;perpage=100&amp;order=dt მუნტურეფიშ სურათეფი] ''Insecta.pro-ს''
* [https://publicdomainreview.org/collections/images-from-german-caterpillar-calendar-1837/ Images from ''Chronologischer Raupenkalender, oder, Naturgeschichte der europäischen Raupen'' (1837)]
* [https://web.archive.org/web/20131203233859/http://www.learner.org/jnorth/tm/monarch/LarvaLocomotion.html Larva Locomotion: A Closer Look — video clips showing how monarch larvae walk]
* [https://web.archive.org/web/20130910094053/http://www.learner.org/jnorth/tm/monarch/jr/KidsJourneyNorth.html More video clips from nature]
* [http://www.ibiblio.org/e-notes/VRML/blaxxun/caterpillar.htm 3-D animation ''Papilio polyxenes'' larvae walking]
* [http://www.ukleps.org/CommonNameTaxonmomic.html UK moths.Life cycle images]


[[კატეგორია:ონტოგენეზი]]
[[კატეგორია:ლარვეფი]]
[[კატეგორია:ენტომოლოგია]]
[[კატეგორია:ფარფალიეფი]]</text>
      <sha1>n9eud0kwk2qmexb90y81kyfsk1tddw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ასაფა პაუელი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43847</id>
    <revision>
      <id>250015</id>
      <parentid>246546</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="fpguhpnjlv2a4gc5fb7dpino9ueakhn" xml:space="preserve">[[ფაილი:Asafa Powell com medalha de ouro no 4 x 100 metros 1039105-19.08.2016 frz-120 (cropped).jpg|thumb|ასაფა პაუელი [[2016]] წანას]]
'''ასაფა პაუელი''' ({{lang-en|Asafa Powell}}; დ. [[23 გერგობათუთა]], [[1982]]) — [[იამაიკა|იამაიკარი]] [[მარჯგინალა|მარჯგინე]], [[სპრინტი|სპრინტერი]]. 100 მეტრაშ რულას მოსოფელიშ რეკორდსმენი რდჷ 2005 წანაშ მანგიშე 2008 წანაშ მესიშახ.

== ბიოგრაფია ==
ასაფა პაუელქ დებადჷ იამაიკას, სენტ-კათრინს, რელიგიურ ფანიას. თინა ამბიციური სპრინტერი რდჷ, მარა მოსოფელიშ ჩემპიონატეფს დო ოლიმპიურ ლაჸაფეფს ინდივიდუალურ დისციპლინეფს ორქოშ მედალიშ მოპალაფა შხირას უჭირდჷ. 2008 წანაშ [[პეკინი]]შ დო 2016 წანაშ [[რიო-დე-ჟანეირო]]შ ოლიმპიადეფს თიქ იამაიკაშ ნაკორობაწკჷმა ართო 4x100 მეტრიშ ესტაფეტას ორქოშ მედალი მიპალუ.

== კარიერა ==
* '''2005 წანა:''' [[ათენი]]ს ქიმინჷ მოსოფელიშ რეკორდი — '''9,77''' წამი.
* '''2007 წანა:''' [[იტალია]]ს, რიეტიშ ტურნირს, მუში რეკორდი გაუჯგუშჷ დო ქიმიოჭირინუ '''9,74''' წამს.
* '''რეკორდეფი:''' პაუელი ჩინებული რე თით, ნამჷ-და არძაშე მეტშა (90-შე უმოსშა) აფუ ნარულა 100 მეტრი 10 წამშე ნაკლებ ბორჯის.

== პერსონალური რეკორდეფი ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! დისციპლინა !! ბორჯი !! აბანი !! თარიღი
|-
| 60 მეტრი || 6.44 || [[პორტლენდი]], [[აშშ]] || 18 მელახი, 2016
|-
| 100 მეტრი || 9.72 || [[ლოზანა]], [[შვეიცარია]] || 2 ეკენია, 2008
|-
| 200 მეტრი || 19.90 || [[კინგსტონი (იამაიკა)|კინგსტონი]], [[იამაიკა]] || 25 მანგი, 2006
|}

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.asafapowell.net ასაფა პაუელიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925211058/http://www.asafapowell.net/ |date=2016-09-25 }}
* [https://www.worldathletics.org/athletes/jamaica/asafa-powell-189571 პროფილი World Athletics-იშ ვებ-ხასჷლას]

{{Commonscat|Asafa Powell}}

[[კატეგორია:იამაიკარი სპრინტერეფი]]
[[კატეგორია:ოლიმპიური ჩემპიონეფი იამაიკაშე]]
[[კატეგორია:დუნაბადი 1982]]</text>
      <sha1>fpguhpnjlv2a4gc5fb7dpino9ueakhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>კვამაზიაშობურეფი</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44275</id>
    <revision>
      <id>250021</id>
      <parentid>249982</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:04:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>15194</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>250021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6292" sha1="dbxaz2qjecsiyv6ybtfo4f4go5rn7ge" xml:space="preserve">{{ტაქსოდაფა
| ჯოხო = კვამაზიაშობურეფი
| სურათიშ ფაილი = CrataerhinaPallida.jpg
| სურათიშ მუკნაჭარა = Crataerina pallida
| სურათიშ ეჭარუა = უფსუე კვამაზია ''[[Crataerina pallida]]''
| ჟინომაფე =[[ევკარიოტეფი]]
| ომაფე = ჩხოლარეფი
| ტიპი = [[კუჩხორსხუამეფი]]
| კლასი = [[ჭანდეფი (Insecta)|ჭანდეფი]]
| რანწკი = [[ჟირფსუამეფი]]
| ფანია = '''კვამაზიაშობურეფი'''
| ლათ = Hippoboscidae
| ვიკინერობეფი = Hippoboscidae
| commons = Category:Hippoboscidae
| iucn =
| itis =152644
| ncbi =81710
}}
'''კვამაზიაშობურეფი''' ({{lang-la|Hippoboscidae}}) — [[ბჟაშუმუეფი]]შ დო [[მაფურინჯეეფი]]შ [[ობლიგატურ პარაზიტი|ობლიგატურ პარაზიტეფი]]. თე [[ფანია (ბიოლოგია)|ფანიაშ]] ფსუამი ბუნეფს შეულებჷნა დასაბაღო ჯგირო ფურინუა, მუჟანსჷთ შხვეფი, რუდიმენტულ ფსუეფით ვარ-და ფსუეფიშ უმუშო, ფურინუა ვეშულებჷნა დო ძალამ [[აპომორფია|აპომორფულეფ]] რენა. მუჭოთ რჩქვანელობურო თინეფიშ ჟინფანიას [[Hippoboscoidea]], [[ლარვა]]შ წუმოძინაშ უმენტაშ ნორთ ნანაშ რსხულიშ დინოხოლე მეურს დო მესქუალა ხვადუ ხათეშე.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hutson, A.M|year=1984|title=Diptera: Keds, flat-flies &amp; bat-flies (Hippoboscidae &amp; Nycteribiidae)|page=84 |publisher= [[Royal Entomological Society of London]] | series = [[R.E.S Handbooks|Handbooks for the Identification of British Insects]]|volume = 10 pt 7 }}&lt;/ref&gt;

[[ფაილი:Fly June 2008-2.jpg|thumb|left|ფსუამ კვამაზია ''[[Pseudolynchia canariensis]]'']]
შხურიშ კვამაზია, ''[[შხურიშ კვამაზია|Melophagus ovinus]]'' რე უფსუე, მოჭითე-ბურნათ ჭანდი, ნამუთ [[შხური|შხურს]] პარაზიტენს. ნეოტროპიკულ ერემიშ კვამაზია, ''[[ერემიშ კვამაზია|Lipoptena mazamae]]'' რე [[ჩეკუდელამ ერემი|ჩეკუდელამ ერემიშ]] (''Odocoileus virginianus'') მოდვალირ [[ექტომაპარაზიტი|ექტოპაერაზიტ]] ააშ-იშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. შეთმეფხვადჷნა მუჭოთ ფსუამი, თეშ უფსუე კვამაზიეფიშ ფორმეფი. მოდვალირ ფსუამი ბუნა რე ''[[Hippobosca equina]]'', ნამუსჷთ „პარაზიტ ჭანდის“ უძახჷნა. შხვა გვარიშ ბუნეფ ფურინჯეფს უხენა; სამანგათ, ''[[Ornithomya bequaerti]]'' უხე [[ალასკა]]შ მაფურინჯეეფს. Hippoboscidae-იშ ჟირ ბუნა – ''[[Ornithoica podargi|Ornithoica (Ornithoica) podargi]]'' დო ''[[Ornithomya fuscipennis]]'' თაშნეშე უხენა ავსტრალიაშ [[ბურნათ გორდპიჯამი|ბურნათ გორდპიჯამეფს]] (''Podargus strigoides'').

== რესურსეფ ინტერნეტის ==
{{Commons category}}
*[{{cite journal |author1=Jackson S. Whitman |author2=Nixon Wilson |title=Incidence of Louse-flies (Hippoboscidae) in Some Alaskan Birds |journal=North American Bird Bander |volume=17|issue=2 |pages=65–8 |date=April–June 1992 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/nabb/v017n02/p0065-p0068.pdf}}
*[http://ipm.ncsu.edu/AG369/notes/sheep_ked.html Sheep Ked]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://edis.ifas.ufl.edu/IN584 Pigeon Louse Fly]
*[http://www.merckvetmanual.com/mvm/index.jsp?cfile=htm/bc/204805.htm ''Pseudolychia canariensis'' as Vector of Pigeon Malaria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929102327/http://www.merckvetmanual.com/mvm/index.jsp?cfile=htm/bc/204805.htm |date=2015-09-29 }}
*{{cite journal  |vauthors=Halos L, Jamal T, Maillard R, etal |title=Role of Hippoboscidae flies as potential vectors of Bartonella spp. infecting wild and domestic ruminants |journal=Appl. Environ. Microbiol. |volume=70 |issue=10 |pages=6302–5 |date=October 2004 |pmid=15466580 |pmc=522062 |doi=10.1128/AEM.70.10.6302-6305.2004 |bibcode=2004ApEnM..70.6302H }}
*[http://bugguide.net/node/view/13354 Photograph of A Louse Fly]
*Images from Diptera.info.[http://www.diptera.info/photogallery.php?photo_id=644]
*Images from BugGuide [http://bugguide.net/node/view/13382]
* [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/livestock/pigeon_fly.htm ''Pseudolychia canariensis'', pigeon louse fly] on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]]  Featured Creatures Web site
* [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/livestock/deer_ked.htm ''Lipoptena mazamae'', Neotropical deer ked] on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]]  Featured Creatures Web site

==სქოლიო==
{{სქოლიო}}

[[კატეგორია:Hippoboscidae| ]]
[[კატეგორია:Brachycera-შ ფანიეფი]]
[[კატეგორია:მაფურინჯეეფიშ პარაზიტეფი]]</text>
      <sha1>dbxaz2qjecsiyv6ybtfo4f4go5rn7ge</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>